1880.11.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

τῆς 19 Νοεμβρίου 1880.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτία γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας. (Προσέρχεται καὶ ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς κ. Εὐθ. Δεληγιάννης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χαρατζῆς, δημότης Ἑρμουπόλεως καὶ οἰκονομολόγος, ὑποβάλλει ἐκ νέου ὑπόμνημα.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ πρότασις αὕτη.)

§3ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Μαντζούνης προσφέρεται νὰ προμηθεύσῃ κάλυκας καὶ φυσίγγια εἰς ὀλιγωτέραν τιμὴν ἐκείνης, εἰς ἣν τ’ ἀγοράζει ἡ Κυβέρνησις.

§5ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν.

§6ΕΤΕΡΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. (Θόρυβος.)

§7ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τινὲς τῶν ἀναφορῶν ἀποβλέπουσιν εἰς ζητήματα, εἴτε πραγματικὰ, εἴτε καὶ φαντασιώδη· ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν τοὺς συμπολίτας μας, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ βεβαίως δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι δὲν ἔχουσι πατριωτισμὸν, καὶ οἱ ὁποῖοι σκέπτονται καὶ αὐτοὶ περὶ τῶν θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων καὶ ἡμεῖς ἀσχολούμεθα, δὲν ἔχουσι δὲ τὸ μέσον, οὔτε εἰς τὸ οὖς τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ λαλήσουν, οὔτε νὰ ἐκθέσουν τὰς ἰδέας των ἄλλως πως, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει οἱ ἄνθρωποι οὗτοι νὰ περιφρονηθῶσιν, οὔτε ἠμποροῦμεν ν’ ἀρνηθῶμεν εἰς αὐτοὺς ἀκρόασιν.

§8ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὅλοι ὁμιλοῦν εἰς τὸ Ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ τὰ δύω ὦτα.

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Γνωρίζομεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔχωμεν συστάσεις σήμερον, οὐδὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν· ἄνθρωποι λοιπόν, οἱ ὁποῖοι τὰς συστάσεις αὐτὰς δὲν ἔχουν διὰ νὰ φέρωσι τὰς ἰδέας των, εἴτε τὰ φῶτά των, ὅπως αὐτοὶ ἐννοοῦν, περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος, εἰς ἀντίληψιν τοῦ κοινοβουλίου, δὲν πρέπει νὰ περιφρονηθῶσι, χρώμενοι ἑνὸς συνταγματικοῦ δικαιώματος τοῦ ἀναφέρεσθαι, καὶ πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς μίαν προσοχὴν, διότι πολλάκις ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, ἐκ τῆς ἱστορίας, ὅτι πολλαὶ τοιαῦται ἰδέαι κατόπιν ἀπεδείχθησαν εἰς τὰ ἔθνη ὠφέλιμοι. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει μετὰ μειδιάματος καὶ περιφρονήσεως νὰ φερώμεθα πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ πρέπει νὰ ῥίπτωμεν βλέμμα προσοχῆς. Βλέπετε, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχουν προτάσεις περὶ οἰκονομικωτέρων προμηθειῶν· διατί νὰ μὴ δεχθῶμεν αὐτὰς τὰς προτάσεις ὑπὸ σκέψιν; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ, οὕτω χαρακτηριζομένη, ἀποῤῥίπτῃ τὰς προτάσεις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ νὰ δώσωμεν μίαν βαρύτητα εἰς αὐτάς. Πρέπει λοιπὸν νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκτύπωσις καὶ ταύτης τῆς περὶ προμηθειῶν καὶ τῆς προηγουμένης ἀναφορᾶς, καὶ τῆς δευτέρας περὶ Τραπέζης, διὰ νὰ τὰς μελετήσωμεν, καὶ νὰ ἴδωμεν μὴ περιέχουσί τι καλὸν καὶ ὠφέλιμον· διότι, κ. Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἄλλως κάμνομεν, ὥστε νὰ ἦναι ἄχρηστον ἓν συνταγματικὸν δικαίωμα. Κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος ὑπέβαλε καὶ δείγματα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§11ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ λοιπὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§12ΑΝΤΥΠΑΣ. Δὲν εἶναι ἔργα τῆς Βουλῆς αὐτὰ, κ. πρόεδρε.

