1881.02.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77

τῆς 20 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως σώματος οἰκονομικοῦ, ἕτεροι δὲ ὁμοίως ἐπὶ τοῦ περὶ προικίσεως τῶν θυγατέρων τῶν ἀγωνιστῶν. Θὰ τυπωθῶσιν. Ἀπεστάλησαν τὰ ἔγγραφα τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, νὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Γενομένης τῆς κληρώσεως, ἔλαχεν ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸ Γʹ Τμῆμα.)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται τὸ τμῆμα τοῦτο, ἵνα συνέλθῃ καὶ ἐργασθῇ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς.

§4Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος τῶν Πατρῶν πρὸ καιροῦ ἀνεφέρθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλῶν τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅπως φροντίσῃ, καὶ μετὰ πολλῆς μάλιστα δραστηριότητος καὶ μερίμνης, νὰ προσκαλέσῃ εἰδήμονα γεωπόνον ἐξ Εὐρώπης, ἵνα παρασταθῇ καὶ παρακολουθήσῃ τὴν πρὸ τριῶν ἐτῶν ἀναφανεῖσαν νόσον εἰς τὰς ἀμπέλους καὶ σταφιδαμπέλους τῶν Πατρῶν καὶ τῶν πέριξ, καθόσον ἡ νόσος αὕτη πρὸ τριῶν ἐτῶν μαστίζει τὰ μέρη ἐκεῖνα καὶ ἐπέφερε μεγάλην ζημίαν. Φαίνεται, ὅτι ἡ νόσος αὕτη ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀνθρακῖτις, ἀλλ’ οἱ γεωπόνοι εἴτε δὲν ἐπέτυχον εἰς τὰ μέσα τῆς θεραπείας, εἴτε δὲν παρηκολούθησαν ἐπισταμένως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἀναπτύξεώς της τὴν νόσον ταύτην, διότι φαίνεται, ὅτι ἡ νόσος αὕτη ἀναπτύσσεται ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς βλαστήσεως μέχρι τῆς 20 Μαΐου. Φρονῶ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὀφείλει ὅσον τάχιον περὶ αὐτῆς τῆς σπουδαίας ὑποθέσεως νὰ μεριμνήσῃ, καὶ νὰ προσκαλέσῃ γεωπόνον εἰδικὸν ἐξ Εὐρώπης, ὅστις νὰ ἐπισκεφθῇ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ταύτας τῆς Πελοποννήσου, τῆς Στερεᾶς καὶ τῆς Ἑπτανήσου. Αὐτὴ ἡ δαπάνη εἶναι, νομίζω, λίαν δικαιολογημένη καὶ ἀναγκαία, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ ἀδιαφορήσῃ οὔτε τὸ ὑπουργεῖον, οὔτε ἡ Βουλή. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρίσωμεν ἤδη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μίαν τοιαύτην δαπάνην, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, συνεννοούμενον μετὰ τοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἐπισπεύσῃ ὅσον τάχιον νὰ προσκαλέσῃ εἰδικὸν ἐπιστήμονα, ἱκανότητος ἀνεγνωρισμένης, ἐξ Εὐρώπης, ὅστις νὰ ἔλθῃ νὰ ἐπισκεφθῇ τὰς ἀμπέλους καὶ παρηγορήσῃ οὕτω τὴν κοινωνίαν.

§5ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὑποστηρίζων τὴν παρατήρησιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι τῷ ὄντι πρὸ ἡμερῶν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἐλάβομεν ἀντίγραφον τῆς πράξεως τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τάχιστα πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὅ,τι εἶπεν ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων καὶ ὑπεστήριξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, εἶναι ἀληθὲς, καὶ διὰ τοῦτο εἶχον λάβει τὴν πρόνοιαν, ὅπως ἐγγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 6 ἄρθρον 10, πίστωσις ἐκ δραχμῶν 8,000, δι’ ἀποζημίωσιν εἰδικοῦ ἐπιστήμονος.........

§7ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀρκεῖ τὸ ποσὸν αὐτό.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰς νόσους τῶν σταφιδαμπέλων καὶ τὰ λοιπά. Ἀλλὰ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἠδυνήθην νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν ταύτην κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ κεφαλαίου καὶ ἄρθρου. Ἤδη, ἀποδεχόμενος τὴν πρότασιν, προτείνω, ὅπως ἐν ἰδίῳ κεφαλαίῳ καὶ ἄρθρῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐγγραφῇ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 8 ἢ 10 χιλιάδων.

§9Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴκοσι χιλιάδων.

§10ΤΙΝΕΣ. Βέβαια, καὶ δὲν πειράζει ἐὰν δὲν ἐξοδευθῇ ὅλον.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπληροφορήθην, ὅτι 8,000 ἤρκουν, διότι τριῶν μόνον μηνῶν μισθοδοσία ἀπαιτεῖται νὰ πληρωθῇ· ἀλλ’ ἀφοῦ γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἀποδέχομαι, ὅπως ἐν ἰδίῳ κεφαλαίῳ καὶ ἄρθρῳ ἐγγραφῇ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 20 χιλιάδων πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων καὶ ὑποστηρίζει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, πολὺ καλά.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἄρθρον 12. «Ἀποξήρανσις ἑλῶν, διευθέτησις ποταμῶν κλπ.» 70,000.

§14ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὰ καθέκαστα τὸ ποσὸν αὐτὸ προσδιορίζεται πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων καὶ διευθέτησιν ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων, καὶ ἰδίως τῆς ἀπὸ Πάτρας εἰς Καλάβρυτα ὁδοῦ καὶ τοῦ χειμάῤῥου Λεύκας· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ σημείωσις, ἡ ὁποία προσετέθη διὰ τὸν χείμαῤῥον Λεύκας, ἐτέθη κατ’ ἐπιφάνειαν ἐντελῶς, καθόσον ἡ γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Λεύκας, διὰ νὰ γείνῃ, θὰ ἀπαιτήσῃ ποσὸν 150 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ἐὰν ἔχωμεν σκοπὸν νὰ ἐργασθῶμεν σπουδαίως. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν γνωρίζητε σεῖς, ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω καὶ προκαλῶ καὶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς Πατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης γνωρίζουν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μὲ 70 χιλιάδας δραχμὰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἀφ’ οὗ μάλιστα 25 χιλιάδες δραχμαὶ ἐδαπανήθησαν διὰ τὸν ποταμὸν Σπερχειόν. Ὥστε μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν σημείωσιν ἐκεῖ, διὰ νὰ φαίνηται, ὅτι θέλομεν νὰ κάμωμεν γεφύρας ἀπὸ Πάτρας εἰς Καλάβρυτα ἐπὶ τῆς Λεύκας διὰ τῶν 70 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ἀφ’ οὗ μάλιστα πρῶτον ἀποξηρανθῶσιν ἄλλα ἕλη. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, διότι ἡ ὁδὸς ἀπὸ Πάτρας εἰς Καλάβρυτα κατέστη τῷ ὄντι ὁ πύργος τῆς Βαβυλῶνος· 40 ἕως 50 γέφυραι καὶ γεφυρίδια ἐγένοντο, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐπανάληψιν ἐκρημνίσθησαν· ὅ,τι δὲ κατασκευάζομεν ἐφέτος, τοῦ χρόνου εἶναι κατεστραμμένον. Ἀπὸ τεσσάρων ἐτῶν ἤρχισεν ἡ κατασκευὴ τοῦ δρόμου αὐτοῦ, καὶ ὁ δρόμος αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς τὸ σημεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἤρχισεν, ἐν ᾧ ἐδαπανήθησαν τόσα χρήματα. Προτιμότερον λοιπὸν εἶναι, κύριε πρόεδρε, νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία γίνεται μόνον καὶ μόνον διὰ σκοποὺς ἐντελῶς ἰδιοτελεῖς, παρὰ νὰ λέγουν καὶ νὰ δημοσιεύουν, ὅτι γίνονται ἔργα, ἐνῷ τίποτε δὲν ἔγεινε· μόνον χρήματα ἐδαπανήθησαν καὶ κερδοσκόποι ὠφελήθησαν ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν προλαλήσαντα, καθόσον ἀφορᾷ τὸν χείμαῤῥον Λεύκας· εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, διότι ἄλλως ἡ ὁδὸς αὐτὴ δὲν δύναται νὰ τελειοποιηθῇ. Ἐὰν δὲ τὸ ποσὸν δὲν ἦναι ἀρκοῦν, πρέπει νὰ τεθῇ ἀνάλογον, διότι ἄλλως ἡ ὁδὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς χρῆσιν, καὶ ὅταν ἡ ὁδὸς δὲν τεθῇ εἰς χρῆσιν, δὲν δύναται καὶ νὰ συντηρηθῇ, καὶ ἑπομένως θὰ καταστραφῇ ἐφέτος ὅ,τι ἐγένετο πέρυσιν.

§16ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ κατασκευῆς γεφύρας ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Λεύκας, ὅπως εἶπεν ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων· πρόκειται περὶ διευθετήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ Λεύκας, διὰ νὰ μὴ κατακλύσωσι τὰς παρακειμένας γαίας, καὶ διὰ νὰ μὴ φέρουν πρόσκομμα εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ἤδη μεταξὺ Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων κατασκευαζομένης ὁδοῦ. Ἡ γέφυρα θὰ κατασκευασθῇ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· ἐὰν τὸ ποσὸν, τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τῶν 70 χιλιάδων δραχμῶν δὲν ἀρκῇ, δύναται νὰ αὐξηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα χθὲς νὰ προστεθοῦν 30 ἔτι χιλιάδες δραχμαὶ, ὅπερ ποσὸν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὲς διὰ τὰς τοιούτου εἴδους ἐργασίας, αἵτινες πιθανὸν νὰ τελεσθῶσιν ἐντὸς τοῦ παρόντος ἔτους, διότι μέχρι τοῦδε ἐδαπανήθησαν μόνον διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ ποταμοῦ Σπερχειοῦ τῆς Λαμίας 25 χιλιάδες δραχμαὶ, ὡς σᾶς εἶπον καὶ χθές. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προσθέσῃ καὶ ποσὸν ἀνώτερον, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τούτων, ἂν τὸ ἐγκρίνῃ.

§17Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅσα εἶπον, τὰ εἶπον καλῇ τῇ πίστει, ἀφοῦ σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ «Ἀποξήρανσις ἑλῶν, διευθέτησις ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων κλπ. καὶ ἰδίως τῆς ἀπὸ Πάτρας εἰς Καλάβρυτα ὁδοῦ καὶ τοῦ χειμάῤῥου Λεύκας.» Ἡ ἐργασία, ἥτις ἔγεινεν ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ αὐτοῦ, δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, γίνεται χαμηλὰ, ἀπὸ τὴν σταφίδα τοῦ Ζαΐμη. Ἑπομένως εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω τοῦτο, διότι ἐκεῖ δὲν ξεχειλίζουν τὰ νερὰ, ἀλλὰ κάτω χαμηλὰ, καὶ φθάνουν εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν ἔχει οὕτω, κ. Κοντογούρη;

§18ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τί ποσὸν προτείνετε;

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἐγὼ ἐπρότεινα χθὲς νὰ γείνῃ προσθήκη 30 χιλιάδων δραχμῶν· ἂν θέλητε ὅμως νὰ γείνῃ προσθήκη ἀνωτέρα, τότε ἂς αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς 150 χιλιάδας δραχμάς.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ ποσὸν τοῦ ἄρθρου 12 «Ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ τελμάτων κλπ» ἀναβιβάζεται ἀπὸ 70 χιλιάδας εἰς 150 χιλιάδας δραχμῶν.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 «φάροι, 100 χιλιάδες». Ἐδῶ ἡ ἐπιτροπὴ λέγει: «ἐνταῦθα ἐγένετο πρότασις ὑπό τινων τῶν μελῶν, ἵνα συστηθῇ ἡ ἐκ τοῦ σεσημειωμένου διὰ τοὺς φάρους ποσοῦ ἀνέγερσις τοιούτου ἐν Αἰγίῳ.»

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὸ ἀντικείμενον τῶν φάρων, κύριοι, καθὼς γνωρίζετε, ἀπησχόλησε πάσας τὰς κυβερνήσεις, ἀλλ’ οὐδεμία Κυβέρνησις ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ φθάσῃ εἰς ὁριστικόν τι συμπέρασμα, διότι ἀληθῶς τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ ἀπαιτεῖται μελέτη καὶ προσοχή. Ἐν τούτοις ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, λαμβάνων ἀφορμὴ ἐκ προτάσεως Γαλλικῆς τινος ἑταιρίας, ἀπετάθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητῶν νὰ ἐγγραφῇ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐξ 1 ἑκατομμυρίου δραχμῶν, διὰ τὴν κατασκευὴν φάρων εἴς τινα μέρη τοῦ Κράτους, εἰς τὰ ὁποῖα θεωρεῖται ἀπαραιτήτως ἀναγκαία ἡ ὕπαρξις φάρων, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον μάλιστα ἀπέστειλε καὶ προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης, καὶ ἄλλας τινὰς πληροφορίας. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξητάσθη ἐπισταμένως ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, καὶ πρὸ πάντων ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης ἐπείσθημεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ κατασκευασθῶσιν ὅλοι οἱ φάροι, ὅπως τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προτείνει. Διὰ τοῦτο περιορίζομαι νὰ προτείνω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐγκρίνῃ τὴν πρότασίν μου ταύτην, ὅπως τὸ ποσὸν τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν, ὅπερ εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, αὐξηθῇ εἰς 220 χιλιάδας, διὰ τὴν κατασκευὴν φάρων ἐπὶ τῶν ἀκρωτηρίων Ταινάρου, Μαλέα, Αἰγίου, καὶ ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς ἄκρας τῆς Ὕδρας. Διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν φάρων τούτων ἡ ναυτιλία ἐξασφαλίζεται κατὰ τῶν κινδύνων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἑκάστοτε ἀπειλεῖται. Τὸ ποσὸν δὲ τῶν 220 χιλιάδων δραχμῶν, καθ’ ἃ μὲ ἐπληροφόρησεν ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, θεωρεῖται ἐπαρκὲς διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Εἰς τὴν Βουλὴν μ’ ὅλα ταῦτα ἐναπόκειται νὰ παραδεχθῇ ἢ ὄχι τὴν προσθήκην τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν προτείνω.

§26ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν φάρων εἶναι πολλῷ σπουδαιότερον ἢ ὅ,τι θὰ ἐθεωρεῖτο ἂν τὸ ἐλύομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει καὶ εἰς ἑαυτὴν, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὴν ναυτιλίαν ὅλου τοῦ κόσμου, νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ φωτισμοῦ τῶν παραλίων αὐτῆς· ὁ φωτισμὸς δὲ τῶν παραλίων τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ γείνῃ διὰ ποσοῦ, προστιθεμένου εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, 120 χιλιάδων δραχμῶν· τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου ἀπαιτεῖται ἡ δαπάνη, εἶναι πολὺ μεγαλείτερον. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔχομεν ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν ἡμετέραν καὶ τὴν ξένην ναυτιλίαν χάριν τοῦ φωτισμοῦ τῶν παραλίων, ἔχομεν καὶ δικαιώματα, τῶν ὁποίων δὲν ποιούμεθα χρῆσιν. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὰς ὡς ἀντάλλαγμα τὴν πληρωμὴν τελῶν, ὅπως πληρώνονται καὶ ἀλλαχοῦ. Ἑπομένως θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς διὰ προσθέτου δαπάνης, ἀλλὰ πρέπει δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος νὰ κανονίσωμεν τὰ τέλη τῶν φάρων καὶ φανῶν, διὰ τῶν ὁποίων θέλει γείνει ἡ κατασκευὴ ἄλλων φάρων καὶ θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Καί τινες μὲν κυβερνήσεις ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν συμβάσεις περὶ κατασκευῆς καὶ ὑπηρεσίας τῶν φάρων ὑπὸ ἑταιριῶν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἐδείχθη ἐναντία εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ δικαίως. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος διὰ νὰ μὴ γίνηται ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν φάρων ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους· ἀλλὰ δύναται νὰ γείνῃ ὑπὸ ἰδιαιτέρου ταμείου, ὥστε νὰ ἦναι ἐξησφαλισμένοι οἱ πόροι, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πληρώνονται ὑπὸ τῆς ἰθαγενοῦς καὶ τῆς ξένης ναυτιλίας, προορίζονται εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Νομοσχέδιον περὶ τούτου ὑπέβαλε καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον νὰ συζητήσῃ αὐτό. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἤδη θέλωμεν νὰ προβῶμεν εἰς δαπάνας, ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ προβῶμεν, εἶναι διὰ νομοθετήματος, εἴτε τοῦ πέρυσιν ὑποβληθέντος, εἴτε ἄλλου, τὸ ὁποῖον οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἤθελον θεωρήσει ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλωσι· διότι τὸ ποσὸν τῶν 120 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ προστιθέμενον, ἐλάχιστα θέλει φέρει ἀποτελέσματα.

§28Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ φάρος αὐτὸς τοῦ Αἰγίου εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολλοί. Ὅτε ὑπεβλήθησαν αἱ συμβάσεις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε καὶ ἡμεῖς συνετάξαμεν τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου, ἐξηκριβώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν φάρων, ὧν ἐπείγει ἡ κατασκευή, ἡ δὲ δαπάνη εἶναι πολλαπλασία τῆς προτεινομένης παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἐὰν ἀρχίσωμεν ἐπιβαρύνοντες οὕτω τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ χωρὶς νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ πόρων, φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν βραδύτερον νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν εἰδικὴν φορολογίαν τῶν φάρων, διότι θὰ συνειθίσωσιν οἱ ναυτιλλόμενοι εἰς τὴν μὴ πληρωμὴν τοῦ φόρου τούτου. Δὲν εἶναι δὲ μόνον 100 χιλιάδες δραχμαὶ αἱ ἤδη ἐτησίως πληρωνόμεναι ὑπὲρ τῶν φάρων· διότι 100 χιλιάδες δραχμαὶ προορίζονται εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ 72 χιλιάδας δραχμὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φάρων. Ἡ προσθήκη ἄρα τῶν 120 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ κατασκευὴν νέων φάρων, θέλει αὐξήσει καὶ τὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Πάντα ταῦτα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ πείσωσι τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν οὐ μόνον σχέδιον νόμου περὶ δαπανῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ πόρων συνάμα τῶν φάρων.

§30ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι σύμφωνος, νομίζω, πρὸς ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, ἧς ἡ κατάστασις δὲν εἶναι εὐάρεστος. Ἡ μία τῶν συνδρομῶν εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ παντὸς τέλους, ἡ ἑτέρα δὲ ἡ ἀνέγερσις φάρων ἄνευ ἐπιβολῆς εἰς αὐτὴν τέλους τινὸς πρὸς τοῦτο. Δὲν συμφωνῶ δὲ, ὅπως δοθῇ καὶ εἰς τὰ ναυπηγηθέντα νέα πλοῖα συνδρομή· αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ ἐξήτασαν πρὸ ὀλίγου ἐν Ἀγγλίᾳ, σπουδαιότατοι δὲ ἄνδρες ἀπεφάνθησαν, ὅτι, ἐὰν τὸ ἔθνος θέλῃ νὰ δώσῃ συνδρομὴν, πρέπει αὐτὸ νὰ πληρώνῃ, καὶ τότε ὑποστηρίζεται καὶ ὁ κλάδος αὐτὸς τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ὅστις ἔχει ἀνάγκην δημοσίας συνδρομῆς. Δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον, χωρὶς νὰ φορολογήσωμεν ἅπαν τὸ ἑλληνικὸν ναυτικόν, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν.

