1881.02.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

τῆς 5 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 3½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ὁ πρόεδρος ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως.

§1ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀνεχώρησαν πολλοὶ βουλευταὶ, καὶ ἤδη δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Ὥστε πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ.κ. βουλευτῶν.)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριοι· καθήσατε, παρακαλῶ, ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§4ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ, κ. πρόεδρε, προφανῶς συνέβη μία παρεννόησις πρὸ ὀλίγου, διότι εἴπατε, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις, περὶ τῆς αὔριον, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔλθωσιν ἐγκαίρως οἱ κύριοι βουλευταὶ καὶ ἐὰν εἰς τὰς 2 καὶ ¼ ἀναβῆτε τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καὶ δὲν εὕρητε τοὺς βουλευτὰς ἐλθόντας πρὸς συνεδρίασιν, θέλετε λύσει τὴν συνεδρίασιν· ἐπειδὴ ἐνόμισάν τινες, ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ τώρα ἀπαρτία, ὅτι ἐλύσατε τὴν συνεδρίασιν, καὶ ἀπῆλθον, νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ στείλητε τοὺς κλητῆρας νὰ τοὺς εἰδοποιήσητε, ὅτι εἶνε συνεδρίασις.

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, ἠρχόμην εἰς τὴν Βουλὴν, ὁπόταν βουλευταὶ περὶ τοὺς δέκα μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν γίνεται συνεδρίασις.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἂν αὔριον εἰς τὰς 2 καὶ ¼ δὲν γείνῃ ἀπαρτία, θὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν καὶ θὰ δημοσιεύσω τὰ ὀνόματα ἐκείνων, οἵτινες δὲν προσῆλθον τὴν ὡρισμένην ὥραν· προσέθεσα δὲ, ὅτι σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔλθητε, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ κάθημαι πολὺ ἀργὰ ἐδῶ ἐπάνω, καθόσον ὑποφέρω. Ἀλλὰ διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι συνεδρίασις· κατὰ συνέπειαν δὲν ἠμποροῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ μείνωμεν, διὰ νὰ μὴ εἴπουν, ὅτι κάμνομεν κρυφὰ συνεδρίασιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ φύγωμεν καὶ ἡμεῖς· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον περὶ τῆς σήμερον, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ζήτημα, κ. πρόεδρε, νομίζω καὶ ἐγὼ καλὸν, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§11ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἐν ἐλλείψει ἀπαρτίας διαλύεται ἡ συνεδρίασις.

§12ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀλλὰ καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἦλθον κατόπιν, ἠκούσατε τί σᾶς λέγουν, ὅτι θέλουν νὰ φύγουν καὶ αὐτοὶ, διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἀπουσίαν των συναδέλφων των.

§13ΤΙΝΕΣ. Ἂς στείλουν νὰ τοὺς φέρουν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατάλογος, κύριοι, ἐξεφωνήθη· ὁ κ. Ζέρβας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ κρατῇ τὸν κατάλογον. Ἀπαρτία ὑπάρχει· λοιπὸν προβαίνομεν.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸ πάσης συζητήσεως παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ πρῶτον. Καθήσατε, κύριοι. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.)

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται. Ὁ Δήμαρχος Λαμιέων ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ ἧς ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν μὴ ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ.—Κάτοικοι τοῦ Ἀγᾶ τῆς Σπερχειάδος ἐκφέρουσι τὰ αὐτὰ παράπονα καὶ τὰς αὐτὰς παρακλήσεις.—Διάφοροι κτηματίαι Θηβῶν ἀποστέλλουσι τηλεγράφημα, σχέσιν ἔχον πρὸς τὴν μὴ παραχώρησιν τῶν ἐν τῷ Βοιωτικῷ πεδίῳ λιμνῶν. (Ἀναγινώσκει.)

§20ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὅμοιον τηλεγράφημα, κύριοι βουλευταὶ, εἴχομεν σήμερον καὶ ὁ κ. Οἰκονόμος, ὁ κ. Κουκούλεζας καὶ ἐγὼ ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μας. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος παρεχωρήθη παρὰ τοῦ πρώην ὑπουργείου εἰς ἑταιρίαν τινά· εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ πόσον εὐαρέστως ἠκούσθη ἡ παραχώρησις αὕτη εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, καὶ ὁποῖα θὰ ἦναι τὰ ὠφελήματα τῶν πέριξ ἐπαρχιῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ὑγείας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἡ ἑταιρία αὕτη ἤρξατο τὰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας, ἐξαποστείλασα ἐντεῦθεν τοὺς ἁρμοδίους μηχανικοὺς καὶ ἐνῷ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, γεννᾶται αἴφνης ζήτημα σπουδαιότατον ὡς πρὸς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ζήτημα ἐνδιαφέρον τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Μεταξὺ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου καὶ τῆς Κωπαΐδος λίμνης ὑπάρχουσι δύω λίμναι δευτερεύουσαι, ἡ Ὑλική, ἡ κοινῶς καλουμένη Λυκέρι, καὶ ἡ Οὐγγρία, ἢ κοινῶς καλουμένη Παραλίμνη, τῶν ὁποίων ἡ ἔκτασις σχετικῶς πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς Κωπαΐδος εἶναι μικροτέρα· ἐγεννήθη τὸ ζήτημα εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν δύναται ἡ ἑταιρία νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος, στρέφουσα ταῦτα πρὸς τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον. Εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἐννοεῖται ὁποῖον συμφέρον ἐγεννήθη εἰς τὴν ἐπαρχίαν, διότι, ἐὰν κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον ἡ ἑταιρία προβῇ εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, τὰ ὕδατα ταῦτα θέλουσι στραφῆ εἰς τὴν θάλασσαν τῆς ἀρχαίας Λαρύμνης, ἐὰν ὅμως στραφῶσι πρὸς τὸ πεδίον τὸ Θηβαϊκὸν, θὰ ἀρδεύσωσιν ἀρκετὴν ἔκτασιν στρεμμάτων γῆς, καὶ τοῦτο θὰ ἦναι λίαν ἐπωφελὲς καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ διὰ τὸ δημόσιον. Καὶ ἐπειδὴ τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπάρχουσα θέλει λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλὰ ἀπουσιάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§23ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ οἱ παρόντες κύριοι ὑπουργοὶ εἶναι ἀρκοῦσα ἐγγύησις. Πρὸ πάντων παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐκτὸς τῆς ἰδιαιτέρας μελέτης, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ αὐτοῦ, ὡς ἔχω τὴν πεποίθησιν, νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς, σκεπτόμενοι ὁμοῦ μετὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συντελέσωμεν εἰς μίαν ἀγαθὴν λύσιν.

§24ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει μία σύμβασις, κύριοι ὑπουργοὶ, ἥτις πρόκειται νὰ συζητηθῇ.

§25ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Πρότασις.

§26Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἀξιότιμος συνάδελφος, μὴ δυνάμενος νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν, μὲ παρεκάλεσε νὰ φέρω καὶ ἐγὼ τὰς αὐτὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πετούσης, διότι καὶ ἡ Λεβαδεία ἔχει μέγα συμφέρον ἐκ τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ἵνα δεχθῇ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ ὑπεβλήθη, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραχωρηθῇ λίμνη πρὸς ἀποξήρανσιν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ζητήματος λίαν σπουδαίου, τὸ ὁποῖον μελετῶμεν, σκοπὸν ἔχοντες νὰ ἀσφαλίσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῆς περιφερείας τῶν λιμνῶν τούτων. Αἱ δύο λίμναι ὑπολογίζονται ἀποτελοῦσαι 30 χιλ. στρέμματα γῆς. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν εἴχομεν, ὅτε ἐπληροφορήθημεν, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἰσχυρίζονται, ὅτι αἱ γαῖαι αὗται εἶναι, ἀντὶ 30 χιλιάδων στρεμμάτων, μόνον 7 χιλιάδες, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ διαφορὰν μεγίστην. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι μέγα εἶναι τὸ συμφέρον νὰ ποτίζωνται 30 χιλιάδες στρέμματα γῆς. Ἀλλὰ πρέπει πρὸ πάντων νὰ κανονισθῇ τί ὀφείλουσι νὰ πληρώνουν οἱ κύριοι τῶν γαιῶν, καὶ δεύτερον, πῶς αἱ γαῖαί των θὰ ποτίζωνται, διὰ νὰ ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ ὠφέλεια, καὶ ποία ἡ ζημία, διότι ἡμεῖς κλίνομεν νὰ παραδεχθῶμεν μᾶλλον τὰς προτάσεις τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία θέλει, ὅπως αὐταὶ αἱ γαῖαι χρησιμεύσωσιν ὡς réservoir, διὰ νὰ ποτίζωσι τὴν πεδιάδα. Ἀλλ’ ἀνάγκην εἴχομεν, ἵνα παρουσιάσωμεν τὴν σύμβασιν ἐνώπιόν Σας, νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι ἡ ὠφέλεια θὰ ἦναι τοιαύτη, αἱ ὑποχρεώσεις τοιαῦται, ἡ ἀπώλεια τῶν γαιῶν τοιαύτη, τὸ κέρδος τοιοῦτον, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ παραδεχθῶμεν ἓν σύστημα πλῆρες, μετὰ προηγουμένην μελέτην, ἐξέτασιν καὶ σκέψιν, καὶ νὰ τὸ ὑποβάλωμεν ἐνώπιόν Σας, καὶ ζητήσωμεν τὴν ἐπιψήφησίν του. Ἰδοὺ εἰς τί καταγινόμεθα, καὶ ἐλπίζω, ὅτι, ἂν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς τὸ ἐπιτρέψωσιν, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ γνωρίσῃ ἡ Βουλὴ τὰς σκέψεις μας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως θέλει μὲ συγχωρήσει νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου πῶς τὸ ζήτημα εἶναι ὑπὸ μελέτην. Δὲν ἐπίστευον νὰ λεχθῇ ὑπὸ ἀρχαίου ὑπουργοῦ, ὅτι τοιοῦτον ζήτημα εἶναι ὑπὸ μελέτην, διότι ἐμελετήθη, ἀφότου ἦλθεν ὁ Σωβὰζ εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν τὸ ἐμελέτησα.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ τοῦτο εἶναι ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς κυβερνήσεως πρὸ τριῶν ἐτῶν, ὅτε πάλιν ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ ὑπουργείου. Τὸ ὑπουργεῖον συνῆψε σύμβασιν πρὸς παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς δὲν θέλει ἀρνηθῆ, ὅτι ἐγεννήθη τότε τὸ αὐτὸ ζήτημα, ὅτι ἑταιρία γαλλικὴ ἐξέθεσε τὰ πράγματα εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἐξέθεσεν, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰς δύο λίμνας καὶ νὰ γείνωσι χρήσιμα εἰς τὴν γεωργίαν, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι συμφέρει τὰ ὕδατα νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν, καθόσον ὁ πλοῦτος τῆς γεωργίας εἶναι τὰ ὕδατα· αὐτὰ εἶναι αὐτόχρημα θησαυρός. Ὁ Σωβὰζ δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸν τρόπον τοῦτον, ἀλλ’ ἐξήτασε μόνον πῶς δύναται ν’ ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς καὶ ἐπεξειργάσθη αὐτὸ τὸ σύστημα· προέβη εἰς τὴν καταμέτρησιν καὶ εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ Πτώου δύνανται νὰ ῥιφθῶσι τὰ ὕδατα εἰς τὴν θάλασσαν. Μετὰ ταῦτα ἦλθον ἄλλοι μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι ἐξήτασαν τὸ πρᾶγμα εὐρύτερον καὶ εἶπον: Ἐδῶ σεῖς ἔχετε μέγιστον θησαυρόν. Ἐὰν δὲν ῥίψητε τὰ ὕδατα εἰς τὴν θάλασσαν, ἐπὶ τῆς πτώσεως αὐτῶν δύνασθε νὰ ἱδρύσητε διάφορα καταστήματα, χαρτοποιεῖα, ζακχαροποιεῖα καὶ ὅ,τι ἄλλο θέλετε, τὰ δὲ ὕδατα, ῥιπτόμενα εἰς τὴν θάλασσαν ἁπλῶς καὶ ἀνωφελῶς, αὐξάνουν τὸν Ὠκεανόν. Σᾶς εἶπον τοὐναντίον, ὅτι τὸ Βοιωτικὸν πεδίον εἶναι ξηρὰ γῆ, ἡ ὁποία στερεῖται ὕδατος, ἐνῷ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ὕδωρ τοῦτο εἰς πᾶσαν καλλιέργειαν πρὸς παραγωγὴν χόρτου, διὰ νὰ ἔχητε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος τριφύλλιον καὶ νομὰς διὰ τὰ ζῶα. Διστάζετε λοιπόν; Ἰδοὺ τώρα τί μοὶ λέγετε· αὐτὸν τὸν πλοῦτον τῶν ὑδάτων τὸν ἀντισταθμίζετε πρὸς 30,000 στρεμμάτων γῆς· αὐτὸς θὰ ἦναι ὁ μόνος πλοῦτος. Ποία εἶναι ἡ ἀξία 30,000 στρεμμάτων ξηρᾶς γῆς; Γῆς δὲν στερεῖσθε· ἔχετε ἴσως πλέον τῶν 250,000 στρεμμάτων ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, δι’ ἃ ἔχετε ἀνάγκην χειρῶν καὶ ὀργάνων· 30,000 μόνον στρεμμάτων εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς σκέψεως καὶ τῆς μελέτης σας, καὶ νομίζετε, ὅτι ἕτεραι 30,000 εἶναι μόνον αἱ ποτισθησόμεναι;

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποτίζονται μόνον τόσαι.

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ ὕδατα, ἐὰν σχηματίσητε δεξαμενὰς ἐκ τῶν δύο ἑτέρων λιμνῶν, τῆς Ὑλικῆς καὶ τῆς Παραλίμνης, δύνασθε νὰ φέρητε τὰ ὕδατα ὄχι μόνον εἰς τὸ Βοιωτικὸν πεδίον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας· δὲν εἶναι πρᾶγμα τερατῶδες. Ἡ ὑδραυλικὴ ἐπιστήμη ἔλυσεν αὐτὸ τὸ ζήτημα. Καὶ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ἐλευθερίας δύνασθε νὰ τὰ φέρητε, ὅπου δύνασθε καὶ νὰ λούεσθε ἀξιόλογα ἐν αὐτοῖς (ἱλαρότης.)

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ποσοῦ.

