1881.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 82

τῆς 28 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Θὰ τυπωθῇ. Ἡ Σοφία χήρα Καρδαρᾶ παρακαλεῖ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς θυγατρός της. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ της εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§2ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἐστάλη μία ἀναφορὰ περὶ Λαυρίου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλαβον τοιαύτην.

§4ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ γυμνασίου ἐν Ἀμφίσσῃ.

§5ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Θὰ γείνῃ καὶ αὐτό· εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ζητήσητε.

§6ΡΟΥΦΟΣ. Ἀκούεται πανταχόθεν, κ. πρόεδρε, ὅτι οἱ κ. βουλευταὶ ἑτοιμάζονται νὰ ἀναχωρήσωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, καὶ ἑπομένως εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ συνεδριάσῃ πλέον ἡ Βουλὴ, δι’ ἔλλειψιν ἀπαρτίας. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις οἱ κ.κ. βουλευταὶ νὰ ἀναχωρήσωσι τῶν Ἀθηνῶν, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξασκήσῃ ὅλην αὐτῆς τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἵνα κρατήσῃ ἐνταῦθα τοὺς φίλους της, ἔχουσα τὰ πρὸς τοῦτο μέσα. Ἄλλως αὕτη θὰ ἦναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀπαρτίας.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιῤῥοὴ, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξασκήσωμεν, εἶναι νὰ παρακαλέσωμεν τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ μείνωσιν. Αἱ περιστάσεις εἶναι λίαν σοβαραί, τὰ δὲ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενα λίαν σοβαρὰ ἐπίσης, σπουδαιότατα καὶ χρησιμώτατα εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Λοιπὸν οἱ κ. κ. βουλευταὶ, ὅπως πάντοτε ἐξετέλεσαν τὸ πρὸς τὴν πατρίδα ἱερὸν καθῆκόν των, οὕτω καὶ νῦν θὰ τὸ ἐκπληρώσωσι, μένοντες, ὅπως περατώσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν, ἀφ’ οὗ ἐκτιμήσωσιν οἱ ἴδιοι, θέλουσι πεισθῆ, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποφύγωμεν, χωρὶς νὰ διακινδυνεύσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ μείνωσι, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλουσι πεισθῆ καὶ οἱ ἴδιοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναχωρήσωσι. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια· 1) Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1881. 2.) Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ 1881. 3) Περὶ προσλήψεως τεχνιτῶν ἰδιωτῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. 4.) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου 7 τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.)

§8ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν θερμῶς, ἵνα ἐπιτρέψῃ νὰ συζητηθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ κεχορηγημένης εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προκαταβολῆς, διότι ἄνευ αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν βῆμα.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ΧΜΑʹ νόμου περὶ χρηματιστικῶν ἑταιριῶν.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν δὲν εἴδομεν, καὶ πρόκειται περὶ σπουδαίου πράγματος.

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἄς μείνῃ, κ. πρόεδρε, δι’ αὔριον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως ἰδίου σώματος οἰκονομικοῦ.

§14Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὀφείλω ὅμως νὰ κάμω αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, καὶ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ, ἂς τὰς ἐκτιμήσῃ. Γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τὸ οἰκονομικὸν σῶμα κατηργήθη καὶ ὁσημέραι ὁλονὲν καταργεῖται, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἀφ’ ἑνὸς ἱκανῶν ἀνδρῶν οἰκονομικῶν, καὶ ἕνεκα τῆς ἀπουσίας εἰς τὴν μάχιμον ὑπηρεσίαν πολλῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπεβλήθη κατ’ ἀνάγκην καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς ὑπηρεσίας οἰκονομικὴ ὑπηρεσία. Οὗτοι δὲν δύνανται νὰ προαχθῶσι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ προβιβασμῶν καὶ τοῦ διατάγματος τοῦ κανονίζοντος τὰ προσόντα καὶ τὰς ἰδιότητας αὐτῶν, ἕνεκα τῆς ἐπὶ πολλὰ ἔτη διαμονῆς των εἰς τὸ οἰκονομικὸν σῶμα· ὡς ἐκ τούτου καὶ κατὰ τοὺς τελευταίους προβιβασμοὺς καὶ κατὰ τοὺς παρελθόντας ἐγένοντο ἀδικήματα εἰς πολλοὺς ἐξ αὐτῶν. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται σήμερον νὰ κανονίσωμεν οὔτε αὐθαιρέτως οὔτε ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων, πρόκειται νὰ λάβωμεν ἐκ τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν τοὺς καταλλήλους καὶ δυναμένους νὰ ἐκτελέσωσι τὰ καθήκοντα αὐτά. Βεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ἐὰν εἰς τὸ μέλλον θὰ διευθύνω τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸν νόμον αὐτὸν θὰ παρακολουθήσῃ διάταγμα ἐφαρμογῆς, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ζητηθῶσιν ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις καὶ ὅλα τὰ προσόντα πρὸς τὴν καταλληλοτέραν ἐκτίμησιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ διὰ τὸν νόμον περὶ προβιβασμῶν, καὶ τὸ διάταγμα τὸ συνοδεῦσαν τὸν νόμον ἐκεῖνον, τὸ ὁποῖον παρὰ τοῖς δικαστηρίοις ἔχει ἀξίαν νομοθετήματος, ὡς ἑρμηνευτικὸν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις πολλάκις, ἐπροστάτευσε πολὺ τὰ ἄτομα ἀπὸ τῆς αὐθαιρεσίας τῶν ὑπουργῶν, ἂν καὶ πολλὰ ἄτομα ἠδίκησε, διότι δυνάμει ἐκείνου τοῦ διατάγματος παρηγκωνίσθησαν πολλοὶ ἀξιωματικοί, ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὑπὸ τὸν ὅρον καὶ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, ὅπως ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον αὐτόν· δὲν πρόκειται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν οὔτε ζημίας πρὸς τὸ δημόσιον οὔτε βλάβης εἰς τὰ ἄτομα, διότι πρόκειται διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ κανονίσωμεν μονίμως καὶ ὁριστικῶς ἄνευ βλάβης τοῦ δημοσίου καὶ ἄνευ βλάβης τῶν ἀτόμων τῶν ὑπηρετούντων εἰς οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν τῆς καταστάσεως ἐκείνης, καθ’ ἣν ἑκάστοτε οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ κατέφευγον ἀπὸ μὲν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν μάχιμον, ἀπὸ δὲ τῆς μαχίμου εἰς τὴν οἰκονομικήν. Καὶ ἐκ τούτου θὰ λάβω τὴν ἀφορμὴν νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις ζημιοῖ τὸ δημόσιον ὄχι μόνον ἀφῃρημένως, ἀλλὰ πραγματικῶς. Ἀπεδείχθη, ὅτι ἀξιωματικοί, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος ἐπέβαλε τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, δυνάμει τῶν γνώσεών των καὶ τῆς ἱκανότητός των, παρὰ τὴν θέλησίν των, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑπέστησαν ζημίας ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, τὰς ὁποίας πληρώνουν, καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ ἴδητε, ὅτι πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, ὡς τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον γνωρίζει, πολλοὶ ἀξιωματικοὶ καταδικάζονται νὰ πληρώσουν χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ὑπέπεσαν, ἕνεκεν ἀγνοίας. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸν πρότερον βίον των, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ὑπέπεσαν εἰς τὰς ζημίας αὐτὰς κατὰ πλάνην. Δι’ αὐτοὺς καὶ πολλοὺς ἄλλους λόγους, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὑπὸ τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἐξέθεσα, ὅτι ἐν τῷ ἐκδοθησομένῳ διατάγματι θὰ ζητηθῶσιν ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις, ὥστε ὁ νόμος αὐτὸς νὰ περιβληθῇ μὲ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐκ μέρους τῶν ἀτόμων, ὥστε ἡ ὑπηρεσία νὰ λειτουργῇ καὶ ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία.

§15ΡΑΛΛΗΣ.......

§16ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἔχομεν, καθὼς εἰς τὴν σημερινὴν ὑπηρεσίαν οἱ μάχιμοι ἀξιωματικοὶ, οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, λαμβάνουν ἐπιμίσθια....... ἀλλ’ ἡ θέσις τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν δὲν μεταβάλλεται· ἓν μέρος τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, θὰ μετατεθῶσιν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἐκεῖ, καὶ θὰ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τὸν μάχιμον στρατὸν, διότι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰ ἀρτοποιεῖα ἔχομεν ὀργανικὰς θέσεις ὑπολοχαγῶν, ἀλλὰ κατήντησε νὰ ἔχωμεν λοχαγοὺς, διότι δὲν ἔχει ἡ ὑπηρεσία ἀξιωματικοὺς καταλλήλους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην τῶν ἀρτοποιείων, καθὼς εἰς τὸ ἀρτοποιεῖον Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται 15,000 μερίδας καθ’ ἑκάστην, καὶ ἐδέησε ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις νὰ τοποθετήσωσι λοχαγὸν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν τὸν πρῶτον ὑπολοχαγὸν, καὶ νὰ τῷ ἀναθέσωμεν μίαν διαχείρισιν, ἡ ὁποία κοστίζει εἰς τὸ Δημόσιον 5 καὶ 10,000 δραχμὰς καθ’ ἑκάστην. Αὐτοὶ οἱ λόγοι καὶ ἄλλοι πολλοὶ μὲ ἠνάγκασαν νὰ κάμω τὰς ὀλίγας ταύτας παρατηρήσεις, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἵνα ψηφίσῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐὰν δὲν εὑρίσκετο ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις, θὰ ἠδυνάμην νὰ συζητῶ ἐπὶ ὁλοκλήρους ἡμέρας, διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν χρησιμότητα αὐτοῦ τοῦ σώματος.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν;

§18ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε πρόεδρε, ἂς διακοπῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ, ἂς συζητηθῶσι τὰ ἄλλα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ προκαταβολῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. (Γίνεται δεκτόν.) Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν οἰκοπέδου εἰς τὸν δῆμον Πατρέων.

§22ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατί παραχωρεῖται δωρεὰν τὸ οἰκόπεδον αὐτό;

§23Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπὸ τὸ δημόσιον παραχωρεῖται εἰς τὸν δῆμον· δὲν εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα.

§24ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τότε νὰ ληφθῇ ἓν γενικὸν μέτρον.

§25Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅσοι δῆμοι ἔχουσιν ἀνάγκην, ἂς κάμωσιν αἴτησιν τοιαύτην. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον).

§26Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προχθὲς παρέστησα τὴν ζημίαν, ἥτις γίνεται εἰς τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ναυτικῶν, καταστρέφει δὲ τὸ ταμεῖον τοῦτο. Τινὲς, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέβαλον οὔτε ὀβολὸν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, δύνανται νὰ λάβωσι χρήματα. Πρέπει νὰ γείνῃ μία ἑρμηνεία νόμου, διότι ἄλλως τὸ ταμεῖον καταστρέφεται.

§27ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Καταστρέφεται ὁλόκληρον τὸ ταμεῖον, διότι ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου καὶ θὰ λάβωσι χιλιάδας δραχμὰς, ἐνῷ τὸ ταμεῖον δὲν ἔχει λεπτόν.

§28Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν κατέβαλον οὔτε ὀβολὸν, καὶ ὅμως θὰ λάβωσι χιλιάδας δραχμῶν, δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως. Πρέπει νὰ γείνῃ ἑρμηνεία διὰ νόμου.

§29ΤΖΑΝΕΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπῆς θεωρῶ λίαν σπουδαῖον καὶ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα τὸ συζητήσῃ.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συζητηθῇ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ἐν Ἀμφίσσῃ ἑλληνικοῦ Σχολείου καὶ Γυμνασίου ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Γιαγιτσῆ. Ἡ Ἐπιτροπή....

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, κύριε Πρόεδρε. (Ἐπιψηφίζεται ὡς ἐτροποποίησεν αὐτὸ ἡ Ἐπιτροπή)

§33Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου;

§34ΚΡΙΕΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλε, διότι αἱ συνέπειαι θὰ ἦνε δυσάρεστοι· θὰ καταστραφῇ ταμεῖον ἀπὸ τὸ ὁποῖον πορίζονται τὸν ἄρτον τόσαι οἰκογένειαι. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ λεγόμενοι ἐπίτακτοι, οἱ ὁποῖοι ποτὲ δὲν κατέθεσαν εἰς τὸ ταμεῖον αὐτὸ, ἔρχονται σήμερον νὰ λάβωσιν ἀπὸ τὸ ταμεῖον αὐτό. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ.

§37ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ μία εἰσήγησις.

§38ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις.

§39ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος, ἀλλὰ θέλω νὰ ἦμαι ἀσφαλὴς κατὰ παντὸς ἐνδεχομένου.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν βʹ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου μᾶς παρετήρησεν, ὅτι ἕνεκα τοῦ δυσκόλου τῶν περιστάσεων παρακαλεῖ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅπως παραμείνωσιν ἐνταῦθα καὶ ὑποστηρίξωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰ μέτρα τ’ ἀναγκαῖα, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσκολίας τῶν σημερινῶν καιρῶν. Ἀλλ’ ἐδῶ παρατηρῶ, ὅτι ἀπασχολεῖται τὸ Σῶμα ἐπὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἥκιστα ἢ οὐδόλως ἐνδιαφέρουν τὸ ζήτημα τὸ σημερινόν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζει, ὅτι τάχιστα δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον συνεδριάσεις.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς παρεκάλεσα, ἐὰν πρόκηται νὰ γείνῃ συζήτησις, ν’ ἀναβληθῇ.

§44Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ γείνῃ συζήτησις.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ.

§46ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἔργον τὸ ἀναλαμβάνει ὁ τόπος, καὶ δὲν πρόκειται τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ οὔτε λεπτόν.

§47Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι τόσον σπουδαῖον, ὥστε, ἂν μελετήσητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὰς τροπολογίας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ νομοσχέδιον μεμελετημένον, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζεται προσωπικῶς. Ποῦ ἠκούσθη, ἐνῷ προχθὲς ὅλοι ὡμολογήσαμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν ἱκανοὺς μηχανικοὺς, διὰ νὰ κάμωσι μελέτας ἐπὶ σιδηροδρόμων, νὰ φέρωμεν νομοσχέδια ἄνευ τῆς ἐλαχίστης μελέτης, ἐστερημένα καὶ αὐτῆς τῆς μελέτης αὐτῶν τῶν μηχανικῶν τῶν ἀνικάνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐδῶ; Εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἐπιστημονικῆς μελέτης, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν τροπολογιῶν ὑπάρχει μία διαφορὰ τριῶν πρὸς ἕν, καὶ ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὡς πρὸς τὴν δαπάνην δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον 60,000 δραχμῶν, αἱ τροπολογίαι ἀναβιβάζουν τὴν δαπάνην αὐτὴν εἰς 80,000, δηλαδὴ ἐὰν ἀπὸ Κατακώλου εἰς Πύργον ἀπαιτηθῶσι 2,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν τροπολογιῶν εἶναι 500,000 δραχμῶν, καὶ ἕτερος δύναται λίαν εὐκόλως νὰ φέρῃ ἄλλην τροπολογίαν καὶ νὰ εἴπῃ, ἀντὶ 80,000 δραχμῶν, προσθέσατε 100,000 ἢ 120,000 δραχμῶν.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Προστίθεται νέα ὁδὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ δαπάνη αὐξάνει.

§49Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβαρύνητε, ἔστω καὶ δημοτικὸν ἢ λιμενικὸν ταμεῖον, ἄνευ γνώσεως ἐπιστημονικῆς. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἔχει τὸ νομοσχέδιον; ἔχει τουλάχιστον τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἵτινες ἀπαιτοῦνται ὅπως γείνῃ συναγωνισμὸς εὐρύς; Ὄχι, κύριοι, διότι ὁ συναγωνισμὸς, ὁ ὁποῖος διατυποῦται εἰς τὸ ἄρθρον 2, δὲν παρέχει καμμίαν ἐγγύησιν. Γνωρίζομεν πῶς γίνεται ὁ συναγωνισμὸς, καὶ ἰδίως ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίων ἀντικειμένων. Πῶς τὸ Δημόσιον κάμνει τὸν συναγωνισμὸν, ὅταν πρόκηται νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν σμύριδα; Τὸν προκηρύττει πρὸ ἓξ μηνῶν δι’ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἐφημερίδων, καὶ προσκαλεῖ ὅλους τοὺς κεφαλαιούχους νὰ συναγωνισθῶσι. Καὶ τίς συναγωνισμὸς θὰ γείνῃ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς μηχανικὸς νὰ ἐκτιμήσῃ πῶς καὶ διὰ ποίας δαπάνης θὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος αὐτός; Λέγετε λοιπὸν, ὅτι ἡμεῖς πρέπει τροχάδην νὰ περάσωμεν τὸ νομοσχέδιον· διατί; εἶναι ἐπουσιώδη αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα; Κατόπιν ἔρχεται τροπολογία, ἡ ὁποία προσθέτει ἄρθρον 18. «Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, ἐπιτρέπεται εἰς πάντα δῆμον τοῦ Κράτους, ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συνομολογήσῃ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου συνδέοντος τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας πρὸς λιμένα ἢ ἑτέραν πόλιν, ἢ πρὸς συνάντησιν ἑτέρου σιδηροδρόμου.» Εἴδετε, ὁ νόμος περὶ μεταλλείων καὶ οἱ νόμοι τοῦ 67 περὶ ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν εἰς ποῖον ἄτοπον μᾶς ἔφερον. Ὁ κ. Τρικούπης πολλάκις ἐπρότεινε νομοσχέδιον, καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης προχθὲς εἶπεν, ὅτι διὰ νόμου πρέπει νὰ χορηγῶνται τὰ μεταλλεῖα καὶ ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν· καὶ ἐνῷ ἡ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι τοιαῦτα δικαιώματα δὲν πρέπει νὰ χορηγῶνται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, πρέπει ἡμεῖς τώρα τυφλοῖς ὄμμασι καὶ τροχάδην νὰ παραχωρήσωμεν αὐτά; Ἔχει ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ νόμους, ἀλλ’ ἔχει συνάμα καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα εἴτε τοῦ δημοσίου, εἴτε τοῦ σωματείου, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλῃ κεφάλαια. Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ἐπιψηφίσῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, καὶ ἀπόδειξιν σᾶς φέρω, ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν τῶν σιδηροδρόμων, ἠναγκάσθη νὰ τὴν ἀποσύρῃ.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὰς συζητήσεις.