§31Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν φάρων, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, εἶναι σπουδαιότατον. Εἶναι τόση ἀνάγκη διὰ τοὺς φάρους αὐτοὺς, ὥστε ἀπειράκις ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε χαρτία ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, 5–6 φορὰς, δι’ ὧν παρεκαλεῖτο τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ συστήσῃ τὸν φάρον τοῦ Αἰγίου διὰ τὴν Κέρκυραν, ὅστις χρησιμεύει εἰς τὰ πλοῖα ὡς πρώτη ἀφετηρία· ὁσάκις συμπέσῃ νὰ ἦναι ὁμίχλη, τὰ πλοῖα εὑρίσκονται εἰς στενοχωρίαν φοβεράν, διότι μετροῦν τὰ μίλια, τελειώνουν αὐτὰ, καὶ ἐν τούτοις δὲν εὑρίσκουν ξηράν· νυκτώνει καὶ φάρον δὲν εὑρίσκουν οὐδαμοῦ· ἑπομένως ὁ φάρος οὗτος εἶναι ἀναγκαιότατος. Ἔρχεται κατόπιν ὁ φάρος τοῦ Ταινάρου, ὅστις καὶ αὐτὸς εἶναι σπουδαιότατος, διότι τὰ Κύθηρα κεῖνται ἐνδότερον· διότι πρὶν ἢ κάμψουν τὸ Ταίναρον, εἶναι ἀδύνατον νὰ φανῶσι τὰ Κύθηρα, ἅτινα ἔχουσι φάρον πολὺ καλόν· ἄρα καὶ ὁ φάρος αὐτὸς εἶναι ἀναγκαιότατος. Ἔρχεται κατόπιν ὁ Μαλέας· τὸ μέρος αὐτὸ εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα καταβαίνουν κάτω, διότι ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἔχουν τὸν φάρον τῶν Κυθήρων καὶ κἄπως ὁδηγοῦνται, ἀλλ’ ἐν καιρῷ τρικυμίας εὑρίσκονται εἰς ἀμηχανίαν φοβεράν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαῖος ὁ φάρος τοῦ Μαλέα, ὅσον ὁ τῆς Ὕδρας, καὶ διὰ τοῦτο, ἀντὶ τοῦ φάρου τῆς Σούρβας, εἶναι ἀναγκαιότερος ὁ φάρος τοῦ Παραπόλα. Εἰς τὸ ζήτημα, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Ῥοῦφος, εἶμαι συμφωνότατος, διότι ὁ φάρος τοῦ Αἰγίου εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ καὶ διὰ τὰ πλοῖα τὰ μικρὰ καὶ διὰ τὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ ἰδίως τὰ πολεμικά. Συνέπεσε πολλάκις νὰ περάσωμεν μὲ πολεμικὰ πλοῖα, καὶ νὰ ῥίψωμεν λέμβους μὲ φανοὺς, διὰ νὰ περάσωμεν τὴν νύκτα. Τώρα πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ φόρον εἰς τοὺς φάρους, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ συντηρηθοῦν.

§32ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὸ ζήτημα τῶν φάρων, κύριοι, εἶναι ἀναντιῤῥήτως σπουδαιότατον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις θέλει ὑποβάλει ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλὴν πλῆρες σχέδιον περὶ κατασκευῆς τῶν ἀναγκαιούντων φάρων, τῆς συντηρήσεως αὐτῶν κλπ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς περιλαμβάνει δαπάνην 100,000 δραχμῶν πρὸς ἀνέγερσιν νέων φάρων καὶ συντήρησιν τῶν ὑπαρχόντων, καὶ ἐπειδὴ παρίσταται ὡς ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἡ σύστασις τοιούτων εἰς τὰ μέρη, ἅτινα ἀνέφερα, — ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ ἀκρωτηρίου τοῦ ἀνατολικοῦ τῆς Ὕδρας, δύναται νὰ συστηθῇ ἐν Παραπόλᾳ, ἐὰν θεωρηθῇ τὸ μέρος τοῦτο καταλληλότερον, — διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν, ἣν ὑπέβαλον, ὥστε τὸ ποσὸν τῶν 100,000 δραχμῶν νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 220,000, διότι, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος φάρων εἰς τὰ κατονομασθέντα μέρη, ἤτοι Ταίναρον, Μαλέαν, Αἴγιον, καὶ τὸ ἀνατολικὸν ἄκρον τῆς Ὕδρας ἢ εἰς τὴν Παραπόλαν, καὶ διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν καὶ τῶν ὑπαρχόντων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ συμμερίζηται τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς κατεπειγούσης ἀνάγκης τῆς κατασκευῆς τούτων, καὶ μάλιστα κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 100,000 εἰς 220,000, ὅταν δὲ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἑτοιμάζει ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς φάρους, τότε βεβαίως τὸ ζήτημα θὰ ἐξετασθῇ καὶ θὰ συζητηθῇ εὐρύτερον καὶ λεπτομερέστερον.

§33ΚΡΙΕΖΗΣ. Καὶ ὁ φάρος τῆς Παραπόλας εἶναι ἀναγκαῖος.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσῃ ἡ ὑπηρεσία· ὅπου δὲ θεωρηθῇ καταλληλοτέρα καὶ ἀναγκαιοτέρα ἡ σύστασις φάρου τινὸς, ἐκεῖ καὶ θὰ συστηθῇ.

§35ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν συζητῆται κατὰ θεωρίαν ὁποῖός τις δέον νὰ ᾖ ὁ προϋπολογισμὸς, ὅπως ἱκανοποιῶνται ἅπασαι αἱ σπουδαῖαι τοῦ Κράτους ἀνάγκαι, τότε ἡ προτεινομένη αὔξησις καλῶς προτείνεται, καὶ γενναιοτέρα ἔπρεπε νὰ ἦναι αὕτη, διότι πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως ἀνάγκης ἀφορώσης τὴν ναυτιλίαν, ἥτις εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα τοῦ τόπου βιομηχανία. Ἐὰν ὅμως συζητῆται ὁ προϋπολογισμὸς, ὅστις πρόκειται νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀναγκῶν, ἅς τινας ἔπλασαν περιστάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἑλληνισμοῦ, τότε ἡ προτεινομένη αὔξησις εἶναι ἀποῤῥιπτέα. Καὶ περὶ τοιούτου πρόκειται προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐὰν δὲν ἐπείσθημεν εἰσέτι, θὰ πεισθῶμεν μετ’ οὐ πολὺ, διότι καταφθάνουσι τὰ πράγματα καὶ δράματα ἐπέρχονται· τότε βεβαίως καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ προβῇ οἴκοθεν εἰς τὴν ἀπάλειψιν ἁπασῶν τῶν δαπανῶν, ὅσαι δὲν ἀνάγονται εἰς τὸ ἐθνικὸν ἔργον. Δὲν ἁρμόζει ὅμως, οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προτείνῃ, οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίζῃ δαπάνην κατ’ ἐπίφασιν, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον τοῦτο δίδει χώραν εἰς παρεξηγήσεις. Ἐννοῶ τὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρότασιν, προτείνοντος, ἵνα ἡ κατασκευὴ τῶν φάρων ἀποφασισθῇ διὰ νόμου, προνοοῦντος καὶ περὶ τοῦ ἐσόδου, ὅπερ θέλει διατίθεσθαι πρὸς τοῦτο. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι λογικὴ, εἶναι πεφωτισμένη, καθόσον, ἐὰν ἐξακολουθῶμεν ἐπαυξάνοντες τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ προνοῶμεν καὶ περὶ τῶν μέσων τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτῶν, ταχέως θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Καὶ τὰ μὲν μεγάλα ἔθνη ἔχουσιν ἴσως δυνάμεις, ὅπως ἀντέχωσι καὶ εἰς τὰς τοιαύτας τρικυμίας· τὰ μικρὰ ὅμως καὶ ἀσθενῆ καταποντίζονται ὑπ’ αὐτάς. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 13, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ δραχμῶν 220,000.) Ἄρθρον 14 «Λιμένες» 40,880.

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ 1876, κύριοι, εἶχεν ἐγκριθῆ συνδρομὴ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἐκδοθῆ ἐπιτροπικὸν ἔνταλμα ἐκ δραχμῶν 80,000, ὅπως τὸ ποσὸν τοῦτο χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐπισκευὴν καὶ ἐπέκτασιν τοῦ μολίσκου Διακοπίου ἐν Κυθήροις, ἀλλὰ τὸ ἔνταλμα τοῦτο δὲν ἐπραγματοποιήθη ἐγκαίρως· ἑπομένως ἔμεινεν ἄθικτον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁρισθῆ, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδοθῆ καὶ τὸ ἐπιτροπικὸν ἔνταλμα. Ἐπειδὴ δὲ ἡ λιμενικὴ Διακοπίου ἐπιτροπὴ, ἡ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ περὶ οὗ πρόκειται μολίσκου, ζητεῖ τὴν πληρωμὴν τοῦ ὑποσχεθέντος ποσοῦ, διότι ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει ταύτῃ τῆς Κυβερνήσεως ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις καὶ ἐξετέθη εἰς τὴν δαπάνην αὐτὴν, ἄνευ δὲ τῆς ὑποσχέσεως ταύτης δὲν ἤθελεν ἐπιχειρήσει τὸ ἔργον, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ ἔργον δικαιοσύνης, ἀναγράφουσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ἐκ δραχμῶν 8,000 ποσὸν, ὅπως πληρωθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν κατασκευάζουσαν τὸ ἔργον, ὅπερ ἀνέφερον, τόσῳ χρήσιμον διὰ τὴν ναυτιλίαν τοῦ τόπου τούτου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις πρέπει νὰ τεθῇ· διότι, ἂν τὸ θέσητε ἐδῶ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ δώσητε κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον.

§38ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι καὶ ἐγὼ ἤμην τῆς γνώμης αὐτῆς, ὅτι δηλαδὴ ἔπρεπε νὰ σημειωθῇ εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις· ἀλλὰ ἡ ὑπηρεσία μοὶ παρετήρησεν, ὅτι τὸ καταλληλότερον μέρος εἶναι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἂν δὲν συμπεριληφθῇ τώρα ἐδῶ· ἂς συμπεριληφθῇ ὀλίγον βραδύτερον, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ σχετικὸν μέρος τῶν κεκλεισμένων χρήσεων.

§39ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐξόδων· εἶναι βοήθεια.

§40ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πόρου, ὅστις εἶναι ὄχι μόνον ὁ καλλίτερος τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων λιμένων τῆς ὑφηλίου, ἔχει δύο εἰσόδους, ἀρκτικὴν καὶ ἀνατολικήν. Ἡ ἀνατολικὴ ἐπὶ μακρὸν χρόνον κατέστη δυσδιαπόρθμευτος. Κατ’ ἐποχὴν προγενεστέραν ἡ ἐπαρχία δι’ ἰδίων δαπανῶν ἐνήργησεν ἐκκαθάρισιν καὶ κατέστη ἐφικτὴ ἡ διέλευσις τῶν ἀτμοπλοίων, καὶ τῶν μεγαλειτέρων ἀκόμη τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀμεληθέντος τοῦ καθαρισμοῦ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν ἔργων, κατέστη δυσχερὴς ἡ διέλευσις τῶν πλοίων αὐτῶν, ἂν ὄχι ἀδύνατος· διότι ὑπάρχει καμπύλη γραμμὴ, τὴν ὁποίαν θὰ διανύσωσι τὰ ἀτμόπλοια, καὶ οἱ πλοίαρχοι, συμπιπτούσης τῆς ὥρας τοῦ γεύματος, ὅτε ἐκεῖ προσεγγίζουν, δὲν εἰσέρχονται διὰ τοῦ ἀρκτικοῦ στομίου τοῦ λιμένος, ὅτε ἀπαιτεῖται ἐπίβλεψις καὶ προσοχὴ, ἀλλὰ περιπλέουσι τὴν νῆσον τοῦ Πόρου καὶ ἔρχονται ἀπὸ τὸ ἀνατολικὸν αὐτῆς μέρος. Τοῦτο εἶναι δαπάνη καὶ διὰ τὴν ἑταιρίαν, ἥτις καταναλίσκει περισσοτέρους ἄνθρακας, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ταξειδεύοντας ἡμᾶς τοὺς Πελοποννησίους ἐν γένει καὶ τὰς οἰκογενείας μας, διότι ἀργοποροῦμεν. Συμφέρον λοιπὸν γενικὸν διὰ πάντας ἡμᾶς τοὺς ταξειδεύοντας διὰ τὴν Πελοπόννησον, ά) διὰ τὴν εὐκολίαν ἡμῶν λόγῳ τῆς οἰκονομίας τοῦ χρόνου καὶ δαπάνης, βʹ) δὲ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἤρεμον καὶ γαληνιαῖον τοῦ πλοῦ διὰ τὸν παράπλουν τῶν Μεθάνων, ἔνθα κοπάζουν τὰ κύματα, ὅπερ δὲν συμβαίνει διὰ τὰ ἀτμόπλοια σήμερον, τὰ ὁποῖα, διὰ νὰ κρατήσωσι σημεῖον πορείας τὴν ἀνατολικὴν ἄκραν τῆς νήσου Καλαυρίας, διέρχονται πολλὰς δυσχερείας ἕνεκα τῶν κυμάτων· ἐνῷ ὅταν πρόκηται νὰ διέλθουν τὸν ἀρκτικὸν πορθμὸν τοῦ λιμένος καὶ ἐξέλθουν τοῦ ἀνατολικοῦ, ἤθελον ἔχει μεγίστην εὐκολίαν. Τοῦτο εἶναι ἐπίσης ὠφέλιμον καὶ διὰ τὸ δημόσιον, ἐν αἷς μάλιστα διατελοῦμεν περιστάσεσι, καθ’ ὅσον δύνανται τὰ σκάφη τὰ πολεμικὰ νὰ διέρχωνται ὁπόθεν θέλουσι, καὶ νὰ ἐξέρχωνται ἐλευθέρως. Διὰ τοῦτο ἂν καὶ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Μεσσηνέζη κατὰ τοῦτο, ὅτι σήμερον δὲν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν δαπάνας τοιαύτας, καὶ ὅτι ἔπρεπε τὸ Κράτος πρὸς ἄλλον σκοπὸν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του, καὶ τὸ ὁποῖον τοῦτο ποθούμενον προέρχεται ἀπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν εἶναι μόνον ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς ἐκλέγεται, ἀλλὰ καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, καὶ ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους ἐννοῶ οὕτω τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ, ὅτι ἐκπληροῦνται δι’ οἰκονομιῶν. Ὅταν ὅμως ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, παραλείπων τὴν γενικὴν ταύτην ἔποψιν, ἐμφορῆται ὑπὸ ἐπαρχιακοῦ ἐγωϊσμοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν μείωσιν ταύτην τῆς προσωπικότητος ὡς ἀντιπρόσωπος ἐπαρχίας διὰ τὴν ἐπαρχίαν του ζητεῖ ὠφελείας, ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ παραιτήσω αὐτὴν τὴν ὁδὸν καὶ ζητήσω ὠφελείας διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς τὸ συμφέρον τὸ γενικὸν καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τὸ ἀτομικὸν, τοῦ νὰ ταξειδεύωσιν αἱ οἰκογένειαι μετ’ εὐκολίας, νὰ χορηγήσῃ ἓν ποσὸν 20,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ στομίου τοῦ ἀνατολικοῦ τοῦ λιμένος Πόρου, ὅπως τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀκόμη καὶ τὰ διάφορα σκάφη τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μας δύνανται νὰ διέρχωνται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς στομίου τοῦ λιμένος εἰς τὸ ἕτερον. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Δουζίνα, ἐπιψηφίζονται δὲ τ’ ἄρθρα 14 καὶ 15.) Ἄρθρον 16. «Καλλωπισμὸς πρωτευούσης κλπ.» 15,000.

§41ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ καταργηθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν.

§42ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι ὀλίγον μάλιστα.

§43ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶναι τριάκοντα ἔτη ἀφ’ ὅτου τίθεται ποσὸν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ὑπὲρ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν ἔχει χρέη ἐκ τριῶν ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ἔχει καὶ περιουσίαν ἀμύθητον καὶ προσόδους ἱκανὰς, καὶ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας αὑτοῦ τὰς δαπάνας· ὡς καὶ εἰς τὰς διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῆς πόλεως· διατί λοιπὸν νὰ χορηγήσωμεν αὐτὸ τὸ ποσόν; Τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐντελῶς ἄτοπον, καὶ δι’ αὐτὸ προτείνω τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ.

§44ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν τὰς παρατηρήσεις, ἃς καὶ ἄλλοτε ἐξήνεγκον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὁσάκις ἐζητήθη δαπάνη τοῦ δημοσίου ὑπὲρ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν, κύριοι, δὲν εἶναι δῆμος τῶν Ἀθηναίων, εἶναι ὁ δῆμος τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Ἐνταῦθα κατοικοῦσιν οἱ συνεπαρχιῶται τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τήνου, ὡς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σύρου, καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐπαρχιῶν. Ἡ πόλις λαμβάνει ἔκτασιν, καὶ τὴν ἔκτασιν ταύτην λαμβάνει ἐκ τῶν ἐργαζομένων καὶ ἐγκατεστημένων ἐνταῦθα δημοτῶν ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Ὑμεῖς, κ. πρόεδρε, δὲν ἔχετε κτήματα ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν; Ἡ πόλις οὕτω λαμβάνει καθ’ ἑκάστην ἔκτασιν μεγάλην. Δὲν εἶναι πρέπον λοιπὸν ν’ ἀνακουφισθῇ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν κατά τι εἰς τὰς ἐκ ταύτης προστιθεμένας δαπάνας; Ἐκτὸς τούτου ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ δήμου Ἀθηναίων δὲν εἶναι τοιαύτη, οἵαν παρέστησαν, διότι αἱ Ἀθῆναι εἶναι ἡ πρωτεύουσα τοῦ Κράτους. Ὑποβάλλεται ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων εἰς δαπάνας μεγάλας, εἰς ἀποζημιώσεις διαφόρους, διὰ πλατείας καὶ δι’ ἄλλα ἔργα, ἅτινα δὲν εἶναι δημοτικὰ κυρίως, ἀλλὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους, τοῦ δημοσίου. Ἐὰν θελήσητε ν’ ἀπαλείψητε αὐτὴν τὴν δαπάνην, δὲν θὰ βλάψητε ποσῶς τοὺς ἐν τῷ κέντρῳ κατοικοῦντας ἡμᾶς, ἤτοι τοὺς κυρίως Ἀθηναίους, ἀλλ’ ἐκείνους, οἵτινες οἰκοῦσιν εἰς τὰ ἄκρα τῆς πόλεως, οἵτινες εἶναι δημόται ἐξ ἄλλων δήμων, καὶ ἰδίως Νησιῶται.

§45ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ κύριος βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν κατοικεῖται ἀπὸ ἄτομα ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι κατοικοῦσιν ἐνταῦθα πολλοὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἐνῷ ἔχουν τὴν κατοικίαν των καὶ τὰς οἰκογενείας ἐδῶ, πληρώνουσι καὶ αὐτοὶ πᾶν ὅ,τι πληρώνουσι καὶ οἱ δημόται Ἀθηνῶν, διότι καὶ πάντες οἱ πάροικοι καὶ φόρον ἐπιτηδεύματος πληρώνουσι καὶ φόρον ἀμπέλων καὶ φόρον οἰκοδομῶν καὶ πάντας ἐν γένει τοὺς φόρους, δημοσίους καὶ δημοτικούς, οἱ δὲ δημοτικοὶ φόροι πληρώνονται ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ εἰσάγονται εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον. Λοιπὸν δὲν παραλλάσσουσιν ὅλως διόλου. Αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ἐμὲ, ὅστις κατοικῶ ἐνταῦθα· πληρώνω ὅλους αὐτοὺς τοὺς φόρους, δημοσίους καὶ δημοτικούς.

§46ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔχετε κτήματα καὶ πληρώνετε.

§47ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Λοιπὸν ὑπόκειμαι εἰς ὅλας τὰς θυσίας, εἰς ἃς ὑπόκεινται καὶ οἱ δημόται. Δὲν βλέπω κατὰ τί ὠφελούμεθα περισσότερον ἡμεῖς. Ἐπειδὴ ἄρά γε εἶναι πρωτεύουσα, δι’ αὐτὸ πρέπει αἱ ἐπαρχίαι νὰ ὑποκύπται εἰς φόρον ὑποτελείας ὑπὲρ τῆς πρωτευούσης; Διατί ἄλλως νὰ συνδράμωμεν τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε δύναται καὶ νὰ δανείζῃ; Οἱ πόροι τοῦ δήμου Ἀθηνῶν εἶναι ἤδη τοσοῦτον ἐπαρκεῖς, ὥστε ὁ δῆμος οὗτος δὲν ἔχει ἀνάγκην τοῦ δημοσίου πλούτου.