§34ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ τρόπος περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων συσχετίζεται μὲ τὸ ποσόν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ποτίζονται πολλαὶ ἄλλαι γαῖαι, καὶ δύνασθε τὰ ὕδατα νὰ τὰ ὑψώσητε ὅσον θέλετε. Σχηματίζετε ὑψηλὸν πύργον ὡς ἐν Παρισίοις τὸ Chateau d eau καὶ ἀναβιβάζετε τὸ ὕδωρ ὅπου θέλετε· ὕδωρ πρέπει νὰ ἔχητε, καὶ τὰ πάντα εἶναι βατά. Ἀμφιβάλλοντες περὶ τούτου δεικνύετε ἔλλειψιν τῶν κοινοτέρων γνώσεων περὶ τοιούτων πραγμάτων. Τὸ πᾶν εἶναι νὰ ἔχητε ὕδωρ· ἡ τέχνη τότε σᾶς δίδει τὰ μέσα νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε, καὶ ὅ,τι συντελεῖται διὰ τοῦ ὕδατος, εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας, ἐὰν τὰ ὑψώσητε ὅσον ἀπαιτεῖται, καὶ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ τὰ ὑψώσητε. Λοιπὸν μὴ μὲ λέγετε, ὅτι ἀπέναντι τῶν 30,000 στρεμμάτων γῆς, τὰ ὁποῖα καλύπτουσιν αἱ δύο αὗται λίμναι, πρέπει νὰ ἀποῤῥίψητε τὴν ἐκ τοῦ ὕδατος ὠφέλειαν, διότι ἠμπορεῖτε νὰ ἀρδεύσητε ὅλον τὸ Βοιωτικὸν πεδίον καὶ νὰ διέλθητε καὶ αὐτὸν τὸν ποταμὸν (δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομά του τώρα), ὅστις χωρίζει τὴν Ἀττικὴν ἀπὸ τὴν Βοιωτίαν.

§35ΤΙΝΕΣ. Ὁ Κηφισσός.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι· ὁ Ἀσωπὸς — καὶ νὰ ῥίψητε ἐκεῖ τὸ ὕδωρ, ἢ νὰ φέρητε αὐτὸ ἕως εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ μέχρι τῆς πλατείας τῆς Ἐλευθερίας, ὅπερ εὔχομαι νὰ τὸ ἴδω.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπῃτεῖτο ὁ μέγας νοῦς τοῦ κ. Καλλιγᾶ, διὰ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι αἱ γαῖαι δύνανται διὰ μηχανῆς νὰ ποτισθῶσι· δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ τούτου εἴπετε.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, καὶ τὸν κοινὸν ἔχων νοῦν, ὅστις ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ ἐκείνου, περὶ οὗ συνεζήτησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς μετὰ τοσούτου ἐνθουσιασμοῦ καὶ τοσαύτης πεποιθήσεως. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος, καὶ περὶ τούτου οὐδὲν εἶπεν· ἔρχεται μόνον ὡς τροπαιοῦχος, ἀναπτύξας δῆθεν τὸ ζήτημα τῆς ὑψώσεως τῶν ὑδάτων κατὰ τὴν ἐπιστήμην, καὶ διὰ τοῦτο θέλει δάφνας.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοιαύτας δάφνας δὲν ἐζήτησα ποτὲ, οὔτε ἔδωκα ἀξίαν εἰς αὐτάς· ἠθέλησα μόνον νὰ καταδείξω τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καθόσον ἄλλοτε πρὸ τριῶν ἐτῶν σᾶς ἔγεινεν ἡ πρότασις, καὶ τότε παρενεβάλετε δυσκολίαν καὶ εἴπετε, ὅτι ἄλλη ἑταιρία παρίσταται καὶ ἐζήτησε τὴν Ὑλικὴν καὶ τὴν Παραλίμνην, καὶ ἠθέλετε νὰ οἰκονομήσητε τὴν ἑταιρίαν, παρέχοντες τὰ μέσα· ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ νόμον εἰς τὴν γαλλικὴν, ἣν παρεπέμψατε νὰ συμβιβασθῇ μετ’ ἐκείνης. Τότε ἡ γαλλικὴ ἑταιρία, ἀντὶ νὰ πληρώσῃ τοιοῦτον φόρον, ἔκρινε προτιμότερον νὰ δεχθῇ τὸ σύστημα τοῦ Sauvage, καὶ οὕτω ὑπεγράψατε συγχρόνως τρεῖς συμβάσεις, αἵτινες ὅλως ἐματαιώθησαν.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν τοιοῦτον εἶναι ἀκριβές· οὐδεμίαν σύμβασιν ὑπέγραψα.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατόν, ὅσοι εἶσθε εἰς τὰ 1867 βουλευταὶ, νὰ μὴ ἐνθυμῆσθε τὰς μεγάλας καὶ μακρὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης· τότε ἐνθυμεῖσθε μάλιστα, ὅτι τὸ ζήτημα ἐλύθη διὰ εἰδικοῦ νόμου. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶνε τῷ ὄντι σοβαρόν· τοῦτο ἀπέδειξαν αἱ τότε συζητήσεις, εἰς ἃς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος. Βεβαίως εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ θέλετε ἰδεῖ διὰ μακρῶν ὅλας τὰς μελέτας ὅσας ἐγὼ καὶ ὁ ἀοίδιμος Δεληγεώργης εἴχομεν κάμει ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ καὶ ἐπιστημονικοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε τὸν περὶ ἀποξηράνσεως καὶ περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος νόμον, παρουσίασεν ἐν ταὐτῷ τὰς μελέτας τοῦ σοφοῦ Σωβάζ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συνετάχθη ὁ νόμος καὶ σύμβασίς τις, νομίζω· διότι παραχώρησις λιμνῶν, χωρὶς νὰ ἦναι ὡρισμένα τὰ ἀνώτατα καὶ κατώτατα ὅρια αὐτῶν, τὰ κατακλυζόμενα ὑπὸ τῶν ὑδάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, διότι παραχώρησις, ὡρισμένη δι’ ἀορίστων ὁρίων, δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ νὰ σχεδιασθῇ. Αἱ συνήθως κατακλυζόμεναι γαῖαι ἀποτελοῦσι τὴν περιφέρειαν τῶν παραχωρηθησομένων μερῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐπρόκειτο τότε περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, καὶ μόνης τῆς λίμνης ταύτης· ὁ κ. Σωβὰζ ἐν τῷ σχεδίῳ αὐτοῦ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης εἶχε προσδιορίσει, ὅπως τὰ ὕδατα αὐτῆς ἐξέλθωσι διὰ τοῦ ὄρους Πτώου (θόρυβος), διὰ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ διέλθῃ ἡ ὑπόρυξις. Εἰς τοῦτο παρεκινήθη ὁ Σωβὰζ, ὁδηγούμενος ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα, 27, νομίζω, φρέατα καὶ τμήματά τινα τῆς ὑπορυγμῆς, ἅτινα ἠνοίχθησαν ἅπαντα διὰ τῆς σμίλης, διότι τότε δὲν ὑπῆρχεν οὔτε δυναμίτις, οὔτε πυρίτις (θόρυβος). Ταῦτα ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ τότε Βουλή, ἐσκέφθη, ὁδηγηθεῖσα ὑπὸ τοῦ σχεδίου τοῦ Σωβὰζ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, τὰ δὲ ὕδατα, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀπεφασίσθη νὰ ἐξέλθωσι πρὸς τὸ μέρος τῆς Λαρίμνης πρὸς τὴν θάλασσαν. Συζήτησις ὅμως καὶ τότε ἐγένετο, ὅπως τὰ ὕδατα τῆς λίμνης λάβωσιν ἔξοδον πρὸς τὸ Βοιωτικὸν πεδίον· μάλιστα ἔγεινε λόγος, ὅπως γείνῃ ἡ ἄρδευσις τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, ἐν ταὐτῷ δὲ καὶ τοῦ Ἀττικοῦ. Ἡ ἰδέα αὕτη, θεωρηθεῖσα πολὺ δύσκολος, ἐγκατελείφθη. Ἐὰν ὅμως καὶ νῦν γίνεται λόγος περὶ τούτου, πάλιν λέγω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι οὐδὲ εὔκολον, οὐδὲ μικρὸν, καὶ ἑπομένως φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ προβῇ εἰς τὴν παραχώρησιν ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους, χωρὶς νὰ ποιήσῃ τὰς δεούσας ἐπιστημονικὰς καὶ τεχνικὰς μελέτας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἄρα δίκαιον, ἰσχυριζομένη οὕτω, διότι ἄνευ σχεδίων καὶ μελέτης παραπλησίας ἐκείνης τοῦ Σωβὰζ, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς αἰτουμένης τροποποιήσεως, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ οὐδεὶς ἄλλος θέλει δυνηθῆ νὰ δώσῃ ψῆφον. Ἐν γνώσει τῆς ἀληθείας, δὲν εἶμαι ἐναντίος, κύριοι, ἐὰν τὰ ὕδατα, ἀντὶ νὰ κατακρημνισθοῦν εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, λάβωσι διεύθυνσιν πρὸς τὸ Βοιωτικὸν καὶ τὸ Ἀττικὸν πεδίον· ἀπαιτεῖται ὅμως προσοχὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προσέξῃ, ὅπως τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος χρησιμεύσουν πρὸς ἄρδευσιν τῶν πεδιάδων Βοιωτίας καὶ Ἀττικῆς, ὅπως ἐπίσης πρέπει νὰ προσέξῃ, ἵνα τὰ ὕδατα τῶν λιμνῶν Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας διέλθωσι διὰ τοῦ ἀρχαίου ὑδραγωγείου, τὸ ὁποῖον ἔτι σώζεται εἰς πολλὰ μέρη, ὅπερ εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς εἰς δύω σημεῖα, ὅτε ἤμην ἀκόμη μαθητὴς εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν καὶ μετέβην εἰς Κόρινθον μετὰ τοῦ μακαρίτου Κέππεν, καθηγητοῦ τῆς ἀρχαίας ἱστορίας καὶ γεωγραφίας ἐν τῇ σχολῇ. Ἐπείσθην, ὅτι τὰ ὕδατα τῶν λιμνῶν ἐκείνων διωχετεύοντο εἰς τὴν Κορινθιακὴν πεδιάδα· ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἐὰν τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος δύνανται νὰ φθάσωσι μέχρι τοῦ ἄκρου τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, πολὺ μᾶλλον τοῦ Ἀττικοῦ. Ὄχι διότι δὲν ἠμποροῦν τὰ ὕδατα νὰ ὑψωθῶσιν, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἐργασία αὕτη, ἀφοῦ, ὡς πάντες γνωρίζετε, κατὰ τὸ θέρος ἀποξηραίνεται ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ λίμνη ἅπασα. Ἐγὼ, διερχόμενος τὴν λίμνην κατὰ τὸ θέρος, διότι ἔτυχε νὰ πορευθῶ ἐκεῖ ἕνεκα ὑπηρεσίας, παρετήρησα, ὅτι ἀποξηραίνεται ὅλη σχεδὸν ἡ λίμνη μέχρι βόθρων ἢ τερέθρων, δι’ ὧν τὰ ὕδατα καταβυθιζόμενα ἐξέρχονται εἰς τὸ πλησίον τῆς θαλάσσης μέρος, τὸ καλούμενον Σκορπονέρια· ἀφοῦ δὲ ξηραίνεται ἡ λίμνη κατὰ τοὺς 7 ἢ 8 μῆνας τοῦ θέρους, πῶς δύναται τὸ ὕδωρ νὰ ποτίσῃ τὸ Βοιωτικὸν πεδίον, νὰ φθάσῃ μάλιστα μέχρι τοῦ Ἀττικοῦ; Βεβαίως τίποτε ὠφελιμώτερον διὰ τὸν τόπον καὶ τὴν γεωργίαν, ἐὰν τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἀλλὰ διατί ἔλαβον τὸν λόγον σήμερον; διότι εἰς τὴν κατὰ τότε συζήτησιν ἔλαβον μέρος. Ἀλλ’ ὅπως τότε ἐσυζητήσαμεν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς θετικὰς προτάσεις τοῦ κ. Σωβὰζ καὶ τὰ χωρογραφικὰ σχέδια αὐτοῦ, ἔχοντα μεγίστην σημασίαν, οὕτω καὶ σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, μὴ ἔχοντες ἰδιαίτερα σχέδια περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων πρός τε τὸ Βοιωτικὸν καὶ Ἀττικὸν πεδίον. Διότι, ἐὰν ἡ διοχέτευσις ἀποδειχθῇ ἀδύνατος, ἡ συζήτησις ἀποβαίνει ἐντελῶς περιττή. Ἀληθῶς ἡ ἐπιστήμη προέβη σήμερον πολὺ περισσότερον, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα αἱ δυσκολίαι, ἂν καὶ ἠλαττώθησαν, ἔμειναν πάντοτε σπουδαῖαι, καὶ διὰ νὰ ὑπερνικηθῶσι, πάντοτε θέλουν σκέψιν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καλῶς σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὰς μελέτας αὑτῆς καὶ τὰ σχέδια, ἴσως δὲ καὶ τὰς πληροφορίας ὑδραυλικῶν μηχανικῶν, διότι οἱ λεγόμενοι μηχανικοὶ δὲν ἐπιτηδεύονται πάντες εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐπιστήμης.

§43ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Βεβαίως, κύριοι, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως ἀνεπτύχθη μέχρι τοῦδε, τοσοῦτον ἐνδιαφέρον, ὥστε ἀφορᾷ ὄχι μόνον τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀλλὰ καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα. Οὐδεὶς ὅμως δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι πρωτίστως ἀφορᾷ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας μου. Κατὰ συνέπειαν θέλω νὰ κρατήσω τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἔφερον, ἀθῶον ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς, διότι θέλω νὰ ἔλθῃ υἱοθετημένον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο εἶνε κυρίως τὸ συμφέρον τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας, καὶ αὐτὴ εἶνε ἡ ἐντολὴ, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐξ αὐτῆς. Ἡμεῖς γνωρίζομεν τοῦτο, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἐσκέφθη, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος δύνανται νὰ διοχετευθῶσι διὰ τῶν λιμνῶν τῶν δύο, τῆς Ὑλικῆς καὶ τῆς Οὐγγρίας, ὡς δεξαμενῶν εἰς τὸ πεδίον τὸ Θηβαϊκόν. Βεβαίως τὸν ὑδραυλικὸν δὲν ἐπαγγέλλομαι, καὶ μηχανικὸς δὲν εἶμαι· ἕνεκα τούτου δὲν δύναμαι ἀποτόμως νὰ ἐπέμβω εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς προεῖπον, ἀναγνωρίζω καὶ παραδέχομαι ἐκ τῶν προτέρων τὴν καλὴν πίστιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν μάλιστα πρόκηται περὶ τοιούτων σπουδαίων συμφερόντων καὶ τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἀντιπροσωπεύω, καὶ τοῦ Κράτους. Γνωρίζω ὡσαύτως, ὅτι ἐγένετο αἴτησις παραχωρήσεως τῶν δύο αὐτῶν λιμνῶν, καὶ κυρίως ἡ πρότασίς μου εἶχε σκοπόν.......

