1881.02.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81

τῆς 27 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες ὑποβάλλει αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τῆς τροπολογίας του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως ἰδίου σώματος οἰκονομικοῦ, αἱ δ’ ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν ὑποβάλλουν ἐκθέσεις πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος συμπληρωτικῆς συμβάσεως. Θὰ τυπωθῶσιν.

§2ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, πάλιν νὰ εἴπω δύο λέξεις....

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ ὁ καιρὸς σπεύδει καὶ μεθαύριον ἀρχίζει ἄλλος μὴν, δὲν ἠμποροῦμεν δὲ οὔτε νὰ πληρώσωμεν οὔτε νὰ εἰσπράξωμεν, ν’ ἀφήσωμεν τὰς ἀναφορὰς καὶ ἐπερωτήσεις, σήμερον τοὐλάχιστον, καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, μόνον ὑποβάλλω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἥτις ἀπευθύνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὴν ὑποβάλλω ἐν διπλῷ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ προέδρου, διότι εἶναι ἀναφορὰ ὁλοκλήρου δήμου, ἁπάντων τῶν κατοίκων παραπονουμένων κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπιδιώκει τὴν συγχώνευσιν δήμου εὐημεροῦντος μετ’ ἄλλου δήμου, πρὸς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τὸν κατάλογον τῶν γενομένων δαπανῶν διὰ τὰς ἐν Ὀλυμπίᾳ ἀνασκαφάς.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ χθὲς ματαιωθεῖσα ψηφοφορία.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Μίληση, περὶ προσθήκης 2,000 δραχμῶν, πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς συλλογῆς τῶν δημωδῶν ᾀσμάτων, ἐπιψηφίζεται δὲ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Κεφαλαίου 3.) Ἄρθρον 20.

§9ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. Νὰ προστεθῇ, παρακαλῶ, πίστωσις ἐκ δραχμῶν 3,000, διὰ συνδρομὴν τῷ κ. Σάθᾳ πρὸς εὕρεσιν καὶ συλλογὴν χειρογράφων. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 20 κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ.) Κεφάλαιον 4. Ἄρθρον 1.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ὁμοφώνως, ἵνα ἡ πίστωσις τοῦ ἐδ. βʹ «Συνδρομὴ εἰς τοὺς ἀπορωτέρους τῶν δήμων κλπ.» ἐξ 150,000 ἀναβιβασθῇ εἰς 250,000.

§11ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§12ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ δαπάνη αὕτη, διότι δημοδιδάσκαλοι δὲν ὑπάρχουν.

§13Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι περιττὴ.....

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσι διδάσκαλοι διωρισμένοι, θὰ μισθοδοτῶνται· ἄλλως θὰ μένῃ διαθέσιμος ἡ πίστωσις. Ἀλλ’ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, εἶναι ὅλως διόλου ἀνακριβὲς, διότι τὰ πλεῖστα τῶν σχολείων εἶναι συμπεπληρωμένα. (Θόρυβος.)

§15Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει αὔξησιν τῆς πιστώσεως. Ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, ἂς τὴν παραδεχθῇ.

§16ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχουν δημοδιδάσκαλοι. (Θόρυβος.)

§17ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μετ’ ἐκπλήξεως ἀκούω, ὅτι ἀμφισβητεῖται ἐνταῦθα ἡ αὔξησις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἀμφισβητεῖται. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1 κατὰ τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶτα δὲ καὶ τ’ ἄρθρα 2–5 τοῦ Κεφαλαίου 4 καὶ τὸ Κεφάλαιον 5.) Κεφάλαιον 6.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει, ἵνα προστεθῶσι, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, δραχμαὶ 3,476 μὲν εἰς τὸ ἄρθρον 1 «Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων,» 1,470 δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 2 «Ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων.»

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων παρακαλῶ νὰ σημειωθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἑξῆς: Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐν Κεφαλαίῳ 6 ἄρθρῳ 1, τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων εἶναι δραχμαὶ 16,502. Κατὰ τὴν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τοῦ προεδρείου τῆς Βουλῆς, γενομένην δήλωσιν, πρέπει νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 3,476 καὶ κατὰ τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον παραδίδω ἤδη εἰς τὸ προεδρεῖον, πρέπει ἐπίσης νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 15,660. Ἀναγκαῖον εἶναι νὰ τυπωθῇ ὁ κατάλογος καὶ νὰ δημοσιευθῇ. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ αὐτοῦ Κεφαλαίου περὶ τῶν ὀφειλομένων ἐκ διαγεγραμμένων χρήσεων τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: 1) Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν δραχμαὶ 200, 2) κατὰ τὴν δήλωσιν, τὴν γενομένην πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, δραχμαὶ 1,670, καὶ κατὰ τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον παραδίδω ἤδη, δραχμαὶ 631. Ἑπομένως τὰ μὲν ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων θ’ ἀναβιβασθῶσιν ἐν συνόλῳ εἰς δραχμὰς 35,633, τὰ δὲ τῶν διαγεγραμμένων χρήσεων εἰς δραχμὰς 2,504. Ἰδοὺ ὁ κατάλογος ὁ νέος, ἐν τῷ ὁποίῳ σημειοῦνται ὀνομαστὶ οἱ δικαιοῦχοι κλπ, τὸν ὁποῖον παραδίδω εἰς τὸν κ. πρόεδρον, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτὰς πρὸς ἁπλῆν πληροφορίαν των, μολονότι θὰ προσαρτηθῇ καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν νομίζῃ, ὅτι εἶναι κανονικὸν τὸ γινόμενον, τὸ νὰ ἐπιψηφίζωμεν πιστώσεις κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ἄνευ προηγουμένης δημοσιεύσεως τοῦ καταλόγου τῶν δαπανηθησομένων. Καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τοὺς νόμους πρέπει νὰ ἐξελέγχωνται οἱ ὀνομαστικοὶ πίνακες ὑπὸ ἐπιτροπῆς· παρουσιαζόμεναι δὲ αἱ πιστώσεις κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως παρουσιάζονται, οὐ μόνον δὲν παρέχουσι τὴν ἐγγύησιν τοῦ ἐλέγχου τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ οὔτε κἂν φέρουσι τὸ προσὸν τῆς γνώσεως ἡμῶν, τῶν ψηφιζόντων, περὶ τίνος πρόκειται, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεγόμενον παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι ἀναμφισβήτητα, διότι πρόκειται περὶ δικαστικῶν ἀπαιτήσεων. Εἶναι λίαν ἀμφισβητήσιμα. Τοιουτοτρόπως ἐν ταῖς δαπάναις τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ταῖς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμέναις εἶδον τινάς, ἃς ὡς ὑπουργὸς εἶχον ἀποῤῥίψει, τὰς ὁποίας ὅμως τὸ κατόπιν ὑπουργεῖον ἀπεδέχθη καὶ περιέλαβεν εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ δ’ ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισεν αὐτάς, καὶ κανονικῶς ταῦτα ἐψηφίσθησαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πῶς θὰ γνωρίζωμεν ἡμεῖς, ἐὰν ἐν τῷ πίνακι, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν, διότι οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ περὶ τούτου ἀπεφάνθη, οὔτε εἰς ἡμᾶς ἀνεκοινώθη, περιλαμβάνονται τοιαῦται δαπάναι, οἵας προανέφερον, ἢ ὄχι; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν λέγει νὰ τυπωθῇ τώρα ὁ πίναξ καὶ νὰ δημοσιευθῇ, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλευταί· ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο πρὸς ἐμπαιγμόν, καὶ ὄχι πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ προτείνεται νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δημοσίευσις τοῦ καταλόγου καὶ ν’ ἀποσταλῇ οὗτος συγχρόνως εἰς τὴν ἐπιτροπήν, διότι φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἦτο κακὸν προηγούμενον ἡ παράλειψις τῆς διατυπώσεως ταύτης. Δὲν λέγω βεβαίως, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος συμβαίνει τι· ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του ὁ φύλαξ τῶν κανόνων τῶν οἰκονομικῶν, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως καθιερωθῇ οὕτω προηγούμενον τοιαύτης ἐπιψηφίσεως τῶν πιστώσεων.

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἀποτείνεται πρὸς ἐμὲ ἰδίως, ὡς ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θεματοφύλακα τῶν τοιούτων κανονισμῶν, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ γινόμενον δὲν εἶναι βεβαίως κανονικὸν, διότι, κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, πρέπει ὅλα τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων νὰ ἐγγράφωνται εἰς ὀνομαστικοὺς καταλόγους καὶ οἱ κατάλογοι αὐτοὶ νὰ στέλλωνται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἐὰν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτοῦ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς παρουσιασθῶσι κονδύλια ἀναγόμενα εἰς κεκλεισμένας χρήσεις, δὲν κωλύει τοῦτο τὸν Ὑπουργὸν τοῦ νὰ τὰ παρουσιάζῃ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ πεισθῇ, ὅτι τὰ κονδύλια ταῦτα εἶναι συμφέρον νὰ τὰ δεχθῇ, δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ὅπως προέβη καὶ ἄλλοτε διὰ δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲ ἐπεξειργάσθη ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπή. Τὸ πρᾶγμα λοιπὸν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, ὅταν πρόκηται περὶ κονδυλίων ἀναμφισβητήτων· εἶναι μὲν ἀταξία τις, ἀλλ’ ἀταξία, ἡ ὁποία προεβλέφθη πάντοτε ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ἡ Βουλὴ ἐσκέφθη, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ παραδεχθῇ τὴν δαπάνην, ἵνα ἀποφύγῃ ἀφ’ ἑνὸς τὸ Δημόσιον τὴν πληρωμὴν τόκων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἱ δικαιοῦχοι νὰ μὴ στερῶνται τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωσιν. Ὥστε, ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι νόμιμον καὶ ἀναγκαῖον, δύναται νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ· ἐὰν ὅμως ἀμφιβάλλῃ, δύναται νὰ τ’ ἀποῤῥίψῃ. Πρὸ πάντων πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρονται, φέρ’ εἰπεῖν, 7 χιλιάδες δραχμαί, ἵνα πληρωθῇ ἓν ἔνταλμα, τὸ ὁποῖον ἠκυρώθη· τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἐξετάσῃ· ἠκυρώθη, διότι δὲν ἐφρόντισεν ὁ δικαιοῦχος νὰ τὸ πληρωθῇ. Ὅταν λοιπὸν ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ ἴδῃ, ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦτα κονδύλια, πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία νὰ τὰ ψηφίσῃ. Ὁ κατάλογος ὅμως πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ πάντοτε· αὐτὸ εἶναι βέβαιον.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγηθῇ ἡ πίστωσις, ὁ Ὑπουργὸς, πρὶν ἐκδώσῃ τὸ ἔνταλμα διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς δαπάνης, περὶ ἧς πρόκειται, ὀφείλει νὰ βεβαιωθῇ προσηκόντως, ἐὰν ἡ δαπάνη στηρίζηται εἰς τὸν νόμον, ἐὰν ἦναι πραγματική, καὶ ἐὰν ὑπάρχωσι πλήρη τ’ ἀπαιτούμενα δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, καὶ ἔχει ὅλην τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε καὶ πρὶν ἢ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐν ταῖς δαπάναις τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐνταλθῇ ἡ πληρωμὴ εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς οἰκείας χρήσεως. Ἑπομένως ἡ ἐγγραφὴ τῆς πιστώσεως δὲν ἀπαλλάττει τοὺς ὑπουργοὺς τῆς εὐθύνης, ὅπως δὲν ἀπαλλάττει αὔτη οὔτε τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον τοῦ ὑπουργείου. Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος τῶν δικαιούχων.

§24ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· μίαν διασάφησιν ζητῶ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ περὶ ἑνὸς ἐδαφίου τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ἥτις ἀνεγνώσθη. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐντάλματος πληρωμῆς τιμήματος γηπέδου παρὰ τὴν ἁγίαν Τριάδα, ἀγορασθέντος πρὸς ἀνασκαφήν. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ γήπεδα ἀγοράζονται κατὰ παραγγελίαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας, προκαταβαλλούσης τὸ τίμημα· προχθὲς δὲ ἐψηφίσαμεν τὴν ἀπόδοσιν ἁπασῶν τῶν προκαταβολῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας. Πῶς λοιπὸν σήμερον ζητεῖται τὸ ποσὸν τοῦτο;

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. Κύριε Δραγούμη, αὐτὴ ἡ δαπάνη ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1878, ἀναγράφεται δὲ εἰς τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν ἐν τῷ Κεφαλαίῳ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων κατὰ πρότασιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, διότι ὁ δικαιοῦχος ἤγειρεν ἀγωγὴν περὶ πληρωμῆς τοῦ ποσοῦ τούτου, ὁ δὲ δικαστικὸς σύμβουλος ἐπρότεινεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ν’ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πρὸς ἀποφυγὴν δικαστικοῦ ἀγῶνος καὶ δαπάνης, ἥτις ἤθελεν ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον· δηλαδὴ ὁ δικαιοῦχος ἤγειρεν ἀγωγὴν, ἵνα ἐξοφληθῇ τὸ ἔνταλμα, ὅπερ ἐξεδόθη τὸ 1878 καὶ τὸ ὁποῖον, μὴ ἐξοφληθὲν ἐγκαίρως, δὲν δύναται ἤδη νὰ πληρωθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ὁ δικαστικὸς σύμβουλος ἐπρότεινε νὰ ἐγγραφῇ τὸ ὀφειλόμενον ποσόν, ὅπως διὰ τῆς τοιαύτης ἐγγραφῆς διευκολυνθῇ τυπικῶς ἡ πληρωμή.

§26Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διατί δὲν ἐπληρώθη τὸ ἔνταλμα;

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. Ὁ ταμίας δὲν εἶχε χρήματα, λέγουσιν οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου. (Ἐπιψηφίζεται τὸ Κεφάλαιον 6 μετὰ τῶν προσθηκῶν, ἃς ἐπρότεινεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἤτοι αὐξηθείσης τῆς μὲν πιστώσεως τοῦ ἄρθρου 1 εἰς δραχμὰς 35,738, τῆς δὲ τοῦ 2 εἰς 2,304· οὕτω δὲ αἱ ἐπιψηφισθεῖσαι πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνέρχοντα εἰς δραχμὰς 2,477,385.)