§48ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὁ δῆμος Ἀθηναίων εἶναι δῆμος τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεώς του ἀναγκάζεται νὰ ὑποβληθῇ εἰς μεγάλας δαπάνας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔχει τόσους πόρους, ὥστε νὰ δύναται νὰ δανείσῃ, ἀλλ’ εἶναι κατάχρεως. Μάλιστα πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὑποβάλλεται εἰς διαφόρους ἐκτάκτους δαπάνας καὶ ἀπροβλέπτους. Πῶς θέλει ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, ὅστις πληρώνει βεβαίως τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους καὶ ἡμεῖς πληρώνομεν, νὰ μὴ χορηγηθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ θέλει αὐξήσει ἡ ἀξία τῶν κτημάτων του, καὶ ἐνῷ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἡ πόλις τῆς Ἑλλάδος; Νομίζω, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι τοσοῦτον εὐτελὲς, ὥστε δὲν ἔπρεπεν οὔτε κἂν νὰ γείνῃ λόγος.

§49ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ πρωτεύουσα τοῦ Κράτους εἰς πολλὰς δημοσίας ἀνάγκας συντρέχει. Μόλις εἶδε τὴν στενοχωρίαν τοῦ Κράτους διὰ νοσοκομεῖον τοῦ στρατοῦ, ἀμέσως δωρεὰν προσήνεγκε τὸ δημοτικὸν κατάστημα, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς νοσοκομεῖον στρατιωτικόν. Ἐπίσης ὁ δῆμος ἀπεφάσισε νὰ ἀφιερώσῃ τὸ ἐτήσιον περίσσευμα αὑτοῦ εἰς τὴν πολεμικὴν παρασκευήν. Ἰδοὺ τί πράττει καὶ πῶς συμπεριφέρεται ὁ δῆμος, καθ’ οὗ τόσος γίνεται βαρὺς ἀγὼν ἑκάστοτε.

§50ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἡ γενικὴ καταβόθρα ὅλης τῆς Ἑλλάδος· ὅλη ἡ Ἑλλὰς πᾶν ὅ,τι παράγει, τὸ καταναλίσκει ἐνταῦθα. Ἐνταῦθα συγκεντροῦνται οὐ μόνον ὅλαι αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἄλλο οἱονδήποτε, ἔστω καὶ μὴ ἐν τῷ προσήκοντι ἵδρυμα, ἀκόμη καὶ Ναυτικὴ σχολὴ ἐνταῦθα προσχεδιάζεται. Εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε εἶπεν ὁ ἀξιοσέβαστος κ. Ἰακωβάτος, ἡ ὑδροκεφαλικὴ νόσος Ἐκτὸς αὐτῆς τῆς γενικῆς καταναλώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Ἔθνους ἐνταῦθα, ὑπάρχει καὶ ἄλλη ματαία ἐπιβληθεῖσα διὰ τῆς ἀσυνέτου ἐγκαταστάσεως τῆς πρωτευούσης εἰς τὸν σημερινὸν χῶρον, ἥτις κοστίζει 30,000,000 ἐτησίως κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, διότι, ἂν ὑπολογίσωμεν τὰ ἔξοδα ἀπὸ Πειραιᾶ, διὰ νὰ ἀνέλθωμεν ἡμεῖς καὶ τὰ τρόφιμα, ἡ ἐνδυμασία καὶ ὅλα τὰ λοιπὰ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀποστάσεως, μιᾶς ὥρας ἀπὸ Πειραιᾶ μέχρις ἐδῶ, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι κοστίζει εἰς τὸν κόσμον 30,000,000 κατ’ ἔτος, διὰ μόνην τὴν ἄστοχον ἀπόφασιν νὰ ἀνακαινίσωμεν μακρὰν τῆς παραλίας τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν· καὶ ἰδοὺ τί δαπανῶνται λοιπὸν ἐνταῦθα, αἱ δὲ ἐπαρχίαι εἰσὶ φόρου ὑποτελεῖς εἰς τὴν ἐνταῦθα κατανάλωσιν, αὐταὶ δὲ καθ’ ἑαυτὰς ἐρημοῦνται, διότι ἅπαντες συντρέχουν ἐνταῦθα. Ἐντεῦθεν φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑποβάλωμεν τοὺς παραγωγοὺς τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ εἰς τὸ νὰ χορηγῶσιν ἐνταῦθα χρήματα διὰ θέατρον, τὸ ὁποῖον χορήγημα εὐτυχῶς κατηργήθη, καθὼς καὶ εἰς φωτισμὸν, εἰς καλλωπισμὸν καὶ τὰ τοιαῦτα.

§51ΦΙΛΗΜΩΝ. Τῇ προτάσει ἡμῶν τῶν βουλευτῶν Ἀττικῆς κατηργήθη τὸ ποσὸν διὰ τὸ θέατρον.

§52ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπαιτοῦν διὰ τὸν φωτισμὸν καὶ καλλωπισμὸν τῆς πόλεως καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σχεδίου συνδρομὴν ἀπὸ τὸ δημόσιον, χωρὶς νὰ σκεφθῶσιν, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχει οὐδὲ εἷς φανὸς, οὐδόλως δὲ καλλωπισμὸς τῶν πόλεων. Φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ πόλις αὕτη πρέπει νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν προσόδων της, αἵτινες εἰσὶ εἰσφορὰ τῆς ὅλης Ἑλλάδος, καὶ νὰ μὴ ζητῇ τὴν συνδρομὴν καὶ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ.

§53ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ προτεινόμεναι ἐνστάσεις δὲν εἶναι ὀρθαί. Αἱ Ἀθῆναι εἶναι ἡ ἕδρα τοῦ Βασιλέως, τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Βουλῆς· δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς δήμου, πρόκειται περὶ τῆς πρωτευούσης τοῦ Βασιλείου, καὶ διὰ τοῦτο ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ μᾶλλον, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι μικρὸν, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔρχηται γενναιότερον ἡ πολιτεία εἰς ἀρωγὴν τῶν Ἀθηνῶν. Κύριε πρόεδρε, καὶ αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἄλλων δήμων τοῦ Κράτους ἔχουσι καὶ ἐκεῖναι προνόμια τινὰ, καὶ διὰ τοῦτο ἕκαστος δῆμος εἰς τὴν πρωτεύουσιν αὑτοῦ δαπανᾷ τὰ περισσότερα εἰσοδήματά του, διότι ἡ πρωτεύουσα εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν ὅλην κοινότητα. Ἐὰν λοιπὸν αὗται αἱ πρωτεύουσαι τῶν κοινῶν δήμων ὀφελῶνται ἐκ τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοτικῶν εἰσφορῶν, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ συμβαίνῃ τοῦτο εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος. Ἐνταῦθα δὲ, ἔνθα εἶναι ἡ πρωτεύουσα τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, κατ’ ἀνάγκην μέρος τῶν δαπανῶν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν ὅλην ἐπικράτειαν, διότι ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης τῶν Ἀθηνῶν εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ὁ δῆμος τῆς ὅλης Ἑλλάδος· θεωρῶ λοιπόν, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι δικαιολογημένη. Ὑπὸ τὴν ἄλλην ὅμως ἔποψιν, τὴν ἐκ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ καὶ ἡ δαπάνη αὕτη πλεονάζουσα.

§54ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἀντιτείνω νὰ δοθῇ αὐτῇ ἡ συνδρομὴ, ἀλλ’ ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ ἐκτελῶνται τὰ ἔργα ἀκριβῶς, διὰ τὰ ὁποῖα δίδεται. Τί ἔχομεν ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ εἰς τὴν πρωτεύουσαν; καὶ ἡ πόλις εἶναι βρωμερὰ καὶ οἱ δρόμοι βορβορώδεις καὶ νερὸν δὲν ἔχομεν νὰ πίωμεν, διότι εἶναι θολόν. Λοιπὸν ὅσον αὐξάνουν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Δήμου, τόσον περισσότερον ἐπέρχεται ἡ παραλυσία καὶ καταστροφή· 15,000 ποίαν συνδρομὴν θὰ παράσχωσιν, ἀφοῦ ἕν ἑκατομμύριον ἐξοδεύεται καὶ δὲν γίνεται τίποτε; Ἕπεται λοιπὸν τὸ συμπέρασμα εἰς τί θὰ ὠφελήσουν αὐταὶ αἱ 15,000 δραχμαί. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 16, ἐπιψηφίζεται τοῦτο ὡς ἔχει, εἶτα δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 17.) Ἄρθρον 18. «Συνδρομὴ εἰς δήμους δι’ ὑδραγωγεῖα.»

§55ΤΙΝΕΣ. Τί χρειάζεται;

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τοῦτο σημειοῦται κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πέρυσι δὲν ἐσημειώθη· τὸ εἴχομεν διαγράψει.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους προϋπολογισμούς ὑπῆρχεν.

§59ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Προεκλήθη ἔρευνα καὶ ἐγένετο γνωστόν, ὅτι δὲν δαπανᾶται· ἄλλως τε εἶναι ἀνεπαρκὲς τὸ ποσόν. Ἢ πρέπει νὰ ἦναι ἄξιον λόγου, ἢ νὰ λείψῃ.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς διαγραφῇ.

§61ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὄχι.

§62ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπίθεσις γίνεται ὅταν πρόκηται περὶ δήμων.

§63ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ μέσα, πρέπει νὰ δοθῇ συνδρομή.

§64Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολλοὶ δῆμοι στεροῦνται ὑδάτων, ζητοῦσι δ’ ἑκάστοτε τὴν συνδρομὴν τοῦ δημοσίου δι’ ὑδραγωγεῖα, καὶ πολλάκις ἐδώκαμεν συνδρομὴν τοιαύτην. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 18 ὡς ἔχει.)

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Γνωρίζει ἤδη ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνεφώνησε μετὰ τινος Γαλλικῆς ἑταιρίας, ἵνα ἐνεργήσῃ αὕτη τὰς μελέτας περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου μεταξὺ Πειραιῶς, Ἀθηνῶν καὶ Λαμίας, καὶ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Πατρῶν. Διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην ἀπαιτεῖται δαπάνη 352,800 δραχμῶν, διότι ὑπελογίσθη, ὅτι αἱ μελέται μέλλουν νὰ περιλάβουν ἔκτασιν 450 χιλιομέτρων, ὑπολογιζομένου πρὸς 700 φράγκα ἑκάστου χιλιομέτρου κατὰ τὴν σύμβασιν. Προτείνω ἑπομένως εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τεθῇ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἄρθρον 19, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις αὕτη.

§66ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε προφορικῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ζητεῖ νὰ ἐγγραφῇ ἐν ἄρθρῳ 20 τοῦ κεφαλαίου Θʹ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πίστωσις 315,000 φράγκων διὰ μελέτην τῶν σιδηροδρόμων ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν. Ἔχετε ἐνώπιόν σας τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν συνῆψε μετὰ τῆς ἐργολάβου ἑταιρίας Perdoux, ἔχετε δι’ ἐπίσης καὶ τὸ πιστοποιητικὸν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, δι’ οὗ ὑποστηρίζεται ἡ ἱκανότης τῶν ἐργολάβων. Δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀμφισβητήσω τὴν πιστοποίησιν ταύτην· δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀμφισβητήσω τὴν πίστωσιν, καὶ θὰ ἔλθω μόνον νὰ ἐξετάσω αὐτὴν σχετικῶς μὲ τὴν σύμβασιν καὶ ν’ ἀποδείξω, ὅτι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως δὲν ἀνταποκρίνονται διόλου εἰς τὴν μελέτην τῶν ἔργων, διότι ἡ συμφωνία ἡ ἀναγραφομένη ἐν αὐτῇ εἶναι τοιαύτη, ὥστε οὔτε ἡ κυβέρνησις νὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν μελέτην, ὑπολογίζουσα τὴν δαπάνην, οὔτε ἄλλοι ἐργολάβοι νὰ δύνανται νὰ λάβωσι ταύτην ὡς βάσιν σπουδαίαν. Παράδοξον μοὶ ἐφάνη πῶς εἰς μίαν σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμων ὑπεγράφη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πρωθυπουργός.

§68ΡΟΥΦΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἐννοῶ κάλλιστα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε τὴν τόλμην ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοιαύτης συμβάσεως.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς συμβάσεις ὁ πρωθυπουργὸς ὑπογράφει.

§70ΡΟΥΦΟΣ. Ποτέ. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ προσέξητε καὶ νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ προοιμίου τῆς συμβάσεως ἀναγινώσκεται «Ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἀποφασίσασα τὴν κατασκευὴν δύω σιδηροδρόμων, ἐπιτρέπει εἰς τὸν κ. Perdoux νὰ ἐνεργήσῃ προκαταρκτικὰς μελέτας.» Κύριοι, διάφορα συστήματα σιδηροδρόμων ὑπάρχουσι, τὸ σύστημα τῶν πλατέων σιδηροδρόμων καὶ τὸ σύστημα τῶν στενῶν σιδηροδρόμων. Τὸ σύστημα τὸ δεύτερον εἶνε οἰκονομικώτερον, καὶ διὰ τοῦτο ὀνομάζεται οἰκονομικὸς σιδηρόδρομος, τὸ δὲ σύστημα τῶν πλατέων σιδηροδρόμων εἶνε πολὺ δαπανηρότερον. Ἡ κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων, καὶ μολοντοῦτο δὲν ἐμφαίνεται ποῖον ἐκ τῶν δύο συστημάτων θ’ ἀκολουθήσῃ. Λέγει νὰ ἐνεργήσῃ προκαταρκτικὰς μελέτας (avant projets). Μεγίστη ὅμως ἡ διαφορὰ τῶν προκαταρκτικῶν μελετῶν μὲ τὰς ὁριστικὰς (defiuitives). Τί εἶναι δὲ προκαταρκτικαὶ μελέται σᾶς τὸ λέγει τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως. Θὰ ἔχητε πρῶτον ἓν γενικὸν διάγραμμα μὲ κλίμακα 10,000, δεύτερον μίαν τιμὴν κατὰ μῆκος· τὰ μήκη θὰ ὦσι μὲ κλίμακα 1|200, τρίτον τινὰς ἐγκαρσίους τομὰς μὲ κλίμακα 1]200 καὶ τέταρτον διαγράμματα τῶν τεχνικῶν ἔργων, ἐν οἷς ἐμπεριέχονται καὶ οἱ σταθμοί. Πραγματικῶς τὰ συμφωνηθέντα εἶναι προκαταρκτικαὶ μελέται (avant projets), αἵτινες δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ, ὅτι γνωρίζει πόσον θὰ κοστίσῃ κατὰ χιλιόμετρον ὁ σιδηρόδρομος. Τί σᾶς χρησιμεύει νὰ ἔχητε τὸ διάγραμμα καὶ τὴν κατὰ μῆκος τομὴν μὲ τὰ ὕψη; Ποῦ θὰ ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ὕψη καὶ εἰς ποίας ἀποστάσεις; Γνωρίζετε τί εἶναι τὰ ὕψη; Εἶνε ἡ διαφορὰ τοῦ ἐδάφους, σπουδαίαν ἔχουσα ἐπιῤῥοὴν εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς δαπάνης, διότι πρόκειται νὰ ἦσθε ἐν γνώσει τοῦ ποσοῦ τῶν ἐκχωματώσεων καὶ ἐπιχωματώσεων, ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ὑψομέτρων, πρέπει νὰ ἔχητε τὰς ἐγκαρσίους τομὰς εἰς πᾶσαν μετάβασιν ἀπὸ ἐκχωματώσεως εἰς ἐπιχωμάτωσιν, ἀναποφεύκτους διὰ τὴν καταμέτρησιν. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ποία ἡ ποιότης τοῦ ἐδάφους, ἐὰν εἶναι ἀμμώδης, πετρώδης ἢ ἀργιλώδης, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν γίνωνται μελέται περὶ σιδηροδρόμων, γίνονται πάντοτε διατρήσεις, διὰ νὰ γνωσθῇ ποία ἡ ποιότης καὶ ἡ κατάταξις τῶν στρωμάτων τοῦ ἐδάφους, καὶ ποῖον ἑπομένως τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης. Πῶς λοιπὸν δύναται νὰ γείνῃ ὑπολογισμός, χωρὶς νὰ ἔχητε εἰς πᾶσαν διαφορὰν ἐδάφους ὑψόμετρον, ἐγκάρσιον τομὴν καὶ γνῶσιν τῆς ποιότητος αὐτοῦ; Εἶναι ἀπαραίτητον, ἐὰν πρόκηται νὰ δεχθῆτε τὴν σύμβασιν, νὰ ὑποχρεώσητε τὴν ἐργολάβον ἑταιρίαν, ὥστε νὰ ἐκτελέσῃ ὅλας, ἃς ἀνέφερα, ἐργασίας. Δὲν σᾶς χορηγεῖ ὁ ἐργολάβος παρὰ μόνον σταθερὸν καὶ εὐδιάκριτον σημεῖον, δηλ. σᾶς λέγει, ὅτι θέτει σημεῖα τὴν κορυφὴν τοῦ Λυκαβητοῦ, τὴν Ἀκρόπολιν, τὸ μνημεῖον τοῦ Φιλοπάππου, τὴν Καστέλλαν. Ἀλλὰ πόθεν θὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ, ποίαν ὁδὸν θ’ ἀκολουθήσῃ; Αὐτὰ ἀφίνει νὰ τὰ μαντεύσῃ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων. Τετάρτη καὶ τελευταία ὑποχρέωσις τοῦ ἐργολάβου εἶναι τὰ διαγράμματα τῶν τεχνικῶν ἔργων, καὶ ταῦτα ἄνευ ὑπολογισμοῦ τῆς καταμετρήσεως αὐτῶν καὶ ἄνευ λεπτομεροῦς ἐκθέσεως τοῦ εἴδους καὶ τοῦ ὑλικοῦ αὐτῶν. Περὶ τῶν ἔργων τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας (superstructure) ἡ ἐλαχίστη πρόβλεψις· περὶ κινητοῦ ὑλικοῦ (materiel roulant) ἡ ἐλαχίστη μέριμνα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας συνεφωνήσατε μετὰ τῆς ἐργολάβου ἑταιρίας, δύναται ἄλλος, κ. ὑπουργὲ, νὰ κάμῃ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς δαπάνης, δύναται νὰ τὸν κάμῃ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων; Ἐπρονοήσατε περὶ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅρων ὑποχρεώσεων; Διατί γίνονται αἱ μελέται, καὶ διατί ἐγένετο τόσος λόγος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος; Ὁ κ. Τρικούπης ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ παραχώρησις κατασκευῆς σιδηροδρόμων, χωρὶς νὰ ἦναι γνωστὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος κατὰ χιλιόμετρον, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησε νὰ γείνουν αἱ μελέται ἀπὸ τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἦναι ἐξησφαλισμένον πάσης πλεονεξίας καὶ κλοπῆς ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων, καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ, ἀναγράψασα πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ὅταν διὰ τῆς συμβάσεως δὲν δύνασθε νὰ κάμητε προϋπολογισμὸν δαπάνης, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης αὐτῆς, πῶς δύνασθε νὰ κάμητε παραχώρησιν; Ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπεκράτει τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ ἐπικρατοῦσα, εἶναι, ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ καλῶς καὶ ἐκ τῶν προτέρων εἰς ποῖα βάρη θέλει ὑποβληθῆ. Κύριοι, ἀπορῶ πῶς ἦτο δυνατὸν τοιαύτη σύμβασις νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον Κοινοβουλίου, διότι αἱ περὶ σιδηροδρόμου μελέται εἶναι ἀπὸ τὰ στοιχειωδέστερα πράγματα. Ὅλα τὰ συγγράμματα τὰ περὶ σιδηροδρόμων πραγματεύονται περὶ αὐτῶν εὐκρινέστατα. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὴν συγγραφὴν Oppermann, ἥτις χαίρει τὴν ὑπόληψιν τοῦ κοινοῦ. Ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελεν ἀνατρέξει εἰς αὐτὴν καὶ ἀναγνώσει πεντήκοντα σελίδας, θὰ ἦτο εὐκολώτατον νὰ μάθῃ ποία λέγεται μελέτη προκαταρκτικὴ, ποία ὁριστικὴ, καὶ ποῖα στοιχεῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰς μελέτας αὐτὰς, ὡς καὶ ποία δαπάνη, δὲν θὰ ἔφερε τὴν Βουλὴν εἰς τοιαύτην δυσάρεστον συζήτησιν καὶ δὲν θὰ καθίστα προβληματικὴν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὅλοι ἐπιστήμονες, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶμαι, ἀνέτρεξα ὅμως εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦτο καὶ εἶδον πῶς γίνονται αἱ μελέται ἐκεῖ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελεν ἴδει διὰ τὰς μελέτας αὐτὰς τί ἀπαιτεῖται, ὅπως ὦσι πλήρεις. Ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς δαπάνης τῶν προκαταρκτικῶν μελετῶν, τὸν ὁποῖον παραδέχονται ὅλοι οἱ συγγραφεῖς, οἵτινες εἶναι μηχανικοὶ, ἐκτελέσαντες τοιαῦτα ἔργα, εἶναι 150 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον. Ἐγὼ δύναμαι ν’ ἀναλάβω ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως αὐτῆς τὴν προκαταρκτικὴν αὐτὴν μελέτην διὰ 300 φράγκα, καὶ νὰ ἔχω ἀφεύκτως 120 φράγκα κέρδος, καὶ νὰ δώσω καὶ πᾶσαν ἐγγύησιν, ὅτι θὰ τὴν ἐκπληρώσω ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Ἰδοὺ εἰς τὴν σελίδα 108 τοῦ συγγράμματος αὐτοῦ, ὅπου εἶναι τὸ συμπέρασμα ὅλης τῆς ἐργασίας περὶ μελετῶν. Ὁ κ. Ruelle ὑπολογίζει αὐτὴν ἀπὸ 170 μέχρις 180 φράγκων, ὁ δὲ κ. Froyer ὑπολογίζει αὐτὴν διὰ μὲν ὁμαλὰ ἐδάφη εἰς 116 φράγκα, διὰ δὲ τὰ ἀνώμαλα εἰς 159 φράγκα, καὶ ὁ κ. Huguet εἰς 150 φράγκα (ἰδὲ σελ. 24 Oppermann.) Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι αἱ μελέται, τὰς ὁποίας συνεφώνησαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπαιτοῦν δαπάνην 180 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς τὰς συμφωνοῦμεν διὰ 700 φρ. Ἀλλὰ θ’ ἀνατρέξω εἰς μίαν ἄλλην σελίδα, τὴν 18ην. Κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον κάμνει ὁ κ. Oppermann, καὶ ἔχει ἀναγράψει ὅλον τὸ προσωπικὸν καὶ τὸ ὑλικὸν τὸ ἀναγκαῖον, προκύπτει, ὅτι 120 φράγκα εἶναι τὰ ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ δι’ ἑκάστην ἐργάσιμον ἡμέραν, καθ’ ἣν δύνανται εἰς ὁμαλοὺς τόπους νὰ γείνουν μελέται ἐπὶ δύω χιλιομέτρων, ὥστε διὰ τὸ προσωπικὸν εἶναι 60 φράγκα τὴν ἡμέραν, προστίθενται δὲ 50 φράγκα δι’ ἔξοδα γενικὰ, διοικήσεως, μεταφορᾶς ὑλικοῦ κτλ., ὥστε εἶναι 85 δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐργολάβος ἑταιρία ζητεῖ 700 φράγκα. Ὁμιλῶν δὲ περὶ μελετῶν, ἐννοῶ τὰς ἐν τῇ συμβάσει περιγραφομένας. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι μόνον αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀποκτᾷ ἡ ἑταιρία; Ἡ Κυβέρνησις δὲν γνωρίζει πόσα εἶναι τὰ χιλιόμετρα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐργασθῇ ἡ ἑταιρία. Εἶναι γνωστὸν κατὰ προσέγγισιν, ὅτι διὰ τοὺς δύω σιδηροδρόμους θὰ γείνωσι μελέται ἐπὶ τετρακοσίων χιλιομέτρων, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν, ὅτι ἡ ἑταιρία, στηριζομένη εἰς καμπυλογραμμίας, δύναται νὰ διπλασιάσῃ ἂν θέλῃ τὸ ποσὸν τῶν μελετῶν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ τῇ ἐπιβάλῃ τὸ ἐναντίον. Ἐγὼ συνέπεσεν ἄλλοτε νὰ παρακάθημαι εἰς τὰ δωμάτια ἑνὸς ἐργολάβου, ὁ ὁποῖος ἔκαμε μελέτην ἐπὶ τοῦ χάρτου τοῦ γαλλικοῦ ἐπιτελείου καὶ διεπραγματεύετο σοβαρῶς μετὰ τῶν ὑπουργῶν μας, παρουσιάζων καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ διαγράμματα. Διὰ τῆς συμβάσεως ὁ ἐργολάβος εἶναι ἐλεύθερος εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς, καὶ δύναται, ἀντὶ νὰ λάβῃ τὴν εὐθεῖαν γραμμὴν, νὰ λάβῃ τὰς καμπύλας. Καὶ προσέξατε, κύριοι, εἰς αὐτὸ, διότι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα τῆς διαχαράξεως ἑνὸς σιδηροδρόμου. Ἡ κακὴ διαχάραξις δύναται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς μεγάλα βάρη, δύναται νὰ προξενήσῃ καὶ μεγάλας βλάβας εἰς τὰ τοπικὰ καὶ γενικὰ συμφέροντα. Ἄνευ ἐλέγχου αὐστηροῦ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ διαχάραξις Πάντοτε ἐπρόσεξαν πολὺ εἰς τὴν καλὴν διαχάραξιν τῶν σιδηροδρόμων, διότι εἶναι τὸ πρώτιστον καὶ σημαντικώτερον στοιχεῖον οἰκονομίας εἰς τοὺς σιδηροδρόμους. Διὰ τοῦτο, ὁσάκις μία ἑταιρία ὑπέβαλλε πλήρη μελέτην, τὸ Κράτος δὲν ἀπεφάσιζεν, ἀλλὰ τὴν ὑπέβαλλον εἰς συμβούλιον προεξαρχόντων προσώπων, μηχανικῶν καὶ ἀνωτάτων πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ὁποίου δὲν ἀπεφάσιζε τὸ Κράτος νὰ κάμῃ παραχώρησιν· τοῦτο ἐγίνετο ἐν Γαλλίᾳ. Τὸ ὑπουργεῖον, βλέπετε, ἄφησε τὸν ἐργολάβον νὰ λάβῃ οἱανδήποτε διεύθυνσιν θέλει, πρὸς μεγίστην ζημίαν τῶν συμφερόντων τῆς ἐπικρατείας, καὶ ἀντὶ νὰ πληρώσητε 315,000 φράγκων, ἀπὸ τὸν ἐργολάβον ἐξαρτᾶται νὰ δώσωμεν 730,000.