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι ἡ Βουλὴ εἶχε δικαίωμα νὰ συζητήσῃ, καθόσον αἱ μελέται δὲν ἐγένοντο πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ἡ ὁποία δὲν ἤρχετο μόνον νὰ μελετήσῃ τὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ νὰ μελετήσῃ, ὅπως τὸν κατασκευάσῃ. Λοιπὸν ἐδῶ, ὅπως εἶπε προχθὲς καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, μὲ τοῦ ὁποίου τὰς ἰδέας βεβαίως δὲν εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι πρὶν ὑπῆρχε σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον καὶ τὸ δημόσιον καὶ οἱ ἐργολάβοι οἱ προσφερόμενοι νὰ κατασκευάσωσι σιδηροδρόμους, πάντες τυφλῶς ἐβαδίζομεν, διότι κανεὶς δὲν εἶχε κάμει μελέτας· τοὐλάχιστον, εἶπε, τὸ σύστημα τοῦτο μᾶς δίδει κάποιον φῶς. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ποίαν μελέτην ἔχομεν, καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν τὰ χρήματα εἴτε τοῦ δημοσίου, εἴτε σωματείου, κατὰ τὸ δοκοῦν; Καὶ ὅταν εὑρίσκητε τὴν διαφορὰν αὐτὴν μεταξὺ χιλιομέτρων, ἐπαναλαμβάνω, 60,000 καὶ 80,000, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διστάσητε περὶ τῆς μὴ ὀρθότητος τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ὅταν δὲν ἔχητε τὰς ἐγγυήσεις περὶ τοῦ συναγωνισμοῦ, πρέπει νὰ ψηφίσητε τοιοῦτον νομοσχέδιον ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν; Τὸ κατ’ ἐμὲ ὤφειλον νὰ κάμω τὸ χρέος μου, καὶ τὸ ἔκαμον, ὑποστηρίξας, ὅτι οὔτε αἱ σημεριναὶ περιστάσεις, καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἡ μελέτη, οὔτε ἡ ἀκριβὴς ἐκτίμησις τῶν πραγμάτων ἐπιτρέπει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ σήμερον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου...

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐβασάνισε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπέφερε τὴν γνώμην της· ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συμβάσεως, ἀλλὰ περὶ νομοσχεδίου. Ἐὰν εἰσήγετο μία σύμβασις, δι’ ἧς ἐπρόκειτο νὰ παραχωρηθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ ὅρους διαγραφομένους, βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε διστάσει, διότι ὁμολογουμένως δὲν ὑπάρχει οὔτε μελέτη πλήρης τοῦ ἔργου, οὔτε ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἦναι ἐν γνώσει τῶν διαφόρων λεπτομερειῶν, καθ’ ὅσον δὲν ὑποβάλλονται ἔγγραφα ἢ σχέδια. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει σύμβασις, ἀλλ’ ἁπλῶς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τὸν δῆμον νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν δι’ ἐργολαβίας ὑπὸ τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι διατυποῦνται, ἀφιεμένου τοῦ δήμου νὰ ὁρίσῃ ὅλας τὰς λεπτομερείας καὶ νὰ κανονίσῃ τὸ σχέδιον, ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπή, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ προηγηθοῦν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐξέθηκεν. Σήμερον, κύριοι, πρόκειται νὰ γείνῃ δημοτικὸν ἔργον μόνον διότι ὑπάρχει τὸ διοικητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἀπαιτεῖται ἡ ἄδεια τῆς νομοθετικῆς ἀρχῆς, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ψηφίζεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ εὑρεθῇ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι, προκειμένου περὶ δημοτικοῦ ἔργου, ἤθελεν εὑρεθῆ ποτε δημοτικὴ ἀρχή, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε φροντίσει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου δι’ ὅλων τῶν τρόπων, ὅπως ἀκριβῶς ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, προκειμένου περὶ ὑποστηρίξεως τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα εἰσὶν ἐμπεπιστευμένα εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ δυσκολία εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§53ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν ὄντως ἐπρόκειτο περὶ ἔργου δημοτικοῦ, πράγματι δὲν ἐδικαιοῦτό τις εὐλόγως νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκηται περὶ μελετῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἡ ὁδὸς, τῆς ὁποίας σκοπεῖται ἡ κατασκευὴ, δὲν εἶναι δημοτικὴ, ἀλλ’ ἐπαρχιακή· ἑπομένως οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ νόμον ἀφαιροῦντα ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν νόμιμα δικαιώματα κεκτημένα, καὶ νὰ τὰ παραχωρήσῃ ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν δῆμον. Ὅταν ἐπεβλήθησαν φόροι λιμενικοὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς προκυμαίας, ἐζητήθη ἡ γνώμη καὶ τῶν δημοτικῶν καὶ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, διότι δὲν δύναται αὐθαιρέτως νὰ ὑποχρεωθῇ διὰ νόμου ἐπαρχία τις νὰ πληρώνῃ φόρους εἰδικούς, χωρὶς προηγουμένως ν’ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, ἐξ ὧν τὸ μὲν ἀντιπροσωπεύει τοὺς δήμους οἰκονομικῶς, τὸ δὲ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον τὰς ἐπαρχίας. Ἑπομένως τὰ κτήματα τοῦ λιμένος Κατακώλου, προελθόντα ἀπὸ εἴσπραξιν λιμενικῶν φόρων εἰδικῶν, οἵτινες διὰ νόμου ἐπεβλήθησαν μετὰ προηγουμένην πρᾶξιν τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, δὲν δύνασθε νὰ δωρήσητε διὰ νόμου εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων, πρὶν ἢ ἀκουσθῇ καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἰδιοκτήτου, δηλαδὴ τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου Ἠλείας, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν. Τρεῖς ὑπάρχουσιν ἐν τῇ χώρᾳ τάξεις· αʹ) ὁ δῆμος, βʹ) ἡ ἐπαρχία, γʹ) τὸ Κράτος. Ἑκάστη τῶν τάξεων τούτων ἔχει ἰδίαν ὕπαρξιν, καὶ πρὸς συντήρησιν ἰδίως ἐπιβάλλει εἰς τὰ μέλη της φόρους· οὔτε εἰς δῆμον, οὔτε εἰς ἐπαρχίαν τινὰ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰδικὸς φόρος διὰ δημοτικὰς ἢ ἐπαρχιακὰς ἀνάγκας, χωρὶς ψηφισμάτων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων περὶ δημοτικῶν φόρων, ἢ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων περὶ ἐπαρχικῶν φόρων. Τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἄνευ τοιούτων ψηφισμάτων φόρους, εἴτε διὰ δημοτικὰς εἴτε δι’ ἐπαρχιακὰς ἀνάγκας· ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως, ἐξ οὗ γεννᾶται τὸ τῆς ἐγκρίσεως τῶν δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν φόρων. Διότι πρέπει νὰ φροντίζῃ νὰ μὴν ἐξαντλῶνται οἱ πόροι τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐπιβολῆς ὑπερόγκων δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν φόρων, καὶ ἑπομένως στερεῖται τοῦτο τῶν πηγῶν, ὁσάκις ἔχει ἀνάγκην νὰ προμηθευθῇ χρήματα δι’ ἐπιβολῆς ἢ αὐξήσεως φόρων. Ἐκ τούτου δ’ ἕπεται, ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται διὰ νόμου αὐθαιρέτως νὰ διαθέτῃ κτήματα ἐπαρχιακὰ ἀποκτηθέντα διὰ χρημάτων προερχομένων ἐξ ἰδίων ἐπαρχιακῶν φόρων πρὸς τὴν διάθεσιν αὐτῶν ἀπαιτεῖται πρᾶξις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ νόμος εἰδικός. Εἰς τὴν προκειμένην ὅμως περίστασιν ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τοῦ δήμου Λετρίνων ἀκίνητος περιουσία τοῦ λιμένος Κατακώλου, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ προηγουμένως ἡ γνώμη τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ὅπερ ἐπέβαλε τοὺς φόρους, ἐξ ὧν ἀπεκτήθησαν ταῦτα. (Θόρυβος.)

§54ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖ λιμενικὰ κτήματα.

§55ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί κατονομάζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοιαῦτα; Ἄλλως τε, κύριοι, ὅταν ὁδὸς συνδέῃ ἕνα δῆμον μὲ λιμένα, αὐτὴ ἡ ὁδὸς εἶναι ἐπαρχιακή· ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ δώσητε εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ἐπαρχία, διότι οἱ πόροι τοῦ λιμένος εἶναι ἐπαρχιακοί, καὶ οὐχὶ δημοτικοί. Πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ ἀποκεντρώσεως ὡς σωστικῆς. Ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ προσέχωμεν νὰ μὴ συγκεντρώσωμεν τὰ πάντα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν· μὴ ζητεῖτε νὰ διαθέσητε διὰ νόμου τὴν περιουσίαν τὴν ἐπαρχιακήν, ἄνευ τῆς προηγουμένης γνώμης τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ὅπερ εἶναι ἀμέσως ἐνδιαφερόμενον, διότι τοῦτο εἶνε μία ἀποῤῥόφησις τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ οὕτω πως δὲν θὰ ἔχητε ποτὲ ἐπαρχιακὰ συμβούλια πραγματικά, ἀλλ’ ἰδανικά. Δὲν θέλετε ἔχει ἐπαρχιακὰ συμβούλια σκεπτόμενα καὶ ἀποφασίζοντα περὶ τῆς θεραπείας ἐπαρχιακῶν ἀναγκῶν, ἀφοῦ ἀναγνωρίζητε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστερῇ ταῦτα τῆς διαθέσεως τῶν ἐπαρχιακῶν περιουσιῶν, καὶ ὅτι δύνασθε νὰ δωρήσητε τὰ ἀκίνητα κτήματά των διὰ νόμου εἰς δῆμον ἢ εἰς ἕτερόν τινα, χωρὶς νὰ ἀκούσητε τοὐλάχιστον προηγουμένως τὴν γνώμην των. Ἐὰν ὑπῆρχε πρᾶξις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου Ἠλείας περὶ τῆς εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, δωρήσεως τῶν λιμενικῶν παραπηγμάτων καὶ λοιπῶν ἐπαρχιακῶν ἰδιοκτησιῶν τῆς ὁμωνύμου ἐπαρχίας, δὲν ἤθελον ἔχει ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐνῷ νῦν, διὰ τὴν ἔλλειψιν τοιαύτης πράξεως, ἀναγκάζομαι νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς παραδοχῆς του.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐρχομένας μάλιστα παρ’ ἐκείνων, οἵτινες, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπερασπίζονται τὴν ἀποκέντρωσιν, διότι ἀκριβῶς τὸ πάθημα, τὸ ὁποῖον πάσχει ἡ κοινωνία ἡμῶν καὶ ἡ διοίκησις, εἶνε ἡ συγκέντρωσις, καὶ πάντες σκεπτόμεθα τίς ὁ τρόπος, δι’ οὗ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ θὰ καταστήσωμεν τοὐλάχιστον τὸν δῆμον ἀνεξάρτητον, δώσωμεν δ’ οὕτω εἰς αὐτὸν νέαν ζωήν. Τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦτο μάλιστα ὅλως περιττὸν, ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον δι’ αὐτοῦ νὰ δοθῇ ἄδεια περὶ ἔργου δημοτικοῦ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περιλαμβάνει τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ. (Ἀναγινώσκει.)

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ καταβάλῃ χρήματα ὁ δῆμος· τόκον ἐγγυᾶται 6%.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ καταβολῆς δαπάνης, ἀλλὰ περὶ ὑποχρεώσεως, ἣν θὰ ἀναλάβῃ ἐκ τοῦ ἔργου. Αἱ ὑποχρεώσεις δὲ αὗται δὲν ἐπιβαρύνουν τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν δῆμον. Τί δὲ ζητεῖ ὁ δῆμος Λετρίνων ὑπὲρ ἔργου, καίτοι δημοτικοῦ, ἀλλὰ κοινωφελοῦς; σᾶς ζητεῖ νὰ χαρακτηρίσητε τὸ ἔργον αὐτὸ ὡς δημοσίαν ἀνάγκην, νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, καὶ ὁ μόνος λόγος, δι’ ὃν εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, εἶνε αὐτὸς, διότι δὲν ἔχομεν νόμον γενικὸν περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Μετὰ τοῦτο, ὅταν πρόκηται περὶ ἐθνικῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας σχεδὸν δωροῦμεν, περὶ λιμενικῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν, διότι ὅλοι οἱ ἀγροὶ αὐτόθι ἔχουν ἀξίαν ἴσως 20 ἢ 30 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, διὰ τί νὰ μὴ δωρήσωμεν τὰς γαίας αὐτὰς ὑπὲρ ἔργου κοινῆς ὠφελείας; τοῦτο δὲ δρᾷ κατὰ δεύτερον λόγον τὸ νομοσχέδιον. Ἐκτὸς τῆς ἀντιῤῥήσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξα ἐσφαλμένην, ἐλέχθη, ὅτι δὲν διεγράφησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅλαι αἱ ἀναγκαῖαι διακηρύξεις διὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἀλλὰ μήτε εἰς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος πραγματεύεται περὶ ἐκμισθώσεως τῆς σμύριδος, περιλαμβάνονται ὅλοι οἱ ὅροι, οἱ ἀναγκαῖοι διὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ συναγωνισμοῦ· τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου Β. Διατάγματος· ἀλλὰ καὶ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἀφίνει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, συνεννοουμένην μετὰ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία εἶνε ἡ μᾶλλον ἐνδιαφερομένη ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νὰ λάβῃ ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα διὰ τὰς ἀναγκαίας δημοσιεύσεις. Δὲν ἐγένοντο, λέγουσι, μελέται. Καὶ ἔχετε ἀνάγκην μελετῶν διὰ τοιοῦτον σιδηρόδρομον 12 χιλιομέτρων; Καὶ νομίζετε, ὅτι ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ ὑπερασπίσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου των καὶ νὰ ἐπιστατήσωσιν εἰς τὰς μελέτας; Μὲ τὸ σύστημα τοῦτο θὰ ζητήσητε νὰ παρεμβῆτε εἰς ὅλας τὰς ὑποθέσεις τῶν δήμων, καὶ οὕτω ὄχι μόνον σιδηρόδρομος, ἀλλ’ οὐδὲν δημοτικὸν ἔργον θὰ τελῆται ἄνευ τῆς ἀναμίξεώς σας, καὶ θὰ ζητήσητε ἴσως νὰ διορίζητε καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀγροφύλακας. Τοῦτο ἀποτελεῖ σύστημα καθαρῶς συγκεντρωτικὸν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἠπόρησα ὅταν ἤκουσα τὰς γενομένας ἀντιῤῥήσεις. Μᾶς εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει καθαρῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα· δὲν νομίζω, διότι βλέπω ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνδιαφερομένους πάντας τοὺς Βουλευτὰς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἀνήκοντας καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην μερίδα, καὶ εἰς τὴν τρίτην, βλέπω δὲ πάντας συμφώνους. Τὸ ἔργον ἔχει ἀληθῶς τοπικὸν χαρακτῆρα, δὲν ἔχει προσωπικόν· καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν νὰ ὑπερασπίσωσι τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας των καὶ τῶν δήμων αὐτῶν; Καὶ τίς ἕτερος θὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Λετρίνων παρὰ οἱ βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας; Ὁ βουλευτῆς Καλαβρύτων; τὸν ἴδομεν’ ἦλθεν ἐνταῦθα νὰ πολεμήσῃ τὸ ἔργον.

§59ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Συντάσσομαι καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Τὸ ἔργον εἶναι λίαν σπουδαῖον· ἐπειδὴ δὲ μετ’ οὐ πολὺ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἔλθωσιν εἰδικοὶ ἄνδρες μηχανικοί, οἵτινες θὰ κάμωσι μελέτας ἐπὶ σιδηροδρόμων ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαμίας καὶ εἰς Πάτρας, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ μεταβῇ εἷς ἐξ αὐτῶν νὰ κάμῃ τὰς μελέτας ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον, καὶ εἰς τὴν ἐρχομένην Σύνοδον ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ φέρῃ νομοσχέδιον κατάλληλον, τὸ ὁποῖον πιστεύω θὰ γείνῃ δεκτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ δεχθῇ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 τροπολογίαν μου.

§60ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ συνάδελφός μου κύριος Κρεστενίτης νὰ μὴ συμμερισθῶ τὴν γνώμην του περὶ ἀναβολῆς. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ, ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην ἀπόλυτον νὰ συνδεθῇ μετὰ τοῦ λιμένος, διότι ἄνευ τούτου δὲν ἔχει ὕπαρξιν· διὰ τί νὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον, ἀφοῦ δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον; Δὲν συμμερίζομαι οὔτε τὴν γνώμην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὅστις εἶπεν, ὅτι δὲν ἔγειναν μελέται, καὶ ὅτι ἐπίκειται χαλασμὸς κόσμου ἂν περάσῃ τὸ νομοσχέδιον. Μελέται ἐγένοντο, καὶ γνωρίζει ὁ τόπος τί ἔχει νὰ δαπανήσῃ, καὶ τί ἔργα πρόκειται νὰ γείνουν· διὰ τοῦτο δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην νὰ στείλῃ ἀνώτερον μηχανικόν· ἴσως διότι εἶπον, ὅτι οἱ ἰδικοί μας εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανοι νὰ ἀντιληφθῶσι καὶ νὰ κάμωσιν ἔργον ἐπιστημονικὸν εἰς δρόμον 12 χιλιομέτρων. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, πρέπει νὰ ἀπελπισθῶμεν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς πατρίδος μας. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει νὰ γείνῃ συναγωνισμὸς μεταξὺ ἑταιριῶν μειοδοτικῶς, περὶ τοῦ ποία θὰ προσφέρῃ συμφερωτέρους ὅρους διὰ τὴν κατασκευήν. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου· τὸ ἔργον δὲν εἶναι λιμενικὸν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, εἶνε τοπικὸν, δημοτικὸν, ὁ δῆμος ἀναδέχεται νὰ ἀσφαλίσῃ τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δαπανηθῇ, καὶ ἔχει ἐλπίδας, ὅτι δὲν θὰ ὑποστῇ καμμίαν ζημίαν, θὰ ἔχῃ μᾶλλον κέρδος. Τὸ ἔργον τοῦτο, κύριοι, θὰ φέρῃ τιμὴν εἰς τὸν τόπον, θὰ ἀποκτήσωμεν ἕνα βʹ σιδηρόδρομον. Ἄλλοτε ἐφωνάζομεν, ὅτι δὲν μᾶς ἀφίνει ἡ συγκέντρωσις νὰ ἐνεργήσωμεν, καὶ εὕρομεν ἕνα ἔνοχον, καὶ τὸν ἐδιώξαμεν· σήμερον ποῖος εἶνε ὁ ἔνοχος; δὲν παρουσιάζεται κανείς. Ἡμεῖς λοιπὸν εἴμεθα· θέλετε νὰ πάρετε τὴν εὐθύνην, νὰ μὴ γίνεται τίποτε εἰς τὸν τόπον; εἶσθε κύριοι. Δὲν ἐπιτρέπετε νὰ κατασκευασθῶσι γέφυραι οὔτε δρόμοι, διότι λέγετε, ὅτι τὰ μέσα εἶναι γλίσχρα· ἰδοὺ ὅπου παρουσιάζεται ὁ τόπος καὶ συνεισφέρει, διότι ἔχει τὰ μέσα, νὰ γείνῃ κἄτι τι· θέλετε νὰ τὸ ἐμποδίσητε; ἐμποδίσατέ το. Παρακαλῶ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§61ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅτι, κύριοι, ὡς παρουσιάζεται, τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἔργον δημοτικὸν, δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία· ἀπορῶ μὲ τὸν βουλευτὴν Ἀττικῆς, πῶς ὑπεστήριξεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νομοσχεδίου ἐπὶ ἔργου καθαρῶς δημοτικοῦ, ὅταν ὁ δῆμος καταβάλῃ δαπάνας, διὰ νὰ κάμῃ δημοτικὰ ἔργα.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§63ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπετε, ὅτι ἴσως ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον μόνον καὶ μόνον, ὅπως χαρακτηρισθῇ τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἔνθα θὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος, ὡς ἔργον δημοσίας ἀνάγκης, καὶ καταληφθῶσιν αἱ γαῖαι, εἴτε ἐθνικαὶ εἴτε λιμενικαὶ, ἀλλὰ τότε ἤθελον ἐννοήσει τὸν κ. Ῥάλλην ὡς συνεπῆ πρὸς ἑαυτὸν, ἐὰν ἔφερε τοιοῦτον ἄρθρον, ἀλλ’ ὁ νόμος κανονίζει τὸ πῶς θὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος. Τί δὲ λέγει ἐν ἄρθρῳ 4; «Ἡ ἑταιρία ὀφείλει ἐντὸς 4 μηνῶν ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὴν κοινοποιήσεως τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς δημοτικῆς δημοπρασίας νὰ περατώσῃ τὴν μελέτην τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ὑποβάλῃ διὰ τοῦ νομάρχου εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.» Βλέπετε, κύριοι, ἀφοῦ χορηγηθῇ ὁ σιδηρόδρομος διὰ τῆς δημοπρασίας, μετὰ 4 μῆνας θὰ κάμῃ μελέτας πῶς πρέπει νὰ γείνῃ, καὶ αὐτὸ τὸ θεωροῦν οἱ κύριοι ἀποκέντρωσιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν προλαλήσαντα βουλευτὴν ἐξ Ἠλείας, ὅταν ἡ ἀρχὴ παντὸς ἔργου δὲν ἀρχίζῃ καλῶς, δὲν τίθηται ἐπὶ βάσεων καλῶν καὶ ἀσφαλῶν, ποῖα εἶνε τὰ ἀποτελέσματα; ὁποῖα εἶνε τὰ τοῦ λιμένος Κατακώλου.