§44Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν δὲν λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, παραχώρησις δὲν δύναται νὰ γείνῃ καμμιᾶς λίμνης.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τοῦ νόμου δὲν εἶσθε δεσμευμένοι.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ κάμνομεν οἴκοθεν.

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑπάρχει παραχώρησις;

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ Παπαγεωργίου ἔκαμεν αἴτησιν περὶ παραχωρήσεως.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πετούση, διὰ νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ τὸν κόπον νὰ ἐξακολουθήσητε, θέλετε νὰ σᾶς δώσω μερικὰς πληροφορίας;

§51ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μάλιστα.

§52Π. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐπαρχίας εἶναι ἡ ἑξῆς· ἐν τῇ συμβάσει, ἥτις θὰ γείνῃ, περὶ παραχωρήσεως αὐτῶν τῶν λιμνῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν, νὰ ἀναγράφωνται αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἡ συζήτησις εἶναι πάντη περιττή. Τὸ ἀντικείμενον περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τοῦτο ἴσως αὔριον ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἑταιρίας τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ χορηγήσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, κατὰ τροποποίησιν τοῦ διαγράμματος, τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Σωβὰζ διαχαραχθέντος, νὰ μεταφέρῃ τὰ ὕδατα εἰς τὰς δύο παρακειμένας λίμνας Ὑλικῆς καὶ Οὐγγρίας ἢ Παραλίμνης, καὶ νὰ τὰς μετασχηματίσῃ εἰς δεξαμενὰς, διὰ νὰ ἀρδεύῃ ἐξ αὐτῶν τὸ Βοιωτικὸν πεδίον. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας τὴν πρότασιν ταύτην τῆς ἑταιρίας, ἔχομεν δὲ ὑπ’ ὄψιν μας ἐπίσης καὶ τὸ ζήτημα τῆς παραχωρήσεως τῶν λιμνῶν αὐτῶν εἰς ἄλλους, οἵτινες ἐζήτησαν τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῶν πρὸ 6 ἢ 7 ἐτῶν. Πρὶν λύσωμεν τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις αὕτη τῶν δύο λιμνῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀνέφερον, βεβαίως δὲν θέλομεν προβῆ εἰς καμμίαν ἄλλην ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ἐκείνων, οἵτινες ἐζήτησαν τὴν ἀποξήρανσιν τῶν αὐτῶν λιμνῶν. Αὔριον θὰ ἤμεθα ἴσως εἰς θέσιν νὰ ἀποφασίσωμεν, καὶ μεθαύριον νὰ δώσωμεν πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν· ὅλη δὲ αὐτὴ ἡ συζήτησις εἶναι, κατ’ ἐμὲ, περιττή. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι συμφερώτερον ὄχι μόνον διὰ τὸ δημόσιον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν τόπον, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν κατοίκων, τὴν ὁποίαν διεβίβασαν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τῆς γενομένης συζητήσεως. Νομίζω δὲ, ὅτι θὰ ἀρκεσθῇ εἰς ταύτην ὁ κ. Πετούσης καὶ θὰ καταπαύσῃ τὴν συζήτησιν.

§54ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τὴν ἀπάντησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιμείνω. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπειτα ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος, περὶ τῶν μελλουσῶν νὰ ποτισθῶσι γαιῶν, περὶ τοῦ δυνατοῦ τοῦ ἔργου, καὶ λοιπῶν προπαρασκευαστικῶν ἐργασιῶν, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, σκέπτεται νὰ παρουσιάσῃ τὴν πρότασιν τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης ὡς καὶ τὴν πρότασιν τῆς ἑτέρας ἑταιρίας, ἥτις ἐζήτησε τὴν ἀποξήρανσιν τῶν δύο λιμνῶν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν; Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἐννοῇ νὰ φέρῃ τὰς μελέτας αὐτὰς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐγερθῇ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐγὼ παραιτοῦμαι πάσης πληροφορίας.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πετούση, τὸ ἀντικείμενον τῆς παραχωρήσεως τῶν δύο λιμνῶν, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος, εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἀπησχόλησε τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον πρὸ δύο ἡμερῶν. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐπεφόρτισεν ἐμὲ νὰ λάβω πληροφορίας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦλθον εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. Σκουλούδη, ὅστις παρίσταται ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας, καὶ παρ’ αὐτοῦ ἔλαβον πᾶσαν ἀναγκαίαν πληροφορίαν, τῆς ὁποίας εἶχον ἀνάγκην, καὶ εἶμαι ἕτοιμος εἰς τὸ πρῶτον ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ ἐπαναφέρω τὴν συζήτησιν μὲ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, καὶ τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις. Καὶ εἰ μὲν παραδεχθῶμεν τὰς προτάσεις τῆς ἑταιρίας, βεβαίως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ φέρωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρὸς κύρωσιν τῆς συνομολογηθησομένης συμβάσεως, διότι πρόκειται περὶ τροποποιήσεως τῆς συμβάσεως πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης· ἐὰν ὅμως δὲν δεχθῶμεν τὰς προτάσεις της, θεωροῦντες αὐτὰς ὡς μὴ συμφερούσας, δὲν ἔχομεν ἡμεῖς ἀφορμὴν νὰ φέρωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἴμεθα δὲ ἕτοιμοι νὰ φέρωμεν αὐτὴν πρὸς συζήτησιν, ἐὰν προκληθῶμεν. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν θὰ προβῶμεν εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐνέργειαν, πρὶν τοῦτο γνωσθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§56ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξεφράσθη καθαρῶς ὡς πρὸς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις· καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν εἶπεν, ὅτι ἐὰν παραδεχθῇ ἡ κυβέρνησις τὰς προτάσεις τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, θὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς πρὸς δὲ τὴν δευτέραν, ὅτι δὲν θὰ λείψῃ ἡ κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ συζήτησιν.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν προκληθῇ, μάλιστα· μᾶς προκαλεῖτε σεῖς;

§58ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ἔχετε εἰς χεῖράς σας ἕνα νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου παραχωρεῖτε ἐπὶ ἀγαθῇ τῇ πίστει τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν αὐτῶν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ζητοῦσι ταύτην. Τί δύναμαι νὰ κάμω ἐγὼ ὅταν γείνῃ ἡ παραχώρησις;

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δηλαδὴ δὲν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῆς ἑταιρίας (ἀλλὰ δὲν παύει ὁ θόρυβος, καὶ φαίνεται δὲν μὲ ἐνοήσατε, διότι, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ σπουδαίων ζητημάτων, ὡς εἶναι τὸ προκείμενον, θορυβοῦμεν), ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ κυβέρνησις δὲν παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἑταιρίας τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης τῆς Κωπαΐδος καὶ δὲν παραχωρήσῃ αὐτῇ τὰς δύο λίμνας, τὰς ὁποίας ζητεῖ, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀφορμὴν νὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα πρὸς συζήτησιν. Ἀλλὰ, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν θέλομεν ἐνεργήσει τι σχετικὸν πρὸς τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν αὐτῶν πρὶν συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν δὲ συζήτησιν δύναται νὰ τὴν προκαλέσῃ ὅστις τῶν κυρίων βουλευτῶν θελήσει.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὑπόσχεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ βεβαίως ἔχει ἀξίαν προσωπικὴν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις τὴν δίδει· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀρκέσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον σπουδαῖον, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξαρτώμεθα ἐκ τῆς ὑποσχέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς πρὸς τὴν παραχώρησιν ἢ τὴν μὴ παραχώρησιν τῶν δύω ἐκείνων λιμνῶν εἰς τὴν αἰτήσασαν ἑταιρίαν ἢ εἰς τοὺς τυχὸν αἰτήσοντας κατόπιν. Ἠξεύρομεν τί συμβαίνει ἤδη περὶ λιμνῶν. Πρὸ 2 ἢ πρὸ 3 ἐτῶν εἶχον ἀφορμὴν νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἤθελε γείνει κακὴ χρῆσις τῆς ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1864 ἀδείας καὶ νὰ παραχωρηθῶσιν ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ δὲν ἦσαν λίμναι πρὸς ἀποξήρανσιν, καὶ εἰσήγαγον τότε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὸ δημόσιον κατὰ τοῦ τοιούτου κινδύνου. Καὶ τότε ἐῤῥέθη, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ σπεύσωμεν, διότι ὑπάρχει πάντοτε καιρὸς, καὶ ὅτι δὲν θέλει γείνει παραχώρησις πρὶν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἐν τούτοις ἐγένοντο παραχωρήσεις ἀποξηράνσεως λιμνῶν, καὶ ἐγένοντο καὶ παράπονα, ὅτι ἡ μία ἐξ αὐτῶν δὲν ἦτο πράγματι λίμνη, ἀλλὰ ἔκτασις γῆς ἐν καιρῷ χειμῶνος κατακλυζομένη. Διὰ νὰ ὦμεν ἀσφαλεῖς, φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐπιτρέπεται παραχώρησις τοῦ δικαιώματος ἀποξηράνσεως λίμνης ἄλλως ἢ διὰ νόμου· τὸ νομοσχέδιον ἄρα ἀναγράφει αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐγγυήσεις εἶναι ἀπόλυτοι, αἱ δὲ ἐν ταῖς ὑποσχέσεσιν ἐγγυήσεις εἶναι σχετικαὶ καὶ προσωπικαί. Τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὡς 19, καὶ προτείνω νὰ προταχθῇ πάντων τῶν ἄλλων. Εὐθὺς ὡς τοῦτο πράξωμεν, θέλομεν ἀπαλλάξει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀπὸ πάσης περιπλοκῆς. Οὐδεὶς, γινώσκων τὰ τῶν λιμνῶν ἐκείνων, ὑποθέτει, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποξηράνσεως αὐτῶν. Καθὰ ἤκουσα παρὰ τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ, ὅστις ἦλθε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἀνδρὸς λίαν διακεκριμένου, αἱ αὐταὶ δαπάναι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν δύω λιμνῶν, αἵτινες ἀπαιτοῦνται καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν Κωπαΐδα. Ἐνῷ δὲ ἀμφίβολον εἶναι τὸ κέρδος, ὅπερ θέλει παρουσιάσει ταύτης ἡ ἀποξήρανσις, ἀπέναντι τοιαύτης δαπάνης, ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος λίμνης, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐλπὶς κέρδους διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν δύω λιμνῶν. Διατί ἄρα ζητεῖται αὕτη; ἁπλῶς καὶ μόνον, ἵνα ἐπιβληθῇ εἷς φόρος εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον λάβει ἄλλοι τὴν παραχώρησιν τῶν δύω λιμνῶν. Δὲν ζητεῖται ἡ παραχώρησις τῶν δύω λιμνῶν εἰμὴ ἵνα λάβωσι τὸ δικαίωμα οἱ ζητοῦντες τὴν παραχώρησιν, ὅπως ἀπαιτήσωσι νὰ πληρώσῃ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος εἰς αὐτοὺς ἓν ποσοστὸν διὰ τὴν ἄδειαν νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν λιμνῶν ἐκείνων, παραιτουμένων αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἀποζημιώσεως.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραιτηθῇ.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠμποροῦσι νὰ πωλήσωσι τὴν παραίτησίν των. Δύνανται νὰ συμφωνήσωσι μὲ τὴν ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος, ὅτι δὲν θὰ ἐπιληφθῶσι τῆς ἀποξηράνσεως, ὅπως κηρυχθῶσιν ἔκπτωτοι.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀποξηράνῃ, καὶ ἵνα μὴ ἀποξηράνῃ, θέλει λάβει ἀμοιβήν. Οὗτος εἶνε ὁ σκοπός.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ δημόσιον αἱ λίμναι· ἑπομένως δὲν ἔχει συμφέρον νὰ πληρώσῃ φόρον ἡ ἑταιρία.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα ἀποδίδει σημασίαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν δύω λιμνῶν ἡ ἑταιρία, ἐὰν μὴ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου; Ἵνα ἐπανέλθωσιν ἄρα θέλει συναινέσει νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς λαβόντας τὴν παραχώρησιν, ὅπως παραιτηθῶσιν αὐτῆς.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βέβαιοι, ὅτι θὰ λάβωσι πληρωμήν;

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλει ἀναγκασθῆ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος, ἀφοῦ συμφωνήσῃ μετὰ τοῦ δημοσίου περὶ χρησιμοποιήσεως τῶν λιμνῶν πρὸς ἄρδευσιν, νὰ φροντίσῃ αὐτὴ ὅπως ἐλευθερώσῃ αὐτὰς, πληρώνουσα πρὸς τοὺς ἀναλαβόντας δῆθεν τὴν ἀποξήρανσιν λύτρα, διότι πρόκειται περὶ λύτρων. Ἵνα ἀπαλλαγῶμεν τῶν κινδύνων τούτων, ἵνα μὴ γείνῃ τοιαύτη κερδοσκοπία, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι, εὐθὺς ὡς ψηφίσωμεν αὐτὸ, θέλουσι παύσει αἱ τοιαῦται ῥαδιουργίαι, θέλουσι παύσει αἱ τοιαῦται ἐπιχειρήσεις, οὐδεὶς θέλει διανοηθῆ τότε νὰ ζητήσῃ τὴν παραχώρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν δύω λιμνῶν, αἵτινες εἶνε βέβαιον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπικερδῶς νὰ ἀποξηρανθῶσιν, ἐφ’ ὧν ὅμως ζητεῖται δικαίωμα ἀποξηράνσεως ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὠφελείας ἐκ τῆς παραιτήσεως ἀπὸ τοῦ χορηγηθησομένου δικαιώματος. Διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τοὺς τοιαῦτα μηχανευομένους ἀπελπίζομεν.