§71ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὅσα συζητεῖτε, κ. Ῥοῦφε, τὰ ὑπεσχέθη ὁ ἐργολάβος ἐγγράφως.

§72ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Κασιμάτη, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ συζητήσωμεν τὴν πίστωσιν καὶ τὴν σύμβασιν ὅπως ὑπεβλήθη, καὶ τίποτε πλέον, Οὐδὲν ἕτερον ἐγνωστοποιήθη παρὰ τῶν ὑπουργῶν. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ νέα πρότασις, τοῦτο ἐμφαίνει, ὅτι πλημμελῶς συνετάχθη ἡ σύμβασις, καὶ δικαιούμεθα νὰ τὴν ἐπικρίνωμεν. Τὸ ἄρθρον 4 λέγει: «ἔχει δὲ ἀφ’ ἑτέρου τὸ δικαίωμα τῶν μελετῶν, ἐὰν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον.» Καὶ εἶνε δυνατὸν ἄνευ ἐλέγχου νὰ γείνῃ ἡ ἐργασία αὕτη; Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ὑπάρχει συμβούλιον ἐλέγχου ἐκ μηχανικῶν. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ὑπάρχει ὁ χάρτης τοῦ ἐπιτελείου εἰς τὴν μεγαλειτέραν ἐντέλειαν, ὑπάρχει προσωπικὸν ἐλέγχου, personnel de controle, καὶ ἐν τούτοις ἐδῶ θέτει ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἐὰν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος. Δὲν ἀδικῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ πιστεύσω, ὅτι δύναται νὰ κάμῃ τὸν ἔλεγχον αὐτὸν διὰ τῶν μέσων καὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχει σήμερον εἰς τὴν διάθεσίν του. Οἱ μηχανικοί, τοὺς ὁποίους μεταχειρίζονται εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα, πληρώνονται ἁδρῶς, καὶ ὅταν λέγω ἁδρῶς, δὲν ἐννοῶ οὔτε 10 οὔτε 12 χιλιάδας, ἀλλὰ 40–50 καὶ 60 χιλιάδας φράγκων. Ἄνευ τοιούτου μηχανικοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτηρήσωμεν τὰς μελέτας καὶ νὰ ἔχωμεν πίστιν εἰς τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἐπρονόησε νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀποφασίσει ἂν θὰ κατασκευάσῃ ἰδίαις δαπάναις τὸ Κράτος, ἢ ἂν θὰ παραχωρήσῃ τοὺς σιδηροδρόμους, εἴτε προικίζον αὐτούς, εἴτε ἐξασφαλίζον τόκον. Εἶνε δὲ κύριος ὁ ἐργολάβος μετὰ τὰς μελέτας νὰ κάμῃ προτάσεις περὶ κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης. Ἐπειδὴ δὲ ἀδυνατῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι θὰ δυνηθῇ τὸ δημόσιον νὰ καταβάλῃ ἑβδομήκοντα ἑκατομμύρια φράγκων, θὰ μείνωμεν μὲ τὴν δαπάνην τῶν μελετῶν, καὶ ποίων μελετῶν; καὶ θὰ ἤμεθα ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωμεν 500,000 φράγκων δι’ αὐτάς; τοῦτο ἀποδεικνύεται καθαρῶς ἀπὸ τὴν σύμβασιν. Εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον 4 εἶναι ἡ ἑξῆς παράγραφος, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω ἐννοήσει, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μοὶ τὴν ἐξηγήσῃ: «Ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ διαγράμματος τῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πάτρας γραμμῆς θέλουσι γραφῇ δύω ἄξονες διαφόρου πλάτους, ἡ τιμὴ θέλει λογισθῆ ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τοῦ μήκους τῶν γραμμῶν.» Τί ἐννοεῖτε, κ. ὑπουργέ, μὲ τὴν ἔκφρασιν «ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τοῦ μήκους τῶν γραμμῶν;

§73Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν εἰς ὅλα.

§74Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἀλλὰ μήπως ἐπρονόησαν τοὐλάχιστον ποῖα δικαστήρια θὰ ἦνε ἁρμόδια νὰ λύουν πᾶσαν ἀναφυησομένην διαφορὰν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐργολάβου; Ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω ὅσα ἀνέφερον εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ναυαγήσωσιν εἰς τὸ πρῶτον των στάδιον οἱ σιδηρόδρομοι, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως καὶ τὴν ἀναγραφὴν της ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅπως ἀπαλλαχθῶμεν ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς ἐργολάβον, καὶ κατόπιν δι’ εἰδικῆς πιστώσεως νὰ χορηγήσωμεν τὰ μέσα πλήρη, ἵνα πραγματοποιηθῇ ἀκριβὴς μελέτη ὁριστικὴ, διὰ νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὸ εὐχάριστον σημεῖον νὰ γνωρίσωμεν ποία θὰ ἀπαιτηθῇ δαπάνη πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, καὶ προχωρήσωμεν διὰ πάσης θυσίας εἰς τὴν ἐκχώρησιν αὐτῶν. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν γείνει δεκτὴ ἡ πρότασίς μου αὕτη, θέλω διατυπώσει καὶ ὑποβάλει τροπολογίας ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἵνα τοὐλάχιστον μετριασθῇ τὸ κακόν.

