1880.12.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

τῆς 3 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ κ. Ἀνθούλα Χρ. Παλάσκα, χήρα Ῥοζοῦ ζητεῖ αὔξησιν τῆς ἑκατονταδράχμου περιθάλψεως, ἣν λαμβάνει ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς δυσαναλόγου πρὸς τὰς ἀνάγκας της.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ συστηθῇ λοιπὸν ἡ αἴτησίς της; (Πάντες οἱ βουλευταὶ συναινοῦσιν.) Ὁ κ. Μαντζουράνης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Καὶ αὐτὴ θὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν γενικὴν κατηγορίαν.

§4ΤΙΝΕΣ. Ποία εἶναι ἡ γενικὴ κατηγορία;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπου εἶναι ὅλαι αἱ τροπολογίαι.

§6ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ κατηγορία ἡ γενικὴ εἶναι ἡ ἑξῆς, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς 15 Νοεμβρίου ὑπάρχει νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς διατάξεις τοιαύτας, καὶ εἶνε προσφυέστερον ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τεθῇ ὡς βάσις, καὶ πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθόσον καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ κυρώσεως τοῦ Διατάγματος, προσέθηκεν, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ διάταγμα θέλει ληφθῆ καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὑπ’ ὄψιν· εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13 τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς 15 Νοεμβρίου.

§7ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὅταν οἱ κύριοι βουλευταὶ ἀπευθύνωνται πρὸς ἡμᾶς, τοὺς παρακαλῶ νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ βῆμα, διότι δὲν ἀκούομεν τί λέγουν.

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς 15 Νοεμβρίου, ὑπ’ ἀριθ. 13 φέρει «συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.»

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ παράγραφος βʹ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνεζητήσαμεν χθές.

§10ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ περιλαμβάνονται ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀπαλλαγαί, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμέναι· ὀφείλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτῶν. Κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον πρέπει νὰ τεθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καθόσον, ἀφοῦ ἔλαβε τὴν θέσιν του ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, πρέπει νὰ διέλθῃ τὸν κανόνα τῆς ψηφοφορίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς 15 Νοεμβρίου ἐγγεγραμμένον ἐκεῖνο νομοσχέδιον νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἐκείνη συνεχωνεύθη εἰς τὸ χθὲς συζητηθὲν νομοσχέδιον.

§12ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οὐδόλως. Τί λέγει ἡ Βουλή; ἂς ἀποφασίσῃ.

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι δὲν ἀκούομεν.

§14ΔΟΥΖΙΝΑΣ. (Ἀπὸ τοῦ βήματος). Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς 15 Νοεμβρίου ὑπ’ ἀριθ. 13 φέρει «συζήτησις τῆς προτάσεως νόμων περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι θὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸ περὶ κυρώσεως τοῦ Διατάγματος, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη.

§15ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθησαν ὅλα.

§16ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ παραδέχεσθε, ὅτι ἀπεῤῥίφθησαν;

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἐπελήφθη ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον περὶ κυρώσεως τοῦ Διατάγματος, ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου, περὶ ἧς εἴπετε, ἀλλὰ συμπεριελήφθησαν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ διατάγματος, περὶ τῶν ὁποίων τροπολογιῶν ἡ Βουλὴ ὥρισε τίνι τρόπῳ νὰ συζητηθῶσι.

§18ΤΙΝΕΣ. Ὥρισε νὰ συγχωνευθῶσιν ὅλαι καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς δευτέραν συζήτησιν.

§19ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς εἶπον, «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ περὶ στρατολογίας ΨΙΣΤ νόμου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχουσι προσθῆκαι καὶ τροπολογίαι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 10–15 τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὸν στρατολογικὸν νόμον, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ εἶπε τί θὰ γείνουν.

§21ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶπε;

§22ΠΟΛΛΟΙ. Εἶπε, μάλιστα, νὰ συγχωνευθῶσιν ὅλαι καὶ νὰ συζητηθῶσιν.

§23ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν τί ἀποφασίζει ἐπ’ αὐτῶν.

§25ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ ὡραῖα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§27Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ ὑπουργείου ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μίαν κατάστασιν· πιστεύω, ὅτι παρῆλθον ἔκτοτε πλέον τῶν 40 ἡμερῶν, ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ὑπεβλήθη. Τότε ὁ κ. ὑπουργός, νομίζω, ἀπουσίαζεν, ἀναγκάζομαι δὲ νὰ τὴν ἐπαναλάβω σήμερον, μολονότι πιστεύω, ὅτι τὰ Προεδρεῖον ἀνεκοίνωσε τὴν αἴτησίν μου. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβληθῇ κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὰ παραχωρηθέντα ἐπὶ ἐκτιμήσει οἰκόπεδα ἐν τῇ πόλει τῶν Πατρῶν κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1858, καὶ τὸν τελευταῖον τὸν ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς τελευταίας περιόδου τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τῆς ἑβδόμης. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ παρεκάλεσα νὰ σημειωθῶσι τὰ ὀνόματα ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους παρεχωρήθησαν τὰ οἰκόπεδα, τὰ τετράγωνα, ὁ ἀριθμὸς τῶν πήχεων, ἐξ ὧν σύγκεινται τὰ οἰκόπεδα ταῦτα, οἱ ἐκτιμητοί, ἡ ἀξία τῆς ἐκτιμήσεως καὶ ὁ ἀριθμὸς τοῦ παραχωρητηρίου. Ἐκτὸς τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν ἀρχαῖον πίνακα, εἰς ὃν εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ ἔχοντες δικαίωμα νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν, διότι θ’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ δημόσιον σπουδαίως ἐζημιώθη ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§28ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ποῖον πίνακα; τὸ βιβλίον τῆς ἀποζημιώσεως;

§29ΡΟΥΦΟΣ. Μάλιστα, καὶ τὸν πίνακα τῶν παραχωρηθέντων οἰκοπέδων ὀνομαστικῶς κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1858 καὶ τὸν τελευταῖον.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κύριοι, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ὑπέβαλε τὴν αἴτησίν του εἰς τὴν Βουλήν, ἐξήτασα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑπουργείου ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῇ· μὲ ἐπληροφόρησαν δέ, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1858, ὅτε ἤρχισαν νὰ παραχωρῶνται οἰκόπεδα ἐπὶ ἐκτιμήσει εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν μέχρι σήμερον, ἔλαβον χώραν τοιαῦται παραχωρήσεις ὑπὲρ τὰς 1,200 ἢ 1,500, ὅτι διὰ πᾶσαν παραχώρησιν ὑπάρχει ἰδιαίτερος φάκελλος, ὅστις εἶναι κατατεθειμένος εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ἔτους, καθὸ ἔλαβε χώραν ἡ παραχώρησις, ὅτι, διὰ νὰ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ προαγορεύσας, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνακινηθῇ τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τὸ 1858, διὰ νὰ εὑρεθῶσι ὅλοι οἱ φάκελλοι, διότι ἀπὸ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα κρατοῦνται εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῶσιν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητεῖ. Χωρὶς δὲ ν’ ἀπαντήσω ἀμέσως τότε εἰς τὴν Βουλήν, ἀνεκοίνωσα τὰς δυσκολίας ταύτας εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου καὶ συμπολίτην μου κύριον Ῥοῦφον, καὶ τὸν παρεκάλεσα, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ περιορίσῃ τὴν αἴτησίν του εἰς ὀλίγας τινὰς παραχωρήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἴσως εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδειχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ. Ἂν δὲ δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀνεγνώρισε καὶ αὐτός....

§31Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὄχι· ὅσον χρόνον θέλετε σᾶς δίδω, κ. Ὑπουργὲ, καὶ δύο μηνῶν.

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἀλλὰ δὲν μοὶ εἶπε ποίου ἔτους ζητεῖ. Ἅμα περιορίσῃ τὴν αἴτησίν του εἰς 100 ἕως 150 τοιαῦτα παραχωρητήρια, νομίζω, ὅτι εὐκόλως θέλομεν δυνηθῆ νὰ τὸν εὐχαριστήσωμεν.—Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ βιβλίον τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ὁποῖον ζητεῖ, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ προσαχθῇ τὸ βιβλίον τῶν ἰδιοκτησιῶν τῆς ἄνω πόλεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐμφαίνεται ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἕκαστος ἰδιοκτήτης, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἡ πίστωσις αὕτη ἐξηντλήθη. Τὸ βιβλίον αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὰς Πάτρας.

§33Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίγραφον ἐδῶ.

§34ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐτὸ θὰ φροντίσω νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν.—Μετὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, κύριοι, νὰ εὐχρεστηθῇ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν ἐκκρεμῶν διαφορῶν μεταξὺ δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως τῆς νήσου Κερκύρας, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἢ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅρκων. Αὐτὰ τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν πέρυσι, παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ νὰ συζητηθῶσιν.

§35ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῶσιν.

§36ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Βέβαια, καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§37Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ βιβλίον εὑρίσκεται ἐνταῦθα· ὑπάρχει ἀντίγραφον...........

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχετε καὶ ἀντίγραφον;

§39Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω· ὑπῆρχεν ἓν εἰς τὸ Δημαρχεῖον τῶν Πατρῶν· ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑπάρχει· τοὐλάχιστον ὅταν ἐγὼ ἤμην Δήμαρχος, δὲν ἦτο. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν δυσκολίαν αὐτὴν, πιστεύω, ὅτι 40 ἡμέραι ἀρκοῦσιν, ἀλλὰ καὶ δύο μηνῶν προθεσμίαν δίδω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ συνταχθῇ εἷς πίναξ, ὅστις νὰ μὲ διευκολύνῃ εἰς τὸ ν’ ἀποδείξω ποῖαι καταχρήσεις ἔλαβον χώραν. Ἄλλως εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ ν’ ἀποδείξω τὰς καταχρήσεις αὐτὰς, διὰ τὰς ὁποίας σπουδαίως ἐνδιαφέρεται καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ πόλις. Διότι θὰ μάθητε ἐκ τῶν πινάκων καὶ ἐκ τῶν παραχωρητηρίων, ὅτι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰς πρώτας ἰδιοκτησίας εἰς Πάτρας, διακεκριμένην κοινωνικὴν θέσιν καὶ πλοῦτον, δὲν ἔλαβον τίποτε, ἐνῷ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι οὔτε κατώκουν εἰς τὰς Πάτρας, ἔχουν καταλάβει τὰ γήπεδα ταῦτα.

§40ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπρότεινε πρὸ μικροῦ, ἵνα ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν λύσιν τῶν ἐκκρεμῶν διαφορῶν μεταξὺ Κερκύρας καὶ Δημοσίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προϊὸν μιᾶς συζητήσεως ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως προλειάνῃ τὴν ὁδὸν πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς διανομῆς τῶν ἐγχωρίων κτημάτων. Εἶναι λοιπὸν μία ἁπλοποίησις ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου· διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν εἰργάζετο ἐπὶ ταύτης τῆς λύσεως τῶν διαφορῶν τούτων, συνέστη δευτέρα ἐπιτροπή, ἐργασθεῖσα πρὸς παρασκευὴν τοῦ ἑτέρου μέρους τοῦ ζητήματος, τῆς διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας. Ἀμφότερα ταῦτα συνεχωνεύθησαν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, καὶ ὑπ’ ἀριθ. 250 ἐνεγράφη πέρυσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὥστε, ἐὰν πρέπῃ νὰ λυθῇ τὸ μέρος, τὸ ἀφορῶν τὸ Δημόσιον, πρέπει νὰ λυθῇ καὶ τὸ ἕτερον μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν διανομήν. Ἕνεκα τούτου, νομίζω, ὅτι ἡ ἔκθεσις, ἐν ᾗ τὸ Δημόσιον ποιεῖται λόγον περὶ τῆς προτιμήσεως, πρέπει προηγουμένως νὰ σταλῇ εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Κερκύρας, διότι πρόκειται περὶ καταργήσεως τοῦ δεδικασμένου, διότι ἔχουν ἤδη ἐκδοθῆ ὁριστικαὶ καὶ ἀμετάκληται ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξετελέσθησαν ἤδη· διὰ τοῦτο πρέπει τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ ἐκφράσουν τὰς γνώμας των.

§41ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς;

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ναί, ἀλλὰ μειοψηφοῦν.

§43Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἔλυσε μία ἐπιτροπή. Κύριε Κωσταντᾶ, ἐδῶ εἶναι συμφέρον τοῦ δημοσίου, εἶναι μία κατεπείγουσα ἀνάγκη πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ συνάδελφος δὲν ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται.

§45ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν ἔχει ποσῶς σχέσιν μὲ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας κ. Κωσταντᾶς, διότι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται ἐκκρεμεῖς μεταξὺ δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως, τὸ δὲ ἕτερον νομοσχέδιον σκοπεύει νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλουν διανεμηθῆ μεταξὺ τῶν δήμων τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ ἐγχώριον, διότι τὰ ἀμφισβητούμενα δὲν δύνανται νὰ διανεμηθῶσιν ἀπὸ τοῦδε μεταξὺ τῶν δήμων, ὡς μὴ ἀνήκοντα εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν κυριότητα τῆς νήσου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ κ. Κωνσταντᾶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῶσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια, παρατηρῶ, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητηθῇ, δὲν λύει τὴν ἀμφισβήτησιν, οὐδὲ ἐπιβάλλει καμμίαν ὑποχρέωσιν εἰς τὸ ἐγχώριον, ἀλλὰ διαγράφει μόνον κατὰ ποῖον τρόπον δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ συμβιβάσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν· ἀφοῦ δὲ λάβῃ τὴν ἐξουσίαν ταύτην ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μένει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐγχώριον διαχείρισιν νὰ δεχθῇ τὸν τρόπον αὐτὸν τοῦ συμβιβασμοῦ ἢ νὰ τὸν ἀποῤῥίψῃ. Ὥστε τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν τὴν ἐπιψήφισιν, δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ ἐξουσιοδότησις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν. Μετὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§46ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§47ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία, καὶ ἰδίως ἡ χωροφυλακὴ, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν διαπράττουσιν ὄργια· οἱ χωροφύλακες συλλαμβάνουσι πολίτας, καταπιέζουσιν αὐτοὺς, μάλιστα συνέλαβον καὶ διηύθυναν πολίτην τινὰ εἰς..... δι’ ἰδιωτικοὺς λόγους. Ὁ ὑπομοίραρχος διαπράττει ὄργια, συλλαμβάνει ὑποδίκους καὶ τοὺς ἀπολύει λαμβάνων χρήματα. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης· ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἶναι καὶ ὁ μοίραρχος αὐτός.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς συμβάσεως περὶ ἱπποσιδηροδρόμων.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§50ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Μετὰ 15 ἡμέρας ἡ Βουλὴ δὲν θὰ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι ἔρχονται αἱ ἑορταί. Φρονῶ καλὸν νὰ παραιτηθῶμεν ἀπ’ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα προτείνομεν καθ’ ἑκάστην, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σπουδαῖα. (Θόρυβος.)