§13ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ὅπως προέρχηται ἡ Βουλὴ εἰς ὁριστικὴν καὶ δεδικαιολογημένην ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, πρέπει νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τῶν ἀναφορῶν τούτων. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγινώσκωνται ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ ἐν δημοσίᾳ τῆς Βουλῆς συνεδριάσει, ὁ κανονισμὸς προέβλεψεν, ὅταν ὑποβάλλωνται ἀναφοραὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον, ν’ ἀναγγέλλωνται μόνον ὑπὸ τοῦ Προέδρου εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ παραπέμπωνται δὲ συγχρόνως, χωρὶς νὰ ζητῆται ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ ὡρισμένην ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν. Μοὶ φαίνεται λοιπόν, ὅτι θέλομεν ἐξέλθει ἀπὸ πᾶσαν δυσκολίαν, ἐὰν τὸ Προεδρεῖον, ἅμα ἀνακοινώνῃ τὰς ὑποβαλλομένας ἀναφορὰς, τὰς παραπέμπῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἥτις εἶναι ἁρμοδία νὰ ὑποβάλλῃ γνώμην εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ πρακτέου, ἀφοῦ δὲ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, τότε ἐν γνώσει θέλει ἀποφασίσει.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο ἐγένετο, πλὴν ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, ὅπως καὶ τώρα.

§15ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἰς δύο περιόδους δὲν τὸ ἔκαμα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν δὲν συνέρχεται, ἵνα ὑποβάλῃ τὴν γνώμην της· ὡς ἐκ τούτου γίνονται αὐτά.

§17ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν συνέρχηται (θόρυβος), δὲν ἐννοῶ νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τὰ τέλη τῆς συνόδου. Ὅταν μία ἀναφορὰ ἀποβλέπῃ ἀντικείμενα σπουδαῖα, τί ὠφελεῖ τότε; Διὰ τοῦτο αἱ τοιαῦται ἀναφοραὶ πρέπει νὰ στέλλωνται εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῶν στρατιωτικῶν καὶ οἰκονομικῶν, ἢ καὶ εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, ὅπως ἐκτιμῶνται τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ τοιαύτας προτάσεις ὑποβάλλοντες.

§18ΚΑΡΔΑΡΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν συνῆλθε προχθές, ἐπεξειργάσθη τὰς ἀναφοράς, καὶ θὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ ἀναφορὰ θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§21ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ παρατήρησις, κ. Πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθή, ὁσάκις τις τῶν βουλευτῶν δὲν θέλει ν’ ἀναλάβῃ ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ ὡρισμένην τινὰ ἀναφοράν. Ὅταν ὅμως τις τῶν κ. βουλευτῶν νομίζῃ, ὅτι ἡ ἀναφορὰ εἶναι ἀξία ὑποστηρίξεως, τοῦτο ῥητῶς ἀπὸ τὸ Σύνταγμα διατάσσεται ὡς δικαίωμα παντὸς βουλευτοῦ. Αἱ ἀναφοραί, λέγει τὸ Σύνταγμα, ἢ παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλὴν διά τινος τῶν βουλευτῶν, ἢ παραδίδονται εἰς τὸ Προεδρεῖον. Πᾶς λοιπὸν βουλευτὴς δύναται νὰ παρουσιάσῃ ἀναφορὰν οἱανδήποτε, νὰ κάμῃ περὶ αὐτῆς οἱανδήποτε πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ζητήσῃ, ἵνα παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἢ εἰς ἄλλην τινὰ ἐπιτροπήν, ἢ καὶ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Τοῦτο οὐ μόνον δὲν εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι μάλιστα σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὁσάκις, ὡς εἶπον, ἀναλαμβάνει τις τῶν βουλευτῶν νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν ἀναφοράν, νὰ δύναται νὰ προτείνῃ, ἵνα αὕτη, ἀντὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, παραπεμφθῇ εἰς ἄλλην ἐπιτροπὴν ἢ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ὁ κ. Πρόεδρος δύναται βεβαίως νὰ παραπέμψῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴν· ὅταν ὅμως τις τῶν βουλευτῶν νομίζῃ, ὅτι πρέπει ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἢ εἰς ἄλλην τινὰ ἐπιτροπήν, δύναται νὰ τὸ προτείνῃ καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐπὶ τούτου ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν στρατιωτικῶν.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος κ. Μαντζούνης ἀναγγέλλει, ὅτι κεφαλαιοῦχοι ζητοῦν νὰ συστήσουν τράπεζαν μὲ κεφάλαιον ἐπέκεινα τῶν 100,000,000 ἐπὶ τόκῳ 6% διὰ τὰ ἄλλα δάνεια, 5 δὲ διὰ τὰ πρὸς τοὺς γεωργούς.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§27ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ζητῶ συγγνώμην, ἐὰν τινας τῶν πολυτίμων στιγμῶν, τὰς ὁποίας ἤδη διαθέτετε ὑπὲρ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ ἑλληνισμοῦ, σᾶς κάμω νὰ ἀπασχολήσητε ἐπ’ ὀλίγον ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων. Προχθὲς ὁμιλῶν εἶπον, ὅτι ἡμεῖς οἱ Βουλευταί, δηλαδὴ οἱ βουλευταὶ καὶ τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν τῆς Κερκύρας, ἔχομεν συμφέρον νὰ παρεμβάλλωμεν προσκόμματα πάντοτε, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ διανομὴ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας, καὶ ἀναφέρω καὶ τὸν ἑαυτόν μου, διότι σεβόμενος ἐμαυτὸν καὶ τὸ κοινοβούλιον δὲν θέλω νὰ φέρω προσωπικὰ ζητήματα εἰς τὴν Βουλήν· καὶ ἔχομεν συμφέρον, κύριοι, νὰ μὴ διανεμηθῇ ἡ ἐγχώριος περιουσία Κερκύρας, διότι δι’ αὐτῆς ἐξερχόμεθα βουλευταί. Μὴ ζητήσετε, κύριοι, πληροφορίας, διότι θέλω ν’ ἀποφύγω τὰ προσωπικά, καὶ δὲν θὰ δώσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ δώσω. Μὴ μὲ κρίνετε, κύριοι, ἐκ τῶν λόγων, ἀλλ’ ἐκ τῆς εἰλικρινείας, μὲ τὴν ὁποίαν ὁμιλῶ. Ὑπεβάλομεν οἱ βουλευταὶ Κερκύρας νομοσχέδια περὶ διανομῆς, ἐνῷ πράγματι δὲν θέλομεν νὰ γείνῃ διανομή· καὶ διατί ὑπεβάλομεν αὐτά· ἁπλῶς διὰ νὰ δημοκοπήσωμεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἰδού, ὑπεβάλομεν νομοσχέδια εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ παρεμβάλλει προσκόμματα. Ὑπεβάλομεν δὲ τοιαῦτα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐξασφαλίζονται μόνον ἀτομικὰ συμφέροντα, π. χ. ἐὰν ἐξετάσητε τὰ νομοσχέδια, θέλετε πεισθῆ, ὅτι θέλομεν νὰ δικάζῃ ἀνεκκλήτως εἷς εἰρηνοδίκης· διατί; διότι πιθανὸν νὰ ἔχωμεν μὲ τὸν ἐγχώριον διαχείρισιν ἀπαιτήσεις δικαστικάς, καὶ θέλομεν ἕνα εἰρηνοδίκην, ὅστις προθύμως νὰ συμφωνήσῃ μὲ ἡμᾶς καὶ νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐπιδικάσῃ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεκλήτως. Καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ἰδίως τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων. Ἡ ἐγχώριος περιουσία δὲν εἶνε μικρά, κύριοι, ἀνέρχεται εἰς ἐννεακοσίας χιλιάδας ταλήρων, καὶ ὅμως ἡ περιουσία αὕτη τί γίνεται; ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος ἡ μεγάλη αὕτη περιουσία ὀλιγοστεύει, διότι