§75Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργὸς) Ἔχομεν ἀνάγκην μελέτης προηγουμένης διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ναὶ ἢ ὄχι; Ἰδοὺ ἡ πρώτη ἐρώτησις, εἰς ἣν συμφωνοῦμεν ὅλοι, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην. Θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἡ παρουσιαζομένη σύμβασις πληροῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην ἐντελῶς. Ἡμεῖς, κύριοι, ὅπως καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις σπουδαίως ἐσκέφθημεν περὶ σιδηροδρόμων, διότι μεγάλην ἀνάγκην ἔχομεν αὐτῶν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπεν οὐ μόνον νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως, ἀλλὰ νὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς ἀποτελέσματα, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πολλὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἐπισήμως καὶ ἰδιαιτέρως, συνεβιβάσθημεν μὲ τὸν κύριον περὶ οὗ πρόκειται, διότι ἐπείσθημεν, ὅτι ἔχει καὶ ἐγγυήσεις καὶ τὰ μέσα νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον καὶ νὰ ἐνεργήσῃ μελέτας, καὶ θέλει πράξει τοῦτο, διότι πλησίον ἐδῶ ἔχει ὑλικὸν περισσεῦσαν μετὰ τὴν κατασκευὴν ἄλλου σιδηροδρόμου. Διὰ τοῦτο μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπετύχαμεν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ τῳόντι νὰ ἐνασχοληθῇ σπουδαίως καὶ ἀποτελεσματικῶς, συνετάξαμεν τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς πρόκειται. Ἀπὸ ἐπιθυμίαν δὲ βεβαίως τοῦ νὰ προλάβωμεν ζημίας τοῦ δημοσίου καὶ ἄτοπα, διότι ἡ σύμβασις, καί τοι σχεδιασθεῖσα ἀπὸ εἰδικοὺς ἀνθρώπους, δὲν ἠμπορεῖ νὰ περιέχῃ τὰς λεπτομερείας, ὅσας ἀπαιτεῖ ἕκαστος, ὡς μᾶς ἐπέκρινεν ὁ προαγορεύσας, ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, θέσαντες τὴν διάταξιν, ὅτι ἡ ἐργασία θὰ γείνῃ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν ὑπαλλήλων ἡμῶν, ὅτι προβλέπομεν τὰ πάντα, καὶ ὅτι πᾶς κίνδυνος προλαμβάνεται, καὶ τὸ δημόσιον ἐξασφαλίζεται ἐντελῶς περὶ τῆς ἀληθοῦς καὶ καταλλήλου τελέσεως τοῦ ἔργου, καὶ ἐνομίσαμεν περιττὸν ν’ ἀναγράψωμεν λεπτομερίας, καθόσον εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐπιλαμβανόμενοι τοῦ ἔργου ἦσαν σπουδαῖοι καὶ σπουδαίως ἐσκέπτοντο, καὶ ὅτι σκοπὸν δὲν εἶχον οὔτε νὰ μᾶς ἐξαπατήσωσιν, οὔτε νὰ κερδοσκοπήσωσιν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγεννήθη ἡ ἀμφιβολία, ὅπως ἠκούσατε προσεκαλέσαμεν τὸν ὑπογράψαντα καὶ τῷ εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγηθῶμεν τί ἐννοοῦμεν διὰ τῆς λέξεως ἔλεγχος, διότι ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωμεν πλήρεις, ὁριστικὰς καὶ τελείας ἐργασίας· αὐτὸς δὲ, ὁ ὁποῖος σπουδαίως ἦλθε νὰ ἐργασθῇ ἐνταῦθα, μᾶς ἀπήντησεν, ὅτι τὸ αὐτὸ καὶ αὐτὸς ἐννοεῖ, καὶ ἐξέθεσε διὰ τῆς ὑπογραφῆς του τοῦτο, καὶ ὑπεβλήθη εἰς ὅλας τὰς τροπολογίας, καὶ μοὶ ἀπέστειλε δύο σημειώσεις. Εἰς μίαν ἐπιστολήν του λέγει, ὅτι ἀναδέχεται νὰ κάμῃ μελέτας ὁριστικὰς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ Terrassement, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἔργων τῆς τέχνης, ὥστε νὰ μὴ ἀπαιτῆται οὐδεμία μελέτη εἰς τὸν μέλλοντα ν’ ἀναλάβῃ τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου, ὅτι ἀναδέχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσδιορίσῃ τὴν διεύθυνσιν τῆς γραμμῆς, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Ῥοῦφος, ὅτι ἀναδέχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσδιορίσῃ τὰ σημεῖα καὶ τὸ τέλος καὶ τὰ διάμεσα, ὅτι τέλος πάντων ὑποβάλλεται εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς ὑποχρεώσεις, καὶ ἀναδέχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, ὥστε νὰ γείνῃ μελέτη πλήρης, ὁριστική, τελειωτική. Πρὸς δὲ τούτοις, ἵνα δείξῃ τὴν καλὴν πίστιν του, ἀναδέχεται, ἂν δὲν συμφωνήσωμεν νὰ τῷ πληρώσωμεν τὴν ἀξίαν, περὶ ἧς πρόκειται, νὰ ὑποβάλωμεν τὰς μελέτας εἰς τὴν κρίσιν μηχανικῶν ἐπισήμων Γάλλων ἢ Ἰταλῶν. Ὑπὸ δὲ τὴν λέξιν «ἔλεγχος» ἐννοεῖ, ὅτι ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον ἐντελῶς, δεχόμενος ὡς ἀνώτατον ὅρον τὰ 700 φράγκα. Δὲν ἐννοῶ λοιπόν, κύριοι, ἐὰν πρόκηται νὰ κάμωμεν μελέτας καὶ νὰ γνωρίζωμεν ἀληθῶς τί μέλλομεν νὰ πράξωμεν καὶ νὰ ἐξοδεύσωμεν, πῶς ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως ἢ ὡς ἐπράξαμεν, ὅταν ἔχωμεν μηχανικὸν, ὅστις ἀναδέχεται νὰ ἐνεργήσῃ πληρεστάτας μελέτας; τί ἄλλο νὰ ἀπαιτήσωμεν; Νομίζω, ὅτι περισσοτέραν ἐπιμέλειαν καὶ περισσοτέραν προσοχὴν καὶ ἀκρίβειαν δὲν ἠδυνάμεθα οὔτε ἡμεῖς ν’ ἀπαιτήσωμεν, οὔτε ὁ ἐργολάβος νὰ δώσῃ. Ἀπέναντι τοῦ συστήματος τούτου ἔχομεν τὴν ἐργασίαν τοῦ προκατόχου ὑπουργείου, σκεπτομένου ἐπίσης σοβαρῶς καὶ ἐμβριθῶς. Ἐνόμισεν ἀναποφεύκτους τὰς μελέτας, ἀλλ’ ἐπροτίμησε τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκτελέσεως· ἐσκέφθη νὰ καλέσῃ εἰδικοὺς ἀνθρώπους, νὰ τοὺς πληρώσῃ ἀκριβὰ, πρὸς τοῦτο δὲ ἐζήτησε τρεῖς ἐπιστήμονας ἐκ Γαλλίας. Πρῶτον δὲν γνωρίζω ἂν τρεῖς ἦναι ἀρκετοὶ καὶ πόσον χρόνον θὰ ἐργασθῶσιν· ἐν τούτοις αὐτοὶ ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν 100,000 δραχμὰς διὰ μισθὸν, καὶ 100,000 ὡς ἔξοδα ἐτήσια διὰ πέντε ἔτη. Ὁ κ. Τρικούπης θὰ ὁμιλήσῃ, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσῃ τὰ περὶ τούτου κάλλιον· τὸ ὑπουργεῖον ἦτο διατεθειμένον νὰ δεχθῇ πλέον τῶν 150,000. Ἐζήτησαν δεύτερον νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ φεύγουν ὅταν θέλουν, θὰ ἤμεθα ὅμως ἡμεῖς ὑποχρεωμένοι νὰ τοῖς πληρώνωμεν, ἐὰν θελήσωμεν νὰ τοὺς διώξωμεν, ἐκτὸς τῶν ἐξόδων τῆς ἐπιστροφῆς, μισθὸν ἑνὸς ἔτους· τὸ ὑπουργεῖον ἐπρότεινεν ἕξ μῆνας, τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τέλους μετενόησε, φαίνεται, καὶ ἡ ὑπόθεσις οὕτως ἐσταμάτησεν. Ἀλλὰ παρατηρήσατε εἰς πόσα ἔξοδα ἠθέλαμεν ὑποβληθῆ, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πότε ἤθελε τελειώσει τὸ ἔργον, ἢ ἤθελεν εἶσθαι καλὸν, καὶ ἠθέλαμεν δαπανήσει 1 ἑκατομμύριον. Ἐνδέχεται δὲ οἱ ἄνδρες οὗτοι νὰ βραδύνωσι, καὶ ἡμεῖς θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ πληρώνωμεν καὶ νὰ περιμένωμεν, καὶ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν ἔργον, ὅπερ εἶναι σπουδαῖον καὶ κατεπεῖγον. Ἰδοὺ διατί ἐπροτιμήσαμεν τὸ σύστημα τοῦτο ὡς ἀσφαλέστερον καὶ συμφερώτερον, καὶ δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, καὶ ἔτι πλείονας, διότι ὁ ἐργολάβος δέχεται, καὶ μᾶς ἐξασφαλίζουν πληρέστατα. Πρὶν τελειώσω ὅμως, κύριοι, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅ,τι γνωρίζω περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διὰ νὰ ἦσθε ἐν γνώσει. Ὁ πλούσιος Πολοκὼφ, κατοικῶν ἐν Πετρουπόλει, μοὶ ἐτηλεγράφησε διὰ τῆς πρεσβείας, λαβὼν γνῶσιν τῆς συμβάσεως, καὶ μοὶ λέγει, ὅτι ἀναλαμβάνει αὐτὸς τὰς μελέτας ὑπὸ τοὺς ἰδίους ὅρους, μὲ πληρωμὴν 500 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ὅ,τι ἠξεύρω περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀνδρὸς, εἶναι, ὅτι εἶναι πλούσιος καὶ ὅτι διὰ τῶν χρημάτων του κατεσκεύασε καὶ ἄλλους σιδηροδρόμους. Ἔχω καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν ἐκ μέρους τοῦ κ. Στράϊτ, τοῦ πατρὸς, ὁ ὁποῖος ἀναδέχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὰς μελέτας ἐπίσης μὲ 500 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον. Ὑποβάλλω τὰς προτάσεις ὅλας, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει. Μέχρι σήμερον λοιπὸν μᾶλλον ὁριστικὴν πρότασιν δὲν ἔχω παρὰ τὴν ὑπὸ συζήτησιν· κατ’ αὐτὴν ὁ ἐργολάβος ἀναδέχεται νὰ ἐνεργήσῃ πλήρεις μελέτας μὲ 700 φράγκα κατ’ ἀνώτατον ὅρον τὸ χιλιόμετρον· ἂν ὅμως, ὅπως προεῖπον, ἡ κυβέρνησις διαφωνῇ ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ ἔργου, θέλει τὸ ἐκτιμήσει ἀνώτερος μηχανικός. Ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνῃ· ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ σκέπτεται τῳόντι σπουδαίως νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος, πρέπει νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὴν ἰδέαν πρακτικῶς, ὅτι προτάσεις καλλιτέρας καὶ σπουδαιοτέρας ἐνόσῳ δ’ ἔχομεν, πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅ,τι ἔχομεν καλὸν, διότι ἀναβάλλοντες πάντοτε μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ εὕρωμεν τὸ καλλίτερον, θὰ ἀπολέσωμεν καὶ τὸ καλόν.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι εἶναι ἀνάγκη μελέτης σιδηροδρόμων, ἡ Βουλὴ ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ συναισθάνεται ἅπασα, καὶ αἱ ψηφοφορίαι αἱ μέχρι τοῦδε ἀπέδειξαν, ὅτι προτίθεται ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ νὰ ἐργασθῇ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πίστωσιν διὰ τοιαύτας μελέτας, ἐὰν δὲ δὲν ἐξετελέσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ χρῆσις τῆς πιστώσεως ἐκείνης, τοῦτο δὲν προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως ἐκείνων, οἵτινες εἰσηγήσαντο αὐτῆς, ἀφοῦ ἐκεῖνοι ἔπεσαν ἐκ τοῦ ὑπουργείου καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διεκπεραιώσωσι τὸ ἔργον. Ἀνεζητήθησαν παρ’ ἡμῶν τὰ κατάλληλα πρόσωπα, καὶ εὕρομεν αὐτὰ χάρις εἰς τὴν συνδρομὴν τῆς Γαλλικῆς κυβερνήσεως· ἀλλ’ ὅτε προέκειτο νὰ κλείσῃ ὁριστικῶς ἡ συμφωνία, ἐφάνη πιθανὴ ἡ μεταβολὴ τῆς κυβερνήσεως, ἐλάβομεν δὲ τότε πληροφορίας, ὅτι ὁ πιθανὸς διάδοχος ἡμῶν ἦτο ἐναντίας γνώμης περὶ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἔργου τούτου· ἐνομίσαμεν ἄρα, ὅτι θὰ ἦτο ἔλλειψις λεπτότητος, ἐν ταῖς παραμοναῖς τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ὑπουργείου, ἂν ἐδεσμεύομεν τὸν διάδοχον ἡμῶν ὡς πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἀπέκρουε. Δύο συστήματα παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλήν· δὲν λέγω, ὅτι δύο ὑπάρχουσι, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ κυβέρνησις, δὲν εἶναι σύστημα ἀνεγνωρισμένον, ἀλλ’ ἐνώπιον ἡμῶν ἔχομεν δύο συστήματα, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τῆς διεξαγωγῆς τῶν μελετῶν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, καὶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ κυβέρνησις, τῆς διεξαγωγῆς τῶν μελετῶν παρὰ τῆς ἑταιρίας, ἥτις προτίθεται νὰ ποιήσηται κατόπιν προτάσεις περὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Εἰς ἄλλα Κράτη τὰς μελέτας διεξάγουσιν ἑταιρίαι, ἀλλὰ μόνον, ὅταν ὑποχρεωθῶσι νὰ κατασκευάσωσι τὸν σιδηρόδρομον. Πρῶτον ἡ ἑταιρία παρουσιάζεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητεῖ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν, καταβάλλει τὴν ἐγγύησιν, ἥτις καταπίπτει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελεν ἐκτελεσθῆ τὸ ἔργον, καὶ κατόπιν ἀφίεται εἰς αὐτὴν νὰ ποιήσηται τὰς μελέτας ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς κυβερνήσεως· οὐδέποτε ὅμως εἰς οὐδὲν Κράτος ὑπάρχει παράδειγμα μελέτης, διεξαχθείσης δαπάνῃ τῆς κυβερνήσεως παρ’ ἑταιρίας, ἡ ὁποία δὲν δεσμεύεται ἐκ τῶν προτέρων πρὸς τὴν κυβέρνησιν περὶ κατασκευῆς τῆς γραμμῆς, καὶ τοῦτο εἶναι φυσικὸν, διότι ἄλλως μένουσιν αἱ μελέται ὅλως ἄχρηστοι. Ἔχομεν δὲ τὴν ἀπόδειξιν καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἡ γραμμὴ ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν, περὶ ἧς πρόκειται, εἶναι παρακεχωρημένη εἰς ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἐφρόντισε περὶ συστάσεως προκαταρκτικῆς ἑταιρίας μελετῶν. Ἡ ἑταιρία αὕτη ἡ προκαταρκτικὴ εἶχε πολὺ μικρότερα κεφάλαια παρ’ ὅσα θὰ εἶχεν ἡ ὁριστική, εἶχε, νομίζω, κεφάλαιον 700,000 δραχμῶν· ἐπὶ τούτων δὲ στηριζομένη, ἐφρόντισε νὰ γείνωσιν αἱ προκαταρκτικαὶ μελέται, διὰ τὰς ὁποίας, ὡς ἐπληροφορήθην, ἐπλήρωσεν εἰς τὸν διευθύνοντα αὐτὰς 200,000 δραχμάς· ἀλλ’ ἡ δαπάνη τῶν μελετῶν δὲν ἦτο ἀνωτέρα τῶν 100,000, ἐδόθησαν δὲ 200, διότι ὁ διευθύνας τὰς μελέτας ἠξίου, ὅτι εἶχε δικαιώματα ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διὰ τῆς πληρωμῆς ταύτης συνεψήφισεν αὐτά. Ἡ μελέτη ἀνεκοινώθη καὶ πρὸς τὴν κυβέρνησιν, καὶ εὑρίσκετο κατατεθειμένη εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ περὶ τῆς μελέτης ταύτης δὲν ἀκούομεν τίποτε, καὶ δικαίως· διότι, ἂν εἴπητε σήμερον εἰς τὸν συμβαλλόμενον, διατί δὲν ποιεῖται χρῆσιν ταύτης, ἀντὶ νὰ κάμῃ νέαν, θ’ ἀπαντήσῃ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, διότι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν μελέτην ταύτην· καὶ ἡ κυβέρνησις ὡσαύτως θεωρεῖ, ὅτι δὲν ἔχει μελέτας. Διατί λοιπὸν ἡ μελέτη, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ σήμερον, θὰ ἔχῃ πλείονα ἀξίαν τῆς μελέτης, ἡ ὁποία ἐγένετο πρότερον κατ’ ἐντολὴν τῆς ἑταιρίας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν σιδηροδρόμου; Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως ἡ μελέτη αὕτη ἢ σπουδαιοτέρα τῆς προηγουμένης, πᾶσα δὲ παρουσιασθησομένη ἑταιρία πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου θὰ εἴπῃ καὶ πάλιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν ἄλλης ἑταιρίας· θὰ κάμῃ καὶ αὕτη ἰδίας μελέτας, δαπανῶσα δι’ αὐτάς, ὡσανεὶ μὴ εἶχον γείνει αἱ προηγούμεναι. Αὗται αἱ μελέται οὐδεμίαν χρησιμότητα δύνανται νὰ ἔχωσιν, εἰμὴ μόνον δι’ ἐκεῖνον, ὅστις διεξάγει αὐτάς. Ἔχουσι δι’ αὐτὸν οὐ μόνον τὴν χρησιμότητα, ὅτι τὸν διαφωτίζουσι περὶ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον προτίθεται ν’ ἀναλάβῃ, ὅτι αἱ μελέται αὗται θὰ ἦναι ἡ βάσις τῶν προσφορῶν καὶ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν χρησιμότητα, ὅτι ἀποκλείουσι τὸν συναγωνισμόν, διότι πᾶς τις ἄλλος, ἵνα συναγωνισθῇ πρὸς τὸν διεξαγαγόντα τὴν μελέτην, πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ τῆς γραμμῆς, δὲν δύναται δὲ νὰ γνωρίζῃ ὅσα ὁ διεξαγαγὼν τὴν μελέτην ἔμαθεν, οὐδὲ δύναται νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι ἡ κατὰ τὴν μελέτην διεύθυνσις τῆς γραμμῆς εἶνε ἡ καλλιτέρα. Ἐννοεῖται, ὅτι μετὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἂν θελήσωμεν δι’ ἐργολαβίας νὰ κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ δεχθῶμεν τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ μᾶς ἐπέβαλλε, διότι οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς αὐτὴν διὰ τὴν ἐργολαβίαν, ὅπως οὐδεὶς δύναται νὰ συναγωνισθῇ καὶ διὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ προνομίου. Ἡ μελέτη ὑπὸ μηχανικῶν ὑπομισθίων τῆς κυβερνήσεως τί παρουσιάζει ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἀναγκάζει τὴν κυβέρνησιν νὰ ἀπεκδυθῇ τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἔχει, τοῦ νὰ διεξαγάγῃ αὐτὴ τὴν ἐργασίαν τῆς μελέτης, καὶ ν’ ἀναθέσῃ αὐτὴν εἰς ἄλλους ἐπὶ ἰδίῳ κέρδει ἐργαζομένους; Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως παρέστησεν, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν προσέφυγεν εἰς τοῦτο τὸ σύστημα, εἶνε, ὅτι τὸ ἄλλο θὰ ἦναι δαπανηρότερον. Ἀλλ’ εἶνε ἀδύνατον νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἰδέα αὕτη, διότι ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ σύμβασις μᾶς λέγουσιν, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη τῆς ἑταιρίας δὲν ἔχει ἀξία, ἂν μὴ διεξαχθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν ἔλεγχον δὲ ἡ Κυβέρνησις πῶς θὰ διεξαγάγῃ; διὰ τῶν μηχανικῶν τῶν ἡμετέρων; βεβαίως ὄχι· διότι ἱκανοὶ εἶνε οἱ ἡμέτεροι μηχανικοὶ διὰ τὰ ἔργα, εἰς τὰ ὁποῖα εἰργάσθησαν, εἰς σιδηροδρόμους δὲ δὲν εἰργάσθησαν· ἐξ ἀνάγκης ἄρα θὰ φέρῃ ἐξ Εὐρώπης μηχανικούς, θὰ φέρῃ δὲ ἐκείνους, οὓς ἐπρόκειτο νὰ φέρῃ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, θὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν γαλλικὴν κυβέρνησιν, καὶ ἡ γαλλικὴ κυβέρνησις θὰ στείλῃ ἐλεγκτὰς αὐτοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐπρόκειτο νὰ στείλῃ πρὸς ἡμᾶς ὡς μηχανικοὺς ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων ἐν γένει. Εἰς ἐκείνους τοὺς ἐλεγκτὰς δὲν θὰ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅ,τι ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν καὶ ἡμεῖς; ἑπομένως οὐ μόνον ἐλάττωσιν δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ ἔχομεν διπλασιασμὸν δαπάνης, διότι, πλὴν τῆς πληρωμῆς δι’ αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα, θέλομεν ἔχει καὶ τὴν δαπάνην τῶν 350,000 δραχμῶν, ἴσως δὲ καὶ πλέον, τὴν ὁποίαν ἡ σύμβασις ἐπάγεται. Ἡ δαπάνη ὅμως διὰ τοὺς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μηχανικοὺς δὲν εἶναι οἵαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρέστησεν αὐτήν, διότι τὰ ζητηθέντα ποσὰ εἶναι 50,000 φράγκα κατ’ ἔτος παρὰ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ, τοῦ ἔχοντος βαθμὸν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῇ γαλλικῇ ingénieur en chef καὶ ἀνὰ 25,000 φράγκα δι’ ἕκαστον τῶν δύο ἄλλων, ἐχόντων βαθμὸν ingénieur ordinaire 1ère de classe. Θέλουσι τοῖς δοθῇ τὰ ἔξοδα τῆς ἐλεύσεως καὶ ἐπανόδου, ἅτινα πρέπει νὰ διανεμηθῶσιν ἐπὶ πέντε ἐτῶν, θέλουσι δοθῆ εἰς τὸν ἀρχιμηχανικὸν ἔξοδα ἐγκαταστάσεως ἐφάπαξ, τὰ ὁποῖα θέλουσι διανεμηθῆ ἐπὶ τῆς πενταετίας· ἡ δαπάνη δὲ, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ ἥτις εἶναι ἀνωτέρα τούτων, εἶνε τὰ ἔξοδα κινήσεως.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐνοικίου.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἔξοδα ἐνοικίου εἶνε μικροτέρου λόγου. Τὸ ἔξοδον τὸ σπουδαῖον ἦτο τὸ τῆς κατ’ ἀποκοπὴν πληρωμῆς τῶν ἐξόδων κινήσεως, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐπεβάλλετο ὡς ὅρος· ἔλεγον οἱ ξένοι μηχανικοί, ὅτι, ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ κρατῇ λογαριασμὸν τῶν ἐξόδων κινήσεως, δύνανται αὐτοὶ νὰ δεχθῶσιν ἓν ποσὸν ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ νὰ ἦναι ὑπόχρεοι νὰ μεταβαίνωσιν ὅπου διαταχθῶσι, χωρὶς νὰ λαμβάνωσι πρόσθετον πληρωμὴν, οὔτε διὰ τὰ ἔξοδα μεταβάσεως, οὔτε διὰ τὰ ἔξοδα διαμονῆς, ὅπου ἂν ἤθελον μεταβῆ. Ὥστε ἡ δαπάνη ἡ ἐτησία πολὺ ἀπέχει τοῦ ποσοῦ τῶν 200,000 φράγκων.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 150,000 λέγουν τὰ ἔγγραφά σας.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ αὐταὶ εἶναι προτάσεις ἐκείνων, ἡμεῖς δὲ ἀντεπροτείναμεν ἐλαττώσεις, καὶ εἶνε σχεδὸν βέβαιον, ὅτι τὰς πλείστας αὐτῶν ἤθελον δεχθῆ. Δὲν πρόκειται ὅμως σήμερον νὰ συζητήσωμεν μεταξὺ τῶν ποσῶν 120, 130 ἢ 150 χιλιάδων. Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ἀνώτερον ποσὸν, πάλιν αἱ δαπάναι τοῦ ἔργου, διὰ τῶν ὑπαλλήλων τούτων διεξαγομένου, δὲν θέλουσιν εἶσθαι ὁποῖαι διὰ τῆς συμβάσεως ὁρίζονται; Οἱ τρεῖς οὗτοι μηχανικοὶ ἤθελον διεξαγάγει τὸ ἔργον ἐντὸς ἓξ μηνῶν, τοῦτο δὲ δύναμαι νὰ βεβαιώσω δι’ ἐγγράφου ὑπογεγραμμένου παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε πρὸς ἄλλο πρόσωπον συνηλλάττετο περὶ ὁμοίας συμβάσεως, πρὸς τὸν κ. Πρέσσελ, ἐχορήγει διάρκειαν ἓξ μηνῶν διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου. Ἡ δαπάνη τῶν ἐργατῶν καὶ τοῦ ὑλικοῦ, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ὁ κ. Ῥοῦφος, εἶνε σχετικῶς μικρά. Ἂν ὑπολογίσωμεν αὐτὴν εἰς 100,000 φράγκων, καὶ ταύτας προσθέσωμεν εἰς τὸν μισθὸν καὶ τὰ ἔξοδα τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ἔστω καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος, ἤτοι εἰς 140,000 φράγκων, ἰδοὺ διὰ 240,000 δραχμῶν ἔχομεν ἐργασίαν διεξαχθεῖσαν παρὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὑπαλλήλων, τουτέστι παρὰ τῶν ἀρίστων μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους ἡ γαλλικὴ κυβέρνησις μᾶς ἔστειλεν ὑπὸ ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην, ἀντὶ ἐργασίας διεξαχθησομένης παρὰ ἑταιρίας, ἐπιδιωκούσης κέρδος, μὴ ἐχούσης οὐδὲν καθῆκον νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου. Ἡ ἑταιρία αὕτη δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι εἶναι λίαν ἔντιμος, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο, ὅτι τὸ πρόσωπον εἶναι ἔντιμον, θὰ ἐργασθῇ πρὸς τὸ συμφέρον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τῷ ἀναθέτουσι τὸ ἔργον. Αὐτὸς ὁμολογεῖ, ὅτι ἔρχεται, ὅπως ποιήσηται τὰς μελέτας αὐτοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως ἑταιρίας. Χάριν λοιπὸν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης ἐργάζεται καὶ θὰ ἐργάζηται, κατ’ ἀντίθεσιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, διότι ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ ὑπάρχει ἀντίθεσις συμφερόντων. Ὑπάρχει τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ δι’ ὡρισμένων σημείων λόγῳ στρατιωτικῆς σημασίας, νὰ διέλθῃ δι’ ὡρισμένων πόλεων καὶ χωρίων, χάριν τῶν κατοίκων, ἀλλ’ ὑπάρχει τὸ ἀντίθετον συμφέρον τῆς ἑταιρίας νὰ μὴ διέλθῃ ἡ γραμμὴ διὰ τῶν μερῶν ἐκείνων, διότι δὲν εὑρίσκει ἐκεῖ συμφέρον, τοὐναντίον δύναται, ἐγκαταλιποῦσα τὴν στρατηγικὴν γραμμὴν διὰ περιστροφῆς, νὰ φθάσῃ εἰς μεγάλην τινὰ κώμην ἢ πόλιν, ἐξ ἧς θὰ ἀπολαμβάνῃ κέρδη. Ἡ ἑταιρία κρίνει συμφέρον νὰ διατρήσῃ ἓν ὄρος, ἐνῷ ἡ κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ μὴ διατρηθῇ τὸ ὄρος, καὶ ἡ γραμμὴ νὰ περικάμψῃ τὰς ὑπωρείας, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν κατοικούντων αὐτάς. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ διεύθυνσις τῆς γραμμῆς ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν; Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι παραιτεῖται ἡ ἑταιρία τοῦ κανονισμοῦ τῆς διευθύνσεως τῆς γραμμῆς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως, δι’ ἐκθέσεώς του θέλει δικαιολογήσει ὁ κ. Lescann Perdoux τὰς προτιμηθείσας διευθύνσεις. Ἤδη παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ὁρίσῃ τὰς διευθύνσεις· ἀλλὰ ποῖος θὰ τὰς ὁρίσῃ; Ἵνα πράξῃ τοῦτο ἡ κυβέρνησις, πρέπει νὰ φέρῃ ξένους μηχανικούς· καὶ ὅταν φέρῃ μηχανικούς, ἵνα δυνηθῶσιν οὗτοι ν’ ἀποφανθῶσι, πρέπει νὰ κάμωσι τὴν προκαταρκτικὴν μελέτην· καὶ ὅταν κάμωσι ταύτην, ποίαν ἀνάγκην ἔχομεν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κ. Lescann Perdoux; Τὸ σύστημα, ὅπερ εἶχε προτείνει ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, δὲν ἀφώρα μόνον εἰς τὴν μελέτην τῶν γραμμῶν τῶν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν καὶ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας σιδηροδρόμων. Οἱ μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἔλθει, καλούμενοι κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἤθελον διεξαγάγει τὸ ἔργον τῆς μελέτης τῶν σιδηροδρόμων, ἤθελον χρησιμεύσει εἰς τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα καθ’ ὅλα, διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ξένων μηχανικῶν, ὄχι μόνον διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ἀλλὰ δι’ ὅλα τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα, καὶ διὰ χάραξιν ὁδῶν καὶ διὰ κατασκευὴν λιμένων καὶ δι’ ἀποξήρανσιν τελμάτων καὶ ὅ,τι ἄλλο· διὰ πάντα δὲ ταῦτα ἤθελον ἐργάζεσθαι οἱ μηχανικοὶ συγχρόνως μετὰ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἤθελον διεξαγάγει ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον. Εἶναι δὲ ἄτοπον, ἂν δυνάμεθα τὰ δύο ταῦτα νὰ συνδυάσωμεν, ἂν δυνάμεθα τὰς μελέτας περὶ σιδηροδρόμων νὰ διεξαγάγωμεν δι’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐν πάσῃ περιστάσει πρέπει νὰ φέρωμεν, ἂν θέλωμεν νὰ ἐκτελῶμεν καλῶς τὰ δημόσια ἡμῶν ἔργα, εἶναι ἄτοπον νὰ μὴ τὰ συνδυάσωμεν, ἀλλὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ τῶν σιδηροδρόμων δι’ ἄλλων, ἐνῷ οἱ ἄλλοι οὗτοι οὐ μόνον δὲν ἔρχονται μὲ οἰκονομικωτέρας προτάσεις, ἀλλ’ ἔρχονται μὲ προτάσεις πολὺ βαρυτέρας. Θὰ ἐνόουν δισταγμόν τινα τῆς Κυβερνήσεως, ἂν οἱ ἐρχόμενοι ἵνα μελετήσωσι τὰ τοῦ σιδηροδρόμου χάριν τῆς ἑταιρίας, ἀποβλέποντες εἰς τὴν μεγάλην ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ὡς ἐκ τῆς μελέτης ἐν τῷ συναγωνισμῷ περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἔλεγον, ὅτι τὰς μελέτας ταύτας δύνανται νὰ διεξαγάγωσιν ἐπὶ ἀπολήψει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ½, τοῦ ⅓, ἢ τοῦ ⅕ τῆς τιμῆς, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐγὼ θὰ ἤμην ἐναντίος, διότι θὰ ἔλεγον, ὅτι τοιαῦτα ἔργα δὲν πρέπει νὰ διεξάγωνται ἐν πνεύματι φειδωλίας, ὅτι τὴν μελέτην ἰδίως ταύτην πρέπει νὰ διεξαγάγωμεν διὰ πάσης τῆς ἀναγκαίας δαπάνης, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν ἀκριβῶς ποία εἶναι ἡ ἀξία τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ παραχωρήσωμεν εἰς ἑταιρίαν ἢ νὰ ἐκτελέσωμεν ἡμεῖς δι’ ἐργολαβίας, καὶ διὰ νὰ διαχαράξωμεν τὴν γραμμὴν ἐπὶ τὸ συμφερώτερον πρὸς τὸ Κράτος· ἀλλ’ οὐδὲ τοιοῦτόν τι παρουσιάζεται. Εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἂν ἐξετίθετο τὸ ἔργον τοῦτο εἰς συναγωνισμὸν μεταξὺ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὰ προσόντα, —διότι δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ τὰ προσόντα τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει τὴν ἐργασίαν, κατὰ τὰ πιστοποιητικὰ αὐτοῦ, ἀλλ’ αὐτὰ ταῦτα τὰ πιστοποιητικὰ μαρτυροῦσιν, ὅτι ὑπάρχουσι χιλιάδες, ἔχοντες ὅμοια προσόντα ἐν Εὐρώπῃ, —ἂν λοιπὸν πρὸς αὐτὰ τὰ πρόσωπα ἀπετεινόμεθα, προσφέροντες τὴν ἐργασίαν μειοδοτικῶς, δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ πιστεύσω, ὅτι θὰ εἴχομεν προτάσεις περὶ ἐλαττώσεως. Εὐθὺς ὡς ἐπληροφορήθη τὰ κατὰ τὴν σύμβασιν ὁ ἐν Ῥωσσίᾳ ἐργολάβος παρὰ τοῦ κ. Νάζου, ἔσπευσε νὰ προτείνῃ ἐλάττωσιν 30%. Τοιουτοτρόπως ἂν ἐπληροφοροῦντο καὶ ἄλλοι περὶ τῆς συμβάσεως καὶ ἂν προσεκαλοῦντο εἰς συναγωνισμὸν, ἠθέλομεν ἔχει προτάσεις ἐλαττώσεως 50, 60 καὶ 70%. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ περὶ τούτου οὐδόλως πρόκειται, ἡ δαπάνη 300 ἢ 400 ἢ 500 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν μελέτην εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν ἐκ ταύτης ὠφελειῶν· σπουδαῖον εἶναι ἡ μελέτη αὕτη νὰ γείνῃ διὰ τρόπου παρέχοντος εἰς τὴν κυβέρνησιν πᾶσαν ἀσφάλειαν, τοιαύτην δὲ ἀσφάλειαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἡ κυβέρνησις ἐν ταύτῃ τῇ συμβάσει. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης, ὁποίαν κανονίζει ἡ σύμβασις, θὰ ἐπροτίμων ν’ ἀναβάλωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, διότι εἶναι ἀδύνατον ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης μελέτης νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ σιδηρόδρομος, ἂν μὴ ἄλλο εἴπω, ἀλλὰ τοὐλάχιστον οἰκονομικῶς. Εἶναι βέβαιον, ὅτι κατόπιν τοιαύτης μελέτης δὲν θὰ ἔχωμεν ἐν τῷ συναγωνισμῷ περὶ τῆς ἐργολαβίας ἢ περὶ τοῦ προνομίου τὴν ὠφέλειαν, ἣν θὰ εἴχομεν, ἐὰν ἐπαρουσιάζομεν εἰς τὰς ἑταιρίας μελέτην παρὰ ξένων μηχανικῶν ἐν ὑπηρεσίᾳ τῆς κυβερνήσεως γενομένην, καὶ ἥτις παρέχει ἀσφάλειαν εἰς πάντας. Αἱ ἑταιρίαι γνωρίζουσαι, ὅτι ἡ μελέτη ἐγένετο ὑπὸ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις, οἵα ἡ Γαλλικὴ, ἀπέστειλεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, γνωρίζουσα αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα ὡς ἐκ τῆς προηγουμένης αὐτῶν ἐργασίας ἐν Γαλλίᾳ, ἤθελον ἀποδώσει πλήρη πίστιν εἰς τὴν μελέτην αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἤθελον τολμήσει νὰ προβῶσιν εἰς προτάσεις καὶ νὰ περιορίσωσι τὰς ἀπαιτήσεις αὑτῶν. Αἱ προτάσεις εἶναι κατὰ τοσοῦτον ὠφελιμώτεραι εἰς τὸ κράτος, ἐφ’ ὅσον αἱ γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ μειοδοτοῦντες περὶ τῶν ἐξόδων τοῦ ἔργου, εἶναι ἀκριβέστεραι. Ἑπομένως δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ὡς κανονίζει ἡ σύμβασις προμελέτη, ἔπρεπε νὰ γείνῃ μελέτη. Ἡ προμελέτη εἶναι ὅλως περιττὴ, διότι ἐπὶ τῇ βάσει προμελέτης δὲν δύναταί τις νὰ ποιήσηται προτάσεις. Ἀλλ’ ἂν ἀντὶ προμελέτης προσέφερεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς μειοδοτήσοντας μελέτην πλήρη παρὰ προσώπων παρεχόντων πᾶσαν ἀσφάλειαν, ὅτι ἡ μελέτη αὕτη ἐγένετο καὶ εἰλικρινῶς καὶ μεθ’ ἱκανότητος, τότε δυνάμεθα νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι θὰ λάβωμεν τὴν ἀνωτάτην προσφορὰν, θὰ τὴν λάβωμεν, διότι οἱ κατερχόμενοι εἰς τὸν συναγωνισμὸν, γνωρίζοντες ἀκριβῶς ποία εἶνε ἡ δαπάνη, ἠξεύρουσι ποῦ νὰ στηριχθῶσιν, ἵνα περιορίσωσι τὰς περὶ κέρδους ἀπαιτήσεις αὑτῶν. Ὅταν ὅμως ἦναι ἀμφίβολος ἡ δαπάνη, καὶ θὰ ἦναι πάντοτε τοιαύτη, ὅταν ἐπὶ τῇ βάσει προμελέτης γίνηται, πᾶν τὸ ἀσαφὲς θὰ στραφῇ κατὰ τῆς κυβερνήσεως. Ὅταν θὰ ἦναι ἄγνωστον ἂν τὸ χιλιόμετρον θὰ στοιχίσῃ εἰς τὸν ἀναδεχθησόμενον τὸ ἔργον 150 ἢ 170 χιλιάδας δραχμῶν, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ ἀναδεχθησόμενος θὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ 170 χιλιάδων· ὅταν δὲν ἦναι βέβαιον ἂν ἐξελέχθη ἡ καλλιτέρα γραμμὴ παρὰ τοῦ ἐργολάβου, καὶ ἂν δὲν θὰ ἀναγκασθῇ ἡ ἑταιρία ἡ ἀναλαμβάνουσα τὸ ἔργον νὰ μεταβάλῃ αὐτὴ, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ μὴ λάβῃ πρόνοιαν ἐν ταῖς προτάσεσιν αὑτῆς περὶ τῆς δαπάνης ἐξ ἐνδεχομένης μεταβολῆς τῆς διευθύνσεως. Φρονῶ ἄρα, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἵνα καταργήσωμεν τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὰς μελέτας τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καταχωρίσωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον, ἵνα καλέσωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μηχανικοὺς, χάριν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τῶν σιδηροδρομικῶν μελετῶν. Τὰ πρόσωπα ταῦτα πρέπει ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ κληθῶσιν, ἀφοῦ κατὰ τὸ σύστημα τῆς κυβερνήσεως θὰ μεταχειρισθῶμεν αὐτὰ ὡς ἐλεγκτάς· ἀλλὰ πρέπει νὰ καταχωρίσωμεν τὴν πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐνδεικνύῃ, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα θὰ ἔλθωσιν, ἵνα ἐργασθῶσιν εἰς τὰ δημόσια ἔργα καὶ ἵνα μελετήσωσι τὰ τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς πιστώσεως πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς παρούσης συμβάσεως.