§64ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἔχει;

§65Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγένετο ἀρχὴ ἄνευ μελετῶν, καὶ σήμερον εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ τροποποιήσητε τὸ πρῶτον σχέδιον, ὁ δὲ ἐργολάβος σᾶς ζητεῖ 1,000,000 δραχμῶν περιπλέον, διὰ νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον, καὶ τὸ γνωρίζω, διότι τὸ ζήτημα ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον. Ἀλλά, μοὶ λέγουσι, κατηγορήσατε τοὺς μηχανικούς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ κ. Τρικούπης, ὁ κ. Δηλιγιάννης, μᾶς εἶπον, ὅτι οἱ μηχανικοὶ δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ κάμωσι μελέτας τοιούτου εἴδους, ἔχομεν δὲ καὶ ἡμεῖς παράδειγμα, ὅτι τετράκις ἤρχισαν τὸν δρόμον μεταξὺ Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων, φθάνουν μέχρι Χαλανδρίτζης, καὶ γυρίζουν ὀπίσω. Καὶ ἠξεύρετε τί θὰ πάθητε, ἐργαζόμενοι ἐπὶ σκέψεων μὴ εἰδημόνων; θὰ πάθητε ὅ,τι ἔπαθεν εἷς ἔμπορος Χῖος ἐν Κωσταντινουπόλει κατὰ τὰ 1840· αὐτὸς, ἐπειδὴ ἔμαθεν, ὅτι τὰ σιτηρὰ ὑπερετιμήθησαν ἐν Μασσαλίᾳ, καὶ δὲν εὕρισκεν οὔτε Ἕλληνα πλοίαρχον, οὔτε Εὐρωπαῖον, ἐναύλωσε Τουρκικὸν, ἐφόρτωσε 15,000 κοιλὰ τὸ πλοῖον, καὶ διέταξε τὸν πλοίαρχον νὰ πλεύσῃ εἰς Μασσαλίαν. Τῷ ὄντι ὁ πλοίαρχος διέπλευσε τὴν Προποντίδα, ἐξῆλθε τῶν Δαρδανελίων, ἔφθασεν εἰς τὴν Χῖον, εἶδε τὰ Ψαρὰ, ἐρευνᾷ διὰ τὴν Μασσαλίαν, καὶ δὲν τὴν εὑρίσκει· ἐπιστρέφει πάλιν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ζητῶν τὸν ναῦλόν του, λέγων εἰς τὸν ἔμπορον: Μασσαλία δὲν ὑπάρχει (ἱλαρότης). Αὐτὸ τοῦτο ἐπάθαμεν καὶ ἡμεῖς μὲ τὸν ἁμαξιτὸν δρόμον ἀπὸ Πατρῶν εἰς Καλάβρυτα, καὶ σεῖς μὲ τὸν λιμένα Κατακώλου, αὐτὸ δὲ τοῦτο θὰ πάθητε καὶ μὲ τὸν σιδηρόδρομον. Ἔπειτα, κύριοι, ὅτε δίδετε προθεσμίαν 4 μηνῶν διὰ τὰς μελέτας, καὶ ἑνὸς ἔτους διὰ ν’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας, ἔχομεν 16 μῆνας, διατί νὰ ψηφίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Λέγω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν εἶνε πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἐκείνου, παρατηρῶ δὲ ὡς πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι μᾶλλον ἀποκεντρωτικὸς ἀπὸ τοὺς ὑποστηρίζοντας αὐτὴν, καὶ ἐννοῶ τὴν ἀποκέντρωσιν προστατεύουσαν, καὶ οὐχὶ καταστρέφουσαν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἂν ὁ δῆμος ἔχῃ χρήματα καὶ θέλῃ νὰ κάμῃ σιδηρόδρομον, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νόμου· ὑπάρχει μόνον ἀνάγκη διὰ νὰ κηρυχθῶσιν αἱ γαῖαι αἱ εὑρισκόμεναι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, αἱ ἐθνικαὶ, ὡς δημόσιος ἀνάγκη. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει· ἀλλ’ ἡ ψήφισις τοῦ νόμου δὲν προστατεύει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις, ἐπιψηφίζονται δὲ ἡ ἀρχὴ καὶ τ’ ἄρθρα 1–7 τοῦ νομοσχεδίου.) Ἄρθρον 8.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι βουλευταὶ Ἠλείας προτείνουσι τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 8 ὡς ἑξῆς· «Δὲν ἐπιτρέπεται τῇ ἐργολάβῳ ἑταιρίᾳ νὰ θέσῃ ἐπὶ τῆς ὑπαρχούσης ἁμαξιτῆς ὁδοῦ τὰς ῥάβδους τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ νὰ χαράξῃ νέαν ὁδόν.» (Ἐπιψηφίζεται ἡ τροπολογία αὕτη ὡς ἄρθρον 8.) Ἄρθρον 9.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ αὐτοὶ βουλευταὶ προτείνουσι καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 9 ὡς ἑξῆς· «Ἡ δαπάνη πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ πρὸς σύστασιν αὐτοῦ ὁρίζεται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 80,000 νέων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ὡς ἀφετηρία τοῦ διαγωνισμοῦ ὁρίζεται τὸ ποσὸν τοῦτο.» (Ἐπιψηφίζεται καὶ ἡ τροπολογία αὕτη ὡς ἄρθρον 9.) Ἄρθρον 10.

§68ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑπάρχει τροπολογία, ἡ ἑξῆς· «Τὸ πληρωτέον ὑπὸ τοῦ δήμου ποσὸν λόγῳ τόκων δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀπὸ 24 Ἰανουαρίου 1852 νόμου περὶ χρεῶν τῶν δήμων.»

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ τροπολογία.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον ὡς δευτέρα παράγραφος. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 10 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης.) Ἄρθρον 11.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία.

§72ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν τὴν δέχηται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐγὼ τὴν ἀποσύρω. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11 κατὰ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, εἶτα δὲ καὶ τὸ 12.) Ἄρθρον 13.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀντικατάστασιν τῆς παραγράφου βʹ ὡς ἑξῆς· «Ἡ συνεταιρικὴ κινητὴ καὶ ἀκίνητος περιουσία τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας ἐκτιμᾶται διὰ τριῶν πραγματογνωμόνων, ὧν τὸν ἕνα διορίζει ἡ ἑταιρία αὕτη, τὸν ἕτερον ὁ δῆμος καὶ τὸν τρίτον τὸ ἐν Πάτραις Ἐφετεῖον, καὶ πληρώνεται ὑπὸ τῆς νέας ἑταιρίας κατὰ τὸν ἐν τῇ διακηρύξει τοῦ ἀναπλειστηριασμοῦ ὁρισθέντα τρόπον· τῆς δὲ κατατεθείσης ἐγγυήσεως, ἐὰν μὴ ἀπεδόθη ἤδη εἰς τὴν ἑταιρίαν, γίνεται κύριος ὁ δῆμος.»

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 13 κατὰ τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς.)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 ὑπάρχει τροπολογία.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ 10 ἔτη δὲν δεχόμεθα ἀτέλειαν· διὰ τὸ πρῶτον ὑλικὸν, μάλιστα.

§77ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προσθέσητε «δημοτικοῦ καὶ λιμενικοῦ τέλους.»

§78ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ «Δημοσίου, δημοτικοῦ καὶ λιμενικοῦ τέλους ἡ πρώτη ὕλη.»

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος τῆς τροπολογίας νὰ λείψῃ.

§80ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἄρθρου δεχόμεθα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος τῆς τροπολογίας παραλείπεται. Οἱ παραδεχόμενοι ἄνευ αὐτῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπιψηφίζονται τ’ ἄρθρα 15–17.)

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει καὶ ἄρθρον 18.

§83ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ δεχόμεθα.

§84ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀποσύρομεν. (Ἐπιψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§85ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Προχθὲς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν περὶ μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ταύτῃ τῇ στιγμῇ μοὶ ἐνεχείρισεν ὁ κ. Ῥάλλης ἀναφορὰν πολλῶν περὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς.

§87ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ.

§88ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§89ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, πρὸ τῆς συζητήσεως ταύτης νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον......

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῶν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν Ἐράνῃ.

§92Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω δισταγμὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐπιψηφισθῇ, διότι ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, διότι ἐπιβάλλει φόρον εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ὠφέλειαν ἐκ τοῦ ὕδατος. Περὶ τὸν δῆμον ἐκεῖνον ὑπάρχουν κάτοικοι ὀρεινῶν μερῶν, οἵτινες κατέρχονται καὶ καλλιεργοῦν τὰ κτήματα, καὶ ἕκαστος αὐτῶν περὶ τὸ κτῆμά του ἔχει καὶ τὸ φρέαρ του, ἐξ οὗ ὑδρεύεται. Τώρα ἔρχεται νομοσχέδιον καὶ λέγει, ἐπειδὴ ἡ πόλις τῶν Φιλιατρῶν ἔχει ἀνάγκην νὰ φέρῃ ὕδωρ, ἔλθετε σεῖς καὶ πρὸς τοὺς δημοτικοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πληρώνετε, πληρώσατε καὶ 4 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα περιπλέον, ὅπως μᾶς κάμητε ὑδραγωγεῖον. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν οὐδὲ δίκαιον· λέγω, ὅτι, ἂν ἐπιθυμοῦν οἱ κύριοι αὐτοὶ νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὸν φόρον αὐτὸν, ἂς ὑποβληθοῦν οἱ δημόται οἱ ὠφελούμενοι ἐκ τοῦ ὕδατος αὐτοῦ, ὄχι νὰ ὑποβληθοῦν ὅλα τὰ κτήματα τὰ ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Ἐράνης εἰς τὴν πρόσθετον φορολογίαν τῶν 4 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα σταφίδος, ὅπως κάμωσι τὸ ὑδραγωγεῖον εἰς τοὺς κατοίκους τῶν Φιλιατρῶν.

§93Κ. ΓΙΑΛΙΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε καλὸν εἰς τὸν τόπον σας, θέλετε νὰ καταστρέψητε καὶ τὰ ἄλλα;

§94Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω εἰς τὸν τόπον μου, καταστρέφω καὶ τὰ ἄλλα...... Πολιτεύομαι ἀφ’ ὅτου ὁ Γιαλιᾶς οὔτε ἐφαντάσθη νὰ πολιτευθῇ· τὸν παρακαλῶ νὰ ἀναδιφήσῃ τὰ πρακτικὰ ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως μέχρι σήμερον καὶ νὰ ἰδῇ, ἂν ὑπάρχῃ πρότασις μία ἐμοῦ ὑπὲρ συμφέροντος τῶν Καλαβρύτων, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον δὲν θὰ εὕρῃ πρότασιν, δι’ ἧς νὰ ζητῶ νὰ ἐπιβάλω φόρον εἰς ἄλλους, ὅπως ὠφεληθῶ ἐγώ. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβάλῃ φόρον εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν θὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τῆς μεταφορᾶς τοῦ ὕδατος, καὶ ὁ φόρος αὐτὸς, κύριοι, εἶναι βαρὺς, διότι πλεῖστοι τῶν ὀρεινῶν κάμνουσι καὶ 15 καὶ 40 καὶ 100 χιλιάδας σταφίδος καὶ θὰ πληρώνωσι φόρον 400 δραχμὰς, διὰ νὰ κάμουν ὑδραγωγεῖον εἰς τὰ Φιλιατρά. Ἂν τοῦτο λέγεται ἀποκέντρωσις, ἂς τὸ ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλή.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διοχέτευσις ποσίμου ὕδατος καὶ ἡ κατασκευὴ ὑδραγωγείου εἶναι ἔργον καθαρῶς δημοτικὸν, καὶ ὅπου οἱ δημοτικοὶ φόροι ἐπαρκοῦν διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην, δὲν ζητεῖται οὐδ’ ἐπιβάλλεται πρόσθετος φόρος. Ἐνταῦθα ὅμως πρόκειται περὶ ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμοὺς ἀπὸ τὸν μηχανικὸν κ. Σούλην ἀπαιτοῦνται 500 τοὐλάχιστον χιλιάδες, μολονότι, ἐνῷ ὁ δῆμος Ἐράνης εἶναι ἀρκετὰ πλούσιος, τὰ τακτικὰ εἰσοδήματα αὐτοῦ δὲν ἐπαρκοῦν, ὅπως πληρωθῇ ἡ τοιαύτη δαπάνη· ἐπειδὴ δὲ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἀνωτέραν φορολογίαν, διὰ τοῦτο ζητεῖ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὅπως αὐξήσῃ τὴν φορολογίαν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ κοινωφελὲς αὐτὸ ἔργον. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. Πετιμεζᾶς, τοῦ νὰ μὴν ὑποβληθοῦν εἰς τὸν πρόσθετον τοῦτον φόρον τὰ κτήματα ἐκείνων, οἵτινες δὲν κατοικοῦν εἰς τὸν δῆμον, δὲν εἶναι ὀρθή· ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ διακαῶς νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, διότι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ, ὡς ἐλπίζω, ὅπως ἔχει, θέλω ὑποχρεωθῆ νὰ πληρώνω 500 περίπου δραχμὰς κατ’ ἔτος διὰ τὸν πρόσθετον τοῦτον φόρον, καθόσον ἔχω σταφιδαμπέλους εἰς τὸν δῆμον Ἐράνης, αἵτινες θέλουσι φορολογηθῆ, ἐνῷ ἐγὼ δὲν κατοικῶ εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, κατοικῶ διαρκῶς ἐν Ἀθήναις, καὶ ὁσάκις μεταβαίνω εἰς τὴν ἐπαρχίαν, κατοικῶ εἰς τὴν ἐξοχὴν, ὥστε σπανίως πίνω ἀπὸ τὸ νερὸν τῆς πόλεως. Ἀλλ’ ὁσάκις ἐπιβάλλονται φόροι, εἴτε δημόσιοι εἴτε δημοτικοὶ, ἐπὶ τῶν προϊόντων περιφερείας τινὸς, δὲν δύνανται νὰ ἐξαιρεθοῦν τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τοὺς ἀλλαχοῦ κατοικοῦντας, διότι οἱ φόροι δὲν εἶναι προσωπικοὶ, ἀλλ’ ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν κτημάτων, ἑπομένως ὅσοι ἔχουν κτήματα, ὀφείλουν νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ κρίνει ὡς ἀναγκαῖον συμπλήρωμα τῆς φορολογίας, διὰ νὰ θεραπεύσῃ μίαν μεγάλην ἀνάγκην τοῦ τόπου ἐκείνου. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον.)

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τῆς προικίσεως τῶν μήπω ἀποκατασταθεισῶν ὀρφανῶν τῶν ἀγωνιστῶν.

§97ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πόσον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ;

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Εὐνόητος εἶναι, κύριοι, ὁ λόγος, ὅστις ἐπροκάλεσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δι’ εἰδικῶν νόμων ἀπεφασίσθη νὰ προικισθῶσι διὰ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν αἱ θυγατέρες ἐξόχων ἀγωνιστῶν· ἡ προίκισις αὕτη, ἥτις κατὰ τοὺς νόμους πρέπει νὰ γίνηται μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, μετὰ πολλῆς δυσκολίας ἐπραγματοποιεῖτο μέχρι τοῦδε, καὶ πολλαὶ ὀρφαναὶ, ἀποκατασταθεῖσαι πρό τινων ἐτῶν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι τὴν ἀποφασισθεῖσαν προίκισιν. Ἀλλ’ ὅ,τι μέχρι τοῦδε μετὰ πολλῆς δυσκολίας ἐγίνετο, ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ, διότι, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, αἱ πλεῖσται τῶν γαιῶν διετέθησαν, καὶ εἰς ἄλλας μὲν ἐπαρχίας εὑρίσκονται ἀδιάθετοι ὀλίγαι τινὲς γαῖαι, εἰς ἄλλας δὲ δὲν ὑπάρχουν καθόλου· ἑπομένως ὅσαι τῶν ὀρφανῶν τούτων, τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος, λόγῳ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, ἀπεφάσισε νὰ προικίσῃ, δὲν ἀποκατεστάθησαν, θέλουν ἀπαντήσει μεγάλα προσκόμματα εἰς τὴν ἀποκατάστασίν των, διότι ἡ ἐθνικὴ δωρεὰ, ἡ ὁποία ἀπεφασίσθη νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὰς, εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ. Τοῦτο ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅσαι ὀρφαναὶ δὲν ἀποκατεστάθησαν μέχρι τοῦδε, θέλουσιν ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅταν ἀποκατασταθῶσι, νὰ μεταβάλουν, ἐὰν προαιρῶνται, τὴν προίκισιν, ἥτις ταῖς δίδεται διὰ τῶν κειμένων νόμων, λαμβάνουσαι ἀντὶ γαιῶν χρήματα, πρὸς 50 δραχμὰς τὸ στρέμμα.