§51ΤΙΝΕΣ. Παραινέσεις θέλομεν;

§52ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν ὅλα αὐτὰ μέχρι τοῦδε γίνωνται πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἂς ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις· ἄλλως, προτείνω νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ εἴπῃ ποῖα εἶναι τὰ ἀναγκαιότερα, διὰ νὰ προτιμηθῶσιν. Ἄλλως ἀφήσατε νὰ ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐγὼ νὰ συζητῶ διὰ τὰ ὑδραγωγεῖα, ὁ ἄλλος διὰ τὰ οἰκόπεδα κλπ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ χθὲς συζητηθέντος νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς συνηρμολογήθη, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§54Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὡς κατηρτίσθη, μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα, διότι παρετήρησα, ὅτι ὁρμεμφύτως ἡ Βουλὴ κατηγορεῖ τὸ σύνολον. Ὅταν παρετήρησα τὸ ἄρθρον 2, ἐδάφιον βʹ, τὸ ὁποῖον λέγει «ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 33 § βʹ, τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἀνικανότης τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ ἀποδεικνύεται δι’ ἀνεκκλήτου ἀποφάσεως τοῦ πρωτοδικείου τῆς κατοικίας ἢ διαμονῆς τοῦ αἰτοῦντος, ἐφαρμοζομένης τῆς ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίας, αἱ δὲ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι τοιαῦται ἀποφάσεις εἶναι ἰσχυραί», ὅταν παρετήρησα τοῦτο, εἶπον, ὅτι ὅλον τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ πέσῃ, πρέπει νὰ καταψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Δὲν ἠξεύρω πῶς καὶ ἡ πρώην Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ ἔπεσαν εἰς αὐτὸ τὸ λάθος νὰ συμβουλεύηται περὶ ἄλλων συμφερόντων τῆς χώρας, πολὺ μικρῶν ἀπέναντι τοῦ θεμελιώδους νόμου τοῦ Κράτους, καὶ νὰ φέρῃ Βασιλικὰ διατάγματα, καὶ μάλιστα ἐκ Πετερχόβας, δυνάμει τῶν ὁποίων τίποτε ἄλλο δὲν γίνεται, εἰμὴ ν’ ἀθετῶνται τρία ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον εἶναι ἐπιτροπή; εἶναι· καὶ τὸ λέγει τὸ κείμενον τοῦ διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου. Ὅτι δὲ εἶναι ἐπιτροπή, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι τότε εἰς τὸ πρῶτον διάταγμα ὑπῆρχεν ἡ λέξις ῥητῶς ἐπιτροπή. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ, εἴτε τὸ ἰσοδύναμον σημερινὸν στρατολογικὸν συμβούλιον, διότι εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, εἶναι ἐπιτροπὴ δικάζουσα. Καὶ τί δικάζουσα; τὰ πολυτιμότερα δικαιώματα, τὴν πολυτιμοτέραν ἰδιοκτησίαν τῶν πολιτῶν. Ὁ φόρος τοῦ αἵματος, ὁ εὐγενὴς φόρος, πρέπει εὐγενῶς νὰ νομοθετῆται ἀπὸ τὴν Βουλὴν· ἀλλ’ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐκ παραδρομῆς καταφρονῇ τὸν εὐγενῆ τοῦτον φόρον, ὅταν εἰς οὐδὲν τίθεται τὴν θητείαν τῶν πολιτῶν, ὅταν καταδικάζῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τοὺς πολίτας, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο ἀντικείμενον πλέον τιμαλφὲς εἰς τὸν πολίτην ἀπὸ αὐτὸ τοῦτο. Ἐὰν αἱ Βουλαὶ ἦσαν ἐλεύθεραι νὰ νομοθετῶσι τοιουτοτρόπως ἀπολύτως, αἴ! τότε ἤθελον εἶναι δεκτὰ τὰ νομοθετήματα, ἀλλ’ αἱ Βουλαὶ δὲν εἶναι ἐλεύθεραι, ἔχουν τὸν περιορισμὸν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὸ Σύνταγμα ὁ περιορισμὸς αὐτός, δὲν πρέπει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ μείνῃ, πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ, καὶ πρέπει ἄλλως πως νὰ φέρωμεν νόμον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τὸ Σύνταγμα νομοθετεῖ οὕτω. Ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος· «δικαστικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ἔκτακτα δικαστήρια ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα δὲν ἐπιτρέπονται». Εἰς τὸ πρῶτον διάταγμα τὸ ὑποβληθὲν ῥητῶς εἶναι ἡ λέξις ἐπιτροπή. Μὴ νομίσητε ὅμως, διότι ἡ διόρθωσις λέγει στρατολογικὸν συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον παραπέμπονται αἱ αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδικάζοντο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, μὴ νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ νομοθετῆτε τοιουτοτρόπως, οὐχί! διότι ἐπρόβλεψε τὸ Σύνταγμα καὶ εἶπεν, ὅτι ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα συντίθεται μία ἐπιτροπὴ δικάζουσα, ἀπαγορεύεται. Ἅμα εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν ἀρχήν, ἅμα τὸ περὶ οὐσίας εἶναι ἀντικείμενον ἀναντίῤῥητον, νομίζω, ὅτι εἰς τὸ πρακτικὸν ζήτημα δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀντίῤῥησις, οὐδεμία ἀμφιβολία ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν τῷ ὄντι νόμος τις τῆς Βουλῆς ἔλεγεν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Πειραιῶς νὰ δικάζωνται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον τῶν Ἀθηνῶν, οἱ δὲ Ἀθηναῖοι εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον τοῦ Πειραιῶς, νομίζω, ὅτι καὶ ὁ νόμος ἐὰν ἤθελεν εἶναι κεκυρωμένος, οὐδὲν δικαστήριον ἤθελε τὸν παραδεχθῆ, καὶ πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅταν ἤθελε γείνει ἀντίῤῥησις ἐναντίον τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ πέσῃ. Ἐὰν νόμος τις τῆς Βουλῆς ἔλεγεν, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἀγωγῆς, περὶ κλήσεως ἐνώπιον Εἰρηνοδικείου περὶ 10 δραχμῶν, δὲν πρέπει νὰ δικάζηται ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου, ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ Νομάρχου, καὶ τότε ἀκόμη αὐτὸς ὁ νόμος ἤθελεν εἶναι ἀντισυνταγματικός. Ἅμα ἡ Βουλὴ κρίνει ὡς συνταγματικοὺς τοὺς τοιούτους τυχὸν νόμους περὶ 10 δραχμῶν, ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι νόμος συνταγματικός; Καὶ ἤθελεν εἶναι συνταγματικὸς νόμος ὁ συνιστῶν ἐπιτροπὰς καὶ στρατολογικὰ συμβούλια, διὰ νὰ δικάζωσι θητείας, ὑπηρεσίας στρατιωτικάς, νὰ δικάζωσι τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρός, τὴν ἀνικανότητα τοῦ ἀδελφοῦ, τοὺς ἀφάντους καὶ τόσα ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ προκύψωσιν εἰς τὴν διαδικασίαν αὐτήν; Πλὴν θὰ μοὶ φέρετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἔνστασιν· πῶς λοιπόν! νὰ μείνωμεν ἄνευ στρατοῦ; ὄχι, ὄχι, οὐδέποτε, δὲν τὸ λέγω αὐτό, ἀλλὰ ὑπάρχει συνταγματικὸς καὶ νόμιμος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου κάλλιστα δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν καὶ στρατολογήσωμεν ὅσον θέλομεν στρατόν· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως κεῖται, εἶναι ἄντικρυς ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ὅπερ λέγει «ἐπιτροπαὶ καὶ ἔκτακτα δικαστήρια ὑφ’ οἷον δήποτε ὄνομα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συστηθῶσι.» Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, εἰς ἃ τὸ νομοσχέδιον παραπέμπει τὰς ὑποθέσεις, δικάζον τὰς αἰτήσεις τὰς ἀναφερομένας εἰς τὴν ἐπιστρατείαν, τὰς προηγουμένως δικαζομένας ὑπὸ τῆς αὐτολεξεὶ λεγομένης ἐπιτροπῆς, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐπιτροπαί, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦνε τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον δίδει ὁ νόμος; Τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων δικαζόμενα, δὲν εἶναι ἆρά γε ἀντικείμενα τῶν Πρωτοδικείων; τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν; Χωρὶς ἄλλο εἶναι ἀντικείμενα, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ἀντικείμενα τῶν δικαστηρίων, ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου. Ἀλλὰ εἶναι ἀντικείμενα, καὶ ἔχω ἀπόδειξιν τούτου ἐκ τῶν ὑστέρων, διότι αὐτὴ ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι τὸ περὶ ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ ἀδελφοῦ πρέπει νὰ δικάζηται ἀπὸ τὰ Πρωτοδικεῖα. Περιέπεσε βεβαίως ἡ Βουλὴ εἰς τὸ λάθος νὰ εἴπῃ «ἐπ’ ἀναφορᾷ,» ὅπερ εἶναι ὅλως διόλου ἄτοπον. Αἱ ἀποφάσεις τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων εἶναι ἀποφάσεις; βεβαίως! Αἱ ἀποφάσεις δὲν ἐκδίδονται μετὰ διαδικασίαν καὶ μετὰ δίκην; βεβαίως! διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐκδοθοῦν ἀποφάσεις, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων αὐτῶν εἶναι δημόσιαι ἢ εἶναι μυστικαί; Δὲν εἶναι δημόσιαι, ὡς ἐκ τοῦ παρελθόντος γνωρίζετε καὶ ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου. Ἑπομένως παραβαίνετε ἓν ἄλλο ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ 93, τὸ κελεῦον, ὅτι πάντοτε αἱ ἀποφάσεις ἐκδίδονται μετὰ προηγουμένην δημοσίαν συζήτησιν ἐπ’ ἀκροατηρίου. Πῶς θέλετε τῷ ὄντι νὰ ἔχῃ δικαίωμα ὁ πολίτης, δικαζόμενος περὶ 10 δραχμῶν καὶ περὶ ἄλλων μηδαμινῶν ἀντικειμένων, νὰ παρίσταται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, νὰ ἔχῃ δικηγόρους, νὰ διορίζῃ ὁποιουσδήποτε πολίτας, οὓς συγχωρεῖ ὁ νόμος πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων του, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιβληθῇ βία καὶ ἐπιβολὴ στρατιωτικῆς θητείας, νὰ μὴ δύναται νὰ ἴδῃ τὸ πρόσωπον τοῦ δικαστοῦ, ὅπως ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματά του, τὴν ἐλευθερίαν του, τὸ αἷμά του, τοὺς γονεῖς του, τὸν γέροντα ἀδελφόν του, τὸν ἀνίκανον καὶ ἀνάπηρον; Εἶναι ἀδύνατον ἀπέναντι τοῦ Συντάγματος νὰ διατηρηθῇ ἡ ἐνώπιον τῶν συμβουλίων μυστικὴ διαδικασία. Οἱ σύμβουλοι πῶς διορίζονται; Τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον πῶς συγκροτεῖται; Συγκροτεῖται ἐξ ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους διορίζει ἡ διοικητικὴ ἀρχή, τὸ ὑπουργεῖον· ἑπομένως δὲν εἶναι νόμιμοι δικασταὶ νὰ δικάσουν περὶ αἵματος καὶ περὶ οὐσίας.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πρέπει νὰ πέσῃ ὅλη ἡ στρατολογία, διότι τὰ στρατολογικὰ μητρῷα, εἰς τὰ ὁποῖα στηρίζεται ἡ ἐπιστράτευσις, συνετάχθησαν ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα κατακρίνετε ὡς ἀντισυνταγματικά.

§56Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ σημερινοῦ ναμοσχεδίου· τὰ παρελθόντα ὥρα τους καλή! δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ οὔτε διὰ τὰ παρελθόντα, ἐὰν κακῶς ἐγένοντο. Ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εἶναι ὀρθὸν νὰ παραβαίνητε τὸ Σύνταγμα καὶ τὰ ῥητὰ ἄρθρα αὐτοῦ;

§57ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν τῷ ὄντι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἦναι ἀντισυνταγματικά, τότε ἀντισυνταγματικῶς κατηρτίσθησαν τὰ μητρῷα.

§58ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§59Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θὰ εἴπω ἕνα λόγον, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται γενικῶς εἰς τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν. Ἐγὼ θέλω τὰς διακοπάς σας· ὅταν ὅμως ὁ λόγος ἦναι περὶ θεωριῶν, εἶναι καλὸν νὰ μὴ γίνωνται αἱ διακοπαί, διότι, ἐκθέτων ὁ ἀγορεύων τὰς θεωρίας του, εἶναι καλὸν νὰ μὴ διακόπτεται καὶ ἡ θεωρία αὐτοῦ δι’ ἐπερωτήσεων, διὰ διακοπῶν, διότι τότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέλος, ἀλλὰ μία θεωρία δύναται ν’ ἀντικρουσθῇ δι’ ἄλλης θεωρίας. Ὅταν ὅμως εἰς πραγματικὰ γεγονότα γίνεται ἡ ἀγόρευσις, αἱ διακοπαὶ εἶναι ὀρθαί, εἶναι κοινοβουλευτικαί, ὡς καὶ εἰς ὅλα τὰ κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης πολλάκις αἱ συζητήσεις γίνονται διαλογικῶς, καὶ διὰ διαλογικῶν συζητήσεων φωτίζεται ἡ Βουλή, ὥστε εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἐγὼ δέχομαι τὰς διακοπάς.

§60ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, κατὰ τὴν θεωρίαν σας, τὰ μητρῷα δὲν κατηρτίσθησαν ἀντισυνταγματικῶς;

§61Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὄχι.

§62ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν ἀντισυνταγματικῶς κατηρτίσθησαν, πρέπει νὰ ἰσχύουν;

§63Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔχετε δίκαιον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ αὐτό, πλὴν σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικά.

§64ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κατὰ τὴν θεωρίαν σας εἶναι.

§65Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τώρα βλέπετε. (Θόρυβος.) Μὴ φοβεῖσθε περὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, αὔριον γίνεται τὸ αὐτὸ ὀρθότερον. (Θόρυβος.) Ἔλαβον μάλιστα σήμερον τὴν εὐχαρίστησιν, διότι ἐπληροφορήθην, ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ σοφοῦ καθηγητοῦ κ. Καλλιγᾶ.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ δέχομαι αὐτό, ἀλλὰ νὰ σβύσητε τὸ «σοφός». Εἶμαι λοχαγὸς, δὲν εἶμαι καθηγητής.

§67Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Καὶ ἔπειτα, καθὼς εἶπον, ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἀντικείμενά τινα τοῦ διατάγματος αὐτοῦ νὰ δικάζωνται ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων. Τί δηλοῖ τοῦτο; ὅτι ἐνήργει εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς ὁρμεμφύτως, ὅτι προκειμένου περὶ δικαιωμάτων, τοῦτο πρέπει νὰ γίνηται ἐνώπιον τῶν φυσικῶν δικαστῶν τῶν πολιτῶν, ὁποῖοι εἶναι οἱ Πρωτοδίκαι, καὶ δημοσίᾳ, διὰ νὰ γίνεται ἡ ὑπεράσπισις ὅπως πρέπει. Ἅμα τοῦτο ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ διὰ μίαν περίπτωσιν, σᾶς παρακαλῶ νὰ σκεφθῆτε, ὅτι ἐννοεῖ νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὅλας τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὑπάρχουν ἀντιῤῥήσεις ἐκ μέρους τῶν στρατολογουμένων. Δὲν ὑπάρχει λόγος ἀμφιβολίας, ἑπομένως ὁσάκις ὑπάρχει ἀντίῤῥησις τῶν στρατολογουμένων, τότε πρέπει νὰ φέρωσι τὴν ἀντίῤῥησιν ἐνώπιον τῶν δικαστῶν, καὶ ὄχι ἐπ’ ἀναφορᾷ, ἀλλὰ διὰ συνοπτικῆς διαδικασίας, διότι ἐπ’ ἀναφορᾷ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὑπεράσπισις· ἐν τῇ συνοπτικῇ διαδικασίᾳ ὑπάρχουν ῥητῶς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ πολιτικὴ δικονομία, τουτέστιν ἐνάγων καὶ ἐναγόμενος, ἐνῷ ἐν τῇ ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίᾳ ἐνδέχεται ἐνάγων νὰ μὴ ὑπάρχῃ, διότι δὲν εἶναι, ὅπως λέγει ὁ νόμος, κυρία ἀγωγή.

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Ἰακωβᾶτε, νὰ σᾶς ἀκούωμεν καὶ ἡμεῖς, μὴ στρέφεσθε πάντοτε ἐκεῖθεν.