§81ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ ὁμολογία τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἀποδεικνύει, ὅτι εἶχον πληρέστατα δίκαιον νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς συμβάσεως. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς σᾶς ἔφερε δύω σημειώσεις, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν σημειώσεων....

§82Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι σημειώσεις αὐταὶ, ἀλλ’ ἐπιστολαὶ ὑποχρεωτικαὶ δι’ αὐτούς.

§83ΡΟΥΦΟΣ. Τέλος πάντων, κύριοι, εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ἡ σύμβασις εἶχε συνταχθῆ ἀτελέστατα, καὶ ἑπομένως εἰς ὅσα ὑπεστήριξα, εἶχον πληρέστατα δίκαιον, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους.

§84Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα περιστρέφεται, ὡς βλέπετε, πῶς θὰ γείνωσι καλλίτεραι καὶ ἀκριβέστεραι αἱ μελέται· ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἰδέας ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου δὲν δυσκολεύεται νὰ κάμῃ πᾶσαν θυσίαν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀδιάφορον καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα· πιστεύω, ὅτι εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παραδεχόμεθα, ὑπάρχει περισσοτέρα ἀσφάλεια καὶ οἰκονομία. Πρῶτον εἰς οὐδεμίαν ἢ εἰς πολλὰ ὀλίγας χώρας τῆς Εὐρώπης αἱ μελέται ἔγειναν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ σπανιώτατα. Αἱ δυσκολίαι καὶ οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους παρουσίασεν ὁ κύριος Τρικούπης ὡς πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῆς γραμμῆς, ὅτι οἱ ἐνεργοῦντες τὴν μελέτην ἰδιῶται, ἔχοντες συμφέροντα ἴδια, δύνανται νὰ δώσωσιν ἄλλην διεύθυνσιν ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑφίστανται οἱ κίνδυνοι οὗτοι, διότι ὁ ἐργολάβος ἀναδέχεται ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε τῷ δώσει, καὶ ἀναδέχεται νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἐν τῷ μέσῳ, καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ τὸ τέλος εἰς πᾶσαν οἱανδήποτε τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐγκρίνει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ σύμβασις λοιπὸν πρόκειται νὰ γείνῃ τοιαύτη, ὥστε ἡ γραμμὴ νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πᾶσα οἱαδήποτε ἄλλη βελτίωσις καὶ πληροφορία. Ἐν γένει ὁ ἐργολάβος ἀναδέχεται νὰ γείνῃ ἡ γραμμὴ ὅπως τὴν θέλει ἡ Κυβέρνησις· ἑπομένως ὁ κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Κύριοι, ἡ ἐργασία, ὅπως ἡμεῖς τὴν ὑποδεικνύομεν, ὑπάρχει ἀσφαλεστέρα, διότι, ἐνῷ ἔχει τοὺς ἐργαζομένους, οἱ ὁποῖοι συμφέρον μέγιστον ἔχουν νὰ ἐκτελέσουν τὴν μελέτην καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας καὶ πλήρη, διότι ἴσως αὐτοὶ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, πρόκειται καὶ ν’ ἀποζημιωθοῦν. Ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ἐξασκεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπ’ αὐτῶν, θέλει βεβαιώσει τὸ τέλειον τῆς μελέτης. Δύω συμφέροντα, δύω ἐργασίαι ἀσφαλίζουν τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ οἰκονομικὸν τῆς γραμμῆς μᾶλλον, ἢ ἐὰν διωρίζομεν ἡμεῖς ὑπαλλήλους νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὸ τὸ ἔργον. Ποῖον ἔλεγχον θὰ ἔχουν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι περὶ τῆς καλῆς ἐργασίας των; οὐδένα· ποίαν ὑποχρέωσιν περὶ τῆς ταχείας περατώσεως; οὐδεμίαν· θὰ ἦναι κύριοι νὰ πράξουν ὅ,τι θέλουν, ὅπως καὶ ὅπως, καὶ ὅταν θέλουν. Ἀπόδειξις, κύριοι, ὅτι αὐτὸ τὸ συμφέρον ἑλκύει τοὺς ξένους πολλάκις νὰ παρατείνουν τὴν διαμονήν των ἐν Ἑλλάδι. Ὁ Γάλλος, ὁ ὁποῖος πρὸ ἐτῶν ἦλθεν εἰς Ἀθήνας, ἐνθυμεῖσθε πόσα ἔτη ἔμεινε διὰ τὴν ἐργασίαν ἐν τῇ πόλει; καὶ εἰργάζετο ἄνευ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀνεξελέγκτως· νομίζω, ὅτι τὸ δημόσιον ἐπλήρωνεν ὡς ἀμοιβὴν του πλέον τῶν 100,000 δραχμῶν. Νομίζω δὲ, κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον ἤθελον πράξει ἐπίσης καλῶς καὶ οἱ μηχανικοὶ Ἕλληνες, ἂν ἔχουν καὶ αὐτοὶ τὰ ἴδια μέσα καὶ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν. Κατὰ τὰ προηγούμενα, καθόσον γνωρίζομεν μέχρι τοῦδε, δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μηχανικοὺς παρὰ διὰ 5 ἔτη ἀναποφεύκτως· δι’ ὀλιγώτερον δὲν δέχονται.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δέχονται· ἡμεῖς ἐπροτείναμεν τὰ 5 ἔτη, δὲν ἀπαιτοῦν τοῦτο αὐτοί.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ θὰ φέρωμεν τρεῖς, ἐνῷ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐργασίαν τοῦ ἐλέγχου ἠμπορεῖτε νὰ τὴν κάμετε μόνον δι’ ἑνὸς, διατί; ὁ εἷς αὐτὸς θὰ ἠμπορῇ νὰ ἐνεργήσῃ τὸν ἔλεγχον εὐκολώτερον καὶ νὰ δαπανήσῃ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον εἰς ἄλλας ἐργασίας, τὰς ὁποίας θὰ τῷ ἐπιφορτίσωμεν. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι, διὰ τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη, εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ φέρετε ξένους μηχανικοὺς πολλοὺς, ἐνῷ δύνασθε οἰκονομικῶς νὰ ἔχετε ἕνα. Ἂν δεχθῆτε τὸ σύστημα τὸ ἀντίθετον, θὰ ἐξοδεύσωμεν πολλά. Ἡμεῖς ἐξοδεύομεν ὀλίγα καὶ ἀσφαλίζομεν. Κύριοι, συμβαίνει πανταχοῦ, καὶ ἐδῶ ἰδίως, ὅταν ἓν ἔργον ἢ παραχωρηθῇ, ἢ ὅταν ἦναι ἐν τῷ παραχωρεῖσθαι, τότε παρουσιάζεται ὁ συναγωνισμὸς καὶ αἱ συμφερώτεραι προσφοραί· ἀλλὰ πρὶν τούτου, ὁ συναγωνισμὸς δὲν ὑφίσταται. Πρὶν τούτου εἶχον τὴν προσφορὰν τοῦ κ. Pressel, ὁ ὁποῖος ὅμως ἐζήτει χιλίας δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον· δὲν τὴν ἐδέχθην· ἀλλ’ ἔκτοτε παρῆλθε καιρὸς πολὺς, καὶ πρότασις νέα οὐδεμία ἐγένετο.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ μελέτας.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε μελέτας ὁριστικὰς καὶ τελειωτικάς; Λοιπὸν, ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ δυσκολία ὑμῶν, δυνάμεθα νὰ τὴν ἄρωμεν. Δυνάμεθα, διότι δέχεται ὁ συμβαλλόμενος νὰ μεταβάλωμεν ὅπως θέλομεν τὴν σύμβασιν, αὐτὸν δὲν τὸν ἐνδιαφέρει πολὺ, καὶ δυνάμεθα, ἐὰν δὲν μᾶς ἀρέσῃ τὸ ποσὸν τὸ ζητούμενον, νὰ ὑποβάλωμεν τὸ ἔργον εἰς τὴν ἐκτίμησιν μηχανικῶν εἰδικῶν, καὶ αὐτοὶ νὰ ἀποφασίσωσι. Τί εἶναι ἀσφαλέστερον τούτου, κύριοι; μετὰ δυσκολίας θὰ δεχθῶ τὸ σύστημά σας, ὥστε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀμέσως νὰ γείνωσιν αἱ μελέται. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι σπανίως, σπανιώτατα, τοιαῦται ἐπιχειρήσεις ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ηὐδοκίμησαν· δὲν ὑφίσταται τὸ ἀτομικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ καλλίτερος ὁδηγὸς καὶ τὸ ἰσχυρότερον ἐλατήριον, ἵνα ἐκτελέσῃ καλῶς τὴν ἐργασίαν καὶ ταχέως. Γνωρίζω, ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον αἱ Κυβερνήσεις, καὶ κακῶς ἐξετελέσθησαν καὶ πολυδαπάνως, καὶ ἤργησαν νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Οἱ ξένοι διαχειρισταὶ συνήθως ἀποτυγχάνουσι, καί τοι ὑποκείμενοι εἰς τὴν πεφωτισμένην κρίσιν τοῦ κοινοῦ. Εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὅπου ὑπάρχουν ὅλα τὰ μέσα καὶ πλημμυροῦσιν εἰδικότητες, τοιαύτας ἐργασίας ἀναλαμβάνουσιν ἄτομα καὶ οὐχὶ ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τοῦτο, βλέπετε, καὶ ἐδῶ ὁ κόσμος ἤρχισε νὰ σκέπτηται περὶ τούτου σπουδαίως, κατενόησας, ὅτι ἡ ἐξουσία εἶναι κακὸς διαχειριστὴς ξένων συμφερόντων, καὶ διὰ τοῦτο, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἄλλα ἄτοπα καὶ τὰς δυσκολίας, πιστεύει, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ ἐπιτήρησις εἶναι προτιμοτέρα τῆς τοῦ δημοσίου· ὡς καὶ τὰ τελωνεῖα ζητεῖ νὰ δώσωμεν εἰς ἐργολαβίαν. Ὀφείλομεν νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ λάβωμεν καὶ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις καὶ ἀσφαλείας, ὅπως ὅσον εἶναι δυνατὸν καλλίτερον γείνῃ τὸ ἔργον. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ ἄλλο σύστημα, θὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ κάμωμεν ἔργον ὄχι ὅπως πρέπει, νὰ ἀπολέσωμεν ἴσως καὶ πολὺν καιρὸν, καὶ ἐὰν ἀποτύχωμεν, ἵν’ ἀναγκασθῶμεν νὰ περιμείνωμεν ἐπ’ ἄπειρον. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἐγκρίνῃ ὁποῖον σύστημα θελήσει.

