1880.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

τῆς 10 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τοῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμου· ὁ κ. Δουζίνας πρότασιν νόμου περὶ συμπληρώσεως τοῦ καταστατικοῦ τῶν συνεργείων τοῦ Ναυστάθμου· ὁ κ. Σταμούλης προσθήκην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν ἐκκρεμῶν διαφορῶν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας· καὶ πολλοὶ βουλευταὶ πρότασιν νόμου περὶ ἑρμηνείας τῶν ἄρθρων 69, 79 καὶ 80 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου. Θὰ τυπωθῶσιν. — Κάτοικοί τινες Φενεοῦ ἐξαιτοῦνται νὰ ὁρισθῶσιν ἀκριβῶς τὰ σημεῖα τὰ κατακλυζόμενα ἀπὸ τὴν ἐκεῖ λίμνην.

§2Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ περὶ τῆς λίμνης Φενεοῦ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις ἐπ’ αὐτοῦ. Κατὰ τοὺς συμβάντας σεισμοὺς ἐσχάτως εἰς τὸν δῆμον Λευκασείων, ὅπου ἔχει τὴν πηγὴν ὁ ποταμὸς Λάδων, ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ διπλασιασθῶσι τὰ ὕδατα, ὅπερ δεικνύει, ὅτι ἡ ὀπὴ τῆς καταβόθρας τῆς λίμνης Φενεοῦ ἠνοίχθη· κατὰ συνέπειαν μία μεγάλη καὶ ἐκτεταμένη ζώνη ἀπεξηράνθη, καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ αὕτη ἡ κατάστασις τοῦ ποταμοῦ ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, θ’ ἀποξηρανθῇ ὅλη ἡ λίμνη. Ὥστε τὰ ὅρια τῆς λίμνης σήμερον δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι κατέχουσι τὴν παλαιὰν αὐτῶν περιφέρειαν· ἐὰν δὲ γείνῃ αἴτησις περὶ παραχωρήσεως τῆς λίμνης αὐτῆς, πρέπει νὰ γείνῃ νέα ἐξέτασις τῶν ὁρίων τῆς λίμνης, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μέχρι ποίου σημείου φθάνουσι τὰ ὕδατα τοῦ Φενεοῦ, καὶ νὰ περιγραφῇ ὅλη ἡ περίμετρος τῶς γαιῶν, αἵτινες ἀπεξηράνθησαν.

§3Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§4ΦΩΤΗΛΑΣ. Παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν αὐτὸ τὸ ζήτημα. Τὰ ὕδατα τῆς λίμνης τοῦ Φενεοῦ, ἕνεκα αὐτῶν τῶν φυσικῶν αἰτίων, κατὰ τὸ ἓν ἢ τὰ δύο τρίτα ἐξέλιπον, ὥστε ἡ λίμνη τείνει ἀφ’ ἑαυτῆς ν’ ἀποξηρανθῇ. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ ψηφισθῇ νόμος.

§5Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις νόμου, ἣν εἰσηγάγομεν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§7ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρέπει ὅμως ν’ ἀναγνωσθῶσι καὶ πολλὰ ἔγγραφα καὶ ἐκθέσεις· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ φέρῃ ἔκθεσιν ἡ ἐπιτροπή.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παρακληθῇ ἡ ἐπιτροπή, ἵνα φέρῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἔκθεσίν της.

§9ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὰ περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον κυροῦν σύμβασιν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας. Παρακαλῶ, καὶ πιστεύω νὰ συμφωνήσῃ καὶ ἡ Βουλή, ὥστε μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Γερμανίας.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ πολλῶν ἀναφορῶν. Θὰ τυπωθῇ.—Ὁ Ἀναστάσιος Δημόπουλος ζητεῖ ἀμοιβὴν διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις του.—Ὁ Ἀνδρέας Ἠλιόπουλος ἀγωνιστὴς ἐπίσης ζητεῖ νὰ τῷ χορηγηθῇ χρηματικὸν ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὸν βαθμόν, οὗ ἔκρινεν αὐτὸν ἄξιον ἡ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπιτροπή. Θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§15ΤΖΑΝΕΣ. Ὑπάρχουσι λόγοι εὐνόητοι, οὓς δὲν θέλω νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπὶ πραγμάτων, ἅτινα δὲν χρήζουσιν ἑρμηνείας· θὰ παρακαλέσω ὅμως αὐτὴν νὰ μὲ ἀκροασθῇ, ἵνα ἐν ὀλίγοις ἀνακοινώσω τῇ Βουλῇ ἰδέαν τινά, ἐπὶ τῆς ὁποίας προκαλῶ σπουδαίως τὴν προσοχήν της. Οὐχὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ἀνεκαινίσθη τὸ αἴσθημα, δι’ οὗ ζητεῖται ὅλαις δυνάμεσιν ἡ ὑποστήριξις τῆς ἑλληνικῆς ὑποθέσεως· καὶ αὐτόθι δὲν περιορίζονται εἰς λόγους μόνον, καὶ ἰδοὺ πῶς. Τὸ ἐν Ῥώμῃ ἑλληνικὸν κομιτάτον καὶ τὸ κεντρικὸν τοιοῦτον ἐν Τουρίνῳ, σπουδαίως ἐνεργοῦν, συντελεῖ εἰς τὴν συνεισφορὰν καὶ χρημάτων καὶ ἀνδρῶν, οἵτινες πρόθυμοι θὰ χύσωσι τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Τὰ κομιτάτα ταῦτα προεδρεύονται ὑπὸ ἀνδρῶν σπουδαίων, καὶ ἀρκεῖ ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ, ὅτι ἐν Τουρίνῳ προΐσταται τῶν εὐγενῶν ἐκείνων ἀνδρῶν, οἵτινες ἀνέλαβον νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πατρίδος, ὁ κόμης Boscalione, ὁ δὲ γερουσιαστὴς κόμης Benintendi εἶναι ὁ πρόεδρος τῆς φιλελληνικῆς Ἰταλικῆς κοινότητος. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἠκροάσατο τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, τὸν δὲ κ. πρόεδρον νὰ εὐκρεστηθῇ ν’ ἀποστείλῃ ἀντίγραφον τοῦ ἐστενογραφημένου πρακτικοῦ ὅπου δεῖ.

§16ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, μάλιστα.

§17ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ.κ. ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν περί τινος ἀντικειμένου, ἀφορῶντος τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων τοῦ Κράτους. Τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐλθὼν ἐνταῦθα ὁ δήμαρχος Σερίφου, μοὶ ἐνεχείρισεν ἔγγραφόν τι τοῦ σταθμάρχου Σερίφου, ὅστις εἶναι ὑπενωμοτάρχης, καὶ ὅστις προσκληθεὶς ἀπὸ τὸν δήμαρχον Σερίφου καὶ ἀπὸ πέντε πολίτας τοῦ αὐτοῦ δήμου, διὰ νὰ συλλάβῃ πέντε κακούργους, οἱ ὁποῖοι ἀπεπειράθησαν νὰ δολοφονήσουν τὸν πρώην καὶ νῦν δήμαρχον, ἰδοὺ τί γράφει ἐπισήμως. «Ἀδυνατῶ ἐγὼ, ὁ στερούμενος στρατιωτικῆς δυνάμεως, νὰ ἐκτελέσω τὰ ἐκδοθέντα ἐντάλματα τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ὡς στερούμενος ἐνόπλου ἐπαρκοῦς δυνάμεως.» Ὁ δήμαρχος μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπάντησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς τοῦ τόπου του, ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ μένῃ διοικῶν τὸν δῆμόν του, καὶ ἐγκαταλείψας αὐτόν, ἀφίχθη ἐνταῦθα, ζητῶν τὴν προστασίαν τῆς κεντρικῆς διοικήσεως. Ἐὰν λειτουργοῦν οἱ νόμοι καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐννοῇ νὰ παραχωρήσῃ τὴν συνδρομήν του εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, παρακαλῶ νὰ σπεύσῃ νὰ ἐνεργήσῃ. Παρακαλῶ δὲ συγχρόνως καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φροντίσῃ σπουδαίως, ὅπως ἐνισχυθῇ ἡ δύναμις, διὰ νὰ συλληφθοῦν οἱ κακοῦργοι ἐκεῖνοι. Κατ’ αὐτῶν, ὡς εἶπον, ἐξέδωκεν ἐντάλματα συλλήψεως ἡ δικαστικὴ ἀρχή, ὅπερ πιστοποιεῖ καὶ ὁ σταθμάρχης ἐκεῖνος· ὥστε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τηλεγραφικῶς νὰ διατάξῃ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐν Σερίφῳ στρατιωτικῆς δυνάμεως.

§18ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Τηλεγραφικῶς θὰ διατάξω ἀμέσως.

§19ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Νὰ διατάξητε τηλεγραφικῶς τὸν νομάρχην Κυκλάδων νὰ ἐνεργήσῃ, ἵνα ἀποσταλῇ ἱκανὴ στρατιωτικὴ δύναμις, πρὸς σύλληψιν τῶν κακούργων.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι Σερίφιοι οἱ κακοῦργοι αὐτοί;

§21ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἐκεῖ ὑπάρχει ἓν μεταλλεῖον σιδηροῦχον, εἰς ὃ ἐργάζονται 5, 10, 20 ξένοι. Ξένοι τινὲς λοιπὸν μετὰ ἐντοπίων, ὡς μοὶ εἶπον, ἑνωθέντες, ἀπεφάσισαν νὰ δολοφονήσουν τὸν δήμαρχον, ὅστις ἤθελε νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του.

§22ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ἀθανάσιος καὶ Σωτήριος Πετιμεζᾶς ὡμίλησαν περὶ λίμνης, σχηματιζομένης ἀπὸ ὕδατα. Ἐγὼ θὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ λίμνης, σχηματιζομένης ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ λαοῦ, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ λαοῦ σχηματίζεται ἡ λίμνη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ποτίζονται καὶ τροφοδοτοῦνται ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς διοικήσεως. Καὶ ἐνῷ ἡ διοίκησις αὕτη καὶ οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι ὀφείλουν πρὸ πάντων νὰ εὐχαριστοῦν ἕκαστον πολίτην καὶ νὰ φροντίζουν, ὥστε ὁ πολίτης αὐτὸς νὰ μὴ ἀδικῆται, ἀπ’ ἐναντίας ἀδιαφοροῦν τόσον, ὥστε καθ’ ἑκάστην ὑπάρχουν παράπονα πολλὰ καὶ δίκαια ἐκ μέρους πολιτῶν, διότι δὲν εὑρίσκουν τὴν προστασίαν, ἣν πρέπει νὰ εὑρίσκουν. Γνωρίζετε ἀπὸ πότε ἐφηρμόσθη ὁ νόμος τῆς ἐπιστρατείας, καὶ μολαταῦτα πολλαὶ εἰς τὸν νόμον στηριζόμεναι προσφυγαὶ νοσηλεύονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εὐηρεστήθη εἰσέτι ἓν τέλος εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ δώσῃ. Ἂς ἀφήσωμεν τὰς ἄλλας προσφυγὰς, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐλαστικότητα· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ δύο ἀδελφῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἄλλαι προσφυγαὶ σπουδαῖαι, ἀναγόμεναι εἰς σωματεῖα σπουδαῖα, ἐπίσης νοσηλεύονται· π. χ. τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον δὲν ὑπάρχει πλῆρες, ἀλλὰ καὶ πλῆρες ἂν ὑπῆρχε, δὲν εἶχε καιρὸν νὰ ἐργασθῇ διὰ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν δικαιούχων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς ὅλα αὐτὰ καὶ νὰ διατάξῃ, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν προσφυγῶν, ὅσαι, ὡς εἶπον, δὲν ἀπαιτοῦν μεγάλην σκέψιν. Παρακαλῶ ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον συμπληρωθῇ, διότι ὑπάρχουσι σπουδαῖα παράπονα. Πρέπει τέλος πάντων νὰ ἐπέλθῃ ταχέως ἡ θεραπεία τῶν παραπόνων τῶν πολιτῶν, διότι πολλοὶ περιμένοντες τὰς ἀποφάσεις τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου....... (Θόρυβος) Ἐγὼ, κύριε Καλλιγᾶ, δὲν ἐσπούδασα. Ὅλαι αὐταὶ αἱ προσφυγαὶ πρέπει νὰ σταλῶσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα νὰ διαταχθῶσιν ἀμέσως ν’ ἀποφανθῶσι, διότι εἶναι ἄδικον νὰ κρατῶνται περισσότερον χρόνον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. (Θόρυβος.) Ἡ Κυβέρνησις τ’ ἀκούει· ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ θεραπεύσω τοῦτο. Ἔχομεν ὅλοι τὸ αἴσθημα νὰ φωνάζωμεν καὶ νὰ λέγωμεν, ὅτι ὅλοι ζητοῦμεν τὸ συμφέρον εἰς τὴν Πατρίδα, ἀλλὰ δυστυχῶς προτιμῶμεν τὸ συμφέρον τῆς παρτίδος ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Αὐτὸ μᾶς ἔβλαψε καὶ μᾶς βλάπτει καὶ μᾶς ἔχει εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὸ συμφέρον τῆς παρτίδος.

§23ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἀνήκετε καὶ σεῖς εἰς μίαν παρτίδα;

§24Α. ΡΟΥΚΗΣ. Εἰσήχθη πρότασις νόμου περὶ χορηγίας ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιμουσικοὺς, ἀρχιτεχνίτας κλπ· εἶναι σύντομος, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι δικαιότατον νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη, διότι οἱ ἀρχιτεχνῖται ἔχουσι τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐπὶ 30 καὶ 40 ἔτη, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχετε ἀντίῤῥησιν;

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὄχι.

§28ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτε ἀνεγινώσκοντο τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ ἐπικυρωθῶσι, τὰ ὁποῖα διελάμβανον περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, ὅστις ὑπήγαγε τὰς προσφυγὰς τῶν ἐπιστράτων εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἔκαμον μίαν παρατήρησιν ζητῶν διασάφησιν, ἐὰν αἱ προσφυγαὶ τῶν ἐκ τῆς ἐπιστρατείας τῆς ναυτικῆς θέλουν ἔχει τὴν αὐτὴν διαδικασίαν, ὁποία ἐκανονίσθη παρὰ τοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου τὸ σχετικὸν μέρος τῶν πρακτικῶν ἐπρόκειτο νὰ ἐπικυρωθῇ, ἢ χρειάζεται ἄλλος νόμος, ἡ δὲ Βουλὴ ὁμοθύμως ἀπεφήνατο, ὅτι ἀπαιτεῖται ἄλλος νόμος, ὅστις ὅμως δὲν εἰσήχθη πρὸς διακανόνισιν τοῦ ἀμφιβόλου καὶ ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν. Ἤδη ἡ δυσχέρεια αὕτη παρουσιάσθη εἰς τὴν ναυτικὴν ἀπογραφὴν τῶν ναυτῶν, ὅσοι καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι, καὶ ἐν τούτοις οὗτοι δὲν εἶναι ὑπόχρεοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐπιστράτων, διότι κατὰ τὰς ἀφέσεις, τὰς ὁποίας φέρουν ὡς προϋπηρετήσαντες εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, διατηροῦσιν ὡς προϋπηρετήσαντες κατάστασιν, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐν τῇ ἐπιστρατείᾳ διατέλεσιν αὐτῶν, δὲν γνωρίζουσι ποῦ νὰ προσφύγωσι. Περὶ αὐτῶν λοιπὸν τῶν ἀμφιβόλων, τίς θέλει ἀποφασίσει; Σᾶς ἐρωτῶ, εἰπέτε· βλέπετε, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἀμηχανίαν.

§29ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὁ νόμος σαφῶς λέγει, ὅτι ὅστις ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ, δὲν δύναται νὰ καταταχθῇ, ἐὰν..... (Θόρυβος.)

§30ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἑρμηνείαν τοῦ νόμου θὰ κάμωμεν;

§31ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἂς ἀπαντήσῃ.

§32ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Θ’ ἀπολυθῇ.

§34ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπὸ ποῖον; οἱ χωροφύλακες τὸν κρατοῦν.