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν χθὲς εἶπεν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, ψηφίζουσα τὰ κυβερνητικὰ νομοσχέδια καὶ τὰς πιστώσεις, ἀποδέχεται αὐτὰ, καὶ ὅτι κατόπιν εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτὴν, ἐκφραζομένη δυσμενῶς περὶ τῶν ψηφισθέντων. Ὀφείλω πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, τοὺς ὁποίους προτιθέμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἄνευ μακρᾶς συζητήσεως, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐπιψήφισις οὐδόλως ἐμφαίνει, ὅτι ἐγκρίνομεν αὐτοὺς, ἀλλὰ γίνεται ἐξ ἀνάγκης, διότι, ἀφοῦ κατ’ ἀνάγκην δεχόμεθα τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν ὑπὸ πλειονοψηφίας ἄλλης ὑποστηριζομένην καὶ οὐχὶ παρ’ ἡμῶν, πρέπει ν’ ἀνεχθῶμεν καὶ τὰ μέτρα, δι’ ὧν ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὰ τῆς διοικήσεως, ἀλλ’ οὐδόλως ἐγκρίνομεν τὰ μέτρα πάντα, τὰ ὁποῖα οὕτως ἐπιψηφίζομεν. Ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ὑπουργείων τούτων ὑπάρχουσι πολλὰ, κατὰ τῶν ὁποίων ἠδυνάμεθα ν’ ἀντείπωμεν καὶ κατὰ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν ψηφίσει, ἂν εἰς ἡμᾶς ἀνῆκεν ἡ πρωτοβουλία τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, ἀλλ’ οὐδὲν θέλομεν φέρει πρόσκομμα, καὶ θέλομεν ἐπιψηφίσει πάντα. Παρακαλοῦμεν ὅμως τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὴ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς διευκολύνσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν παρέχομεν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ὅπως μᾶς ἀποδώσῃ κατόπιν ἰδέας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἡμέτεραι· ταῦτα δὲ λέγω περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ τῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Ἐὰν δὲ φέρωμεν παρατηρήσεις ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, τὰς παρατηρήσεις ταύτας οὐδόλως φέρομεν πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως παρεμποδίσωμεν τὴν ψήφισιν αὐτῶν, τὰς φέρομεν ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ συναισθανθῇ, ὅτι κακῶς ἔχουσι τὰ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις ἐκείνοις. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, θεωροῦσα καὶ μετὰ τὰς ἡμετέρας παρατηρήσεις, ὅτι ταῦτα εἶνε ὀρθὰ, ἡμεῖς, καὶ ἂν ἐκφράζωμεν ἐναντίαν γνώμην, οὐδὲν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῶν θέλομεν φέρει ἐμπόδιον. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 1–12, δεκτῆς γενομένης ἐν Κεφαλαίῳ 9 τῆς προσθήκης δραχμῶν 5,880, διὰ μισθὸν καὶ τρίτου Ἀντισυνταγματάρχου Ἐπιθεωρητοῦ τῆς Χωροφυλακῆς, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.) Κεφάλαιον 13.

§30Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἡ ὑπηρεσία μοὶ ἐπέδειξε μίαν ἀπόφασιν, δι’ ἧς ὁ ἀπόστρατος ταγματάρχης τοῦ Πυροβολικοῦ Παναγιωτόπουλος ἐδικαιώθη. Ἐπειδὴ δὲ κατηργήθη ἤδη ἡ δίκη, πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ Κεφάλαιον τοῦτο δραχμαὶ 12,000, πρὸς πληρωμὴν τοῦ μισθοῦ του καὶ τῶν δικαστικῶν ἐξόδων. (Ἐπιψηφίζεται μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης τὸ Κεφάλαιον 13, εἶτα δὲ καὶ τὰ 14–21.) Κεφάλαιον 22.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα μᾶς δώσῃ διασάφησίν τινα ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Κεφαλαίου.

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Διὰ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ πρὸς ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἀλλοδαποὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ χορηγεῖ τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ αὐτοὺς πρὸς μελέτας τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Καλὸν λοιπὸν εἶναι ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ μίαν πίστωσιν τοιαύτην. (Ἐπιψηφίζεται τὸ Κεφάλαιον 22, εἶτα δὲ καὶ τὰ ἑπόμενα 23 καὶ 24 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκ δραχμῶν 71,323,580 ἐν ὅλῳ.)

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§34ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὅταν συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς, τὸ ζήτημα τῶν ὀχυρωμάτων ἔμεινεν ἄλυτον· ἤδη ὅμως ἐλύθη καὶ πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου νὰ ἔλθουν εἰς πέρας τὰ ὀχυρώματα. Ἑπομένως ἀπαιτεῖται δαπάνη διὰ 500 ἄνδρας, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ αὐτὴν, ὡς ἑξῆς· Κεφάλαιον Αʹ, ἄρθρον 10 «Πληρώματα Β. πλοίων,» 1,699,392. Κεφάλαιον Βʹ, ἄρθρον 1 «Ἱματισμὸς,» 189,756, ἄρθρον 2, «Τροφαὶ,» 946,514.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ, κύριε πρόεδρε, ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὅτι ὁ νόμος περὶ δυνάμεως τοῦ Ναυτικοῦ οὐδὲ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐψηφίσθη, καὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ νὰ μὴ ἤμεθα ἐν καιρῷ κατόπιν, ὅπως ψηφίσωμεν τὸν νόμον τοῦτον, ἄνευ τοῦ ὁποίου ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι περιττή. (Γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, τροποποιηθέντος τοῦ ἄρθρου 1, προτάσει τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἑξῆς· «Ἡ δύναμις τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 1881 εἰς τρεῖς χιλιάδας πεντακοσίους ἄνδρας, ἤτοι 228 ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, διαθεσιμότητι καὶ ἀργίᾳ, 20 δοκίμους, 2 προγυμναστὰς ἀλλοδαποὺς, 52 πολιτικοὺς ὑπαλλήλους, 455 ὑπαξιωματικοὺς, 129 μηχανικοὺς, 242 θερμαστὰς, 2,225 ναύτας καὶ 147 τεχνίτας.»)

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1881. (Γίνεται δεκτὸν, εἶτα δὲ, εἰς πρώτην ἐπίσης συζήτησιν, καὶ τὰ νομοσχέδια ά περὶ προσλήψεως ἰδιωτῶν τεχνιτῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ βʹ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφίου ζʹ τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.)

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια Αʹ καὶ Βʹ.) Κεφάλαιον Γʹ «Ναύσταθμος.»

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, βεβαίως ὀφείλει καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὁ προϋπολογισμὸς νὰ διέλθῃ ὡς διῆλθε καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπουργείων, ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους γινώσκετε. Δι’ ἓν κονδύλιον ὅμως, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐποχὴν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ μικρὰν ἀκρόασιν, ὅπως πεισθῇ, ὅτι εἶναι διαγραπτέον· τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἶναι τὸ περὶ ναυστάθμου, δηλαδὴ περὶ δημιουργίας ναυστάθμου. Ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἂς κρίνῃ, ἂν ἦναι ἐποχὴ σήμερον νὰ δαπανήσωμεν τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον πάντες γνωρίζομεν μετὰ πόσης δυσκολίας τὸ ποριζόμεθα, εἰς θεμελιώσεις ναυστάθμου καὶ εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἦναι λυσιτελῆ εἰμὴ μετὰ δεκαετηρίδας ὅλας. Εἰς τὴν ἐνεστῶσαν ἐποχὴν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει εἰς ἡμᾶς, εἶναι ξύλινα τείχη καὶ ὄχι λίθινα, καὶ ὄχι ἵδρυσις δεξαμενῆς καὶ θεμελίωσις ναυστάθμου· ταῦτα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν δὲν εἶναι τῆς ὥρας, διότι πρῶτον, κύριοι, πῶς δυνάμεθα τώρα, ὅτε διερχόμεθα οὕτως ἀσυζητητὶ τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ ψηφίσωμεν ἓν κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἀνεπιστρεπτὶ καθιεροῖ μίαν κατάστασιν πραγμάτων ἐφεξῆς ἀδιόρθωτον, ὅτε τὸ παραμικρότερον λάθος, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ, θὰ ἦναι ὀλέθριον εἰς τὰς συνεπείας του καὶ ἀνεπανόρθωτον; Δι’ ὀλίγων ἐξηγοῦμαι. Γνωστὸν, ὅτι ἀφ’ ἧς Ἑλλὰς ἐκινήθη ν’ ἀποσείσῃ τὸν Τουρκικὸν ζυγὸν καὶ ἔσχε τὴν θαλασσοκρατορίαν, ὁ ναύσταθμος τῆς Ἑλλάδος ἦτο ἐν Πόρῳ. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις πάντοτε εἰργάσθησαν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἐπέφερον δὲ τοιαύτας βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι κοστίζουν ἑκατομμύρια πολλὰ, καὶ δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν εἴπω, ὅτι ὅπως ἔχει ἐκεῖ ὁ ναύσταθμος καταρτισθῇ, πρῶτον εἶναι δύσκολον νὰ γείνῃ ἄλλος ὅμοιος, καὶ δεύτερον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ τόπου εἶναι ἐκ τῶν μερῶν, τὰ ὁποῖα δυσκόλως ἐν τῇ ὑφηλίῳ ἀπαντᾷ τις. Τὰ ἔργα λοιπὸν καὶ ἡ θέσις πρέπει νὰ μᾶς κάμουν νὰ σταθῶμεν μίαν στιγμὴν, ὅπως κρίνωμεν περὶ τοῦ πράγματος. Ὑπάρχει, κύριοι, μία γνωμοδότησις περὶ συστάσεως ὁριστικοῦ ναυστάθμου ὑπό τινων φράγκων· ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν φράγκων μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν, ὅτι εἶναι πάσης πτώσεως καὶ πάσης κλίσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἐκλήθη ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ ἥτις δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ὑπὸ ποίας διετέλει ἐμπνεύσεις καὶ ὑπὸ ποῖα ἐλατήρια ἐπιέζετο, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἔχει ἔκθεσιν, δι’ ἧς γνωμοδοτεῖ, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ναύσταθμος ἢ ἐν Πόρῳ ἢ ἐν Χαλκίδι ἢ ἐν Σαλαμῖνι· καὶ διὰ τὰ τρία μέρη ὑπάρχουν λόγοι καὶ κατὰ καὶ ὑπέρ. Εἶδον τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν καὶ παρετήρησα, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ θεωρεῖται ὡς πλεονέκτημα ὑπὲρ τῆς Σαλαμῖνος, εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ μειονέκτημα. Ἑπομένως, ὅταν ἔχωμεν γνωμοδότησιν τοιαύτην, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι κατ’ οὐδὲν προάγονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ὅταν διὰ τῆς παραλείψεως τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ κατ’ οὐδὲν βλαπτώμεθα, ποῖος ὁ λόγος νὰ ψηφίσωμεν σήμερον κονδύλιον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἀδυναμίαν ἐφεξῆς περὶ διορθώσεως τῶν κακῶν γενομένων, καὶ μάλιστα σήμερον, ὅτε προσδοκῶμεν μεταβολὴν τοῦ χάρτου τῆς Ἑλλάδος; Δὲν σᾶς φαίνεται λογικὸν ὡς ἐκ τῆς ἐπικειμένης μεταβολῆς τοῦ χάρτου, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν περὶ τούτου σκέψιν πρὸς εὕρεσιν καταλληλοτέρου τόπου, ἵνα ἱδρύσωμεν ἐκεῖ τὸν ναύσταθμον, εἰς τὴν Χαλκίδα ἢ καὶ περαιτέρω; Φρονῶ, ὅτι δὲν θέλει ἐπιμείνει ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸ ν’ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος μίαν καταστροφὴν ἀνεπανόρθωτον διά τε τὴν ἐνεστῶσαν καὶ μέλλουσαν γενεάν· ἂς ἀφήσῃ τὸ ζήτημα νὰ συζητηθῇ ἐν ἐκτάσει καὶ εὐρέως, κατ’ ἀντιμωλίαν, οὕτως εἰπεῖν, παρὰ τοῦ κοινοβουλίου ἐν πλήρει συνεδριάσει, καὶ ὄχι ὡς σήμερον, ὅτε βαδίζομεν μὲ κλειστοὺς ὀφθαλμούς. Λοιπὸν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως μὴ προχωρήσῃ εἰς τὸ διάβημα αὐτό. Γνωρίζω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔχει καὶ ἐπιμένει· εἶναι λόγοι, τοὺς ὁποίους ὀφείλει νὰ ἀποκρούσῃ, διότι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὸν χαρακτῆρά του. Πρέπει νὰ κινήσῃ ὀλίγον τὴν χαίτην του καὶ ἀποῤῥίψῃ τὸν ζυγὸν, τὸν ὁποῖον τῷ ἐπέβαλον.

§39ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχει χαίτην· εἶναι κουρεμένος.