§89ΦΙΛΗΜΩΝ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁμιλοῦμεν λίαν ἀφῃρημένως περὶ πράγματος ὅλως συγκεκριμένου, καὶ ἑπομένως περιπίπτομεν εἰς χάος· τοῦτο τοὐλάχιστον παρετήρησα ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως. Τί εἶναι τὸ πρόβλημα, χάριν τοῦ ὁποίου ἐγένετο καὶ αὐτὴ ἡ σύμβασις; Θέλομεν ἀορίστως προπαρασκευὴν ἐργασιῶν σιδηροδρόμου, τὸν ὁποῖον κατόπιν μέλλομεν νὰ προσδιορίσωμεν; ὄχι· ἔχομεν προσδιωρισμένην γραμμὴν σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν, ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαμίας ἢ τῶν μεθορίων; αἱ γραμμαὶ εἶναι ὡρισμέναι. Μήπως εἶναι ἄγνωστον ποῖα μέρη θὰ διέλθουν αἱ γραμμαί; οὐδαμῶς. Ὑπάρχουν δύσκολα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν ἔκτακτόν τι; Ὅταν ἀκούωμεν, ὅτι γίνεται λόγος περὶ γραμμῆς σιδηροδρόμου, ἐπὶ τῆς ὁποίας γίνονται μελέται μεγάλαι, ἐκεῖ πάντοτε παρατηροῦμεν, ὅτι πρόκειται περὶ δυσκολιῶν ἀνυπερβλήτων, καὶ ὡς ἐκ τούτου μεγάλαι μελέται προτάσσονται. Σήμερον ἐν Γαλλίᾳ περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται. Περὶ διατρήσεως τοῦ Λευκοῦ ὄρους Mont blanc ἢ τοῦ Simplon. Παρετηρήθη, ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἔγεινεν ἡ διάτρησις τοῦ Mont Cénis ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν καὶ τοῦ Saint Gothard ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, τὸ ἐμπόριον ἀκολουθεῖ ἄλλην διεύθυνσιν, ἥτις εἶναι λίαν ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ διὰ τοῦτο γίνεται λόγος περὶ διατρήσεως εἴτε τοῦ Mont blanc, εἴτε τοῦ Simplon. Περὶ τούτου διεξήχθησαν μελέται καὶ ὑπελογίσθη μέχρις ὀβολοῦ ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν τοιαύτας δυσκολίας, οὐδὲν ὄρος θὰ διατρήσωμεν μέχρι Λαμίας, ἢ μέχρι Πατρῶν. Μόνας δυσκολίας ἔχομεν μέχρι Πατρῶν τὰς Σκιρωνίδας πέτρας καὶ τὸν Κρᾶθιν, ἤτοι τὴν Ἀκράταν. Οὐδὲν ἔχομεν, εἰς ὃ νὰ ἐνασχοληθῇ ἐκτάκτως ἡ ἐπιστήμη, ὅπως λύσῃ προβλήματα δύσλυτα. Τί λοιπὸν ζητοῦμεν; ὁριστικῶς νὰ γνωρίζωμεν ποία θέλει εἶναι ἡ δαπάνη τοῦ Κράτους. Ὅταν γνωρίζετε τὴν δαπάνην, δύνασθε νὰ ἐκλέξητε ὁποῖον σύστημα θέλετε, εἴτε νὰ ἐγγυηθῆτε ἐπὶ ὡρισμένου κεφαλαίου εἰς τὸν ἀναλαμβάνοντα τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ ἰδίαις δαπάναις, ἀπόκειται δὲ εἰς τὸν ἐργολάβον νὰ δαπανήσῃ ὀλιγώτερα ἢ περισσότερα, αὐτὸ εἶναι εἰς βάρος τοῦ ἐργολάβου. Λοιπὸν δὲν ἔχετε νὰ φροντίσητε περὶ ἄλλου, εἰμὴ νὰ μάθητε ἀκριβῶς ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον θέλετε ἐγγυηθῆ τόκον, διὰ νὰ γείνῃ τὸ ἔργον. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο σύστημα· θέλετε νὰ κατασκευάσῃ τὸ Κράτος τὸν σιδηρόδρομον, καὶ νὰ τὸν κατασκευάσῃ ποριζόμενον χρήματα ἐκ δανείου· ἑπομένως πρέπει νὰ γνωρίζητε ἀκριβῶς τί θέλει σᾶς ἀπαιτήσει ὁ κατασκευαστής. Καὶ εἰς τὰς δύο αὐτὰς περιστάσεις ζητεῖται ποῖα ἡ δαπάνη τοῦ σιδηροδρόμου, διὰ νὰ μὴ δαπανήσῃ τὸ Κράτος ἀνώτερον ποσὸν τοῦ ἀληθοῦς. Ἀλλὰ ποίαν διεύθυνσιν θὰ λάβῃ ὁ σιδηρόδρομος, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ὁ ἐργολάβος. Αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Συμφέρον ἔχετε νὰ ἀναπτύξητε τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ δὲν ἀρκεῖ νὰ εἴπητε ἀπὸ Πατρῶν εἰς Ἀθήνας, ἢ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λαμίαν. Ὡς πρὸς τὴν γραμμὴν μέχρι Πατρῶν, δὲν ὑπάρχει δυσκολία προσδιορισμοῦ τῆς διευθύνσεως τοῦ σιδηροδρόμου, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ παραλία. Ὡς πρὸς τὴν γραμμήν μέχρι Λαμίας, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἀκολουθήσῃ ἢ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πορείαν, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ ὁρισθῇ ποίαν. Τὸ πρόβλημα ἄρχεται, ὅταν θέσωμεν τὰ ἐν τῷ μεταξὺ σημεῖα τῆς ὅλης γραμμῆς, ποία μέλλει νὰ ἦναι ἡ δαπάνη· ὅταν γνωρίζωμεν τὴν δαπάνην, τότε δύναται τὸ Κράτος νὰ γνωρίζῃ ποία προσφορὰ εἶναι συμφερωτέρα· πρέπει ὅμως νὰ προσδιορισθῇ πρῶτον ἡ γραμμή.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προσδιορισθῇ.

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί ἐννοεῖτε; θὰ προσδιορισθῇ κατὰ τὰ ἔσχατα ἄκρα μόνον ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαμίας; Ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Κηφισίας, μέχρι Θηβῶν, μέχρι Πέτρας, μέχρι Λεβαδείας καὶ καθεξῆς.

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὴν κανονίσωμεν.

§94ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖοι θὰ τὴν κανονίσουν;

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐννοοῦμεν.

§96ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί ἔχετε εἰς τὰ βάθη τοῦ νοός σας, ἐγὼ τὸ ἀγνοῶ, διότι δὲν δύναμαι νὰ εἰσδύσω· ἐγὼ βλέπω τί ἐμπεριέχεται εἰς τὴν σύμβασιν. Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ κείμενον. Λέγετε, ὅτι αὐτὸ ἔχομεν ἐν τῇ διανοίᾳ, ἐγὼ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ βάθη τῆς διανοίας σας. Πρέπει λοιπὸν πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τὰ σημεῖα τῆς γραμμῆς, καὶ ὅταν ὁρίσῃ αὐτὰ καθ’ ὅλην τὴν διεύθυνσιν, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ καταγείνωμεν, εἰμὴ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν δαπάνην. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται τότε νὰ εὕρῃ τὴν συμφερωτέραν τιμὴν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, πρέπει ὅμως νὰ γνωρίζῃ καὶ τὰ συμφέροντα τὰ τοπικὰ, ὥστε συμφώνως πρὸς αὐτὰ νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἐργασία καὶ νὰ ὁρισθῇ καὶ ἡ γραμμή. Δύνασθε νὰ ἀκολουθήσητε ὁποιονδήποτε τῶν συστημάτων θέλετε, ἢ τὸ Κράτος νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, γνωρίζον τὴν δαπάνην, ἢ νὰ ἐγγυηθῇ τόκον, ὅπως παρ’ ἄλλου κατασκευασθῇ. Ὁ ἐργολάβος τί θέλει πράξει, ἐὰν τὸν ἀφήσητε ἐλεύθερον; θέλει ἀκολουθήσει ἐκείνην τὴν διεύθυνσιν, ἥτις ἔχει ἀνάγκην ὀλιγωτέρας ἐργασίας, ἵνα ἀποπερατώσῃ ταχύτερα τὸ ἔργον, καὶ ἑπομένως δι’ ὀλιγωτέρας δαπάνης θέλει φθάσει εἰς τὸ πέρας, ἅμα ἀφήσητε ἐλεύθερον νὰ προσδιορίσῃ αὐτὸς τὴν γραμμήν. Ἐὰν προπαρασκευάσητε τὴν μελέτην, δὲν ἕπεται, ὅτι θέλετε δεχθῆ τὴν γραμμὴν τῆς μελέτης, ὥστε ἐπληρώσατε 380,000 δραχμῶν, καὶ ἐν τούτοις ἔχετε πάλιν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβητε τὴν ἐργασίαν, διότι δὲν δέχεσθε τὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τοῦτο, καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε διὰ τῆς συμβάσεώς σας. Ἔδωκε κατ’ αὐτὴν τὰ διαγράμματα ὁ συμβαλλόμενος, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, δὲν σᾶς δίδει, ἀλλὰ κρατεῖ δι’ ἑαυτὸν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὴν σύμβασιν εὑρίσκεσθε ἀκόμη μετ’ αὐτοῦ εἰς συνδιαλέξεις, καὶ ἐκεῖνος φαίνεται ὑπενδοτικὸς καὶ διὰ λόγου σᾶς ὑπόσχεται πολλὰ, σεῖς δὲ ἐκτιμᾶτε αὐτοὺς τοὺς τρόπους ὡς ἀρκοῦντας, καὶ ἐνῷ σᾶς γίνονται νέαι προτάσεις, θεωρεῖτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὰς δεχθῆτε· διότι αὐτὸς φαίνεται τόσον ἀγαθὸς, πλήρης καλῆς προαιρέσεως καὶ ἕτοιμος νὰ παράσχῃ ὅλα, ὅσα ἐπιθυμεῖτε. Ἠκούσατε ὅ,τι ἄλλος προλαλήσας εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ἔχει ζέσιν ὑπὲρ τοῦ ἔργου, εἶναι ἕτοιμος εἰς ὅ,τι ἀγαπᾶτε, φθάνει μόνον νὰ τὸν προτιμήσητε. Ἀλλὰ, ἐνῷ σᾶς δίδει ὅλα, μόνον ὑπολογισμὸν δὲν σᾶς δίδει, σεῖς δὲ ὑπολογισμοῦ ἔχετε ἀνάγκην, διότι ἔχετε ἀνάγκην νὰ γνωρίζητε πόση μέλλει νὰ ἦναι ἡ δαπάνη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σημείου εἰς τὸ ἄλλο, ὥστε νὰ ὁρίσητε πόση εἶναι ἡ δαπάνη κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλὰ μήπως, καὶ ἂν σᾶς δώσῃ τὸν ὑπολογισμόν, ἐτελείωσαν ὅλα τὰ ἔργα; Ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος περὶ Cadastre, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὡμίλησαν περὶ Cadastre, μὴ ὁρίζοντες ποία εἶναι ἡ σχέσις τοῦ Cadastre μὲ αὐτὰς τὰς ἐργασίας. Ἡ σχέσις εἶναι, ὅτι ἔχετε ἀνάγκην νέου διαγράμματος, προσδιορίζοντος τοὺς ἰδιοκτήτας διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου. Ἡ γραμμὴ, ἀφοῦ ὁρισθῇ ἀκριβῶς, καταλαμβάνει ξένας ἰδιοκτησίας. Λοιπὸν ἀπαιτεῖται διάγραμμα ἐμφαῖνον ἀκριβῶς τίνος τὴν ἰδιοκτησίαν καταλαμβάνει ἡ γραμμὴ, διὰ νὰ γείνουν αἱ ἀποζημιώσεις. Ἤδη διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαμίας ἐπεβάλλετο εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ σᾶς δώσῃ αὐτὸ τὸ διάγραμμα. Ἐκ τοῦ διαγράμματος τούτου ἐπίσης θὰ ἐννοήσητε τὰς δαπάνας τῆς γραμμῆς, διότι θὰ γνωρίσητε ποίαν ἀποζημίωσιν μέλλετε νὰ δώσητε. Ἐννοῶ σύμβασιν, ἡ ὁποία ὁρίζει τὴν γραμμὴν καὶ ἐπιβάλλει τὸν ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἐδῶ δὲν εὑρίσκομεν· δὲν λέγω περὶ τῶν ὅρων τῶν ὑποχρεώσεων, cahier de charges· αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλετε κατασκευάσει τὸν σιδηρόδρομον εἴτε διὰ παραχωρήσεως, εἴτε δι’ ἐργολαβίας, ἀλλ’ ἀπαιτῶ πρῶτον νὰ ὑπάρχῃ ὁ ὑπολογισμὸς, καὶ δεύτερον καὶ τὸ διάγραμμα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐμφαίνει ποία δαπάνη μέλλει νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἰδιοκτησιῶν, διὰ τῶν ὁποίων μέλλει νὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος. Τώρα μοὶ λέγετε: ἔχομεν ἔλεγχον εἰς ὅλα αὐτὰ, ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν ἔλεγχον, διότι δὲν δύνασθε, ἐνόσῳ αὐτὸς ἐργάζεται εἰς τὴν σύνταξιν τῶν διαγραμμάτων, νὰ ἐπέμβητε, οὔτε δύνασθε νὰ τὸν περιορίσητε, διότι δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ: ἐγὼ εἶμαι ἐπιστημονικώτερος καὶ γνωρίζω καλλίτερον. Μετὰ ταῦτα, ἀφοῦ τελειώσῃ τὸ ἔργον του καὶ σᾶς τὸ προσφέρῃ ὡς ἕτοιμον, θέλετε ἐπιληφθῆ τῆς ἐξελέγξεως, καὶ πρέπει νὰ καταμετρήσητε ἀπὸ τοῦ πρώτου σημείου μέχρι τοῦ τελευταίου τὰς ἀποστάσεις, τὴν κατατομὴν καὶ τὰ ὕψη. Πρέπει νὰ ἐπαναλάβητε τὴν ὅλην ἐργασίαν, καὶ πρέπει νὰ ἔχητε τοιούτους ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποδείξουν λάθη εἰς αὐτόν. Πρέπει νὰ ἔχητε πρόσωπον ἐμπιστοσύνης, διὰ νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι ἡ ἐξέλεγξις ἐγένετο ἀκριβῶς. Αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν θέλετε, διὰ νὰ φθάσητε εἰς τὸν ὑπολογισμόν. Ἐν τούτοις ὅλα ἀνεθέσατε εἰς αὐτὸν τὸν συμβαλλόμενον ἐκτὸς τοῦ ὑπολογισμοῦ, ὥστε ἐπὶ τέλους ἀνταμείβετε αὐτὸν διὰ τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας πράττει διὰ τὸν ἑαυτόν του, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι χρήσιμοι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος, ὅτι προῆλθεν ἐκ πλάνης καὶ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Κράτους, διότι οἱ ἀντιπροσωπεύσαντες τὴν κυβέρνησιν ἐνόμισαν, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς ἐπικρατείας· ἀντὶ δὲ νὰ φροντίσωσι περὶ αὐτοῦ, ἐφρόντισαν περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἑτέρου συμβαλλομένου. Δὲν βλέπω ν’ ἀντιπροσωπεύηται ἐδῶ εἰμὴ μόνον τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ ἑτέρου συμβαλλομένου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ λάβῃ ἀμοιβὴν χάριν ἑαυτοῦ, καὶ οὐχὶ διὰ τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας μέλλει νὰ παρέξῃ εἰς τὸ Κράτος.