§35ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὅσοι ἔχουσιν ἀποδείξεις, κατὰ τὸν νόμον δὲν κατατάσσονται, ἀλλ’ ἀπολύονται· ὁσάκις δὲ προσῆλθον, προσῆλθον ἀδίκως καὶ δι’ ἔλλειψιν τῶν δημάρχων, ἀπὸ λόγους φατριαστικοὺς, εἴτε λόγους ἐξ ἀμελείας ἢ ὀλιγωρίας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τοὺς ἐφωδίασαν μὲ τὰ ἀναγκαιοῦντα πιστοποιητικὰ, καὶ κατὰ συνέπειαν ὡς στρατιωτικοὺς τοὺς συνέλαβον καὶ τοὺς ἔφερον. Ἀλλ’ ἅμα ἀποδειχθῇ, ὅτι ἦσαν στρατιῶται, μὴ ὑποχρεούμενοι ἐκ τῶν νόμων νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀπολύονται;

§36ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὸ συμβαίνει διὰ τὴν ἐπιστρατείαν τῆς ξηρᾶς· ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιστρατείαν τῆς θαλάσσης;

§37ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐγὼ λέγω περὶ τῆς ἐπιστρατείας τῆς ξηρᾶς.

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, ποῦ νὰ προσφύγωσιν οἱ καταδιωκόμενοι ἐπίστρατοι τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ; Θέλω νὰ μάθω ἐὰν ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς διὰ τοὺς κατὰ ξηρὰν ἐπιστράτους, οἵτινες δύνανται νὰ προσφεύγουν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἰσχύει καὶ διὰ τοὺς ἐπιστράτους τοὺς κατὰ θάλασσαν.

§39ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§40ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν νὰ ὑποβληθῇ νόμος.

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει δίκαιον. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐψηφίσθη καὶ ἀποτελεῖ νόμον, ἀφορᾷ εἰς μόνον τοὺς ἐπιστράτους τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, καθόσον μόνον περὶ αὐτῶν πρόκειται· ἀφοῦ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἠρκέσθη εἰς τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως τὸ γενικόν, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόζετο ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐξέδωκεν εἰδικὸν διὰ τοὺς ναυτικούς, εἶνε ἀπόλυτος ἀνάγκη αὐτὴ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσήγαγε νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, ἀπονέμουσα ἰσότητα καὶ εἰς τὸ ναυτικόν, νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς καὶ τῶν ἐπιστράτων τοῦ ναυτικοῦ καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἐπιστράτων καὶ ἐπὶ ἐκείνων, οἵτινες ὑπηρετοῦσι πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, ὅπερ ἐγένετο καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ. (Γίνεται δεκτὸν εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Γερμανίας συμβάσεως νομοσχέδιον.)

§42ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παρελείφθη ἓν δεύτερον ἄρθρον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως· αὔριον θέλω φέρει τὴν προσθήκην ταύτην. Ἀλλὰ πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι περιέχει πίστωσιν, ὅπως φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, θέλω δὲ παραδώσει τὴν προσθήκην εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐμποροδικῶν ἐν Πάτραις. (Γίνεται δεκτόν.) Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως Νόμου περὶ χορηγίας ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιτεχνίτας, ἀρχιμουσικοὺς κλπ. (Ἀναγινώσκεται.)

§44ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης εἶχε προτείνει νὰ δίδηται ἐπίδομα ἀνὰ πᾶσαν δεκαετίαν· τοῦτο εἶναι σκληρόν. Νομίζω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ δίδηται ἀνὰ πᾶσαν πενταετίαν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ῥούφου, ὅπως ἀντὶ τῆς λέξεως «δεκαετία» τεθῇ «πενταετία». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀναγνωσθεῖσα πρότασις νόμου μετὰ τῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 αὐτῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ῥούφου.)

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως.

§47ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Καταθέτω κατάλογον, ἐξ οὗ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶς θὰ πληροφορηθῇ, ὡς ἐζήτησεν, ὅτι τὸ μὲν δημόσιον ἔχει 2,800 μετοχὰς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα 400, καὶ ὁ ἀείμνηστος Ζάπας 400, τὰς ὁποίας ἐκληροδότησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως χρησιμεύσῃ ἡ πρόσοδος αὐτῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν Ὀλυμπίων. Οὐδεὶς μέτοχος φαίνεται ἔχων πλέον τῶν 100 μετοχῶν, πάντες δὲ οἱ μέτοχοι, ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ κατατιθεμένῳ καταλόγῳ, ἔχουσι μετοχὰς ὀλιγωτέρας τῶν 100.

§48ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, μετὰ πάσης ἐπιφυλάξεως ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν καὶ ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως. Ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὴν σύμβασιν· ἡ δὲ τροπολογία εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν νὰ καταχωρίσῃ αὐτὴν, εἴτε εἰς τὴν σύμβασιν, εἴτε εἰς τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ὡμίλησα μετὰ τοῦ ὑποδιευθυντοῦ τῆς ἑταιρίας περὶ μιᾶς τροποποιήσεως, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ εἰς τοὺς πλόας τῆς ἑταιρίας ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτῆς. Ἐγένετο λόγος ἐντὸς τῆς Βουλῆς περὶ τῶν ἀγόνων γραμμῶν τῆς ἑταιρίας, ὁποία ἡ τῆς Ἀκαρνανίας· εἰς τὴν γραμμὴν ταύτην ἐὰν προσθέσωμεν τροπολογίαν τινὰ, θὰ τὴν καταστήσωμεν προσοδοφόρον διὰ τοῦ ἑξῆς τρόπου· τὸ ἀτμόπλοιον, τὸ ἀναχωροῦν ἐκ Πατρῶν διὰ τὴν Αἰτωλίαν καὶ Ἀκαρνανίαν, προσεγγίζει εἰς τὸ Μεσολόγγιον· ἐντεῦθεν προσεγγίζει εἰς Μύτικα, Ἀστακὸν, Ζαβέρδαν, Λευκάδα, εἰς θέσιν Ἀλεξάνδρα, καὶ εἰς τὴν Ἰθάκην, καὶ ἐπιστρέφει ἐκ Πάτρας. Βεβαίως ἡ γραμμὴ αὕτη, ὡς ὁμολογοῦν, εἶναι ἄγονος· δύναται ὅμως νὰ ἀποβῇ γόνιμος, ἐὰν ἐπιστρέφουσα διαβαίνῃ μεταξὺ Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας. Εἰς αὐτὰ τὰ παράλια εἶναι ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία τῆς Σάμης, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν συγκοινωνίαν ἀπ’ εὐθείας μὲ τ’ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος δι’ ἀτμοπλοίου, ἐνῷ ἡ ἐπαρχία τῆς Σάμης ἔχει τρεῖς λιμένας ἀσφαλεῖς μὲ ναυτικόν· ὁ ὀργασμὸς τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς ἀναπτύσσεται τὸ ταχύτερον διὰ τῆς ἐνεργείας, ἥτις μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀναφαίνεται μεταξὺ Κεφαλληνίας, Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς Ἑλλάδος. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι ἀσφαλεστάτη, διότι καὶ τὰ ἀτμόπλοια τὰ Αὐστριακὰ, ὁσάκις ἀναγκάζονται ν’ ἀποφεύγουν πλοῦν τινα ἐπικίνδυνον, διαβαίνουν δι’ αὐτοῦ τοῦ πορθμοῦ μεταξὺ Σάμης καὶ Ἰθάκης, καὶ ἀπὸ τὴν Κέρκυραν, ὅταν θέλουν νὰ προσεγγίζουν εἰς τὴν Ζάκυνθον, ἀπὸ αὐτὸ τὸ μέρος διαβαίνουν, ὁσάκις ὑπάρχει τρικυμία. Ἐκεῖ εἶναι τρεῖς λιμένες, οἱ δὲ κάτοικοι εἶναι βιομήχανοι, ἔχοντες ἀξιόλογον ναυτικόν· ὁ λιμὴν τοῦ Πισκάρδου εἶναι ἀσφαλέστατος καὶ ἀξιόλογος, καθὼς καὶ ὁ τῆς ἁγίας Εὐφημίας καὶ ὁ τοῦ Αἰγιαλοῦ τῆς Σάμης. Ὁ Αἰγιαλὸς εἶνε πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας, ἡ δὲ ἐπαρχία διὰ τῶν εἰσπράξεων τῆς ὁδοποιΐας συνεισφέρει εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῆς ἀπολαμβάνει. Χιλιάδες ἐπιβατῶν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν μεταβαίνουν καὶ εἰς τὰς Πάτρας καὶ εἰς τὴν Στερεὰν, καὶ ἄνευ ἀτμοπλοίου ἀναγκάζονται νὰ ὑπάγουν ἀπὸ τὸ Πισκάρδον εἰς τὸ Ἀργοστόλιον, περιπατοῦντες ὀκτάωρον, ἵνα ἐπιβιβάζωνται ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου, ἢ ἀναχωροῦντες ἐπὶ πλοιαρίων μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς των. Κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, ἡ γραμμὴ τῆς συγκοινωνίας γίνεται προσοδοφόρος· παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν, δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ δεχθῇ καὶ ἡ ἑταιρία. Μίαν διασάφησιν ἔχω ἀκόμη νὰ κάμω· εἰς τὴν σύμβασιν δηλονότι δὲν γίνεται μνεία τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Πάλης, ἤτοι τοῦ Ληξουρίου. Εἶναι καλὸν, ἀφοῦ ἐκτελεῖται ἡ προσέγγισις τῶν ἀτμοπλοίων καὶ εἰς τὸ Ληξούριον, νὰ τεθῇ τὸ ὄνομα καὶ ἐντὸς τῆς συμβάσεως. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία. (Ἀναγινώσκει.)

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐλπίζω διὰ τοῦ λόγου μου νὰ μὴ δώσω ἀφορμὴν, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸν λόγον μου καὶ οὐχὶ εἰς ἐμὲ κακίαν καὶ ἰσχυρογνωμοσύνην. Περιορίζομαι εἰς τρία ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα μὲ φαίνεται, ὅτι εἶνε τὰ οὐσιωδέστερα τῆς συμβάσεως· τὸ πρῶτον εἶνε τὸ τῆς ἐπιχορηγήσεως. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ συμβάσει προσδιώρισε τὸ ποσὸν εἰς δραχ. 650,000, κατόπιν δὲ διὰ τῆς νέας προτάσεως ἀνεβίβασεν εἰς 660,000. Εἶχον ζητήσει ὅλας τὰς πληροφορίας, ὅσαι ἐνόμιζον ὅτι ἦσαν χρήσιμοι, ὥστε ν’ ἀναλύσωμεν τὸ ποσὸν εἰς τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων σύγκειται, καὶ οὕτω φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἀληθοῦς καὶ δικαίου. Αὐτὰ τὰ στοιχεῖα δυστυχῶς δὲν ἐδόθησαν· ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπαρκεσθῇ εἰς ἐκείνας τὰς προφορικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, διότι καὶ σήμερον ἐπανέλαβον τὴν αἴτησιν, μοὶ εἶπε δὲ, ὅτι αὐτὰς ἐνόει μόνον νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν εὑρίσκω ἀρκούσας. Εὑρίσκομαι πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω σκέψεις τινὰς περὶ τούτου, ἀλλὰ μὴ ἐπιμένων πολὺ, καθόσον ἡ Βουλὴ ἐξεφράσθη κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, οὐδὲ πρέπει νὰ γίνηταί τις φορτικὸς ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σχηματίσει πεποίθησιν· δὲν πρέπει ὅμως νὰ παραλείπηται καὶ ἡ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων, ἐφ’ ὅσον εἶναι εἰς ἡμᾶς ἐφικτόν. Εἶχον θεωρήσει τὸ ποσὸν δυσανάλογον, λόγῳ τοῦ κεφαλαίου καὶ λόγῳ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ Ἑταιρία, καὶ ἐξέφρασα τὸν φόβον, μήπως ἐκ τῆς δυσαναλογίας ταύτης προέλθῃ τὸ κακὸν, ὥστε νὰ μὴ ἀποζημιῶται μόνον ἡ ἑταιρία, ἀλλὰ νὰ λαμβάνῃ καὶ ἐφόδια διὰ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον μέλλει νὰ ὑποστῇ ἀπέναντι ἄλλων ἑταιριῶν. Ἐθεώρησαν πολλοὶ, καὶ μάλιστα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σύρου, ὁ κ. Δούμας, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔκαμα, δὲν ἦσαν κατάλληλοι, καὶ ἴσως δὲν ἦσαν τῳόντι, διότι δὲν εἶμαι ἐν τοῖς τοιούτοις ἐντριβής. Δὲν εἶχον ὅμως ἄλλα στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶ, οὐδὲ διδόμενα ἄλλα. Διὰ τοῦτο ἐξήτασα τὰ περὶ αὐστριακῆς ἑταιρίας τοῦ Loyd, καὶ εἶπόν τινα, τὰ ὁποῖα κατεδείχθησαν ἔπειτα, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῆ· ἐζήτησα λοιπὸν τὴν σύμβασιν τοῦ Loyd παρὰ τοῦ πρακτορείου, τὸ ὁποῖον προθύμως μ’ ἐχορήγησε καὶ τὴν σύμβασιν καὶ τὸν ἰσολογισμόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως ταύτης τῆς συναφθείσης κατὰ τὸ 1878, ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει ἀντὶ πάσης ἀποζημιώσεως νὰ δίδῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ μὲν τοὺς πλόας ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως μέχρι Βάρνης—αὕτη εἶναι, φαίνεται, ἡ ἄγονος γραμμὴ διὰ τὴν Αὐστριακὴν ἑταιρίαν — ἀνὰ 4 φιορίνια δι’ ἕκαστον μίλιον, καὶ πάλιν ἀπὸ Τεργέστης μέχρις Ἀλεξανδρείας καὶ Κωνσταντινουπόλεως ἀνὰ φιορίνια 1 καὶ 80)00 ἕκαστον μίλιον, δι’ ὅλας δὲ τὰς λοιπὰς γραμμὰς φιορίνια 4 καὶ 15)00· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις, προστίθεται δὲ καὶ ἡ ἑξῆς παράγραφος, ὅτι ἐν συνόλῳ οὐδέποτε ἡ ἀποζημίωσις ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 1,300,000 φιορινίων· αὐτὸ εἶνε τὸ ἀνώτατον ποσόν. Ἐὰν ἡ ἑταιρία ἀναπτύξῃ τὰς γραμμάς της καὶ διανύσῃ πολλὰ μίλια καὶ διὰ τοῦ ἀθροίσματος φθάσῃ εἰς μεγαλείτερον ποσὸν, δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ πλέον τῶν 1,300,000· αὐτὸ εἶναι τὸ maximum τῆς ἀποζημιώσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις· ἂν δὲ ἐν τῷ ἰσολογισμῷ ἀναφέρεται ἀνώτερον ποσὸν, περιλαμβάνει καὶ ἄλλας ἀμοιβὰς ταχυδρομικάς. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τήν περιουσίαν τοῦ Λόϋδ, διότι ἔχομεν ἀναλογίαν μεταξὺ περιουσίας καὶ ἀποζημιώσεως. Ἡ περιουσία τοῦ Λόϋδ εἶναι 23,855,000 φιορίνια.

§50ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον πόσον εἶναι;

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περιουσία ἡ σημερινὴ τῆς ἑταιρίας, ἤτοι 71 ἀτμόπλοια 13,000,000· εἶναι καὶ ἄλλα τινὰ, ἡ ἀξία τοῦ ναυπηγείου, γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὰ ναυπηγεῖα τοῦ Λόϋδ εἶναι ἐκ τῶν πρώτων ναυπηγείων τῆς Εὐρώπης, ἐκτιμώμενα 3,000,000 καὶ πλέον· τὸ ἄθροισμα ὅλον εἶναι 23,855,000 φιορίνια.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον ἐκεῖ ἀναγεγραμμένον;

§53ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδέχεται νά ὑπάρχῃ, καὶ τὸ ἀνεζήτησα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν παρέστησα, τοῦ κεφαλαίου πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν, εὑρίσκω, ὅτι λαμβάνει 6%.