§99ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πόσαι εἶναι αἱ.......

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, οὔτε ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ τὸ ἐξετάσω· μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι μία θυγάτηρ τοῦ στρατηγοῦ Μακρυγιάννη, μία ἄλλη τοῦ στρατηγοῦ Ἴσκου, νομίζω δὲ καὶ τοῦ Λεμπέση, καὶ ὀλίγαι ἄλλαι· ἐγὼ δὲν ἐξήτασα τὸν ἀριθμὸν, ἐσυλλογίσθην, ὅτι διὰ τὰς θυγατέρας ἀγωνιστῶν ἐξόχων καὶ ἐπισήμων (διότι τοιαῦται προικίσεις μόνον δι’ ἐπισήμων ἀνδρῶν θυγατέρας ἐχορηγήθησαν) ὅσαι μένουν ἕως τώρα ἄνευ ἀποκαταστάσεως, πρέπει νὰ ἀρθῇ πᾶν κώλυμα. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠρκέσθη εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινα, ἠθέλησε νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ ὀρφαναὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀποκατεστάθησαν ἤδη, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ γραμμάτιά των, καὶ θέλει νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ὁ χρόνος ἀπὸ τοῦ 1870, ἐπὶ λόγῳ, ὅτι ἀπὸ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς κατέστησε δύσκολον τὴν πραγματοποίησιν τῆς προικίσεώς των. Δύσκολον εἶναι τῳόντι καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πάντα ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀντιταχθῇ, προκειμένου περὶ ἐκπληρώσεως ἐθνικῶν ὑποσχέσεων πρὸς τὰ ὀρφανὰ ἐπισήμων ἀγωνιστῶν· οὐδὲν ἧττον θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅσαι ὀρφαναὶ ἀποκατεστάθησαν μέχρι τοῦδε, δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μήπω ἀποκατασταθεισῶν, διότι ὁ νόμος περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1871, ἀλλὰ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους ἐκείνου δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ κάμουν δηλώσεις παρὰ οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν, ἐπὶ τοιούτων δὲ γαιῶν δὲν ἠδύναντο αἱ ὀρφαναὶ νὰ ζητήσουν τὴν πραγματοποίησιν τῶν γραμματίων των. Μετὰ ταῦτα εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλαὶ γαῖαι ἐζητήθησαν ἀπὸ μὴ κατόχους, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1872, 1873 καὶ 1875 ἀκόμη ἐξεδόθησαν νόμοι παρατείνοντες τὴν προθεσμίαν τῆς δηλώσεως, καὶ πολλοὶ εὗρον καὶ ἐδήλωσαν γαίας, καὶ τὰς ἔλαβον. Ἂν λοιπὸν αἱ ἀποκαταστημέναι ὀρφαναὶ δὲν ἐπραγματοποίησαν τὴν ἀποκατάστασίν των, τὸ σφάλμα εἶναι μᾶλλον ἐκείνων, διότι ὑπῆρχον γαῖαι διαθέσιμοι· ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ δυσκολία θὰ ἦναι ἀνυπέρβλητος. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ περιλάβῃ καὶ τὰς ὀρφανὰς, αἱ ὁποῖαι ἀποκατεστάθησαν μετὰ τὸ 1875, δὲν θέλω ἐναντιωθῆ εἰς τοῦτο· θέλω μόνον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ δύο περιορισμοὺς, πρῶτον, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο θέλει παραχωρηθῆ εἰς ἐκείνας, αἵτινες δὲν ἐπώλησαν τὴν προίκισίν των, διότι ὑπάρχουν πολλαὶ, αἱ ὁποῖαι μετεβίβασαν εἰς κερδοσκόπους τὸ δικαίωμά των, καὶ δεύτερον ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθοῦν πολλαὶ τοιαῦται, ζητοῦσαι διὰ μιᾶς τὴν πληρωμὴν, νὰ τεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν ἡ πραγματοποίησις τῆς πληρωμῆς θὰ γίνηται μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀμέσως μετὰ τὴν αἴτησιν τῆς ὀρφανῆς ἔτους.

§101ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1846 αἱ χῆραι καὶ τὰ τέκνα τῶν φαλαγγιτῶν λαμβάνουν τὰ γραμμάτια τούτων. Ἐν τούτοις εἰς πολλῶν ἀγωνιστῶν τέκνα οὐδὲν ἐδόθη, ὡς εἰς τὰς θυγατέρας τοῦ Ζαχαριᾶ καὶ ἄλλας.

§102ΚΑΡΔΑΡΑΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου. (Ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίπτει τὴν πρότασιν ταύτην.)

§103ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπὸ τὰς προσθήκας τὰς εὐλόγους, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ὡς ἐτροπολογήθη ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀληθῶς, κ. Πρόεδρε, πρόκειται περὶ θυγατέρων ἀγωνιστῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἤδη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, κατιδοῦσα τὰς μεγάλας αὐτῶν ὑπηρεσίας, ἐψήφισε νὰ προικισθῶσι· καὶ οἱ ἀγωνισταὶ οὗτοι, ἂν καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ αὐτοὺς νῦν ἕνα πρὸς ἕνα, εἶναι γνωστὸν τίνες ἦσαν κατὰ τὸν ἀγῶνα· ὑπῆρξαν ἐκ τῶν πρώτων. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσαμεν χρηματικὴν προίκισιν, τιμήσαντες ἡμᾶς αὐτοὺς, εἰς τὴν θυγατέρα τοῦ ναυάρχου Κριεζῆ, σήμερον δὲ πρόκειται μόνον νὰ μεταβληθῇ ἡ προίκισις ἀπὸ κτηματικῆς εἰς χρηματικὴν ὑπὲρ τῶν θυγατέρων ἄλλων ἀγωνιστῶν. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀντίῤῥησις, ἀσφαλιζομένου μάλιστα τοῦ δημοσίου θησαυροῦ διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν λάβω ἓν μόνον παράδειγμα, τὸ πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ ὑποδειχθὲν, τὰς θυγατέρας τοῦ Μακρυγιάννη, θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὸ μέτρον, δι’ οὗ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν κτηματικὴν προίκισιν, εἶναι ἀνεπαρκὲς, διότι πέρυσιν ἐδέχθημεν διὰ μίαν μόνον θυγατέρα τοῦ ναυάρχου Κριεζῆ 25,000 δραχμῶν, καὶ εἴθε νὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐδίδομεν καὶ διπλασίας· προικίζοντες δὲ σήμερον τὰς θυγατέρας τοῦ Μακρυγιάννη, αἵτινες κατὰ τὸν νόμον ἔχουσι 300 στρέμματα, δίδομεν εἰς ἑκάστην, πρὸς δραχμὰς πεντήκοντα τὸ στρέμμα, 15,000 δραχμάς. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ προίκισις ἢ πρέπει νὰ γείνῃ ἀξία λόγου ἢ νὰ λείψῃ.

§104ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀρκεταὶ αἱ 50 δραχμαὶ κατὰ στρέμμα, διότι αἱ γαῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον δικαίωμα νὰ πραγματοποιήσουν τὴν προίκισίν των, ἔπρεπε νὰ ἦναι ξηρικαί, καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχουν μεγάλην ἀξίαν· ἑπομένως ἡ τιμὴ τῶν 50 δραχμῶν εἶναι ἐπαρκής. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Δραγούμης περὶ τῆς ὀρφανῆς τοῦ ἀοιδίμου Κριεζῆ, δὲν ἔχει καμμίαν ἀναλογίαν μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι ἡ ὀρφανὴ ἐκείνη ἐλάμβανε σύνταξιν 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὑπελογίσθη δὲ, ὅτι ἡ προικοδότησις τῶν 25,000, ἥτις τῇ ἐδόθη, ἐξωφλεῖτο διὰ τῆς συντάξεως ἐντὸς 12 ἐτῶν μετὰ τόκου 7%· ἀλλ’ αἱ ὀρφαναὶ, περὶ ὧν νῦν πρόκειται, δὲν λαμβάνουσι τίποτε, ἑπομένως εἶναι ἀρκετὴ ἡ ὁριζομένη τιμή.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Πόσον ἐξετιμήθησαν αἱ ποτιστικαὶ γαῖαι, αἵτινες παρεχωρήθησαν; δὲν ἐξετιμήθησαν εἰς 150 δραχμάς; Διατί νὰ μὴ τηρηθῇ ἡ αὐτὴ ἀναλογία καὶ πρὸς τὰς ὀρφανάς;

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τοὺς νόμους περὶ προικίσεως, αἱ γαῖαι πρέπει νὰ ἦναι ξηρικαὶ, ὅταν δὲ παραχωρῶνται ποτιστικαὶ, δίδεται μόνον τὸ ⅓. Ὅλα αὐτὰ ὑπελογίσθησαν, καὶ ἡ τιμὴ ὡρίσθη μᾶλλον πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ὀρφανῶν παρὰ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου· ἐπειδὴ δὲ παρατηρῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ περιλάβῃ καὶ τὰς ὀρφανὰς, αἱ ὁποῖαι ἀποκατεστάθησαν ἀπὸ τοῦ 1875 καὶ ἐντεῦθεν, νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τοιαύτη μεταβολή.

§107ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι γνωστὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ πραγματοποίησις τῆς προικίσεως εἶχε καταστῆ προβληματικὴ, καὶ γνωρίζομεν ὅτι ἐλάχισται ὀρφαναὶ κατώρθωσαν νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ταῖς ἐδόθησαν, διότι αἱ γαῖαι, ἂν καὶ ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον, κατείχοντο καὶ ἐκαλλιεργοῦντο αἱ πλεῖσται ὑπὸ γεωργῶν. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι ὀρφανὴ ἐπισήμου οἰκογενείας, ἥτις ἐζήτησε νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν προῖκά της εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, εὗρεν ὅλας τὰς δυσκολίας, καὶ ἀπέκαμε χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ. Τοῦτο ηὔξησε καὶ ἐπολλαπλασιάσθη ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ὄχι μόνον οἱ κάτοχοι, ἀλλὰ καὶ οἱ μὴ κάτοχοι, βλέποντες, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσιν ἰδιοκτῆται, μετεχειρίσθησαν πᾶν μέσον ν’ ἀποκλείσωσι τὰς ἀδυνάτους ὀρφανὰς, αἱ ὁποῖαι ἐζήτησαν τὴν πραγματοποίησιν τῶν γραμματίων των. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ αἱ δυσκολίαι ἦσαν ἀνυπέρβλητοι, καὶ πρέπει ἀπὸ τότε νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαργυρώσεως· ἄλλως θὰ ἦναι πολὺ ἄδικον ν’ ἀρχίσωμεν μόνον ἀπὸ τοῦ 1875. Πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν μίαν ὀφειλὴν εἰς τὰς ὀρφανὰς αὐτὰς, καὶ δὲν πρέπει νὰ φανῶμεν τόσον αὐστηροὶ, ἵν’ ἀποκλείσωμεν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται νὰ προικισθῶσι.

§108ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βεβαιοῖ, ὅτι πρὸ τοῦ 1875 δὲν ὑπάρχουν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ἄλλην τροπολογίαν ἐκείνης, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο εἶδος προικοδοτήσεως. Ἡ κόρη τοῦ Ὀλυμπίου δὲν ἐπροικίσθη, καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ 6,000 δραχμάς. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ λάβῃ, ἀντὶ τῶν χρημάτων, γαίας;

§110ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἐσύστησε τὴν ἀπονομὴν γραμματίων εἰς τὰς δύο θυγατέρας τοῦ Ζαχαριᾶ. Πιστεύω, ὅτι ἐγένετο τοῦτο. Ἄλλως πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν σύστασιν. (Ἐπιψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.) Ἄρθρον μόνον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει νὰ προστεθῇ ἐδάφιον βʹ ὡς ἑξῆς· «Τὸ αὐτὸ δικαίωμα χορηγεῖται καὶ εἰς τὰς ὀρφανὰς τῶν ἀγωνιστῶν, ὅσαι ἀποκατεστάθησαν μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ 1875, δὲν ἐπραγματοποίησαν δὲ μέχρι τοῦδε ἢ δὲν ἐξεποίησαν τὴν χορηγηθεῖσαν προίκισιν.» Ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει ἐπίσης νὰ προστεθῇ καὶ ἄρθρον 2, τὸ ἑπόμενον. «Ἡ εἰς χρήματα πληρωμὴ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ διαλαμβανομένων προικίσεων θέλει γίνεσθαι μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀμέσως μετὰ τὴν αἴτησιν τῶν ὀρφανῶν ἑπομένου ἔτους.»

§112ΤΙΝΕΣ. Μέχρι τοῦ 1870.

§113ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, μέχρι τοῦ 1875.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦ 1875.

§115ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ προικοδότησις τῆς θυγατρὸς τοῦ Μακρυγιάννη ἔγεινεν εἰς τὰ 1873 ἢ εἰς τὰ 1874.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ γάμος εἶχε γείνει εἰς τὰ 1870, ἡ δὲ προικοδότησις κατόπιν.

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν ψηφίσωμεν σήμερον μέχρι τοῦ 1875, ἀποκλείομεν τὴν ἑτέραν θυγατέρα τοῦ Μακρυγιάννη. Ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν μου.

§119ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι λυπηρὰ αὐτὴ ἡ κατάστασις, νὰ φερώμεθα οὕτως εἰς τὰς θυγατέρας τοῦ Μακρυγιάννη, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα καὶ ὑπῆρξεν εἷς τῶν πρωτουργῶν τῆς Σεπτεμβριανῆς μεταπολιτεύσεως. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1.)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι μέχρι τοῦ 1870 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπιψηφίζεται ὡς ἄρθρον 2 ἡ προσθήκη τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.) Ὁ κ. Δημητρακάκης προτείνει ἄρθρον 3, ὡς ἑξῆς· «Ἀποδίδοται εἰς χρήματα τὸ ποσὸν τῆς προικίσεως τὸ ὁρισθὲν εἰς γαίας, ἐπὶ ἐκτιμήσει.» Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐτροποποίησε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δημητρακάκη ὡς ἑξῆς· «Ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν προηγουμένων ἄρθρων, ἐπιτρέπεται νὰ πληρώνωνται πρὸς τὰς ὀρφανὰς εἰς χρήματα τὰ ποσὰ, ἃ ὡρίσθη νὰ πραγματοποιῶνται διὰ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν, ἐπὶ ἐκτιμήσει.»

§121ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ πρὸ τοῦ γάμου, διότι, ἐὰν δὲν θέσωμεν τοῦτο, εἶναι περιττόν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, μέχρι τοῦ 1870, ἢ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ 1870;

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ 1870.

§124ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν προστεθῇ καὶ πρὸ τοῦ γάμου, τὸ ἀποσύρω.

§125Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀρθότερον ἦτο νὰ εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι δὲν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δημητρακάκη, παρὰ νὰ εἴπῃ μετὰ τὸν γάμον, διότι γυναῖκα 65 ἐτῶν, δὲν θὰ ὑπανδρευθῇ.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ ὀρφαναὶ θὰ λαμβάνωσι τὴν ὁρισθεῖσαν εἰς χρήματα ἀποζημίωσιν καὶ πρὸ τοῦ γάμου, ἐὰν ἔχωσιν ἡλικίαν ἀνωτέραν τῶν 50 ἐτῶν.

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἄρθρον 4, περιέχον ὅσα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἐν γένει ὅλαι αἱ ὀρφαναὶ, ὅσαι ὑπερέβησαν τὴν ἡλικίαν τῶν 50 ἐτῶν, ἠμποροῦν νὰ λάβουν καὶ πρὸ τοῦ γάμου τὴν ὁρισθεῖσαν προίκισιν.

§128Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὅμως λαμβάνουν σύνταξιν, θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ τὴν λαμβάνουν;

§129ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, διότι ὑπάρχουν ὀρφαναὶ, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν σύνταξιν· ἑπομένως πρέπει νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη. Ἰδοὺ πῶς πρέπει νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον 4. «Αἱ προικοδοτήσεις τῶν ὀρφανῶν ἐπιτρέπεται νὰ πληρώνωνται εἰς χρήματα κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου καὶ πρὸ τοῦ γάμου αὐτῶν, ἐὰν συνεπλήρωσαν τὸ 50 ἔτος· αἱ οὕτω προικοδοτούμεναι ὀρφαναὶ παύουν νὰ λαμβάνουν πᾶσαν τυχὸν ἀπονεμομένην σύνταξιν.» (Ἐπιψηφίζονται τὰ πρόσθετα ἄρθρα 3 καὶ 4, ὡς διετύπωσεν αὐτὰ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.)

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρεδέχθη τὴν πρότασίν μου, ὅπως τὰ εὐεργετήματα τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου ἐπεκταθῶσι καὶ εἰς τὰς ἀποκατασταθείσας μέχρι τοῦ 1870, συμπεριλαμβανομένου, ὀρφανὰς, δηλαδὴ τὰς ἀπὸ τοῦ 1870 καὶ ἐφεξῆς. Τοῦτο ἡ Βουλὴ παρεδέχθη...

§131ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μέχρι τοῦ 1870;

§133ΤΙΝΕΣ. Πρὸ τοῦ 1870.

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως πρὸ τοῦ 1870.

§135ΡΑΛΛΗΣ. Μέχρι τοῦ 1870 μὴ συμπεριλαμβανομένου.

§136ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ἀπὸ τοῦ 1870.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τοῦ 1870.

§139ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόει τὰς μὴ ἀποκατασταθείσας μέχρι τοῦ ἔτους 1870.

§140ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἀπὸ τοῦ 1870 καὶ ἐντεῦθεν» νὰ τεθῇ, ὅπως ἦναι σαφέστερον. (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσκλήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα τῶν προσωρινῶς ἀπαλλασσομένων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.)

§142ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω μόνον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ ἀνασταλῶσιν αἱ παραγραφαὶ, νὰ δοθῇ πᾶσα προθεσμία... (Θόρυβος.)