§69Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις ἐπαρουσίασε τὸν νόμον, δὲν τὸν ἐσεβάσθη, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἔκαμε παραχώρησιν.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸν ἐσεβάσθην;

§71Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπῆρχον δύο νόμοι· ἀντὶ τῶν νόμων αὐτῶν, ὁ κ. Τρικούπης παρουσίασεν ἕνα ἕτερον, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραχωρῶνται αἱ λίμναι, καὶ ὅμως παρεχώρησε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, διὰ τοῦ νόμου τοῦ προϋπάρχοντος· ἠκούσθησαν παράπονα πολλά. Κύριοι, πρῶτον δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Τρικούπης. Ἡ αἴτησις τῆς παραχωρήσεως τῶν λιμνῶν τούτων χρονολογεῖται πρὸ 8 ἐτῶν· ὥστε δὲν ἐφέρθη ἤδη. Λοιπὸν ὁ σκοπὸς τῆς αἰτήσεως δὲν εἶναι ἵνα κερδοσκοπήσῃ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἂν ἦτον αὐτὸς ὁ σκοπὸς, δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι οὐδεμία ἑταιρία θέλει πληρώσει εἰς τοὺς λαβόντας τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως. Λοιπὸν, κύριοι, ὅπως ὁ κ. Τρικούπης παρουσίασε τὸ ζήτημα, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ δεχθῶμεν, διὰ δύω λόγους. Πρῶτον, διότι ἐκ τῶν προτέρων δεσμεύομεν τὰς χεῖρας καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς· καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὑποχρεώσεις, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων νὰ ἀποκτήσῃ αὐτὸ τὸ μέγα πλεονέκτημα τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων τούτων. Διότι ἐὰν, κύριοι, ἡ ἑταιρία ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, θέλει ἔχει ὠφέλειαν 2 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀποξήρανσιν· ὀφείλει ὡς ἐκ τούτου νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς κατοίκους τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, μία ἰδέα περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσαμεν καὶ μετὰ τοῦ κ. Σκουλούδη. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅταν πρόκηται νὰ παραχωρήσωμεν, χάριν τῶν κατοίκων, εἰς τὴν ἑταιρίαν τὰς λίμνας, ἡ παραχώρησις πρέπει νὰ ὠφελήσῃ καὶ τοὺς κατοίκους, καὶ πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ τοῦτο. Ἐὰν ἀπὸ σήμερον δεσμεύσητε τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν, προετοιμάζετε ἴσως μέγιστον συμφέρον εἰς τὴν ἑταιρίαν, χωρὶς ὁ τόπος νὰ ὠφεληθῇ.

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§73Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δεύτερον, κύριοι, ἡ πρότασις παρουσιάζεται ὑπὸ τύπον ὅλως ὑβριστικόν. Ὁ κ. Τρικούπης λέγει, δὲν ἐμπιστεύομαι εἰς τὴν ὑπόσχεσιν ἑνὸς ὑπουργοῦ, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει αὐτῇ, διότι ἐνδέχεται τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον νὰ τὴν παραβιάσῃ.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε προσβάλλεται τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον.

§75Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ἄλλοι συνάδελφοι...

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§77Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑμεῖς δὲν ἐμπιστεύεσθε, καὶ ἡμεῖς δὲν παραδεχόμεθα αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ ὑπουργείου· ἀποδίδετε κακὴν πίστιν εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲν τὸ δεχόμεθα· σκοπεῖ νὰ μᾶς ὑβρίσῃ, ἰσχυριζόμενος...... ὅ,τι ὁ συνάδελφος ἡμῶν εἶπεν ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν θὰ τὸ πράξωμεν. Θέλομεν τὸν νόμον τοῦτον, εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, διότι δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ὑπόσχεσιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐνδέχεται ἐναντίον αὐτῆς τῆς ὑποσχέσεως νὰ παραχωρήσῃ τὰς λίμνας αὐτὰς, καὶ διὰ νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην καὶ ἀσφάλειαν, θέλομεν νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος. Λοιπὸν ἡμεῖς εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν ὅπως προτείνεται, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνεχθῶμεν νὰ ὑβρισθῶμεν καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἀμφιβολίαν ἡ καλὴ πίστις ἡμῶν. Ἑπομένως ἀντιτασσόμεθα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ, διότι διὰ τῆς ἀποφάσεώς της θέλει ἀποδείξει τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς ἡμᾶς.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης ἐγένετο κατὰ παράβασιν τοῦ περιεχομένου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλὰ δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραστήσῃ τὰ πράγματα ἄλλως ἢ ὅπως πραγματικῶς ἔχουσι, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἀφώρα εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἀλλ’ ἀφώρα εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τῆς 26 Ἀπριλίου 1867, τοῦ γενικοῦ νόμου περὶ παραχωρήσεως λιμνῶν. Τοῦτο δὲ λέγει ῥητῶς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου· ἑπομένως οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὑπόστασις εἰς τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργείου. Ἡ παραχώρησις τῆς Κωπαΐδος εἶχε γείνει ἀρχικῶς πρὸς τὸν κ. Μονφεριὲρ, ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη κατόπιν ἔκπτωτος, εἶτα δὲ ἐγένετο ἀλληλοδιαδόχως πρὸς 2 ἢ 3, καὶ ὅτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, εὗρε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, δυνάμει τοῦ ἀρχικοῦ νόμου, παρακεχωρημένην εἰς ἕτερον πρόσωπον, καὶ περιέμενεν ἕως οὗ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο γείνει ἐκπρόθεσμον, καὶ τότε ἐποιήσατο τὴν παραχώρησιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς προέβημεν εἰς τὴν παραχώρησιν, βελτιώσαντες τοὺς ὅρους τοῦ ἀρχικοῦ νόμου, τουτέστι καὶ παροχαί τινες, τὰς ὁποίας κατὰ τὸν πρῶτον νόμον ἀπελάμβανε παρὰ τῆς ἐπικρατείας ὁ ἀναλαμβάνων τὴν ἀποξήρανσιν, κατηργήθησαν, καὶ ὑποχρεώσεις πρόσθετοι τῷ ἐπεβλήθησαν. Οὕτω κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν εἶχε δεκαετῆ ἀσιδοσίαν, ταύτην κατηργήσαμεν, ἐπεβάλομεν αὐτῷ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως τὸ 3 τῶν γαιῶν ἀφιερώσῃ εἰς καλλιέργειαν, ἐν ᾗ νὰ εἰσαγάγῃ πάντα τὰ νεώτερα συστήματα τῆς μεγάλης καλλιεργείας, περιωρίσαμεν τὸν χρόνον τῆς περατώσεως τοῦ ἔργου κατὰ τὸ ἥμισυ, καὶ ἄλλας δευτερευούσας διατάξεις πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου περιελάβομεν. Δὲν ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ περιλάβωμεν ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸ δημόσιον καὶ τὴν διάταξιν τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων ὑπὲρ τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, διότι πρὸς τοῦτο ἀπῃτεῖτο νόμος. Ἑπομένως ἐν τῷ διατάγματι τῆς παραχωρήσεως εἴπομεν, ὅτι ἡ παραχώρησις γίνεται μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἀποξηράνσεως κατὰ τὰ σχέδια τοῦ Σωβὰζ, ἀλλ’ ὑποχρεοῦται συνάμα ἡ ἑταιρία νὰ μελετήσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποταμιεύσεως τῶν ὑδάτων πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, καὶ ἂν ἀπεδεικνύετο ὅτι τὰ ὕδατα ταῦτα ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τούτου. Ταῦτα εἶναι τὰ προηγούμενα τῆς ὑποθέσεως, τὰ ὁποῖα εἶνε ἐν πλήρει συμφωνίᾳ πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον κάμει, πρότασιν, ἡ ὁποία σκοπὸν εἶχε νὰ μὴ γίνηται παραχώρησις ὡς λίμνης ἐκτάσεως γῆς, ἥτις δὲν εἶχε τὴν ἰδιότητα ταύτην, περὶ δὲ τῆς Κωπαΐδος δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου, διότι αὐτὴ ἡ Βουλὴ εἶχε κηρύξει, ὅτι ἡ Κωπαΐς εἶνε λίμνη. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅμως κατόπιν εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι τὴν ψήφισιν, τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ψήφισιν, διότι, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, εὑρίσκεται δεσμευμένος ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας, ὅπως ἀποδεχθῇ πάντας τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους αὕτη ἤθελεν ὑποβάλει, ὡς πρὸς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ὑδάτων. Τοῦτο εἶναι ἰδανικόν. Τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ζητεῖται, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀναλάβῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως αὕτη παραχωρῇ τὰς λίμνας πρὸς ἀποξήρανσιν, κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ δεσμεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτῆς περὶ παντὸς ἄλλου θέματος. Ὥστε τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ βεβαίως τὸ παραιτεῖ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἄσχετον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν. Ἕνα ὅμως λόγον ἔφερε προσωπικόν, διὰ τὴν μὴ πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου σήμερον, διότι, εἶπεν, ὑπεβλήθη ἡ πρότασις ὡς προσωπικῶς προσβλητικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Τοὐναντίον ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις, εἶναι προσωπικῶς κολακευτικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἴπομεν ῥητῶς, ὅτι, ἂν εἴχομεν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἤθελε μείνει εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου· ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἔχομεν ταύτην τὴν πεποίθησιν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἔχωμεν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφαίνηται ἐκ προσωπικῶν λόγων περὶ τοιούτων θεμάτων, διὰ τοῦτο ἐθεωροῦμεν, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ θὰ ἤρετο πᾶσα ἀμφιβολία καὶ θὰ ἀφῃρεῖτο ἐκ τοῦ μέσου τὸ σκάνδαλον τοῦ νὰ ἐλπίζωσί τινες ζητοῦντες τὴν παραχώρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν δύο λιμνῶν, ὅτι θὰ δυνηθῶσι νὰ πιέσωσι τὴν ἄλλην ἑταιρίαν πρὸς ζημίαν τῶν κατοίκων, ὁ τρόπος ὁ ἄριστος θὰ ἦτο νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Οὐδὲ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται ν’ ἀπαιτῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως διὰ λόγους προσωπικοὺς μὴ ψηφίζῃ αὕτη τι, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται παρ’ αὐτῆς καὶ εἶναι ὀρθόν. Ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην ν’ ἀσφαλισθῶμεν κατὰ τοιούτων ἐπιδρομῶν, καὶ ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, τὸ ἀποδεικνύουσιν αἱ ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσαν οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχε καθῆκον, χάριν τῶν συμφερόντων τῶν κατοίκων τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς πᾶσαν δυνατὴν ἐγγύησιν. Ἡ ἐγγύησις, ἣν ἔδωσαν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὅπως εἶπον, ἤθελεν εἶσθαι ἐπαρκής, ἂν τὰ ὑπουργεῖα δὲν ἦσαν μεταβλητά. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ τὰ ὑπουργεῖα εἶναι μεταβλητά, καὶ ἀφ’ οὗ πᾶς νέος ὑπουργὸς δύναται νὰ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται δι’ οἱονδήποτε λόγον προσωπικὸν ν’ ἀρνηθῇ νὰ παράσχῃ ταύτην τὴν μόνην πλήρη ἐγγύησιν, τοῦ ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη θέλει διεξαχθῆ ὑπὸ μόνον τὸ πνεῦμα τοῦ συμφέροντος τῶν κατοίκων, ὅπως ᾖ δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὑπὲρ αὐτῶν τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος. Ἑπομένως ἐμμένω εἰς τὴν πρότασιν, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐμμένω ὅμως ἰδίως ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει ἐπιμείνει ἀρνούμενός τι, τὸ ὁποῖον εἶναι τοσοῦτον ὀρθόν.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ὁ κ. Τρικούπης ἀπήντησε δι’ ἐπιτάσεως τῆς ὕβρεως. Τὸ ὑπουργεῖον δι’ ἑνὸς ὑπουργοῦ ὑπεσχέθη ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν βεβαιότητα εἰς τοῦτο, διότι τὸ ὑπουργεῖον δι’ ἑνὸς ὑπουργοῦ εἶπε τοῦτο δολίως τρόπον τινά.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαιότατα· καὶ ἂν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος φύγῃ, εἶπεν, ἡ ὑπόσχεσίς του δὲν ὑποχρεοῖ τοὺς ἄλλους ὑπουργοὺς, θέλουσι τὴν παραβιάσει, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἐγγύησις, ὅτι θὰ σεβασθῇ τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου καὶ τῶν πολιτῶν. Αὐτὸ, κύριοι, δὲν τὸ δέχομαι· δὲν δέχομαι ἀκόμη τὴν παραμικρὰν ὑπόνοιαν ἐναντίον μας, ὅτι ἡμεῖς δὲν θέλομεν περισσότερον παντὸς ἄλλου σεβασθῆ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ δημοσίου. Τέλος πάντων, ἐπειδὴ οὕτω ἔρχεται ἡ πρότασις, ἐπειδὴ δὲν δύναται ν’ ἀποβάλῃ τὸν χαρακτῆρα τῆς ὕβρεως, τῆς δυσπιστίας περὶ ἡμῶν, ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης ἐπιμένῃ, παρακαλοῦμεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἂν τῷ ὄντι ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτὴν, τότε ἡμεῖς........

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ κάμνετε ὑπουργικὸν ζήτημα.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαιότατα.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε δὲν θὰ ἐπιμείνωμεν.