§69Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Καὶ λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἀφοῦ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ περὶ δύο περιπτώσεων, ὡς ὑπαγομένων εἰς τὰ δικαστήρια, φαίνεται, ὅτι ἐκεῖναι αἱ ἄλλαι, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ζημιοῦν τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ πολῖται δικαιοῦνται νὰ φέρωσι τὰς ἀντιῤῥήσεις των ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Ἐὰν ἦναί τις ἀνάπηρος, τυφλός, ἐὰν πάσχῃ νόσον τινὰ ἐκ τῶν διακοσίων τόσων ἐσωτερικῶν ἀσθενειῶν, τὰς ὁποίας προσδιορίζει ὁ νόμος, τὸ δὲ στρατολογικὸν συμβούλιον δὲν πείθεται, ἀγόμενον ὑπὸ ἄλλων ἰδεῶν, νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου νὰ ζητήσῃ τὰ δικαιώματά του; Φθισικός τις παρουσιάζεται ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου, κάμνει τὴν αἴτησίν του, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὸς εἰς ὑπηρεσίαν, τουτέστι τὸν ἐξαιρεῖ ὁ νόμος· δὲν εἴμεθα ἐν καταστάσει πολέμου, ὥστε νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ ὁ φθισικὸς θὰ καταταχθῇ ὄχι εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν ἢ εἰς τὴν δευτέραν, ἀλλὰ ὀπίσω, νὰ ἦναι ὑδροφόρος, ἐνῷ ἐξεναντίας εἴμεθα ἐν καταστάσει ἐπιστρατείας, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει κατὰ τὸν νόμον ν’ ἀπονέμηται τὸ δίκαιον ἑνὶ ἑκάστῳ καὶ νὰ γίνεται δίκη ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου δι’ ὅλας τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς παραπονεῖται ὁ στρατολογούμενος, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ζημιωθῇ καὶ τὸ δημόσιον, καὶ θὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ ἔχητε στρατιώτας ὑγιεῖς καὶ εὐρώστους, ἐνδέχεται νὰ γείνουν ἀδικίαι ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ἀλλὰ ἐκεῖναι μόνον αἱ ὀλίγαι, αἵτινες εἶναι ἀναπόφευκτοι, πλὴν διὰ ταύτας δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ διαδικασία γίνεται ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, οὔτε ἦναι δημοσία, τότε ὅλον τὸ βάρος ἐπιπίπτει ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ πρόσωπα τοῦ συμβουλίου διορίζονται ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν, καὶ ἑπομένως ἡ εὐθύνη πάσης ἐξαιρέσεως θέλει ἐπιπέσει ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲν συμβαίνει πάντοτε, ὄχι μόνον θεωρητικῶς, ἀλλ’ ἴσως καὶ πρακτικῶς, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἰδέα καὶ ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὰ πταίει ὅλα. Ἐδῶ ἔρχεται ἡ σειρὰ νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὴν ἔνστασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε φέρει ὁ ἔντιμος βουλευτής. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ὅ,τι καὶ ἂν ἔπραξαν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐνέχονται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, καλῶς τὸ ἔπραξαν· ἐὰν λέγουν, ὅτι ἀπὸ 20 ἐτῶν ἕως 30, ἕως 40 θεωροῦνται ἐπίστρατοι, αὐτὸ ἠμποροῦν νὰ τὸ εἴπουν· ἀλλ’ ἐὰν θέλῃς νὰ στρατολογήσῃς ἕνα πολίτην, ὄντα 15 ἢ 45 ἐτῶν, ἀμέσως βλάπτεις τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸ τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν ἀντίῤῥησίν του. Πλὴν ἐνώπιον τίνος δικαστηρίου; ἐνώπιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει ὁ νόμος. Δὲν εἶναι οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Διατάγματος, οὔτε τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἁρμόδια νὰ δικάσωσιν, ἀλλ’ ὁ φυσικὸς δικαστής· καὶ δὲν εἶναι δὲ ἁρμόδια, διότι ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν νόμον, διότι δὲν ὑπάρχει δημοσιότης, διότι ἡ ἀπόφασις δὲν εἶναι ᾐτιολογημένη. Καὶ λοιπὸν, καθὼς εἶπον πρῶτον, ὅταν δὲν βλάπτηται τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ πράξῃ· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, αὐτὴ πρέπει νὰ δικάζηται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· καὶ ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ Διάταγμα παραβαίνει τρία ῥητὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἤτοι τὸ 91, 92 καὶ 93, διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Αὕτη εἶναι θεωρία ὄχι πρωτάκουστος, καὶ οὕτω ἕκαστος ἠδύνατο καὶ δύναται νὰ παραβάλῃ τὰ νομοσχέδια τὰ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφιζόμενα πρὸς τὸ ἀναλλοίωτον Σύνταγμα, καὶ δύναται νὰ ἐξαγάγῃ πάντοτε τὸ συμπέρασμα ἐὰν ἦναι συνταγματικὰ ἢ ὄχι τὰ νομοθετήματα, περὶ ὧν πρόκειται. Ἑπομένως συμπεραίνων, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὸ σύνολόν του, καὶ φέρω τὴν ἔνστασιν αὐτὴν τώρα, διότι πρότερον δὲν ἤξευρα ἐν συνειδήσει τί ψηφίζομεν, καὶ διὰ τοῦτο χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐζήτησα νὰ συναρμολογηθῇ, ὅπως ἴδω τὸ κείμενον τοῦ νόμου. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀποῤῥιφθῇ καὶ ἐκεῖνο δὲ, ὅπερ γίνεται διὰ τὰς δύο περιπτώσεις, νὰ γείνῃ καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὑπάρχουν αἰτήσεις ἢ ἀναφοραὶ τῶν πολιτῶν, παραπονουμένων κατὰ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ὅτι ἐναντίον τοῦ νόμου ἐζημιώθησαν τὰ δικαιώματά των. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐπιθυμῶ μόνον τὰ πρωτοδικεῖα νὰ ἦναι ἁρμόδια καὶ νὰ δικάζουν ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, ὅπως λέγει καὶ τὸ νομοσχέδιον κάλλιστα, προκειμένου περὶ δημοσίου συμφέροντος, ἄλλως δὲ ἤθελεν εἶναι ὡς νὰ ἀπηγορεύετο ἡ προσφυγὴ, ἐὰν δὲν ἦτο ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου.

§70ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ ὑποβάλλονται εἰς ἔξοδα.

§71ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὁ ἄνθρωπος ὁ νοσῶν μίαν ἐκ τῶν διακοσίων ἐκείνων, ὧν ἕνεκεν ἐξαιρεῖ ὁ νόμος, (καὶ πρέπει νὰ ἴδητε τοὺς δύο πίνακας μὲ πόσην ἀκρίβειαν εἶναι συντεταγμένοι), ὁ ἄνθρωπος, ὁ συντηρῶν τὴν οἰκογένειάν του, τὸν ἀδελφόν του, τὴν γυναῖκά του καὶ καθεξῆς, αὐτὸς λέγω καὶ ἐὰν ἐξοδεύσῃ καὶ 10 ἢ 12 δραχμὰς, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματά του, δὲν εἶναι τίποτε. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλος τρόπος ἀποφυγῆς ἐξόδων, ὁ ἑπόμενος. Κατὰ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δίκαιά του αὐτοπροσώπως, διορίζει ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τὸν πατέρα του, τὸν ἀδελφόν του, καὶ τόσα ἄλλα πρόσωπα.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν ἐρώτησιν, διὰ νὰ φωτισθῶ ἐγώ· 40 ἔτη λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, καὶ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τὰ ζητήματα τῶν κληρούχων ἐλύοντο πάντοτε ἀπὸ στρατολογικὰ συμβούλια· κατὰ τὴν θεωρίαν σας αὐτὰ ἦσαν παράνομα, μέχρι τοῦδε ὅμως δὲν ἔγεινε ποτὲ καμμία ἀντίῤῥησις. Τώρα ἰδοὺ τί λέγει ἓν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος: «αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, παρ’ ὧν δικάζονται ὡς κατεπείγοντα..... Οὐδεμία διαδικασία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἄνευ εἰδικοῦ νόμου.» Θὰ εἰπῇ, ὅτι εἰδικὸς νόμος ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ.

§73ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Σᾶς ἤκουσα ἡδέως· ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ἀκούσητε ὅπως ἀγαπᾶτε.

§74Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ ὅλον τὸ σέβας.

§75ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἴπετε, ὅτι τεσσαράκοντα ἔτη λειτουργεῖ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἐλειτούργησεν ἕως τώρα παρανόμως, καὶ ἀπὸ τώρα πρέπει νὰ λειτουργήσῃ νομίμως διὰ τετρακόσια ἔτη, ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐτῶν εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀμφισβητῶ, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐλειτούργησεν ὀρθῶς ἀπὸ τὰ 43–64 ἔτους. Ἐγὼ γνωρίζω, κ. Πετιμεζᾶ, τὴν γέννησιν τοῦ Συντάγματος, διότι κατὰ τὴν ἡλικίαν εἶμαι πατήρ σας.

§76Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι δὰ ἕως ἐκεῖ· εἶμαι ὅμως σύμφωνος μαζῆ σας, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ἐλειτούργησε ποτὲ καλῶς, ἀλλ’ ἡ κοινωνία δὲν ἤγειρε παράπονα.

§77ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ μεγαλειτέρα παρανομία ἠμπορεῖ νὰ γίνηται καὶ νὰ μὴ ἦναι παρανομία, ὁσάκις δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἠδυνάμην καὶ ἄλλην ἀπάντησιν νὰ σᾶς δώσω περὶ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1843, ὅτι δὲν ἦτο Σύνταγμα, οὔτε σκοπὸς Συντάγματος· ἦτο ἐργαλεῖον πρὸς ἀποδίωξιν τῶν Βαυαρῶν. Ἀλλ’ ἂς μείνωμεν ἕως αὐτοῦ.

§78Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρετε ὅτι τὰ ψηφίσματα τῆς Συνελεύσεως θεωροῦνται ἰσχυρὰ, ὑπάρχει δὲ βʹ ψήφισμα τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 43, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς, ὅτι τὰ περὶ στρατευσίμων θὰ δικάζωνται ὅπως καὶ μέχρι τοῦδε, δηλ. διὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων.

§79ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν συνάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ ψηφίσματος τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἐνόει, ἔστω ἔμενον τὰ πράγματα ὡς εἶχον, νὰ δικάζωνται τὰ περὶ στρατολογίας κατὰ τὰς ὑφισταμένας διατάξεις, ἅμα ὅμως γείνῃ νόμος, νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι τὸ ψήφισμα, ὅπερ ἀνεφέρατε, ῥητῶς διατάττει, ἵνα αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ αἱ ἀφορῶσαι τὴν στρατολογίαν, δικάζωνται ὡς καὶ πρότερον, ἕως οὗ ὑπαχθῶσι καὶ αὐταὶ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Δὲν ἐννοεῖται ἐκ τούτου, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς συνελεύσεως ἦτον αἱ δικαιοδοσίαι τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ βαθμηδὸν νὰ καταργηθῶσι καὶ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια; Ἦλθε σήμερον ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀντικειμένων τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· ἔπρεπε λοιπὸν, συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς συνελεύσεως, νὰ τὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια.

§80Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀληθέστατα αὐτὸ ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα, μέχρις ὅτου γείνῃ ὁ νόμος. Ἂς γείνῃ λοιπὸν ὁ νόμος. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε νομίμως ἐνηργήθησαν ὅλα.

§81ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὄχι νομίμως, ἀλλ’ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§82Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίμως, διότι εἶναι διάταξις τοῦ Συντάγματος. Τώρα, ἐὰν θέλητε ἀπὸ σήμερον νὰ φέρητε νόμον νὰ κανονισθοῦν τὰ πράγματα, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ μέχρι σήμερον ἐνηργοῦντο συνταγματικώτατα.

§83ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶναι ζήτημα ἱστορικὸν αὐτὸ, καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, καὶ παραδέχομαι, ὅτι ὅσα ἔγειναν παρανόμως, ἐκαλύφθησαν.

§84Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Ἰακωβάτε, ἐγὼ ὁ φθισικὸς, ἐγὼ ὁ μύωψ, ἐγὼ ὁ ἀσθενής, θὰ παρουσιασθῶ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου νὰ μὲ κρίνουν, ὁ δὲ πρόεδρος θὰ μοῦ εἰπῇ: μὴ μὲ ζαλίζῃς, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἰατρός. Ἡ ἀσθένεια ἀποδεικνύεται διὰ τῶν ἰατρῶν τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, ἡ ἡλικία μου καὶ ἡ ἡλικία τοῦ πατρός μου ἀποδεικνύονται διὰ τῆς ληξιαρχικῆς πράξεως. Τί σοφίσματα εἶναι αὐτὰ ἐδῶ μέσα, καὶ μᾶς ἐσταυρώσατε 6 ἡμέρας;

§85ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ἰακωβάτος, εἶναι σπουδαιότατον, εἶναι μεγίστης ἀξίας, διότι δύο ἄρθρα τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ συμβιβασθῶσιν, ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν καὶ τὸ πνεῦμα αὐτῶν, τὸ ἄρθρον 91 πρὸς τὸ ἄρθρον 104. Κατὰ γενικὸν κανόνα πᾶσα δικαιοδοσία, ἀφορῶσα εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς γενομένης προσβολῆς κατὰ ἰδιωτικοῦ ἢ δημοσίου δικαίου, ἀνήκει εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, τὸ Σύνταγμα δέ, ἀφοῦ καθιέρωσε τοῦτο, ἀπηγόρευσε ῥητῶς τὸν σχηματισμὸν εἰδικῶν δικαστικῶν ἐπιτροπῶν ἢ ἄλλων ἐκτάκτων δικαστηρίων, ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα καὶ ἂν σχηματισθῶσιν. Ἀλλά, κύριοι, εἰς τὴν γενικὴν δικαιοδοσίαν τὴν πρὸς ἀνόρθωσιν προσβεβλημένων δικαίων ὑπάρχει καὶ ἡ διοικητικὴ δικαιοδοσία, ἥτις ἐξασκεῖται ἐπὶ τῆς προσβολῆς ἐκείνων τῶν δικαίων, εἰς τὰ ὁποῖα πρωτίστως ἐνδιαφέρεται ἡ διοίκησις ἢ μᾶλλον ἡ ὕπαρξις αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως· δι’ αὐτό, κύριοι, ἐκ τῆς τακτικῆς δικαιοδοσίας τὸ Σύνταγμα ἀπέσπασε τὴν δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν φόρων, τῶν στρατευσίμων καὶ τῶν λαθρεμπορίων, καὶ τὴν μετέφερεν εἰς τὴν διοίκησιν, διὰ νὰ ἔχῃ τάχιστα ἐνεργείας καὶ ἀποφάσεις. Τώρα ζητεῖται καὶ αὐτὴν τὴν δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τὴν ὑπήγαγεν εἰς τὴν διοίκησιν τὸ Σύνταγμα; κατὰ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, βεβαίως τὰ περὶ ἐκδικάσεως τῶν στρατευσίμων ἀνήκουσιν εἰς τὴν διοίκησιν, ἀλλ’ ὅπως ἐξησκεῖτο μέχρι τοῦδε ἡ διοικητικὴ αὕτη δικαιοδοσία, ἐξησκεῖτο διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ στρατολογικὸς νόμος λοιπὸν, ὁ καθιερώσας τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἢ εἶναι ἐναντίος; Ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς ἦτον εἰδικὸς καὶ καθιέρωνε εἰδικὴν δικαιοδοσίαν, τότε βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι σύμφωνος μὲ τὸ ἄρθρον 101 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἑξῆς διάταξιν: «Οὐδὲν δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου». Ἐὰν λοιπὸν τὴν ἐκδίκασιν, τὴν ἀφορῶσαν τὴν δικαιοδοσίαν, ἣν ἐξασκεῖ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, τὴν θεωρήσωμεν ὡς ταυτιζομένην μὲ τὴν δικαιοδοσίαν, ἣν ἐξήσκει ἄλλοτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τότε δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν ἀποκλειστικὴν ἐξουσίαν τὴν δικαστικὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν εἶναι εἰδικὸς νόμος, εἶναι νόμος γενικός. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν δὲν ὑπάρξῃ εἰδικὸς νόμος, καθιερῶν διοικητικὴν δικαιοδοσίαν, εἰδικὸν δικαστήριον, στηριζόμενον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ 101 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ δικαιοδοσία, ἣν καθιέρωσεν ὁ στρατολογικὸς νόμος, δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα, καὶ ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει δίκαιον. Τί ποιητέον λοιπόν; Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἤμεθα σύμφωνοι μὲ τὸ γράμμα καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, ἢ πρέπει νὰ καθιερώσωμεν σήμερον, ὅτε ἔχομεν τὸν προσήκοντα χρόνον, διὰ ῥητοῦ νόμου εἰδικὴν δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν στρατολογικῶν, ἐπιτρεπομένην ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 104 τοῦ Συντάγματος, ἢ ἄλλως πρέπει ν’ ἀφήσωμεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἰακωβάτος, τὴν δικαιοδοσίαν αὐτὴν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι ἄλλως θὰ ἤμεθα ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος, καθόσον, καὶ οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, παρίσταται πάλιν ἀμφιβολία, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου καὶ τὴν καθιέρωσιν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ἐὰν δύναται καὶ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἄλλοτε ἐξήσκει τὴν διοικητικὴν δικαιοδοσίαν, νὰ ἐξασκῇ πλέον τοιαύτην. Διὰ νὰ ἐξέλθωμεν λοιπὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ χάους, ἢ πρέπει νὰ συντάξωμεν, κατὰ τὸ ἄρθρον 101 τοῦ Συντάγματος, εἰδικὸν νόμον, ἢ πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια τὴν δικαιοδοσίαν ταύτην, καὶ τότε εἴμεθα ἐντὸς τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ματαία. Τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται εἶναι λελυμένον ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως, τὸ παρὰ τῆς ὁποίας ψηφισθὲν σύνταγμα ἐπικαλοῦνται σήμερον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐθνικὴ συνέλευσις, ὡς γνωστόν, ἐκτὸς τοῦ συντάγματος ἐψήφισε καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὸν περὶ δημαιρεσιῶν, περιέχοντα διάταξιν ἐν ἄρθρῳ 16ῳ περὶ σχηματισμοῦ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν, ὅπου πρόκειται περὶ δικαιωμάτων τοῦ πολίτου πολιτιμοτέρων ἴσως καὶ τῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ συνέλευσις τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλυσεν ἔκτοτε· ἀλλὰ πλὴν τούτου, τὸ ἄρθρον 101 τοῦ συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν οἱ προαγορεύσαντες, περιέχει εἰδικὴν διάταξιν σύμφωνον πρὸς τὰ νομοθετηθέντα μέχρι τοῦδε καὶ πρὸς τὰ νομοθετούμενα σήμερον. Ἀλλοίμονον δὲ ἐὰν ἦτο ἀληθὴς ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν διὰ τόσων λαμπρῶν ἐπιχειρημάτων ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Ἰακωβάτος ὅτι ὅλοι ἐν γένει οἱ νόμοι, οἱ κανονίζοντες δικαιώματα ἀναγόμενα εἰς τὸ ἀμφισβητούμενον διοικητικὸν, ἤθελον θεωρηθῆ ἀντισυνταγματικοὶ, καὶ ὅλα τὰ ἐξ αὐτῶν παραχθέντα δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις ἔπρεπε ν’ ἀκυρωθῶσι, διότι ὅλα τὰ ζητήματα ἐκεῖνα ἐλύθησαν δι’ ἐπιτροπῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ ἐξετάζουσι τὰς ἐνστάσεις περὶ φόρων τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν οἰκοδομῶν, τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, καὶ τόσα ἄλλα φορολογικὰ ζητήματα· ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δικάζει τὰ λαθρεμπόρια, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δικάζει τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν στρατολογικῶν νόμων. Καὶ ταῦτα πάντα εἶναι νομοθετημένα ἀπὸ τοῦ 1844, ἤτοι ἀπὸ τοῦ πρώτου Συντάγματος, διατελοῦσι δ’ ἐν ἰσχύϊ καὶ ἀπὸ τοῦ 1864, ἤτοι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ καθεστῶτος Συντάγματος. Εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα λελυμένον, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἐὰν θελήσῃ ν’ ἀνατρέψῃ ὅ,τι ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1864, πρὸ πάντων δὲ ἐὰν θέλῃ ν’ ἀνατρέψῃ τὴν ἐπιστράτευσιν, ἥτις στηρίζεται εἰς τὸν νόμον τοῦ 1878, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἄρθρον περὶ στρατολογικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα διεξήγαγον ὅλην τὴν διαδικασίαν τῶν κληρώσεων καὶ τῶν στρατολογικῶν μητρώων.