§54ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς αὐτὸς ὁ ὑπολογισμός, τὸ νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὴν φαινομένην περιουσίαν τῆς ἑταιρίας, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποῖα εἶναι τὰ κεφάλαια καὶ τὸ παθητικὸν αὐτῆς, διότι ἐνδέχεται τὰ ἀτμόπλοια αὐτὰ νὰ χρεωστοῦν. Διὰ νὰ κρίνωμεν λοιπὸν ἀσφαλῶς, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποῖον εἶναι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας καὶ ποῖον τὸ ἐνεργητικὸν καὶ τὸ παθητικόν.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τὸ ἐνεργητικὸν καὶ τὸ παθητικόν.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχομεν ἕνα ὁρίζοντα σκοτεινόν· τὸ ἐλάχιστον φωτεινὸν σημεῖον ἐν αὐτῷ ἐφελκύει τὴν προσοχήν μου.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ σκοτίσῃ.

§58ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν μοὶ ἐπιτρέπητε, θὰ σᾶς δώσω προχείρως μίαν ἀπάντησιν.

§59ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εὐχαρίστως.

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἦτο διπλάσιον τὸ ἐνεργητικὸν τῆς ἑταιρίας, καὶ νὰ μὴ εἶχε οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν, ἐὰν δὲν ἀνελάμβανε γραμμὰς ἀγόνους, αἱ ὁποῖαι τὴν ὑποβάλουσιν εἰς ἔξοδα. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξετάσητε εἰς ποῖα βάρη καὶ ποίας δαπάνας ὑποβάλλεται ἡ ἑταιρία. Ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε ἑταιρίαν, ἥτις νὰ ἔχῃ 100,000,000 φιορίνια ἐνεργητικὸν καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν, διὰ τὸν λόγον ὅτι αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ἐκτελεῖ, τὴν ἀποζημιοῦσι.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κυριεύεσθε, νομίζω, ἀπὸ τὰς ἰδέας τῆς ἀναλογικῆς φορολογίας.

§62ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανόν.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐξ αὐτῆς μεταφέρετε εἰς τὸ ἔδαφος τοῦτο τὰς σκέψεις σας. Τότε βεβαίως ἀπαιτεῖται νὰ γνωρίζητε καὶ τὰς ζημίας, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἠδύνατο νὰ σᾶς βοηθήσῃ εἰς τοῦτο· ἀλλὰ δὲν μᾶς ἔκαμε τὴν χάριν νὰ φέρῃ πληροφορίας, καὶ σήμερον ἐπανέλαβα τὴν παράκλησιν.

§64ΔΟΥΜΑΣ. Ἰδοὺ, κ. Καλλιγᾶ, (δεικνύει τὸ καταστατικὸν) ἀξία μετοχῆς ἐν κυκλοφορίᾳ 12,000,000.

§65ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν τί λαμβάνει ἀποζημίωσιν; 10%· βλέπετε, εὕρομεν τὴν ἀναλογίαν τῇ βοηθείᾳ τοῦ κ. Δούμα, ὥστε θέλετε νὰ λάβωμεν καὶ ἐδῶ τὴν ἀναλογίαν; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν εἶχε τῷ ὄντι τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσῃ ἕνα ἰσολογισμὸν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τοῦ 1877· ἐδῶ βλέπομεν, ὅτι ἐξεδόθησαν μετοχαὶ 7,905, ἑπομένως κεφάλαιον 3,900,000.

§66ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε εἶναι 12%.

§67ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι 20%. Θέλετε τὴν βοήθειαν τοῦ κ. Δούμα (ἱλαρότης).

§68ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν.

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε τὸν γνώμονα αὐτοῦ νὰ τὸν ἀφήσωμεν κατὰ μέρος; Τότε ἔρχομαι νὰ σᾶς ἐρωτήσω ποία εἶναι ἡ ζημία τῶν ἀγόνων γραμμῶν, καὶ ἰδοὺ σιωπᾶτε.

§70ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ γραμμαὶ, καὶ οὐχὶ αἱ ἄγονοι, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακριβωθῇ τοῦτο· λαμβάνονται δὲ ὑπ’ ὄψιν τὰ μίλια τῶν γραμμῶν αὐτῶν ὅπως καὶ κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς ἑταιρίας Loyd, ἣν ἔχω ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐκείνων τῆς ἑταιρίας τῶν ναυτικῶν διαπορθμεύσεων· αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον εἴπετε περὶ 1,300,000, δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1879, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἀναφέρει φιορίνια 1,674,472.

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ ἐλησμονήσατε, ὅτι συναριθμοῦνται τὰ ταχυδρομικά.

§72ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα εἶναι ταχυδρομικὰ κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ εἰρημένου κονδυλίου.

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ, βλέπετε, ζητοῦμεν πληροφορίας, καὶ ἀρνεῖσθε νὰ τὰς δώσητε· σᾶς φέρω τὴν σύμβασιν, καὶ ἀρνεῖσθε νὰ τὴν ἀναγνώσητε. Τί ἐμφαίνει αὐτὸς ὁ τρόπος;

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπαναλαμβάνετε συχνὰ τὸν λόγον τῆς ἀρνήσεως, σᾶς λέγω, ὅτι τὰς πληροφορίας ταύτας ὑπέβαλον τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ σεῖς δὲν εἴχετε ὑπομονὴν νὰ τὰς ἀκούσητε, ἀνεχωρήσατε. Ὁ στενογράφος τὰ κατεχώρισεν εἰς τὰ πρακτικὰ, τὰ στενογραφήματα ἐδημοσιεύθησαν, λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ τὰ ἰδῆτε, ἄρνησις δὲν ὑπῆρξεν. Ἐγὼ ὑπεσχέθην κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ τὰ ὑποβάλω, ἐν τούτοις τὰ ὑπέβαλον εἰς τὴν ά. συζήτησιν, ἀλλ’ ἡμεῖς ἀνεχωρήσατε. Εἶμαι ἐγὼ κατὰ τοῦτο ἔνοχος;

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δυστυχῶς ἀνεχώρησα· ἀλλὰ δὲν ἐπίστευα, ὅτι δὲν ἠθέλετε καταθέσει ἐγγράφους πληροφορίας.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα παρόντες, καὶ περὶ ἀγόνων γραμμῶν δὲν ἠκούσαμεν τίποτε· σκέψεις ἤκουσα καὶ εἰκασίας.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄ! εἰκασίας κάμνω καὶ ἐγώ.

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν βιβλίον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἐγγεγραμμέναι καὶ χαρακτηρισμέναι αἱ ἄγονοι γραμμαί· δὲν ὑπάρχει οὐδεμία κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἦναι ἐγγεγραμμένη ἡ δαπάνη διὰ τὰς ἀγόνους γραμμάς. Τί θέλετε νὰ σᾶς παρουσιάσω, πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν; Σᾶς εἶπον ὅ,τι ἠδυνήθην νὰ πληροφορηθῶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου· καὶ ἐν ταῖς πληροφορίαις ταύταις ὑπάρχουν καὶ αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον. Ἀλλὰ πᾶσαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, ὑπεβλήθησαν ὅσον ἦτο δυνατόν· τὰ ἀδύνατα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ κάμωμεν δυνατά.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι δικαιολογεῖται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου, ἐὰν εὑρίσκεται ἐστερημένη τοιούτων πληροφοριῶν, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον τῆς ὑπηρεσίας. Ἄν θέλετε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία σας εἶναι ἐλλιπὴς, δὲν διστάζω νὰ τὸ παραδεχθῶ· ἐὰν θέλετε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι οὔτε ὤθησιν ἐδώσατε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐπίσης δὲν διστάζω νὰ τὸ παραδεχθῶ· ἐὰν θέλετε νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οὔτε τὰς θέλετε τὰς πληροφορίας, καὶ αὐτὸ τὸ παραδέχομαι· ἀλλὰ νὰ λέγητε, ὅτι εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν, δὲν συμφωνῶ· δὲν συμφωνῶ, ὅτι πρέπει νὰ δίδωμεν ἀποζημίωσιν 660,000 ἐν ἀγνοίᾳ τῆς αἰτίας. Μᾶς φέρετε ἄξεστον λίθον, τὸν λεγόμενον bétil, καὶ μᾶς λέγετε νὰ τὸν καταπίωμεν ὡς ὁ Κρόνος. Ἀλλὰ διατί ἔχουν ὑπαλλήλους τὰ ὑπουργεῖα, παρὰ δι’ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ παρασκευάζωσι τὰ πάντα, ὥστε ὁ ὑπουργὸς ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων νὰ προβαίνῃ εἰς τὰς σκέψεις του. Λοιπὸν εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητῶ μετὰ ὑπουργοῦ, μὴ ἐκπληρώσαντος τὸ καθῆκόν του.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει τὴν ἄδειαν ἡ βιομηχανικὴ τράπεζα νὰ κάμνῃ δάνεια ναυτικά;

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς θέλετε νὰ δείξετε, ὅτι ἐγὼ εὑρίσκομαι πάντοτε ἐν πταίσματι, καὶ δὲν δικαιοῦμαι ὡς ἄπταιστος νὰ ῥίπτω τὸν λίθον κατ’ ἄλλου· περὶ τούτου κατόπιν. Μᾶς φέρετε λοιπὸν αὐτὸν τὸν ἄξεστον λίθον καὶ μᾶς λέγετε νὰ τὸν καταπίωμεν, ἀλλ’ ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ χρέος μας; ἐγὼ τὸ ἀμφιβάλλω. Ἡ ψῆφός μας εἶναι ψῆφος μὴ πεφωτισμένη, διότι δὲν μᾶς λέγετε διατί δίδονται αἱ 660,000 μόνον, διότι ἡ ἑταιρία πάσχει; ἠμπορεῖ νὰ πάσχῃ καὶ ἀπὸ κακὴν διοίκησιν· εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ διορθώνῃ τὰ σφάλματα τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας;

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Δίδω ἀκόμη μίαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν παρέλειψα προχθές· κατὰ τὸν τελευταῖον ἰσολογισμὸν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τὸν ὁποῖον ἔχετε ἀνὰ χεῖρας, ὅλη ἡ περιουσία τῆς ἑταιρίας ἀνέρχεται εἰς 5,577,983· εἰσέπραξεν 1,465,144, καὶ ἐνταῦθα περιλαμβάνεται καὶ ἡ χρηματικὴ χορήγησις τῶν 650,000, καὶ ἐδαπάνησεν 1,309,627· ἑπομένως τὸ περίσσευμα εἶναι 156,000.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ὅλα εἰκονικά. Ἀπὸ τοῦ 1877 δὲν ἔγεινε πλέον ἰσολογισμός.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ τὰς σκέψεις μου· λέγω, ὅτι δὲν ἐφθάσαμεν νὰ ἀναλύσωμεν τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν σύγκειται τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν αὐτὰς τὰς ἀγόνους γραμμάς. Ἐγὼ ἐδοκίμασα νὰ τὰς εὕρω, σᾶς εἶπον δὲ, ὅτι εἶναι ἡ ἀπὸ Σκοπέλου μέχρι Θήρας καὶ ἡ τῆς Ἀκαρνανίας, καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πάλης μᾶς ὑπέδειξεν, ὅτι καὶ ἡ γραμμὴ τῆς Ἀκαρνανίας δύναται νὰ κατασταθῇ προσοδοφόρος διὰ προσεγγίσεως εἰς τὴν Σάμην, ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ ἐπιβάται. Λοιπὸν λέγω πόσα μίλια θέλετε νὰ ὑπολογίσητε ἀπὸ Σκοπέλου μέχρι Θήρας; ἂς ὑπολογίσωμεν 200 μίλια, καὶ δὲν λαμβάνω τὴν εὐθεῖαν γραμμήν.....

§85Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι πολλά.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂν λοιπὸν δώσητε μίαν ἀποζημίωσιν τῶν 200 αὐτῆς μιλίων καθ’ ἑβδομάδα, πόση θὰ ἦναι αὐτὴ ἡ ἀποζημίωσις; Λάβετε ἀνὰ 10 δραχμὰς τὸ μίλιον, τὸ ἀνώτερον ποσὸν τῆς Αὐστριακῆς ἀποζημιώσεως, καὶ ἔχετε 2,000· ἡ γραμμὴ τῆς Ἀκαρνανίας εἶναι 100 μίλια, ὥστε ἡ ἀναλογία εἶναι 3,000. Λοιπὸν ἐὰν ἔλθητε εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν στοιχείων, θὰ εὕρητε, ὅτι 3,000 δραχμαὶ καθ’ ἑβδομάδα ἀρκοῦν, δηλ. τὸ ἀνώτατον, τὸ ὁποῖον δίδει ἡ κυβέρνησις τῆς Αὐστρίας εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ μάλιστα χάριν πολιτικοῦ σκοποῦ. Λοιπὸν ἰδοὺ, ὅτι δὲν εὑρίσκομαι μακρὰν τῆς ἀληθείας· τὸν γνώμονα αὐτὸν παραδέχεσθε; Εἶπον, ὅτι τὸ συμφέρον δὲν εἶναι γενικὸν αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ὅπως εἶναι τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, διότι εἶναι εἰς ὀλίγας χεῖρας αἱ μετοχαί, καὶ εἶχον ζητήσει τὸν κατάλογον, ἐξ οὗ ἐξάγεται μεταξὺ πόσων μετόχων διανέμονται αἱ μετοχαί. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν μοὶ ἔφερεν ἕνα κατάλογον, καὶ πρὸς στιγμὴν ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζήτουν· τί ἦτο ὅμως; ἦτο ὁ κατάλογος τοῦ 1870, καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἔκτοτε ἐγένετο ἡ συγκέντρωσις τῶν πολλῶν μετοχῶν εἰς ὀλίγων χεῖρας. Ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὸν κατάλογον τῆς τελευταίας συνελεύσεως· ἄρα καὶ ἐδῶ εἶναι ἔλλειψις πληροφοριῶν, ὡς τὸ πρῶτον ἦτο ἄρνησις.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν εἴμεθα ὑπὸ διηνεκῆ ἔλεγχον καὶ κατηγορητήριον;

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί ἄλλο εἶναι ἡ Βουλή; Θέλετε νὰ ἦσθε ἄνευ ἐλέγχου; ἄλλος λόγος. Ἀλλὰ σεῖς καυχᾶσθε ἐπὶ συνταγματικότητι· ἢ θέλετε νὰ ἔχητε βουλευτὰς, διὰ νὰ καταπίνουν λίθους;

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τοὺς κατεπίετε καὶ σεῖς.

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω ἐν λεπτομερείᾳ. Ἡ ἔκθεσις συνετάχθη συλλήβδην περὶ ὅλων. Ἐκείνην τὴν ὥραν τῆς συζητήσεως, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τὰ πάντα ἐγίνοντο ἐν ἀκαρεί, καὶ εὗρον ἐκεῖ ὅλους ἐνθουσιώδεις· δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἐξετάσω τίποτε, καὶ ἔκαμα μόνον παρατηρήσεις ἐπὶ δύω κεφαλαίων· ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ὁ σιωπῶν παραδέχεται τὰ πάντα; Ἢ νομίζετε, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμω εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν ὅλας τὰς προτάσεις μου, διὰ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐπικαλεσθῶ καὶ μετὰ ταῦτα; Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης εἶναι ἐναντίον τῶν ἰδεῶν μου, ὅσας ἔχω περὶ ἐλευθερίας συναγωνισμοῦ, καὶ ἀνθίσταμαι εἰς τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4, ἤτοι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν προγνωστοποιήσεως τοῦ τιμολογίου καὶ συστάσεως πρακτορείων. Περὶ τοῦ τιμολογίου δὲν ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον· ἐννοῶ, ὅτι ἡ προγνωστοποίησις τοῦ τιμολογίου ἔχει ὡρισμένον σκοπόν. Διὰ ποίαν αἰτίαν νὰ ἔχῃ γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις τοῦ τιμολογίου ἐκείνου, ὅστις εἶναι ἐλεύθερος νὰ μεταβάλῃ, ὅταν θέλῃ, τὸ τιμολόγιόν του; Ἡ Κυβέρνησις δύναται πάντοτε νὰ ἔχῃ γνῶσιν, μανθάνουσα ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῶν ἀτμοκινήτων. Τὸ τιμολόγιον πάντοτε δημοσιεύεται προηγουμένως πρὸς γνῶσιν τοῦ κοινοῦ καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅπως προσέλθωσιν οἱ ἐπιβάται. Δὲν εἶναι λοιπὸν σπουδαῖον. Ἡ σπουδαιότης ὅμως ἀναφαίνεται, ὅταν τοῦτο γίνεται ἐπὶ τοιαύτῃ προθέσει, ὅπως ἀνταγωνίζηται ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἐγκαίρως, δυναμένη ἐντὸς 24 ὡρῶν καὶ αὐτὴ νὰ καταβιβάζῃ τὸ τιμολόγιον, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προσελκύῃ τὴν συῤῥοὴν τῶν ἐπιβατῶν εἰς τὰ ἴδια ἑαυτῆς ἀτμοκίνητα δι’ ὑποτιμήσεως ἀναλόγου. Δίδεται καιρὸς νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ κοινὸν ἡ ἑταιρία, ὅπως προστρέξωσιν οἱ μανθάνοντες τὸ μειωθὲν τιμολόγιον τῆς ἑταιρίας. Ἡ ἑταιρία προλαμβάνουσα, θέλει θέσει τὸ τιμολόγιόν της ἢ ἴσον ἢ κατώτερον, διὰ νὰ ὑπερισχύσῃ ἐν τῷ συναγωνισμῷ. Βεβαίως ὁ σκοπὸς δὲν δύναται νὰ ἦναι ἄλλος. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον ἔχει συνεπείας σοβαρωτέρας, εἶναι δὲ ἡ ἐπιβαλλομένη ὑποχρέωσις πρακτορείων εἰς ὅλους τοὺς σταθμούς. Πρόκειται περὶ ἀκτοπλοΐας, καὶ χθὲς μᾶς εἶπεν ὁ κ. Δούμας, ὅτι δὲν εἶναι πρωτοφανὲς νὰ δίδηται ἐπιχορήγησις εἰς ἀκτοπλοΐαν, διότι καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ δίδεται ἀποζημίωσις, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἔφερε καὶ ἓν πειστήριον.