§143ΡΟΥΦΟΣ. Βεβαίως ὁ κ. Δραγούμης ἔχει πληρέστατα δίκαιον, διότι, ὅταν λάβητε ἀπὸ μίαν οἰκογένειαν ὅλα τὰ μέλη, ποῖος θὰ φροντίσῃ περὶ τῆς συντηρήσεώς της;

§144ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ προτείνω νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ματαία ἡ ἀμφισβήτησις. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην, διότι πρεσβεύω κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν κωλύματα εἰς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι ἐναντίοι ὄντες αὐτῶν, κατὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκα χθὲς, ἀλλὰ τὸ λέγω, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπέβαλε σπουδαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε σκοπὸν νὰ ζητήσῃ πραγματικῶς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ καὶ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, θὰ ἐζήτει χθὲς, ὅπως γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, διότι ὅλοι ἠξεύρομεν, ὅτι τὸ πολὺ μίαν συνεδρίασιν ἀκόμη θὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ. Ὥστε δὲν βλάπτει, ἐὰν ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι εἶναι βεβαιότατον, ὅτι καὶ ἐν τῇ διανοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ὁριστικῶς.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χθὲς, μετὰ τὴν συζήτησιν τὴν προχθεσινὴν καὶ τὴν ἐπιμονὴν νὰ δημοσιευθῇ καὶ νὰ ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐπιμείνω, ὥστε νὰ συζητηθῇ· εἶχον ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἀντιῤῥήσεις. Ἡμεῖς μεθ’ ὅλης τῆς σπουδαιότητος καὶ βεβαιότητος ἔτι, ὅτι θὰ ἐπιψηφισθῇ, ὑποστηρίζομεν τὸ νομοσχέδιον. Ἔχω ἐναντίαν πεποίθησιν τῆς τοῦ κ. Τρικούπη· δὲν πιστεύω, ὅτι οἱ κκ. βουλευταὶ μετὰ τὴν Δευτέραν δὲν θὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν Βουλήν· ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ βουλευταὶ, συναισθανόμενοι τὸ καθῆκόν των καὶ τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, θὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς συνεδριάσεις αὐτῶν.

§147Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πάντοτε ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς λέγει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, ἀλλὰ χθὲς παρῆλθεν ὅλη ἡ συνεδρίασις χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν τίποτε σπουδαῖον· ὁ δὲ κ. Τρικούπης, ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀνέβη, ἅμα ὡς ἤρξατο ἡ συνεδρίασις, εἰς τὸ βῆμα, καὶ εἶπεν, ὅτι σκοπὸν δὲν ἔχει νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀναγκαῖα, ὅπως συμπληρώσῃ τὸ σύστημά της, καὶ ὅμως συνεζητήθησαν ἄλλα νομοσχέδια ἀφορῶντα εἰς τοπικὰ συμφέροντα. Ὅ,τι ὑπεστήριξεν ὁ κ. Τρικούπης, ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴ γείνῃ, ἀλλ’ εἶναι πιθανώτατον, ὅτι θὰ γείνῃ. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέμεινε νὰ συζητηθοῦν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, διὰ τοῦτο βεβαίως δὲν θὰ τὰ θέλῃ.

§148ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ, κύριοι, παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου δι’ ὅσα ἤκουσα ἀπὸ στόματος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δηλαδὴ ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Δευτέρας εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ παύσουν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσατε, εἶναι κολοσσιαῖον, καὶ δὲν δύναται μὲν ν’ ἀπαιτήσῃ τις σήμερον ἀπὸ ἡμᾶς, ὅπως καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, οὔτε ὅπως ἐλαττώσωμεν αὐτὸ σπουδαίως· ἀλλ’ ἡ ἀδυναμία αὕτη οὐδόλως μᾶς δικαιολογεῖ, ἐὰν δὲν καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα, ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ αὐξηθῶσιν, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν τοὐλάχιστον εἰς τοὺς τόκους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ καλύψῃ τὸ μέγα τοῦτο ἔλλειμμα. Ἡ Βουλὴ ἔχει ὑπ’ ὄψιν πολλὰ νομοσχέδια συνδεόμενα μὲ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀποφασίσει νὰ προταχθοῦν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων· ἐδέχθημεν δὲ νὰ ἐπιταχθῶσι, διότι σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τοῦ Φεβρουαρίου, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὕτω δὲ ἠθέλομεν τεθῆ εἰς θέσιν ἀντισυνταγματικὴν, ἐξακολουθοῦντες τὴν εἴσπραξιν ἐσόδων, χωρὶς νὰ ἔχωμεν πρὸς τοῦτο τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅ,τι ὁ καιρὸς δὲν ἐπέτρεψε νὰ κάμωμεν χθὲς καὶ ὅ,τι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ κάμωμεν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων, οὐδόλως κωλυόμεθα νὰ τὸ κάμωμεν μετὰ ταῦτα· ἔχετε ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπόσχεται αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους κατὰ 3,000,000, διότι, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1879, θέλετε ἴδει, ὅτι ἀφῆκε καθυστερήματα ὑπὲρ τὰ 4,500,000· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον διῆλθεν ἤδη τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, θέλουν ἐλαττωθῆ τὰ καθυστερήματα κατὰ τὰ ¾ Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν δύω ἄλλα νομοσχέδια, τὸ περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν διὰ δηλώσεως καὶ τὸ περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν οἰκοπέδων· διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων χρησιμοποιεῖται, τακτοποιεῖται ἐθνικὴ περιουσία, συγχρόνως δὲ εἰσάγονται ὄχι ὀλίγα χρήματα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἔχετε πρὸς τούτοις ὑπ’ ὄψιν σύμβασιν περὶ πολυετοῦς ἐκμισθώσεως τοῦ ἅλατος, ἡ ὁποία αὐξάνει τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ 700 μέχρις 800 χιλιάδων δραχμῶν, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ καθ’ ὅλου τὸν λαὸν, ὅστις θὰ τρώγῃ τὸ ἅλας πολὺ εὐθηνότερον καὶ καθαρώτερον. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἔχετε ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπιψηφιζόμενον, ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ δώσῃ εἰς τὸ δημόσιον 2 περίπου ἑκατομμύρια, ἰδίως δὲ θὰ διευκολύνῃ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας της καὶ νὰ προσπαθήσῃ ἐκ παντὸς τρόπου νὰ δώσῃ τέλος εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἄλλως, κύριοι, ἀποχωροῦντες πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ἀναγκαιοτάτων τούτων νομοσχεδίων, ἀναλαμβάνετε μεγάλην εὐθύνην· θεωρῶ δὲ καθῆκόν μου νὰ τὸ εἴπω τοῦτο μεθ’ ὅλης τῆς παῤῥησίας καὶ μεθ’ ὅλου τοῦ θάῤῥους. Τὸ καθ’ ἡμᾶς, δὲν ἠμποροῦμεν ἢ νὰ ἐπιμείνωμεν, κατὰ τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα θ’ αὐξήσουν κατὰ 6 καὶ 7 ἑκατομμύρια τὰ ἔσοδα, ποσὸν, ὅπερ ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, μὲ τὸ ὁποῖον ἐλπίζομεν νὰ καλυφθῇ ὅλον τὸ ἔλλειμμα καὶ νὰ πραγματοποιηθοῦν οἱ μεγάλοι σκοποὶ τοῦ ἔθνους.

§149Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐπίστευσεν, ὅτι αἱ συνεδριάσεις δὲν θὰ παραταθοῦν, ἀπόδειξις εἶναι αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, εἰπόντος, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα, ἐπειδὴ πλέον δὲν θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν, πρέπει νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας. Ἡ Βουλὴ εἰργάσθη ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν, τὰς δὲ ἐργασίας διηύθυνεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰς διηύθυνε κακῶς, καὶ πᾶσα ἔλλειψις θὰ ὑπολογισθῇ εἰς βάρος αὐτῆς καὶ ὄχι εἰς βάρος τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεως φόρων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει φέρει ἀριθμὸν 23, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα συνεζητήθησαν ἄλλα νομοσχέδια φέροντα ἀριθμὸν 130 καὶ 95 καὶ ἀφορῶντα, ὡς προεῖπον, εἰς συμφέροντα τοπικά. Τὸ δὲ νομοσχέδιον αὐτὸ, περὶ τοῦ ὁποίου ἤδη μεριμνᾷ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐγκατελείφθη. Σήμερον τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ εἶχε τὴν πέμπτην σειρὰν, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, ἅμα ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ, δὲν ἐδιστάσατε, κ. Πρόεδρε, οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἡ Κυβέρνησις, νὰ τὸ ὑπερπηδήσητε καὶ νὰ προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλων νομοσχεδίων. Ἡ εὐθύνη λοιπὸν ἐπιβαρύνει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρὸ πάντων ἔπρεπε νὰ προτάξουν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σήμερον μᾶς λέγουν, ὅτι εἶναι πρωτίστης ἀνάγκης διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ νομίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, οὕτως ὁμιλῶν, θὰ καλύψῃ τὴν ἑαυτοῦ εὐθύνην καὶ θὰ ἐπιῤῥίψῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν; Δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι τὰ πράγματα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς Βουλῆς, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν ἠρνήθη νὰ συζητήσῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἀνάξια προσοχῆς καὶ ἐπρόταξεν ἄλλα, ἐνῷ ἐκεῖνα τὰ εἰσήγαγεν ἐν ἀρχῇ τῆς συνόδου, διὰ τοῦτο ἂς αἰτιᾶται ἑαυτὴν καὶ ὄχι τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία δὲν πταίει εἰς τοῦτο.

§150ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐλπίζει καὶ μάλιστα πιστεύει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ συνεδριάσεις θὰ παραταθῶσι μᾶς ἐπιῤῥίπτει εὐθύνην ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν αἱ συνεδριάσεις δὲν παραταθῶσιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς συνήθως δὲν σφάλλει, ἀλλὰ συνήθως εἰς τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἐκφράζει περὶ παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅταν αὗται πλησιάζουν νὰ τελειώσουν, συνήθως, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἢ μᾶλλον πάντοτε, σφάλλει· διότι συνήθως, ὁσάκις εἶναι βέβαιος, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς λήγουσι, τότε ὁ κ. πρωθυπουργὸς πάντοτε ἔχει πεποίθησιν καὶ τὴν ἐκφράζει ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι αἱ συνεδριάσεις θὰ ἐξακολουθήσουν. Ἐνθυμοῦμαι πολλὰ τοιαῦτα. Ἐνθυμοῦμαι εἰς μίαν ἄλλην σύνοδον ἄλλης περιόδου τῆς Βουλῆς, ὅτε ἠξεύρομεν ὅλοι, ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν ἦτον ἀδύνατον νὰ γείνῃ συνεδρίασις καὶ ὅτι ἐπρόκειτο τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ ἀναγνώσωμεν τὰ τελευταῖα πρακτικὰ, ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ μᾶς ἐξέφρασε καὶ πάλιν τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωμεν. Τότε ὁ ἀντιπρόσωπος Σπετσῶν κ. Θεοχάρης ἠρεθίσθη, ἠγέρθη καὶ τῷ εἶπε: τί μᾶς λέγετε αὐτὰ, ὡσὰν νὰ μὴν ἠξεύρωμεν, ὅτι ἔχετε ἕτοιμα τρία ἀτμόπλοια, διὰ νὰ μεταφέρουν ἀπόψε τοὺς βουλευτάς; Καὶ τώρα ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ἠξεύρει, τὸ ἠξεύρομεν ὅλοι πρὸ ἡμερῶν, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν ἐργασίαν πλέον, καὶ ὅμως ἐλπίζει καὶ πιστεύει, λέγει, τὸ ἐναντίον. Παρεκαλέσαμεν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἰδιαιτέρως τοὺς κ.κ. ὑπουργοὺς καὶ τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ τελειώσητε τὰς κατεπειγούσας ὑποθέσεις, νὰ φέρητε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὅσα νομοσχέδια σᾶς εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιχειροῦμεν. Χθὲς δὲ, ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης δὲν ὑπενθύμιζεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐψηφισμένοι οἱ νόμοι περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς θαλάσσης, ἠθέλομεν ψηφίσει τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἠθέλομεν ἀναχωρήσει αὔριον, χωρὶς νὰ ἦνε ἐψηφισμένοι οἱ νόμοι αὐτοί. Καὶ ἔπειτα ἔχομεν τὴν εὐθύνην ἡμεῖς; δὲν τὸ ἠξεύρομεν ὅλοι, ὅτι πέραν τῆς αὔριον συνεδρίασις δὲν θὰ ἦναι; πταίομεν ἡμεῖς, διότι δὲν θὰ ψηφισθοῦν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πέντε μῆνας τὰ βλέπομεν ἐνώπιόν μας, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, εἶνε ἀπὸ τὰ πρῶτα ἐγγεγραμμένα, καὶ ὅμως τὰ ἀφίνατε, εἰσάγοντες ἄλλα ὅλως δευτερεύοντα; Καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν περισσότερον; Αἰσθανόμεθα, ὅτι ἂν οὐχὶ πεποίθησις, ἀλλ’ ὑποψία βαρεῖα ὑπάρχῃ εἰς τὸν τόπον, ὅτι μὲ ὅλα τὰ ὁποῖα γίνονται, ὅτι μὲ ὅλα τὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως, μὲ ὅλα τὰ βάρη αὐτὰ δὲν γίνεταί τι σπουδαίως, καὶ τὴν θανατηφόρον ταύτην ὑποψίαν τὴν ἐνισχύει ἡ ἐξακολούθησις τῶν εἰσαγομένων εἰς τὴν Βουλὴν ἐργασιῶν. Αἰσθανόμεθα, ὅτι ὅσον καιρὸν ἐργαζόμεθα ἐδῶ, τὸ κοινὸν μᾶς παρετήρει, καὶ εἰς τὸ διάστημα 5 μηνῶν δὲν εἶδε σχεδὸν τίποτε νὰ ψηφίζηται ἐδῶ, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ κύριον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον προσκαλοῦμεν τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὸ ὁποῖον μόνον ἔπρεπε νὰ καταγίνωμεν· αἰσθανόμεθα, ὅτι ἂν περισσότερον μείνωμεν, θέλομεν εἶσθαι συνυπεύθυνοι, ἐὰν ἡ θανατηφόρος ὑποψία αὕτη ἐξ αἰτίας μας μετατραπῆ εἰς πεποίθησιν εἰς τὸ κοινόν. Δὲν ἠμποροῦμεν λοιπὸν νὰ μείνωμεν περισσότερον, καὶ τὸ ἠξεύρετε καλῶς, ὅτι δὲν θὰ ἦναι συνεδρίασις μεθαύριον καὶ δὲν θὰ ψηφισθῶσιν οἱ νόμοι τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ δὲν θὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ἅλατος. Καὶ νομίζεις, κ. ὑπουργὲ, ἂν μείνῃ ἡ Βουλή, θὰ τὸν περάσῃς τὸν νόμον αὐτὸν; ἀπὸ αὐτὸν ἐξαρτᾷς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ μεγάλου ἐλλείμματος;

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ φεύγετε, διὰ νὰ μὴ ψηφισθῇ.