§40ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει νὰ τινάξῃ τὴν χαίτην του τὴν θαλασσίαν, ὡς ἄλλος Ποσειδῶν, καὶ νὰ μὴ γίνηται τυφλὸν ὄργανον ἐναντίων τάσεων. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θέλουν ἐπιμείνει· ἐὰν δὲ ἐπιμείνουν, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τοῦτο. Μὴ θελήσητε ἐν μιᾷ στιγμῇ καὶ ἀσυζητητεὶ νὰ κανονίσητε πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ μεταμεληθῆτε μίαν ἡμέραν. Ἀφήσατε νὰ τροποποιηθῇ πρότερον ὁ χάρτης τῆς Ἑλλάδος, καὶ τότε ἐν πλήρει φωτὶ καὶ ἐπιγνώσει τοῦ ζητήματος θὰ σκεφθῶμεν ποῦ πρέπει νὰ γείνῃ ὁ ναύσταθμος. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἐγὼ ἀπὸ ἐγωϊσμὸν ἢ τάσιν ἰδιοτελῆ λέγω ταῦτα· τὰ λέγω διότι εἶναι ὑπαγόρευσις ὀρθῶς ἐννοουμένων ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ ἔχω ὄπισθέν μου μάρτυρα πεντηκονταετηρίδα ὁλόκληρον, ἔχω ναυάρχους ξένους, ἔχω τοὺς ἥρωας τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, οἵτινες ἐγνώριζον καὶ τὴν Σαλαμῖνα καὶ τὴν Χαλκίδα, ἀλλ’ ἐπροτίμησαν τὸν Πόρον. Σήμερον βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμέν τι πλέον, εἰμὴ λόγους κατὰ θεωρίαν. Ὁ Κανάρης, ὁ Κριεζῆς, ὁ Μιαούλης, ὁ Σαχίνης, ὁ Σαχτούρης, καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ θαλασσινοὶ ἀγωνισταὶ δὲν ἐγνώριζον τὴν Σαλαμῖνα καὶ τὴν Χαλκίδα; καὶ ὅμως ἐπροτίμησαν τὸν Πόρον. Μήπως καὶ οἱ ἀρχαῖοι δὲν ἐφρόνουν τὰ αὐτά; ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν ἱστορίαν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι μόνοι μίαν φορὰν ἀπεφάσισαν ἐκεῖ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες νὰ σταθῶσι μίαν ἡμέραν καὶ δώσωσι ναυμαχίαν. Διατί ὅμως, κύριοι, τὸ ἀπεφάσισαν; διὰ τὸ θυελλῶδες καὶ διὰ τὸ ἀνεμῶδες τοῦ τόπου. Τί γνωρίζομεν ἐκ τῆς ἱστορίας; γνωρίζομεν, ὅτι ὁ Θεμιστοκλῆς ἐπροτίμησε τὴν Σαλαμῖνα διὰ τὸ μὴ εὐλίμενον καὶ διὰ τοὺς ἐτησίας ἀνέμους τοὺς ἐκεῖ θυελλωδῶς πνέοντας. Ἕνεκεν αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἠθέλησε νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς φορᾶς τῶν ἀνέμων, τὴν ὁποίαν νὰ στρέψῃ κατὰ τῶν ἐχθρῶν· κατὰ συνέπειαν τὸ μέρος τοῦτο ἔχει ἀκριβῶς ἐλαττώματα ἀντὶ προτερημάτων. Τί βλέπομεν σήμερον, κύριοι; τὰ πλοῖα δὲν δύνανται νὰ ἐλλιμενισθῶσι· προχθὲς ἦλθεν ἡ Μπουμπουλίνα, καὶ ἐδαπανήθη χρόνος 15 ἡμερῶν διὰ ν’ ἀποβιβασθῇ τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου. Ὁ κ. Ἀντύπας ἐπεσκέφθη τὸ μέρος, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν του νὰ μοὶ εἴπῃ ἐὰν ἦναι κατάλληλον.

§41ΑΝΤΥΠΑΣ. Ἔχετε δίκαιον· δὲν μοὶ ἐφάνη κατάλληλον.

§42ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα, διότι προηγουμένως θὰ δαπανήσητε ἑκατομμύρια, καὶ κατόπιν θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλον· ὅσοι ἐπεσκέφθησαν αὐτὸ τὸ μέρος, ὅλοι ὁμολογοῦν, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλον διὰ ναύσταθμον. Παρατηρήσατε, κύριοι, σήμερον τί συνέβη εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν τῶν Ἀθηνῶν, διότι προώρως καὶ ἄνευ σκέψεως ἔκαμον τὰ ἀνάκτορα πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέρος, καὶ ἄφησαν ἄλλους τόπους λίαν καταλληλοτέρους, καὶ ὡς ἐκ τούτου σήμερον δὲν δύνανται νὰ μεταβληθοῦν τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τὴν Καπνικαρέαν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁδοῦ, καὶ ἄλλας σοβαρὰς ἀνωμαλίας. Ἐὰν ἐξελέγετο ἄλλη καταλληλοτέρα θέσις, ἠθέλομεν ἔχει εὔχερον τὸν χῶρον τῆς ἀρχαίας πόλεως, ἐξ οὗ νὰ ἀνασκάπτωμεν τὰς ἀρχαιότητας, καὶ ἠθέλομεν ἔχει οὕτω αὐτόσωμον τὴν ἀρχαίαν πόλιν ὡς ἄλλην Πομπηΐαν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι αἱ τοιαῦται, ἄνευ περισκέψεως ἐργασίαι, τί ἀποτελέσματα φέρουν; πρέπει πολὺ νὰ προσέξητε, καὶ νὰ μὴ παραδεχθῆτε νὰ συμπεριληφθῇ τὸ ποσὸν τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐκτὸς τούτου, δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τί θέλετε κάμει; μόνον θεμέλια θέλετε βάλει ἀλλ’ αὐτὸ ἀρκεῖ; θέλετε προκυμαίαν, θέλετε οἰκίας, παραπήγματα, λεμβαρχεῖα, τὰ ὁποῖα εὐκόλως δὲν γίνονται. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη, ἐὰν ἤθελεν εἶσθαι γνωστὴ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἤθελε κινήσει εἰς δάκρυα αὐτήν.

§43ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ κλαίω. (Ἱλαρότης.)

§44ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀπαλειφθῇ κατὰ τὸ προκείμενον ἔτος ἡ πίστωσις αὐτή. (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως τὸ Κεφάλαιον Γʹ.)

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε μόνος.

§47ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ κονδύλιον αὐτὸ κατὰ τὸ Σύνταγμα δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, διότι ὑπάρχει ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον περὶ ναυστάθμου, τὸ ὁποῖον μίαν ἡμέραν θὰ συζητηθῇ. Τότε ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν, διότι τώρα ἡ δαπάνη εἶναι ἀνωφελής.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ εἴπετε· ἤδη ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια Δʹ καὶ Εʹ, καὶ τ’ ἄρθρα 1–3 τοῦ Κεφαλαίου ΣΤʹ.) Ἄρθρον 4.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Προτείνω, ὅπως ἑκάστοτε εἷς ἀξιωματικὸς καὶ δύο ὑπαξιωματικοὶ διευκολύνωνται, διὰ νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ εἶναι κεκλεισμένον ὡσὰν νὰ ἦναι εἰς τὸν Μενδρεσὲ ἐντὸς τῶν πλοίων. Πολὺ σπανίως ἐξέρχονται καὶ εὑρίσκονται, οὕτως εἰπεῖν, καθειργμένοι καὶ φυλακισμένοι. Ἀλλὰ τὸ πολίτευμα, ὑφ’ ὃ διατελοῦμεν, δὲν ἐπιτρέπει ἀπὸ τὴν δύναμιν ταύτην νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν σπουδαιοτέραν, κατ’ ἐμὲ, ἀνάπτυξιν. Τοῦτο, βλέπετε, δὲν συμβαίνει εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς νὰ παρευρίσκωνται κατὰ τὰς συζητήσεις ἡμῶν καὶ ἀναπτύσσωνται, καὶ νὰ ἦναι, οὕτως εἰπεῖν, ἐνήμεροι εἰς τὴν πολιτικήν. Εἰς ἐλεύθερα Ἔθνη δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τῶν συμβαινόντων ἡ ἐθνικὴ δύναμις. Παρακαλῶ λοιπὸν, ὅπως ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου τῶν ὁδοιπορικῶν χορηγῆται, ἵνα εἷς ἀξιωματικὸς καὶ δύο ὑπαξιωματικοὶ εὐκολύνωνται, διὰ νὰ παρευρίσκωνται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς λέγει ὄχι.

§51ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τότε τοὺς θέλει τυφλούς. (Ἐπιψηφίζονται καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ Κεφαλαίου ΣΤʹ, εἶτα δὲ καὶ τὰ Κεφάλαια Ζʹ καὶ Ηʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐκ δραχ. 5,282,680 ἐν ὅλῳ.)

§52Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀφήσαμεν τὴν πίστωσιν διὰ μελέτας σιδηροδρόμων. Ἤδη πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν.

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι πλήρης καὶ ἄνευ αὐτῆς τῆς πιστώσεως.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ, διότι, ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ ἡ πίστωσις, ἀποῤῥίπτεται ἡ σύμβασις· ἐνόσῳ δὲν ἀποῤῥίπτεται, ἔχει κῦρος. Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις συναινῇ, δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀποφασίσωμεν ὁπωσδήποτε.

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προτάξῃ ἐκεῖνα, ὧν ἔχει ἀνάγκην πρὸς γενναιοτέρους σκοπούς.

§56Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον πολὺ ἐξηντλημένον...

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πολὺ μακρὰν τοῦ νὰ ἦναι ἐξηντλημένον.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ὑποβάλλω πίστωσιν ἰδιαιτέραν.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως πρέπει νὰ κλείσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν παύει ἡ συζήτησις, καὶ ἑπομένως τὸ ὅλον ἀνέρχεται εἰς 5,249,859:55. (Ἐπιψηφίζεται.) Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸ τηλεγράφημα.

§62Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα.

§63Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως, ἀφοῦ εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ συζήτησις περὶ τῆς συμβάσεως, εἶναι ἐντελῶς περιττόν. Πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ σύμβασις, καὶ ἂν ἐπιψηφισθῇ, θέλομεν χορηγήσει τὴν πίστωσιν.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις, ἀλλὰ νὰ χορηγηθῇ πίστωσις πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1881. (Ἐπιψηφίζονται τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὰς ἐπὶ τοῦ πίνακος τῶν ἐξόδων, συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, γενομένας μεταβολὰς, καὶ συμφώνως πρὸς τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.)

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Ἐφέτος παρὰ τὰ εἰθισμένα ἐψηφίσθη κατὰ πρῶτον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, ἀνεβλήθη δὲ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, διότι δὲν εἶχον συζητηθῆ πολλὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὰ ἔσοδα. Ἐν τούτοις ἀφοῦ ψηφίζεται ἤδη ὁ νόμος περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προκαλέσωμεν ἀμέσως τὴν κύρωσιν αὐτοῦ, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τοῦ δευτέρου μηνὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἐλάβομεν πιστώσεις, εἰσερχόμεθα δὲ εἰς τὸν τρίτον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἄδεια δαπάνης ἐκ μέρους τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἀλλὰ δὲν ἀπαιτεῖται μόνον ἄδεια πρὸς ἐνέργειαν δαπανῶν, ἀπαιτεῖται συγχρόνως καὶ ἄδεια πρὸς εἴσπραξιν· αὕτη δὲ εἶναι μᾶλλον ἀπαραίτητος, διότι αἱ δαπάναι δύνανται νὰ ἀναβληθῶσιν ἐπί τινα χρόνον, δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ προβῶμεν εἰς εἰσπράξεις ἄνευ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. Ἐπειδὴ δὲ αὔριον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τοῦ Φεβρουαρίου, καὶ προβλέπω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ παραδεχθῇ, ὥστε εἰς τὸν νόμον περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων νὰ προστεθῇ ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπηται ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ εἴσπραξις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, μέχρις οὗ ψηφισθῇ ὁ νόμος τῶν ἐσόδων.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καταργοῦμεν τὰς τρεῖς συζητήσεις.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ φέρετε ἀντιῤῥήσεις, εἴμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀφήσωμεν τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων· ἀλλὰ τότε θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγγράψωμεν ἔσοδα, τὰ ὁποῖα δὲν στηρίζονται εἰς νόμους.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγγράφονται ὅσα εἶνε κατὰ τοὺς κειμένους νόμους· ἐὰν δὲ ἐπιψηφισθῶσι τ’ ἄλλα νομοσχέδια ἐπέρχεται μεταβολὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ὅπως καὶ ἄλλοτε.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων εἶναι ἀνάγκη εἴτε διὰ μιᾶς προσωρινῆς διατάξεως, ὡς ἐγὼ προτείνω, εἴτε διὰ ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων ἄνευ τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια τῆς εἰσπράξεως· ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἀδιάφορον, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ συμπεριλάβωμεν ἔσοδα, τὰ ὁποῖα δὲν στηρίζονται εἰς νόμους.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ μὴ τὰ συμπεριλάβωμεν.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὸν τοῦτο.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι τακτικόν· δύναται νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος τῶν ἐσόδων, ἀφαιρουμένου τοῦ ἐσόδου αὐτοῦ.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν εὑρίσκω τόσον τακτικὸν αὐτό. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ........

§75Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ψηφισθῇ ὅπως θὰ γείνῃ.

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχετε δύο διεξόδους.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ διέξοδος εἶναι ἡ καλλιτέρα.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι· αὐτὴ δὲν εἶναι διέξοδος.

§80Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὅλον τὸν προϋπολογισμὸν, τί τὰ θέλετε αὐτά;

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ψηφίσατε ὅλον τὸν προϋπολογισμόν. (Ἐπιψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. Κεφάλαιον Αʹ, ἄρθρον 1.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἐδάφιον αʹ βεβαίως θὰ τροποποιηθῇ.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σημειωθῇ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν 1,300,000, ἀντὶ 2,300,000.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ θὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἐδάφιον βʹ 400,000.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤτοι τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου θὰ γείνῃ 6,041,000. (Ἐπιψηφίζονται τὸ Κεφάλαιον Αʹ καὶ τ’ ἄρθρα 1–4 τοῦ Κεφαλαίου Βʹ.) Ἄρθρον 5. «Φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ.»

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θ’ ἀπαλειφθῇ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαλείφεται.

§90Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἑπομένως δὲν πρόκειται πλέον νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ συζητηθῇ, καὶ ἂν ψηφισθῇ, τὸ προσθέτομεν. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια Βʹ καὶ Γʹ.) Κεφάλαιον Δʹ, ἄρθρον 1.