ὁ ἕνας ἁρπάζει τοῦτο τὸ κτῆμα, ὁ ἄλλος ἐκεῖνο, καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, τότε θὰ εἶνε ζημία οὐ μόνον τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κράτους ὁλοκλήρου, διότι ἡ ἐγχώριος περιουσία θὰ ἐκλείψῃ. Τί γίνεται κατὰ τὰς ἐκλογὰς, κύριοι; ἐνῷ εὐτυχῶς διὰ τοὺς ἐκμισθωτάς, τοὺς δανειστάς, τοὺς ἀγροδότας καὶ λοιποὺς δὲν ἐπιτρέπεται ἡ προσωπικὴ κράτησις, καὶ δικαίως, διότι, ἐνῷ ἡ προσωπικὴ κράτησις διὰ τὰ χρέη καὶ τὰ καθυστερούμενα δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, διὰ τὰ καθυστερούμενα τῆς ἐγχωρίου περιουσίας ὑπάρχει· καὶ διατί; διὰ νὰ δυνάμεθα οἱ βουλευταὶ καὶ διαχειρισταί, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, νὰ συλλαμβάνωμεν τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα ὀφειλέτην τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως, διὰ νὰ ἐμβάλλωμεν τὸν φόβον εἰς τοὺς ἄλλους, καὶ ἀφοῦ τοὺς καθείρξωμεν εἰς τὰς φυλακάς, διερχόμεθα οἱ βουλευταὶ κάτωθεν τῶν φυλακῶν λ. χ. καὶ τοῦ λέγομεν, Πέτρε, Παῦλε, διατί εἶσαι εἰς τὰς φυλακάς; ἀπαντᾷ, διότι μὲ ἔθεσαν οἱ διαχειρισταὶ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας. Καὶ πῶς δὲν τὸ ἠξεύρω ἐγώ; τῷ λέγω, πρόσμενε καὶ πηγαίνω ἀμέσως νὰ σὲ ἀποφυλακίσω. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅστις θέλει νὰ διαστρέψῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, εὑρίσκεται μακρὰν τῆς ἀληθείας. Δι’ αὐτῶν τῶν ἀποτροπαίων μέσων, κύριοι, ἐπεμβαίνομεν εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι, μὴ ἔχοντες ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐν τῷ τόπῳ, θέλομεν νὰ ἐπιβαλλώμεθα δι’ αὐτῶν τῶν ὑποχθονίων μέσων. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκλείψῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, καὶ διὰ νὰ ἐκλείψῃ, πρέπει νὰ μὴν ἐκλέγωνται ὄχι μόνον οἱ βουλευταί, ἀλλὰ καὶ οἱ πρώην βουλευταὶ καὶ οἱ ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι, οἵτινες ἔχουσι συμφέρον νὰ μὴ γείνῃ ἡ διανομή. Διότι δυστυχῶς, δυνάμει τοῦ ΣΟΕʹ τῆς 6 Νοεμβρίου 1868 Νόμου, ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέγωνται καὶ οἱ ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι, ἐξ ὧν θὰ ἐκλέγωνται τὰ μέλη τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, διότι, διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ψῆφον περισσοτέραν ὑπὲρ ὑμῶν ἐν τῷ ἐπαρχιακῷ συμβουλίῳ, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ διαγωνισθῶμεν καὶ γείνωμεν ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι, ὅπως εἷς βουλευτὴς ἀνήκων εἰς μίαν τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν τῆς Κερκύρας, θέλων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ὑποψηφιότητά του ὡς διαχειριστοῦ, ἐξετέθη ὡς ἐπαρχιακὸς σύμβουλος, ἀλλ’ εὐτυχῶς ὁ δῆμός του, ἰδὼν τὸν καταχθόνιον σκοπόν του, δὲν τὸν ἐξέλεξε καὶ ἀπεκλείσθη ἐλθὼν ὄγδοος. Δὲν πιστεύω νὰ μὲ διαψεύσῃ κανεὶς εἰς τοῦτο, διότι, ἂν θελήσῃ νὰ μὲ διαψεύσῃ τις, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Συνέταξα ἤδη, κύριοι, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν ὄχι ὑπὲρ τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντός μου, ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος καὶ τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν τῆς Κερκύρας, αἵτινες ἀναξιοπαθοῦσιν ἐκ τῆς ῥᾳδιουργίας ἡμῶν τῶν ἰδίων βουλευτῶν των, νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ, καὶ δύναται νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ, διαθέτουσα εἰς τρεῖς συνεδριάσεις πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας, διότι περισσότερον χρόνον δὲν ἔχει νὰ χάσῃ ἡ Βουλή. Ὅστις δὲ ἐξ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν τῆς Κερκύρας, εἴτε ἐγώ, εἴτε ἄλλος τις ζητήσῃ νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, δι’ ἧς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ δίκαιον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐκεῖνος δὲν θέλει νὰ ἀνοίξῃ ἐπωφελῆ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ἵνα μὴ, ἐπιψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δύναται νὰ ἐκλεχθῇ μέλος τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς. Λοιπὸν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφορεῖται καὶ σήμερον ἡ Βουλή, καὶ τὰ ὁποῖα τρανῶς ἀπέδειξε καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις, ἀφορώσας τὰ συμφέροντα τῆς Κερκύρας, ὅτι θέλει προβῆ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖον ἤδη ὑποβάλλω. Τὸ ἀναγινώσκω, ἂν θέλετε.