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν προτείνονται ὑπὸ πάντων οἱ αὐτοὶ λόγοι, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον προέβαλεν. Δι’ ἄλλους λόγους ἀπέκρουσαν τὴν πίστωσιν ταύτην τινὲς, δι’ ἄλλους δὲ ἄλλοι. Οἱ λόγοι διαφέρουσιν ἀπ’ ἀλλήλων ῥιζικῶς, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει μεθοδικώτερον νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν, διὰ νὰ κρίνωμεν ἀσφαλέστερον περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, εἰσὶν ἐντελῶς διάφοροι τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, καὶ ἐντελῶς διάφοροι τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν. Ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου προέβαλε σύστημα ἐντελῶς διάφορον ἀπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις. Κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ τὰς μελέτας αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ μὴ περιπέσῃ εἰς πλάνην περὶ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταβληθῇ, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἀναγκασθῇ νὰ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις μεγαλειτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ καὶ πλέον ἔτι διὰ νὰ μὴ περιπέσῃ εἰς ἄλλα ἄτοπα, ζημιόνοντα ἄλλως τὸ συμφέρον τὸ δημόσιον. Τὸ σύστημα δὲ, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ὅτι παρεδέχθη τὸ ὑπουργεῖον, κεῖται ἐν τῷ μέσῳ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον συνεβούλευσεν ὑμᾶς νὰ παραδεχθῆτε ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἄλλου τινὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον κατὰ δυστυχίαν ἠκολούθησεν ἡ διοίκησις ἡ ἑλληνικὴ μέχρι τῶν τελευταίων χρόνων. Ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις ἀληθῶς μέχρι τῶν τελευταίων χρόνων προέβαινεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ ἑταιριῶν πρὸς παραχώρησιν τοῦ δικαιώματος κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἄνευ μελέτης τινός. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι οὔτε αἱ ἑταιρίαι ἐκεῖναι, μεθ’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ἤρχετο κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς συνεννοήσεις, ἐστηρίζοντο ἐπὶ μελέτης τινός. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰς μελέτας ἔμελλον νὰ κάμωσι κατόπιν αἱ ἑταιρίαι ἐκεῖναι, ἦσαν ἀσφαλεῖς, ὅτι δὲν ἤθελεν ζημιωθῆ ἐκ τῆς ἀγνοίας, εἰς τὴν ὁποίαν διετέλεσαν, καθ’ ὃν χρόνον συνεννοοῦντο μετὰ τῶν Κυβερνήσεων, ἐνῷ τὸ δημόσιον ταμεῖον βεβαίως ἤθελε ζημιωθῆ. Τὸ σύστημα τοῦτο φαίνεται, ὅτι εὐτυχῶς ἐγκατελείφθη· λέγω δὲ εὐτυχῶς, διότι εἶναι σύστημα ἀπειλοῦν μεγίστας ζημίας καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ εἰς τὰ ἄλλα συμφέροντα τῆς διοικήσεως. Ἀπέναντι τοῦ συστήματος τούτου καὶ ἀπέναντι τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον σᾶς συμβουλεύει νὰ παραδεχθῆτε ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, κεῖται τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον, φαίνεται, ὅτι ἠσπάσθη τὸ ὑπουργεῖον. Προτοῦ νὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ἐπρονόησε περὶ ὅσων ὤφειλε νὰ προνοήσῃ, συναλλασσόμενον μετὰ μιᾶς ἑταιρίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἔμελλε ν’ ἀναθέσῃ τὰς μελέτας πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, νομίζω καλὸν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖον τῶν συστημάτων τούτων εἶναι τὸ ὠφελιμώτερον· διότι, ἐὰν ἦναι ὠφέλιμον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου συμβουλεύει νὰ παραδεχθῆτε, τότε ὅλα, ὅσα ἠκούσατε παρὰ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶ, ἢ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν κ. Ῥούφου, ἢ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Φιλήμονος, δὲν μᾶς χρησιμεύουσιν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον σᾶς συμβουλεύει ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο σᾶς παρέχει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἡ ἐργασία θέλει εἶσθαι πλήρης, διότι θέλουσι γείνει αἱ μελέται κατὰ τὰς ὑμετέρας ὁδηγίας, καὶ δὲν θέλετε μείνει ἐν ἀγνοίᾳ οὐδενὸς ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσιν εἴτε τὸν προσδιορισμὸν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν ἄλλων λεπτομερειῶν, τῶν ἀναγομένων εἰς αὐτήν. Ἔχει ὅμως τὸ σύστημα τοῦτο οὐσιῶδες ἐλάττωμα, ὅτι ἀπαιτεῖ μεγάλας δαπάνας. Καὶ ἠκούσατε τὸν βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου νὰ συζητῇ περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς δαπάνης μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ μὲν Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι αἱ δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας ἤθελεν ὑποβληθῆ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν μετεκάλει ἐνταῦθα ἐκ Γαλλίας μηχανικοὺς δύο ἢ τρεῖς, ἔμελλον νὰ ἀναβῶσιν εἰς 200 χιλιάδας δραχμῶν. Ὁ δὲ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἰσχυρίζετο, ὅτι δὲν ἤθελον φθάσει εἰς τοιοῦτον ποσὸν, ἀλλ’ ὅτι ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ περιορισθῶσιν εἰς 120 ἢ εἰς 140 ἢ εἰς 160 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐγὼ, ἐὰν ἤθελεν ὑποσχεθῆ τις, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ, νὰ προσκαλέσῃ ἐκ Γαλλίας εἰς τὴν ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν τοὺς ἀναγκαίους μηχανικοὺς καὶ τοὺς ἀναγκαίους ὁδηγοὺς τῶν ἔργων καὶ τὰ ἄλλα ἀναγκαῖα ὄργανα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῇ ἐκ τοῦ τόπου, καὶ νὰ κάμῃ δι’ αὐτῶν τὰς μελέτας πρὸς κατασκευὴν τῶν δύω σιδηροδρόμων, τοῦ μεταξὺ Πειραιῶς, Ἀθηνῶν, καὶ Λαμίας, καὶ τοῦ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν, ἤθελον προθύμως ψηφίσει καὶ 600 καὶ 700 χιλιάδας φράγκων. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ κατορθωθῇ· ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι ἡ δαπάνη πρὸς περάτωσιν τῶν μελετῶν τούτων διὰ τὰς δύο αὐτὰς γραμμὰς ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τῆς κυβερνήσεως θ’ ἀναβῇ τὸ ἑκατομμύριον. Προσέτι δὲ, ὅτι, ὅταν ἡ κυβέρνησις συνεννοηθῇ μετὰ ἑταιρίας τινὸς περὶ κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν τούτων, ἡ ἑταιρία δὲν θέλει στέρξει νὰ στηριχθῇ ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῶν μελετῶν αὐτῶν καὶ ἀποδεχθῇ αὐτὰς ὡς βάσιν μὲ κεκλεισμένους ὀφθαλμούς. Νομίζετε, ὅτι θέλει στέρξει νὰ προβῇ εἰς συνεννόησιν μεθ’ ἡμῶν ἐπὶ τῇ βάσει μόνων τῶν μελετῶν αὐτῶν; καθὼς σεῖς δυσπιστεῖτε, καὶ εὐλόγως δυσπιστεῖτε εἰς τὰς μελέτας τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἄνευ τῆς ὑμετέρας συμμετοχῆς καὶ ἐπιτηρήσεως καὶ ἄνευ τοῦ ὑμετέρου ἐλέγχου ἐνήργησαν αὐτὰς πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, οὕτω καὶ αἱ ἑταιρίαι θέλουσι δυσπιστεῖ πρὸς τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας ἐποιήσατε ὑμεῖς διὰ τῶν ὀργάνων σας, καὶ θέλουσι ζητήσει νὰ ἐξελέγξωσιν ἐπὶ τόπου τὰς μελέτας ταύτας, καὶ ἕνεκα τούτου θέλουσιν ὑποστῇ δαπάνας, αἱ ὁποῖαι καὶ αὗται θέλουσι προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἑπομένως ἐπιβαρύνει ὑμᾶς. Δὲν πρέπει νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι λέγει τις μειοῦν τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν περὶ τοῦ σώματος τῶν μηχανικῶν ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ἔχωμεν· ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι, ὅτι οἱ πολιτικοὶ μηχανικοὶ ἡμῶν κατὰ τὸ πλεῖστον ὡρμήθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ τοῦ σώματος τοῦ στρατιωτικοῦ μηχανικοῦ, τὸ δὲ στρατιωτικὸν μηχανικὸν ἠσχολήθη εἰς σπουδὰς, τῶν ὁποίων δὲν ἦτο κύριος σκοπὸς ἡ κατασκευὴ ὁδῶν καὶ γεφυρῶν καὶ σιδηροδρόμων. Αἱ σπουδαὶ τοῦ στρατιωτικοῦ μηχανικοῦ ἐσκόπουν τὴν πρόσκτησιν τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ στρατιωτικὸν μηχανικόν. Διὰ τοῦτο δὲν δύναταί τις ν’ ἀπαιτήσῃ, ἵνα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσπούδασαν καὶ δὲν ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν σχολὴν τῆς γεφυροδοποιίας τῆς Γαλλίας, ἔχωσιν εἰδικότητα γνώσεων καὶ ἱκανότητα πρὸς κατασκευὴν εἴτε κοινῶν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν, εἴτε ὁδῶν σιδηρῶν. Διὰ τοῦτο τὰ ἔργα τὰ δημόσια, τὰ ὁποῖα γίνονται ἐν Ἑλλάδι, δὲν γίνονται ὅλα τέλεια. Ὅταν ἤμην ὑπουργὸς πρὸ δύω ἐτῶν, ἔμαθον, ὅτι κατεστράφη ἢ ἠπειλεῖτο νὰ καταστραφῇ μία γέφυρα, ἥτις εἶχε κατασκευασθῆ ἐπὶ τῶν Φράγκων, καὶ ἡ ὁποία ἥνονε τὴν ἐπαρχίαν Γόρτυνος μὲ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων. Ἡ γέφυρα αὕτη εἶναι ἡ γνωστὴ ὑπὸ τὸ ὄνομα «γέφυρα τῆς Κυρᾶς.» Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐτρόμαξα, ὅταν ἔμαθον, ὅτι ἡ γέφυρα αὕτη κατεστράφη, διότι ἤθελεν ἐκλίπει τὸ μόνον ὑπάρχον μέσον τῆς συγκοινωνίας ἐκεῖ, ἀφ’ οὗ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης ὄχι μόνον συγκοινωνεῖ ἡ Γόρτυς μὲ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, ἀλλὰ συγκοινωνοῦσι καὶ οἱ δῆμοι τῆς Γόρτυνος μὲ δύω δήμους τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, κειμένους ἐκεῖθεν τοῦ ποταμοῦ Λάδωνος. Λοιπὸν μετέβην μόνος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τρὶς, καὶ ἔλαβον συνεντεύξεις μὲ τὸν διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ τὸν παρεκάλουν νὰ σπεύσῃ νὰ διατάξῃ, ἵνα ἐπισκευάσωσι τὴν γέφυραν. Ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων ἐξέδωκε διαταγὴν, καὶ ἡ ἐπισκευὴ τῆς γεφύρας ἐγένετο. Ἀλλὰ, ἀντὶ νὰ ἐπισκευάσωσι, κατέστρεψαν, κύριοι, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς γέφυρας, διότι τὰ κατασκευασθέντα δύω νέα τόξα οὐ μόνον διεῤῥάγησαν ἀμέσως, ἀλλὰ καὶ τὰ ὕδατα διαῤῥέουσι δι’ αὐτῶν, καὶ βεβαίως θέλουσι καταπέσει ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου. Ταῦτα εἶπον, ἵνα ἀποδείξω, τὸ λέγω μετὰ λύπης, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνθρώπους γνωρίζοντας καλῶς τὸ ἔργον, ἑπομένως, ὅτι εἶναι εὐκταῖον νὰ πορισθῶμεν ὄργανα τοιαῦτα, καὶ θέλομεν τὰ πορισθῆ, ἐὰν φέρωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μηχανικοὺς ἐξ ἄλλων μερῶν, ὅπου ἐσπούδασαν εἰδικῶς τὴν ἐπιστήμην. Ἐγὼ λοιπὸν δὲν ἀντιλέγω νὰ φέρωμεν ἐκ Γαλλίας ἕνα ἢ δύο μηχανικοὺς δευτέρας ἢ πρώτης τάξεως, ἕνα ἢ δύο ἐργοδηγοὺς, ὅταν πρόκηται νὰ ἐκτελέσωμεν δημόσια ἔργα. Ἀλλὰ ἐὰν φέρωμεν μηχανικοὺς μόνον, διὰ νὰ κάμωμεν δι’ αὐτῶν μόνον τὰς μελέτας τῶν δύο περὶ ὧν ὁ λόγος σιδηροδρόμων, θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς δαπάνην πολὺ μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἠθέλομεν καταβάλει, ἐὰν ἐξετελεῖτο τὸ μέτρον, τὸ ὑπὸ τῆς προηγουμένης κυβερνήσεως ληφθέν, πολὺ δὲ μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ἔμελλε νὰ δαπανήσῃ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἔχομεν μεγάλην σπάνιν εἰδικῶν ἀνδρῶν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ὅτι στερούμεθα καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν ὁδοτηρητῶν· διὰ τοῦτο, ἂν καὶ δὲν ἦμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι οἱ κυβερνῶντες ἔχουσι κύριον ἔργον τὸ διορίζειν καὶ παύειν εἰς τὰς δημοσίας θέσεις, ὅταν ἔμαθον, ὅτι ὑπουργεῖόν τι προκάτοχον ἐξέδωκε διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὥριζε προσόντα καὶ θητείαν εἰς τὴν τάξιν ταύτην τῶν δημοσίων ὑπηρετῶν, τὴν τάξιν τῶν λεγομένων ὁδοφυλάκων, ἐλυπήθην διὰ τὸ μέτρον, διότι καθίστα ὑποχρεωτικωτέραν τὴν διατήρησιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνθρώπων ἀνικάνων καὶ ἀμαθῶν. Καὶ ἀληθῶς ἔχω πεποίθησιν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ὁδοφυλάκων ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐγὼ προτιμῶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδέξατο τὸ ὑπουργεῖον, παρὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς συνεβούλευσε νὰ παραδεχθῆτε ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ἤθελον ἀποδεχθῆ τὸ σύστημα τοῦτο, ἤθελον προτιμήσει αὐτὸ παντὸς ἄλλου συστήματος, ὡς παρέχον ἐγγυήσεις, ἀφ’ οὗ κατ’ αὐτὸ αἱ ἐργασίαι ἤθελον γείνει δι’ ὀργάνων, τελούντων ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τῆς κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν ἦτο πολυδάπανον, οὐχὶ μόνον χρῆζον τριπλασίας δαπάνης ἢ ὅσην θέλομεν καταβάλει, ἀποδεχόμενοι τὸ σύστημα τὸ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου γενόμενον ἀποδεκτὸν, ἀλλὰ καὶ μέλλον νὰ αὐξήσῃ κατόπιν τὰς πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δαπάνας, ὡς ἀναγκάζον τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελε συναλλαχθῆ μετὰ τῆς κυβερνήσεως, νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου, νὰ κάμῃ καὶ αὕτη ἔλεγχον τῶν μελετῶν τῶν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως γενομένων, οὗ ἕνεκα ἠθέλομεν ἐξογκώσει τὸ ποσὸν τῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἐξόδων. Ἀλλὰ ἐὰν παραδεχθῇ τις τὸ σύστημα, ὅπερ ἐγένετο δεκτὸν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, πρέπει νὰ λάβῃ πᾶσαν φροντίδα, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ σύστημα τοῦτο ἀποδίδονται. Σᾶς προέβαλον οἱ κατὰ τῆς πιστώσεως ἀγορεύσαντες, ὅτι τρέχετε τὸν κίνδυνον, διὰ τοῦ συστήματος τούτου, νὰ γείνητε τὸ θῦμα τῆς ἀπάτης τῶν ἑταιριῶν ἕνεκα τῆς ἀγνοίας, ἐν ᾗ τυγχάνετε· σᾶς παρέστησαν, ὅτι ἀσπαζόμενοι τὸ σύστημα τοῦτο, παραιτεῖτε ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχετε, νὰ φροντίσητε νὰ προστατεύσητε ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς διοικήσεως κατὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, καὶ τὰ συμφέροντα ταῦτα εἶναι μεγάλα. Ὀφείλετε ἀληθῶς νὰ φροντίσητε περὶ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς τῆς μιᾶς περιφερείας ἢ τῆς ἄλλης, ὅταν πρόκηται νὰ προσδιορισθῇ ἂν διὰ ταύτης ἢ δι’ ἐκείνης θέλῃ διέλθει ὁ σιδηρόδρομος· ὀφείλετε νὰ μὴ παραμελήσητε τὴν μικρὰν ἐμπορικὴν κίνησιν, ἥτις ὑπάρχει εἰς αὐτὴν τὴν περιφέρειαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐν γένει διοικήσεως, τὸ συμφέρον τῆς δημοσίας τάξεως, τῆς ἐν γένει ἀστυνομίας. Πάντα ταῦτα εἶναι καθήκοντα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀφήσῃ νὰ τὰ διαχειρισθῇ ἡ ἑταιρία· πρέπει νὰ τὰ ἐνασκήσῃ αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐὰν ἀναθέσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν μελετῶν εἰς ἑταιρίαν τινὰ, τὰ ζητήματα ταῦτα πρέπει νὰ λύσῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη τὸ ὑπουργεῖον, μοὶ φαίνεται σύστημα οἰκονομικώτερον, ἐὰν κατορθώσῃ ν’ ἀποφύγῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς πλάνας, εἰς τὰς ὁποίας περὶ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου δύναται νὰ περιπέσῃ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ συμφέρον τῆς διοικήσεως. Καὶ δύναται, νομίζω, νὰ ἐπιτύχῃ νὰ ἀποφύγῃ τὰς περὶ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου πλάνας, ἐὰν ἀσκῇ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν μελετῶν τὴν ἐπιτήρησιν τῆς ἐργασίας τῶν μελετῶν, δύναται δὲ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τῆς διοικήσεως, ἂν αὐτὸ διαχειρισθῇ τὸν προσδιορισμὸν τῶν κυριωτέρων σημείων τῆς γραμμῆς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ εἶδος καὶ ὁ τρόπος τῆς κατασκευῆς ἐπηρεάζει τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, τὸ ὑπουργεῖον καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἐργασιῶν τῶν μελετῶν. Ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῶσιν αὐτὰ, τότε προτιμῶ τὸ σύστημα τὸ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου γενόμενον ἀποδεκτὸν, τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ μικτόν. Μένει ὅμως τώρα νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ σύμβασις, ὡς συνωμολόγησεν αὐτὴν τὸ ὑπουργεῖον, πληροῖ πάσας τὰς ἀνάγκας· κατὰ τοῦτο δὲ πεποιθότως δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ, ὅτι δὲν πληροῖ αὐτάς. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἔμελλε νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς· ἀνεκοινώθη μόνον εἰς τὴν Βουλὴν ὡς δικαιολογητικὸν ἔγγραφον, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ζητουμένης πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἀνεκοινώθη εἰς ἡμᾶς, ὀφείλομεν νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην, ἥτις θέλει βεβαίως ἐπηρεάσει τὸ ὑπουργεῖον ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς πιστώσεως, τῆς ὁποίας τὴν ἀναγραφὴν μᾶς ζητεῖ. Νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν πληροῖ τὸν σκοπόν. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ διατηρήσῃ οὐ μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν γενομένων μελετῶν, τὸ ὁποῖον ἀνέγραψεν ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν μελετῶν, καθ’ ὃν χρόνον γίνονται, καὶ τῆς διοικήσεως ἀκόμη αὐτῶν, διότι οὕτως αἱ ἐργασίαι θέλουσι γείνει καὶ πλήρεις καὶ εἰλικρινεῖς. Ἡ ἐπιτήρησις τῶν μελετῶν, καθ’ ὃν χρόνον γίγνονται, ἐπηρεάζει τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς. Ἐὰν ἡ φύσις τοῦ ἐδάφους π. χ. ἐπιτρέπῃ νὰ χαραχθῇ ἡ ἑνοῦσα δύω ἀποφασισθέντα σημεῖα γραμμὴ οὕτως ἢ ἄλλως, ἂν ἐπιτρέπῃ τὸν τρόπον τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς, ἐπηρεάζεται ὁ συνταχθησόμενος προϋπολογισμὸς μὲ τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς, καὶ ἑπομένως αὐξομειοῦνται αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου ταμείου πρὸς ἐκείνους, οἵτινες θέλουν ἀναδεχθῆ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλὰ πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ διατηρήσῃ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως τῶν μελετῶν, διότι οὕτω θέλει αὐτὴ προσδιορίζει οὐ μόνον τὰ κυριώτερα σημεῖα, δι’ ὧν θέλει διέλθει ὁ σιδηρόδρομος, ἀλλὰ καὶ τὰς γραμμὰς, αἵτινες θέλουσιν ἑνώνει τὰ κυριώτερα σημεῖα πρὸς ἄλληλα. Τὸν προσδιορισμὸν τῶν σημείων τούτων ὡς καὶ τὰς κατὰ μέρος μελέτας δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, διότι αὕτη ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν, δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ κερδοσκοπικὰς προθέσεις. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπιτηρεῖ τὰς μελέτας, καθ’ ὃν χρόνον γίγνονται, θέλει διοικεῖ αὐτὰς, καὶ θέλει ἀσκήσει τὸν ἔλεγχον αὐτῶν; Κρίνω ἀναπόφευκτον νὰ προσκολλήσῃ εἰς τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν τῆς ἑταιρίας καὶ ἴδιον αὑτῆς μηχανικὸν ἡ Κυβέρνησις, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἔχομεν εἰδικοὺς ἄνδρας, πρέπει νὰ προσκαλέσῃ ἐξ Εὐρώπης μηχανικοὺς αʹ ἢ βʹ τάξεως, νὰ δαπανήσῃ δι’ αὐτοὺς 40–50 χιλιάδας φράγκων, νὰ προσθέσῃ τὴν δαπάνην ταύτην εἰς τὸ ποσὸν τῆς ζητουμένης ἤδη πιστώσεως διὰ τὰς μελέτας, καὶ ν’ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸν οὐ μόνον τὴν ἐπιτήρησιν τῶν μελετῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν προσδιορισμὸν τῶν κυριωτέρων σημείων. Ὁ μηχανικὸς οὗτος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν κυριωτέρων σημείων τοῦ σιδηροδρόμου, τῶν γραμμῶν τῶν ἑνουσῶν αὐτὰ, δὲν θέλει ἀποφαίνεσθαι μόνος, ἀλλὰ κατὰ τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας θέλει λαμβάνει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, προκαλῶν ἑκάστοτε τὴν ἐπὶ τούτων ἀπόφασιν αὐτῆς κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν. Σύστημα τοιοῦτον μικτὸν συνιστῶ, ἐφ’ ὅσον εἶναι διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον, καὶ Βουλὴ διατεθειμένη νὰ δώσῃ τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τ’ ἀπαιτούμενα πρὸς τοῦτο. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου παρέστησεν εὔκολον τὸ πρᾶγμα, εἰπὼν, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀποδεχθῇ πᾶσαν μεταβολήν. Ἂν λοιπὸν ἀποδέχηται ἡ ἑταιρία, ἵνα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκῃ ὁ προσδιορισμὸς τῶν κυριωτέρων σημείων τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἡ ἀπόφασις περὶ τῶν γραμμῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἑνώσει τὰ κυριώτερα ταῦτα σημεῖα, δηλαδὴ ἡ διοίκησις τῶν μελετῶν ἂν ἀποδεχθῇ, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκει ἡ ἐπιτήρησις τῶν μελετῶν, ἤτοι τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν μέλλει κατὰ τὰς μελέτας νὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος, διότι ἐπηρεάζει τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος θέλει συνταχθῆ, τῆς δαπάνης· ἂν ἀμφότερα ταῦτα καὶ προσέτι ὁ ἔλεγχος τῶν μελετῶν ἐπαφεθῶσιν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας εἰς μηχανικὸν, ὁ ὁποῖος θέλει συμπράττει μετ’ αὐτῆς ὡς ἄμεσον ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις ἦναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ταῦτα, τότε ὑπὸ τοιούτους ὅρους θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς πιστώσεως.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα συνεδριάσῃ καὶ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.