§87ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πάλης, δὲν εἶναι τόσῳ ἀναξία προσοχῆς, ὡς ἠθέλησε νὰ τὴν παραστήσῃ ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ὑπεστήριξεν, ὅτι πᾶς νόμος κανονίζων σχέσεις μεταξὺ πολιτῶν καὶ τῆς πολιτείας ὡς πρὸς τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς αὐτούς, ἢ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν ἀπέναντι τῆς πολιτείας, ὀφείλει, τὰς διενέξεις, αἵτινες ἐντεῦθεν προκύπτουσι, νὰ τὰς ὑποβάλλῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, καθ’ ὃν τρόπον ὑποβάλλονται εἰς τὰ δικαστήρια ὅλαι αἱ ἐκ τῶν σχέσεων τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου προκύπτουσαι διαφοραί, καὶ ἐσυμπέρανεν, ὅτι πᾶς νόμος, μὴ συμμορφούμενος μὲ τὴν θεωρίαν ταύτην, ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ῥητῶς ἀπηγόρευσε τὴν σύστασιν δικαστικῶν ἐπιτροπῶν. Εἶπον, ὅτι ἡ θεωρία αὕτη δὲν εἶναι ἀναξία προσοχῆς, καὶ ἐπερίμενα μετὰ μείζονος αὐστηρότητος νὰ τὴν ἐξετάσῃ ἡ κυβέρνησις καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν, ὅστις ἀνέλαβε τὴν ὑποστήριξιν τῆς γνώμης τῆς κυβερνήσεως. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ διενέξεις μεταξὺ πολιτῶν καὶ πολιτείας, σχετικῶς πρὸς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ὁ πολίτης ἀναλαμβάνει, δὲν ἀντίκειται μὲν εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, ἀντίκειται ὅμως εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἂν αἱ διενέξεις ὑποβληθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν. Τὸ Σύνταγμα, καταργῆσαν τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, ἀπηγόρευσε τὴν ἐκ νέου σύστασίν των, καὶ μὴ δυνάμενον νὰ κανονίσῃ ὅλας τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἐξέφρασε τὴν εὐχήν, ἢ μᾶλλον παρήγγειλεν, ἵνα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία φροντίσῃ, ὅπως βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον ὅλαι αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια· ὥρισε μάλιστα ῥητῶς καὶ τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται σήμερον. Ἐσυνειθίσαμεν, κύριοι, νὰ νομίζωμεν, ὅτι τότε μόνον παραβιάζονται οἱ νόμοι, ὅταν παραβιάζηται τὸ γράμμα αὐτῶν· ἀρκεῖ νὰ τηρῆται ὁ τύπος τοῦ πολιτεύματος, καὶ νομίζομεν, ὅτι τὸ Σύνταγμα λειτουργεῖ θαυμασίως, ἀδιαφοροῦντες ἂν ἡ οὐσία του φθείρηται καθ’ ἑκάστην. Ὅταν νόμος τις εἰσάγηται, δὲν εἶναι μόνον ἀντισυνταγματικὸς ἂν ἀντίκηται εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀντισυνταγματικὸς ἂν ἀντίκηται εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Καὶ θέλετε ἀπόδειξιν μεγαλειτέραν, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι, ὅπως βαθμηδὸν ὅλαι αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, παρὰ τὴν ῥητὴν παραγγελίαν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐθνικὴ συνέλευσις διὰ τοῦ ΣΤʹ Ψηφίσματός της ἔδωκεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Ἡμεῖς, ἐντολοδόχοι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐξουσίας, τὸ ὁποῖον ἐκείνη ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους εἰς ἡμᾶς ἀπένειμεν, ὠφείλομεν βαθμηδὸν ὅλας τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἰδίως δὲ τὰς περὶ στρατολογίας, νὰ τὰς ὑπαγάγωμεν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἤμεθα οἱ εὐλαβεῖς ἐκτελεσταὶ τῶν παραγγελμάτων τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἐννοῶ διατὶ οἱ πολῖται εἰς τὰς μεταξὺ αὐτῶν σχέσεις καὶ τὰς ἐντεῦθεν προκυπτούσας διαφορὰς νὰ δύνανται νὰ προσφεύγωσιν εἰς ἀρχὴν ἀνεξάρτητον, περιβεβλημένην προνομίας, θεωρηθείσας ἀναγκαίας, ἵνα ἡ κοινωνία παρέχῃ αὐτῇ πλήρη ἐμπιστοσύνην, ἀρχήν, κατὰ τὴν συγκρότησιν τῆς ὁποίας ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν προσόντα, τὰ ὁποῖα δίδουσι νέας ἐγγυήσεις, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαγνώσῃ τὸ δίκαιον καὶ ἐφαρμόσῃ αὐτό, καὶ ὅμως, ὅταν ὁ πολίτης ἔχῃ διαφορὰν μετὰ πολλῷ ἰσχυροτέρου, ὁποῖος εἶναι ἡ πολιτεία, νὰ μὴ δύνηται νὰ προσφεύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια! Εἶναι ἰσότης τοῦτο, εἶναι ἐλευθερία; Ὑπάρχει τι τερατωδέστερον παρὰ νὰ δικάζῃ αὐτὸς ὁ διάδικος; Καὶ διάδικος ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτεία, διότι, ἐνῷ πρόκειται περὶ βαρῶν, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἀπὸ τὸν πολίτην, ἀπαιτεῖ, ὅπως τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἐντεῦθεν γεννῶνται, δικάζωνται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις διορίζει. Ὅλα αὐτὰ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῆς 3ης Σεπτεμβρίου, πρὸ πάντων δὲ ἔχουσα ζωηρὰς τὰς ἐντυπώσεις τῶν ἀδικιῶν, αἵτινες προέκυψαν ἐκ τῆς διοικητικῆς δικαιοδοσίας, οὐ μόνον κατήργησε τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ ῥητῶς ἀπηγόρευσε τὴν ἐκ νέου σύστασίν των καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονίσῃ ὅλας τὰς διαφορὰς τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, παρήγγειλεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια· διότι οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀσφάλεια ὅταν ὁ πολίτης, δικαζόμενος πρὸς τὴν πολιτείαν, ἔχῃ νὰ δικασθῇ ἀπὸ τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ δοκοῦν δύναται νὰ διορίσῃ ἡ πολιτεία. Δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὑπάρχουσιν ὅλαι αἱ ἐπιθυμηταὶ ἐγγυήσεις εἰς τὰ δικαστήρια· οὐχ ἧττον ὅμως, καὶ ὅπως ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους προεξέθηκα, διὰ τὴν ἐπὶ τῇ βάσει προσόντων συγκρότησιν τῶν δικαστηρίων, διότι ἀποτελοῦσιν ἀνεξάρτητον ἐξουσίαν, προσθέσατε δὲ καὶ διὰ τὴν δημοσιότητα, ἡ ὁποία εἶναι σπουδαιοτάτη ἐγγύησις προκειμένου περὶ ἀπονομῆς δικαιοσύνης, ἔχει πᾶσαν τὴν δυνατὴν ἀσφάλειαν ὁ πολίτης, ὅτι θέλει εὕρει τὸ δίκαιόν του. Ἔπειτα, κύριοι, διατί, ὅταν πρόκηται περὶ διατηρήσεως ἢ καταργήσεως νόμου, δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν τοῦ νόμου, δὲν ἐξετάζομεν ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας, ὁποῖα τ’ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου, ἵνα κρίνωμεν ἂν πρέπῃ νὰ τὸν τροποποιήσωμεν ἢ νὰ τὸν διατηρήσωμεν; Θὰ ἦναι ἀνεξήγητον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος πῶς μετὰ τὰ γενόμενα κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν παραπόνων τῶν καλουμένων νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἐξεγερθεῖσαν ἀγανάκτησιν τῆς κοινωνίας, πῶς εὑρέθησαν ἄνθρωποι, ὑποστηρίξαντες νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ αὐτὸ σύστημα, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσῃ τις, ὅπερ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὑπάρχει ἐπιθυμία νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ αὐτὰ ἐκεῖνα στρατολογικὰ ὄργια! Μοὶ λέγουν, ὅτι λαμβάνει μέρος ὁ πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ ὑποθέτουν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἱκανὴ ἐγγύησις· ἀλλὰ λησμονοῦν, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐκδικαζούσῃ τὰ κατὰ τῶν δημαιρεσιῶν παράπονα ἐπιτροπῇ λαμβάνει ἐπίσης μέρος ὁ πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ ὅμως τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι μόνη ἡ ἐγγύησις αὕτη δὲν ἦτο ἐπαρκής.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας· ἤδη ἐξετάζεται τὸ ζήτημα ὑπὸ συνταγματικὴν ἔποψιν.

§89ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τοῦ συνόλου, ὥστε ἐπὶ ὅλων τούτων δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια αἱ αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῶν, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἀποκρουστέα.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν καθιέρωσε τὸ διάταγμα πρὸ πάντων.

§91ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ διάταγμα δὲν ἠδύνατο νὰ νομοθετήσῃ, παραπέμπον εἰς τὰ δικαστήρια τὰ τῶν ἀπαλλαγῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὤφειλε νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέσον τῆς ἐπιτροπῆς.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠδύνατο νὰ παραπέμψῃ εἰς τὰ δικαστήρια. (Θόρυβος.)

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκηρύχθησαν τὰ δικαστήρια ἀναρμόδια.

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἐζήτησαν δι’ ἐγκυκλίου νὰ μεταβιβάσωσιν εἰς αὐτὰ τοιαῦτα δικαιώματα.

§95ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα ὑποστηρίξω τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῷ συνόλῳ, ὡς ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πάλης βουλευτὴς, διότι ἀπ’ ἀρχῆς εἶχον τὴν ἰδέαν —καὶ μάρτυς εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως— νὰ ὑποβάλω πρότασιν, ὅπως ὑπαχθῶσιν ὅλαι αἱ περὶ ἀπαλλαγῶν αἰτήσεις τῶν ἐπιστράτων εἰς τὰ δικαστήρια· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Τρικούπης ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο τοῦτο κάλλιον νὰ ἐπιτευχθῇ δι’ ἐπιτροπῶν ἐκ δικαστῶν ἰσοβίων καταρτιζομένων, ὑπεχώρησα εἰς τὴν γνώμην του, ὑποθέτων μάλιστα, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνεπιφυλάκτως συμμερισθεὶς τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, τὸ ζήτημα ἦτο λελυμένον. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, εἶναι ὅμως ἐναντίον εἰς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ἰδίως εἰς τὸ ΣΤʹ ψήφισμα τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἀπῄτησεν, ἵνα ὅλαι αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, καὶ ὀνομαστὶ αἱ ἀφορῶσαι τὰ στρατολογικὰ, ὑπαχθῶσιν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς βαθμιαίας καταργήσεως ὅλων τῶν διαδικασιῶν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ τῆς παραπομπῆς αὐτῶν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διὸ καὶ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ μὴ συμφώνου πρὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην.

§96ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ, ὅστις ἤθελον ἀμφισβητήσει τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχουν τὰ τακτικὰ δικαστήρια εἰς τὴν ἐκδίκασιν πασῶν τῶν διαφορῶν, αἵτινες ὑποβάλλονται εἰς αὐτά· φοβοῦμαι μόνον μὴ ἡ τάσις, ἥτις κατέλαβεν ἡμᾶς τοῦ ν’ ἀναθέσωμεν τὰ πάντα εἰς τὰ δικαστήρια, καταστρέψῃ καὶ αὐτὴν τὴν βάσιν τῶν δικαστηρίων. Δὲν ἠρκέσθημεν εἰς τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχουν τὰ δικαστήρια ἐκδικάζοντα τὰς διαφορὰς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, ἀλλ’ ἠθελήσαμεν νὰ παρεισαγάγωμεν καὶ ἄλλας, καὶ ἀνεμίξαμεν τὰ δικαστήρια εἰς τὰ ἐκλογικὰ, εἰς τὰ στρατολογικὰ καὶ εἰς ἄλλα, οὕτω δὲ κινδυνεύομεν οὐ μόνον νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς διαῤῥύθμισιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ καταστρέψωμεν καὶ αὐτὴν τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἀπρόσβλητος μέχρι τοῦδε. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ἰακωβάτος καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου· ἂν εἶχεν οὕτως, βεβαίως ἀπὸ τὸ 1862 δὲν θὰ εἴχομεν νόμους, οἱ ὁποῖοι καθιεροῦν διοικητικὴν δικαιοδοσίαν. Τὸ Σύνταγμα μάλιστα τοῦ 1862 ἔλυσε τὸ ζήτημα, καὶ διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 101 ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων, καὶ ἂν ῥίψητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων τῆς Συνελεύσεως ἕν βλέμμα, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἔχουν ἐντελῶς ἄδικον οἱ προλαλήσαντες. Ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε τὸ ἄρθρον 101 δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι ἤθελε καὶ ἐν Ἑλλάδι νὰ συστηθῶσι διοικητικὰ δικαστήρια· ὁ μακαρίτης Διομήδης Κυριακὸς ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Ἰακωβάτου καὶ ἐζήτησε νὰ τροπολογηθῇ τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ ὁ μακαρίτης Κόκκινος ὑπεστήριξε τὸ ἄρθρον 101 ὡς ἔχει, καὶ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, διότι δὲν εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, διότι καὶ εἰς ἄλλα συνταγματικὰ Κράτη ὑπάρχουν διοικητικὰ δικαστήρια· εἰς τὴν Γαλλίαν λειτουργοῦσι, π. χ., καὶ ἀλλαχοῦ.