§152ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ὁποιονδήποτε εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ἐγνωρίζετε πρῶτα σεῖς. Μᾶς κατέκριναν καὶ μᾶς κατακρίνουσι διατὶ ἐτηρήσαμεν ὡς ἀντιπολίτευσις τὴν διαγωγὴν, τὴν ὁποίαν ἐτηρήσαμεν, ὅτι ἐφράξαμεν τὰ στόμα καὶ δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ συζητηθοῦν ὡς ἔπρεπεν αἱ ἐλλείψεις σας ἐπὶ τοῦ μεγάλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἐμείναμεν εἰς τὴν Βουλήν, χωρὶς νὰ σᾶς παρενοχλήσωμεν, βοηθοῦντές σας μάλιστα, διότι τοῦτο ἐνομίσαμεν, καὶ ἕως ὅτου ἐνομίζομεν, ὅτι τοῦτο εἶνε τὸ καθῆκόν μας· ἀλλ’ ἤδη αἰσθανόμεθα, ὅτι, περαιτέρω παραμένοντες ἐδῶ, βεβαίως θὰ ἤμεθα συνένοχοι μαζή σας. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν περισσότερον· σᾶς ἐθέσαμεν πρὸ πολλοῦ ἐν καλῇ πίστει καὶ ὀφείλετε νὰ ἦσθε καὶ σεῖς εἰλικρινεῖς καὶ νὰ μὴ ἀποδίδητε εὐθύνας εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐκάλυψεν ἐπὶ 5 μῆνας τὴν ἰδικήν σας εὐθύνην, καὶ νὰ δείξητε εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐπέδωκεν ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καὶ διὰ τὴν ἐνοχὴν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπέδειξεν ἡ πτέρυξ ἐκείνη (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν, κύριοι, ἡ Βουλὴ φέρει εἰς ἀδυναμίας καὶ δυσκολίας, εἰς δυσκόλους μάλιστα περιστάσεις· ἡ παρουσία σας εἶναι ἀσθένεια καὶ βλάβη· ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς παρουσίας σας ἐνθαῤῥύνεται νὰ πράττῃ τὸ κακὸν, καὶ σεῖς ἢ προδίδετε ἀνεχόμενοι αὐτὴν ἢ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο πρέπει νὰ σᾶς ἀποδώσω ὅτι πράττετε καθήμενοι ἐδῶ. Ἰδοὺ ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς μομφῆς, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπευθύνουν. Ἐὰν τῷ ὄντι κακῶς ἐπράττομεν, ἐὰν τῷ ὄντι δὲν ὑπηρετῶμεν τὴν πατρίδα, τί πράττει ἡ ἀντιπολίτευσις; Δὲν πράττετε σεῖς, κύριοι, καλλίτερον τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ νομίζετε, ὅτι ἀπαλλάττεσθε τῆς εὐθύνης, μεμφόμενοι μόνον τὴν μερίδα αὐτὴν ὡς ὑποστηρίζουσαν ἐν γνώσει τὸ κακὸν, ἀλλ’ οὕτω πράττετε πάντοτε. Καὶ διατὶ δὲν προσπαθεῖτε σεῖς νὰ πείσητε τὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι ἡμεῖς πράττομεν κακῶς, διὰ νὰ μᾶς ἀντικαταστήσητε καὶ νὰ ἔλθητε σεῖς, οἱ ὁποῖοι καὶ σκοπὸν ἔχετε καὶ τὴν δύναμιν νὰ πράξητε τὸ καλὸν, διατί ἀντὶ τούτου λιποτακτεῖτε; Πρέπει νὰ ἦσθε ἐδῶ, ἡ παρουσία τῆς Βουλῆς εἶναι ἀληθὴς δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν πράττωμεν κακῶς, νὰ μᾶς ἐπιτιμᾶτε καὶ νὰ μᾶς ἀνατρέψητε· ἄλλως προδίδετε τὴν πατρίδα (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Μείνετε λοιπὸν ἐδῶ, σεῖς εἶσθε ἡ ἀνωτέρα δύναμις, καθήσατε ἐδῶ, διὰ νὰ συνδράμητε τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τὴν περιστείλητε, νὰ τὴν ἐπιτηρῆτε ἢ νὰ τὴν ἀνατρέψητε τὴν πρώτην στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ ἐργασία της δὲν σᾶς ἐμπνέει πεποίθησιν. Καὶ διατί νὰ φύγητε αὔριον, διατί ἀπὸ αὔριον παύετε τὰς ἐργασίας σας; Ἡμεῖς ἐμείναμεν ἐδῶ πέρυσι μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς συνόδου, τοῦ μεγάλου Σαββάτου, ἵνα σᾶς συνδράμωμεν, διὰ νὰ ἐκτελέσητε τὸ καθῆκόν σας, καὶ δύο μῆνας πρὸ τοῦ τέλους τῆς συνόδου βιάζεσθε ν’ ἀναχωρήσητε, διὰ νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὰ μέσα; Λέγετε, ὅτι εἴμεθα ὑπεύθυνοι, διότι δὲν ἐσπεύσαμεν. Καὶ πῶ; νὰ σπεύσωμεν, ὅταν χθὲς μᾶς ἐλέγετε, ὅτι δὲν θὰ λάβωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ἐὰν, μὴ ἐκτιμῶντες τὴν μέχρι τοῦδε διάθεσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν συμμορφωθῶμεν πρὸς αὐτήν, καὶ δὲν σπεύσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅταν μᾶς ἀπειλῆτε οὕτω διὰ τῆς ἀποχωρήσεως; καὶ δυνατὸν δὲ ἦτο, ὅτε, διότι πολλοὶ βουλευταὶ λείπουν, διότι, ἀποχωρούσης τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Βουλὴ νὰ μὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ; Ἰδοὺ διατὶ ἠναγκάσθημεν ν’ ἀναβάλωμεν τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ συζητήσωμεν ὅ,τι ἀναποφεύκτως εἶναι ἀναγκαῖον καὶ νὰ ἀπευθυνθῶμεν τελευταῖον εἰς τὸν πατριωτισμὸν ὑμῶν καὶ νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὀφείλετε νὰ μείνητε εἰς τὴν θέσιν σας καὶ νὰ πράξητε ὅ,τι ἐπράξαμεν ἡμεῖς ἄλλοτε. Ἔχετε δύο ἔτι μῆνας καιρόν. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ φύγητε ἀπὸ τοῦδε, καὶ εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ μείνητε εἰς τὰς παρούσας τὰς λίαν κρισίμους περιστάσεις. Ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐλευθερία, ἡ ἐλευθέρα Κυβέρνησις εἶναι δύναμις εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, οὐχὶ διὰ τοῦ αὐθαιρέτου, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐλευθερίας δύναταί τις νὰ κατορθώσῃ καὶ περισσότερα καὶ ἀσφαλέστερα. Τὸ αὐθαίρετον, τὸ ὁποῖον προτιμᾶτε, εἶναι κακὸν, καὶ ὡς σύμβουλος καὶ ὡς στήριγμα ταχέως θὰ φέρῃ εἰς καταστροφήν· ἡ ἐλευθερία, καὶ οὐχὶ ὁ ἀπολιτισμὸς σώζει. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἦναι παροῦσα, διὰ νὰ γνωρίζῃ τὶ πράττεται, διὰ νὰ ὑποστηρίζῃ, διὰ νὰ ἀνατρέπῃ, διὰ νὰ ἀνορθώνῃ, διὰ νὰ ἐξελέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ πράττηται ὅ,τι τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ. Καὶ δὲν δύνασθε νὰ φύγητε. Δὲν φοβούμεθα τὴν εὐθύνην, τὴν ἀναλαμβάνομεν ὅλην, ἀλλὰ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ παρουσία σας ὠφελεῖ ἐντὸς ἐλευθέρου πολιτεύματος· πᾶσα ἐνέργεια κυβερνητικὴ καὶ τακτικὴ καὶ ἔκτακτος ἐπιτυγχάνεται καλλίτερον καὶ εὐοδοῦται καλλίτερον. Ἂν φύγητε αὔριον, παραβιάζετε τὸ καθῆκόν σας, εἶσθε ὑποχρεωμένοι ἔτι 40 ἡμέρας νὰ μείνητε, εἰς τὰς παρούσας ἰδίως περιστάσεις. Καὶ ἐὰν τῷ ὄντι δὲν σᾶς φαίνηται ὀρθὴ ἡ ἐνέργειά μας, νὰ μᾶς ἀντικαταστήσητε· νὰ φέρητε Κυβέρνησιν ἑτέραν, ἁρμοδιωτέραν καὶ καλλιτέραν, νὰ τῇ χορηγῆτε τέλος τὰ μέσα καὶ νὰ μὴ λέγητε, φεύγομεν, διότι δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην· τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε συμφέρον. Ἔχω ἀκλόνητον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐξαντλήσει καὶ τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἐκτελοῦσα πλῆρες τὸ ἔργον της· ὅστις φύγει, πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ δημοσίως, ὅστις ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν του, λιποτακτεῖ, ἐνῷ εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία του· ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἀναλαμβάνει μεγίστην εὐθύνην. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων· ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλετε μείνει, μολονότι ὁ κύριος Λομβάρδος μᾶς εἰδοποίησεν, ὅτι, καὶ ἂν μείνητε, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἅλατος δὲν θὰ ψηφισθῇ.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρὰ τίνος ἤκουσεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι πρόκειται ν’ ἀποχωρήσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις; Οὐδεὶς εἶπέ τι περὶ ἀποχωρήσεως κόμματος. Εἴπομεν γεγονὸς, οὗτινος πάντες ἀντελήφθημεν, καὶ ὅπερ οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ ἀνεγνώρισαν, ὡς ἀπέδειξαν διὰ τῶν προτάσεων αὑτῶν. Εἴπομεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπέρχεται, οὐχὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, καὶ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ θελήσῃ νὰ παραστήσῃ ὡς τέχνασμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι γεγονὸς ἐκ τῶν πραγμάτων προερχόμενον. Διατί ὅμως ἤδη ἡ Βουλὴ ἀπέρχεται; Ἀπέρχεται διὰ τὸν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ὅτι ἔχει τὴν συναίσθησιν, ὅτι εἰς οὐδὲν χρησιμεύει. Ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπεύθυνοι ἐπὶ τούτῳ, οὐδὲ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ ἐλέγξῃ ἐπὶ τούτῳ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ τὴν Βουλὴν ἀνίκανον νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐθνικοῦ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς κυβερνήσεως νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πρὸς συζήτησιν, ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτῆς πληροφορίας· τί δὲ ἀπήντησεν ἡ κυβέρνησις; «Δὲν δύναμαι, εἶπε, νὰ σᾶς δώσω τὰς πληροφορίας, ἃς μοὶ ζητεῖτε. Ἂν θέλητε αὐτὰς, ἀποβάλετε ἐκ τῶν θεωρείων τὸν λαὸν, καὶ ἔλθετε ἐνταῦθα νὰ ὁμιλήσωμεν ἐν παραβύστῳ». Τοῦτο ἀπήντησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως.

§155ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ......

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐρωτᾷ, ποῖος εἶπε ταῦτα; Τὰ εἶπεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐσεβάσθημεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διότι τὴν ἐσεβάσθημεν, ἐλεγχόμεθα σήμερον παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ὅτε ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς λέγει «ἡ συναίσθησις ὑπάτου πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ σᾶς δώσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ζητεῖτε», ἂν ἡμεῖς ἐπεμέναμεν, τί ἤθελεν εἴπει ὁ κ. πρωθυπουργός; Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀνεγνωρίζομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιέζωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν δὲν γνωρίζωμεν τί περιέχουσιν αἱ πληροφορίαι, καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ τὰς ἀνακοινώσῃ, λέγουσα, ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις θὰ βλάψῃ τὴν πατρίδα, ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιστεύσαμεν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἰσακούσαντες αὐτῆς, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συζητήσωμεν, πῶς θὰ συνέπραττεν ἡ Βουλὴ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου εἶχεν ἄρα δίκαιον, παραστήσας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατέστησεν ἄχρηστον τὴν Βουλήν. Ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας δὲν προεκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν εἰς συζητήσεις περὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος; Καὶ τί εἶπε τότε ὁ κ. πρωθυπουργός; Ὅτι οὐδὲν ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ, ὅτι πάντα, περὶ ὧν τῷ ἀπηυθύνοντο ἐρωτήσεις, ἦσαν γνωστὰ, ἢ ἐφ’ ὅσον δὲν ἦσαν γνωστὰ, δὲν ἠδύναντο ν’ ἀνακοινωθῶσι παρ’ αὐτοῦ. Πῶς ἠδυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀξιοῖ, ὅτι ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν, ἐνῷ περὶ μὲν τῶν ἐσωτερικῶν ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ ἀνακοινώσῃ, περὶ δὲ τῶν ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδὲν ἔχει ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν; Ἡ Κυβέρνησις καλῶς γινώσκει καὶ ἐγίνωσκε πρὸ ἡμερῶν καὶ ἀπὸ ἑβδομάδος, ὅτι προσεχὴς ἦτο ἡ λῆξις τῆς συνόδου, καὶ ἐν τούτοις οὐ μόνον δὲν ἔσπευσε νὰ προκαλέσῃ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα σήμερον χαρακτηρίζει ὡς ἀναγκαῖα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔθετο ταῦτα κατὰ μέρος, φροντίζουσα νὰ μὴ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν, διότι ἤξευρεν, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα δὲν ἠδύναντο νὰ ψηφισθῶσι. Πάντες ἐγίνωσκον, ὅτι, ὅτε ἡ Βουλὴ ἦτο πλήρης, ὁ νόμος περὶ καπνοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς σπουδαίως ἤθελε τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἅλατος, δὲν θὰ συνεδύαζε τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου κατὰ 50% μετὰ συμβάσεως, διότι ἤξευρε ποίαν ἀποστροφὴν καὶ δυσπιστίαν ἔχει ἡ βουλὴ πρὸς τὰς συμβάσεις. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἠπείλησα προχθὲς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἂν ἐπιμείνῃ εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, ἡμεῖς θέλομεν τῇ ἀρνηθῆ τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ περὶ τίνων μέτρων ὡμίλησα; Ὡμίλησα περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων; ὡμίλησα περὶ τῶν στρατιωτικῶν; Περὶ τῶν μέτρων ἐκείνων εἶπον, ὅτι ποιοῦμαι ἐξαίρεσιν, ὅτι θέλομεν παραχωρήσει εἰς τὴν κυβέρνησιν πᾶν ὅ,τι εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Εἶπον ὅμως, ὅτι δὲν θὰ μείνωμεν ἐνταῦθα, ἵνα τῇ ψηφίσωμεν τὰς συμβάσεις. Τοῦτο εἶπον. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ κυβέρνησις προτιμᾷ νὰ μὴ ἔχῃ προϋπολογισμὸν, ὅπως ἔχῃ τὰς συμβάσεις, τοῦτο εὐθύνει ἡμᾶς; Ἐὰν γινώσκουσα, ὅτι 4 ἢ 5 συνεδριάσεις εἴχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, ἀντὶ νὰ προτάξῃ τὰ μέτρα, δι’ ὧν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἠξίου, ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους κατὰ 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια, ἔφερε τὴν ἀθλίαν σύμβασιν τοῦ κ. Perdoux, ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τοῦτο; Εἶνε, κύριοι, βέβαιον, ὅτι τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως περὶ τοῦ καπνοῦ, περὶ τῶν εἰσπράξεων, δὲν ὑπεβλήθησαν, ὅπως ψηφισθῶσιν. Ἐὰν ὑπεβάλλοντο πρὸς τοῦτο, εἶχεν εὐκαιρίαν ἡ κυβέρνησις, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ὑπῆρξαν συνεδριάσεις, καθ’ ἃς οὐδὲν εἴχομεν εἰς συζήτησιν, καὶ ὅμως οὐδεμία φωνὴ ἠκούετο ἐκ τῶν κυβερνητικῶν ἑδωλίων, ὅπως συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα· σήμερον ἔτι εἴδομεν, ὅτι ἐπέτρεψεν ἡ κυβέρνησις πᾶσα ἡ συνεδρίασις νὰ καταναλωθῇ κατὰ παράβασιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἰς ἄλλα νομοσχέδια ἑπόμενα ἐν αὐτῇ νομοσχεδίων, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός. Πρὸς τί λοιπὸν ἀπηυθύνθη ὁ προαγορεύσας πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν; Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου πρέπει νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὑπόλογος διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ κυβέρνησις ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ὅτι, ἂν μετὰ μίαν ἔτι συνεδρίασιν δὲν θὰ ἔχωμεν ἀπαρτίαν, τοῦτο οὐδένα ἄλλον δύναται νὰ εὐθύνῃ παρὰ ἐκεῖνον, ὅστις διευθύνει τὴν Βουλήν. Ἡ κυβέρνησις, ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, δύναται νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν νὰ μείνῃ· ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ μείνῃ ἐνταῦθα ἡ Βουλή. Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ παρά τινος, ὅτι, ἂν ἡ κυβέρνησις ἤθελε νὰ μείνῃ ἡ Βουλή, δὲν εἶχεν ἱκανὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν φίλων αὐτῆς, ὅπως διατηρήσῃ αὐτὴν ἐν ἀπαρτίᾳ; Ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κατέχῃ ἄλλην θέσιν, παρὰ τὴν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς πλειονοψηφίας. Πῶς λοιπὸν δύναται νὰ ἐξαρτᾷ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Ἂν τοιοῦτόν τι λέγῃ, τοῦτο λέγει, διότι θέλει νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐπὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων αὐτῆς πράξεων καὶ παραλείψεων. Ἐγὼ γινώσκω κάλλιστα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων τὸ καταδικάζει τὸ πλεῖστον τῆς συμπολιτεύσεως· αὐτὴ ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ τὸ ψηφίσῃ, ἀλλ’ ἐπιθυμεῖ ν’ ἀποῤῥιφθῇ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπειδὴ ἔμαθεν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις οὐδὲν θὰ φέρῃ πρόσκομμα εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι, ἀφοῦ ἐκφράσῃ τὴν ἐναντίαν αὐτῆς γνώμην περὶ νομοσχεδίων τοιούτων, οὐχ’ ἧττον δὲν θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἡ κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὴν Βουλὴν ἀπερχομένην, ἵνα μὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἠξεύρω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὑπεσχέθη εἰς φίλους αὐτῆς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θέλει ψηφισθῆ.

§157ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶνε ἀληθές.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτοι εἶνε οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἡ Βουλὴ ἐντὸς ὀλίγου δὲν θέλει εἶσθαι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἂν ἡ κυβέρνησις ἤθελε νὰ ὦμεν ἐν ἀπαρτίᾳ, ἡ Βουλὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθῇ συνεδριάζουσα, καὶ ἂν δὲν δύναται, τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς κυβερνήσεως, ἥτις δὲν θέλει τὴν παράτασιν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τούτῳ ὀφείλει λόγον μόνον ἡ κυβέρνησις, ἥτις οὐδὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιῤῥίπτῃ τὰς εὐθύνας αὐτῆς ἐπὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§159ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ μὴ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδιά της; Μείνατε, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θέλομεν ἐπιμείνει ἀκλόνητοι· ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν οὕτως ἑτοίμην, μείνατε· ἐὰν ἡ συμπολίτευσις ὑπερψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια, καθήσατε νὰ ἴδητε. Ἀλλὰ συνήθως οὕτως ὁμιλεῖτε καὶ ἀποδίδετε εἰς ἡμᾶς τὰς ἰδίας ὑμῶν ἰδέας καὶ πεποιθήσεις· εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία θέλει μείνει εἰς τὰς ἕδρας της καθήσατε καὶ ὑμεῖς. Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ μεθ’ ἡμῶν, λέγουσι, διότι δὲν τῇ ἐδώσαμεν πληροφορίας ὁσάκις ἐζήτησεν. Ἀλλὰ, κύριοι, πληροφορίαι εἰσὶ διτταί· παραδέχονται πάντες, ὅτι τὰς διπλωματικὰς ἐνεργείας ἡ Κυβέρνησις ἀναγγέλλει εἰς τὴν Βουλὴν μόνον καθ’ ὅσον νομίζει, ὅτι δὲν βλάπτουν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ ἂν ἠρνήθη τοιαύτας πληροφορίας, καὶ ὑμεῖς δὲν δύνασθε νὰ παραπονηθῆτε, καὶ νὰ σᾶς χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς ἐπιχείρημα ἀποχωρήσεως· ἀρνούμενοι τὰς πληροφορίας αὐτὰς, πράττομεν ὅ,τι συμφέρει εἰς τὸν τόπον, ὅ,τι πάντες ἀναγνωρίζομεν ὡς ὀρθόν· μὴ μεμψιμοιρῆτε λοιπὸν ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς πληροφορίας. Κύριοι, σᾶς ἐδώσαμεν προφορικὰς καὶ ἐγγράφους τὰς σπουδαιοτέρας, σχετικῶς πρὸς τὰ τῶν παρασκευῶν, ἐξήγησεν ἴσως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἤθελε φέρει δημοσία συζήτησις ὅλων τῶν πληροφοριῶν ἀλλὰ σεῖς δὲν ἀντιλέξατε, οὔτε ἐπροτείνατέ τι πρὸς ὀρθὴν διέξοδον τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος κατὰ τὴν ἰδέαν σας, δὲν εἴπετε, ὅτι βαδίζομεν κακῶς. Κύριοι, ἂν τῳόντι δὲν ἔχετε πεποίθησιν εἰς ὅ,τι πράττομεν, ἐὰν ἔχητε ἀμφιβολίαν περὶ τῶν πράξεών μας, χρεωστεῖτε νὰ ἐπιμένετε, διότι ὀλιγωτέραν βλάβην θὰ προξενήσῃ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἡ ἀνακάλυψις τῆς κακῆς ἐνεργείας ἡμῶν ἢ ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς. Ἐὰν πρὸ 2 μηνῶν ἀνεκαλύψατε, ὅτι κακῶς πράττομεν, ἔπρεπε νὰ ζητήσητε τὴν ἀπομάκρυνσίν μας, καὶ νὰ ἔλθητε σεῖς νὰ πράξητε τὸ καλόν· ἀφήσατε ὅμως τὸ κακὸν, ὡς λέγετε, νὰ τρέχῃ, καὶ οὕτως ἐπεφέρατε βεβαίως μεγαλειτέραν βλάβην, ἐκτὸς ἐὰν ταῦτα φέρητε ὡς ἐπιχείρημα, ὅπως δικαιολογήσητε τὴν ἀδυναμίαν σας νὰ φθάσητε εἰς ἀποτέλεσμα νὰ καταλάβητε τὴν ἐξουσίαν, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἂν τὸ λέγητε σπουδαίως καὶ καθ’ ἡμῶν, ἔχετε ἄδικον· δὲν τὸ παραδεχόμεθα. Συμφερώτερον, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι εἰς τὴν πατρίδα νὰ ἀνακαλύπτηται ἡ ἀλήθεια ἢ νὰ καλύπτηται, καὶ τὸ κακὸν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ὑποβόσκει καὶ ἀνατρέπει τὰ πράγματα, σεῖς δὲ ἐσφάλατε ἀκολουθήσαντες αὐτὴν τὴν ὁδόν· εἰς τὴν θέσιν σας ἐγὼ δὲν ἤθελον τὴν ἀκολουθήσει, διότι οὕτως ἀμέσως θὰ ἐπήρχετο ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ. Δὲν ἔχετε λοιπὸν οὐδένα λόγον εὔλογον νὰ παραπονηθῆτε καθ’ ἡμῶν, οὐδὲ δικαιοῦσθε νὰ φύγητε. Κύριοι, σεῖς μᾶς εἴπετε ἐντεῦθεν, προκειμένου περὶ καπνοῦ καὶ περὶ ἅλατος, ὅτι πρέπει νὰ προτάξωμεν τὸν νόμον τῶν ἐξόδων, καὶ ὅτι μετὰ ταῦτα εἰς τὸν νόμον τῶν ἐσόδων συζητοῦμεν ταῦτα, καὶ χθὲς ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμὸς, ὅτε ἀμέσως ἠγέρθη τὸ ἄσκοπον ζήτημα περὶ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀξιωματικῶν. Κατὰ τί ἐσφάλαμεν; πότε μᾶς ἐδόθη καιρός; Κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν συζήτησιν· μήπως ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν τὰ νομοσχέδια ἐγένοντο ὥριμα εἰς τὴν Βουλὴν, σεῖς δὲν μᾶς ἀντιτάττετε ἀτελευτήτους συζητήσεις; (Θόρυβος.)