§91ΔΟΥΜΑΣ. Ἐφέρατε σεῖς σήμερον τὴν ἑταιρίαν Λόϋδ, ἥτις λαμβάνει 1,300,000 φιορινίων.

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ὁμιλοῦμεν περὶ Ῥωσσίας· ἐὰν θέλητε, μεταβάλλομεν τὸ θέμα. Τί συμβαίνει λοιπὸν εἰς τοιαύτας μεγάλας ἑταιρίας, καθὼς εἶναι ἡ τοῦ Λόϋδ, ἡ Ῥωσσική; Διάκρισις μεταξὺ ἀκτοπλοΐας καὶ τῶν ἐξωτερικῶν γραμμῶν δὲν γίνεται, ἀλλ’ ἡ ἀκτοπλοΐα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς γραμμὰς εἶναι 1 πρὸς 100 καὶ 1 πρὸς 1000, ὥστε φυσικὰ οὔτε προσοχὴ δίδεται πόσα ἀναλογοῦν εἰς τὴν ἀκτοπλοΐαν. Πολὺ διαφέρει, ὅταν δίδεται ἐπιχορήγησις εἰς μόνην τὴν ἀκτοπλοΐαν. Ἀλλ’ ἀπεχθάνεται τὴν ἐλευθερίαν τοῦ συναγωνισμοῦ ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι δὲ παρὼν, διὸ ἀναβάλλω τὴν ἀπάντησιν ὅταν ἔλθῃ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐπιβαλλομένης ὑποχρεώσεως πρὸς σύστασιν πρακτορείων. Ἔλθωμεν πρακτικῶς νὰ ἐξετάσωμεν τὸ γεγονός· τί συμβαίνει. Ἔχομεν πλείστους λιμένας εἰς ἐλάχιστα διαστήματα. Ὑποθέσατε, ἀναχωροῦμεν ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Αἴγιναν, ἐκεῖθεν εἰς Πόρον, εἰς Σπέτσας, εἰς Ὕδραν, ἐὰν θέλητε καὶ εἰς Μέθανα, εἰς Ναύπλιον, εἰς Μύλους, εἰς Ἄστρος, εἰς Γύθειον, εἰς Καλάμας, εἰς Πάτρας, εἰς Κυλλήνην, εἰς Ζάκυνθον καὶ καθεξῆς· ὑποθέσατε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη πρακτορείων εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς θέσεις.....

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μοὶ δίδετε μίαν ἐξήγησιν; διατί ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία μέχρι τοῦδε καὶ ἡ ἑταιρία τοῦ Γουδῆ καὶ τοῦ Γιαλούση ἐδέχθησαν νὰ ἔχωσι πρακτορεῖα;

§94ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τοὺς ἐρωτῶ ἐγώ, οὔτε ἀντιπρόσωπός των εἶμαι.

§95ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, πῶς νομίζετε αὐτὸ, τὸ νὰ μὴ ἀρνηθῶσι νὰ ὑποβληθῶσιν;

§96ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχουν πάντες οὗτοι τὸ αὐτὸ συμφέρον ν’ ἀποκλείωσιν ὅλους τοὺς ἄλλους. Μὴ νομίζετε, ὅτι τοὺς θεωρῶ, ὅτι εἶναι οὐρανοκατέβατοι ὁ Γιαλούσης καὶ ὁ Γουδῆς· εἶναι τῆς αὐτῆς ζύμης, ejusdem farinae.

§97ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν πρόκειται τόρα.

§98ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐσεῖς νομίζετε· ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ οὔτε ὑπὲρ τοῦ Γιαλούση, οὔτε ὑπὲρ τοῦ Γουδῆ.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν πρόκειται.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, κύριε· πρῶτον ἐσεῖς πρέπει νὰ ἔχητε μίαν ὅρασιν ἔκτακτον, νὰ βλέπετε εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας μου· ἐγὼ δὲν ἠξεύρω ἄλλο, παρ’ ὅτι οἱ Ἰησουΐται εἰσδύουν εἰς τοὺς μυχούς τῆς συνειδήσεως.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ βεβαίως διαμαρτύρομαι διὰ τοῦτο, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν καρδίαν σας.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατόν;....

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅσοι μὲ γνωρίζουν, δύνανται νὰ τὸ ὁμολογήσουν.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Χαίρω πολὺ δι’ αὐτό, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσετε τοὺς τρόπους τῶν Ἰησουϊτῶν, καὶ νὰ μὴ ζητῆτε νὰ ἐμβλέπετε εἰς τὰ βάθη τῆς καρδίας.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ πράγματα παρεξηγήθην.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε δίδετε εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀνταποδώσω, ὅτι σεῖς ὁμιλεῖτε ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρεξηγήθην, καὶ διὰ τοῦτο δίδω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, λέγων ὅτι σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας αὐτὰς ταύτας τὰς ἑταιρίας, καὶ ἀνέφερον τὰ γεγονότα.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι θέλω ἐλεύθερον συναγωνισμόν· δὲν εἶπον οὔτε Γιαλούση, οὔτε Γουδῆ, οὔτε τὸ ὄνομα ἀνέφερον.

§109ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον καὶ ἐγώ....

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε τὰ συμψηφίζομεν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐπιβάλλοντες αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, οὐδὲν ἄλλο δηλοῖ, ἢ ὅτι προτίθεσθε νὰ ἐπιβάλετε βάρη ἀφόρητα, δι’ ὧν καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἐπιχείρησις. Διὰ νὰ ἔχῃ πᾶς ὁ ἔχων ἀτμόπλοιον πρακτορεῖον εἰς Αἴγιναν καὶ ὅπου ἄλλοθι εἴπομεν, πρέπει νὰ συμφωνήσῃ μετὰ τοῦ πράκτορος ἀμοιβὴν, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐλάχιστον 5%, καὶ αὐτὸ θὰ συμβῇ εἰς ὅλους τοὺς σταθμοὺς, καὶ αὐτοὶ οἱ πράκτορες δὲν εἶναι ὅλως ἁγνοὶ εἰς τὴν διαχείρισιν, ἑπομένως θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλας βλάβας. Ἐκθέτοντες τὰς ἑταιρίας εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ζημίας, εἶναι ὡς νὰ λέγετε: δὲν θέλομεν ἐλεύθερον συναγωνισμόν. Ἀλλ’ ἔρχονται ὁ Γουδῆς καὶ ὁ Γιαλούσης, λέγοντες: τὸ θέλομεν καὶ ἡμεῖς· ἐννοῶ ἀμέσως, ὅτι καὶ αὐτοὶ θέλουν νὰ περιορίσουν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀποκλείοντες πάντα ἄλλον. Τάχα διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ δεχθῶμεν; Οὕτω πράττετε ὅ,τι γίνεται εἰς τὰ ἱπποδρόμια, καθ’ ὑπόθεσιν ἐν Eaton καὶ ἐν Chantily. Πρὸ τῆς ἱπποδρομίας ζυγίζονται οἱ ἀναβάται οἱ μέλλοντες νὰ σταδιοδραμήσωσιν, ὥστε νὰ γείνωσιν ἰσοβαρεῖς, καὶ εἰς τὸν ἐλαφρότερον προστίθεται ἀνάλογον βάρος. Τοῦτο θέλετε νὰ μιμηθῆτε, νὰ καταστήσητε ἰσοβαρεῖς τοὺς ἱππεῖς, καί διὰ τοῦτο ἐπικρεμᾶτε ἓν βάρος, μίαν πέτραν, πρὶν ἐξορμήσουν ἐφ’ ὕσπληγγος· αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός σας; Καὶ χθὲς ἀκόμη εἴπετε, ὅτι μὴ νομίζετε, ὅτι τὸ 3 καὶ 4 ἄρθρον τὰ θέλει ἡ ἑταιρία· τὰ θέλει ὁ Γουδῆς καὶ ὁ Γιαλούσης· καὶ πρὸς στιγμὴν ἐνόμισα, ὅτι τὰ θέλουν αὐτοί, καὶ ἐνδέχεται νὰ τὰ θέλουν, καὶ τὸ πιστεύω. Ἀλλ’ εὗρον ἕνα βουλευτὴν φίλον τῆς ἑταιρίας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς, ὅστις ἐψήφισεν ἐναντίον τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4· ἐρωτώμενος παρ’ ἄλλου ἐνθερμοτέρου ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας διατί ἐψήφισεν ἐναντίον τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4, φυσικώτατα, ἀπήντησε, κατεψήφισα, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν Γιαλούση καὶ Γουδῆ. (Ἱλαρότης.) Συνέβη αὐτό· θέλετε ψυχολογικῶς νὰ τὸ ἐξηγήσητε;

§111ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε Καλλιγᾶ, νὰ σᾶς διακόψω; Μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὁ ὑπαινιγμὸς, τὸν ὁποῖον ἐκάμετε, ἀφορᾷ εἰς ἐμέ. Ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου, οὐ μόνον διότι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός, ἀγορεύων χθὲς, εἶπε ῥητῶς, ὅτι τὰ ἄρθρα ταῦτα ἐτέθησαν κατὰ τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι, χωρὶς νὰ ἐπιβάλωμεν νομοθετικῶς τὴν σύστασιν πρακτορείων, καὶ ἡ ἑταιρία καὶ οἱ ἰδιῶται, οἵτινες ἔχουν ἀτμόπλοια, θέλουσιν ἀναγκασθῆ ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων νὰ συστήσωσι πρακτορεῖα. Ἐξηγοῦμαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διορίσωσι πράκτορας εἰς ὅλους τοὺς σταθμούς, ἔνθα εὑρίσκουσι νὰ παραλαμβάνωσιν ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα, διότι, ἐὰν ἀφήσωσιν εἰς τὸν πλοίαρχον νὰ παραλαμβάνῃ τὰ ἐμπορεύματα ἐν τῷ ἀτμοπλοίῳ, νὰ τὰ ἐξελέγχῃ, νὰ τὰ ζυγίζῃ καὶ νὰ ἐκδίδῃ τὰς φορτωτικάς, ὁ καιρός, τὸν ὁποῖον θέλει δαπανᾷ τοιουτοτρόπως τὸ ἀτμόπλοιον κατὰ τὴν προσέγγισιν, εἶναι πολυτιμότερος, καὶ ἡ τοιαύτη βραδύτης πολὺ δαπανηροτέρα τῆς διατηρήσεως πρακτορείου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ὅμως ἐξακολουθῶ λέγων καὶ ἐπιμένων καὶ ἐπαναλαμβάνων, ὅτι ἐντελῶς ἀδιαφορῶ περὶ Γιαλούση καὶ Γουδῆ, καὶ λυποῦμαι, διότι ὁ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ δώσω ἐξήγησιν διὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο παρὰ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἑταιρίαν Γιαλούση, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη, ὅτι ἐξηγεῖ ἴδιον ἐμοῦ συμφέρον. Τῳόντι ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα ἐδάνεισεν 100 χιλ. δραχ. εἰς τὸν κ. Γιαλούσην, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ πῶς ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ συμφέρον· ἡ Τράπεζα τῆς Βιομηχανικῆς πίστεως ἐξήτασεν ἐὰν ἦνε ἀσφαλὲς τὸ δάνειον, λόγῳ τῆς κυριότητος τοῦ δανειζομένου, καὶ εὗρεν, ὅτι εἶναι ἀσφαλές· δεύτερον ἐὰν ἔχῃ τὸ ἀτμόπλοιον ἀξίαν τριπλασίαν καὶ εὗρεν, ὅτι οὐδένα διατρέχει κίνδυνον, ὅπως ἔλθουν τὰ πράγματα, εἴτε ψηφισθῇ σύμβασις, εἴτε μή, διότι εἰς πᾶσαν περίστασιν, πωλούμενον τὸ ἀτμόπλοιον, εἶναι ἀνωτέρας ἀξίας τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν.

§113ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας, νομίζω, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ δάνειον τοιοῦτον.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠδύνατο.

§115ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι παρεβίασε τὸ καταστατικόν.

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω πρὸς στιγμήν, ὅτι τὸ παρεβίασε. Τί σημαίνει ἐνταῦθα ἡ παραβίασις; Θὰ δώσῃ λόγον τὸ συμβούλιον εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων. Εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ παραβίασις; Τὸ καταστατικὸν λέγει, ὅτι οὐδεμία πρᾶξις ἐξαιρεῖται. Ἀλλὰ ἠξεύρετε τί συμβαίνει; Αὐτὸ λέγω εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅστις ταράττεται διατί νὰ γείνῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ Γιαλούση δάνειον, διότι νομίζει, ὅτι ἡ Τράπεζα πρέπει νὰ ἦναι ὑπὸ τὰ νεύματα τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, καὶ ὅταν ὁ ἀρχηγὸς κόμματος λέγῃ δάνεισε, νὰ δανείζῃ, καὶ ὅταν δὲν ἀρέσκηται, νὰ μὴ δανείζῃ. Αἱ Τράπεζαι ἀγνοοῦν ποία εἶναι ἡ σχέσις τῶν δανειζομένων πρὸς τὰ κόμματα, οὔτε θεωροῦν τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὸ δεῖνα κόμμα ὡς λεπρούς. Αἱ Τράπεζαι ἐξετάζουν ἐὰν ἔχουν ἀσφάλειαν, καὶ τότε ἐνεργοῦν τὰ δάνειά των. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὸ δάνειον μὲ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς πίστεως συνδέομαι τῳόντι καὶ ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι μέλος τοῦ συμβουλίου καὶ μέτοχος, οὐδὲ ἀποφεύγω οἱανδήποτε εὐθύνην. Δὲν ἐννοῶ διατί πολλάκις ῥίπτουν προσωπικοὺς λόγους εἰς τὸ μέσον. Διότι ὡμίλησα κατὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἄρα ἔχω συμφέρον· ποῖον δὲ εἶναι τοῦτο; ὅτι ἐδάνεισεν ἡ Τράπεζα τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως 100 χιλιάδας δραχμῶν καλῶς ἐξησφαλισμένας ἐπὶ τοῦ σκάφους τοῦ ἐξησφαλισμένου καὶ κατὰ τοῦ πυρὸς καὶ κατὰ τοῦ ναυαγίου, μολονότι ἐδῶ περὶ ναυαγίων δὲν πρόκειται. Καὶ ἄλλο μοὶ εἶχεν εἰπεῖ ὁ ἔντιμος πρωθυπουργός· πῶς ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῶν προνομίων, φερόμενος δῆθεν δημοκοπικῶς, ἐνῷ ἐδείχθην ὑπὲρ τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Σιδηροδρόμου. Καὶ μάλιστα ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς εἶπε· βλέπετε πόσα κακὰ δύνανται νὰ συμβοῦν ἀπὸ τὸν συναγωνισμόν; — Πόσα κακά; ἠρώτησα τότε ἐγώ, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ καταδείξῃ οὐδὲ ἓν· ἐξ ἐναντίας συνέβη τὸ καλὸν νὰ γείνουν εὐθηνότεροι οἱ ναῦλοι, καὶ μάλιστα μερικοὶ ἦλθον ἄνευ ναύλου τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐπιδιωκούσης τὴν συῤῥοὴν ἐπιβατῶν. Ἐγὼ δὲν βλέπω τί κακὸν συνέβη. Ἀλλὰ τῳόντι ὁ κ. πρωθυπουργὸς γνωρίζει κακόν τι, τὸ ὁποῖον συνέβη, ἀλλ’ ἀπέφυγε νὰ τὸ ὀνομάσῃ, διότι ἤρχετο ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία καὶ ἔλεγεν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν «Ἀτταταῖ! ἀτταταῖ! ἰδὲ τί πάσχω ἐξ αἰτίας τῆς ἑταιρίας τοῦ Γιαλούση καὶ τοῦ Γουδῆ, θέλουν μὲ καταστρέψει.» Καὶ πάλιν ἤρχοντο οἱ Γιαλούσης καὶ Γουδῆς πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργὸν ὀλοφυρόμενοι «Ἰατταταιάξ! ἰατταταιάξ! ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία καταβιβάζει τὸ τιμολόγιον, δὲν λαμβάνει ναῦλον καὶ ζητεῖ τὴν ἐξόντωσιν ἡμῶν», καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς εὑρίσκετο εἰς ἀένναον στενοχωρίαν μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, καὶ δὲν ἤξευρε τί νὰ πράξῃ. Ἄλλο κακὸν δὲν γνωρίζω, εἰμὴ ὅτι ἐδανείσαμεν 100 χιλ. δραχ. εἰς τὸν Γιαλούσην.