§28ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι μύρια νομοσχέδια περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου· πρέπει καὶ τοῦτο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν συζητηθῶσι τ’ ἄλλα· αὐτὰ εἶναι ἀγυρτία.

§30ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι ἤθελε διαμαρτυρηθῆ ὁ κ. Κωνσταντᾶς καὶ ἄλλος βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας μου, διότι ἐτόλμησα νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἵνα διὰ τῆς διαμαρτυρήσεώς του παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ναί· μάλιστα, μάλιστα.

§32ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὅτι δὲν σὲ συμφέρει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. (Θόρυβος.) Ἔχων ἁγνὰς τὰς χεῖρας, τὰς ἔχω ὑψωμένας, καὶ δικαιοῦμαι νὰ τὰς ἔχω ὑψωμένας, ἀλλὰ σεῖς, ἐὰν τολμήσητε νὰ τὰς ὑψώσητε, θὰ σᾶς εἴπω, κάτω τὰς χεῖρας.

§33ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπιτρέπεται νὰ λέγωσιν ὅ,τι θέλουσι· μεταξὺ αὐτῶν εἶσαι καὶ σύ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν σοῦ ἀπαντῶ.

§34ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Διότι λέγω τὴν ἀλήθειαν, καὶ δὲν δύνασθε ν’ ἀπαντήσητε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, παρακαλῶ, τοὺς διαλόγους.

§36ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν......

§37ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§38ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, θὰ δικαιολογήσω διατί ζητῶ τὸ κατεπεῖγον· τὸ ζητῶ, διότι τὴν 8 Δεκεμβρίου θὰ συνέλθωσι τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, ἵνα ἐκλέξωσι τὰ μέλη τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐὰν πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν τοὐλάχιστον δὲν ἦναι ἐπιψηφισμένον καὶ κεκυρωμένον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δύνανται τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια νὰ ἐκλέξωσι βουλευτάς, ἢ πρώην βουλευτάς, ἢ καὶ ἐπαρχιακοὺς συμβούλους, μέλη τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὸ κατεπεῖγον.

§39ΤΙΝΕΣ. Ἀνάγνωσέ το.

§40ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον.)

§41ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐὰν παρεκτρέπωμαι ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ φέρετε εἰς τὴν τάξιν· ἄλλως, φέρετε εἰς τὴν τάξιν τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι μὲ διακόπτουν. «Ἄρθρον 1ον»...

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀναγνώσητε. (Θόρυβος.)

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§44ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ὁ ἀνησυχῶν εἶναι ὁ κ. Κωνσταντᾶς. (Θόρυβος.)

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· δὲν δύνασθε νὰ ἐμποδίσητε τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τοῦ ν’ ἀναγνώσῃ τὴν πρότασίν του. Κύριε Σταμούλη, ἐξακολουθήσατε.

§46ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν.)

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑπενθυμίζω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τοῦ καταλόγου.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὔριον θέλω τὸν ὑποβάλει, διότι σήμερον τὸ ἐλησμόνησα.

§50Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεγαρίδος κ. Δραγούμης ἐσύστησε τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου περὶ τῶν προσόντων τῶν ἐν τῷ ναυτικῷ ἰατρῶν, καὶ τρόπον τινὰ ἠθέλησε νὰ μεμφθῇ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ἀδιαφοροῦντα. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπέβαλον νομοσχέδιον, καὶ μοὶ εἴπατε, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη, κύριε Δραγούμη.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶπον, ὅτι γνωρίζω, ὅτι ὑπεβλήθη, καὶ ἠπόρησα διατί δὲν ὑπεστηρίχθη.