§160ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ζήτημα περὶ ἀξιωματικῶν ἐγέννησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης.

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ὁποῖος συνεννοήθη μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὡς εἶπεν.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχετε λοιπὸν δίκαιον νὰ ἀπομακρυνθῆτε· ὀφείλετε νὰ μείνητε, καὶ ἐὰν νομίζητε, ὅτι κακῶς πράττομεν, ἐπαναλαμβάνω, μείνατε, καὶ ἂς κρίνῃ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ νὰ λέγητε, ὅτι φεύγομεν, διότι δὲν ἐγκρίνομεν τὰς συμβάσεις, τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· συμβάσεις συνετάξατε καὶ σεῖς, καὶ δὲν σᾶς κατηγορῶ, διότι ἐγὼ δὲν ἀποδίδω πλαγίους σκοποὺς, οὔτε θέλω εὐκόλως καὶ ἀνεξετάστως νὰ ψέγω τοὺς ἄλλους, καθὼς οἱ κύριοι ἔχουν τὴν τόλμην καὶ τὴν διάθεσιν νὰ πράττωσιν ἐξακολουθοῦντες καὶ νὰ ῥίπτουν ἀμφιβολίας περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ἀντιπάλων των. Δὲν εἶσθε κατ’ ἀρχὴν καὶ σεῖς κατὰ τῶν συμβάσεων, ἀλλ’ ἐὰν οἱ ἰδικαί μας δὲν σᾶς ἀρέσουν, ἀποῤῥίψατέ τας, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ ἀποχωρήσητε· μιᾶς τῶν συμβάσεων τούτων ἰδοὺ ὁποῖα τ’ ἀποτελέσματα, θὰ ἐμποδίσῃ νὰ κλέπτουν μερικοὶ κάτοικοι κατὰ ἑκατομμύρια τὸ ἅλας, θὰ κατορθωθῇ, ὥστε εἰς τὰς μεσογείους ἐπαρχίας νὰ τρώγηται εὐθηνότερον τὸ ἅλας· βεβαιώθητε δὲ, ὅτι ἐφέτος θὰ φάγετε τὸ ἅλας ἴσως πρὸς 40 λεπτὰ, διότι τῶν πλείστων ἁλυκῶν μὴ καλλιεργηθεισῶν, χάριν οἰκονομίας βεβαίως, ἐξηντλήθη τὸ ἅλας, καὶ ἤδη δὲν ὑπάρχει τὸ ἀπαιτούμενον ποσόν. Ἡ σύμβασις αὕτη θὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα κατὰ 700,000 δραχμῶν καὶ θὰ ἀπαλλάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τὴν ἀδιάκοπον ἐνασχόλησιν τῶν διορισμῶν καὶ παύσεων, τῶν κλοπῶν καὶ τῶν ζημιῶν· καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Τρικούπης, ἄσπονδος ἐχθρὸς τῶν καταχρήσεων, ὡς λέγει, δὲν ὑποστηρίζει αὐτὴν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ καταπαύσῃ τὰς καταχρήσεις. Ἀλλὰ τέλος πάντων δὲν δικαιοῦται οὔτε Βουλὴ, οὔτε κόμμα, οὔτε ὁμὰς βουλευτῶν νὰ εἴπῃ: δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐργασθῶ μὲ ὑμᾶς, διότι δὲν δέχομαι τὰς συμβάσεις ἢ διότι δὲν σᾶς ἐμπιστεύομαι, φεύγω. Κύριοι, τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὸ εἰλικρινῶς καὶ ἄνευ ἰδιοτελείας ἐφαρμοζόμενον, σκοπὸν ἔχει τὴν συζήτησιν πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας καὶ πρὸς φωτισμὸν, καὶ τὴν ὑποταγὴν τῆς μειονοψηφίας εἰς τὴν πλειονοψηφίαν· οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν λέγων, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ, διότι δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὴν ἐξουσίαν· ἐὰν οὕτω ἐπράττομεν, ἀλλοίμονον! πρὸ πολλοῦ δὲν θὰ ὑπῆρχε Συνταγματικὸν Πολίτευμα. Ἀλλὰ διατί νὰ φύγουν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως; ἀλλὰ τοῦτο, λαβὸν τυχὸν χώραν, ἐλαττώνει τὸ καθῆκον καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν μὴ φίλων τῆς Κυβερνήσεως; καὶ, κύριοι, δυνάμεθα νὰ ἐμποδίσωμεν τοὺς βουλευτὰς νὰ μὴ ἀσθενήσουν τὰ παιδιά των, νὰ μὴ πάθουν;

§164ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διατί τὸ ἐμποδίζετε εἰς ἡμᾶς;

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν τοὺς βουλευτὰς ἀτρώτους, ἀπροσβλήτους· καὶ ἐρημίτας ἀσθενοῦσι καὶ αὐτοὶ καὶ ἔχουσιν ὑποθέσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, μείνατε ἐδῶ, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θὰ ἐπιστρέψουν καὶ ὅσοι κατ’ ἀνάγκην ἔφυγον· αὔριον ἔρχονται δύο, μεθαύριον ἔρχονται τρεῖς. Κύριοι, μόνον κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην θὰ παρουσιασθῇ, μοὶ φαίνεται, τὸ περίεργον γεγονὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς κρισίμους καὶ σπουδαίας περιστάσεις θέλει ἀποχωρήσει 40 ἡμέρας πρὸ τῆς νομίμου προθεσμίας· μόνον ἀπὸ τὴν ἡμέραν ταύτην θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐγένοντο δεκτὰ οὐχὶ συνεπείᾳ συζητήσεως, ἀλλὰ συνεπείᾳ ἀποχωρήσεως· μόνον ἀπὸ σήμερον θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ φύγῃ, διότι θεωρεῖ ἑαυτὴν ὡς ἐμπόδιον καὶ ἀσθένειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν, κύριοι, ὑμεῖς δέχεσθε τοῦτο, εἶσθε κύριοι νὰ τὸ ἀποφασίσητε· ἡμεῖς ὅμως καὶ ἤδη καὶ πάντοτε θέλομεν τὸ ἀποκρούσει.