§92ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ πέρυσιν ἔγεινε λόγος καὶ ἐφέτος ἐπαναλαμβάνω, νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον τῶν 3% κατὰ στρέμμα ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων, αἵτινες παρεχωρήθησαν διὰ μεταλλεῖα.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις φροντίζει καὶ οἱ ταμίαι ἐνεργοῦν αὐστηρὰν καταδίωξιν διὰ τὸν στρεμματικὸν φόρον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους παρεχωρήθησαν τὰ μεταλλεῖα, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ἀπολαμβάνουν καμμίαν πρόσοδον, ἀπαντῶνται δυσκολίαι· οὐχ’ ἧττον ἐξακολουθεῖ ἡ καταδίωξις καὶ γίνεται εἴσπραξις.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ εἰσπράξεις ἀνέρχονται εἰς 60,000 δραχμῶν, νομίζω. (Ἐπιψηφίζονται τὸ Κεφάλαιον Δʹ καὶ τ’ ἄρθρα 1–6 τοῦ Κεφαλαίου Εʹ.) Ἄρθρον 7.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι δὲν ἐσυζητήθη τὸ νομοσχέδιον.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαλείφονται αἱ 30,000. (Ἐπιψηφίζονται τ’ ἄρθρα 7 καὶ 8 τοῦ Κεφαλαίου Εʹ καὶ τὰ Κεφάλαια ΣΤʹ καὶ Ζʹ.) Κεφάλαιον Ηʹ.

§97Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ 1,500,000 θὰ μείνῃ;

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μείνῃ, διότι ἐλπίζω, ὅτι θὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια Ηʹ καὶ Θʹ, εἶτα δὲ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ἐκ δραχμῶν 49,051, 560.)

§99ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις, νὰ διαθέσῃ οἱονδήποτε ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν βουλευτῶν, ἐννοεῖται ἂν αὐτοὶ θέλουν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ μὴ διαταχθοῦν νέαι ἐκλογαὶ, διὰ νὰ μὴ ἐκτεθοῦν αἱ ἐπαρχίαι μας εἰς νέους κόπους· ὑπόσχομαι δὲ, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου ὡς ἀξιωματικὸς τῆς γραμμῆς, χωρὶς νὰ ζητήσω ποτὲ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν τυχὸν ἡ Βουλὴ ἐν τῷ μεταξὺ συγκαλεσθῇ. (Εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§100ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§101Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ ἐν τῇ Βουλῇ ἀξιωματικοὶ ἅμα θέλουν νὰ ὑπηρετήσωσι, τὸ ζητοῦν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς παραλάβῃ ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς.

§102Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται νὰ μὴ ἐκτεθοῦν αἱ ἐπαρχίαι μας εἰς νέας ἐκλογάς.

§103Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν δὲ ἐννοοῦν, ὅτι δύνανται, εἴτε ἀξιωματικοὶ εἶναι εἴτε πολιτικοὶ, ν’ ἀναλάβουν ὑπηρεσίαν, καὶ ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ ὑπηρεσία των νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν Βουλήν, τοῦτο καὶ ἂν ἡ Βουλὴ τὸ ἀποφασίσῃ, δὲν γίνεται, διότι εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§104ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες καλοῦνται εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὸ 1878, ὅτε τὸ αὐτὸ ζήτημα παρουσιάσθη, ἡ Βουλὴ ἐδέχθη, ὅτι οἱοσδήποτε Βουλευτὴς, καλούμενος εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ μὴ λαμβάνων ἀντιμισθίαν, δὲν θεωρεῖται ὡς ἀποβαλὼν τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ. Συνεπείᾳ τούτου ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς....... διωρίσθη Πρεσβευτὴς ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἐδέχθη ἀμισθί, χωρὶς ν’ ἀπολέσῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ Βουλευτοῦ. Τοιαύτη ἑρμηνεία εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ἠθέλησε νὰ προλάβῃ εἰς τὰς τακτικὰς περιστάσεις τὰς ἐξαγορᾶς τῶν συνειδήσεων τῶν Βουλευτῶν. Προκειμένου ὅμως περὶ ἐκτάκτων περιστάσεων, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιτρέπεται νὰ καλέσῃ εἰς ὑπηρεσίαν, εἴτε στρατιωτικὴν εἴτε πολιτικὴν, οἱονδήποτε Βουλευτὴν, ἀλλὰ μὴ δίδουσα εἰς αὐτὸν μισθόν. Ὡς δὲ καὶ τὸ 1878 ἠδύναντο οἱ διοριζόμενοι Βουλευταὶ νὰ λαμβάνουν τὰ ἔξοδα τὰ ὁδοιπορικὰ, νομίζω, ὅτι καὶ ἤδη, ὅτε εἶναι ἔκτακτος ἡ περίστασις καὶ λαμβάνομεν ὅλως ἔκτακτα μέτρα, τὸ τοιοῦτον, ὡς μὴ ἀντικείμενον εἰς τὸ πνεῦμα οὔτε τοῦ Συντάγματος οὔτε τῆς πολιτικῆς, δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸν χωρὶς νὰ ἐκληφθῇ ὡς παράβασις τοῦ Συντάγματος.

§105ΣΑΡΑΒΑΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐξέρχεται τῶν ὁρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων τὸ Σύνταγμα ἔχει περιορίσει τὴν ἐξουσίαν της, ἐπιλαμβανομένη τῆς ἐξετάσεως καὶ ψηφίζουσα τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν καὶ ἐξελέγχειν τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως, οὐδέποτε ὅμως δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐκφράσῃ γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου. Ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο ἠθέλομεν ἀκολουθήσει, ἡ κυβέρνησις δὲν ἤθελεν ἔχει καμμίαν εὐθύνην. Ἡ κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτελῇ τοὺς νόμους, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν ἀπόκειται κατόπιν, ἐξελέγχουσα τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως, ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐξετέλεσε τοὺς νόμους. Ἐρχόμενος ἤδη ἐπὶ τῆς εἰδικῆς περιστάσεως, ἥτις ἐπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἀσυμβίβαστον τῆς θέσεως τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὴν θέσιν ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι ῥητῶς ἀναγεγραμμένον, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται διὰ πλαγίων μέσων, ἀλλάσσοντες τὰ ὀνόματα, νὰ νομίζωμεν, ὅτι δὲν τὸ παραβιάζομεν, λέγοντες τουτέστι δὲν διορίζονται εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν οἱ Βουλευταί, ἀλλὰ λαμβάνουν ἀποζημιώσεις.

§106ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν θέλομεν τίποτε.

§107ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶπον διὰ σᾶς· ὅστις αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα καὶ ἔχει καὶ τὴν θέλησιν, δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ, χωρὶς νὰ περιμένῃ ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ἢ νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι τοῦτο πράττων, δύναται νὰ διατηρήσῃ καὶ τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ.

§108ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐὰν μείνωμεν εἰς τὴν ἰουδαϊκὴν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος, αἱ ἐπαρχίαι θέλουν ὑποβληθῆ εἰς νέας ἐκλογάς. Βλέπετε, ὅτι, ὑποστηρίζων τὴν εὐρεῖαν ἑρμηνείαν, τὸ πράττω οὐ μόνον ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν βουλευτῶν, οἵτινες θέλουν νὰ ὑπηρετήσουν, καὶ οἵτινες ἔχουν καθῆκον νὰ τὸ πράξουν ὡς ἐκ τῆς πείρας των καὶ τοῦ ὀνόματός των, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν, ἃς πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ κρίσεων ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκονται τὰ πράγματα.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἡμῶν καὶ τῆς εὐθύνης ἡμῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν θέλουν εὑρεθῆ κατόπιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οἱ ἀξιωματικοὶ βουλευταὶ οἱ ἀναλαβόντες ὑπηρεσίαν. Τὸ ἄρθρον 72 τοῦ Συντάγματος λέγει· «βουλευταὶ διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν... παύουσιν ἀμέσως τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων.» Λοιπὸν, μολονότι κατὰ τὰς ἰδέας τῶν στρατιωτικῶν ἡ κατάστασις τῆς διαθεσιμότητος εἶναι κατάστασις ἐνεργείας, μ’ ὅλα ταῦτα τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει εἰς αὐτοὺς ῥητῶς ν’ ἀναλάβουν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως βεβαίως οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναλάβουν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ ἦναι βουλευταὶ πλέον.

§110Α. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ ἤμεθα βουλευταὶ, οὔτε θὰ ἐρχώμεθα εἰς τὴν Βουλήν.

§111ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ μὴ γείνουν νέαι ἐκλογαί.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται ν’ ἀνακληθῶσιν εἰς ἐνέργειαν, χωρὶς ν’ ἀπολέσωσι τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ.

§113Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπεν οὔτε συζήτησις νὰ γείνῃ. Προκειμένου νὰ δεχθῇ τις εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, θὰ σκεφθῇ τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ; Καὶ τί εἶναι ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ; Ὅταν προσφέρῃ ὑπηρεσίας ἐκτάκτους εἰς τὴν πατρίδα, ἡ ἐπιῤῥοή του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ θ’ αὐξήσῃ καὶ θὰ τὸν δεχθῶσι μὲ ζητωκραυγὰς ἐπιστρέφοντα. Δὲν ἀξίζει λοιπὸν τὸν κόπον νὰ κάμνωμεν λόγον περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ, εἴτε στρατιωτικὸς, εἴτε πολιτικὸς, ὀφείλει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος.

§114Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ὅτι παρεξήγησε τὸν κ. Κρεστενίτην. Ὁ κ. Κρεστενίτης δὲν ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ, οὔτε νὰ φυλάξῃ τὴν ἐπιῤῥοήν του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ· εἶπε καθαρῶς, ὅτι παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν ἐπαρχίαν του ἀπὸ δευτέραν ἐκλογήν.

§115ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ.

§116Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄλλως, ὁπωσδήποτε, ὅσοι εἴμεθα ἀξιωματικοὶ ἐδῶ, ἔχομεν τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας.

§117ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἠρώτησα τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν ἰδιαιτέρως, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀναλάβω ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ἂν δὲν συγκατανεύσῃ ἡ Βουλή. Ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν ἓν προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ βουλευταὶ ἀνέλαβον ὑπηρεσίαν καὶ ἐστάλησαν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἔλαβον καὶ πολλὰς χιλιάδας δραχμὰς, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω ἣν ὑπέβαλον πρότασιν. Δὲν ζητῶ τίποτε· θέλω νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου ὅπως καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοί. Σήμερον δὲ, διατελῶν ἐν διαθεσιμότητι, δὲν χάνω τίποτε, διότι λαμβάνω τὴν ἀντιμισθίαν τοῦ βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ προβιβάζομαι. Ἑπομένως δὲν πρόκειται ν’ ἀπολαύσω τίποτε, ἀναλαμβάνων ὑπηρεσίαν ἐνεργόν· ἀλλ’ ἐζήτησα ν’ ἀπαλλάξω τὴν ἐπαρχίαν μου ἀπὸ νέας ἐκλογὰς, ἤλπιζον δὲ, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἤθελεν εἰπεῖ λέξιν, καὶ ὅτι ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἤθελε γείνει δεκτή. Ἐπειδὴ ὅμως γίνεται τόσος λόγος, θὰ παραλάβω ὑπηρεσίαν, καὶ ἂν ἀκόμη πρόκηται νὰ χάσω τὴν θέσιν μου, μόνον, ὅταν τὸ Κράτος κηρυχθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ἐζήτησα ἀπὸ τοῦδε, διότι ἐνόμιζα, ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβω· ἐπειδὴ ὅμως παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἵτινες εἴτε ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, θέλουν τὰ πάντα νὰ διαστρέφωσι, θὰ λάβω ὑπηρεσίαν ὅταν τὸ Κράτος τεθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, καὶ ἂς χάσω τὴν θέσιν μου.

§118Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἤκουσα πολλὰ νὰ λέγουν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο τινὲς, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε, ὁπότε δὲν ἦτο πόλεμος, ἀλλὰ ἓν εἶδος πετσώματα, δὲν ἔδωκαν αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἐγὼ εἶμαι ἀξιωματικὸς, εἶναι δὲ καὶ βουλευτής· ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ὁ πόλεμος, θὰ ὑπάγω, διότι δὲν λογαριάζω τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ. Πῶς ὅμως ἠμπορῶ νὰ ὑπάγω τὴν τελευταίαν ἡμέραν; θὰ εἶμαι ἄχρηστος· πρέπει νὰ ὑπάγω ὀλίγον προτήτερα.

§119ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πήγαινε ἀπὸ τώρα.

§120Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μήπως ἠξεύρω, ὅτι θὰ γείνῃ πόλεμος; Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς πρωτεύοντας, οἱ ὁποῖοι ἀνεδέχθησαν τοιαύτας ὑπηρεσίας ἄλλοτε, νὰ μᾶς εἴπωσι τὴν γνώμην των ἀπὸ τοῦ βήματος, ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ κύριος Τρικούπης.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνεδέχθην καμμίαν ὑπηρεσίαν τότε.

§122Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀνέλαβεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς· ἐπῆγεν εἰς τὴν Κέρκυραν.

§123Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἦτο ὑπηρεσία ἐκείνη.

§124Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Κρεστενίτης ἔκαμε τὴν ὁμιλίαν του.

§125ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν γυρίσητε, τὰ λέγομεν.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠξεύρω διατὶ ὁ προαγορεύσας μὲ προεκάλεσε νὰ ἐξηγηθῶ. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔλαβον ἀποστολὴν κατὰ τὰ 1877...