§117Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑμεῖς οἱ νομιμόφρονες δὲν ἔπρεπε νὰ παραβιάσητε τὸν νόμον εἰς τὸ καταστατικόν.

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν ἔγκρισιν τῆς Τραπέζης Βιομηχανικῆς Πίστεως, ἐὰν νομίζητε, ὅτι παρεβίασε τὸ καταστατικόν.

§119Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ πιστεύω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀναγνώσατε καλλίτερα, ἵνα ἴδητε ἂν παρεβιάσθη καὶ νὰ ἴδητε ἐὰν ἀπεμακρύνθημεν.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς, ὅπου σᾶς συμφέρει, παραβιάζετε τὸν νόμον, καὶ ὅπου σᾶς συμφέρει, εἶσθε κατὰ τῶν προνομίων.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε νὰ κάμητε γενικὴν κατηγορίαν κατ’ ἐμοῦ. Καὶ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἴπετε, εἶνε ἐλάχιστα, καὶ μὲ αὐτὰ δὲν πηγαίνω εἰς τὴν κόλασιν· βέβαια, ἐὰν ἦνε μόνα αὐτὰ, ἡ ψυχή μου ἐσώθη. Τώρα λέγω, ἐὰν δικαιοῦται νὰ εἴπω, διατί ὑπερασπίζομαι τὸ προνόμιον τοῦ σιδηροδρόμου. Περίεργος ἡ ἐρώτησις.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δέν σᾶς εἶπον αὐτό.

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα σᾶς λύω καὶ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν, καὶ ἀπὸ τῶν γενικῶν μεταβαίνω καὶ εἰς τὰ εἰδικά. Σεῖς ἐσυστήσατε σιδηρόδρομον διὰ προνομίου· ἄρα σεῖς πρῶτος ὀφείλετε νὰ τὸ σέβησθε. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ἐσυστήσατε, ἐνομίσατε, ὅτι δικαιοῦσθε καὶ νὰ τὸ ἀθετήσητε. Αὐτὸς εἶνε ὁ τρόπος, καθ’ ὃν πολεμεῖτε τὰ προνόμια. Ἐναντίον τοῦ ῥητοῦ προνομίου συνήψατε σύμβασιν, ἐπιτρέποντες συγκοινωνίαν ἱπποσιδηροδρόμου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἔχει κῦρος αὐτό; δὲν εἶνε προφανὴς ἀθέτησις τοῦ χορηγηθέντος προνομίου; Δὲν σᾶς εἶπον, ὅτι ἐν γένει εἶμαι ὑπὲρ τοῦ προνομίου, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι εἶμαι πάντοτε κατὰ τῆς ἀθετήσεως.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴπετε, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θὰ ἔλθῃ μίαν ἡμέραν εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ἑπομένως ζημιοῖτε τὴν ἑταιρίαν καὶ τὸ δημόσιον.

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βεβαίως, καὶ εἶνε πάντοτε ἀληθὲς, διότι ὁ σιδηρόδρομος εἶνε περιουσία τοῦ δημοσίου, ἡ δὲ ἑταιρία σήμερον ἔχει μόνην τὴν χρῆσιν· μετὰ 75 ἔτη τὸ ὅλον ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον.

§127ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδιατρίβω, διότι ἐπιθυμῶ ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ παρατηρήσω περὶ τοῦ συνήθους τρόπου, τοῦ ὁποίου γίνεται χρῆσις πρὸς ἀποστόμωσιν τοῦ ἀγορεύοντος, ὅτι ἀντιφάσκει πρὸς ἄλλα ἄττα, πάλαι ποτὲ λεχθέντα ἢ ἐδῶ, ἢ εἰς τὸν περίπατον. Αὐτὰ τὰ argumenta ad Hominem δὲν εἶνε κοινοβουλευτικά. Ὁ ἀγορεύων ἐκθέτει τὰς ἰδέας τοῦ προτάσσων ἀρχήν· ἐὰν δὲν ἦναι πρὸς αὐτὴν συνεπὴς, τότε ὑπάρχει ἀντίφασις, καὶ ταύτην ἐννοῶ νὰ μὲ ἀποδείξητε. Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγετε ὅ,τι εἰς τὸν ὑπουργὸν εἶπον, ἢ καὶ ἐδῶ εἰς ἄλλην συνεδρίασι, ἐν ἄλλῃ συναφείᾳ, καὶ ἰδοὺ τὰ πρακτικὰ καὶ τὸ δεῖνα χωρίον ἐν ἀποσπάσματι, δὲν νομίζω ὀρθόν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ γίνεται τοιαύτη χρῆσις, διότι ἀπολήγει εἰς λογομαχίαν, καὶ καλὸν εἶναι νὰ παραλείψωμεν τὰ προσωπικὰ ἐπιχειρήματα καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὰς ἀντεγκλήσεις, καὶ μάλιστα, ἐὰν θέλετε, κάμνετε ἀρχὴν, δίδοντές μοι ἡγουμενικῶς ἄφεσιν εἰς τὰς ἁμαρτίας τὰς ὁποίας μοῦ κατεδείξατε. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν εἰς τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 καὶ εὑρίσκω, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὰ τοῦ συναγωνισμοῦ, ὄχι ἐκείνων, οἵτινες τ’ ἀπεδέχθησαν, δηλ. τῆς ἑταιρίας τῆς ἀτμοπλοϊκῆς καὶ τῶν δύο ἑταιριῶν, ἀλλ’ ἐν γένει, διότι τείνουν πρὸς ἀποκλεισμὸν τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ εἰς πάντα ἄλλον. Καὶ μικρὰ ἀκάτια, ὅπως κάλλιστα παρετήρησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σπετσῶν, δύνανται νὰ προσαρμόσωσιν ἕλικα καὶ νὰ γείνωσιν ἀτμοκίνητα· λοιπὸν θὰ τὰ ἀναγκάσωμεν νὰ ἔχωσι πρακτορεῖα;

§129ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προσδιωρίσαμεν τοὺς τόνους.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἤθελα νὰ ὁρίσητε ἀνώτερον ποσόν.

§131ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκάτια δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τόσην χωρητικότητα.

§132Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχουν μήτε τῆς ἑταιρίας τὰ πλοῖα 350 τόνους.

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἔρχομαι νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ τὸν κόπον περαιτέρω συζητήσεως, προτείνων τροπολογίαν ἢ μᾶλλον προσθήκην ἄρθρου. Ἐπεχείρησα καὶ ἐγὼ νὰ διασείσω τὸ ἄρθρον 28, ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι δὲν διεσείσθη. Εἰσῆλθεν εἰς τοὺς ἐγκεφάλους καὶ ἔῤῥιψε ῥίζας. Δὲν μοὶ ἀρέσκουν ἄγονοι ἀγῶνες, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχει ἀνάγκην κυρώσεως ἡ τήρησις τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, καὶ τοιαύτην δὲν εὑρίσκω, ὅπως κυρωθῶσιν ἀπαρεγκλίτως οἱ ὅροι. Ἑπομένως προτείνω τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Πᾶσα παράβασις οὐσιώδους ὅρου τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ ἰδίως τοῦ ἄρθρου 4........»

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω πρότασιν περὶ αὐτοῦ.

§135ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφήσατε ν’ ἀκούσητε καὶ τὴν ἰδικήν μου. —«τοῦ ἄρθρου 4 χορηγεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ διαλελυμένην τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Ἡ διάλυσις ἐπέρχεται αὐτοδικαίως ἓν ἔτος μετὰ τὴν δήλωσιν, καθ’ ὃν χρόνον γίνεται φροντὶς περὶ συστάσεως νέας ἑταιρίας.» Αὕτη εἶναι ἡ ἰδική μου προσθήκη. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι θέλει γείνει δεκτή, καὶ ἀφίνω εἰς ἄλλον τὸν λόγον.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνώπιον τῆς προτάσεως ταύτης ἀποσύρω τὴν ἰδικήν μου, συγχωνεύων αὐτήν.

§137Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κ. Καλλιγᾶ; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος, ἐὰν ἓν τῶν μερῶν παραβιάσῃ αὐτήν;

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν νόμον, ὄχι κατὰ τὸν Γαλλικὸν ὅμως εἶναι ἄκυρος.

§139ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πᾶσαν παράβασιν ποῖος θὰ τὴν ἐκτιμήσῃ; διότι ἡ Κυβέρνησις δυνατὸν νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι παράβασις, ἡ δὲ ἑταιρία ὄχι.

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ δικαστήριον· ἰδίως τὸ ἄρθρον 4 εἶναι σαφές.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ μεταξὺ ὑπεβλήθησαν διάφοροι τροπολογίαι ὑπὸ τῶν κ.κ. Ἰακωβάτου, Σακελλαροπούλου, Σαράβα, Καλλιγᾶ, καὶ ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§142Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποβάλλω τοιαύτην.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσιν.

§144Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν διετύπωσα ἐγγράφως. Ἐνταῦθα λέγει. «Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προταθέντων ὅρων νὰ ἐνεργήσῃ συναγωνισμόν» Καὶ ἀκόμη, μὲ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἐνόησα τί εἴδους συναγωνισμὸς θὰ ἦναι αὐτὸς, καὶ πῶς θὰ κανονισθῇ. Ἐνδεχόμενον δὲ εἶναι, ὅπως γνωρίζετε, ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ αὐτοῦ νὰ προκύψωσι δικαιώματα κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐκ μέρους τῶν συναγωνισθησομένων τότε ἑταιριῶν. Καὶ ἐπειδὴ τὰ δικαιώματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ προκύψωσι κατὰ τοῦ Δημοσίου, θὰ ἦναι λίαν σπουδαῖα, διότι πρόκειται πλέον περὶ ἑκατομμυρίων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ἀπὸ τοῦδε, ἵνα προφυλάξωμεν τοὐλάχιστον τὸ Δημόσιον. Καὶ διὰ νὰ προφυλάξωμεν τὸ Δημόσιον, εἶναι καλὸν ἐντὸς τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ τεθῇ, ὅτι ἀγωγὴ οὐδεμιᾶς τῶν ἑταιριῶν, αἵτινες ἤθελον συναγωνισθῆ, ἐπιτρέπεται κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἐθεώρησα καλὸν νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην ἀπὸ σήμερον, ὅπως μελετήσῃ καὶ ταύτην ἡ Κυβέρνησις, καὶ αὔριον κατὰ τὴν 3ην συζήτησιν, ἐὰν ἔχῃ ἐναντίαν ἰδέαν, θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπρότεινα τὴν τροπολογίαν ταύτην· καὶ οἱ λόγοι δὲν ἀποβλέπουν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον εἰς τὸ νὰ προφυλάξω τὸ δημόσιον ἀπὸ μίαν ἐνδεχομένην, λίαν ἐνδεχομένην, ἀγωγὴν περὶ ἑκατομμυρίων.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι αὗται θὰ τυπωθῶσιν.

§146ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὀλίγα, κύριοι, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔλαβε τὴν δέουσαν ἀνάπτυξιν. Λέγω δὲ, ὅτι ὀλίγα θὰ ὑποβάλω, διότι αἰσθάνομαι, ὅτι ἔχομεν μέγα καθῆκον νὰ περατώσωμεν δύο μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὸ δάνειον. Ἡ κοινὴ γνώμη ἀπαιτεῖ τοῦτο παρ’ ἡμῶν· καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ περιορίσω, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὸν λόγον ἐπὶ θέματος μικροτέρας ἀξίας ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶναι σήμερον ἐκκρεμὲς, δηλαδὴ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην κυρίως αὐτῶν τῶν δύω μοχλῶν: τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν εἶναι παρὼν, διὰ νὰ ὑποδείξω εἰς αὐτὸν τὰς ἀνακριβείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Λόϋδ μὲ τὴν αὑστριακὴν Κυβέρνησιν. Αἱ ἀνακρίβειαι αὗται εἶναι ἐν μέρει κατ’ αὐτοῦ, ἐν μέρει ὑπὲρ αὐτοῦ. Εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποζημιοῖ τὴν Ἑταιρίαν κατὰ μίλια, ἐν ᾧ τὴν ἀποζημιοῖ κατὰ λεύγας.

§147ΣΑΡΑΒΑΣ. Πόσον εἶναι ἡ λεύγα;

§148ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. 2½ μίλια. Ἀλλ’ ἔχει καὶ ἀνακριβείας κατ’ αὐτοῦ ὁ κ. Καλλιγᾶς, διότι λέγει, ὅτι ἡ αὐστριακὴ Κυβέρνησις δὲν δίδει εἰς τὴν Ἑταιρίαν παρὰ 1,200,000 φιορινίων, ἐν ᾧ τὸ δεύτερον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν θέλω ἀναγνώσει, τῆς 28 Ἰουνίου 1878 ῥητῶς λέγει, ὅτι εἰς δύο ἑκατομμύρια ἀνέρχεται ἡ ἀποζημίωσις. «L’ importo complessivo de’ migliatici non supererà però in un anno i 2,000,000 di fiorini di valuta Austriaca» Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ δύο ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἔχω πληροφορίας, ὅτι οὐδέποτε εἶναι ἐλάσσων τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Δὲν εἶναι ὅμως ἡ μόνη ἀποζημίωσις αὕτη, ὑπάρχει καὶ ἑτέρα σπουδαιοτάτη, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 7 εἶναι ὑπόχρεως ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑπόχρεως καὶ ἡ Ἑταιρία, ἡ μὲν νὰ δίδῃ, ἡ δὲ νὰ λαμβάνῃ ἄνθρακα αὑστριακὸν διὰ τὸ ποσὸν 28,000 τόνων, καὶ ὅστις γνωρίζει τοὺς ναύλους τοὺς ἀγγλικοὺς διὰ τὸν ἐξ Ἀγγλίας εἰς Σῦρον μετακομιζόμενον ἄνθρακα, ἐξεῦρεν ἀμέσως, ὅτι 28,000 τόνων εἶναι 20,000 λιρῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, δηλαδὴ 500,000 φρ. κατ’ ἔτος. Ἔχει λοιπὸν ἡ Ἑταιρία τὸν ἄνθρακα ἐπιτοπίως καὶ πολὺ εὐθηνότερον, διότι δὲν πληρόνει ναῦλον καὶ διότι ἡ ἀξία του εἶναι κατωτέρα τῆς ἀξίας τοῦ ἄνθρακος τῆς Ἀγγλίας.