§87Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ μέρος τοῦ λόγου τοῦ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ, τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν ᾧ ἐγένετο λόγος περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, μοὶ φαίνεται ἐντελῶς ξένον τοῦ προκειμένου. Ἡ ὑπόθεσις περὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς κυβερνητικῆς πράξεως πρὸς παραχώρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, ἥτις θέλει εἰσαγάγει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Μένει λοιπὸν μόνη ἡ πρότασις, ἵνα προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ὑπὸ βουλευτῶν προετάθη καὶ διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται ὁ νόμος περὶ ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν. Κατ’ οὐσίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἔχω ἤδη ἐσχηματισμένην τὴν γνώμην μου· νομίζω, ὅτι καὶ ὁ νόμος περὶ ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν, καὶ ὁ νόμος περὶ παραχωρήσεως τῶν μεταλλείων, εἶναι νόμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν λειτουργοῦσιν, ὅπως οἱ νομοθετήσαντες τοὺς νόμους ἐπεθύμουν νὰ λειτουργῶσιν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ κηρυχθῶσι καὶ οἱ δύο νόμοι ἐν ἀργίᾳ, καὶ νὰ ἐπιτρέπηται ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν καὶ ἡ παραχώρησις τῶν μεταλλείων μόνον διὰ νόμου, ἵνα τὰ κέρδη ἢ τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας οἱ ἰδιῶται προσπορίζονται ἐκ παραπλησίων ἐπιχειρήσεων, αἵτινες δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἐπιχειρήσεις προμηθευτικαί, καρποῦται τὸ Κράτος. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ προετάσσετο ἡ πρότασις αὕτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ἀπέδωκεν ἄλλον χαρακτῆρα· ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐνδέχεται νὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι τότε ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀπολέσει τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει, διὰ νὰ συναλλαγῇ ἐν πλήρει εὐρύτητι μετ’ ἐκείνων, οἵτινες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι, ὅτι ἐθεώρησε τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ πρότασις ἐγένετο, καὶ τοὺς λόγους, οἵτινες ἤχθησαν πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς, ὡς περιέχοντας ὕβριν καὶ δυσπιστίαν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἔχω ἀσφαλῆ γνώμην περὶ τοῦ πρώτου λόγου· ἐπεθύμουν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ εὐκρινισθῇ καλλίτερον, ἐὰν τῷ ὄντι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἠθέλομεν ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς δύσκολον θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα εἴτε εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, εἴτε εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἐὰν τοῦτο ἀπεδεικνύετο, βεβαίως δὲν ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προηγήσεως, διότι, ψηφοφορῶν ὑπὲρ τῆς προηγήσεως ταύτης, ἤθελον γείνει αἴτιος τῆς ζημίας τοῦ Δημοσίου ταμείου ἢ τῶν ἐπαρχιῶν, διὰ τῶν ὁποίων τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος ἤθελον διοχετευθῆ. Ὁ δεύτερος ὅμως λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προέτεινε, μοὶ φαίνεται, ὅτι στηρίζεται εἰς τὸ μὴ ὑπάρχον. Ἡ βάσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ δυσπιστία πρὸς τὰς Κυβερνήσεις· ἀλλ’ ἡ δυσπιστία αὕτη δὲν εἶναι δυσπιστία πρὸς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἀποτελοῦντας τὰς κυβερνήσεις. Ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἀναδέχεται Κυβέρνησίς τις, δὲν ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τῆς διαδόχου αὐτῆς· ἑπομένως, μολονότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ ὑπουργεῖον, δὲν θέλουσιν ἀθετήσει τὴν βεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπιβάλω εἰς ἐμαυτὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ οἱ διάδοχοι αὐτῶν θέλουσι σκεφθῆ ὅπως σκέπτονται οἱ ἐνεστῶτες ὑπουργοί. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποβάλῃ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν πρότασιν, καὶ νὰ συναινέσῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν, ἐκτὸς ἐὰν νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν της ὡς πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀναλαβόντων τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος.

§88Δ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ λιμνῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ λιμνῶν....

§89ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§90ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι παρεχωρήθησαν δύο λίμναι ἐν Κορινθίᾳ....(Θόρυβος).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ μὴ μεταβληθῇ σήμερον ἡ ἡμερησία διάταξις· εἰς τοῦτο ἐπιμένομεν.

§93ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, καὶ οἱ προτείναντες τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.......

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιμένομεν.

§95ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ἡ κυβέρνησις, ἐὰν ἀνεγίνωσκε τὴν τελευταίαν σύμβασιν, ἤθελεν ἴδει, ὅτι εἶναι δεσμευμένη ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ φέρῃ μεταβολὴν εἰς τὰ πράγματα, μέχρις οὗ οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποξήρανσιν ὑποβάλωσι τὰς προτάσεις των περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν. Τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου διὰ τῆς συμβάσεως ἐξασφαλίζεται, διότι λέγει τὸ τελευταῖον ἄρθρον, ὅτι, ἐὰν οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποξήρανσιν δὲν ὑποβάλωσι νέας προτάσεις περὶ τοῦ νέου τρόπου τῆς ἀποξηράνσεως, ἢ ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν κυρώσῃ ταύτας, ἡ παραχώρησις τότε ἰσχύει, δυνάμει τοῦ παλαιοῦ νόμου, αἱ δὲ γενόμεναι βελτιώσεις δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἀξίαν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ σύμβασις μᾶς ἔχει δεσμευμένους, καὶ τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, καὶ ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιμένομεν, κ. πρόεδρε.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐτελείωσεν αὐτό.

§98Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν περὶ τῆς παραχωρήσεως τῆς λίμνης Στυμφαλίδος, ἡ ὁποία μένει ἐκκρεμής· ἐγὼ δ’ ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων περὶ παραχωρήσεως τῆς Ξηρολίμνης, ἀλλὰ ταῦτα δὲν κατετέθησαν. Ἐπειδὴ δὲ περὶ ὅλων τούτων πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ πρὸς τοῦτο τὸ Σάββατον, ὅτε θὰ γείνῃ καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§100ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§101Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θ’ ἀναφέρω κἄτι τι εἰς τὴν Βουλὴν, σχετικῶς πρὸς ὅσα προηγουμένως εἶπον, διὰ νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μοὶ τὸ ὑπεσχέθη, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν της· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτουν οἱ κ. βουλευταὶ, καὶ μάλιστα οἱ θερμότεροι· διότι, ὅταν αἱ διακοπαὶ προέρχωνται ἐξ ὅλων τῶν μερῶν, συγχίζονται οἱ συλλογισμοί μου. (Ἱλαρότης.)

§102ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχεις φόβον.

§103Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν παρὰ νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς τὸ γνωστὸν δυσάρεστον συμβὰν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, ἐπικειμένης τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς. Ὅπως μὴ παρεξηγηθῶ, λέγω, ὅτι ὑπάρχουσι σήμερον ὑπὸ τὰ ὅπλα 53 χιλιάδες ἄνδρες· πρὸς τιμὴν αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν δηλοποιῶ, ὅτι δὲν ἠκούσθη εἰς κανὲν μέρος τοῦ Κράτους οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ἀταξία. Ὑπάρχουν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τόσαι χιλιάδες στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν ἠκούσαμεν μέχρι τοῦδε, ὅτι συνέβη καμμία ἀταξία. Διὰ ταῦτα βεβαίως πρέπει νὰ ἤμεθα ὑπερήφανοι, διότι τοιαύτη διαγωγὴ στρατοῦ εἶναι σπανία, ἀποδεικνύει δὲ χαρακτῆρα εὐγενέστατον. Μεταξὺ τῶν 53 χιλιάδων, εὑρέθησαν ὀλίγοι καὶ ἀνάξιοι τοῦ στρατοῦ, ἀποφασίσαντες νὰ προβῶσιν εἰς κακουργήματα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τιμωρηθοῦν πρὸς τιμὴν τοῦ τόπου καὶ τοῦ στρατοῦ παραδειγματικῶς, συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους, ἵνα μὴ ἐπαναληφθοῦν ἀταξίαι τοιαῦται εἰς τὸ μέλλον. Ἀκούσατε λοιπὸν τί ἔπραξαν οἱ ὀλίγιστοι οὗτοι κακοὶ στρατιῶται, καὶ ἐὰν ὅσα ἔπραξαν δὲν ἦναι αὐτὰ ἐκεῖνα, περὶ ὧν ἔκαμα λόγον προχθές. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ εἴπωσιν, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα ἦσαν ἀμφίβολα, σήμερον θὰ ὁμολογήσωσι τὴν πλάνην αὑτῶν ἀκούοντες τὴν ἐπιστολὴν, ἣν ἀνέγνωσε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ μικροῦ. (Ἀναγινώσκει.) Ἠκούσατε ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τί συνέβη, καὶ ἕως ἐδῶ εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις. Ἑπομένως, κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, ὑπάρχει ἀφορμὴ κατηγορίας κατὰ τῶν ἐν Καλαβρύτοις ἀξιωματικῶν, διότι ἀφοῦ ἐφυλακίσθη ὁ ἔνοχος, τὸ πρῶτον στάδιον ἔληξε. Νῦν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης μὴ ἀφήσωσι νὰ λησμονηθῇ ἡ ὑπόθεσις κατὰ τὸ σύνηθες ἀλλὰ νὰ διατάξουν, ὅπως σταλῇ εἰδικὸς ἐπὶ τόπου ἀνακριτὴς, ἵνα καταδιώξῃ αὐστηρῶς καὶ ταχέως τοὺς κακούργους αὐτοὺς, τῶν ὁποίων αἱ βάρβαροι πράξεις ἐπροξένησαν φρίκην εἰς τὴν ἐπαρχίαν· καθόσον οὐδέποτε ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ συνέβη παρόμοιόν τι. Νομίζω λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἶμαι ἐντὸς τοῦ δικαιώματός μου ν’ ἀπαιτήσω, ὅπως ἀμέσως στείλητε εἰσηγητὴν ἐπίτηδες διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν νομίμων.

§104Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν ἔχω ἐπίσημον πληροφορίαν περὶ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, καὶ τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας. Δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν παρὰ μεταξὺ τόσων χιλιάδων νὰ ὑπάρχουν καὶ ἐκτρωματικά τινα τέρατα, ἵνα δυσφημίσουν τὸ ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἄλλοι τοσοῦτον τιμοῦν. Ἀμέσως, κύριοι, θέλω ἐνεργήσει καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον πᾶσαν κατάχρησιν ὅθεν δήποτε προερχομένην νὰ καταγγέλλῃ· θ’ ἀποστείλω εἰδικὸν ἐπὶ τόπου ἀνακριτήν.

§105Γ. ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ δύω ἔτη μένει ἐκκρεμὴς ἡ μεταξὺ τῶν μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας συμβιβαστικῷ τῷ τρόπῳ κατηργήθησαν αἱ ὑφιστάμεναι μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἑταιρίας ταύτης δίκαι, καὶ χαρίζονται, τί ὑποθέτετε; ὑπὲρ τὰ 9,000,000 δραχμῶν, ὅπως θέλω σᾶς ἐξηγήσει κατὰ τὴν οὐσιαστικὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὑποθέσεως. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ συζητήσῃ αὐτὴν, ά. διὰ νὰ γνωρίζωμεν τί θὰ λάβωμεν ἐκ τῆς ἑταιρίας, καὶ ν’ ἀναγράψωμεν αὐτὸ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, βʹ. διότι αὐτὴ ἡ ἐκκρεμότης τῆς συμβάσεως ἔδωκεν ἀφορμὴν καὶ πάλιν εἰς τὴν κυβείαν, καὶ πρόκειται νὰ πάθωσιν ἐξ αὐτῆς ἀθῶοι πολῖται, γʹ. διότι, ἂν ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ περὶ τούτου δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ πέρας τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, ἵνα εἰσπράξῃ διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον χρῆμα, τὸ ὁποῖον τώρα μένει νεκρόν, καὶ δʹ. κύριοι, διατί νὰ τὸ κρύψω; διότι πρέπει νὰ ἴδῃ τὴν τύχην της καὶ αὐτὴ ἡ ἑταιρία. Ὑπάρχουν ἀποφάσεις δύω ἐφετείων, ἡ μὲν μία τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἐφετῶν ἀπὸ τοῦ 1876, ἡ ὁποία ὑπεχρέωσε τὴν ἑταιρίαν εἰς ἀποζημίωσιν, καὶ ἔκτοτε ἐσταμάτησεν ἡ δίκη, ἡ δὲ ἄλλη τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν ἀπὸ τοῦ 1873, ἤτοι πρὸ ὀκτὼ ἐτῶν, καὶ ἔκτοτε οὐδὲν ἐνεργήθη. Τέλος πάντων, κύριοι, αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις πρέπει νὰ τελειώσῃ.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· προτήτερα.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ μίαν τῶν προσεχῶν ἡμερῶν.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Εἶμαι, κύριοι, ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν προαγορεύσαντα, πρέπει δὲ ἢ σήμερον ἢ αὔριον τὸ πολὺ ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῆς προκειμένης συμβάσεως, διότι ἔχω ἔκθεσιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου πρὸς ἐμὲ, δι’ ἧς παρίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ δοθῇ τέλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, διότι, ἂν δὲν ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς συμβάσεως, δὲν δύναται τὸ δημόσιον νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς ἑταιρίας.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ ἡ σύμβασις δὲν ἐκυρώθη, εἶναι ὡς νὰ μὴ ὑπάρχῃ.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σύμβουλος λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων. Ἡ Βουλὴ ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ.

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν προσεχῆ Δευτέραν νὰ συζητηθῇ.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι πολύπλοκον, καὶ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίζῃ ἡ Βουλή, πρὶν ἢ ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ. Πρέπει λοιπὸν ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ μέχρι τῆς Δευτέρας τὴν ἔκθεσίν της.

§114ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ ἐκθέσεως· ἡ Βουλὴ δὲν θέλει αὐτὴν τὴν σύμβασιν, διότι ἀφ’ ἧς εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, εἷς ἐκ τῶν ἐνταῦθα κεφαλαιούχων ἐκέρδισε 40,000 φράγκων· πάλι τὰ αὐτὰ τῆς συχωρεμένης.

§115ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν μέχρι τῆς προσεχοῦς Δευτέρας ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ δὲν φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφόν της ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Νικόλαος Δημητρίου, ἀρχαῖος ἀγωνιστὴς, λαμβάνων σύνταξιν ἐκ δραχμῶν 8, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ τὴν αὔξησιν αὐτῆς. Θὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ δύο βοηθοὶ τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου, οἵτινες ὁμολογουμένως εἶναι ἐπιμελεῖς καὶ ἱκανοί, κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς δὲν μισθοδοτοῦνται, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοί της, ὡς γνωρίζετε, λαμβάνουν τὸν μισθόν των ἐπὶ ὅλον τὸ ἔτος. Παρακαλοῦσι λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐξομοιώσῃ αὐτοὺς πρὸς τοὺς ἄλλους διαρκεῖς ὑπαλλήλους της.

§119ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτοὶ ἐργάζονται καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν καὶ εἶναι χρησιμώτατοι.

§120Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§121Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ παρέχουν χρησιμωτάτην ὑπηρεσίαν καὶ πρέπει νὰ ἦναι μόνιμοι.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βραδύτερον θὰ ἐγκρίνητε καὶ τὴν πίστωσιν.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§126ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ μισθοδοσίας τῶν ἐφόρων τῶν ἀρχαιοτήτων καὶ τοῦ παρὰ τῷ γενικῷ ἐφόρῳ τῶν ἀρχαιοτήτων βοηθοῦ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἐθνοφρουρᾶς.

§128ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὀφείλω καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην, ὅτι, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, δὲν ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι, ἐνῷ ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ ἔχει κανονισθῆ ὁ ὀργανισμὸς τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ ἡ ἀποστολὴ αὐτῆς, δὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσι νέα βάρη εἰς τὴν ἡλικίαν ἐκείνην ἐπέκεινα ἐκείνων τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον· ἄλλως, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε παρουσιασθῆ ἀνάγκη, ἡ Βουλὴ θὰ ἦνε παροῦσα· καὶ πρέπει νὰ ἦναι παροῦσα, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο παντάπασι· μέχρι τῆς λύσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος πρέπει νὰ ἦνε παροῦσα· ἑπομένως, ἂν συμβῇ τὰ σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος νὰ ὑπεμφαίνωσι τὴν χρείαν τῆς λειτουργίας τῆς ἐθνοφρουρᾶς, θέλομεν εἶσθαι παρόντες, ὅπως συμφώνως μὲ τὰς ὑποδεικνυομένας ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἀνάγκας ψηφίσωμεν τοιοῦτόν τι· διότι, ἐὰν ἐπιψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σήμερον, θέλομεν ἐπιβάλει ἀγγαρείας νέας εἰς τὴν ἡλικίαν αὐτὴν τὴν ἤδη ἐγκατεστημένην, τὴν ἤδη ἀρχομένην νὰ ἔχῃ τὰ κατώτατα στρώματα τῶν ἡλικιῶν, νὰ μὴ ἦνε ἡ ζωηρὰ ἡλικία, ἀλλ’ ἡ ἡλικία τῶν οἰκογενειαρχῶν τῶν ἤδη εὑρισκομένων εἰς προκεχωρημένας ἐπιχειρήσεις, καὶ ἂν διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι αὐταί, τότε κλονίζομεν τὴν κοινωνίαν. Οὐδὲν κατεπεῖγον ὑπάρχει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰ καθήκοντα τῆς ἐθνοφρουρᾶς εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἐπιβαρύνωμεν δι’ ἄλλων χρεῶν καὶ καθηκόντων, ἀρκετὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς ἀνδρῶν ἐκ τῶν διαφόρων ἡλικιῶν· μὴ θέλωμεν νὰ καλέσωμεν καὶ ἄλλας ἡλικίας, διότι θὰ κουράσωμεν τὸν λαόν. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.) Ἄρθρον 1.

§129ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον δὲν σᾶς φαίνεται νὰ ὑπάρχῃ τι αὐθαίρετον ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῶν σωμάτων ὡς ἐξ ὡρισμένων ἐπαρχιῶν, τὰ ὁποῖα θὰ προκινδυνεύσωσι, πῶς θὰ κάμητε τὴν ἐκλογήν;

§130Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτιμήσεως, κύριοι, ἐδόθη ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦνται ἀπὸ τὴν γεωγραφικὴν θέσιν ἑκάστου τόπου. Εἶναι βεβαίως ἀληθὲς, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς περισσότερα βάρη, ἔχουν καὶ περισσότερον συμφέρον νὰ προασπίσουν τὴν τιμήν των καὶ τὴν περιουσίαν των καὶ τὴν ἐν γένει ὕπαρξίν των, ἑπομένως αὐταὶ διατρέχουν περισσοτέρους κινδύνους, καὶ θὰ ὑποβληθῶσι κατ’ ἀνάγκην εἰς περισσότερα βάρη, διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη εἰς τὴν σκέψιν, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ σχέδιον αὐτὸ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπαρχίαι τινὲς, ἀναλόγως τῆς γεωγραφικῆς των θέσεως, νὰ συγκροτήσωσι τοιαῦτα σώματα, ἐνῷ ἄλλαι ἐπαρχίαι, ἀπωτέρω κείμεναι, νὰ μὴ ἐνεργήσουν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν. Αὐταὶ αἱ σκέψεις ὡδήγησαν εἰς τὸ ν’ ἀναγραφῇ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον θέλει ἐφαρμοσθῆ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Διὰ τοῦτο θέλετε ἰδεῖ εἰς τὰς ἀκολούθους διατάξεις, ὅτι δὲν ἐπιβαρύνονται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πᾶσαι αἱ ἐπαρχίαι, ἀλλ’ ἄλλαι μὲν περισσότερον, ἄλλαι δὲ ὀλιγώτερον.

§131Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δουζίνα, διότι, νομίζω, εἶναι ἄδικον ἡ κυβέρνησις νὰ προσκαλέσῃ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης τοὺς ἐθνοφρουροὺς μιᾶς ἢ δύο ἐπαρχιῶν, ἐνῷ τῶν ἑτέρων δὲν θὰ προσκληθῶσι. Νομίζω, ὅτι ὀρθότερον καὶ φρονιμώτερον εἶναι νὰ προσκληθῶσιν αἱ σειραὶ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν, ἢ κατὰ κλῆρον καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένη ἑκάστη ἐπαρχία νὰ πέμψῃ ἐθνοφρουρούς. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι θὰ προσκληθῶσιν ἐπαρχίαι τινὲς νὰ ἐνεργήσουν, διότι ὁ κίνδυνος εἶναι πλησιέστερος πρὸς αὐτὰς, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ, ἀλλὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διότι, ὅταν προσκαλῶνται οἱ ἐθνοφρουροὶ ἀπὸ ὅλον τὸ Κράτος εἰς ὡρισμένα σημεῖα, ἀναγκαίως οἱ ἄλλοι ἐθνοφρουροὶ τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι πλησιέστερος ὁ κίνδυνος, θὰ προσέλθουν αὐθορμήτως, ἀκριβῶς διότι ὁ κίνδυνος εἶναι πλησιέστερος. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφίνωμεν, ὡς ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, πολλὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν κυβέρνησιν. Τὸ σύστημα τὸ συνταγματικὸν στηρίζεται εἰς τὴν δυσπιστίαν. Δὲν πρέπει ν’ ἀφίνωμεν ἐλευθερίαν νὰ προσκαλῇ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει, καὶ νὰ μὴ προσκαλῇ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλει. Δὲν πρέπει εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ καθιερώσωμεν τοιαῦτα ῥοσφέτια εἰς χεῖρας τῶν ὑπουργῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§132Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὰς διατάξεις αὐτὰς, ἦτο πρῶτον νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅλους τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν, ἀλλὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ βάρος ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ πρὸς τὰς χρείας. Ὑποθέσατε, κύριοι, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι πρόκειται νὰ συγκαλέσωμεν μίαν ἢ δύο ἡλικίας τῶν ἐθνοφρουρῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος· ἠθέλομεν ὑποβάλει ὅλον τὸ Κράτος εἰς κίνησιν, ἥτις εἰς μὲν τὸ Κράτος δὲν ἤθελε προσενέγκει μεγάλην ὑπηρεσίαν, ἤθελε δὲ ταράξει τοὺς πολίτας πάντας εἰς τὰ ἔργα των καὶ ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι παρουσιάζεται εἶδός τι ἀνισότητος, ἀλλὰ τοῦτο γίνεται χάριν τῶν κατοίκων· δὲν πρόκειται νὰ δώσωμεν προνόμια εἰς τάξιν τινὰ, διότι πρόκειται περὶ βαρῶν, καὶ οὐχὶ περὶ δικαιωμάτων. Τὰ βάρη ταῦτα ἐνοήσαμεν νὰ τὰ ἐπιβάλωμεν πρὸς ἐκείνους μόνον, οἵτινες ἤθελον εἶσθαι πλησιέστερον εἰς τὴν ἀνάγκην. Δὲν γνωρίζω πῶς ἐῤῥίφθη εἰς τὸ μέσον ἡ ἰδέα τῆς δυσπιστίας· τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει κανένα πολιτικὸν σκοπὸν παρὰ νὰ καλύψῃ ἀνάγκας τρεχούσας καὶ ἐπισπευδούσας, καὶ ταύτας προσωρινῶς, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις· ἄλλως δέχομαι πᾶσαν τροπολογίαν ἐκ τῶν προτέρων, ὅπως εἶπον καὶ ὅταν ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί νὰ καταστρέψητε τὸ σύστημά σας;

§134ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν μοὶ ἐδόθη καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑλικὸς καιρὸς νὰ ἐξετάσω· σᾶς εἶπον ὅμως τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὸ ἄρθρον αὐτό. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὁ κ. Βαλτινὸς εἶχεν ὑποβάλει παρατηρήσεις εἰς τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε, καὶ πολλαὶ διατάξεις ἐλήφθησαν ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐκείνου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§135Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι μίαν παρατήρησιν. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸ πάντων, ὡς πολλάκις εἶπον καὶ ὑπεστήριξα τοῦτο, ἡ ἀνισότης φέρει ἀπείθειαν· ὅταν ὑποβάλωμεν ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ τοὺς πολίτας εἰς τὸ αὐτὸ βάρος, δὲν γεννᾶται παράπονον. Ἐὰν ἐπὶ παραδείγματος καλέσητε τὴν ἐθνοφρουρὰν τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου, καὶ δὲν καλέσητε τὴν τοῦ Ἀγρινίου, οἱ ἄλλοι δὲν θέλουσι προσέλθει. Διὰ τοῦτο καλὸν εἶναι ὅλοι νὰ προσέρχωνται εἰς τὰ αὐτὰ βάρη, διότι συνήθως λέγουν: διατί ἐγὼ καὶ ὄχι ὁ ἄλλος· πρέπει λοιπὸν νὰ προλαμβάνωμεν τὰ πράγματα. Δὲν κάμνω τὴν παρατήρησιν ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ μόνον, ὅπως τὸ νομοσχέδιον διαῤῥυθμισθῇ διὰ καλλιτέρου τρόπου, ὁ ὁποῖος νὰ φέρῃ καλλίτερον ἀποτέλεσμα ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ.

§136ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καθ’ ὃν τρόπον εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, δίδει χώραν εἰς παρεξηγήσεις, διότι γεννᾶται ὑπόνοια, ὅτι τὸ βαρὺ βάρος, ὅπερ πρόκειται ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, θέλει ἀνατεθῆ εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν ὡρισμένων μόνον ἐπαρχιῶν. Βεβαίως τοιοῦτον δὲν εἶναι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸν νόμον, διότι τὸ βάρος εἶναι τοιοῦτον, ὥστε θέλει ἐπιβαρύνει πάσας τὰς ἐπαρχίας, καὶ πάντες πρέπει νὰ προσκληθῶσιν, ὅπως ἐκτελέσωσι τὸ τοῦ ἐθνοφρουροῦ ἱερὸν καθῆκον, τῆς ἀνάγκης ἐπιστάσης. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε τὸ νομοσχέδιον νὰ ἦναι συντεταγμένον κατὰ τρόπον γενικὸν, καὶ νὰ μὴ ἀναφέρωνται ἐν αὐτῷ αἱ λέξεις «ὡρισμένων ἐπαρχιῶν.» Δὲν παραδέχομαι δὲ ὡς ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ λίαν πρακτικοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἀπορῶ μάλιστα πῶς ὁ κ. Πετιμεζᾶς προέβη εἰς τὸ νὰ ἐκφράσῃ τοιαύτην γνώμην, ὅτι ἡ ἐκπλήρωσις τοιούτου καθήκοντος πρέπει νὰ ὁρισθῇ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν ἢ κατὰ κλῆρον. Τοιαῦτα πράγματα οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι διὰ τοιούτων προτάσεων· εἶναι τὸ ἴδιον ὡσεὶ ὁ νόμος διατάσσει τὰ τάγματα νὰ βαδίζωσι καθ’ ὡρισμένον τρόπον ἢ καθ’ ὡρισμένην τάξιν. Ἀλλὰ τοιαῦται, κύριοι, προτάσεις ἀντιστρατεύονται κατὰ πάσης τακτικῆς πολέμου, δύνανται δὲ νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς ἀποτελέσματα ὅλως ἀντίθετα τῶν ἐπιδιωκομένων καὶ ποθουμένων. Ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ μένῃ ἐλευθέρα, προκειμένου περὶ τοιούτων ἔργων.

§137Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Αἰγιαλείας, ὅτι ὅ,τι εἶπε, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινα. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι ἐγὼ ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ ἔχω ἀνάγκην οὐχὶ ὅλης τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ἀλλὰ μέρους αὐτῆς, καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ λέγει, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τίνας πρέπει νὰ προσκαλέσῃ ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὁρίσῃ αὐτὴ καὶ τὰς ἐπαρχίας, ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ληφθοῦν. Ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀφήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τῶν ἐπαρχιῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τότε δὲν ὑποβάλλομεν εἰς τὰ αὐτὰ βάρη ὅλους τοὺς ἐθνοφρουρούς. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ποία εἶναι ἡ δύναμις τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ά περίστασιν· τότε ἡ ἐθνοφρουρὰ πρέπει νὰ προσκαλῆται ἀπὸ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ὅπως προσκαλοῦνται καὶ οἱ ἔφεδροι, ὅπως καὶ οἱ κληροῦχοι, ὅπως καὶ οἱ στρατιῶται, καὶ ἀνέφερα ῥητῶς παράδειγμα δύω παρακειμένας ἐπαρχίας· ὅταν προσκαλῆτε τοὺς ἐθνοφρουροὺς τῆς μιᾶς ἐπαρχίας καὶ δὲν προσκαλῆτε τοὺς ἐθνοφρουροὺς τῆς ἐπαρχίας τῆς ἄλλης, βεβαιωθῆτε, ὅτι θὰ ἔχητε τὴν ἀπείθειαν ἀπὸ τοὺς κεκλημένους ἐθνοφρουροὺς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Τί σχέσιν ἔχει τώρα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὅτι, ὅταν θὰ γείνῃ ὁ πόλεμος, ὅλοι θὰ προσέλθουν καὶ θὰ τρέξουν; ἐγὼ δὲν λέγω τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὰ βάρη αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ τὰ ὁρίσωμεν εἰς ὡρισμένας ἐπαρχίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ πέσουν ἐπάνω εἰς ὅλην τὴν ἐπικράτειαν καὶ νὰ ἐφαρμόζωμεν ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ σᾶς φέρω ἀμέσως παράδειγμα. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ νὰ προσκληθῇ εἰς Λαμίαν ἡ ἐθνοφρουρὰ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῶν παρακειμένων πρὸς τὰ σύνορα· σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι φρόνιμον, ὑπηρετοῦμεν τὴν ἰδέαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπροβάλαμεν τὸν νόμον, ὅταν ἀφήσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἰδίους ν’ ἀγωνισθῶσιν ὑπὲρ τῶν οἰκιῶν των, ὑπὲρ τῆς ἑστίας των, τῶν γυναικῶν των, τῆς τιμῆς των, καὶ ἡμεῖς οἱ κάτοικοι τῶν Καλαβρύτων νὰ καθήμεθα νὰ μανθάνωμεν τὰς εἰδήσεις; ὄχι. Πρέπει νὰ προσκληθῇ τὸ μέρος τῆς ἐθνοφρουρᾶς τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, καὶ ἐκεῖνο τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ τόπος, ὅτι ὁ κίνδυνος εἶναι κοινὸς καὶ ὅτι τὰ παθήματα τῆς Φθιώτιδος ἐνδιαφέρουσιν ἐξ ἴσου τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος καὶ ὁ σκοπὸς, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὁρμώμενος, ἔφερον τὴν πρότασιν, ἀκόμη πρῶτον ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος, καὶ δεύτερον, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ τοπικισμοῦ, τὸ ὁποῖον μετὰ 50 καὶ 60 ἔτη δυστυχῶς ἀκόμη ὑπάρχει.