§52Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀνεκοίνωσα προχθές, ὅτι, ἐπειδὴ διῆλθεν ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπάρχον. Ἐὰν δὲ δὲν θεωρῆται ὡς ὑπάρχον, τότε τὸ ἐπαναφέρω. Αὐτὸ τὸ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ δέ, ἐὰν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλή, νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§53ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§54Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προχθὲς, κύριοι, ὑπεσχέθην νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑπαρχούσας ἐγγράφους ἀποδείξεις περὶ τῆς παραγγελίας 40 ἑκατομμυρίων φυσιγγίων. Εἰς τὸν διάδοχον παρέδωκα ὅσα ἔγγραφα παρήγγειλα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, τὸ δὲ ὑπουργεῖον ἐκάλεσε μίαν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν διώρισεν ὁ κ. Μπούμπουλης, ἐκ τῶν κκ. Φιντικλέους, τοῦ λοχαγοῦ Σαπουντζάκη καὶ τοῦ χορηγητοῦ Παπαδοπούλου, εἰς οὓς παρέδωκε τὰ ἔγγραφα ὅσα ἔμειναν εἰς τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ ὑπουργοῦ. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων ἦτο καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς παραδόσεως, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ὑποβάλω. (Ἀναγινώσκει τὸ συμφωνητικὸν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. Μωραϊτίνη.)—Ἐπειδὴ ἡ Εὐρώπη ἔκλεισε κατὰ τὰς περιστάσεις ἐκείνας ὅλους τοὺς λιμένας της, καὶ δὲν μᾶς ἔδιδεν οὔτε χαρτὶ διὰ φυσέκια, ἐσκέφθημεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐμψυχώσωμεν τὴν ἐθνικὴν βιομηχανίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐδώκαμεν εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην 250 χιλιάδας, ἵνα τελειοποιήσῃ τὸ ἐργοστάσιόν του, καὶ δύναται νὰ ἐργασθῇ καὶ μᾶς τ’ ἀποδώσῃ εἰς φυσέκια. Τότε λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρισκόμενος ἐκάλεσα τὸν διευθυντὴν τοῦ πυριτιδοποιείου καὶ τὸν ἠρώτησα τί δύναται νὰ κάμῃ εἰς μίαν ἑβδομάδα, οὗτος δὲ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι τὸ πολὺ 1,200,000 φυσίγγια δύναται νὰ κατασκευάσῃ. Ἐντὸς 10 ἑβδομάδων νὰ λάβῃ τις 40 ἑκατομμύρια φυσίγγια εἶναι πολὺς ὁ χρόνος· ἀλλὰ τί ἔπρεπε νὰ κάμωμεν, ἀφοῦ ἄλλο μέσον δὲν εἴχομεν; Εἴπομεν τότε λοιπὸν νὰ συνάψωμεν συμφωνίαν μὲ τὸ κατάστημα αὐτὸ, διὰ νὰ μᾶς δώσῃ 40 ἑκατομμύρια εἰς 30 ἑβδομάδας. Ἀλλ’ οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγὼ ἐκάμαμεν τὴν σκέψιν μήπως ἐπέλθῃ ἡ εἰρήνη καὶ ἐξέλθωμεν τῆς δυσχεροῦς θέσεως· ὅθεν ἐκάμαμεν τὴν παραγγελίαν ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς 40 ἡμερῶν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνακαλέσῃ τὴν παραγγελίαν τῶν 40 ἑκατομμυρίων φυσιγγίων, τὸ δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τὰ πάρῃ· ἐὰν ὅμως ἐντὸς τῶν 40 ἡμερῶν ἀνακαλέσῃ τὴν παραγγελίαν, τὸ συμβόλαιον διαλύεται ὁριστικῶς. Τοῦτο λοιπὸν, κύριοι, εἶναι τὸ συμφωνητικὸν, τὸ ὁποῖον παρέδωκα, καὶ τὸ ἐπιδοτήριον δι’ οὗ ἐπέδωκα πρὶν λήξωσιν αἱ 40 ἡμέραι. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν 3 συμβόλαια, καὶ 3 ὑπάρχουν. Ὅλα ἀκριβῶς δὲν τὰ ἐνθυμοῦμαι, ὄχι μόνον διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνθυμῆται εἷς ὑπουργὸς τόσα συμβόλαια εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ἀλλὰ καὶ διότι οἱ ὅροι τῶν τοιούτων συμβολαίων τίθενται, ἀφοῦ προηγηθῶσιν αἱ συμφωνίαι, ὑπὸ τῶν γραφείων. Καθ’ ὅσον ὅμως ἐνθυμοῦμαι, πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσω τινὰ ἐπὶ τῶν παραγγελιῶν τῶν φυσιγγίων. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εἶχε προμηθευθῆ 20 ἑκατομμύρια φυσιγγίων Γκρὰ ἀπὸ τὴν Βιέννην πρὸς δραχμὰς 220 ἕως 240 τὴν χιλιάδα, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ χρήματα ἐπληρώθησαν, αὐτὸ δύναται νὰ βεβαιωθῇ. Ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι διετάξαμεν τὸν στρατὸν νὰ ἐξέλθῃ. Κατὰ τὴν ἔξοδον ἐκείνην ὁμολογῶ, ὅτι κἄποια ἀταξία συνέβη καὶ ἑπομένως αἱ προκαταβολαὶ ἐκ τῶν 20 ἑκατομμυρίων ἐξωδεύθησαν εἰς τὰ γυμνάσια· ὥστε τὰ 20 κατομμύρια εἶχον ἐλαττωθῆ. Ὅταν ἐζήτησα νὰ γείνω κύριος τοῦ ὑλικοῦ, δὲν εὑρῆκα εἰς τὸ ὑπουργεῖον καμμίαν φορτωτικὴν, καὶ ἠναγκάσθην νὰ στείλω εἰς τὸν Πειραιᾶ, διὰ νὰ μοῦ δώσουν ἀντίγραφα τῶν φορτωτικῶν, δυνάμει τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον παρέλαβε τὰς προμηθείας. Ὅταν λοιπὸν ἐζήτησα εὗρον, ὅτι ὅλα τὰ φυσίγγια τοῦ Γκρὰ ἦσαν ἄχρηστα καὶ ἔμενον εἰς Κέρκυραν. Τὰ 12 δὲ ἑκατομμύρια φυσίγγια Σασεπὼ, τὰ ὁποῖα εἶχε προμηθεύσει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εἶχον ἀποσταλῆ καὶ ταῦτα εἰς διαφόρους ἀποθήκας, καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν δὲν ὑπῆρχον παρὰ ὀλίγα μόνον. Εἰς τοιαύτην εὑρισκόμενοι στενοχωρίαν, πρῶτον παρηγγείλαμεν εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην νὰ μᾶς κάμῃ φυσίγγια Σασεπὼ, δεύτερον δὲ νὰ γεμίσῃ 8 ἑκατομμύρια κάλυκας, τοὺς ὁποίους εἶχε προμηθεύσει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἀφοῦ δὲ παρῆλθεν ὁ φόβος, ἐπειδὴ εἴχομεν εἰς διαφόρους ἀποθήκας τοῦ Κράτους, μετεβάλομεν τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο εἰς ἀγορὰν 5 ἑκατομμυρίων φυσιγγίων Γκρά. Καὶ εἶναι ἡ μόνη προμήθεια, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον παρὰ τοῦ κ. Μωραϊτίνη. Ὁ κ. Τρικούπης ἰσχυρίσθη, καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ δίκαιον, ὅτι ἡ πυρίτις τοῦ πυριτιδοποιείου ἦτο κατωτέρας ποιότητος τῆς πυρίτιδος τῆς Βιέννης.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἐννοεῖ κατωτέρα καὶ τῆς Γαλλικῆς.