§127Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἦσθε εἰς τὴν Βουλήν.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .... ὥστε νὰ πρόκηται περὶ ἐμοῦ προσωπικῶς. Κατὰ τὸ 1877 εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις παρὰ τῆς Βουλῆς, ἥτις ὅμως οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι ὁσάκις ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει ἐκτὸς τῆς ἁρμοδιότητός της, αἱ ἀποφάσεις της δὲν ἔχουσι κῦρος· καὶ σήμερον, ἐὰν προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν κατὰ τὰ προταθέντα, ἡ ἀπόφασις μας οὐδὲν θὰ ἔχῃ κῦρος οὔτε δι’ ἡμᾶς οὔτε δι’ ἄλλην Βουλήν. Σήμερον μόλις ἔχομεν ἀπαρτίαν, ὅ,τι δήποτε δὲ καὶ ἂν ἤδη ἀποφασίσωμεν, θὰ ἔλθῃ κατόπιν τὸ ζήτημα πρακτικῶς ἐπὶ τῶν προσώπων, τῶν δεχθέντων ὑπηρεσίαν, ἵνα περὶ τῆς θέσεως αὐτῶν λάβωμεν ἀπόφασιν· καὶ νομίζετε, ὅτι οἱ βουλευταὶ, οἵτινες τότε θ’ ἀποφασίσωσι καὶ ὧν πολλοὶ σήμερον δὲν εἶναι παρόντες, θὰ θεωρήσωσιν ἑαυτοὺς δεσμευομένους ἐκ τῆς ἀποφάσεως ἣν σήμερον ἤθελε λάβει ἡ Βουλή; Θὰ ἐδεσμεύοντο, ἐὰν ἐλαμβάνετο ἡ ἀπόφασις ἐν τῇ ἁρμοδιότητι τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἀποφασίζοντες ἤδη ἐκτὸς τῆς ἁρμοδιότητος ἡμῶν, οὐδένα δεσμεύομεν. Τί εἶναι τὸ συμπέρασμα ταύτης τῆς παρατηρήσεως; Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται δι’ οἱανδήποτε θέλει ὑπηρεσίαν, εἴτε στρατιωτικὴν εἴτε πολιτικὴν, νὰ διορίσῃ ἐκ τῶν βουλευτῶν, ὁ δὲ διοριζόμενος δύναται νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ. Ἀλλὰ δεχθεὶς, ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι βουλευτής; Ὡς πρὸς μὲν τοὺς στρατιωτικοὺς, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν ἑρμηνείαν, κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην· ἀλλὰ περὶ τῆς ὀρθότητος ταύτης ἢ ἄλλης ἑρμηνείας ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ μόνον ὅταν παρουσιασθῇ τὸ ζήτημα ἐπὶ εἰδικῆς περιπτώσεως στρατιωτικοῦ δεχθέντος ὑπηρεσίαν ἐνεργόν. Τότε μόνον ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ ἂν οὗτος ἀπώλεσεν ἢ μὴ ἀπώλεσε τὸ δικαίωμα νὰ ἑδρεύῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Περὶ δὲ πολιτικῶν θὰ παρουσιασθῇ πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ εἰδικῆς περιπτώσεως τὸ ζήτημα, ἂν ἡ ἀποζημίωσις θεωρῆται κατὰ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος ὡς μισθός. Εἰς ἄλλα κράτη δὲν θεωρεῖται ὡς μισθός. Σήμερον ὁ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας εἶναι βουλευτὴς, καίτοι δὲ ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύει ἡ αὐτὴ συνταγματικὴ διάταξις, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς βουλευτὴν νὰ δέχηται ἔμμισθον δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ᾠκονομήθη ὅμως τὸ πρᾶγμα, χαρακτηρισθέντος ὡς ἀποζημιώσεως τοῦ χορηγήματος, ὅπερ ἄλλως θὰ ἐδίδετο ὡς μισθός. Περὶ τῆς θέσεως τοῦ βουλευτοῦ, ὅστις ἤθελε δεχθῆ ὑπηρεσίαν πολιτικὴν ἢ ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ κατόπιν τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ. Ὁ βουλευτὴς, ὅστις ἤθελε νομίσει, ὅτι τὸ καθῆκον τὸν καλεῖ νὰ δεχθῇ ὑπηρεσίαν, πρέπει νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον τῆς ἀπωλείας τῆς βουλευτικῆς αὑτοῦ θέσεως καὶ δὲν πρέπει νὰ θελήσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν θέσιν του ἐκ προοιμίων δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς· καὶ ἂν ἐπιτύχῃ νὰ λάβῃ τοιαύτην ψῆφον, κατ’ οὐδὲν ἐξασφαλίζεται. Ὁ κ. βουλευτὴς Σπετσῶν καὶ ἄλλοι τινὲς ζητοῦσί τι, ὅπερ δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς Βουλῆς· τὸ ὑπουργεῖον διατάσσει τὴν ἐκλογὴν, κενουμένης θέσεως βουλευτοῦ. Ἄν τὸ ὑπουργεῖον θεωρήσῃ, ὅτι ὁ διορισθεὶς εἰς πολιτικὴν ἢ ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἀπώλεσε τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ, ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διάταξιν τοῦ βουλευτικοῦ νόμου, καθ’ ἣν ἐντὸς τεταγμένης διορίας διατάττει αὐτὸ τὴν νέαν ἐκλογήν· ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον νομίσῃ τὸ ἐναντίον, δὲν θὰ διατάξῃ νέαν ἐκλογήν. Ἀλλὰ καὶ εἰς ταύτην καὶ εἰς ἐκείνην τὴν περίπτωσιν ὑπέχει εὐθύνας ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ αὑτοῦ, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ καλύψῃ οἱαδήποτε ἀπόφασις τῆς Βουλῆς προκαταβολικῶς ψηφιζομένη τοιαύτη ἀπόφασις οὔτε τὸ ὑπουργεῖον δεσμεύει οὔτε τὴν Βουλήν.

§129ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ εὐχὴ τῶν κκ. βουλευτῶν, ὅπως αἱ ἐπαρχίαι αὐτῶν, ἂν τυχὸν κληθῶσι νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίαν κατὰ τὰ περιμενόμενα ἔκτακτα συμβάντα, μὴ ἐκτεθῶσιν εἰς ἐκλογὰς, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ σκεφθῇ, ὅπως ἐξεύρῃ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ εὐχὴ αὕτη, φρονῶ δὲ, ὅτι πραγματοποιεῖται ἂν διὰ νόμου κηρύξῃ, ὅτι, διαρκούσης τῆς ἐπιστρατεύσεως, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαταχθῇ ἡ ἐνέργεια ἐκλογῆς ἐὰν βουλευτής τις προσκληθῇ, διαρκούσης τῆς ἐπιστρατεύσεως, νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν τινὰ εἰς τὸ Κράτος. Οὕτω δὲν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀνάγκην νὰ παραβιάσῃ ῥητὴν διάταξιν νόμου, τὴν ἐρίζουσαν, ὅτι ὅταν βουλευτὴς διορίζηται εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν, εἴτε στρατιωτικὸς βουλευτὴς ἐπανέρχηται εἰς τὴν ἐνεργὸν, διατάσσεται νέα ἐκλογή. Μετὰ τὸ πέρας δὲ τῶν περιστάσεων, ἀφοῦ συνέλθῃ ἡ Βουλή, τότε δύναται νὰ ἐκτιμηθῇ ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Νομίζω, ὅτι οὕτω πως οἰκονομεῖται τὸ πρᾶγμα, καὶ ὁ βουλευτὴς ἔχει τὴν ἀσφάλειαν, ὅτι, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, δὲν θέλει διαταχθῆ ἐκλογὴ πρὸς ζημίαν τῆς ἐπαρχίας αὑτοῦ.

§130Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Θέλω ὁμιλήσει, κύριοι, ἀκριβῶς καὶ καθαρῶς, ὡς προϋπηρετήσας εἰς τὰ στρατιωτικὰ, ἀνεξαρτήτως τῆς θέσεώς μου ὡς ὑπουργοῦ. Ὅταν ἡ Συνέλευσης ἐψήφισε τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἔδιδεν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, διότι δὲν ἤθελε νὰ τοὺς ὑπαγάγῃ, καλῶς ποιοῦσα, εἰς τὴν τάξιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.

§131ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν καλῶς ποιοῦσα.

§132ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπόδειξις, ὅτι καλῶς ποιοῦσα ἐψήφισεν, εἶναι, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης τὸ ἀπεφάσισε καὶ εἶναι ὑποχρέωσις εἰς τὸ Ἔθνος. (Θόρυβος.)

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ὑποχρέωσις, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκ τοῦ ὀρθοῦ λόγου.

§134ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ προνομιοῦχος αὕτη διάταξις πρόκειται νὰ στραφῇ καὶ κατ’ αὐτῶν τῶν ἀτόμων, καὶ κατ’ αὐτῶν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζητε ὅσοι ὑπήρξατε πληρεξούσιοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅτι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀπὸ τῆς αἰθούσης τοῦ Κοινοβουλίου, ἦτο ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος. Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δὲν ἤθελον νὰ ὑπαγάγωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ, διότι ἐφρόνουν, ὅπως τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἀξιωματικοί, παρακαθήμενοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, δὲν ἠκολούθουν τὴν Κυβέρνησιν. Ὅτε συνετάσσετο τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἐπρόκειτο νὰ προλάβωσι τὸ δύσκολον τῆς ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων ἀξιωματικοῦ ἐνεργοῦ πρὸς τὰ τῆς θέσεως τοῦ ἀντιπροσώπου, καὶ διὰ τοῦτο ἐχορήγησαν πλήρη τὰ δικαιώματα τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἐδικαιοῦντο δυνάμει τῆς ἀρχαιότητος νὰ λάβωσι, ἀποδοχὰς ἐνεργείας, διότι αἱ ἀποδοχαὶ τῆς διαθεσιμότητος εἶναι ἀποδοχαὶ ἐνεργείας, τοὺς ἐξωμοίωσε καθ’ ὅλα πρὸς τοὺς ἐνεργοὺς ἀξιωματικοὺς, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, νὰ μὴ ἐκτελῶσιν ὑπηρεσίαν ὑπὸ τὰ ὅπλα. Ὅτε κατὰ τὸ 1877 ἐπροκαλεῖτο ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διατί ἐπροκαλεῖτο; Ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ἡ Κυβέρνησις τότε εἶχεν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς ἀτόμων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο προσωρινῶς ν’ ἀποσπάσῃ, ἵνα ἐκπληρώσῃ καθήκοντα ἐπίσης σπουδαῖα καὶ ἐπείγοντα. Ἡ Βουλὴ τότε ὁμοψήφως ἀπεδέξατο τὴν αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ αἴτησις ἔλαβε πραγματικότητα.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν.

§136ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διατί οὐχὶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν; Διότι ἦτο διπλωματικὸς ἀγὼν τότε.

§137ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μήπως δὲν ἐξῆλθεν ἀξιωματικὸς βουλευτὴς ἐπὶ κεφαλῆς ἀτάκτων;

§138ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤμην διοικητὴς τάγματος ἐθνοφυλακῆς.

§139ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ διάνοια τοῦ νομοθέτου δὲν ἦτο ν’ ἀποκλείσῃ ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ νὰ δεσμεύσῃ τὴν Βουλὴν, παραγνωρίζων τ’ ἀληθῶς συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ τὴν φιλοτιμίαν ἀτόμων, ὑπὲρ ὧν ἐγένοντο προνομιακαὶ διατάξεις. Τί ἐζήτησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἠλείας; οἱ ἀξιωματικοὶ βουλευταὶ νὰ δύνανται νὰ λάβωσι μέρος χωρὶς ν’ ἀπολέσωσι τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα. Ἐὰν εὑρισκόμεθα, κύριοι, δέκα ἡμέρας πρὸ νέων ἐκλογῶν ἢ πρὸ τῆς συζητήσεως νομοσχεδίων περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ, δὲν ἠθέλετε διὰ νομοσχεδίου ἀποφασίσει νὰ μὴ διαταχθῶσι νέαι ἐκλογαὶ ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως ἑνὸς τῶν βουλευτῶν; Ἄλλως, κύριοι, τὸ ζήτημα, ὅπως ἔρχεται, ὑπαγορεύεται ἀπὸ μίαν ἀνάγκην· γνωρίζετε δὲ πόσην ἔλλειψιν ἔχομεν ἀξιωματικῶν, καὶ ἰδίως ἀνωτέρων.

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βουλευτῶν δὲν ἔχομεν ἔλλειψιν.

§141ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, εἰς τὸν νομικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ δώσητε, ἐγὼ δὲν ἔχω ν’ ἀντιτάξω τίποτε· φρονῶ ὅμως, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ νὰ συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἐργάζεται τὸ κοινοβούλιον, ὅτι δὲν θ’ ἀρνηθῇ νὰ χορηγήσῃ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν, ὅπως ἐχορήγησεν εἰς ἄλλας σπουδαίας περιστάσεις, τοῦ νὰ δύνανται καὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐνταῦθα, ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ὑπηρεσίας, νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν.