§138Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Βεβαίως αἱ ἀντίθετοι ἰδέαι ἔχουν πολλὰ πλεονεκτήματα, ἀλλὰ συνάμα παρουσιάζουν καὶ δυσχερείας ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προτεινομένων μέσων. Τὰς δυσχερείας δὲ τὰς γεννᾷ ἡ ἔλλειψις συγκοινωνιῶν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ὅλον τὸ ἔθνος· ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἔλλειψις συγκοινωνιῶν, ἀφ’ ἑτέρου ἡ ταχύτης ἡ ἀπαιτουμένη πρὸς ἐνέργειαν, ἠνάγκασαν τὸν συντάξαντα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ θέσῃ τὸν ὅρον αὐτόν. Καὶ οἱ δύο προαγορεύσαντες κύριοι ἔφερον σπουδαίους λόγους, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν προτάσεών των καὶ λίαν δικαιολογημένως ἀνέγραψαν τὰς ἰδέας των. Βεβαίως ἀσπάζομαι τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ βάρος τῆς ἐπιστρατείας πρέπει νὰ τὸ συμμερισθῇ ὅλον τὸ ἔθνος, καὶ τοῦτο ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ὅλον τὸ ἔθνος θὰ εὑρεθῇ μὲ τὸν αὐτὸν ὀργανισμὸν, καὶ τοῦτο κατ’ ἐμὲ εἶναι πλεονέκτημα, καὶ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι πρέπει ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι νὰ συντρέξουν ἄνευ διακρίσεως, διότι τότε θὰ ἀγωνίζωνται μετὰ περισσοτέρας εὐχαριστήσεως, ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπα, διὰ νὰ ἀποφύγω τὰ χρηματολογικὰ βάρη καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§139ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ἐθνοφρουρὰ καλεῖται, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ δύω σκοποὺς, ἢ τὴν ὑπεράσπισιν ὡρισμένων μερῶν, ὡς τὴν φρούρησιν φρουρίων, τὴν ὑπεράσπισιν ὀχυρωμάτων παραλίων κλπ., ἢ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπαξάπασα ἡ ἐθνοφρουρὰ νὰ γείνῃ ἐνεργὸς στρατὸς, τότε θὰ ἑνόουν τοὺς λόγους τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τότε πραγματικῶς δὲν πρέπει νὰ γείνῃ διάκρισις. Ἀλλ’ ἂν πρόκηται μόνον καὶ μόνον περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἤτοι τῆς ὑπερασπίσεως φρουρίων κλπ, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ προτεινόμενον σύστημα δὲν εἶναι ἐφαρμοστέον. Αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ εἶναι ἀνάγκαι τῆς στιγμῆς, καθόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ τις ποῖον παράλιον θὰ προσβληθῇ ἢ ποῖον ὀχύρωμα πρέπει νὰ ὑπερασπισθῇ· ὅταν δὲ τὸ δεῖνα παράλιον προσβάλληται ἢ ἐπαπειλῆται, ὁ δὲ τεταγμένος πρὸς ὑπεράσπισιν αὐτοῦ στρατὸς δὲν θεωρῆται ἐπαρκὴς, παρίσταται ἡ ἀνάγκη, ὅπως κληθῇ εἰς ἐνίσχυσιν τούτου ἡ ἐθνοφρουρὰ, καὶ δέον νὰ κληθῇ ἡ τῆς προσβαλλομένης ἐπαρχίας, διότι εἶναι καὶ ἡ δυναμένη νὰ παράσχῃ προχείρως συνδρομήν. Εἶναι, ἐρωτῶ, δυνατὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ καταφύγῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀλφαβητικὴν τάξιν ἢ εἰς τὸν κλῆρον, ὅπως ὁρισθῇ ἡ κληθησομένη ἐθνοφρουρά; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τις τὰ πάντα, κύριε Πετιμεζᾶ, καὶ νὰ γνωματεύῃ περὶ ὅλων μεθ’ ὅσης ὑμεῖς αὐθεντίας. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον προτείνεται ὑπ’ ἐμοῦ, τουτέστιν, ὅπως ἀφίεται ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ καλῇ τὴν ἐθνοφρουρὰν ὁποιασδήποτε ἐπαρχίας, εἶναι λογικόν, διότι ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις δὲν ἐπιτρέπει περιορισμούς. Ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσῃ τις ἐκ τῶν προτέρων τὴν θέσιν ἑνὸς ἑκάστου τάγματος ἐν ὥρᾳ πολέμου, ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ κανονίσῃ τις τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς διὰ κλήρου ἢ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν. Ἐπιμένω λοιπὸν φρονῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κανονισθῇ ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐθνοφρουρᾶς κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, καὶ ὅτι δέον ν’ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τὴν χρῆσιν τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τροποποιουμένου ὅμως τοῦ νομοσχεδίου καθ’ ἣν ἐξέφρασα γνώμην.

§140Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως, κ. Πρόεδρε, οὐδέποτε ἠξίωσα, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται ἐν τῇ Βουλῇ, ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τὰ λύω αὐθεντικῶς· ἡ ἀξίωσις αὕτη ἴσως ἀνήκει εἰς τὸν προαγορεύσαντα, τῷ εὔχομαι δὲ νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι καὶ ἱκανὸς διὰ τὴν ἀξίωσιν ταύτην. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ἐθνοφρουρᾶς, ἡ ὁποία εἶναι συγκεκροτημένη, ἡ ὁποία εἶναι συντεταγμένη ὑπὸ τὰ ὅπλα· ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, ἐὰν, καθ’ ἣν ὥραν ἴδῃ τὸν ἐχθρὸν ἀποβιβαζόμενον εἰς τὸν Φάληρον, τότε προσκαλέσῃ τὴν ἐθνοφρουράν. Τοιαύτας ἰδέας τὰς θεωρῶ τῷ ὄντι γελοίας, γελοίας ἔτι περισσότερον, διότι προέρχονται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν, ὅτι σκοπὸν ἔχομεν νὰ πολεμήσωμεν. Ἐγὼ ἐννοῶ ἐθνοφρουρὰν συντεταγμένην ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἐννοῶ ἐθνοφρουρὰν γεγυμνασμένην, ἐννοῶ Κυβέρνησιν προνοοῦσαν καὶ προβλέπουσαν, καὶ ὄχι καλοῦσαν τὴν ἐθνοφρουρὰν, ὅταν φθάσουν εἰς τὰ παράλια τοῦ Αἰγίου οἱ ἐχθροί, ἐννοῶ τὸν τόπον ὡπλισμένον καὶ ἱστάμενον πάντοτε ἕτοιμον νὰ σπεύσῃ πρὸς τὸ σημεῖον τοῦ κινδύνου καὶ τῆς ἀνάγκης· δὲν ἐνόησα ποτὲ, ὅτι θὰ καθήμεθα νὰ σπέρνωμεν τοὺς ἀγρούς μας καὶ νὰ καλλιεργῶμεν τὰς σταφίδας μας καὶ νὰ φυλάττωμεν τὰ ποίμνιά μας, καὶ ὅταν μάθωμεν, ὅτι ἔφθασεν ὁ ἐχθρὸς εἰς τὰ παράλιά μας, τότε νὰ γράψωμεν εἰς τοὺς παρέδρους καὶ τοὺς δημογέροντας νὰ καλέσουν τοὺς χωριανοὺς νὰ καταιβοῦν εἰς τὰ παράλια· ἄλλην ἰδέαν λοιπὸν εἶχον ἐγὼ περὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ὅταν ὡμίλουν, καὶ ἄλλην ὁ κ. Μεσσηνέζης. Ὁ κ. Μεσσηνέζης εἶχε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἅμα ἔλθῃ ὁ ἐχθρός, νὰ φωνάζωμεν τοὺς Μενιδιάτας καὶ τοὺς Λιοσιώτας, πάρτε τὰ τουφέκια σας, χωριανοί, καὶ καταιβᾶτε κάτω· ἀλλὰ ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἰδέαν δὲν τὴν ἔχω, καὶ δι’ αὐτὸ ὡμίλησα μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μεσσηνέζη, γίνεται δὲ δεκτὸν τὸ ἄρθρον κατὰ τὸ κείμενον.) Ἄρθρον 3.

§141ΦΛΕΣΑΣ. Ὅταν ἀνέγνωσα τὸ 3 ἄρθρον, ἠπόρησα, διότι ἀφίεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἢ φαλαγγῖται, νὰ διορίζῃ ἀξιωματικοὺς ἰδιώτας. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὸ τὸ μέρος εἶναι ἀδικαιολόγητον καθολοκληρίαν, διότι εὐκόλως δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ ἐπὶ κεφαλῆς ἓν πρόσωπον ἐντελῶς ἀνίκανον, τὸ ὁποῖον ὅλον τὸ σῶμα νὰ τὸ ἀποκρούῃ, διότι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἱκανότητα. Προτείνω νὰ τροπολογηθῇ, καὶ νὰ διορίζωνται ἀξιωματικοὶ τῇ προτάσει τῆς ἐθνοφρουρᾶς.

§142Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τί; νὰ γίνωνται ἐκλογαί;

§143Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ σκοτωθοῦν.

§144ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ αὐτὰ τὰ ζητήματα τὰ θεωρῶ ζητήματα καλῆς πίστεως ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι, καὶ διὰ τὰς ὁποίας εὐθύνονται ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Ἀλλοίμονον, ἂν καταδικάσωμεν ἀπὸ τοῦδε ὅλον τὸ ἔθνος, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις γενικοῦ κινδύνου θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ φατρίαι καὶ τὰ κόμματα, καὶ οἱ φίλοι δήμαρχοι καὶ οἱ ἐχθροὶ δήμαρχοι. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ζητήσω διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τὴν σύμπραξιν ἰδιωτῶν. Ὑπάρχουσιν ἰδιῶται, ἰδίως εἰς μεθορίους ἐπαρχίας, αἵτινες ἔχουσιν εἰς τοὺς κόλπους των ἄνδρας, ὧν τὸ ὄνομα φέρει μίαν ἐθνικὴν παράδοσιν τοῦ τόπου, οἵτινες εἶναι ἁπλοῖ ἰδιῶται, μεγάλοι οἰκοκυραῖοι, εὔπλουτοι, ἀπολαμβάνοντες τὴν ὑπόληψιν τῶν συμπολιτῶν των καὶ ὅλου τοῦ ἔθνους· τοιούτων ἀνδρῶν θὰ ζητήσωμεν τὴν σύμπραξιν, αὐτὰ δὲ τὰ ζητήματα ἔλαβον τὴν ἐφαρμογὴν εἰς παρελθοῦσαν ἐποχήν. Ἂν βεβαίως μία κυβέρνησις θέλῃ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν φατρίαν καὶ τὰ κόμματα εἰς τὸν διορισμὸν ἰδιωτῶν ὡς διοικητῶν λόχων, οὐλαμῶν κλπ., βεβαίως τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι οἰκτρά· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω τοιαύτας ἐνεργείας ποτὲ εἰς Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν.

§145ΦΛΕΣΣΑΣ. Τοιαῦται παρεκτροπαὶ θὰ λάβωσι χώραν, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν τροπολογίαν. Δὲν ὑπάρχει δυσκολία νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι οἱαδήποτε Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς ἐνδιαφέρεται, θὰ δώσῃ τὴν διοίκησιν τῆς ἐθνοφρουρᾶς εἰς πρόσωπα ἰδικά της, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἀνίκανα, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ τ’ ἀποκρούσουν οἱ ἐθνοφρουροί.

§146ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, οἱ ἐθνοφρουροὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πειθαρχικοῦ μέρους ὑπάγονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ μονίμου στρατοῦ. Σᾶς βεβαιῶ δ’ ὅτι πολὺ ὀλίγοι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ θελήσουν νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου.

§147ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ, φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εὑρισκόμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν, παρὰ εἰς τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθομεν διὰ τὸ προηγούμενον ζήτημα. Τώρα φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεσπίσωμεν τὰ ἑξῆς. Ἕκαστον δημοτικὸν συμβούλιον ἑκάστης περιφερείας ἐθνοφρουρᾶς νὰ προτείνῃ ἀνὰ ἕνα, καὶ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν προταθέντων νὰ διορίζῃ τὸ ὑπουργεῖον ἕνα, διότι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἅτινα ἀπαιτοῦνται, ἵνα ἔχῃ τὸ ἄτομον. Τώρα ἐκ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ ἐναπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκλέξῃ ἕνα. Μοῦ φαίνεται, ὅτι τοῦτο κἄπως ἔρχεται εἰς τὴν πειθώ.

§148Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§149ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον’ ἐπειδὴ ὅμως ὁ προλαλήσας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν γνώμην μου, θέλω τὴν δώσει. Εἶναι δὲ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, διότι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐθύνην· καὶ τὸ ἓν σύστημα καὶ τὸ ἄλλο ἔχει τὰ πλεονεκτήματά του, ἀλλὰ τὸ μὲν ἔχει τὸν ὑπεύθυνον, τὸ δὲ οὔ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, κύριοι, διότι ὅσα λέγομεν καὶ πράττομεν θεωρῶ περιττά. Λαβὼν ἤδη τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἤθελον ζητήσει νὰ καταρτισθῇ ἐκ νέου ὅλον, ἐὰν σπουδαίως ἔχωμεν κατὰ νοῦν νὰ ἐργασθῶμεν. Ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὸ πρῶτόν της βῆμα ἡ Κυβέρνησις θὰ εὕρῃ μυρίας δυσχερείας καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον, ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς προπαρασκευῆς. Μετὰ 2 μῆνας ἔχομεν ἄνοιξιν, ὅτε θὰ ἀρχίσωμεν τὰς πολεμικὰς ἐργασίας, καὶ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἦναι χρήσιμον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, διότι ἐκ πολλῶν ἐξ αὐτῶν θὰ συμπληρώσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἄλλοι θὰ σχηματίσωσιν ἴδια σώματα. Ἀλλὰ καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ πρέπει νὰ καταρτισθῶσι καὶ ἀσκηθῶσι. Πότε θὰ γείνουν ὅλα αὐτά; περὶ τούτου οὐδὲν λέγει ὁ νόμος. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ἐὰν ὑπῆρχεν εἰς τὸν νόμον. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι εἴμεθα πάντοτε Ἐπιμηθεῖς. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν βαθμοφόρων, ὅταν ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος ὁ στρατιωτικὸς, εἶχον τελειώσει τὸν λόγον, ὁμιλήσας πολλὰ περὶ αὐτοῦ· καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ καὶ νῦν, εἶπε τότε, ὅτι θέλει συντάξει καὶ ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ νόμος δὲν ὑπεβλήθη· ἐὰν ὑπεβάλλετο τότε, σήμερον ἠθέλομεν ἔχει βαθμοφόρους.