§97ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὑπάρχουν.

§98ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀγόρευσιν τοῦ μακαρίτου Κοκίνου, ἥτις εἶνε συντομωτάτη. Ἡ ἰδέα τοῦ μακαρίτου Κυριακοῦ εἶχε τεθῆ ὡς τροπολογία, ἀλλ’ ἀπεῤῥίφθη, καὶ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὡς εἶχε, μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ μακαρίτης Κόκινος. Ἰδοὺ τί εἶπεν «Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ κειμένου τοῦ ἄρθρου..... (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς συνελεύσεως)· κατὰ συνέπειαν, λέγει ὁ Κόκινος, τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ σύστασις διοικητικῶν δικαστηρίων· ἐννοεῖται δὲ ὅτι τὰ διοικητικὰ δικαστήρια ψηφίζονται ἑκάστοτε διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος λαμβάνει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλίζουν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δικαστηρίων τούτων.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἰδία Συνέλευσις ἔλυσε τὸ ζήτημα διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισε μετὰ τὸ Σύνταγμα, περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐσύστησεν εἰδικὰς ἐπιτροπὰς. Δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ συστήσωμεν εἰδικὰ δικαστήρια· ἀρκεῖ νόμος νὰ συστήσῃ αὐτά.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§101ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ ἐπίστρατοι τοῦ ναυτικοῦ ποῦ θὰ δικάζωνται; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ τι;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ γείνῃ προσθήκη. (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.) Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν ὑπέβαλον ἔκθεσιν μειονοψηφίας καὶ πλειονοψηφίας ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ὡσαύτως ὑπεβλήθη ἔκθεσις μειονοψηφίας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου.

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Μετὰ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ὑπάρχει σύμβασις, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία ἐκτελεῖ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους ἐπὶ ἀποζημιώσει, ἕνεκα προσεγγίσεων εἰς ἄγονα μέρη, ἐξ ὧν δὲν ἀπολαμβάνει. Ἡ ἰσχὺς τῆς συμβάσεως αὐτῆς λήγει εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους· ἑπομένως, ἂν δὲν ληφθῇ μέτρον τι, ἡ συγκοινωνία θὰ διακοπῇ, ἐκτὸς τῶν γραμμῶν ἐκείνων, αἵτινες εἰσὶ προσοδοφόροι καὶ εἰς τὰς ὁποίας βεβαίως θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία εἴτε ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἑταιρίας, εἴτε καὶ ὑπὸ ἄλλων· ἀλλὰ πλεῖστα ὅσα μέρη τῆς ἐπικρατείας ἀπόκεντρα θὰ μείνωσιν ἄνευ συγκοινωνίας. Διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις μετὰ μακρὰν σκέψιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συνωμολόγησε νέαν σύμβασιν μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τὴν κύρωσιν τῆς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν βάσανον καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· ἐπειδὴ δὲ, ὡς εἶπον, παύει ἡ ἰσχὺς τῆς ὑφισταμένης συμβάσεως, ἑπομένως θὰ παύσῃ ἡ συγκοινωνία εἰς τὰ πλεῖστα μέρη τῆς ἐπικρατείας τ’ ἀπόκεντρα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατεπεῖγον καὶ νὰ ἐγκρίνῃ ν’ ἀναγνωσθῇ σήμερον εἰς πρώτην συζήτησιν· ἐὰν δὲ κριθῇ ἀναγκαία συζήτησίς τις ἐπ’ αὐτοῦ, δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ τὴν πρώτην καλλίτερον.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§107ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, κατόπιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῶν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν καὶ τὸ ὁποῖον ἤδη ἀποτελεῖ νόμον, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄσκοπον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἔχει ὑποβεβλημένον τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 51 σχέδιον νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ στρατιωτικὰ μέλη τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ μὴ ἐντοπίων ὑπαλλήλων· νομίζων δὲ ὅτι ἐπείγει ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προμνησθέντος, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα συναινέσῃ νὰ προταχθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ προτάξῃ τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην βεβαίως δὲν δύναται ν’ ἀντιταχθῇ τις παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὅπως, πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τῶν τῆς συμβάσεως, ψηφίσῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως μετὰ τὸ ἤδη ψηφισθέν, τὸ νομοσχέδιον, λέγω, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν ταγματάρχην Ἐμὶν Κορτζιᾶν.

§109ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκεται.)

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεβλήθη ἄλλο νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τροπολογοῦν τὸ πρῶτον· δέον ἄρα νὰ ψηφισθῇ οὐχὶ τὸ ἀναγνωσθέν, ἀλλὰ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 48, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ Κυβέρνησις κατόπιν τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμον, ὑπέβαλε νέον νομοσχέδιον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἐσυζητήθη δίς.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νέον ἔρχεται ὡς τροπολογία, συναρμολογηθεῖσα κατόπιν συνεννοήσεως. (Ἀναγινώσκεται.)

§113ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος καὶ πρέπει νὰ γείνῃ μυστικὴ ψηφοφορία. Κάμνω ἁπλῶς τὴν παρατήρησιν αὐτήν, ὅπως μὴ ἐν τῷ μέλλοντι θεωρηθῇ ἡ σημερινὴ παράβασις ὡς προηγούμενον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὶς ἐσυζητήθη καὶ δὲν ἐγένετο παρατήρησις, ἕπεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν νομίζει αὐτὸ προσωπικόν. Ἀφοῦ ὅμως ἐγένετο ἔνστασις, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ.

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσήχθη πρὸς κύρωσιν Διατάγματος, δὲν εἰσάγεται δὲ ὑπὸ βουλευτοῦ, δὲν εἶναι προσωπικόν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι δὲν εἶναι προσωπικὸν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπιψηφίζεται ἐπίσης δι’ ἀναστάσεως καὶ τὸ νομοσχέδιον.)

§117ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικούρων ἰατρῶν κτλ.

§118ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπομεν, ὅτι θὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§119ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Γνωμοδοτήσας, κύριοι, κατὰ τῆς συμβάσεως καὶ πρὸ πάντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος αὐτὴν τὴν σύμβασιν καὶ εὑρεθεὶς μόνος ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου, προσέτι δὲ, διότι θεωρῶ, ὅτι ἔχομεν καὶ συμφέρον νὰ ταχύνωμεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, διότι νομίζει, ὅτι μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου ἐξακολουθεῖ ἡ ὑφισταμένη σύμβασις.

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ νομίζω, εἶναι βέβαιον.

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζετε ὅμως, ὅτι, ἐὰν ἡ σύμβασις δὲν ψηφισθῇ ἐγκαίρως, θέλει ὑπάρξει στέρησις ὡς πρὸς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, καὶ μάλιστα ἀνησυχεῖ καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Δωρίδος κ. Κότταρης. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ σύμβασις, καλλίτερον εἶναι ν’ ἀποῤῥιφθῇ ταχύτερα, ὅπως φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου δι’ ἄλλης συμβάσεως, νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ἐστερημένοι συγκοινωνίας. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται ἡ σύμβασις, προτίθεμαι κυρίως νὰ ὁμιλήσω, δὲν ἔχω δὲ σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω τὰς ἀρχὰς, αἵτινες ἐξετέθησαν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως. Μοὶ φαίνεται, ὅτι πρώτη ἀρχὴ ἐκτίθεται ἡ ἀποζημίωσις κατ’ ἔτος ὡρισμένου ποσοῦ· βʹ, ὅτι οὐδὲν ἀτμοκίνητον δύναται νὰ δέχηται ἐπιβάτας ἄνευ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὅρων, περὶ ὧν γίνεται λόγος κατόπιν. Ἐκ τῶν ὅρων τούτων εἶναι ἡ διατίμησις κεκανονισμένων ναύλων ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, ἢ ὑπὸ τοῦ νομάρχου.

§125ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει τοιαύτην διάταξιν.

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ἄρθρον 3 λέγει: «Οὐδὲν ἀτμόπλοιον δύναται νὰ δέχηται ἐπιβάτας, ἂν μὴ τὸ τιμολόγιον αὐτοῦ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν κτλ.»

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῶς νὰ ὑποβληθῇ.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. «Πᾶσαν ἐλάττωσιν ὀφείλει νὰ γνωστοποιῇ εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν τοῦ τόπου, ἐν ᾗ θὰ λάβῃ χώραν ἡ ἐλάττωσις αὕτη, τὴν προτεραίαν τοῦ ἀπόπλου. Ὁ παραβαίνων τὴν διάταξιν ταύτην πλοίαρχος τιμωρεῖται μὲ πρόστιμον δρ. 500, καὶ ἐν ὑποτροπῇ 1000.» Συνδέεται τόρα τοῦτο μὲ τὸ ἕβδομον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, καθ’ ὃ ἡ ἑταιρία δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν, ἀλλὰ τότε μόνον, ὅταν ἄλλη τις ἑταιρία, ἢ πλοίαρχος ἀτμοπλοίου ἐπὶ τῆς αὐτῆς συγκοινωνίας κτλ. προσδιορίσῃ κατώτερον ναῦλον. Τί ἐξάγεται ἐκ τούτου, ὅταν συνδέσητε τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας πᾶν ἀτμόπλοιον ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὸ τιμολόγιόν του εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν;

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῶς, ἐπαναλαμβάνω.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔστω καὶ ἁπλῶς. Δὲν ἐννοῶ διατί νὰ τὸ ὑποβάλῃ, ἔστω καὶ ἁπλῶς· δὲν ἐννοῶ τὸν σκοπόν.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει σκοπός.

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ πράξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν, ἐννοῶ, ὅτι δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοιαύτην διατύπωσιν, ὅπως ὅτε θέλετε νὰ ἐκδώσητε ἐφημερίδα, ἤ ὅτε θέλετε νὰ συστήσητε κατάστημα ἐπικίνδυνον εἰς τὴν δημόσιον ὑγείαν· ἀλλὰ ν’ ἀπαγορεύσωμεν νὰ δεχθῇ ἐπιβάτας, ἔστω καὶ ἁπλῶς, αὐτὸ δὲν τὸ ἐννοῶ.

§133ΡΑΛΛΗΣ. Σκοπὸς ὑφίσταται, διότι θέλει νὰ γνωρίζῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία νὰ καταβιβάζῃ τὸν ναῦλον.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι.

§135ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δέχεσθε νὰ χορηγήσητε εἰς ἑταιρίαν ἀποζημίωσιν σπουδαίαν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, δυσανάλογον εἰς τὰ μέσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ καταφεύγετε εἰς δύο ταμεῖα, εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶναι τόσον πλούσιον, ὥστε μόνον νὰ χορηγήσῃ τὴν ἀποζημίωσιν. Προστίθεται καὶ τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν μόνον, καὶ διὰ τοῦτο δίδετε, οὕτως εἰπεῖν, δύο μαστοὺς νὰ θηλάζῃ ἡ ἑταιρία....

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι νέον, εἶναι παλαιόν.

§137ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κάκιστα εἶναι νὰ λέγητε, ὅτι δὲν εἶναι νέον, ἀλλὰ παλαιὸν καὶ νὰ μὲ διακόπτητε, λέγοντες τοῦτο, διὰ νὰ καταδείξητε, ὅτι μέλλετε νὰ τὸ ἀκολουθήσητε. Σᾶς συλλυποῦμαι, ὅταν σᾶς ἀκούω νὰ λέγητε, ὅτι δὲν θέλετε νὰ διορθώσητε τὰ ἐλαττώματα τοῦ παρελθόντος.

§138ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι πολὺ ζωηρός.