§142Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς δύο διακεκριμένα μέρη. Τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ὁποῖον ἰδίως ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν τῶν βουλευτῶν, τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἤθελε λάβει ἀνάγκην κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ μετ’ αὐτήν, τὸ δεύτερον μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ἐκεῖνοι τῶν συναδέλφων βουλευτῶν, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους νομίζω, ὅτι τὸ κοινοβούλιον δὲν πρέπει νὰ ἐκφέρῃ γνώμην· ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσι, καλούμενοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δύνανται νὰ προσφέρωσι πολιτικήν τινα ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα αὑτῶν, ἔχοντες ἰσχυρὰν περὶ τούτου πεποίθησιν, ἂς διατρέξωσι τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀπολέσαντες τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελον κριθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ἀπολέσαντες τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα, ἂς ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἀπώλειαν ταύτην παραμυθούμενοι ἀπὸ τὴν πεποίθησιν, ὅτι προσήνεγκον ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα. Ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, τὸ πρᾶγμα διαφέρει. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου σᾶς ἀνέγνωσε πρὸ μικροῦ, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας τοὺς ἀξιωματικούς, οἵτινες ἐξελέχθησαν βουλευταί, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ τηρήσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος· ἂν δὲ τοὺς καλέσῃ, διαρκούσης τῆς συνόδου, νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, οὗτοι ἀποβάλλουσι τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ, ἐπέρχεται δὲ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ὁρίζει, νὰ ἐνεργήσῃ νέαν ἐκλογὴν καὶ νὰ πληρώσῃ τὰς θέσεις, αἵτινες οὕτως ἐκενώθησαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἂν ἀφήσωμεν τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐπιφυλαχθῶμεν ἐν καιρῷ ν’ ἀποδοκιμάσωμεν ἢ ἐπιδοκιμάσωμεν τὴν διαγωγὴν αὐτῆς, δὲν θέλομεν ἀφήσει εἰς αὐτὴν τὴν ἐλπίδα ὅτι δύναται νὰ ἐξιλεωθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐὰν καλέσῃ ἀξιωματικοὺς βουλευτάς, καὶ δὲν θεωρήσῃ αὐτοὺς ἀπολέσαντας τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα· δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ συνάδελφοι στρατιωτικοὶ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἐμφοροῦνται ὑπὸ τόσου πατριωτισμοῦ, ὅσον ἔχομεν πάντες ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, καὶ ὅτι εἰσὶν ἕτοιμοι, ἂν πρόκηται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ν’ ἀπεκδυθῶσι τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία γνωρίζει, ὅτι ἔχομεν στελέχη δεκαπέντε ἕως δεκαοκτὼ χιλιάδων ἀνδρῶν, καθ’ ὃν χρόνον σχηματίζομεν στρατὸν ὀγδοήκοντα χιλιάδων καὶ ζητοῦμεν διὰ τῆς λαμπάδος νὰ πορισθῶμεν ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀξιωματικούς, ἵνα συμπληρώσωμεν, ἂν οὐχὶ κατὰ τὸ ὅλον, τοὐλάχιστον κατά τι, τὰ κενά, νομίζω, λέγω, ὅτι ἡ Βουλή, ἥτις γνωρίζει, ὅτι εἰκοσιτέσσαρες ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ δύω ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης συνεδριάζουσιν ἐνταῦθα, ἔχει καθῆκον νὰ ἐνισχύσῃ αὐτοὺς, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰ σώματά των· θέλει δ’ ἐνθαῤῥύνει αὐτοὺς, λέγουσα μίαν λέξιν, ὅτι δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν προβῇ νὰ διατάξῃ, καθ’ ἃ ὁ νόμος ἐπιβάλλει, ἀμέσως τὴν διὰ νέων ἐκλογῶν πλήρωσιν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ θέσεών των, εὐθὺς ὡς οὗτοι μεταβῶσιν εἰς τὸν στρατόν.

§143ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον. (Θόρυβος.)

§144ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ διακόπτοντές με δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ διακόψωσιν, ἀλλὰ πειρώμενοι νὰ μὲ διακόψωσι, παραβαίνουσι τὸν κανονισμόν. Εἶπέ τις τῶν βουλευτῶν, ὅτι πρέπει νὰ συντρέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν· δὲν νομίζω, ὅτι πρόκειται νὰ παράσχωμεν συνδρομήν τινα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς τὴν ἐξουσίαν της, θέλει ἐκπληρώσει καλῶς ἢ κακῶς τὸ καθῆκόν της, καὶ θέλει ὑπέχει τὴν εὐθύνην, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξεπλήρωσεν αὐτό. Δὲν πρόκειται νὰ συντρέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, δίδοντες ἐλπίδας εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς βουλευτάς, ὅτι δὲν θέλουσιν ἀπολέσει τὴν ἐν τῇ Βουλῇ θέσιν των, ἀλλὰ συντρέχομεν τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος, καὶ τὰς συντρέχομεν ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον πάντες ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι, ἂν μετὰ τὰς παρασκευὰς τῆς Ἑλλάδος τὸ Κράτος περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνεργήσῃ, εἶναι μεγάλη εἰς αὐτὸ ὑπηρεσία, ἂν ἐνθαῤῥύνῃ τις τοὺς εἰκοσιτέσσαρας αὐτοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, τοὺς ἐν τῇ βουλῇ ὑπάρχοντας, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὰς τάξεις των, εἶναι συνδρομὴ εἰς τὸ Κράτος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ συμβουλεύσω τὴν Βουλὴν εἴτε ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, τουτέστι ν’ ἀποδεχθῇ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ καθήκοντος νὰ διατάσσῃ ἐκλογὰς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῶν βουλευτῶν, οἵτινες ἤθελον μεταβῇ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, μέχρις οὗ ἡ Βουλὴ ἐν καιρῷ ἀποφανθῇ ἐὰν ἀπώλεσαν ἢ οὔ τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα, ἢ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπέχει εὐθύνας, ἐὰν εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσία τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ στρατιωτικοὺς πρὸ τῆς λήξεως τῆς βουλευτικῆς περιόδου καὶ δὲν διατάξῃ ἀμέσως ἐκλογὰς πρὸς ἀντικατάστασίν των.

§145ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἀκούω τὸν κ. Θ. Δηλιγιάννην νὰ εὑρίσκηται πολὺ μακρὰν τοῦ ζητήματος τῆς συζητήσεως, καὶ μάλιστα νὰ νομίζῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ πράττει ἔργον πολιτικὸν, δίδουσα ψευδεῖς ἐλπίδας, διότι περὶ οὐδενὸς ἄλλου πρόκειται ἢ περὶ ψευδοῦς ὑποσχέσεως καὶ περὶ ψευδῶν ἐλπίδων, ὡς ἄλλοι παρετήρησαν, καὶ δὲν ἤκουσα ν’ ἀντιτάξῃ τι εἰς τοιαύτην σπουδαίαν παρατήρησιν. Δύο ὄψεις ὑπάρχουσι τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἡ πρᾶξις τῆς Βουλῆς τοῦ ν’ ἀποφανθῇ σύμφωνα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἐζήτησεν, ἔχει συνεπείας ἢ ὄχι, καὶ εἰς τοῦτο οὐδὲν ἀντετάχθη, οὔτε δύναται ν’ ἀντιταχθῇ. Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὴ νομοθετικὴν αὐτῆς ἐξουσίαν, οὐδὲ νὰ δεσμεύσῃ ἑαυτὴν εἰς τὸ μέλλον, διότι συνερχομένη μετὰ παρέλευσιν δύο μηνῶν, ἢ ὅταν συνέλθῃ, εἶνε κυρία ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος καὶ νὰ λύῃ αὐτὸ ἀντιθέτως· ὥστε ὅ,τι σήμερον ὑπόσχεσθε, εἶνε ψευδὴς ἐλπίς. Ἀλλὰ δὲν παρίσταται τὸ ζήτημα ὑπ’ αὐτὴν μόνην τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι ὁπωσδήποτε φέρετε αὐτὸ, εἴτε ὡς σχέδιον νόμου, εἴτε ὡς ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, εἴτε ὡς δήλωσιν γνώμης ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, οὐδέποτε ἐπέρχονται τοιαῦται συνέπειαι, ὥστε νὰ μὴ ἐπανέλθῃ τὸ ζήτημα ἀκέραιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι θίγει θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ μεταβάλλει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντακτικὴ συνέλευσις ὥρισε. Πᾶν ὅ,τι ἀποφασίζεται ἐναντίον εἰς ῥητοὺς θεσμοὺς ἀναγεγραμμένους ἐν τῷ Συντάγματι, οὐδεμίαν ἔχει συνέπειαν, διότι εἰς οἱανδήποτε ἐποχὴν δύνασθε νὰ τὸ ἀνακαλέσητε, δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἀκύρως ἀπεφάνθημεν. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν κατὰ μέρος τὰς ψευδεῖς ἐλπίδας, καὶ ἂς ἴδωμεν κατ’ οὐσίαν τὸ πρᾶγμα, διότι ἤκουσα καὶ περὶ τῆς συνελεύσεως ποῖον ἦτο τὸ πνεῦμα αὐτῆς, ὅταν ἀνέγραφε τὴν διάταξιν περὶ τῆς ἐκλογῆς ἀξιωματικῶν ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου καὶ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξηγῶν ποία ἦτο τότε ἡ ἔννοια τῆς συνελεύσεως, δὲν ἐνθυμεῖται πῶς ἔγεινε τότε ἡ συζήτησις· δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἔγεινεν ὑπὸ τὰς ἀπειλὰς τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἦσαν τότε περὶ τοὺς 50 ἢ 60 ἀξιωματικοὺς, οἵτινες ἐπολιόρκησαν τὸ βῆμα καὶ δὲν μὲ ἄφησαν νὰ πολεμήσω, τὸ ἐνθυμοῦμαι καὶ θεωρῶ ὡς χρέος ἀποδοτέον, ὁσάκις συμπίπτει ἡ περίστασις.

§146ΜΥΚΟΝΙΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ σοὶ ἔδωκαν τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀναβαίνεις εἰς τὸ βῆμα. (Θόρυβος.)

§147Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ........

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν ἦμαι ἐπὶ τοῦ βήματος οὐδένα φοβοῦμαι, καὶ ἐδῶ μένω ἀκλόνητος. Ἂν τότε μὲ ἀπεκλείσατε ἀπὸ τὸ βῆμα, δὲν λησμονῶ τὸ χρέος μου, καὶ ὁσάκις θὰ μοὶ δίδηται εὐκαιρία, θὰ σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ πατρίς σᾶς ἔδωκε τὸ ξίφος, διὰ νὰ ὑπερασπίζητε καὶ αὐτὴν καὶ τοὺς νόμους καὶ τὰς ἐλευθερίας της.

§149Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σεῖς δὲ πάντοτε θὰ ἦσθε πρόεδρος τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης. (Ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὲ ἐπολιόρκησαν τότε· ὄχι σεῖς, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν ἐν τῇ συνελεύσει, ἐπολιόρκησαν τὸ βῆμα καὶ μὲ ἀπέκλεισαν τοῦ λόγου, καὶ οὕτω ἐπέβαλον αὐτὸ τὸ κείμενον. (Φωναὶ καὶ θόρυβος.)

§151ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀλήθειαν λέγει.

§152ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔρχομαι σήμερον νὰ κατακρίνω τὸ Σύνταγμα.... (Θόρυβος.)

§153Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι τρόπος, καθ’ ὃν συζητοῦνται τοιαῦτα ζητήματα· θέλουν ν’ ἀποδείξουν ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἦσαν παρόντες ἐν τῇ Συνελεύσει, ὅτι ἐγένοντο τὰ πράγματα ἄλλως παρ’ ὅ,τι λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς; (Θόρυβος.) Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνουν τώρα, τί εἶνε; δὲν θέλουν νὰ φιμώσουν τὸ στόμα τοῦ ὁμιλοῦντος; δὲν ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἰδέας του ἐλευθέρως καὶ μὴ διακοπτόμενος οὔτε ἀπὸ τὸν μὲν, οὔτε ἀπὸ τὸν δέ;