§166ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλει εἰλικρινῶς, θέλει σπουδαίως τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσι τὰ ἐκκρεμῆ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων τὰ πλεῖστα συνδέονται μετὰ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους; Σᾶς λέγει μὲν, ὅτι θέλει τοῦτο, ἀλλ’ ἐνδομύχως ἐπιθυμεῖ νὰ ματαιωθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ βάσανον τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐκκρεμῆ. Αὐτὰ εἶπεν ἡ ἀντιπολίτευσις πρὸς τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ στόματος τοῦ προϊσταμένου αὐτῆς. Θέλει ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ματαιωθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μείνωσιν ἐκκρεμῆ τὰ εἰσαχθέντα καὶ μήπω ψηφισθέντα νομοσχέδια; Αὐτὰ εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς ἀρχόμενος τοῦ λόγου του. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα ἐν συνεννοήσεσιν οὔτε μετὰ τοῦ ὑπουργείου, οὔτε μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφαινώμεθα γνώμην οὔτε ἐπὶ τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ προϊσταμένου τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε ἐπὶ τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως. Δυνάμεθα ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν ἄλλο ζήτημα καὶ νὰ ἀποφαινώμεθα ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην, τὸ ζήτημα, ἐὰν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιθυμῇ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἵνα μείνωσιν ἐκκρεμῆ τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν εἶπον, καὶ ἐὰν ἐν περιπτώσει δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἐπιθυμίαν, ἂν δύναται νὰ κατορθώσῃ τὸ τοιοῦτον, ἂν δὲν ἔχῃ πρὸς τοῦτο τὴν σύμπραξιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Φρονῶ, κύριοι, πεποιθότως καὶ δύναμαι ἀνενδοιάστως νὰ ἐξηγήσω τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ θέλῃ νὰ ματαιωθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ νὰ παραλύσωσιν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς καὶ νὰ μείνωσιν ἐκκρεμῆ τὰ νομοσχέδια. Ἀλλ’ ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐπιθυμῇ τὸ τοιοῦτον, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ κατορθώσῃ, διότι ἐὰν διὰ νὰ κατορθώσῃ τοῦτο ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς φίλους της νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἡ ἀντιπολίτευσις συμπράττουσα μεθ’ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐσμὲν ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετ’ ἐκείνων τῶν ὀλίγων φίλων τῆς Κυβερνήσεως, οἵτινες κατ’ ἀνάγκην ἤθελον παραμένει ἐν τῇ Βουλῇ, ἤθελον ἀποτελέσει ἀπαρτίαν καὶ ἀνατρέψει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀφαιρέσει τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὰς χεῖρας αὐτῆς. Δὲν λέγω τι περὶ τῆς ἠθικῆς συντριβῆς καὶ καταπτώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποκύψει ἡ ὑπόληψις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν οὕτω πως ἐπολιτεύοντο, ἐνῷ ὀφείλουσι πρῶτοι αὐτοὶ νὰ μὴ λιποτακτήσωσι τὴν παραμονὴν τῶν μεγάλων συμβεβηκότων, τὰ ὁποῖα προαγγέλλονται ἐν τῇ πατρίδι. Ὀφείλω ὡσαύτως πεποιθότως νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ματαιώσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ παραμελήσῃ τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς, ἵν’ ἀφήσῃ ἐκκρεμῆ τὰ μήπω βασανισθέντα νομοσχέδια· διότι, καὶ ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην ἐπιθυμίαν, δὲν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ. Ἀληθῶς, ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ νὰ κατορθώσῃ τοῦτο ἤθελε συμβουλεύσει ἢ ἐπιτάξει τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὴν μέλη ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἡ ἀπουσία αὐτῶν δὲν ἤθελεν ἀρκέσει, ἵν’ ἀφήσῃ τὴν Βουλὴν ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ. Οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως παρόντες, καὶ ἡμεῖς, οἵτινες ἐσμὲν ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκτὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες καὶ ἂν ἤθελον νὰ ἀποχωρήσωσιν, ἦσαν ὅμως ἠναγκασμένοι νὰ παραμείνωσιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἤρκουν ν’ ἀποτελῶσιν ἀπαρτίαν. Σημειωτέον ἄλλως, ὅτι, ἐκτὸς τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, συμψηφοφοροῦσι μετ’ αὐτῆς καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἤθελον λιποτακτήσει, πειθόμενοι εἰς τὰ παραγγέλματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἀφοῦ δ’ οὔτε ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιθυμῇ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ἤθελε τυχὸν ὑποτεθῆ, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἄνομον ἐπιθυμίαν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν της ταύτην, καὶ ἀφοῦ οὐδ’ ἡ ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ ἐπιθυμῇ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ἤθελε τυχὸν ὑποτεθῆ, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἄνομον ἐπιθυμίαν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν, πῶς αἱ ἐργασίαι τοῦ κοινοβουλίου εἶναι ἐν παραλυσίᾳ; Ὅταν ὁ ἀξιότιμος βουλευτῆς Καλαβρύτων πρὸ μικροῦ ἤλεγχε τὴν πορείαν τῶν ἐργασιῶν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, ὁ ἔλεγχος τὸν ὁποῖον ἀπήγγειλεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἦτον ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην μου, καὶ πολλάκις πρὸ αὐτοῦ προῃρέθην νὰ ἀπευθύνω αὐτὸν, ἂν δὲν ἐδίσταζον μήπως ῥίψω σκάνδαλον ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, μέλλον νὰ προκαλέσῃ συζητήσεις. Πολλάκις πρὸ αὐτοῦ εἶπον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κάθηνται μετ’ ἐμοῦ, ὅτι περισπώμεθα περὶ συζητήσεις νομοσχεδίων, οὐδὲν ἄλλο σκοπούντων ἢ προστασίαν τοπικῶν συμφερόντων, καὶ ἐγκαταλείπομεν νομοσχέδια συνδεόμενα ἀδιαῤῥήκτως μετὰ τῶν μεγάλων γενικῶν συμφερόντων. Καὶ δὲν βεβαιῶ ἐγὼ, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἑνόουν ὅτι ἐγκαταλείπονται, συνδέονται ἀδιαῤῥήκτως μετὰ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἀλλ’ ἐχαρακτήρισα αὐτὰ οὕτω, διότι πείθομαι καὶ ὀφείλω νὰ πείθωμαι εἰς τὴν αἰτιολογίαν τὴν πρόχειρον, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, εἰσαγαγοῦσα αὐτὰ, ἔδωκεν. Ἀλλ’ ἡ παραλυσία, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐνίοτε εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ ἀντιπολίτευσις τοῦ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς περιέργου τῳόντι κατανομῆς τοῦ Κοινοβουλίου. Τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι κατεταγμένα εἰς δύω μεγάλα κόμματα, καὶ ὅταν προφέρω τὴν φράσιν ταύτην ἐνθυμοῦμαι τὴν ῥῆσιν τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, τὴν ὁποίαν ἔλεγε, μειδιῶντος καὶ ἐπινεύοντος τοῦ προϊσταμένου τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὰ μεγάλα πολιτικὰ κόμματα κανονίζουσι τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου. Εἴμεθα διῃρημένοι εἰς δύω πολυάριθμα πολιτικὰ κόμματα, ἐκτὸς τῶν ὁποίων ὑπάρχομεν ἡμεῖς. Οὐδέτερον τῶν πολιτικῶν τούτων κομμάτων δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἔχει τόσον ἀριθμὸν φίλων, ὥστε μόνον ν’ ἀποτελέσῃ ἀπαρτίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ διὰ τοῦτο ἦτον ἄδικος ἡ αἰτίασις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τρικούπης ἀπηύθυνε πρὸ μικροῦ κατὰ τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, θεωρῶν αὐτὸν ὑπεύθυνον τῆς μὴ ἀπαρτίας καὶ λέγων, ὅτι, ἀφοῦ σὺ εἶσαι ἀντιπρόσωπος τῆς πλειοψηφίας, ἐνόσῳ ἔχεις τὴν πλειοψηφίαν, ὀφείλεις νὰ ἔχῃς ἀπαρτίαν. Μεταξὺ πλειοψηφίας καὶ ἀπαρτίας ὑπάρχει διαφορὰ, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελεν ἔχει τὴν πλειοψηφίαν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, δὲν ἤθελεν εἶσθαι ὑπεύθυνος, ἂν δὲν εἶχε τὴν ἀπαρτίαν. Καὶ ὄχι μόνον οὐδέτερον τῶν κομμάτων τούτων ἔχει τόσην δύναμιν, ὥστε ν’ ἀποτελῇ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ ἓν οὐδὲ τὸ ἕτερον αὐτῶν δύναται μόνον καὶ ἄνευ ἡμῶν νὰ ἔχῃ καὶ ἁπλῆν πλειοψηφίαν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔχει συνείδησιν τῆς ἀριθμητικῆς ταύτης ἀσθενείας, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· ὁ προϊστάμενος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐξακολουθεῖ πολιτικὴν ὑπερβαλλόντως πολεμικὴν, μόλις προβάλλονται εἰς συζήτησιν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς δὲν ἀποδέχεται, ἐπιδεικνύει τὴν διάθεσιν ν’ ἀναστείλῃ τὴν συζήτησιν εἰς ψήφισιν αὐτῶν, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δειλιᾷ καὶ ὑποχωρεῖ, καὶ ἕνεκα τούτου νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρεστάθησαν εἰς ἡμᾶς ὡς ἀδιαῤῥήκτως συνδεδεμένα μετὰ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ τόπου, μένουσι κατὰ μέρος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἐκτὸς τοῦ ὑπουργείου καὶ ἐκτὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πολλάκις ἤλεγξα τὴν τοιαύτην ἄνανδρον καὶ φυγοπόλεμον πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ λιποτακτήσῃ, διὰ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς· δὲν γνωρίζω ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις θέλει ἀποφασίσει εἰς τὸ μέλλον νὰ λιποτακτήσῃ, διὰ νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Γνωρίζω, ὅμως, ὅτι οὐδέποτε πολιτικὸν κόμμα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς τάξεις του καὶ ν’ ἀποχωρήσῃ τοῦ Κοινοβουλίου. Εἷς μόνον λόγος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτην ἀπόφασιν. Ὅταν κινδυνεύωσιν οἱ θεσμοὶ τοῦ Κράτους, ὅταν ἐργασίαι ἐν τῇ Βουλῇ τείνωσι πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος, τότε ἢ ἡ ἀντιπολίτευσις ἢ ἄλλαι ὁμάδες πολιτικαὶ ἐν τῇ Βουλῇ δύνανται ν’ ἀπέλθωσι, διὰ νὰ καταστήσωσιν ἀνικάνους τοὺς ὑπολειπομένους νὰ διαπράξωσι τὸ πολιτικὸν τόλμημα, τὸ ὁποῖον διενοήθησαν νὰ διαπράξωσιν. Εἰς οὐδεμίαν ἄλλην περίστασιν δύναται νὰ ᾖναι συγκεχωρημένον πολιτικὸν κόμμα ἢ ὁμὰς νὰ ἐγκαταλείπῃ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ τάξεις καὶ ν’ ἀποχωρῇ πρὶν ἢ λήξῃ ἡ ἐργασία τοῦ σώματος· ἀλλ’ ἂν δὲν ᾖναι συγκεχωρημένον ἐπισήμως εἰς κόμμα τι νὰ ἐγκαταλιμπάνῃ τὴν θέσιν του, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον οὔτε εἰς τὰ μέλη τῶν πολιτικῶν κομμάτων νὰ ἐγκαταλείπωσιν αὐτὴν λάθρα, λησμονοῦντα τὸ καθῆκόν των. Καὶ ἂν ἤθελον ὑπάρχει λόγοι ἀναγκάζοντες τὰ μέλη τῶν κομμάτων ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἂν ἤθελε μαρτυρηθῆ παρὰ τινων ἐξ αὐτῶν διάθεσις τοιαύτη, οἱ προϊστάμενοι τῶν κομμάτων ὀφείλουσι νὰ συνέχωσι τοὺς φίλους των καὶ νὰ συγκρατῶσιν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν σημαίαν των, διὰ νὰ τοὺς ἔχωσι προθύμους εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ κομμάτων, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει τις ἐξ ἡμῶν, ὅστις ἰσχυρίζεται, ὅτι ταῦτα οὐδένα ἄλλον ἔχουσι προορισμὸν, δὲν ἔχουσι τίποτε ἄλλο νὰ πράξωσι, παρὰ τὸ μὲν ἓν νὰ ἁρπάσῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ κυβερνᾷ, τὸ δὲ ἕτερον νὰ ἀγωνίζηται ν’ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὸ κυβερνῶν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι, ὅταν δὲν δύναται νὰ κατορθώσῃ τοῦτο, εἶναι εἰς αὐτὸ συγκεχωρημένον ν’ ἀποσυντίθηται. Ἔχουσιν ἄλλα καθήκοντα, καὶ τὰ καθήκοντα ταῦτα ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς ἡγουμένους ἰδίως αὐτῶν, οἵτινες εὐθύνονται, ὅταν τὰ μέλη τῶν κομμάτων των ἐγκαταλείπουσι προώρως τὰς τάξεις αὐτῶν. Τὰ μεγάλα πολιτικὰ κόμματα κανονίζουσι τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου, ἀλλὰ τὰ μεγάλα κόμματα δὲν ἔχουσι μόνον καὶ κύριον σκοπὸν τὴν φιλαρχίαν. Καὶ ἂν αὐτοὶ οἱ κανόνες ἦναι οἱ συνήθως κρατοῦντες εἰς τὸν συνήθη βίον τὸν δημόσιον, ὅταν τὰ Κράτη βαίνωσι καὶ πορεύωνται ὁμαλὴν ὁδὸν, διαφέρουσι τάχα οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι κρατοῦσιν, ὅταν τὰ Κράτη εὑρίσκωνται εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἡμεῖς; Ἂν συνέβαινεν εἴτε ἕνεκα τῆς ἀποχωρήσεως ὁλοκλήρου ὁμάδος, εἴτε ἕνεκα τῆς ἀποχωρήσεως μελῶν τοῦ κοινοβουλίου, νὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, ἂν ἕνεκα τούτου συνέβαινε νὰ παρακωλυθῇ ἡ ἐξακολούθησις τῶν ἐργασιῶν της, τίς ἤθελεν ἀναλάβει τὴν εὐθύνην, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε μείνει ἐστερημένη τῶν μέσων, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθη καὶ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ τῇ ἐπέτρεψε ν’ ἀσπασθῇ; Ὅταν ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων ὡμίλει πρὸ μικροῦ, ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν: Ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου προχθὲς ἔλεγεν, ὅτι 54 ἕως 56,000 ἀνδρῶν εἶναι ὑπὸ τὰ ὅπλα, ὅτι, ἂν ἐκτελεσθῶσι πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, πολλαὶ ἑκατοντάδες ἐξ αὐτῶν θέλουσιν ἀπολυθῆ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ τὰς σημαίας ἀνδρῶν ἐπαισθητῶς θέλει μειωθῆ· ὅτι, ἐὰν ἐφαρμοσθῶσιν αἱ περὶ ἀπαλλαγῆς ἰσχύουσαι διατάξεις, αὐτοὶ οἱ συγκληθέντες ὑπὸ τὰ ὅπλα ὡς ἀσκηθέντες πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν θέλουσι καταταχθῆ εἰς τὸν στρατὸν οἱ ἡμίσεις τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον προϋπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις· ὅτι κατὰ συνέπειαν ἂν τὰ ὑπὸ τοῦ πρωθυπουργοῦ λεχθέντα ἦναι ἀληθῆ, ἡ μόνη σωτηρία τῆς ἀπειλουμένης παραλυσίας τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσήγαγεν. Εἶναι ἀληθῆ ταῦτα; δὲν τὸ γνωρίζω ἀκόμη. Ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἤθελεν ἀποδείξει, ἂν ἦναι ἀληθῆ ἢ ὄχι, καὶ ἤθελε φωτίσει τὴν Βουλὴν, ἂν πρέπῃ νὰ ψηφίσῃ ἢ μὴ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν ἡ Βουλὴ σχηματίσῃ γνώμην ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῇ ἢ ὄχι τὸ νομοσχέδιον, τίς ἤθελε τολμήσει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ματαιώσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀπερχόμενος τῆς Βουλῆς καὶ συντελῶν εἰς τὸ νὰ μὴ διατηρηθῇ πλέον ἀπαρτία ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νὰ παρακωλυθῶσιν αἱ συνεδριάσεις αὐτῆς, καὶ νὰ παραλύσωσιν αἱ ἐργασίαι της; Τίς ἤθελε τολμήσει νὰ λάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ συμπράξῃ διὰ πράξεως θετικῆς εἰς τὴν παράλυσιν τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἀνήγγειλεν, ὅτε ἐσκέφθη νὰ προλάβῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσήγαγε; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ πρόκειται νὰ προσπορισθῇ τὸ Κράτος 4 ἕως 5,000,000. Ἄν ὁ προσπορισμὸς τοῦ ποσοῦ τούτου ἦναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς ἐγγύησιν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, ἂν ἄνευ τῆς ἐγγυήσεως ταύτης τὸ δάνειον τῶν 120,000,000 δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, ἄν, μὴ πραγματοποιουμένου τοῦ δανείου τούτου, δὲν ἦναι πρόχειρος ἡ εὕρεσις χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον εἰς αὐτὸ, καὶ τὴν ὁποίαν τοῦτο ἐφαρμόζει, ποῖος ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην νὰ συντελέσῃ, ἵνα παραλύσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ μὴ συζητηθῇ καὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἑπομένως νὰ στερήσῃ ἀπὸ τὸ Κράτος τὰ χρηματικὰ μέσα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν; ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ πρόκηται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τοσοῦτον μεγάλην ἀνάγκην. Οἱ εἰσαγαγόντες αὐτὸ μοὶ τὸ εἶπον. Δὲν ἔχω δὲ δικαίωμα νὰ συντελέσω εἰς τὴν παράλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχω καθῆκον νὰ μείνω νὰ συζητήσω αὐτὸ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἑπομένως διὰ νὰ ὁδηγηθῇ ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου, ἂν ἦναι τῷ ὄντι τοσοῦτον χρήσιμον καὶ ἀναγκαῖον, νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτὸ, ἢ ἂν δὲν ἦναι τοιοῦτον, νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται σύμβασις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ ἰδιωτῶν περὶ μεταβολῆς τῆς κρατούσης νομοθεσίας περὶ τῶν ἁλάτων. Ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἄλλοτε, εἶχον ἀρχίσει συννενοήσεις, διὰ νὰ φθάσω εἰς τοιοῦτόν τι ἀποτέλεσμα· ἑπομένως εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ. Ἡ μεταβολὴ τῶν κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν διοίκησιν τῶν ἁλάτων συντελεῖ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ συντελεῖ καὶ εἰς τὴν κατάπαυσιν τῶν καταχρήσεων, περιστέλλει τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων διαφθείρονται καὶ οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ κάτοικοι, ἀλλὰ προσέτι παρέχει μεγίστην εὐκολίαν εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν, χορηγοῦσα καὶ πορίζουσα αὐταῖς προχείρως τὸ ἅλας. Ὅταν κατὰ τὸ 1877 ἀπετέλουν μέρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀείμνηστος συνάδελφος ὠνόμασε διὰ παραδόξου ὀνόματος, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀποθανὼν βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἐπρότεινεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἐζήτησε τὴν συναίνεσιν αὐτοῦ, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ νόμον ἐκδεδομένον ἀπὸ τοῦ 1861, μείναντα ὅμως καθ’ ὅλον τὸ δεκαεξαετὲς διάστημα μέχρι τοῦ 1877 ἐν πλήρει ἀχρηστίᾳ, τὸν νόμον περὶ καταργήσεως τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν συνδρομὴν τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, εὗρε τὴν συνδρομὴν τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐγὼ ἔμεινα μειονοψηφῶν καὶ διαμαρτυρόμενος κατὰ τῆς καταργήσεως τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν. Ἡ κατάργησις τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν ἐπέφερε βαρεῖαν φορολογίαν εἰς τὸν λαὸν καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐξευρεθῶσι μέσα, διὰ νὰ καταργηθῇ πλέον αὐτὴ ἡ ἄδικος καὶ βαρεῖα φορολογία, διότι ὁ λαὸς ἀγοράζει τὸ ἅλας εἰς ὑπερόγκους τιμὰς, ἐνῷ τὸ δημόσιον πωλεῖ αὐτὸ ἀντὶ δέκα λεπτῶν. Ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῶν εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν, ὁ κύκλος τῶν μεγάλων ἁλαταποθηκῶν ἐν τοῖς τόποις, ἐν τοῖς ὁποίοις παράγεται τὸ ἅλας, εἶναι εὐρύτατος, ἡ ἐνέργεια τῶν διαχειριζομένων τὰς ἀποθήκας ἐκείνας περιέρχεται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς πειρασμοὺς, καὶ πολλάκις οἱ πειρασμοὶ οὗτοι κρατοῦσι, καὶ οἱ διαχειριζόμενοι ὀλισθαίνουσιν εἰς καταχρήσεις. Πολλαχοῦ δὲ οἱ κάτοικοι τῶν παραλίων μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα παράγεται τὸ ἅλας, διαλανθάνουσι τὴν προσοχὴν τῆς διοικήσεως καὶ εἰσάγουσιν εἰς τὸ ἐμπόριον αὐτόπηκτα ἅλατα, ἀφαιροῦντες παρανόμως περιουσίαν τοῦ δημοσίου· ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ συντελέσω εἰς τὴν κατάπαυσιν τῶν καταχρήσεων τούτων καὶ εἰς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Δὲν ἐξετάζω τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως· ἂν αὗται ἦναι κακαὶ, ἂς τὰς μεταβάλῃ ἡ πλειονοψηφία τοῦ κοινοβουλίου, ἐὰν ἦνε καλαὶ, ἂς τὰς παραδεχθῇ. Δὲν ἀποτρέπομαι ἀπὸ δυσφήμους ὑπαινιγμοὺς, ὅτι ὑπάρχει τι κεκρυμμένον. Πολλάκις ἡ ἀντιπολίτευσις ἀφῆκε τοιούτους ὑπαινιγμούς. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν οἱ ὑπαινιγμοὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένοι. Ὁ ἔχων πεποίθησιν περὶ τοιούτου τινὸς ἂν θέλῃ νὰ τὴν μεταδώσῃ εἰς τὸ κοινὸν, ἂν θέλῃ νὰ τὴν μεταδώσῃ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξασκοῦσιν ἔλεγχον νόμιμον ἐπὶ τῶν κυβερνώντων, ὀφείλει τὴν πεποίθησιν αὐτὴν νὰ τὴν διατυπώνῃ καὶ ἀποδεικνύῃ, ἄλλως ὀφείλει νὰ σιωπᾷ. Ὁ γνωρίζων τὸ κακὸν διατί διστάζει νὰ τὸ καταδείξῃ; Οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τοιαύτην πεποίθησιν, δὲν εἶναι βέβαιος, ὅτι θὰ εὕρῃ τὴν σύμπραξιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου, ἵνα καταστείλῃ πᾶν ὅ,τι πλημμελὲς ὑποκρύπτεται ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ; Ὁ λόγος οὗτος δὲν δικαιολογεῖ αὐτὸν, ἵν’ ἀρνηθῇ νὰ συζητήσῃ τὴν σύμβασιν. Οἱ ὑπαινιγμοὶ ὅσον καὶ ἂν ταράσσωσι τὴν δημοσίαν συνείδησιν, δὲν δύνανται νὰ πείσωσί τινα νὰ μὴ συζητήσῃ νομοθέτημα, τοῦ ὁποίου οἱ σκοποὶ φαίνονται εὐεργετικοὶ διὰ τὸν λαὸν καὶ χρήσιμοι διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν εἶμαι ἄδικος οὔτε πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, οὔτε πρὸς τὴν κυβέρνησιν· ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις εὑρέθη εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἰδῇ ἐκπληρουμένην τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς, διὰ νὰ καταλάβῃ τὴν ἀρχὴν, τοῦτο βεβαίως οὔτε αὐτὴ δύναται νὰ προβάλῃ ὡς δικαιολογίαν, διὰ νὰ παραλείψῃ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ὡς ἀντιπολίτευσις ἔχει· ἐξ ἐναντίας αὐτὸ ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ἄλλο καθῆκον, τὸ καθῆκον νὰ ἦναι ἀμείληκτος ἐπιτηρητὴς τῶν κυβερνώντων, διὰ νὰ ἀποκαλύψῃ ἐρευνῶσα τὴν πολιτικήν των, καὶ διὰ νὰ πείσῃ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ πολιτεία τῶν ὑπουργῶν εἶναι πλημμελὴς καὶ ἀξία τῆς μερίμνης τῆς πλειοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου. Δὲν θέλω κατὰ τὸν ἴδιον λόγον νὰ ἦμαι ἄδικος πρὸς τὴν κυβέρνησιν· ὀφείλω ὅμως καὶ πρὸς τοὺς μὲν καὶ πρὸς τοὺς δὲ νὰ ὑπομνήσω τὸ μέγα καθῆκον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις ἔχουσιν. Ἂν τὴν 10 Ἰουλίου ἦτο παροῦσα ἡ Βουλὴ, καὶ συνήρχετο διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ διάταγμα περὶ ἐπιστρατεύσεως, ἐγὼ ἤθελον καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν ν’ ἀποτρέψω τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ νὰ δώσῃ νόμιμον κῦρος εἰς τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, διότι ἔκρινον τὴν ἐπιστράτευσιν πρόωρον καὶ ἑπομένως ἐκτιθεῖσαν εἰς μεγάλους κινδύνους τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τὴν 10 Ἰουλίου ἦτον ἀποῦσα καὶ συνῆλθε τὴν 10 Ὀκτωβρίου, καὶ ὅταν συνῆλθε τὴν 10 Ὀκτωβρίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνατρέψῃ πᾶν ὅ,τι εἶχε μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γείνει. Ἐκεῖνο ὅπερ εἶχε συντελεσθῆ κατὰ τὸ τρίμηνον ἐκεῖνο, δὲν ἦτο μόνον δαπάνη πολλῶν ἑκατομμυρίων, ἦτο ὑποχρέωσις τιμῆς, ὑποχρέωσις φιλοτιμίας τοῦ ἔθνους. Ἡ ἐπιστράτευσις λοιπόν, ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπεβλήθη εἰς τὸν τόπον, διότι δὲν ἀφέθη εἰς τὸ κοινοβούλιον νὰ συζητήσῃ τὸ μέτρον καὶ ν’ ἀποφανθῇ ἐλευθέρως ἂν ἀποδέχηται αὐτό, ὁ δὲ τόπος κατ’ ἀνάγκην τὴν ἀπεδέχθη, καὶ ἐγένετο ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ὀφείλετε εὐθύνας καὶ τὰ δύω κόμματα, καὶ αὐτὸ τὸ κόμμα καὶ ἐκεῖνο τὸ κόμμα. Ἀφοῦ λοιπὸν ὑπέχετε τὴν εὐθύνην τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἀφοῦ ἕνεκα αὐτῆς βλέπετε, ὅτι τὸ Κράτος ὑπεβλήθη εἰς ἔλλειμμα 150,000,000, ὅτι 20,000 Ἕλληνες ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὰ ἔργα των καὶ ἐργάζονται ὑπὸ τὰς σημαίας τοῦ στρατοῦ, παρασκευαζόμενοι διὰ ν’ ἀποδυθῶσιν εἰς τὸν ἔντιμον καὶ ἔνδοξον ἀγῶνα, πρέπει νὰ συλλογισθῆτε ὁπόσην μεγάλην εὐθύνην ἔχετε ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, πρέπει νὰ συλλογισθῆτε, ὅτι οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ οὔτε τὴν Κυβέρνησιν ἐγκαταλείπουσαν τὴν θέσιν της, οὔτε τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐγκαταλείπουσαν τὴν θέσιν της. Καὶ ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν της ἡ Κυβέρνησις ἄν, ἀποφεύγουσα τὴν κοινοβουλευτικὴν πάλην, ἀφίνῃ κατὰ μέρος τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Βουλὴν περιέγραψεν, ὡς συνδεόμενα μετὰ τῶν γενικῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἵνα μὴ κινδυνεύσῃ τὰς ἡμέρας της, ἢ διὰ νὰ κερδίσῃ καιρὸν νὰ διαγάγῃ βίον ἤρεμον. Παραλείπει τὸ καθῆκόν της ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐὰν ἀφαιρῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη, μὴ προσερχομένων τῶν μελῶν της εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἵνα αὕτη ἐξακολουθῇ τὰς ἐργασίας της, συζητοῦσα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι δὲ παράλειψις καθήκοντος ὄχι μόνον ὅταν τὰ κόμματα τὰ πολιτικὰ ἀπέρχωνται προηγγελμένως μετὰ προγράμματος ἀπὸ τὸ κοινοβούλιον, ἀλλὰ παραβίασις καθήκοντος εἶναι καὶ ὅταν τὰ μέλη τῶν κομμάτων ἀπέρχωνται τοῦ κοινοβουλίου πρὸ τῆς τεταγμένης ὥρας, οἱ δὲ προϊστάμενοι τῶν κομμάτων δὲν καταβάλλωσι πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα περικρατῶσι ταῦτα ὑπὸ τὰς σημαίας των ἐν τῷ στρατοπέδῳ, τοῦ ὁποίου ἡγοῦνται καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ἐργάζονται μετὰ τῶν συναδέλφων αὐτῶν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ πρὸ παντὸς ἄλλου ἔργου, παραλείπουσα πάντα τ’ ἄλλα, ὀφείλει ἀμέσως νὰ τραπῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον ἐχαρακτήρισεν ὡς συνδεόμενα μετὰ τῶν μεγάλων γενικῶν συμφερόντων, εἴτε διότι συντελοῦσιν εἰς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς τῆς χώρας δι’ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν, διὰ βελτιώσεως τῆς ποιότητος καὶ τῆς χρησιμότητος τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα συνειλεγμένων ἀνδρῶν, ἢ διὰ συμπληρώσεως τοῦ ὑλικοῦ τῶν ἐφοδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα διὰ τὸν στρατόν· εἴτε διότι συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, προσπορίζοντα εἰς αὐτὸν χρήματα, ἢ διὰ προσόδων, αἱ ὁποῖαι θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς διευκόλυνσιν τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, ἢ δι’ αὐξήσεως ἐν γένει τῶν δημοσίων ἐσόδων· εἴτε τέλος, διότι συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, ὅστις εἰς τοσαύτας ὑπεβλήθη τελευταῖον βαρείας ὑποχρεώσεις.

§167ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ........

§168ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν.

§169ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν δὲν ἠμποροῦν, ἐννοεῖται, νὰ μείνουν ἄνευ ἀπαντήσεως.

§170ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.