§149ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὴ ἡ διάταξις εἶναι κατὰ τῆς ἑταιρίας, διότι τὰ γερμανικὰ κάρβουνα δὲν ἔχουσι τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι τὰ ἀγγλικά.

§150ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας, διότι ὁ ναῦλος διὰ τὸν ἀγγλικὸν ἄνθρακα εἶναι ἀνώτερος τῆς ἀξίας του.

§151Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πάντοτε εἶναι ἀνώτερος ὁ ναῦλος, ἀλλὰ τὰ ἀγγλικὰ κάρβουνα κοστίζουν πάντοτε ὀλιγώτερον.

§152ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἄνθραξ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἤξιζε 30 καὶ ἐπέκεινα σελίνια κατὰ τόνον.

§153ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Ἂς πάρῃ ἡ ἑταιρία ἑλληνικὸν κάρβουνον.

§154ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ ἰδικός μας ἄνθραξ περιέχει στοιχεῖα χημικά, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον ἠμποροῦν νὰ ζαλίσουν τοὺς μηχανικούς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιφέρουν ἀσφυξίαν. Αὐτὸ πλέον εἶναι πασίγνωστον.

§155ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τίνος ἔτους εἶναι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ἔχετε;

§156ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τοῦ 1878.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς συμβαίνει ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ἄφησεν ἐδῶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, νὰ λέγῃ 1,200,000;

§158ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἴσως εἶναι ἀρχαιοτέρα.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι τοῦ 1878.

§160ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Αὐτὴ ἐδῶ εἶναι τοῦ 1878, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέγνωσα τὸ κείμενον ἰταλιστί, ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι τὸ μεταβάλλω· ἔχω δὲ πληροφορίας, ὅτι τὸ 1,400,000 συνεισφέρει ἡ αὐστριακὴ Κυβέρνησις· ἔρχεται ὅμως εἰς συνδρομὴν καὶ ἡ οὑγγρικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία συμπληροῖ τὸ ῥηθὲν ποσόν.

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἰδική σας σύμβασις εἶναι τοῦ 1877, καὶ ἡ ἄλλη εἶναι τοῦ 1878, ὥστε ὁ κ. Καλλιγᾶς, τοῦ ὁποίου τὸν ἀγῶνα ἀνέλαβον, διότι δὲν εἶναι παρών, ἔχει δίκαιον.

§162ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἔφερα, μοὶ τὴν ἔπεμψαν ὡς νῦν ἰσχύουσαν· εἶναι δὲ συνωδευμένη ὑπὸ δύο ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας αὔριον θὰ φέρω. Ἐδῶ ἡ χρονολογία εἶναι ἀκριβής, ἡ τῆς 28 Ἰουνίου 1878.

§163ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ ἦναι τοῦ 1877· λέγει δὲ, ὅτι γένοντο τροποποιήσεις κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1878 καὶ ὅτι εἶναι αὗται.

§164ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ 1877 νὰ λέγῃ, ὅτι ἔγειναν εἰς τὰ 1878 τροποποιήσεις! Τ’ ἀνάπαλιν συμβαίνει. (Ἱλαρότης.) Δὲν εἶναι ὅμως αὕτη ἡ μόνη ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἑταιρία ἀπὸ τὴν αὐστριακὴν Κυβέρνησιν· ἔχει τὴν σπουδαιοτάτην ἁπασῶν, ὅτι ἡ αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἔχει σύμβασιν τελωνιακὴν μὲ ὅλην τὴν Γερμανίαν, καὶ ὅλα τὰ ἐμπορεύματα τῆς μεγάλης Γερμανίας κατέρχονται εἰς τὴν Τεργέστην, τὰ δὲ τῆς ἀλλοδαπῆς διὰ τῆς Τεργέστης ἀνέρχονται εἰς τὴν Γερμανίαν, καὶ οὕτως ἡ ἑταιρία ἔχει πλησμονὴν ἐργασίας, ἐν ᾧ ἡμεῖς οὐδὲν ἔχομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν χωλὸν ἀγωγιάτην μας, τὸν ὁποῖον προσπαθοῦμεν διὰ τῶν παρεμβαλλομένων δυσχερειῶν ν’ ἀπολωλάνωμεν. Ἐνταῦθα ἔρχεται ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Καλλιγᾶ, (δ) ὁποῖος λέγει· ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ γνωμοδοτήσω τί ὀφείλω νὰ δώσω εἰς τὴν ἑταιρίαν, διότι δὲν μὲ φωτίζετε. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶχε καμμίαν ἀνάγκην ὁ κ. Καλλιγᾶς ν’ ἀποταθῇ τοιουτοτρόπως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἶναι ἤδη πολλαχῶς πεφωτισμένος, ὁ δὲ σπουδαιότερος τρόπος, καθ’ ὃν φωτίζεται ὁ ἄνθρωπος τῆς θέσεως τοῦ κ. Καλλιγᾶ, (ὑπάρχουσι δὲ πολλοὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἰσοδύναμοι πρὸς αὐτόν, κατά τι πλεονεκτοῦντες, κατά τι μειονεκτοῦντες ἀπέναντι αὐτοῦ), ὁ τρόπος οὗτος εἶναι βεβαίως ὄχι διὰ τῆς ἀναλύσεως, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Καλλιγᾶς, εἰς πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἰδίως ὁ καθηγητὴς τοῦ ῥωμαϊκοῦ δικαίου δὲν δύναται νὰ εὕρῃ εὐχερῆ λύσιν, διότι τὸ id quod interest, ἤτοι τὸ διαφέρον, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εὑρεθῇ ἐπακριβῶς. Γνωρίζομεν ἡμεῖς ἐὰν καὶ πότε θὰ φθάσῃ τὸ περιμενόμενον ἀτμόπλοιον; Γνωρίζομεν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἡ ἑταιρία καὶ εἰς ποῖον βαθμὸν ἀνεπτύχθησαν; Ἓν ἀτμόπλοιον τῆς ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον ἀπωλέσθη, ἐκόστιζεν 750,000 φράγκων. Τὰ ἀπρόοπτα, ὡς ἐκ τῆς ὑψώσεως τῆς ἀξίας τοῦ ἄνθρακος ἀπὸ 15 σελίνια ἕως 20, ἕως 30, καὶ 2 λίρας, τὰ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει δεσμευμένην τὴν ἑταιρίαν μὲ μίαν σύμβασιν; Ἰδοὺ λοιπὸν διὰ τῆς ἀναφορᾶς μόνον αὐτῶν τῶν τριῶν λόγων ματαιοῦται πᾶσα προσπάθεια πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος ποῖον εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον, ποῖον τὸ κέρδος, ποῖα ἡ ζημία τῆς ἑταιρίας. Τί πρέπει λοιπὸν νὰ πράξῃ ὁ ἄνθρωπος ὁ ἀνώτερος, ὁ ἄνθρωπος ὁ λογικός; νὰ ἐξετάσῃ ἐξ ἐπαγωγῆς νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης, ἥτις ἔχει κατὰ τὴν γνωστὴν τῷ ἐντίμῳ ἀρχηγῷ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔκφρασιν τῶν Ἄγγλων (a sweeper) σαρωτικὴν δύναμιν, ἀποβάλλονται αἱ δυσχερεῖς λεπτομέρειαι καὶ διευκολύνεται ἡ ἀνακάλυψις τῆς ἀληθείας. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης παραλείπομεν τὰ ἐπουσιώδη καὶ ἐξετάζομεν δύο διδόμενα ἰσχυρότατα. Βλέπομεν, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία εἶναι στενοχωρημένη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ καταφύγῃ εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν νὰ λάβῃ δάνειον 100,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον τῇ παραλύει τὴν ἠθικὴν στάσιν τῆς ἐν τῇ κοινωνίᾳ, αὐτὴ ἔρχεται προτείνουσα νὰ ἐκτελῇ σήμερον τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους ἀντὶ 100,000 δραχμῶν ὀλιγώτερον παρ’ ὅσας ζητεῖ ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ Κυβερνήτης καὶ ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην νὰ ἱδρυθῇ, διότι χρεωστεῖ, καὶ ὁ ὁποῖος ἐπὶ τέλους, ἐὰν τὰ πράγματα ἔλθωσιν εἰς μίαν ἔξοδον οὐχὶ εὐάρεστον, ἴσως δὲν ἔχει καὶ ζημίας μεγάλας, διότι ἡ περιουσία του εἶναι ὑπέγγυος, βεβαίως θὰ κάμῃ προτάσεις ὠφελιμωτέρας παρὰ τὰς τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἔχει μίαν ὕπαρξιν στερεάν. Αὐταὶ αἱ σκέψεις λοιπὸν ἤρκουν διὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν νὰ εἴπῃ: βεβαίως εἶμαι πεφωτισμένος, διότι ἀφοῦ ἄλλοι δὲν ἔκαμαν προτάσεις ποσῶς, αἱ δὲ γενόμεναι δὲν εἶναι ἐπωφελεῖς, ἐννοεῖται, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας πρέπει νὰ ἦναι λογικαί, ταύτας δὲ ἕκαστος καλῶς διοικῶν τὰς ὑποθέσεις του πρέπει νὰ δεχθῇ. Ἀλλά, κύριοι, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι οἵα ὤφειλε νὰ ὑπάρχῃ. Ἡμεῖς σήμερον ἐρωτώμεθα ὁποίαν τινὰ σύμβασιν πρέπει νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις. Πρέπει νὰ κάμῃ μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ν’ ἀφορᾷ κερδοσκοπίαν, ἤτοι αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἢ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σπουδαιότερον; Ποῖον; Εἶναι γνωστότατον, ὅτι αἱ βάσεις τοῦ πολιτισμοῦ, αἱ βάσεις τῆς ἐλευθερίας, εἶναι δύο τινά. Ἀναλύσατε, ὅσον θέλετε, τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν σᾶς δίδει κανὲν ἄλλο ἐξαγόμενον, παρὰ τὰ ἑξῆς δύο. Σᾶς δίδει τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐλεύθερος, νὰ συνεννοῆται καὶ συμπράττῃ μὲ τὸν ὅμοιόν του, καὶ τὴν δύναμιν τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως γνωρίζει κάλλιστα τοὺς δύο αὐτοὺς ὅρους, διότι καυχῶνται οἱ Ἀγγλικανοί, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1215 καθιερώθησαν εἰς τὸ μέγα Κράτος τῆς Ἀγγλίας αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ ἔκτοτε διὰ τοῦ μεγάλου χάρτου (magna charta) καὶ οὐχὶ ὡς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεγαρίδος φρονεῖ, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1789. Ἀλλὰ τί μὲ ὠφελεῖ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα τοῦ συγκοινωνεῖν πρὸς τὸν ὅμοιόν μου, καὶ τοῦ ἔρχεσθαι εἰς συνεννόησιν καὶ εἰς σύμπραξιν, καὶ τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, ὃ ἀποτελεῖ τὴν τοποκινησίαν λεγομένην; (ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σχηματίσω αὐτὴν τὴν λέξιν, μὴ ὑπαρχούσης τοιαύτης μέχρι τοῦδε ὡς ἀντιστοίχου τῆς locomotion.) Τί μὲ ὠφελεῖ νὰ ἔχω αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι, τοῦ συνεταιρίζεσθαι, ὅταν ἦμαι εἰς μίαν νῆσον, ἡ ὁποία δὲν συγκοινωνεῖ μὲ τὸν κόσμον; Ἐν τοιαύτῃ ὑποθέσει μοῦ κόπτεται αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἕνεκα ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Ποῖον εἶναι λοιπὸν τὸ πρῶτον καθῆκον μιᾶς Κυβερνήσεως; Εἶναι νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸν πολίτην αὐτὰ τὰ δύο μεγάλα δικαιώματα, τὸ δικαίωμα τοῦ συγκοινωνεῖν, καὶ κατὰ συνέπειαν τοῦ συνέρχεσθαι καὶ συνεταιρίζεσθαι, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ μιᾶς θέσεως εἰς ἄλλην ἐλευθέρως καὶ ἀκωλύτως, οὐ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ διαβατηρίου, τὸ ὁποῖον εἶναι τυραννία, ἀλλ’ ἐλευθέρως καὶ ἀκωλύτως νὰ ἔχω καὶ ἓν ἀτμόπλοιον, νὰ μὲ μεταφέρῃ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον Αὐταὶ λοιπὸν εἶναι αἱ βάσεις, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ δώσῃ μεγάλην προσοχήν· πᾶσα Κυβέρνησις· μετὰ τοῦτο δὲ ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ μετατρέψωμεν τὰ ἱστιοφόρα πλοῖά μας εἰς ἀτμόν· βεβαιότατα πρέπει νὰ τὸ πράξωμεν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὁλωσδιόλου δευτερεῦον. Πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ πρῶτον, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕκαστος Ἕλλην καὶ ἑκάστη γωνία τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους αὐτὰ τὰ δύο προσόντα τῆς συγκοινωνίας, ἐπὶ σκοπῷ συνεννοήσεως καὶ συμπράξεως, καὶ τὴν δύναμιν τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ τόπου εἰς ἄλλον δι’ εὐχερεστάτων μέσων τῆς συγκοινωνίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ δώσωμεν τὰ μέσα ταῦτα εἰς ἐκείνας τὰς γωνίας τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἄνευ τῶν ἀτμοπλοίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθωσιν εἰς συγκοινωνίαν μὲ τὰ κέντρα, καὶ οὐχὶ νὰ σκεπτώμεθα πῶς θὰ καταστήσωμεν τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα ἀτμοκίνητα. Αὐτὸ διαφεύγει ὅλως τὸν σκοπὸν τῆς συμβάσεως. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβάσῃ ἡ Βουλὴ τὰ δύο ταῦτα, ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ· ἐὰν ὅμως δὲν ἦναι δυνατόν, πρέπει πάντοτε ν’ ἀτενίζῃ εἰς τὸν κύριον σκοπόν. Ἀλλ’ ἀληθεύει, ὅτι κατεστράφη τὸ ἱστιοφόρον ναυτικὸν, καὶ ὅτι, ἐὰν ἀληθεύῃ, ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀποκτήσῃ ἀτμοκίνητα ὅσα θέλει; Ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναγνώσω μικρὰν στατιστικήν, ἵνα ἐννοήσητε πόσον εἶναι πεπλανημένη ἡ ἰδέα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι ἤδη κατεστράφη τὸ ἱστιοφόρον ναυτικόν:

(*) Τὸ σύνολον ἀνέρχεται εἰς 25264 πλοῖα καὶ ἀτμόπλοια, ὅταν εἰς τ’ ἀνωτέρω προστεθῶσι καὶ τὰ ἁλιευτικὰ κλ.

(*) 26,000 ἔτι τῶν 2 περίπου τόνων.

§165Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀνέγνωσα εἰς τὸν Αἰῶνα σήμερον, ὅτι κατὰ τὴν ἐπίσημον ναυτικὴν ἐφημερίδα, ἡ Ἀγγλία ἔχει 18,000 πλοῖα ἱστιοφόρα· ἀλλὰ τί μᾶς ἐνδιαφέρουν ὅλα αὐτά, ὅταν ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία σήπεται σήμερον καὶ πεινᾷ;

§166ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἔντιμε κ. Πετιμεζᾶ, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὀνομάζεται λύειν τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ζητήματος. Ἐνῷ πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, ἐὰν ᾖ ἢ μὴ βιώσιμον εἰσέτι τὸ ἱστιοφόρον ναυτικόν, ὑμεῖς λαμβάνετε ὡς δεδομένον, ὅτι εἶναι λελυμένον κατ’ ἐμοῦ, ἐνῷ σᾶς φέρω ἀριθμοὺς ὑπὲρ ἐμοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴδετε, εἶναι τὰ ἐν ἐνεργείᾳ ἱστιοφόρα τοῦ ἔτους.

§167ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πῶς προβαίνουν αἱ ἀναλογίαι, δὲν αὐξάνουν ὑπὲρ τῶν ἀτμοκινήτων;

§168ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι. Ἀλλ’ εἰς τὴν Γερμανίαν π. χ. ἐλαττοῦνται τ’ ἀτμόπλοια καὶ αὐξάνουν τὰ ἱστιοφόρα.

§169Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λάθος ἔχεις.

§170ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐὰν θέλετε, σᾶς φέρω αὔριον ἀπόδειξιν, ὅτι εἰς τὰ 1875 εἶχε περισσότερα ἀτμόπλοια παρὰ σήμερον.