§139ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὲ ὅλην τὴν ζωηρότητα καὶ μὲ περισσοτέραν ἀκόμη, ἂν ἠδυνάμην, ἤθελον ἐκφράσει ὅ,τι προτίθεμαι. Δὲν εἶμαι laudator temporis acti. Λέγω λοιπὸν, ὅτι παραχωρεῖτε εἰς μίαν ἑταιρίαν δύο μαστοὺς νὰ θηλάζῃ, καὶ συνάμα σχηματίζεται μηχανισμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνεργεῖται, ὥστε πᾶς ὅστις ἐπιχειρεῖ ἐν Ἑλλάδι τὴν συγκοινωνίαν δι’ ἀτμοπλοίων, αὐτὸς πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς λογοκρισίαν, καὶ ἰδοὺ διατί. Τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὁ Νομάρχης εὑρίσκονται εἰς ἰδιαιτέρας σχέσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας καὶ λόγῳ αὐτῶν εἰδοποιοῦσι τὴν ἑταιρίαν νὰ καταβιβάσῃ τοὺς ναύλους ἐγκαίρως, διὰ νὰ καταστρέψῃ τὸν συναγωνισμόν. Ἐννοεῖται, ὅτι σχηματίζετε τοιοῦτον μηχάνημα, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖ τὸ ἔλαιον ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ στρέφωνται οἱ τροχοὶ εἰς τρόπον ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀδύνατος ὁ συναγωνισμὸς ἐν Ἑλλάδι. Ἐπιτρέπεται, ἐρωτῶ, εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Ἐπικράτειαν νὰ καταστρέφῃ τὸν συναγωνισμὸν διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου καὶ τῶν φορολογουμένων, ἵνα ὑπηρετήσῃ τὸν ἕνα ἐκ τῶν πολλῶν; Ἠκούσατε ποτὲ τοιαῦτα τερατεύματα εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιδιώκῃ τὰ συμφέροντά της καὶ τὸ κέρδος της, διότι τοῦτο ἔχει ἔργον, καὶ ἔχει ἀρκετὰ φῶτα νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων της, ὡς εἶναι καὶ ἐπιτηδεία νὰ πείσῃ ὑπουργοὺς νὰ παρουσιασθοῦν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τοῦ ἔθνους ἐν πλήρει δημοσιότητι, νὰ παραστήσουν πρόσωπον ἐργαζόμενον ὑπὲρ ἰδιωτικῶν συμφερόντων, ἀναφανδὸν λέγοντες, ἰδοὺ τί πράττομεν: τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου ταμείου χορηγοῦμεν ἀποκλειστικῶς εἰς μίαν ἑταιρίαν, δίδομεν δὲ τὴν συνδρομὴν αὐτὴν, διὰ νὰ καταστρέψωμεν τὸν συναγωνισμόν· αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλατήριον αὐτῆς τῆς συμβάσεως καὶ περὶ αὐτοῦ μόνου πρόκειται. Πρὸς μόνην δὲ δικαιολόγησιν προτείνετε, ὅτι τοῦτο ὑπάρχει ἔκπαλαι, at antiquo, οὐδὲ εἶναι νέον. Ἐνῷ παραχωρεῖτε τοιαύτην σπουδαίαν ὑπερμεγέθη συνδρομὴν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, δὲν εἶδα οὔτε νύξιν, οὔτε ὑπεβλήθη ἐξήγησις, ὅπως μᾶς φωτίσῃ περὶ τῆς ἀναλογίας αὐτῆς τῆς συνδρομῆς. Ἴσως ἀρκεῖ τὸ παρελθὸν, καὶ ἠκούσατε τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργός. Ἀλλὰ τότε διατί συζητοῦμεν, ὅταν δὲν πρόκηται νὰ ἐξετάσωμεν τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ παρελθόν; Ἐὰν θελήσωμεν τώρα νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τῆς ἀμοιβῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ κυβέρνησις νὰ δώσῃ εἰς ἑταιρίαν, δὲν εἶμαι ποσῶς ἐναντίος νὰ δοθῇ ἀμοιβὴ ἀνάλογος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει. Ποία εἶναι ἡ ἀμοιβή, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ λάβῃ ἡ ἑταιρία, ἥτις μέλλει νὰ ἐκτελῇ τοιαῦτα ἔργα, εἶναι σαφεστάτη, εἶναι γνωστή, οὐδὲ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ σήμερον, καὶ τὰ γεγονότα ἀπέδειξαν διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀφότου ἐπετράπη εἰς πάντα τὰ ἀτμόπλοια ἡ ἀκτοπλοΐα, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν γραμμαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὠφέλιμοι, καὶ γραμμαὶ, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπρόσοδοι, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι αἱ ἑταιρίαι, αἵτινες συνηγωνίσθησαν, δὲν εἶναι δυσηρεστημέναι, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐξακολουθοῦσι μὲ κέρδος. Λοιπὸν ἔχετε γραμμάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπικερδεῖς, ἀλλὰ ἔχετε καὶ ἐπιζημίους. Πρέπει πρὸ πάντων νὰ διακρίνητε αὐτὰς τὰς γραμμάς. Τὸ πρῶτον ἔργον τῆς κυβερνήσεως, πρὶν προβῇ εἰς τοιαύτην σύμβασιν, εἶναι νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα νὰ τὰ μελετήσῃ καὶ νὰ καταδείξῃ ποῖαι εἶναι αἱ γραμμαὶ αἱ ἐπικερδεῖς καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἐπιζήμιοι, καὶ τότε νὰ ἐρωτήσωμεν ποία εἶναι ἡ δαπάνη πρὸς τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς πόση εἶναι δικαία ἀποζημίωσις. Τότε ἀρκεῖ νὰ εὕρωμεν ἑταιρίαν, ἥτις δέχεται τὴν ὡρισμένην ἀποζημίωσιν τὴν ἀναλογοῦσαν πρὸς τὰς δαπάνας τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν πληρεστέραν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους. Ποίας δυσκολίας δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν; Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν εἰμὴ μία μόνη ἑταιρία, ὡς εὑρισκόμεθα πρὸ χρόνων εἰς τοιαύτην θέσιν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλο, εἰμὴ ὅ,τι ἐπράττομεν κατὰ τὸ παρελθόν, τὸ ὁποῖον παραπολὺ ἀγαπᾷ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς laudator temporis acti, ἔπρεπεν ἴσως νὰ ὑποχωρήσωμεν. Ὑπῆρχεν ἐποχή, καθ’ ἣν εἴχομεν μίαν μόνην ἑταιρίαν, καὶ αὕτη ἠδύνατο νὰ μᾶς εἰπῇ: Ἰδοὺ αἱ προτάσεις μου, νὰ μοὶ δώσητε τοσαύτην ἀποζημίωσιν. Σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἐπισφαλῆ καὶ ἄνισον θέσιν, ὅπως κατὰ τὸ παρελθόν, διότι σήμερον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλείονας ἑταιρίας, αἵτινες ὑπέβαλον προτάσεις. Δυστυχῶς εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς, οὔτε κἂν ἐδόθη καιρὸς πρὸς ἐξέτασιν, ἐὰν αὐταὶ αἱ ἑταιρίαι ὦσιν ἀξιόχρεοι, ὥστε, ἐὰν μ’ ἐρωτήσητε, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ὑπάρχουν ἑταιρίαι, ὅτι ὑπάρχουν προτάσεις· δὲν βλέπω τοὐλάχιστον ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τοῦ εἰσαγαγόντος τὴν σύμβασιν βεβαιοῦσαν, ὅτι ἔλαβε γνῶσιν αὐτῶν, ὅτι ἠρύσθη ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἠδυνήθη νὰ ἀρυσθῇ διοικητικῶς, ὅπως βεβαιώσῃ πράγματα. Ἐγὼ ἑπομένως δὲν εὑρίσκομαι ἐνώπιον πραγμάτων, ἀλλὰ ἐνώπιον μόνον τοῦ λέγοντος, ὅτι ἰδιαίτεραι ἐπιχειρήσεις ἐξακολουθοῦσιν ὠφελούμεναι καὶ μὴ στερούμεναι κέρδους· ἐὰν οὐδὲν ἐκέρδιζον, μετὰ ἕνα μῆνα ἤθελον ἀποχωρήσει. Δὲν εἶναι τὰ ἀτμοκίνητα ἐξ ἐκείνων τῶν ἐπιχειρήσεων, τὰς ὁποίας δύναταί τις νὰ διεξαγάγῃ ἐπὶ μακρὸν, καὶ αἱ ζημίαι καὶ αἱ δαπάναι εἶναι τόσον σπουδαῖαι, ὥστε μετὰ ἕνα μῆνα ἐκλέγουσι τὰ μέσα καὶ παύει ἡ συνέχεια. Ἔχω λοιπὸν αὐτὸ τὸ γεγονὸς καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι ν’ ἀπαιτήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, α) ποῖαι εἶναι αἱ ἄγονοι γραμμαὶ καὶ πόσαι αἱ δαπάναι διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν τῶν ἀγόνων γραμμῶν καὶ βʹ) ποίαν ἀξίαν ἔχουν αἱ ἄλλαι προτάσεις καὶ ἐὰν ἦναι ἀξιόχρεοι οἱ προτείνοντες. Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι τὸ Κράτος ἤθελε δώσει εἰς ἄλλην ἑταιρίαν τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συγκοινωνίας, τί νομίζετε ὅτι θὰ συμβῇ; θὰ βλάψητε τάχα ἑαυτούς, διότι ἐντὸς ὀλίγου δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συγκοινωνίαν ἡ νέα ἑταιρία; ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος δὲν θὰ ἦναι τάχα εἰς κατάστασιν νὰ εὕρῃ τότε ἄλλην; Δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλοι, οἵτινες θ’ ἀναλάβουν αὐτὸ τὸ ἔργον; τοῦτο θέλει εἶναι μοναδικὸν φαινόμενον. Ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατὸν ἄλλοτε, δὲν τὸ πιστεύω ὅμως σήμερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἐρωτῶ, τί θὰ συμβῇ, ἐὰν παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν σύμβασιν καὶ τὸν νόμον τὸν ἐπικυροῦντα; ἰδοὺ τί θέλει συμβῆ. Θὰ ἐξασφαλίσητε τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας, θὰ δώσητε ἀποζημίωσιν, διὰ τῆς ὁποίας αὕτη θέλει ἐξέλθει νικητὴς ἐν τῷ συναγωνισμῷ δαπάναις τοῦ Κράτους, καὶ τότε ὁ συναγωνισμὸς θέλει ἐκλείψει, διότι κατὰ φυσικὸν λόγον, τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ἡ ἀμοιβὴ θέλει ὑπηρετήσει τὴν πρόθεσιν.

§140Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ προθέσεως μὴ ὁμιλεῖτε, διότι ἔχετε ἄδικον.

§141ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί; ποῖος θὰ μοὶ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα;

§142Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ καθῆκόν σου.

§143ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς;

§144Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ ὑποχρεώσεις σου.

§145ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, κ. Πρωθυπουργέ, ὅτι δὲν ὀφείλω νὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν, διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ προθέσεως.

§146Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ξεσυνερισθῶ.

§147ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι πᾶν τὸ κινούμενον ἔχει καὶ τὸ κινοῦν.

§148ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πᾶν ὅ,τι καὶ σεῖς λέγετε, ἐκ προθέσεως τὸ λέγετε.

§149ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα· ὁσάκις ἔρχομαι ἐδῶ, ἐκ προθέσεως ἔρχομαι, ἂν δὲ νομίζητε, ὅτι ἐκ προθέσεως δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, πολὺ λανθάνεσθε.

§150ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Καὶ σεῖς λανθάνεσθε, καὶ λυποῦμαι.

§151ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν μὲ ταράττουν αὐτά.

§152ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Καὶ ἐμὲ δὲν μὲ ταράττουν. (Θόρυβος.)

§153ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὐδὲν ἄλλο ἀκούω, εἰμὴ φωνὴν βραχνὴν καὶ βατραχώδη.

§154ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι διόλου βραχνὴ, καὶ ἂν θέλῃς, σοῦ τὸ ἀποδεικνύω.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἐν παντὶ ὄρῳ ὑπάρχει βεβαίως πρόθεσις, ἥτις δὲν εἶναι πάντοτε κακή. Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς εἶναι κατεσκευασμένος ὁ νοῦς ἐκείνου......

§156ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τὴν ἡλικίαν σου.

§157ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀνακαλέσῃ.

§158ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἀνακαλῶ τίποτε.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, παρακαλῶ, κύριοι.

§160ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι πᾶσα διάταξις ἔχει πρόθεσιν, ἔχει τὴν πρόθεσιν αὐτῆς τῆς διατάξεως· ἐδῶ ἡ πρόθεσις εἶναι νὰ δοθῇ ἀμοιβὴ 600 χιλιάδων δραχμῶν. Ποία χρῆσις γίνεται αὐτῆς τῆς ἀμοιβῆς; Ἐὰν γίνεται χρῆσις δι’ ἀποζημίωσιν τῆς δαπάνης, τότε ἡ ἀποζημίωσις δικαιολογεῖται πληρέστατα. Ἐὰν μοὶ εἴπουν, ὅτι αἱ γραμμαὶ αἱ ἄγονοι ἀπαιτοῦν δαπάνην 600 χιλιάδων δραχμῶν, τότε δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, καὶ τότε ἔσφαλλον. Ὄχι ὅμως κατὰ τὴν ἔννοιαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος μὲ διακόπτει· ἐὰν ὅμως βλέπω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀποζημίωσις συντελεῖ εἰς ἄλλο τι, καὶ αὐτὸ τὸ ἄλλο τι εἶναι νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν ἄλλης ἑταιρίας, τότε οὐδὲν ἄλλο πράττομεν, εἰμὴ νὰ γείνωμεν οἱ ἀρωγοί.

§161Α. ΖΕΡΒΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς Τραπέζης, δὲν τὰ εἴπετε αὐτά.

§162ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω τοιαῦτα πράγματα, προκειμένου περὶ τῆς Τραπέζης; Τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, τὸ νὰ δύναταί τις δι’ ὀλίγων χρημάτων νὰ μεταβαίνῃ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον διὰ τὰς ὑποθέσεις του, τὸ νομίζετε μηδέν; Ἅμα καταστρέψετε τὸν συναγωνισμὸν, ἐξηφανίσατε αὐτὸ τὸ συμφέρον. Θὰ ἐκλείψουν οἱ ἄλλοι συναγωνιζόμενοι, θὰ μένῃ μόνη αὐτὴ ἡ ἑταιρία, καὶ θὰ διατηρῇ τὴν διατίμησιν, τὴν ὁποίαν θέλει, καὶ θὰ τὴν διατηρῇ ἐπὶ 12 ἔτη. Ἔλθετε ὅμως καὶ εἰς τὰς ἄλλας συνεπείας· ἐδώσατε αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν, κατεστρέψατε τὸν συναγωνισμόν, διήνυσε τὰ 12 ἔτη ἡ ἑταιρία, τί ἀπεκτήσατε; Ἔχει σήμερον 5 ἀτμοκίνητα· σᾶς ὑπόσχεται νὰ προσθέσῃ ἄλλα τρία.

§163ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὀκτὼ ἔχει.

§164ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂς ἦναι ὀκτώ. Λοιπὸν μετὰ τὸ πέρας τῶν 12 ἐτῶν, μετὰ τόσας θυσίας, τί θὰ ἔχωμεν; Αὐτὰ τὰ 11 ἀτμοκίνητα νομίζετε, ὅτι τὰ τρία σεσηπότα τὰ ὑπάρχοντα, καὶ τὰ ἄλλα 5, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ἀμφίβολος, θὰ ὑπάρχουν τότε; Ὥστε μετὰ 12 ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν παρὰ τρία ἀτμοκίνητα, τὰ ὁποῖα τώρα θὰ καταστραφῶσι καὶ τὰ ὁποῖα μετὰ 12 ἔτη θὰ ἦναι μηδέν.

§165ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ κάμωμεν;

§166ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κάμητε, εἶναι νὰ μὴ πολεμήσητε τὸν συναγωνισμόν.

§167ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸν πολεμοῦμεν.

§168ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ δεύτερον εἶναι νὰ μὴ χορηγήσητε σεῖς τὰ χρήματα ὡς ἐφόδιον κατὰ τοῦ συναγωνισμοῦ, καὶ νὰ σκεφθῆτε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συμφέροντος ἀτομικοῦ, ἀλλὰ ὑπὲρ αὐτοῦ προσφέρονται ὁλοκαύτωμα τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει πληθυσμὸν ναυτικόν, ὅστις εἶναι ἡ δύναμις τῆς Ἑλλάδος. Ὅσοι περιγράφουν τὴν Ἑλλάδα θαυμάζουν τὸν ναυτικὸν αὐτῆς πληθυσμόν. Ἡ Ἑλλὰς δυστυχῶς στερεῖται πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν ἔχει μεγάλα πολεμικὰ σκάφη, δὲν ἔχει τηλεβόλα, δὲν ἔγειναν ὅλα τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν προετοιμάζει, ἔχει ὅμως σπουδαίαν δύναμιν, περὶ τῆς ὁποίας καὶ αἱ μεγάλαι Δυνάμεις σκέπτονται, ἔχει 50 ἢ 60 χιλιάδας ναύτας ἐργάτας τῆς θαλάσσης καὶ δι’ αὐτῶν ἀριθμεῖται ἐντὸς τῆς λεκάνης τῆς Μεσογείου ὡς ναυτικὴ δύναμις, διότι ἔχει 60 χιλιάδας ναύτας, οἱ ὁποῖοι ἐνδέχεται μίαν ἡμέραν νὰ ἀναφανοῦν χρήσιμοι, καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ γείνῃ ἐπιζήτητος διὰ τὴν συμμαχίαν της διὰ τὰς 60 χιλιάδας ναύτας, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ γείνουν καὶ 80 χιλιάδες. Σᾶς ἐρωτῶ, αὐτοὶ οἱ 60 χιλιάδες ναῦται τῆς Ἑλλάδος πῶς τρέφονται σήμερον; Ἐρωτήσατε ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία, ἐρωτήσατε ἡ ἡρωικὴ Ὕδρα σήμερον πόσα ἔχει πλοῖα; εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται; Αἱ Σπέτσαι, τὸ Κρανίδιον, τὸ Γαλαξείδιον ποῦ εὑρίσκονται; Ποῦ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ μεγάθυμοι, οἱ τολμηροὶ ναῦται τῆς Μεσογείου, τοὺς ὁποίους ὅλοι ἐθαύμαζον καὶ ἔψαλλον οἱ ποιηταί; Ποῦ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὑπερήφανοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔφερον ζώνην πλατεῖαν καὶ ὅπλα κατάχρυσα ἐν αὐτῇ καὶ μὲ ὑψηλὸν ἐβάδιζον μέτωπον, ὥστε οὐδεὶς ἐτόλμα νὰ τοὺς προσβλέψῃ, ἀληθῆ δελφίνια τῆς θαλάσσης; Δύναται πλέον ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὴν ἀτμοκίνητον ὅλων τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ἐρωτήσατε πῶς μεταφέρονται σήμερον τὰ σιτηρὰ ἀπὸ τοῦ Δουνάβεως· ἄλλοτε εἴχομεν τὸ μονοπώλιον ἡμεῖς. Σήμερον ἓν ἀτμόπλοιον δύναται νὰ μεταφέρῃ τὸ φορτίον δέκα ἱστιοφόρων καὶ νὰ τὸ μεταφέρῃ εἰς 5 ἢ 6 ἡμέρας εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἐνῷ τὸ ἱστιοφόρον θέλει 50 ἡμέρας, εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲ εἰς 20, ἐνῷ τὸ ἱστιοφόρον θέλει 60, 80 ἡμέρας μὲ τόσους κινδύνους, μὲ τόσας δαπάνας, μὲ πλήρωμα πολὺ περισσότερον τοῦ ἀτμοκινήτου. Δὲν βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ ναυτιλία μας εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν οἰκτράν, εἰς κατάστασιν φθίσεως; Πῶς νὰ ὀνομάσω τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀδιαφορεῖ ἐπὶ τοιούτου θέματος; Ποῦ εἶναι ἡ καρδία; Ποῖος εἶναι ὁ νοῦς αὐτῆς; Τί ὀφείλει λοιπὸν νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐρωτῶ· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν δι’ ἀτμοῦ ναυτιλίαν, ὀφείλει νὰ εὕρῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐμψυχώσῃ αὐτήν, νὰ τὴν ἀνυψώσῃ διὰ τῆς ἀναπτύξεως πολλῶν ἑταιριῶν, ὄχι διὰ τῆς καταστροφῆς ὅλων τῶν ἄλλων ὑπὲρ μιᾶς μόνης, ἡ ὁποία σᾶς ὑπόσχεται μετὰ 12 ἔτη νὰ ἔχητε 8 σεσηπότα καὶ 3 μόλις σωζόμενα ἀτμόπλοια. Τὰ ἱστιοφόρα μας δὲν θέλουν εἶσθαι εἰς κατάστασιν πλέον νὰ ὑπάρχουν, καὶ καθ’ ἡμέραν βλέπετε, ὅτι ἢ μένουν ἀργά, ἢ πωλοῦνται· βλέπετε, ὅτι τὰ ναυπηγεῖά μας εἶναι σχεδὸν ἐν ἀργίᾳ, οὐδὲ ναυπηγοῦνται σήμερον, ὅπως πρὸ 10 ἐτῶν, μεγάλα πλοῖα, ὅτε δὲν ὑπῆρχε τόπος νὰ ναυπηγηθῶσιν, ἐνῷ σήμερον βλέπετε ἁπανταχοῦ πλήρη εὐρυχωρίαν. Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω πλείονα εἰς ὅποιον ἔχει αἴσθημα ἑλληνικὸν, εἰς ἐκεῖνον, ὅστις δὲν βλέπει μόνον τὰ δεινά, ἀλλὰ καὶ προνοεῖ ὑπὲρ τῆς θεραπείας των· λέγω λοιπόν, ὅτι καὶ ἡ σύμβασις καὶ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος τὴν ἐπικυροῖ, εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἀπαράδεκτος.