§150Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τῶν μαθητῶν ὡμίλησα.

§151ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐὰν ἐγυμνάζετο ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ εἴχομεν ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς· ἀλλ’ ἤδη, καίτοι ἀργὰ, πρέπει νὰ γείνῃ τι, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον παρὰ ἐκεῖνο, ὃ εἶπεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτής.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο παρατήρησις πολὺ ὀρθὴ, ὅτι θὰ παρουσιασθῇ ἴσως ἀνάγκη κατατάξεως ἰδιωτῶν μὴ ἐχόντων τὴν ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα· καὶ ἠξεύρω, ὅτι καὶ ἤδη ἐν τῷ στρατῷ ὑπάρχουσι κατατεταγμένοι μὴ ἔχοντες τὴν ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα. Ὀρθῶς ἐγένοντο ταῦτα, καὶ μάλιστα ἀφοῦ οἱ καταταχθέντες εἰσὶν ὁμοεθνεῖς· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ κανονίσωμεν νομίμως τὰ περὶ τούτου, καὶ θὰ ἦναι ὀρθὸν νὰ τὰ κανονίσωμεν οὐχὶ μόνον σχετικῶς πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, οὐδὲ μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει. Νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἐπὶ τῆς εὐρείας βάσεως, ἐφ’ ἧς καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν, στηρίζεται, ἔνθα ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπονέμῃ τὴν ἐθνικότητα εἰς πάντα διὰ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ εἰς δημοσίαν θέσιν. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἵνα μὴ πράξωμεν τὸ αὐτὸ καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι περισσότερον τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δεχθῶμεν εἰς πολιτογράφησιν μὴ ὑπηκόους Ἕλληνας, ἀφοῦ μάλιστα πλεῖστοι εἶναι Ἕλληνες τὸ γένος, ἰδίως δὲ πρόκειται σήμερον περὶ πολιτογραφήσεως τῶν καταγομένων ἐκ τῶν δύο γειτνιακῶν ἐπαρχιῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις συμφωνῇ εἰς τοῦτο, παρακαλῶ νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον συμπληροῦν τὸ ἄρθρον τοῦ ἀστικοῦ Κώδικος, νομίζω τὸ 15, τοὐτέστι καθιεροῦν, ὅτι ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου εἰς ἀπόκτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, καὶ ἥτις εἶναι διετὴς μὲν διὰ τοὺς ὁμογενεῖς, τριετὴς δὲ διὰ τοὺς ἀλλογενεῖς, δύναται νὰ καταργηθῇ διὰ βασιλικοῦ Διατάγματος.

§153Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§154ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ πρότασις αὕτη, νομίζω, ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν κ. Φλογαΐτην.

§155ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον.

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διακόπτω πρὸς στιγμὴν τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν λίμνην τῆς Πελλήνης. (Τὰ καταθέτει.) (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3.) Ἄρθρον 4.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιτρέπεται ὁ προβιβασμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ ἐὰν ἦναι τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἐπιτρέπεται δὲ καὶ κατὰ παράβασιν τῶν διατάξεων περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ὑπηρετῶν ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ, δύναται νὰ προβιβασθῇ ἐν περιστάσεσι, καθ’ ἃς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ προβιβασθῇ ὑπηρετῶν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ. Φρονῶ, ὅτι τοιαύτη δὲν ἦτο ἡ πρόθεσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§158Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἴσως εἶναι κακὴ ἡ ἔκφρασις· ἐνόουν μόνον τοὺς φαλαγγίτας, τοὺς ἀποστράτους καὶ τοὺς ἰδιώτας. Διὰ νὰ διορθωθῇ ἡ ἔκφρασις, ἂς προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐξαιρουμένων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μονίμου στρατοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα δὲ καὶ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6.)

§159Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν ὑπέβαλε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὡμολόγησε τὸ ἐλλειπὲς αὐτοῦ, καὶ ἔκτοτε ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι εἶναι πρόθυμος ν’ ἀποδεχθῇ πᾶσαν τυχὸν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ἤθελε θεωρήσει δικαίαν. Κατὰ τὴν ἐμὴν ἰδέαν, κύριοι, ἡ τελευταία διάταξις τοῦ 7 ἄρθρου, ἐκ τῶν προτέρων βεβαιοῖ τὸ ἀπραγματοποίητον τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, διότι ἐθνοφρουρὰν, ὅπως τὴν ἐννοεῖ ὁ νόμος, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἔχωμεν, διότι, ἐκτὸς πλείστων ἄλλων λόγων, πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ, τοιούτους δὲ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν σήμερον οὔτε διὰ τὸν μόνιμον στρατόν. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν σώματα σχηματιζόμενα ἐν τῷ τόπῳ καὶ διοικούμενα ὑπὸ ἀνδρῶν τοῦ τόπου, ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἀνατροφὴν καὶ τὸ φρόνημα εἶναι στρατιῶται· τοιοῦτοι δὲ καὶ μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπάρχουσι, καὶ οἵτινες, ἐὰν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς ἐνεργείας, δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι θέλουν παρουσιασθῆ διοικηταὶ σωμάτων ἐθελοντῶν. Καὶ εἶνε βεβαίως ἀναντίῤῥητον, ὅτι, ὅταν τὰ σώματα ταῦτα πρόκηται νὰ συμπράξουν μετὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ, πρέπει νὰ ἦνε περιβεβλημένα τὸν τύπον καὶ τὴν μορφὴν τακτικοῦ στρατοῦ, ἀδιάφορον ἐὰν ὑστερῶσιν εἰς τὰ γυμνάσια. Θὰ ὦσι πάντοτε ἄνδρες κεκτημένοι ὅλων τῶν φυσικῶν ἰδιοτήτων, αἵτινες ἀποκαθιστῶσι τὸν καλὸν στρατιώτην, καὶ ἡ χρησιμότης των ἔσεται μεγάλη. Ἀλλ’ ἐνῷ τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς τοὺς ὑπάγομεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ μονίμου στρατοῦ, ἐνῷ ὁ νόμος αὐτὸς προβλέπει διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν, διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς οὐδεμίαν λαμβάνει πρόνοιαν, ἀλλὰ λέγει μόνον, ὅτι τοὺς βαθμούς των, μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου, θὰ τοὺς φέρωσιν ὡς τιμητικούς. Ἡ διάταξις αὕτη μὲ ἀναγκάζει νὰ σᾶς διηγηθῶ ἀνέκδοτόν τι, τὸ ὁποῖον εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῆς πλευρᾶς αὐτῆς μοὶ διηγήθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρὸς, τοῦ περινουστάτου Κωλέττη. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Μεγαρικῆς, νομίζω, ἀνταρσίας, αὐτὸς κατῴκει παρὰ τινι ἱερεῖ, εἶχε δηλαδὴ κονάκι εἰς ἑνὸς παπᾶ σπίτι· ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε ἀπένειμε βαθμοὺς καὶ προβιβασμοὺς, ὁ Κωλέττης μετά τινα ἐργασίαν μετέβη εἰς τὸν οἶκόν του καὶ ἐζήτει παρὰ τοῦ ὑπηρέτου του νὰ παραθέσῃ τὸ γεῦμά του· ὁ ὑπηρέτης ἀπαντᾷ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον. Διατί; ἐρωτᾷ ὁ Κωλέττης. Διότι ὁ Παπαδημήτρης, ἀπήντησεν ὁ ὑπηρέτης, δὲν ἐμαγείρευσε σήμερον, ἀφοῦ καὶ αὐτὸς δὲν ἐβαθμολογήθη. Ἔχει πληρέστατα δίκαιον, ἀποκρίνεται ὁ Κωλέττης καὶ πάραυτα λαμβάνει τύπον Διατάγματος, ἐφ’ οὗ γράφει. «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς μεγάλας πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας τοῦ αἰδεσιμωτάτου Παπαδημήτρη, προβιβάζομεν τοῦτον ἱερέα.» Ὁ παπᾶς προὐβιβάσθη ἱερεύς· ὁ Παππαδημήτρης ἱκανοποιήθη, καὶ εἰς ἀμοιβὴν παρέθηκε μεγαλοπρεπὲς γεῦμα πρὸς τὸν Κωλέττην. (Ἱλαρότης.) Τὸ ἴδιον σήμερον συμβαίνει διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Καλοῦμεν τὸν πολίτην νὰ στρατολογήσῃ, ἀφοῦ δὲ πολεμήσῃ, ἀφοῦ χύσῃ τὸ αἷμά του, ἀφοῦ θυσιάσῃ τὰ πάντα, τῷ παρέχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην μὲ τιμὴν... (ἱλαρότης). Προτείνω λοιπὸν ὥστε τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἤθελον ἀποκτήσει εἰς μάχην, τοὺς βαθμοὺς αὐτοὺς νὰ τοὺς ἔχωσι πραγματικοὺς καὶ εἰς τὸ μέλλον· ἀδιάφορον ἐὰν θ’ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ.

§160ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπολέμησαν 4 ἔτη οἱ Ἀμερικανοὶ, ἔγειναν καὶ στρατηγοί, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον οὐδεμίαν σύνταξιν.

§161Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχω κανὲν προσωπικὸν ἐνδιαφέρον· ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Δραγούμην, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ἔχει ἀναλογίαν πρὸς τὸ γνωστὸν κατὰ τὸν πρῶτον μεγάλον ἀγῶνα, ὅταν ἐγράφετο ἐξ Ἀμερικῆς, ἢ δὲν ἠξεύρω πόθεν, πρὸς τοὺς τότε πολεμιστάς: «Ἢ ὅλοι νὰ ἀποθάνητε, ἢ ὅλοι νὰ ἐλευθερωθῶμεν.»

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν βλέπω τὴν σχέσιν. (Θόρυβος.)

§163Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχει μεγάλην σχέσιν καὶ ἀναλογίαν. Τέλος πάντων ἐννοῶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὴν Βουλὴν συνάμα νὰ ἐπιμείνῃ, ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ἐὰν ἤθελον ἀποκτήσει τοὺς βαθμούς των ἐν μάχαις, νὰ τοὺς ἔχωσιν ὡς κτῆμά των· ἄλλως τε, κύριοι, ἀποκρούετε ἐκ τῶν προτέρων καὶ ἀποκλείετε τὸ στάδιον ἴσως εἰς μεγάλους στρατηγοὺς τοῦ μέλλοντος. Ἔχετε τὴν ἱστορίαν τοῦ 1821· μεταξύ μας παρακάθηται ὁ υἱὸς τοῦ ἥρωος τοῦ Φαλήρου. Τίς, κύριοι, πρὸ τοῦ 1821 ἐγνώριζεν, ὅτι ὑπὸ τὴν πενιχρὰν κάπαν τοῦ Καραΐσκου ἦτο κεκρυμμένος μέγιστος νεώτερος ἕλλην στρατηγός; τίς δύναται νὰ σᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι ἐκ τῶν τάξεων τῶν ἐθελοντῶν αὐτῶν δὲν δύνανται καὶ σήμερον ἔτι νὰ ἐξέλθουν στρατηγοί; Διατί λοιπὸν ἐκ τῶν προτέρων τοῖς ἀποκλείομεν τὸ στάδιον τῆς ἐνεργείας; Θεωρῶ δὲ ἀνεφάρμοστον ἐντελῶς καὶ ἀπραγματοποίητον τὸν νόμον, ἐφ’ ὅσον θελήσωμεν ν’ ἀντισταθῶμεν κατὰ τοῦ ἐλατηρίου τῶν μεγάλων ἔργων τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ τὸ ὁποῖον, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν λέγωσιν οἱ φιλόσοφοι ἢ οἱ ποιηταὶ, ὑπῆρξε πάντοτε καὶ παντοῦ τὸ προσωπικὸν συμφέρον.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σταΐκου θ’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ δύο λέξεις «ὡς τιμητικούς».

§165ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ προτείνω, ἵνα καὶ οἱ μετασχόντες μαχῶν στρατιῶται τῆς ἐθνοφρουρᾶς διατηρῶσι τὸν μισθόν των.

§166ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει.

§167ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ αὐτὸ, διότι θ’ ἀνοίξωμεν μίαν πηγὴν δαπανῶν ἀνεξάντλητον. Οἱ πατέρες μας καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ δὲν ἐπολέμησαν, ὅπως λάβωσι βαθμοὺς καὶ μισθούς.

§168Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Βεβαίως ὅ,τι ἐῤῥέθη ἔχει τὸν λόγον του. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ νομοθετήσωμεν ἀμοιβὰς, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ πράγματα. Νομίζω, ὅτι καὶ τῆς παρούσης καὶ πάσης κυβερνήσεως καθῆκον καὶ ὑποχρέωσις ἱερὰ θὰ ἦναι νὰ φροντίσῃ διὰ τοὺς ὁπωσδήποτε μετασχόντας πραγματικῶς εἰς μάχας καὶ συμπλοκὰς, καὶ ὅτι τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀείποτε ἀνεγνώρισε καὶ ἐτίμησε τὸν μέγαν ἀγῶνα, τοῦ ὁποίου ὁ μέλλων ἀγὼν θὰ ἦναι ἡ συνέχεια, δὲν θὰ παραγνωρίσῃ οὔτε τὰς θυσίας, οὔτε τὰς ἀνδραγαθίας.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, εἶτα δὲ καὶ τὰ ἑπόμενα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν αἱ ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων α) περὶ κυρώσεως τῆς πρὸς ἐκμίσθωσιν τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους συμβάσεως καὶ βʹ) περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6¾ μ. μ.