§154ΚΑΛΛΙΓΑΣ. .... Δὲν ἔρχομαι νὰ κατακρίνω σήμερον τὸ Σύνταγμα, οὔτε νὰ ζητήσω μεταῤῥύθμισιν τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶνε καιρός· ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός, βεβαίως θέλω ὑποστηρίξει πάσῃ δυνάμει τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτῆς τῆς διατάξεως, ἣν νομίζω ἐπιβλαβῆ καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς σᾶς τοὺς ἰδίους, καὶ βλέπετε σήμερον, ὅτι εἶσθε μεταξὺ φιλοτιμίας καὶ τοῦ καθήκοντος καὶ ἐπιθυμεῖτε τί; νὰ μὴ στερηθῆτε τοῦ ἀξιώματος τοῦ βουλευτοῦ, ἐνῷ τὸ καθῆκον σᾶς προσκαλεῖ εἰς τὸν στρατόν. Δὲν πρέπει νὰ τίθενται τοιαῦτα προβλήματα, οὐδὲ εἶνε εἰς σᾶς ἀρεστὸν νὰ ἔρχεσθε εἰς τοιούτους περιορισμοὺς δεξιόθεν καὶ ἀριστερόθεν. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω τὴν διάταξιν· δὲν θέλω ὅμως νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι τὴν παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις, διότι τὴν ἐθεώρησεν ὡς τὸ ἄκρον ἄωτον τοῦ ὀρθοῦ λόγου· ὁ κάματος τὴν ἐπέβαλεν, ἡ συνεδρίασις διήρκεσε πολλὰς ὥρας καὶ τὸ ζήτημα ἐπανήρχετο ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ἐπανελαμβάνοντο αἱ ἀπειλαὶ, καὶ καθὼς σᾶς εἶπον, δὲν θὰ τὸ λησμονήσω, ἀλλὰ θέλω ἀποδίδει τὸ χρέος μου μετὰ τόκου, διὰ νὰ ἐνθυμῶνται καὶ οἱ σημερινοὶ καὶ οἱ μετέπειτα ἀξιωματικοὶ, ὅτι πρέπει νὰ σέβωνται τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βήματος. Αὐτὴ ἡ διάταξις εἰσήγαγεν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν. Τώρα τί θέλετε; αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις πάλιν νὰ ἐπεκτείνηται καὶ νὰ εὐρύνηται καὶ νὰ καταλαμβάνῃ τὰ πάντα; Πῶς ἑρμηνεύονται αἱ ἐξαιρέσεις; ὅσον οἷόν τε στενῶς, ἐντὸς ἐκείνων τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν ὁ νομοθέτης καὶ ὁ κυρίαρχος, εἶναι δὲ ἐπιβλαβὴς αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις καὶ εἰς τὸν στρατὸν, διότι ἔρχονται στιγμαὶ, καθ’ ἃς ὅλος ὁ στρατὸς δύναται νὰ παραλύσῃ. Γνωρίζετε καλὰ τί συμβαίνει, ὅταν κηρύσσωνται ἐκλογαί· ὅστις ἀξιωματικὸς δὲν θέλει νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, ὑποβάλλει αἴτησιν ὑποψηφιότητος καὶ τοιουτοτρόπως διαφεύγει τοῦ προϊσταμένου του τὴν προσταγὴν καὶ τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν. Παραλύει λοιπὸν ὁ στρατὸς, ἢ δὲν παραλύει διὰ τοιαύτης διατάξεως; Ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς δύναται νὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν οὐδένα θὰ ἔχητε, οὐδένα ἀξιωματικὸν ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν τελῶνται ἐκλογαί. Δὲν θέλουν τὸ πράξει πάντες, τὸ πιστεύω, ἀλλ’ ἔχομεν παραδείγματα καὶ μάλιστα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ὅτε πολλοὶ ἀνήγγειλαν ὑποψηφιότητα διὰ μόνον τὸν σκοπὸν νὰ μὴ ἐκτελέσουν τὴν ὑπηρεσίαν των, νὰ μὴ μεταβοῦν εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ὅπου ἐστέλλοντο. Οἱ τοιοῦτοι ἦσαν πολυαριθμότεροι τῶν ὅσων πραγματικῶς ἐξετέθησαν καὶ ἐζήτησαν τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων. Τοιαύτη διάταξις, ἥτις παραλύει τὸν στρατὸν, δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι συντελεῖ ὑπὲρ τοῦ Κράτους; πῶς λοιπὸν θέλετε τὴν ἑρμηνεύσει; μεθ’ ὅλης τῆς ἐννοίας, καθὼς ἐπιζητεῖτε; ἐδῶ ἔχετε ῥητῶς τὴν θέλησιν τοῦ νομοθέτου, ὅστις σᾶς λέγει: Δὲν δέχομαι αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ· ἐπιτρέπω μὲν νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταὶ οἱ ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ δὲν δέχομαί ποτε νὰ ὦσιν ἐν ἐνεργητικῇ ὑπηρεσίᾳ. Πῶς δύνασθε νὰ συμβιβάσητε ταῦτα πρὸς τὰ σήμερον ζητούμενα; ποία δήλωσις τῆς Βουλῆς, ποία παράβλεψις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ἀποστομώσῃ τὸν νόμον, καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ συντάγματος Θέλετε εἰπεῖ εἰς τὸν νόμον: Κοιμήσου ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, διότι εἶναι ἔκτακτοι περιστάσεις. Πολὺ σφάλλουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι συντελοῦσιν ὑπὲρ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὅταν λέγουν: ἃς κοιμηθοῦν πρὸς στιγμὴν οἱ νόμοι· δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐπιβλαβέστερον διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις. Ἂν θέλετε νὰ δώσητε ἰσχὺν εἰς τὴν πολιτείαν, εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς ὅλας τὰς ἐνεργείας της, πρέπει μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς νὰ εἴπητε ὄχι· οἱ νόμοι εἶναι ἀπαρασάλευτοι. Μόνον ὅταν εἴπητε τοῦτο, τότε μόνον ἔχει δύναμιν ἡ πολιτεία, καὶ τότε δύναται νὰ προβῇ εἰς μεγάλα ἔργα· ἂν εἴπητε ἂς κοιμηθοῦν οἱ νόμοι, τότε ἔρχεται ἡ αὐθαιρεσία, τότε ἔρχεται τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου, τότε οὔτε πολιτικὴ ὑπηρεσία ὑπάρχει, οὔτε στρατὸς, οὔτε τίποτε· μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς λοιπὸν πρέπει νὰ μείνετε εὐλαβεῖς εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν νόμων, τῶν θεσμῶν τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ μὴ παρεκκλίνητε οὐδὲ κεραίαν, ἀπέχοντες πάσης ὑπούλου καὶ ἀνειλικρινοῦς οἰκονομίας καὶ πάσης ψευδοῦς ἐνθαῤῥύνσεως καὶ θωπείας· αὐταὶ αἱ θωπεῖαι οὐδέποτε ὠφελοῦν. Μᾶς λέγετε πῶς, αὐτοὶ θέλουν νὰ κινδυνεύσουν ὑπὲρ πατρίδος, καὶ δὲν θὰ ἦναι πλέον βουλευταί; Καὶ εἶνε δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι σκέπτεται μετὰ θερμότητος ὑπὲρ πατρίδος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σκέπτεται, ὅτι αὔριον δὲν θὰ ἦνε βουλευτής; ὁμιλεῖ ἐμβριθῶς καὶ εἰλικρινῶς, ἢ ὁμιλεῖ πρὸς ἐπίδειξιν; Ὅστις στρέφεται πρὸς τοιαῦτα ἔργα, δὲν βλέπει πλέον ὄπισθέν του, ἂν αὔριον ἦνε βουλευτὴς ἢ ὄχι. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι παραμένει εἰς τὴν ψυχήν των αὐτὴ ἡ ὀπισθόβουλος ἐπιθυμία. Καὶ πῶς, λέγουν, νὰ ἀναγκάσωμεν τὰς ἐπαρχίας μας νὰ εἰσέλθουν εἰς νέας ἐκλογάς; καὶ ἠξεύρετε ἂν αἱ ἐπαρχίαι σας θέλουν νὰ ἀπαλλαχθοῦν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἢ ἀπὸ σᾶς; (ἱλαρότης) καὶ πῶς τὸ ἄτομόν σας τὸ καθιστᾶτε ἀναγκαῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν; ἠμπορεῖτε νὰ τὸ εἴπητε αὐτό; ἔχετε αὐτὸ τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπητε, ἡ ἐπαρχία μὲ θεωρεῖ ἀναγκαῖον;

§155ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖς νὰ τὸ εἴπῃς σὺ, διότι δὲν ἔχεις ἐπιῤῥοήν.

§156ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω τιμάριον τὴν ἐπαρχίαν μου, ὄχι· ἡ ἐπαρχία μου μὲ ηὐνόησε καὶ μὲ ἔστειλε (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Οὐδέποτε θέλω εἰπεῖ, ὅτι ἡ ἐπαρχία μοὶ εἶναι πατροπαράδοτον κτῆμα, καὶ ἐκείνου, οἱ ὁποῖοι τὸ θεωροῦν, θέλω πάντοτε τοὺς καταπολεμεῖ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐκεῖνο ἀφορᾷ τὸν ἐκλογικὸν νόμον· δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ νὰ ἀνασταλῇ πρὸς καιρὸν ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ δὲν θεωρῶ αὐτὸ πρόσφορον· ὄχι, οὐδέποτε θέλω δεσμεύσει ἐπαρχίαν τινὰ ἀπὸ τῆς χρήσεως τοῦ κυριαρχικοῦ αὐτῆς δικαιώματος· εἶναι δήμευσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, καὶ οὐδέποτε δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ὑποβάλλεται ἐπαρχία εἰς βασάνους, διότι προσκαλεῖται νὰ ἐκλέξῃ νέους βουλευτάς. Ἡ ἐπαρχία δὲν ταράττεται ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς, ταράττεται ἀπὸ τοὺς ψηφοθήρας, ταράττουν οἱ θέλοντες νὰ θηρεύσωσι τὰς ψήφους τῆς ἐπαρχίας, ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουν νὰ ἔχωσι τὴν ἐπαρχίαν ὡς τιμάριον· ἡ ἐπαρχία δὲν ταράττεται. Μὴ φοβῆσθε λοιπὸν περὶ τοιούτου κινδύνου ταραχῆς καὶ βασάνων τῆς ἐπαρχίας· ἐξ ἐναντίας ἡ ἐπαρχία μετὰ χαρᾶς θέλει ἰδεῖ, ὅτι δίδεται ἐκ νέου εἰς αὐτὴν ἡ ψῆφος, διότι ἔχει πάλιν ἀφορμὴν νὰ ἐκλέξῃ ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον δίδει τὴν ἐμπιστοσύνην της. Θέλουν νὰ λάβουν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ; τί τοὺς κωλύει; αὐτὴ ἡ σκέψις τοῦ νὰ κρατήσωσι τὴν ἐπαρχίαν των δεσμίαν, αὐτὴ ἡ σκέψις δὲν εἶναι ἀξία ἐμβριθοῦς ἐκτιμήσεως. Θέλετε ἀξιωματικούς, ἀλλὰ σεῖς ἔχετε νόμον, ὅστις σᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἐπαναφέρητε τοὺς παρανόμως ἀποστρατευθέντας· δὲν εἶδον ὅμως σπουδὴν, ὅπως ταχύνετε τὴν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐπάνοδον πρὸς αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ ζητεῖτε ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔχετε ἀνάγκην, νὰ κάμητε λόγον περὶ ἐλλείψεως ἀξιωματικῶν ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς σήμερον νὰ ἐκφέρῃ οἱανδήποτε ἀπόφασιν.

§157Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§158ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ὡς πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν ἀντελήφθην παντάπασιν τοῦ γεγονότος, οὗτινος ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Καλλιγᾶς· ἐνθυμοῦμαι, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν, τὸ ἑξῆς γεγονὸς, ὅπερ συνηγορεῖ μάλιστα ὑπὲρ τῆς μετριοπαθείας τοῦ στρατοῦ ἢ ὑπὲρ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἐπεβλήθησαν οἱ στρατιωτικοὶ διὰ τῆς βίας ἐν τῇ Συνελεύσει, τὸ ἑξῆς περιστατικόν. Τῇ προτάσει τοῦ κ. Γρίβα, ἀναφέρω καὶ τὸ ὄνομα, εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Συνέλευσις, τί νομίζετε; νὰ ἦναι ἐπιτετραμμένον ὁλόκληρος ὁ στρατὸς καὶ αὐτοὶ οἱ στρατιῶται, ἂν θέλωσι, νὰ ἐκτίθηνται εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐκτιθέμενοι, νὰ μὴ ἦναι ἠναγκασμένοι νὰ ὑπηρετῶσι, καὶ ἡ Συνέλευσις, μὴ προσέξασα, παρεδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην. Ἐπὶ τούτῳ ἐγὼ κατεξανέστην καὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας μου δι’ ὀλίγων λέξεων κατέδειξα τὸ γενόμενον ἄτοπον· κατενόησε τοῦτο ἡ Συνέλευσις, παρῃτήθη ὁ κ. Γρίβας τῆς προτάσεως, καὶ τοιουτοτρόπως κατηρτίσθη ἡ πρότασις ὡς ἔχει σήμερον ἐν τῷ Συντάγματι. Πιθανὸν περὶ τὸν κ. Καλλιγᾶν νὰ ἐξησκήθη πίεσις, ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι γνῶσιν τῆς πιέσεως ἐκείνης δὲν ἔλαβον, διότι βεβαίως ἤθελον θεωρήσει καθῆκόν μου νὰ ὑπερασπίσω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, τῆς ὁποίας τοσάκις ἐποιήσατο χρῆσιν μετὰ πολλῆς ἐπιτυχίας ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ προσήνεγκεν ἀναμφισβητήτως ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἔθνος. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα· παραδέχομαι κατ’ ἀρχὴν τὴν γνώμην τοῦ σοφοῦ καὶ διακεκριμένου καθηγητοῦ, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν πιστοὶ εἰς τοὺς νόμους καὶ τοὺς θεσμοὺς τῆς πατρίδος, καὶ ὅτι ἡ σωτηρία, ἡ ἀνάπτυξις τῆς πολιτείας ἡμῶν κεῖται ἐν τῷ σέβεσθαι, ἐν τῷ ἐφαρμόζειν θρησκευτικῶς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ μίαν ἀρχὴν, ἥτις ἐφηρμόσθη ἰδίως ἀπὸ τὴν ἀγγλοσαξωνικὴν φυλὴν, καὶ ἡ ὁποία παρήγαγε τοὺς ἀγαθωτέρους καρποὺς, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἡ φυλὴ ἐκείνη κατέλαβε διαπρεπῆ καὶ ἐξέχουσαν θέσιν ἐν τῷ κόσμῳ, τὴν ἀρχὴν, ὅτι οἱ νόμοι, οἱ θεσμοὶ, δὲν ἀναπτύσσονται μόνον διὰ τῆς μεταβολῆς αὐτῶν, ἀλλ’ ἀναπτύσσονται διὰ τῆς ἑρμηνείας, διὰ τῶν ἐθίμων, διὰ τῆς πρακτικῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν, ἐκ τῆς ὁποίας ἀρχῆς, κύριοι, παρήχθησαν τὰ μεγαλείτερα πολιτικὰ γεγονότα ἐν Ἀγγλίᾳ, ἅτινα ἀνέπτυξαν τοὺς φιλελευθέρους θεσμοὺς ἄνευ κλονισμῶν, καὶ ἐπέτρεψαν αὐτοῖς νὰ συμβαδίσωσι μετὰ τῆς λοιπῆς τοῦ ἔθνους ἀναπτύξεως.

§159ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.)

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 110.