§169ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὸ θέμα, περὶ οὗ πρόκειται, θὰ τὸ συζητήσω μὲ ψυχρὸν αἷμα, διότι οὐδένα λόγον ἔχω νὰ φανῶ, καί τοι νεώτερος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, τόσον ζωηρὸς κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ὅσον ἐφάνη ἀκαίρως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Καλλιγᾶς. Τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι κοινωνικὰ καὶ ἐξετάζονται μὲ ψυχρὸν αἷμα, καὶ διὰ νὰ εὑρεθῇ τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμφέρον, πρέπει ἡ συζήτησις νὰ ἦναι ἀπαθής. Θὰ ἐκθέσω τὰ πράγματα, ὡς ἔχουν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς αὐτὴν ἀπόκειται νὰ παραδεχθῇ ἢ μὴ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔκρινεν ἀναγκαίαν καὶ συμφέρουσαν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ἀπὸ 25 ἐτῶν ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ὑπηρετεῖ τὴν συγκοινωνίαν τῆς ἐπικρατείας· εἶναι γνωστόν, ὅτι μέχρι τινὸς εἶχε τὸ προνόμιον τῆς ἀποκλειστικῆς ἀκτοπλοΐας καὶ συγχρόνως ἐλάμβανε χρηματικήν τινα ἀποζημίωσιν, μετὰ ταῦτα δὲ τὸ προνόμιον τοῦτο κατηργήθη καὶ ἀφέθη ἐλευθέρα ἡ ἀκτοπλοΐα· ἡ Κυβέρνησις ὅμως, ἡ ὁποία ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξασφαλίσεως αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις πάντοτε συνωμολόγουν νέαν σύμβασιν ἐπὶ χρηματικῇ ἀποζημιώσει διὰ τὰς ἀγόνους γραμμάς. Τοιαύτη σύμβασις διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν συνωμολογήθη καὶ κατὰ τὸ 1877, ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἰσχὺς τῆς ὁποίας λήγει μετ’ οὐ πολύ· ἔκτοτε δὲ, κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς νέας ταύτης συμβάσεως, ἥτις, ἐπαναλέγω, —καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ σημειώσῃ καλῶς ἡ Βουλὴ— συνωμολογήθη ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία λαμβάνει ὡς ἀποζημίωσιν 650 χιλιάδας δραχμάς, ποσόν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ καὶ διὰ τῆς νέας συμβάσεως, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι διὰ τῆς νέας ταύτης συμβάσεως ἐδιπλασιάσθησαν ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ πλόες, καὶ ὅπου μὲν ἐγίνοντο κατὰ δεκαπενθημερίαν, θὰ γίνωνται ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα, ὅπου δὲ ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα, θὰ γίνωνται ἤδη δὶς τῆς ἑβδομάδος. Προσετέθησαν δὲ καὶ πολλὰ ἄλλα μέρη προσεγγίσεων ἀπόκεντρα καὶ ἄγονα, ἐννοεῖται, εἰς τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἀτμόπλοιον προσεγγίζει. Ἀλλὰ πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς τὸ ὁριστικὸν συμπέρασμα μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἐφροντίσαμεν μὲ ὅλην τὴν ἀδιαφορίαν καὶ ἀπάθειαν, διότι οὐδεὶς λόγος ὑπηγόρευεν εἰς ἡμᾶς τὸ ἐναντίον, νὰ εὕρωμεν ἄλλην ἑταιρίαν, ἥτις ὑπὸ συμφερωτέρους ὅρους, καὶ ὑπ’ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς ἰδίους ὅρους ν’ ἀναδεχθῇ τὴν συγκοινωνίαν, διότι ἔπρεπεν ἴσως νὰ φιμώσωμεν τὰ στόματα τῶν κακολόγων. Ὡς τοιαῦται ἑταιρίαι νέαι εἶχον παρουσιασθῆ δύο, ἡ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γουδῆ καὶ ἡ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γιαλούση· ἑκατέρα δὲ τούτων, ὅτε ὑπέβαλε τὰς προτάσεις της εἰς τὴν προκάτοχοι Κυβέρνησιν, εἶχεν ἓν ἢ δύω ἀτμόπλοια, τώρα δὲ ἔχει ἑκάστη ἀνὰ τρία ἀτμόπλοια. Ἀλλ’ οὐδεμία τούτων τῶν ἑταιριῶν ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς συγκοινωνίας ὅλου τοῦ Κράτους· ἐπρότεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ μία ἑταιρία καὶ ἡ ἄλλη ν’ ἀναλάβῃ τὴν συγκοινωνίαν γραμμῶν τινων, ἀλλὰ πάντοτε ἐπὶ χρηματικῇ ἀποζημιώσει, τὴν ὁποίαν τόσον πικρῶς κατέκρινεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς. Ἔσπευσα, κύριοι, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς προτάσεις τῶν ἑταιριῶν αὐτῶν, ἅμα αὕτη ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν, καὶ ἐπεθύμουν μάλιστα νὰ διαταχθῇ ἡ τύπωσίς των. Ἐπροτείναμεν εἰς τὰς ἑταιρίας ταύτας ν’ ἀναλάβωσι τὴν συγκοινωνίαν ὅλων τῶν παραλίων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη εἶπε καὶ προφορικῶς καὶ διὰ τῶν ἐγγράφων προτάσεών της, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἡ δὲ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἔλεγεν εἰς ἡμᾶς: ἢ παραχωρεῖτε εἰς ἐμὲ ὅλην τὴν ἀκτοπλοΐαν, ἢ ἐγὼ δὲν δέχομαι μίαν ἢ δύο γραμμάς. Ἡμεῖς τὴν παρεκαλέσαμεν νὰ δεχθῇ, ὅπως παραχωρήσωμεν καὶ μίαν γραμμὴν εἰς τὸν κ. Γουδῆν καὶ ἑτέραν εἰς τὸν κ. Γιαλούσην· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ἔμενεν ἄκαμπτος. Τὴν ἐπιέσαμεν ἐπὶ πολὺν χρόνον, τὴν ἠπειλήσαμεν μάλιστα, ὅτι δὲν θὰ συνάψωμεν σύμβασιν μετ’ αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν κατωρθώσαμεν τίποτε. Ἔπρεπε νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖράς μας καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὸν τόπον ἄνευ συγκοινωνίας; Εἴχομεν καὶ ἔχομεν καθῆκον ὡς κυβέρνησις νὰ ὑπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅπως ἡμεῖς τὰ ἐννοοῦμεν, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ περὶ τούτου. Ἀφοῦ ἀπηλπίσθημεν λοιπὸν, ὅτι αἱ δύο νέαι ἑταιρίαι δὲν δύνανται νὰ κάμουν τίποτε, ἔστω καὶ ἡνωμέναι, μολονότι δὲν ἤθελον νὰ ἑνωθοῦν, ἀφοῦ ἀπέβησαν εἰς μάτην αἱ προτροπαί μας, αἱ παρακλήσεις, αἱ ἀπειλαὶ πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς συγκοινωνίας τοῦ τόπου, τὴν ὁποίαν μετὰ πολλὰ ἔτη κατωρθώσαμεν τέλος νὰ ἀπολαύσωμεν, καὶ ν’ ἀποφύγωμεν τὰ ταξείδια καὶ τοὺς κινδύνους τῶν ἱστιοφόρων πλοιαρίων. Ἐφροντίσαμεν ὅμως ν’ ἐξασφαλίσωμεν συμφερωτέρους ὅρους ὑπὲρ τοῦ τόπου, καὶ διὰ τοῦτο ἀπῃτήσαμεν νὰ διπλασιάσῃ, ὡς εἶπε, καὶ εὑρέθη πρόθυμος ἡ ἑταιρία, τοὺς πλόας της, νὰ κάμῃ προσεγγίσεις καὶ εἰς ἄγονα μέρη, τοὺς ὁποίους ἕως τώρα δὲν ἔκαμνε, καὶ δὲν ἔχει συμφέρον καμμία ἑταιρία νὰ κάμῃ· ἐφροντίσαμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ναῦλον, τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ πληρώνῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ τὰς ὑπηρεσίας της ἀπὸ 30%, ὅπως μέχρι τοῦδε ἴσχυεν, εἰς 50%· ἐφροντίσαμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὴν καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εὐχαρίστως ἐδέχθη, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ μεγαλείτερα συμφέροντα τοῦ τόπου, περὶ τῶν ὁποίων ἰδίως εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ ἡ κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, ἐπειδὴ ἠγέρθησαν παράπονα πρὸ πολλῶν μηνῶν, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ὡς ἑταιρία ἔχουσα ἀνώτερα μέσα, ἔχουσα ἐργοστάσια μεγάλης ἀξίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εὐχερὲς ν’ ἀποκτήσῃ ἄλλη ἑταιρία, ἀπέκλεισε τὸν ἀνταγωνισμὸν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ναύλων, ἐπρονοήσαμεν ἀκριβῶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς νέας ἑταιρίας, καὶ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας τόσον πικρῶς κατέκρινεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, εἰς τοῦτο τείνουσι κυρίως, νὰ προστατεύσωσι δηλαδὴ τὰς ἄλλας ἑταιρίας κατὰ τὸν ἄνισον ἀνταγωνισμόν των πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ ἀπορῶ πῶς διέφυγον αἱ διατάξεις αὗται τὴν ὀξυδέρκειαν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Καλλιγᾶ. Τὸ παράπονον τῶν ἄλλων ἑταιριῶν ἦτο, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, λαμβάνουσα τὴν χρηματικὴν ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ἔχουσα μέσα τοιαῦτα, ὁποῖα ἐκεῖναι δὲν ἔχουν, ἐλαττώνει ἑκάστοτε τοὺς ναύλους εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσιν ἄνευ καταστροφῆς. Εἴπομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι δὲν σοῦ ἐπιτρέπομεν νὰ κάμνῃς τοιαύτην ἐλάττωσιν, πρέπει νὰ ἐμμείνῃς εἰς τὸ τιμολόγιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐγκρίνῃ ἡ κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρία μᾶς εἶπε, καὶ ἂν παρουπασθῇ ἄλλη ἑταιρία νὰ καταβιβάσῃ τοὺς ναύλους μέχρι τοῦ ἡμίσεως, ἐγὼ νὰ μὴ δύναμαι; Εἴπομεν ναί, νὰ μὴ δύνασαι· αὕτη δὲ ἀντέλεξεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβληθῇ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐκ τῶν προτέρων καταστρεπτικοὺς δι’ αὐτήν. Θέλετε, εἶπε, νὰ διασχίζω τὰς θαλάσσας τῆς Ἀκαρνανίας, τῶν ἐρημονήσων τῶν Κυκλάδων καὶ τῶν Σποράδων, καὶ νὰ μὴ δύναμαι νὰ συναγωνισθῶ μετὰ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν εἰς τὰς γονίμους γραμμάς; Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς ἀπησχόλησεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ἔγεινεν ἀντικείμενον πολλῶν συζητήσεων ἔν τε τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ καὶ μετὰ τῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ κατορθώσωμεν ἄλλο τι ἢ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν νὰ μὴ δύναται αὕτη νὰ καταβιβάσῃ τοὺς ναύλους της εἰμὴ τότε μόνον, ὅταν ἄλλη τις ἑταιρία καταβιβάσῃ αὐτούς, τουτέστι νὰ παρακολουθῇ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία τὸν καταβιβασμὸν τῶν ναύλων τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, χωρὶς νὰ δύναται πέραν τῆς ἐλαττώσεως ταύτης νὰ προβῇ.

§170Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ σύμβασις λέγει: «ὅταν ἄλλη τις ἑταιρία ἢ ἄλλο ἄτομον». Ὁ Φιλιπάγκος ἔχει ἓν μόνον ἀτμόπλοιον· αὐτὸς δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ναῦλον, ἡ δὲ ἑταιρία θὰ λάβῃ αὐτὸ ὡς ἀφορμήν, ὅπως ὑποτιμήσῃ τοὺς ναύλους της.

§171ΚΑΡΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ μείνῃ ἐλευθέρα εἰς τὸ νὰ ὑπερτιμᾷ ἢ ὑποτιμᾷ τοὺς ναύλους. Κατὰ τί βλάπτει τοῦτο τὸ δημόσιον;

§172ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μέτρον τοῦτο δὲν τὸ λαμβάνομεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, ὅπως μὴ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία καταβιβάζῃ τοὺς ναύλους εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι νὰ μὴ δύνανται νὰ τὴν ἀκολουθήσωσι, νὰ μὴ δύναται δηλ. ἡ ἑταιρία νὰ λαμβάνῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐλαττώσεως, ἀλλὰ τότε νὰ ἐλαττώνῃ, ἀφοῦ αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι ἐλαττώνουσιν αὐτούς· ἀλλὰ τοῦτο τότε μόνον δύναται νὰ γείνῃ, ὅταν γνωρίζωμεν ἐκ τῶν προτέρων τοὺς ναύλους, τοὺς ὁποίους ἔχουν κανονίσει καὶ αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κοινοποιῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ τιμολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλεύθεραι νὰ κανονίσωσιν ὅπως θέλουν. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι ἐνδεχόμενον κατὰ τοὺς πλόας ἐκ συμφέροντος νὰ ἐλαττώσωσι τοὺς ναύλους των, ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὰς, περιπλέον, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γνωστοποιῶσι τὴν ἐλάττωσιν ταύτην εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς τοῦ τόπου, ἐν ᾧ πρόκειται νὰ γείνῃ αὕτη, ἵνα γνωρίζῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ὁποίαν ἐλάττωσιν ἔκαμον αἱ ἄλλαι, ὅπως κανονίζῃ καὶ αὕτη τοὺς ναύλους της· ἑπομένως ἡ διάταξις ἡ τεθεῖσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶναι ὑπὲρ τῶν νέων ἑταιριῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὁ κ. Καλλιγᾶς συνηγόρησεν.

§173ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποστηρίζετε σπουδαίως, ὅτι αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι ἔχουν τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ναύλων; ἂν τὸ ὑποστηρίζητε, θὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἐκεῖνοι πρὸς τοὺς ὁποίους σπουδαίως συνεβλήθητε, σᾶς ἠπάτησαν, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Διότι εἰς τὸ μέλλον ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἢ ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου, θέλει ἐκδώσει τιμολόγιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ ναύλους κατωτέρους ὥστε ὅ,τι λέγετε, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, εἶναι κατ’ αὐτῶν.

§174ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 7ον τῆς συμβάσεως, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία θὰ κανονίσῃ τὸ τιμολόγιόν της ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμολογίου τοῦ συνταχθέντος κατὰ τὸ 1863, ὁπότε δὲν ὑπῆρχον ἄλλαι ἑταιρίαι.

§175ΡΑΛΛΗΣ. Κατ’ ἀνώτατον ὅρον.

§176ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑταιρία δὲν ἔχει συμφέρον νὰ ἐλαττώνῃ τοὺς ναύλους.

§177ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχει συμφέρον νὰ καταστρέψῃ τὸν συναγωνισμόν. (Θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις μεταξὺ βουλευτῶν.)