§171Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Κασιμάτης ἔφερεν ἀριθμοὺς καὶ ἐπ’ ἀριθμῶν δὲν ἐπιτρέπεται ἀντίῤῥησις.

§172ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ δίδετε μίαν ἐξήγησιν, ἐὰν ἔχητε τὸν ἀριθμὸν τῶν τόνων;

§173ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε, σᾶς φέρω τοὺς τόνους, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἱστιοφόρων καὶ ἀτμοπλοίων εἶναι σπουδαιοτάτη. Λοιπὸν, κύριοι, θὰ φύγῃ καὶ ἡ παροῦσα γενεὰ καὶ ἡ ἑπομένη, ἴσως καὶ ἡ μετ’ αὐτήν, καὶ ὅμως θὰ μείνῃ ἐπαισθητὴ ἡ διαφορὰ ἀριθμοῦ μεταξὺ ἱστιοφόρων καὶ ἀτμοπλοίων. Ἀλλὰ περιμείνατε ν’ ἀκούσητε καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς πείσῃ κατὰ δυστυχίαν ἔτι μᾶλλον, ὅτι τὸ ἱστιοφόρον ναυτικὸν ἡμῶν οὐδόλως πνέει τὰ λοίσθια, ἀφοῦ καὶ οἱ ἀριθμοί, καὶ ἡ χωρητικότης ἐν συνόλῳ ὑπερτεροῦσιν ἐν τοῖς ἱστιοφόροις, καθ’ ἣν ἀνέγνων στατιστικὴν ἔκθεσιν. Τώρα λοιπὸν, κύριε συνάδελφε ἐκ Λακεδαίμονος, κατὰ δυστυχίαν αὐτὴ ἡ στατιστικὴ ἀποδεικνύει καὶ ἄλλο τι λυπηρότατον, ὅτι τ’ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην πολλαπλασιάζονται, δὲν γίνονται εἰς αὐτὰ τὰ μέρη. Δὲν γίνονται οὔτε εἰς τὴν Τεργέστην, ἡ ὁποία ἔχει μόνον 95 ἀτμοκίνητα ἀπέναντι 7,000 πλοίων, μικρῶν μεγάλων· οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἰταλίαν, τὴν τόσῳ ναυτικήν. Μόνον τὸ Βέλγιον ἔχει πλείονα ἀτμόπλοια, ἀλλ’ εἶναι ἀσήμαντον τὸ ποσόν. Ἀπεναντίας βλέπετε, ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἡ ἀναλογία μεταξὺ πλοίων καὶ ἀτμοκινήτων εἶναι καταπληκτική. Ἐκεῖ ὑπάρχουν μόνον 17,000 πλοῖα ἀπέναντι 4,500 ἀτμοπλοίων, ἐνῷ εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀναλογία, διότι ὑπάρχουν μόνον 6,000 ἀτμόπλοια ἀπέναντι 32,000 ἱστιοφόρων. Τώρα συνδέσατε αὐτὸ τὸ λυπηρότατον φαινόμενον μὲ τὸ ἄλλο, ὅτι εἰς αὐτὰ τὰ ὕδατα ὑπῆρχε πάλαι ποτὲ ἡ Πτολεμαΐς, ἡ ὁποία ἔδιδε χῶρον εἰς 4,000 κωπηλάτας, 4,000 ὁπλίτας καὶ 400 ναύτας, ὑπηρέτας καὶ εἰς ἱππικὸν ὁλόκληρον· ὑπῆρχον δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα πλοῖα, τὰ ὁποῖα μακρόθεν ἐφαίνοντο ὡς Κυκλάδες καὶ Αἴτναι· συνδέσατε ταῦτα, καὶ θὰ αἰσθανθῆτε ὁπόσον εἶναι θλιβερώτατον τὸ νὰ βλέπῃ τις, ὅτι τὰ ὕδατα ταῦτα δὲν ἔχουν πλέον τὴν αὐτὴν καλὴν μοῖραν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἄλλοτε. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν νὰ μεταβάλωμεν τὰ πράγματα, ὅπως καὶ ἂν παλαίσωμεν κατὰ τῶν δυσχερειῶν· ὁ αἰὼν εἶναι ἰσχυρότερος ἡμῶν, ἡ ἐθνολογία γεννᾷ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐμποδίσῃ ἢ σταματήσῃ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν ὑπομονὴν καὶ νὰ ἀρχίσωμεν μὲ ἕν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σημαντικώτατον: νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν συγκοινωνίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἀποκτῶμεν ἐλευθερίαν, διότι, ἐὰν δὲν ἔχωμεν συγκοινωνίαν, δὲν ἔχομεν ἐλευθερίαν. Εἰς τὴν σύμβασιν λοιπὸν ἀποβλέπων ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, φρονῶ, ὅτι ἔπρεπεν ἀλλοῦ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀνώτατον ὅρον τοῦ τιμολογίου νὰ προσδιορίσῃ ἄλλον τινὰ παρὰ τὸν τοῦ τιμολογίου τοῦ 1863, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῇ ἡ ἑταιρία, νὰ θέσῃ ὡς ἀνώτατον ὅρον τοῦ τιμολογίου τὸν ἐλάχιστον ὅρον τοῦ μικροτέρου τιμολογίου, αὐτὸ θὰ ἦτο ἓν εὐεργέτημα. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἐνόχλησι πολλὴν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶ τὴν φιλοπατρίαν καὶ τὸν ζῆλον, τοῦ νὰ θέλῃ νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν πολιτικὴν ἔποψιν, τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἐκρίθη καλῶς. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἔσφαλε, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν περιέμενα ποτὲ μίαν τοιαύτην ἐπιμονήν, ὁποίαν ἔδειξε χθές. Τί σημαίνει περιορισμὸς καὶ συναγωνισμὸς ἐλεύθερος; σημαίνει τὸ καλὸν τῶν Ἑλλήνων. Ἐὰν λοιπὸν διὰ τοῦ περιορισμοῦ ἐγὼ δύναμαι ν’ ἀσφαλίσω τὸ καλόν, διατί νὰ μὴ περιορίσω; Τοῦτο ἐπράξαμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς Τραπέζης. Διατί; διότι τοῦτο ἀπῄτει τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία· νὰ ὑπάρχῃ δηλ. ἓν μόνον νόμισμα καὶ ἓν μόνον χαρτονόμισμα. Διότι, ἐὰν ἀφήσητε ἐλεύθερα τὰ νομίσματα, ὅπως ἄλλοτε εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδωσιν οἱ Βαρῶνοι καὶ οἱ Ἀρχιεπίσκοποι, τότε θὰ καθιερώσητε μίαν ἀρχὴν ὀλεθρίαν, διότι αἱ πολλαὶ ἐκδόσεις νομισμάτων ὑπὸ ἐκδοτῶν καλῶν, κακῶν καὶ ἀμφιβόλων, βεβαίως θὰ ἐπέφερε σπουδαίας αὐξομειώσεις τῆς ἀξίας τῶν νομισμάτων, ἄρα καὶ ἀναλόγους ζημίας. Ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς λοιπὸν εἶναι ἐνίοτε ἡ μεγαλειτέρα τυραννία. Τυραννία εἶναι νὰ ἔχῃ σήμερον ὁ Ἑπτανήσιος ἕτερον χαρτονόμισμα, καὶ ὅταν ἔρχεται ἐδῶ μὲ ἓν χαρτονόμισμα τῆς Ἑπτανήσου, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ ἀλλάξῃ παρὰ μὲ ζημίαν. Ἐὰν ἀφήσωμεν, κύριοι, ὅλας αὐτὰς τὰς ἑταιρίας ἄνευ τινὸς περιορισμοῦ, θὰ πέσωσιν ὅλαι ὡς ἔπεσαν ἄλλοτε ἀθρόαι αἱ Τράπεζαι τῆς Ἀμερικῆς. Καὶ πολὺ ὀρθῶς λέγει ὁ διάσημος ἀκαδημαϊκὸς καὶ καθηγητὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας Jevons, τὸν ὁποῖον ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως γνωρίζει, «ὅτι τὸ ἑνιαῖον τοῦ ἐκδότου τοῦ νομίσματος καὶ τοῦ χαρτονομίσματος προάγει τὴν ἐλευθερίαν.» Καὶ τῷ ὄντι, ἀφοῦ ἡ δύναμις τοῦ συνεννοεῖσθαι καὶ συμπράττειν πρὸς τὸν ὅμοιόν μας καὶ τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἀκωλύτως ἀποτελεῖ τὴν ἀληθῆ ἐλευθερίαν, καὶ ἀφοῦ αἱ πολλαὶ ἐκδόσεις νομισμάτων προξενοῦσι σύγχυσιν καὶ δυσπιστίαν, πᾶσα δὲ σύγχυσις προξενεῖ διακώλυσιν ἐνεργείας καὶ ἀναρχίαν καὶ τυραννίαν, ἄρα αἱ πολλαὶ ἐκδόσεις νομισμάτων καὶ χαρτονομισμάτων, ἀντὶ νὰ προάγωσι, μειοῦσι τὴν ἐλευθερίαν. Ἐὰν ἀφήσωμεν λοιπὸν αὐτὰς τὰς ἑταιρίας ἐλευθέρας νὰ συναγωνίζωνται, ὁ συναγωνισμὸς θὰ γεννήσῃ τοιαῦτα πείσματα, ὥστε θὰ καταντήσωσιν, ἀντὶ νὰ λαμβάνωσι ναῦλον, νὰ προσφέρωσιν ἴσως καὶ ἓν πιλάφι δωρεὰν εἰς τοὺς ἐπιβάτας. Ἀλλ’ ἡ ἀστειότης τοῦ πιλαφίου, ἡ δηλοῦσα τὸ ἄτοπον τοῦ συναγωνισμοῦ, ταχέως ἐκλείπει, καὶ μένει μόνον συναγωνισμὸς ἐπιφέρων πτώχευσιν ἁπασῶν τῶν ἑταιριῶν. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ πτωχεύσωμεν τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία μᾶς δίδει τὴν ἐλευθερίαν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν πολλά; Ἔπρεπε νὰ ἦσθε εἰς τὴν Σῦρον, ἵνα ἴδητε, ὅταν ἀνεχώρει τὸ ἀτμόπλοιον, ἵνα παράσχῃ συνδρομὴν εἰς τοὺς ἐν Κρήτῃ ὑπὲρ πατρίδος ἀγωνιζομένους, ὁποῖοι παλμοὶ φιλοπατρίας συνεκίνουν ὅλας τὰς καρδίας, ἀκόμη καὶ τὰς τῶν ξένων, καὶ ὅταν ἐπέστρεφεν ὁποία ἑορτὴ μετὰ κωδωνοκρουσίας ἐτελεῖτο! Τὴν ὑπηρεσίαν δὲ ταύτην ἐκθύμως, ἀλλὰ μετὰ πολλοῦ κινδύνου ἐξετέλει. Ἐὰν μὴ ὑπῆρχεν ἑταιρία τοιαύτη ὑπὸ τοῦ Κράτους συντηρουμένη, τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους θὰ παρημελεῖτο.

§174ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τ’ ἀτμόπλοιά της ἐπληρόνοντο τότε.

§175ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ καὶ ἐκινδύνευον, καὶ ἦσαν πρόχειρα ἐν ὥρᾳ κινδύνου. Ἐλευθερία λοιπὸν εἶναι τὸ νὰ ὑποχρεωθῇ ἕκαστος διευθυντὴς ἀτμοπλοίου νὰ γνωστοποιῇ τὸ τιμολόγιόν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς πηγὴν γνώσεων, ἵνα δυνηθῇ ὁ ἕτερος πλοίαρχος νὰ γνωρίζῃ μήπως ἄλλη τις ἑταιρία τοῦ ὑποσκάπτει τὸ ἑαυτοῦ τιμολόγιον. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ ἄρθρον 3 ἔχει καλῶς, διότι πάντες οἱ ἰδιοκτῆται ἀτμοπλοίων θὰ ἦναι ἐν γνώσει τῆς βλάβης, ἥτις δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ συμφέροντά των. Ἓν μόνον λείπει ἀπὸ τὸ ἄρθρον τρίτον, καὶ ἔρχομαι νὰ τὸ συμπληρώσω διὰ μιᾶς τροπολογίας μου τῆς ἑξῆς. Δὲν ὁρίζεται πότε ἀκριβῶς πρέπει νὰ γείνῃ ἡ περὶ τιμολογίου δήλωσις. Τὸ ἄρθρον 3 λέγει: οὐδὲν ἀτμόπλοιον δύναται νὰ μεταφέρῃ ἐπιβάτας «ἂν μὴ προηγουμένως τὸ τιμολόγιον αὐτοῦ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.»

§176ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ τοὺς πλόας.

§177ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ἀφεθῇ σπέρμα ἀσαφείας, γεννώσης ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Δὲν θέλω νὰ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ ἐὰν ἐδόθη καὶ δὲν ἐδόθη τὸ τιμολόγιον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Εἰς τὴν τροπολογίαν μου λέγω τὸ ἑξῆς: νὰ λείψωσιν αἱ λέξεις προηγουμένως καὶ νὰ προστεθῇ μετὰ τὴν φράσιν «εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν» «ἀμέσως ἢ ἐμμέσως διὰ τοῦ ἁρμοδίου λιμεναρχείου τὴν προτεραίαν τοῦ ἀπόπλου καὶ ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου». Πρέπει νὰ καθαρισθῇ τοῦτο, ὅτι τὸ τιμολόγιον δὲν πρέπει νὰ πληρώνῃ τέλος· νὰ γνωστοποιῆται δὲ τὸ τιμολόγιον τὴν προτεραίαν τοῦ ἀπόπλου.

§178Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς κάθε ταξεῖδι;

§179ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι κατὰ πρῶτον ἀρχίσῃ τοὺς πλόας, τότε ὀφείλει νὰ δίδῃ τὸ τιμολόγιον, μετὰ ταῦτα πᾶσα μεταβολὴ θὰ γνωστοποιῆται εἰς τὴν κεντρικὴν Ἀρχήν.

§180ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀπὸ τὴν τελευταίαν παράγραφον ἔλαβον νύξιν πῶς νὰ γίνεται ἡ ἀρχικὴ δήλωσις τοῦ τιμολογίου. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν εἶχον νὰ ὑποβάλω, παρακαλῶ δὲ νὰ τὴν μελετήσητε.

§181ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Πρῶτον χρεωστῶ νὰ ἐπανορθώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι δῆθεν ἠναγκάσθη ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀπὸ τὴν σπουδὴν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ ἐπιτροπὴ, νὰ μὴ σημειώσῃ ἐν τῇ ἐκθέσει ὅσα ἐνόμιζεν ἀναγκαῖα. Ἡ συζήτησις, κύριοι, τῆς συμβάσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐγένετο ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν πλείστων μελῶν, καὶ μάλιστα ὅλων τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ, ὅτι ἀνεγινώσκετο ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, καὶ ἐφέραμεν παρατηρήσεις, ὁ δὲ κ. Καλλιγᾶς διεφώνησεν εἰς τὰ δύο ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσεν ἐν τῇ ἐκθέσει, καὶ νομίζω, ὅτι ἀδικεῖ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἰσχυριζόμενος, ὅτι δῆθεν ἠναγκάσθη ἀπὸ τὴν σπουδὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ μέλη νὰ παραδεχθῶσι τὴν σύμβασιν, νὰ παραλείψῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει νὰ κάμῃ. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἡ σιωπὴ δὲν δεικνύει παραδοχὴν, εἶνε κύριος νὰ τὸ φρονῇ, καὶ ἐπὶ τούτου δὲν φέρω καμμίαν παρατήρησιν· χρεωστῶ ὅμως νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται διὰ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως, ὅτι τοῦτο δὲν τὸ ἐθεωρήσαμεν ἄξιον συζητήσεως, καὶ οὐδὲν τῶν μελῶν ἔφερε τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶχε κεκτημένον προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα ν’ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν ἀκτοπλοΐαν, συνεβλήθη μετὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ ἀντὶ τοῦ προνομίου προσδιωρίσθη τότε ἐκ συμφώνου τὸ ποσὸν τῶν 650,000 δραχμῶν· οὐ μόνον δὲ τότε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ ἡ κυβέρνησις παρεδέχθη τὸ ποσὸν αὐτὸ ὡς ἀντάξιον καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους ἡ ἑταιρία ἀνελάμβανεν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1877, ὅτε ἦτο ἡ Οἰκουμενικὴ καὶ ἀπετέλουν μέρος τῆς Κυβερνήσεως ὅλοι οἱ προϊστάμενοι τῶν κομμάτων, ἀνενεώθη ἡ σύμβασις καὶ προσδιωρίσθη τὸ ποσὸν τῶν 650,000, χωρὶς νὰ ἀμφισβητηθῇ. Αὐτὸ ἀρκεῖ νὰ σχηματίσωμεν τὴν πεποίθησιν, ἂν σήμερον δὲν εἴχομεν ἕτερον διδόμενον, ὅτι τὸ ποσὸν ἐθεωρήθη δίκαιον καὶ ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησε δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν αὐτό. Εἰς τὸ δεδομένον λοιπὸν τοῦτο ἐγὼ τοὐλάχιστον ὀφείλω σεβασμὸν, ὡς προϊὸν μελέτης καὶ πεποιθήσεως, καὶ ἑπομένως ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις.