§161ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ἐποχὴ τῆς ἰουδαϊκῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων καὶ θεσμῶν παρῆλθε, καὶ οἱ νόμοι διερμηνεύονται εὐρέως, καὶ διὰ τῆς ἑρμηνείας ἐπέρχεται πολλάκις ἡ ἀνάπτυξις, ἐπέρχεται ἡ ἀληθὴς τῶν νόμων καὶ τῶν θεσμῶν κατ’ ἔννοιαν ἐφαρμογή. Κατὰ τὴν ἀρχὴν, κύριοι, ταύτην, φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἐπιψήφισιν νόμου, ὁποῖον πρὸ μικροῦ ὑπέδειξα· ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι ἡ διάταξις τοῦ νόμου ἡ λέγουσα, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε κενωθῆ θέσις βουλευτοῦ ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἐκλογὴ ἐντὸς 20 ἡμερῶν, εἶναι οὐχὶ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμον! ἄρα δι’ ἄλλου νόμου δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν τοιαύτην διάταξιν. Τοιοῦτος τις νόμος ἰσχυρίζεται ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἄγει εἰς παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν παραβιάζεται, λέγει, ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ διὰ πλαγίων μέσων φθάνομεν εἰς τὴν προγραφὴν, εἰς τὴν παράβασιν αὐτὴν τοῦ Συντάγματος. Κύριοι, ἵνα ἴδωμεν ἐὰν τοιαύτη διάταξις νόμου ἄγῃ εἰς τὴν παράβασιν τοῦ Συντάγματος, ὀφείλομεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρόκηται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ γείνωσιν αἱ ἐκλογαὶ, τῶν ὁποίων ἡ ἐνέργεια θέλει ἀναβληθῆ δυνάμει τοῦ νόμου — κατὰ τὴν διάρκειαν, ὑποτίθεται, τῆς ἐπιστρατείας καὶ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν — ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ αὗται, ἐπαναλαμβάνω, πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ ἐπαναληφθῶσιν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς φρονεῖ, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἴπῃ ἡ Βουλὴ εἴτε ὅτι πρέπει εἴτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ, ὅτι παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην περίπτωσιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι οὔτε κατ’ εὐθεῖαν οὔτε πλαγίως παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα, ὅταν ἐκφέρηται ψῆφος τῆς Βουλῆς, λέγουσα, ὅτι οἱ βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον εἰς ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὡς πολιτικοὶ ἄνδρες ὑπηρεσίαν τινὰ κατὰ ἐκτάκτους τῆς πατρίδος περιστάσεις, ὅτι αὐτοὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς νέας ἐκλογὰς, οὔτε αἱ ἐπαρχίαι αὐτῶν εἰς νέον ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἰδοὺ περίπτωσις, κύριοι, πρόσφορος, ἵνα ἴδωμεν ἐὰν διὰ τῆς ἑρμηνείας δυνάμεθα, εἰσδύοντες, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸ πνεῦμα τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις οὐχὶ ἐκ συμφέροντος ἐπανῆλθεν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ἐν ὥρᾳ ὑστάτου κινδύνου, ὅστις ἐξετέθη εἰς τοὺς κινδύνους τῆς μάχης καὶ ἐπληγώθη, ἢ ὁ πολιτικὸς, ὅστις ἐγκατέλιπε τὸ ἔργον του καὶ ἀνέλαβε μίαν ἀποστολὴν ἐπικίνδυνον, μόνον ὅπως ἐκπληρώσῃ τὸ πρὸς τὴν κινδυνεύουσαν πατρίδα καθῆκον, δὲν πρέπει νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς ἐκλογικὸν ἀγῶνα, διὰ τί παραβιάζει τὸ Σύνταγμα; Ἀφοῦ οὔτε ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ, οὔτε ὁ ἀξιωματικὸς ἔπραξέ τι χάριν συμφέροντος ἐκ διαφθορᾶς, ἔπραξέ τι ἀντιβαῖνον εἰς τὸ πνεῦμα τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος; Κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ὁ στρατιωτικὸς, ὅταν ἐκλέγηται βουλευτὴς, παύει νὰ ἦναι τοιοῦτος, ὅταν λάβῃ μέρος εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, καὶ ὁ πολιτικὸς ἄνθρωπος, ὅταν ἀναλάβῃ δημοσίαν ὑπηρεσίαν; Ποῖος εἶναι ὁ λόγος; ὁ λόγος εἶναι, ἵνα μὴ αἱ Κυβερνήσεις διὰ τῶν μέσων αὑτῶν διαφθείρωσι τὰς συνειδήσεις τῶν βουλευτῶν, καὶ τοιουτοτρόπως πλάττουν ψευδῆ πλειονοψηφίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμεναι νὰ παραβιάζωσι τοὺς θεσμοὺς καὶ τοὺς νόμους, καὶ νὰ πράττουν πᾶν ἄλλο ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν σοφὸν καθηγητὴν κ. Καλλιγᾶν......

§162Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ· τί νὰ τὸν ἐρωτήσητε....

§163ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τοὺς ἄλλους, πάντα ἄνθρωπον, ὅστις παραδέχεται, ὅτι πρέπει οἱ νόμοι καὶ οἱ θεσμοὶ νὰ ἑρμηνεύωνται ὄχι μόνον κατὰ τὸ γράμμα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα αὐτῶν, ἂν δέχωνται τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφεσεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἐὰν φρονοῦν, ὅτι εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ὁ βουλευτὴς, στρατιωτικὸς ἢ πολιτικὸς, ὅστις ἤθελεν ἀπομακρυνθῆ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ ἕδρας αὑτοῦ, καὶ ἤθελεν ἐκτεθῆ, ὅπως ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα εἰς κινδύνους, ἐὰν εἰς τοῦτο ὁρμᾶται ἐκ πνεύματος ἰδιοτελείας, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ζητεῖ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, εἴτε τοῦ στρατιωτικοῦ, εἴτε τοῦ πολιτικοῦ, ἐὰν ἀποβλέπῃ εἰς τὸ νὰ διαφθείρῃ τὴν συνείδησιν αὐτῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι πράττει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἠθέλησε ν’ ἀπαγορεύσῃ διὰ τῆς σχετικῆς τοῦ Συντάγματος διατάξεως. Βεβαίως, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, οὔτε ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐκάλεσεν αὐτοὺς εἰς ὑπηρεσίαν, οὔτε ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ πολιτικοὶ, δεχθέντες αὐτὴν, ἀπέβλεπον εἰς ἰδιοτέλειαν. Αἱ περιστάσεις λοιπὸν αἱ ἔκτακτοι, ὅταν παρουσιάζωνται καὶ ἦναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουσι τὰς παρεξηγήσεις, ἀποβλέπουσαι τὰ ὕψιστα συμφέροντα τῆς πολιτείας, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι κανονίζουσι τὰς κοινὰς περιστάσεις.

§164Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ. Ἔχομεν μεταξὺ ἡμῶν 26 στρατιωτικοὺς, οἱ ὁποῖοι (ἐννοεῖται) ἔχουν φιλοτιμίαν νὰ προσφέρωσιν ἑαυτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος. Οἱ 26 αὐτοὶ εἶναι τὸ ⅒ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι τριπλάσιοι βουλευταὶ πολιτικοὶ θὰ προσφέρουν τὴν ὑπηρεσίαν των, πῶς θὰ ἔχητε Βουλὴν ἄνευ ἐκλογῶν;

§165ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ὑποθέσητε πρὸς στιγμὴν, ἀξιότιμε βουλευτὰ ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν 26 συνάδελφοι στρατιωτικοί, καὶ ὅτι ἐκ τῶν ἄλλων βουλευτῶν 50 ἢ 60 ἐδέχθησαν πολιτικὰς ὑπηρεσίας, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ περιέλθῃ ὁ τόπος, τότε βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τῆς παρουσίας τοῦ βουλευτικοῦ σώματος, καὶ ἐν τοιαύταις περιπτώσεσιν ἡ πολιτεία τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῶν βουλευτῶν δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι Κυβέρνησις καὶ βουλευταὶ θὰ συνεννοηθῶσιν, ὅπως καταστρέψωσι τὰ βουλευτικὰ ἔργα. Τοιαύτην ὑπόθεσιν τὴν θεωρῶ ἄτοπον, ὡς μὴ δυναμένην νὰ λάβῃ χώραν· ἐπὶ τοιούτων ὑποθέσεων οὐδέποτε δύναταί τις νὰ στηρίξῃ οἱονδήποτε συλλογισμὸν καὶ συμπέρασμα.

§166Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βλέπω, ὅτι ἐπέσατε εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον.

§167ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Μετὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις συνέρχεται ἡ Βουλὴ, καὶ τότε τίθεται τὸ ζήτημα, οἱ βουλευταὶ, οἵτινες ἐχρησίμευσαν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, ἢ οἱ πολιτικοὶ, οἵτινες προσέφερον ἄλλην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα κατὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ἔπαυσαν ὄντες βουλευταὶ, ναὶ ἢ ὄχι; Βεβαίως κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην θὰ ἦναι δύσκολος ἡ θέσις ἡμῶν, διότι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν θὰ ἤμεθα καὶ δικαζόμενοι καὶ δικασταὶ, προκειμένου ν’ ἀποφασίσωμεν ἂν οἱ δεχθέντες ἐξ ἡμῶν ὑπηρεσίαν πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν, παρεβιάσαμεν ἢ ὄχι τὸ Σύνταγμα, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ διαταχθῶσιν ἢ ὄχι νέαι ἐκλογαί. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν παραδέχομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ, οἵτινες κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἤθελον συνέλθει, νὰ κρίνωσι περὶ ἑαυτῶν καὶ νὰ λύσωσι τὸ εἰρημένον ζήτημα, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ἄλλο τι καὶ οὐχὶ τὰ πράγματα, καὶ οὐχὶ τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διῆλθον, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας κληθέντες προσέφερον ὑπηρεσίαν τινά, ὁρμώμενοι εἰς τοῦτο ἐκ συμφέροντος ἢ ἐκ συναισθήσεως καθήκοντος. Ἐὰν αἱ περιστάσεις δὲν ἦσαν περιστάσεις ἔκτακτοι, καὶ ἀπέβλεψαν ὑπηρετοῦντες μόνον εἰς τὸ συμφέρον, τότε οἱ ἴδιοι θὰ ἀναγνωρίσωσιν, ὅτι πρέπει νὰ παύσωσι φέροντες τὸν μανδύαν τοῦ βουλευτοῦ, καὶ θὰ ζητήσωσι νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς νέον ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἐὰν ὅμως δὲν ἀποδείξωσι τὰ πράγματα, ὅτι ἀπέβλεψαν εἰς συμφέρον καὶ χάριν τούτου παρέβησαν τὸ Σύνταγμα, ἢ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε, διαφθείρουσα αὐτοὺς, νὰ πλάσσῃ πλειονοψηφίαν ψευδῆ, τότε ἐν πλήρει συνειδήσει ἕκαστος δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν παρέβησαν τὸ Σύνταγμα οἱ προσενεγκόντες ὑπηρεσίας. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα, νομίζω, ὅτι ἔχει δύο εὐεργητικὰ ἀποτελέσματα. Πρῶτον προφυλάττει τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς εὐθύνης· λέγεται, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις, ὅταν πράττῃ, εἰς ἐκτάκτους μάλιστα περιστάσεις, πρέπει ν’ ἀναλαμβάνῃ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών της. Εἶναι δίκαιον τοῦτο· ἀλλ’ ὅταν δύναταί τις νὰ περιστέλλῃ τὴν τοιαύτην εὐθύνην, ὀφείλει νὰ τὸ πράττῃ. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν πολιτείαν τὰ πάντα νὰ ἀφίνηται εἰς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ φρονῶ τοὐναντίον, ὅτι, ὁσάκις δυνάμεθα, πρέπει νὰ νομιμοποιῶμεν πᾶν ἀναγκαῖον κυβερνητικὸν μέτρον. Πιστεύω ἑπομένως, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως, ἥτις θὰ λέγῃ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς, ἐὰν βουλευταὶ εἰσέλθωσιν εἰς ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν ὡς στρατιωτικοὶ ἢ προσφέρωσι πολιτικήν τινα ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ διαταχθῶσι νέαι ἐκλογαὶ, ὅτι τοιουτοτρόπως καλύπτομεν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ συγχρόνως, κύριοι, προφυλάττομεν καὶ τοὺς βουλευτὰς, οἵτινες μόνον καὶ μόνον ἐξ αἰσθήματος ἁγνῆς φιλοπατρίας ἐξετέθησαν εἰς κίνδυνον, ἢ ἤθελον ἀποφασίσει νὰ προσφέρωσιν, ἔστω καὶ μίαν ὁποιανδήποτε ὑπηρεσίαν, οὐδεμίαν παρέχουσαν αὐτοῖς ὑλικὴν ὠφέλειαν. Ὑποθέσατε διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ὁ κ. Πετιμεζᾶς προσφέρει μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ὅπως καὶ προσέφερε, παρακαλεῖται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ δεῖνα μέρος, ἵνα παράσχῃ τὴν δεῖνα ὑπηρεσίαν ἢ ἔλθῃ εἰς συνεννόησίν τινα· ὁ κ. Πετιμεζᾶς βεβαίως θὰ ἔχῃ ἀνάγκην δαπάνης διὰ τὴν μετάβασίν του καὶ ἐπάνοδόν του, καὶ λαμβάνει μίαν μικρὰν ἀμοιβήν. Ἀμέσως ὁ ἀντίπαλος τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὁ ἐξάδελφός του, καταγγέλλει, ὅτι ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐδέχθη ἔμμισθον ὑπηρεσίαν καὶ ἰσχυρίζεται, ὅτι ἀπώλεσεν οὗτος τὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἕδραν του, καὶ ζητεῖ νὰ διαταχθῇ νέα ἐκλογή. Τί τὸ πρακτέον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; δὲν ἤθελεν εἶσθαι μέγα ἀδίκημα νὰ διαταχθῇ νέα ἐκλογή; Ἄρα, ἵνα προφυλάξωμεν τοὺς βουλευτὰς ἀδικημάτων ἐκ πολιτικῆς ἐμπαθείας, συνάμα δὲ καὶ τὰς ἐπαρχίας ἀδικαιολογήτων ἐκλογικῶν σάλων, δέον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νόμου, ὁποῖος ὁ ὑπαδειχθείς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι δέχονται ἀσμένως τὴν ἐπανάληψιν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τοῦτο ἀληθές· ἀλλὰ κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ὠφέλιμον καὶ διὰ τοὺς πολιτευομένους καὶ διὰ τοὺς πολίτας, ὡς καὶ δίκαιον, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ καταγίνωνται εἰς ἐκλογάς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, κύριοι, ὅτι τοιοῦτος νόμος, ὁποῖον ὑπέδειξα, δύναται νὰ οἰκονομήσῃ τὴν παρουσιαζομένην ἀνάγκην.

§168ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§169Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν δύο νομοσχέδια περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τελειώσωσιν.

§170ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ δύο νομοσχέδια περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσιν, ὥστε ὄχι μόνον αὔριον πρέπει νὰ κάμωμεν συνεδρίασιν, ἀλλὰ καὶ τὴν Κυριακὴν, ἵνα γείνῃ ἡ γʹ ἀνάγνωσις.

§171ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§172ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην, ὡς εἶπον, τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν.

§173ΤΙΝΕΣ. Αὔριον πλέον.

§174ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος θὰ λάβω τὸν λόγον αὔριον.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7.