§178ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι εἶχον τὸ παράπονον, ὅτι εἰς ἕκαστον ταξείδιον κατεβίβαζε τοὺς ναύλους καὶ ὑπεχρεοῦντο καὶ αὐταὶ νὰ ἐλαττῶσιν αὐτούς. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν διὰ τῆς συμβάσεως νὰ θεραπεύσωμεν τὸ παράπονον τοῦτο, εἰπόντες, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς ναύλους πρὶν ἢ αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι πράξωσι τοῦτο. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ συνεννοηθῇ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, καὶ προσεπάθησε νὰ πείσῃ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ὅπως χορηγηθῶσι καὶ εἰς τὰς ἄλλας μία ἢ δύω γραμμαὶ ἐπὶ χρηματικῇ ἀποζημιώσει, καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ἑκάστη διὰ τὰς ἀγόνους γραμμάς. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν κατωρθώθη τοῦτο, ὠφείλομεν νὰ δεχθῶμεν τὰς προτάσεις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ φρονοῦμεν, ὅτι αἱ προτάσεις, ἃς ἐδέχθημεν, εἶναι πολὺ συμφερώτεραι ἀπὸ τὰς μέχρι τοῦδε, διότι διπλασιάζονται οἱ πλόες, ὡς εἶπον, γίνεται δὲ προσέγγισις καὶ εἰς ἄλλα μέρη, εἰς ἃ δὲν ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, ἡ δ’ ἔκπτωσις τοῦ ναύλου, ὃν ἐπλήρωνε τὸ δημόσιον πρότερον, ἐλαττοῦται εἰς 50%. Ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ὠφελεῖ τοῦτο, ἔπρεπεν ἡ κυβέρνησις νὰ προσπαθήσῃ ὅπως ἀποφύγῃ τὴν χρηματικὴν ἀποζημίωσιν πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ καὶ μήπως αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι προσεφέρθησαν ν’ ἀναλάβωσιν, ἔστω καὶ μίαν γραμμὴν, ἄνευ ἀποζημιώσεως; Ὄχι· εἴμεθα ὑπόχρεοι λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν χρηματικὴν ἀποζημίωσιν, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν καὶ διατηρήσωμεν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς λέγει, μετὰ 12 ἔτη δὲν θὰ ἔχητε ἀτμόπλοια, διότι τὰ ὑπάρχοντα θὰ ἦναι σεσηπότα. Καὶ μήπως, κύριοι, ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρχῃ τότε, δὲν θὰ προνοήσῃ ἐγκαίρως περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς παρούσης ἑταιρίας; πῶς δυνάμεθα ἤδη νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ μετὰ τὴν λῆξιν τῶν 12 ἐτῶν 11 ἀτμόπλοια ἐν καλῇ καταστάσει;

§179ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχει ἡ κυβέρνησις μετοχὰς εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν;

§180ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει τινάς, ἀλλὰ σκέπτεται νὰ τὰς ἀπαλλοτριώσῃ, διότι ἡ κυβέρνησις εἶναι πάντοτε κακὸς μέτοχος· ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ δὲ πνεύματος ὁδηγουμένη, ἀπηλλοτρίωσε πρὸ ἐτῶν καὶ τὰς μετοχάς, τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι τὸ δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἦναι καὶ ἔμπορος. Λοιπόν, κύριοι, λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ κατ’ ἀρχὴν ἂν δέχηται ἢ μὴ τὴν σύμβασιν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ διατάξεις τινὰς τοῦ νομοσχεδίου, αἵτινες δὲν συνδέονται ἀποκλειστικῶς μὲ τὴν σύμβασιν, καὶ ἐκ τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτῶν δὲν ἐξαρτᾶται τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως, αὗται θέλουσι συζητηθῆ εἰς τὰ καθέκαστα. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἢ πρέπει νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ὡς ἔχει, ἢ πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ. Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῶσι καὶ αἱ προτάσεις τῶν νέων ἑταιριῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰς ἡ Βουλή.

§181ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ δώσω μίαν πληροφορίαν πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Καλλιγᾶ· ὅτι μία τῶν ἑταιριῶν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ἡ σύμβασις, οὐχὶ τὸ ἐδέχθη, ἀλλὰ τὸ ἀπῄτησε.

§182ΡΑΛΛΗΣ. Μίαν πληροφορίαν θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν. Ἐκ τῶν δοθεισῶν ἐξηγήσεων εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὴν σύμβασιν, φαίνεται, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 ἀφορᾷ οὐχὶ πλέον τὰς ἄλλας ἑταιρίας, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀτμοπλοϊκήν· εἶναι ἀληθὲς τοῦτο ἢ ὄχι; Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4· ἐπιβάλλεται ὑποχρέωσις μόνον εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἢ καὶ εἰς τὰς λοιπάς; διότι πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἐμπαίξωμεν τὰς ἄλλας ἑταιρίας καὶ ν’ ἀναγκάσωμεν ἐκείνας νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸν τόπον. Ἡ διάταξις λοιπὸν τοῦ ἄρθρου 4 ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν;

§183ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, σαφῶς εἶπον, ὅτι τὸ ἄρθρον 3ον ἐτέθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, διότι περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ὑπάρχει εἰδικὸν ἄρθρον ἐν τῇ συμβάσει· ἐτέθη δὲ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα γνωρίζῃ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ποίους ναύλους ἔχουν αἱ ἄλλαι, ὅπως κανονίζῃ καὶ αὕτη τοὺς ναύλους της, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐλαττώσεως. Ἐπαναλαμβάνω δέ, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αἱ μὴ ἔχουσαι σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν δύνανται νὰ τροποποιηθῶσιν ἢ νὰ μεταβληθῶσιν ἐπὶ τὸ ἀκριβέστερον. Τὸ ἄρθρον 4ον ἀφορᾷ ὅλας τὰς ἑταιρίας, διότι ἀπαγορεύεται ἡ ἔκδοσις εἰσιτηρίων ἐντὸς τῶν ἀτμοπλοίων, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἦναι γνωστὸς ὁ εἰσπραττόμενος ναῦλος.

§184ΡΑΛΛΗΣ. Τί σᾶς ἐνδιαφέρει;

§185ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδιαφέρει τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, μεθ’ ἧς συνεβλήθημεν, καὶ ἥτις ἄνευ αὐτοῦ τοῦ ὅρου δὲν ἐδέχετο, διότι εἶχε τὴν δικαίαν ἀξίωσιν νὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν ἀπέναντι τῆς πλεονεξίας τῶν ἄλλων ἑταιριῶν καὶ τῆς ἰδιοτελείας. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, κύριοι, τὸ δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν ἐκτὸς τῶν ἀτμοπλοίων ἔκδοσιν τῶν εἰσιτηρίων, ὅπως ἦναι εὐχερεστέρα καὶ ἀκριβεστέρα ἡ εἴσπραξις τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων, κατὰ τὸν νόμον. Ἰδοὺ διατί ἐπεβάλομεν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην εἰς ὅλας τὰς ἑταιρίας, νὰ ἐκδίδωσι τὰ εἰσιτήρια ἐκτὸς τῶν ἀτμοπλοίων, διότι οἱ ἐντὸς τῶν ἀτμοπλοίων πληρώνοντες ἐπιβάται δὲν λαμβάνουν εἰσιτήριον, καὶ ἐντεῦθεν δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἡ ἐλάττωσις τῶν ναύλων, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ἡ ἄλλη ἑταιρία.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἐπιβάλλητε ὑποχρεώσεις εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, π.χ. νὰ κατασκευάσῃ τρία ἀτμόπλοια, δὲν ἐπιβάλλετε καμμίαν ποινὴν ἂν δὲν τὸ πράξῃ, ἐνῷ ὅταν ὁμιλῆτε περὶ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, θέτετε ποινάς.

§187ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποῖον ἀντάλλαγμα δίδετε εἰς τὰς ἄλλας ἑταιρίας, ἀντὶ τοῦ περιορισμοῦ; (Θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν.)

§188Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν ἡ κυβέρνησις ἐξ ἀνάγκης παρεδέχθη τὴν σύμβασιν, διότι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία μεγάλη, ἡ κυβέρνησις ὅμως εἶναι μέτοχος πολλῶν μετοχῶν, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπῃ αὐτὸ ἡ ἑταιρία.

§189ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κυβέρνησις ἔχει 1300, νομίζω, μετοχάς, ἀλλ’ ὀφείλομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου.

§190Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σήμερον ἐγώ, ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ, πηγαίνω ἀνὰ πᾶσαν δευτέραν ἡμέραν εἰς τὰς Σπέτσας, καὶ τοῦτο, ἕνεκα τῶν νέων ἑταιριῶν. Ποτὲ μία ἑταιρία, ἡ ὁποία ἔχει τόσα προνόμια, ἡ ὁποία ἔχει τὸν ἐπισείοντα, ὅστις εἶναι διακριτικὸν τῶν πολεμικῶν πλοίων, δὲν πρέπει νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ τελευταῖον μέσον, ὅπως καταβάλῃ τὸν Φιλιππάγκον ἔχοντα ἓν ἀτμόπλοιον καὶ παραλαμβάνοντα 15 ἐπιβάτας. Ἡ Messageries ἔχει προνόμιον, καὶ συνεπείᾳ τούτου δὲν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς ναύλους.

§191ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὴν ἀποστολὴν τῶν χρηματοδεμάτων τὸ Φραισινὲ ὑποβιβάζει τὸ τιμολόγιον ὅτε καὶ τὸ Messageries ἐλαττώνει.

§192Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τοῦτο δὲν πράττει τὸ Messageries εἰς τοὺς ναύλους. Ἀλλὰ τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας ταύτης δὲν εἶναι μόνον 650,000, διότι ἔχει τὴν ἀτέλειαν εἰς τὰ ὑγειονομικά, εἰς τὰ λιμενικά, εἰς τοὺς φάρους, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑπολογίσητε εἰς 200,000, ἤτοι 850,000, ἔχει τὰ τελωνιακά, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐμπορεύεται, εἰσάγει σίδηρον εἰς τὸ ἐργοστάσιον τῆς Σύρου, ὅπου κατασκευάζει διάφορα πράγματα καὶ πωλεῖ καὶ τὰ ἐμπορεύεται, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει· ἐμπορεύεται, κύριοι, χρώματα, ὅλα τὰ ἄλλα εἴδη, ὥστε ἔχει ἐμπόριον σπουδαῖον. Αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι δὲν ἔχουσι τίποτε, δὲν θέλουν δὲ κανὲν προνόμιον· ἐξασφάλισιν θέλουν ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν ἑταιρίαν, νὰ μὴ δημοσιεύῃ εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ θέτῃ κήρυκας, ὅτι ἀπὸ Ναυπλίου μέχρι Πειραιῶς ὁ ναῦλος εἶνε 1 δραχμή, καὶ νὰ προσθέτῃ μάλιστα «μέχρι νεωτέρας διαταγῆς·» ὡσὰν νὰ λέγῃ «σταθῆτε νὰ φύγουν αἱ ἄλλαι, καὶ ἐγὼ σᾶς διορθώνω.» Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, αἱ ἄγονοι τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας γραμμαὶ εἶνε δύω, μία τῶν νήσων καὶ μία τῆς Ἀκαρνανίας. Νὰ μοι φέρητε λοιπὸν ἕνα κατάλογον τῶν πλόων αὐτῶν καὶ νὰ σᾶς εἰπῶ ἀκριβῶς ὁποία ὀφείλεται ἀποζημίωσις, καὶ νὰ διπλασιάσωμεν μάλιστα αὐτήν. Δὲν δύνασθε, κύριοι, εἰς ἑταιρίαν νὰ δώσητε προνόμια, ἀφοῦ αὔριον καὶ αὐτὰ τὰ τρεχαντήρια θὰ βάλουν ἕλικας, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε δὲν παραδέχομαι τίποτε ἄλλο. Αὐτό, κύριοι, εἶνε γραμμένον (δεικνύει τὴν σύμβασιν) ἀπὸ τὸν Μαρκαντωνάκην, ὁ δὲ ὑπουργὸς τὸ ὑπέγραψε· εἶνε ὡς νὰ τὸν βλέπω. (Χειροκροτήματα ἐκ μέρους πολλῶν βουλευτῶν.) Δὲν πρόκειται, κύριοι, διὰ πέντε ἢ δέκα ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Ἀμοργὸν ἢ εἰς τὴν Σαντορίνην, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ διπλασιασμοῦ τῶν γραμμῶν· αὐτὸ πρέπει καλῶς νὰ τὸ ἐννοήσητε.

§193ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ποτὲ δὲν θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Ἀμοργὸν ἀτμόπλοια, ἂν δὲν ὑπάρχῃ σύμβασις.

§194Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παντοῦ θὰ γείνουν ἀτμόπλοια. Ἔρχεται, κύριοι, τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, καὶ θαυμάζω πῶς τὸ παραδέχεσθε· φέρετε κατάλογον τῆς ἀξίας τῶν ἀτμοπλοίων καὶ τοῦ συνεργείου τῆς ἑταιρίας, διὰ νὰ ἰδῆτε ὁποία εἶνε ἡ ἀξία των.

§195ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Σᾶς ὑπόσχομαι ἐγὼ νὰ φέρω αὔριον ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐστάλη ἀπὸ τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην εἰς Σῦρον, διὰ νὰ ἐποπτεύσῃ.

§196Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν παίρνω ἐγὼ ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἐποπτείας, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπή. Δὲν μᾶς λέγετε ἀπὸ πότε εἶναι τὰ βαπόρια σας; εἰς τὰ 1855 ἦλθον, καὶ τώρα εἶναι 1880. Τί σοῦ λέγουν τώρα; ὅτι θὰ φέρουν καὶ ἄλλα τρία. Κύριε Καραλίβανε, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς πὰ 1880 νὰ ἔχωμεν μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ ἔχῃ τὸ προνόμιον καὶ νὰ ἔχῃ τὰ βαπόρια, καὶ νὰ ἔχῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἐχάρισεν εἰς τὸν ἁρμοστὴν κατὰ τὸ 1823. Δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον, ὅτε τὴν ταχύτητα τὴν ὑπολογίζουν ἀπὸ τὰ 12 καὶ ἐπάνω, νὰ βλέπωμεν, ὅτι, ἐνῷ ταξειδεύουν ἀπὸ τὸ Ναύπλιον τὴν αὐτὴν ὥραν τὸ ἀτμόπλοιον τοῦ Γουδῆ καὶ τὸ τῆς ἑταιρίας, τὸ μὲν τοῦ Γουδῆ φθάνει εἰς τὰς Ἀθήνας, τὸ δὲ ἄλλο μόλις τὴν ἄλλην ἡμέραν· διατί συμβαίνει τοῦτο; Διότι δὲν ἔχουν πεποίθησιν εἰς τοὺς διευθύνοντας, διότι δὲν εἶναι τὰ πρόσωπα κατάλληλα· δεύτερον δὲν ἔχουν ἀτμόπλοια τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐξακολουθήσουν· δὲν ἔχουν ἀτμόπλοια, καὶ δι’ αὐτὸ θέλουν νὰ φύγουν ὅλοι οἱ ἄλλοι, καὶ ἀφοῦ γείνῃ τοῦτο, δὲν θὰ ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν ἀπὸ τὸ Ναύπλιον εἰμὴ κάθε 13 ἡμέρας. Ἀλλὰ σᾶς λέγει, ὅτι τότε θὰ διαλυθῇ ἡ σύμβασις, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἑταιρία, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ 15 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πόσα ἀτμόπλοια νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ κάμῃ μία ἑταιρία μὲ 15 ἑκατομμύρια; δύναται νὰ κάμῃ 40 ἀτμόπλοια, καὶ νὰ ἦναι ὅλα ὅπως εἶναι τὰ δύο, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἔλθουν. Ἅμα παρουσιάσῃ τὸν κατάλογον ὁ κ. ὑπουργὸς, θὰ ὑπολογίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἅμα παρουσιασθῇ ἑταιρία μὲ 3 ἑκατομμύρια, δύναται νὰ κάμῃ καλλιτέραν ἐργασίαν· ἐὰν δὲ παραδεχθῆτε τὴν ἀτέλειαν, τότε θὰ φθάσωμεν μέχρι τῶν καϊκίων, διότι γνωρίζω, ὅτι καΐκια δὲν εἶχον νὰ πληρώσουν, καὶ τὰ ἄφησαν εἰς τὰ ὑγειονομεῖα.

§197ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ κ. Πρόεδρε. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.