§182Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ὑποθέτει ὅτι ὅ,τι ἀπεφάσισεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εἶνε ἀποφασισμένον ἀπὸ τοὺς 318 θεοφόρους πατέρας, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν τίποτε· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ῥικάκης τί χθὲς ὑπεστήριξεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, εἰπὼν, ὅτι αἱ νέαι ἀνακαλύψεις τῶν νέων μηχανῶν ἔκαμον ὥστε τὰ ἀτμόπλοια σήμερον νὰ δαπανῶσι τὸ ἥμισυ ἀφ’ ὅ,τι ἐδαπάνων ἄλλοτε.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοῦτο διπλασιάζομεν τὰς γραμμάς.

§184Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν λοιπὸν κατὰ τὸ ἥμισυ ἠλαττώθησαν αἱ δαπάναι, δὲν πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσι καὶ οἱ ναῦλοι; Παρατηρῶ δὲ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους, οἱ ὁποῖοι χθὲς ἔκαμον λόγον, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης, ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἀτμόπλοια ἠλαττώθησαν οἱ ναῦλοι, καὶ ἀντὶ 40 σελινίων, τὰ ὁποῖα ἐπληρώναμεν διὰ τὴν σταφίδα, πληρώνομεν 14, δηλαδὴ τὸ τρίτον τοῦ ναύλου, ὁ ὁποῖος ἐπληρώνετο ἄλλοτε εἰς τὰ ἀγγλικὰ φορτηγά· ἡ δὲ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Δούμας ἔφερε, δὲν εἶναι ὀρθή, διότι αἱ θέσεις πρώτης τάξεως εἶναι θέσεις πολυτελείας, καὶ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ ναῦλος, ἐκεῖνος, ὅστις ἀποφασίσῃ νὰ ταξειδεύσῃ εἰς τὴν πρώτην θέσιν, θὰ τὸν πληρώσῃ. Ἄλλως δὲ οἱ ναῦλοι ὅλοι πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσι καὶ διὰ τὴν δευτέραν θέσιν καὶ διὰ τὴν τρίτην, καθὼς καὶ διὰ τὰ ἐμπορεύματα. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν κ. Κασιμάτην, ὁ ὁποῖος τῷ ὄντι ἔκαμε μελέτας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ὅτι ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ ἐκ τῶν μελετῶν του, καὶ οὔτε θὰ πεισθῶ ἐν ὅσῳ βλέπω τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν τῆς Ἑλλάδος φθισιῶσαν καὶ πεινῶσαν, ἐνῷ πρὸ ὀλίγου ἤνθει. Τί μὲ μέλλει ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν διάγνωσιν τοῦ κ. Κασιμάτη, ὅταν οἱ ναῦταί μας πεινῶσι, τὰ δὲ πλοῖά των εἶναι δεδεμένα εἰς τοὺς διαφόρους λιμένας ἄνευ ὑπηρεσίας καὶ ζωῆς.

§185ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ναύλων, δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ δὲν ἔχει σχέσιν ἐνταῦθα, διότι ἂν ἐπλήρωνον ἄλλοτε ναῦλον 40 σελίνια καὶ σήμερον 14, δὲν εἶναι ἀπίθανον αὔριον νὰ πληρώσουν 60· ἡ ὕψωσις τῶν ναύλων καθὼς καὶ ἡ ἐλάττωσις αὐτῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν μεγαλειτέραν ἢ μικροτέραν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου.

§186Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ σταφὶς αὐξάνει κατ’ ἔτος, καὶ ἑπομένως περισσότερα ἀτμόπλοια μεταφέρουν σταφίδα.

§187ΔΟΥΜΑΣ. Νομίζει ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι τὸν κανονισμὸν τῶν ναύλων αὐτῶν τῶν ἀτμοπλοίων τὸν ὁρίζει τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Πελοποννήσου, ἢ τὸ γενικὸν ἐμπόριον;

§188ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω τὴν περὶ ναύλων συζήτησιν ἄνευ παρατηρήσεών τινων. Ἡ διεύθυνσις, λέγει ἡ σύμβασις, τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας θέλει συντάξει καὶ ὑποβάλει εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως, τὸ τιμολόγιον τῶν ναύλων, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1863 ἰσχύοντος τιμολογίου, κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ἄρα βλέπετε, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως κανονίζεται ἀνώτατος ὅρος. Πρὸς τί λοιπὸν αὕτη ἡ συζήτησις περὶ τῶν ναύλων, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ τοῦ τιμολογίου δὲν δεσμεύεται ἡ Κυβέρνησις τὰς 100 δραχμὰς νὰ καταβιβάσῃ εἰς 10;

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον πρῶτον (Ἀναγινώσκεται).

§190ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ ἐδαφίου δευτέρου τοῦ 1 ἄρθρου, ἐπροτάθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αὔξησις τῆς ἐπιχορηγήσεως ἀπὸ 650,000 εἰς 660.000 δραχμῶν, λόγῳ τῆς καταργήσεως τοῦ πλεονεκτήματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία εἶχεν ἐκ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς τῶν πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ἀτμοπλοίων εἰσαγομένων ὑλῶν· ἀλλ’ ἐνῷ ἡ αὔξησις αὕτη ἐγένετο ἐν ἐδαφίῳ βʹ, ἐν ἐδαφίῳ δʹ κανονίζεται, ὅτι ἡ ἀτέλεια χορηγεῖται ὡς εἶχεν ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει, ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν νέων ἀτμοπλοίων. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διάκρισις τοῦ πρὸς κατασκευὴν ἀπὸ τοῦ πρὸς ἐπισκευὴν εἰσαγομένου ὑλικοῦ, θεωρῶ, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ἐδαφίου δʹ. τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ πρὸς κατασκευὴν ὑλικόν, ἡ αὔξησις τοῦ χορηγήματος κατὰ 10 χιλ. καθίσταται ἀδικαιολόγητος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ τελωνιακὴ ἀρχὴ δὲν θὰ δύναται νὰ διακρίνῃ ἂν ὁ εἰσαγόμενος σίδηρος εἰσάγηται διὰ τὴν ἐπισκευὴν ἀτμοπλοίων, ἢ διὰ τὴν κατασκευήν· νομίζω ὅμως, ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου, ἐνῷ ἐξασφαλίζεται ἡ ἐπίτευξις τοῦ σκοποῦ, ὃν ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει, τῆς παραχωρήσεως ἀτελείας τῆς πρώτης ὕλης διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἑταιρίας, δὲν θὰ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ σύγχυσις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον, ταὐτοχρόνως δὲ ἐξασφαλίζεται τὸ αὐτὸ πλεονέκτημα καὶ ὑπὲρ παντὸς ἄλλου, ὁ ὁποῖος κατασκευάσῃ ἀτμόπλοια ἐν Ἑλλάδι. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἡ πληρωμὴ τοῦ τέλους τῆς πρώτης ὕλης πρέπει νὰ γίνεται εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ διὰ τὴν κατασκευήν, ὅπως τοὺς ἐκ τῆς διακρίσεως κινδύνους μὴ διατρέχωμεν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδῃ εἰς τὸν κατασκευάζοντα ἀτμόπλοιον, εἴτε ἑταιρία εἶναι, εἴτε ἄτομον, τὴν ἀξίαν τοῦ εἰσαγομένου τέλους. Ἀναγινώσκω τὴν τροπολογίαν μου, ἵνα ἴδητε κατὰ τίνα τρόπον δύναται τοῦτο νὰ κανονισθῇ καὶ πρῶτον μὲν εἰς τὸ ἐδάφιον δʹ ἀντικαθίστανται τὰ ἑξῆς: «τὸ ἄρθρον 18 τῆς συμβάσεως ἀπαλείφεται» εἶτα δὲ προστίθεται ἄρθρον 3, διότι πρόκειται νὰ γείνῃ τὸ εὐεργέτημα γενικὸν, ἔχον οὕτω. «Εἰς πάντα ναυπηγήσοντα ἐν Ἑλλάδι ἀτμόπλοιον χορηγοῦνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου μετὰ τὴν ἐγγραφὴν τοῦ ἀτμοπλοίου εἰς τὸ νηολόγιον τὰ πληρωθέντα παρ’ αὐτοῦ ἀντὶ τελῶν ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ εἰς τὴν ναυπήγησιν χρησιμεύσαντος ὑλικοῦ. Τὰ κατὰ τὰ ἀνωτέρω πληρωτέα κανονίζονται ἑκάστοτε κατ’ ἐκτίμησιν διὰ βασιλικοῦ Διατάγματος ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς διοριζομένης παρ’ αὐτοῦ.»

§191ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε πᾶσαι αἱ τροπολογίαι νὰ τυπωθῶσι καὶ νὰ διανεμηθῶσιν αὔριον πρὸ τῆς συνεδριάσεως, ὅπως ἔχωμεν καιρὸν νὰ τὰς μελετήσωμεν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι ἐστάλησαν.—Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ 1 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§193Α. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Καὶ ἐγὼ ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία, παρακαλῶ, αὔριον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἄρθρον 2.

§194ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνω, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καθιεροῦν πληρωμὴν μέρους τοῦ χορηγήματος ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ, ὡς ἤδη εἶνε βεβαρυμένον τὸ ταμεῖον τοῦτο, θὰ εὐεργετήσωμεν καὶ αὐτὸ καὶ τὸν τόπον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην αὐτοῦ, ἀπελευθερούντες τὸ ταμεῖον τοῦ ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοΐας βάρους, ὅπερ ἐπιβάλλεται καὶ μέχρι τοῦδε εἰς αὐτό. Ὅταν ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ προτείνω ὅπως καὶ χορήγημα ἄλλο δοθῇ ἔκτακτον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν ἐπεβαρύνθη διὰ δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι κυρίως δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτό· ἀλλ’ ἤδη, ὅτε ψηφίζεται εἰδικὴ σύμβασις ἐπιβάλλουσα διαρκὲς βάρος εἰς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμή, ἵνα φέρωμεν ἀνακούφισίν τινα εἰς αὐτό, καταργοῦντες τὴν ὑποχρέωσιν, εἰς ἣν ὑποβάλλεται μέχρι τοῦδε. Δὲν πιστεύω ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, διότι ἠξεύρω, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε ἀνεγνώρισε καὶ διὰ προτάσεών του ἀπέδειξεν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ προικοδοτηθῇ τὸ ταμεῖον. Ἂν ἀναγνωρίζωμεν, ὅτι πρέπει νὰ προικοδοτήσωμεν τὸ ταμεῖον, νομίζω, ὅτι πράττομέν τι ἀντιφατικὸν, ἐπιβαρύνοντες αὐτὸ χάριν ἀναγκῶν, ἃς δυνάμεθα ἄλλως νὰ οἰκονομήσωμεν.

§195ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὔριον τὴν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ὡς εἶναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.)

§196ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 θέλω ἐπιμείνει νὰ παρατηρήσω ὅσα καὶ χθὲς παρετηρήθησαν, διότι ἴσως μὲν δὲν ἔχει ἄμεσον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἡ ψήφισις τῶν ἄρθρων τούτων, ἀλλὰ βεβαίως ἀντίκειται εἰς θετικὰς καὶ ὡρισμένας ἀρχὰς τοῦ δημοσίου Δικαίου καὶ εἰς διατάξεις ῥητὰς εἴτε σιωπηρῶς περιεχομένας ἐν τῷ θεμελιώδει θεσμῷ τοῦ Κράτους. Παρατηρῶ, κύριοι, ἐπανειλημμένως, ὅτι τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 δὲν εἶναι ἄρθρα τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἄσχετα πρὸς τὴν σύμβασιν, καὶ οὐχὶ μόνον ἄσχετα, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τῆς συμβάσεως. Ἡ ἑταιρία οὐδὲν ἔχει συμφέρον ν’ ἀπαιτήσῃ νὰ ψηφισθῶσι τὰ ἄρθρα ταῦτα, διότι, ἂν εἶχε τοιοῦτο συμφέρον, ἤθελεν ἀπαιτήσει νὰ τεθῶσιν ἐν τῇ συμβάσει, ὥστε δὲν εἶναι ἄρθρα σχετιζόμενα πρὸς τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· οὕτω δὲ καὶ αὐτοὶ οἵτινες εἶναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως καὶ οἱ ἐνθουσιῶντες ὑπὲρ αὐτῆς οὐδένα ἔχουσι λόγον νὰ ψηφίσωσι τὰ ἄρθρα ταῦτα, ἀποβλέποντες εἰς τὴν σύμβασιν· ἀπεναντίας μάλιστα κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ὑπουργοῦ ὁ ἐν αὐτοῖς περιορισμὸς ἐτέθη ἐναντίον τῆς ἑταιρίας, τείνων εἰς προστασίαν τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἀλλὰ πῶς ἀντίκεινται τὰ ἄρθρα εἰς τὸ Σύνταγμα; ἀντίκεινται, διότι γενικὸς κανὼν ὑπάρχει τεθειμένος ὑπὸ τοῦ θεμελιώδους θεσμοῦ, ὅτι πάντες οἱ πολῖται εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου κατὰ τὰ δικαιώματα καὶ ἐλεύθεροι ἐν τῷ ἐργάζεσθαι, ἐν τῷ μετέρχεσθαι βιομηχανίαν, ἐν τῷ ἐμπορεύεσθαι. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι καθὼς πᾶς κανὼν ἔχει καὶ ἐξαιρέσεις, οὕτω καὶ οὗτος ὁ κανὼν δέχεται ἐξαιρέσεις, αἵτινες δίδονται διὰ προνομίων· ἀλλὰ τὰ προνόμια παρέχονται μόνον ὁσάκις ἐκ τούτων ἀρύεται κέρδος τι ἡ πολιτεία, καὶ κέρδος οὐχὶ σύνηθες, ἀλλ’ ἐκ τῶν μειζόνων, ὁσάκις δηλ. ὑπάρχει συμφέρον ὑπέρτερον τῆς πολιτείας νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ τὸ Σύνταγμα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἐπιβάλλονται διὰ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 περιορισμοὶ μὴ ὑπάρχοντος ὑπερτέρου τινὸς συμφέροντος τῆς πολιτείας. Ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον; οὐδεὶς ὠνόμασεν αὐτὸ πρὸς ἡμᾶς.

§197ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὔριον θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ.

§198ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περιμένω ἕως οὗ ὅμως φθάσῃ ἡ βραδεῖα αὕτη ἐξήγησις, ἐπιμένω νὰ λέγω, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει ἀνώτερον συμφέρον· ἓν μόνον συμφέρον ἐδηλώθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μέχρι σήμερον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἐξ ἧς θέλει κερδίσει 3, 4, 5, ἔστω καὶ 10,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ στέρησις δεκάδος χιλιάδων δραχμῶν δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας ἐν τῇ βιομηχανίᾳ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, καὶ ἰδίως ἀποβλέπων εἰς τοῦτο, ὅτι εἶναι κάκιστον νὰ καταργῶμεν τὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας ἀνεγνωρίσαμεν καὶ ἀπ’ ἀρχῆς μὲν ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ἐσχάτως δὲ καταργήσαντες τὸ προνόμιον τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον, λέγω, νὰ προσβάλωμεν τοιαύτας ἀρχάς, προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–6 καὶ ὁ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.) Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7.