§56Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἐὰν αὐτὸ ἦναι ἀληθὲς, ἐπειδὴ εἶναι πρᾶξις καθαρῶς ἐπιστημονικὴ, πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ ἐπιστημονικῶς. Πρέπει μία ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὰ φυσίγγια αὐτὰ, καὶ νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἦναι καλὰ ἢ κακά. Ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ὅτι ἐντὸς τοῦ συμβολαίου ἐνέγραψε τοὺς ὅρους τοὺς ἐπιστημονικοὺς, ὑφ’ οὓς ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ παραλαβὴ, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ συμβόλαιον, τὰ φυσίγγια ταῦτα εἶναι κατώτερα καὶ τῶν γαλλικῶν, διότι κατὰ τὸν γαλλικὸν κανονισμὸν, τὰ φυσίγγια πρέπει νὰ ἔχωσι ταχύτητα 425 ἕως 435, ἐνῷ κατὰ τὸ συμβόλαιον, τὰ φυσίγγια τοῦ πυριτιδοποιείου Ἀθηνῶν δέον νὰ ἔχωσι 400 μόνον.

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἐπιβαρύνει τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔκαμε τὸ συμβόλαιον ἡ Οἰκουμενική.

§60Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅ,τι λέγω ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κρίνητε, διότι ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον συντεταγμένος ὁδηγὸς τοῦ Ζιμβρακάκη, καὶ αἱ ὁδηγίαι αὗται ἀντεγράφησαν καὶ παρεδόθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐνέχεται ὁ κ. Ζιμβρακάκης.

§62Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τὸν κ. Τρικούπην· λέγω ὅτι αὐτὸ ἐγένετο.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, δὲν ἐγένετο.

§64Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς λέγω, κ. Τρικούπη, καὶ πρὶν ἢ παραλάβω φυσίγγια, ὅτε ἤμην ὑπουργὸς, ἐπιτροπὴ δὲν ἐσχηματίσθη διὰ νὰ παραλάβῃ. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα τοιαῦτα, ἀλλὰ διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν ἐπιστημόνων δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ ὑπουργός.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ συμβόλαιον.

§66Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὸ συμβόλαιον, μάλιστα· ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι, ὅτι τὸ συμβόλαιον ἐγένετο κατὰ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους εἶχε συντάξει ὁ κ. Ζυμβρακάκης.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ τὰ ἔγγραφα.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, (διότι πᾶς ἄνθρωπος δύναται ν’ ἀπατηθῇ), ἀντὶ 425 νὰ ἦναι 400. Λοιπόν, κύριοι, σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι τὸ συμβόλαιον ἦτο ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀνακλήσεως καὶ ἡ ἀνάκλησις ἔγεινε δι’ ἐπιδοτηρίου δικαστικοῦ κλητῆρος. Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, καὶ ἰδοὺ καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν τὴν ἐπίσημον ἀπόδειξιν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν ὅστις τῶν κυρίων ἀγαπᾷ. Ἐὰν τώρα κατὰ τὴν ποιότητα ἔσφαλον, δὲν εἶμαι ὑπόχρεως ἂν ὑπάρχῃ δίκη. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἦμαι ὑπόλογος. Λοιπόν, κύριοι, αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν καὶ ἀκρίβειαν, διότι δὲν ἔχω καὶ τόσον μεγάλην μνήμην· ἑπομένως αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθην νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι, κατ’ ἐμὲ, πλήρεις.

§71Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ἠρεύνον τὰ νομοσχέδια περὶ πιστώσεων ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1880 ἐκ δραχ. 44 ἑκατομμυρίων, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργοῦ περὶ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 6 ἑκατομμυρίων, προσέκοψα εἰς ἀπορίας τινάς, ἀπορίας οἰκονομικάς, ἀπορίας πολιτικάς, ἀπορίας τέλος, αἵτινες ἐκανόνιζον τὴν ἔκτασιν τῶν πιστώσεων, ἐξαρτώμεναι ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν πολιτικῶν ἀποριῶν. Ἐνόμιζον, ὅτι κατά τινα τῶν ἀναγνώσεων, αἵτινες ἤθελον γείνει ἐν τῇ Βουλῇ, τῶν νομοσχεδίων τούτων οἱ κκ. ὑπουργοὶ ἢ ὁ ἐνδεχόμενον νὰ δώσωσι πληροφορίας τινὰς καὶ διασαφήσεις, καὶ ὅτι αὗται ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ λύσωσι τὰς ἀπορίας μου, καὶ ἑπομένως νὰ μὲ ἀπαλλάξωσι τῆς ἀνάγκης νὰ ἀνακοινώσω αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο χθές, ὅτε ἐπροτάθη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἡ συζήτησις τῶν πιστώσεων, ἠρώτησα ἂν οἱ κκ. ὑπουργοὶ εἶχον νὰ ἀνακοινώσωσί τι εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔγεινε τοιαύτη τις ἀνακοίνωσις, ἀναγκάζομαι νὰ ἀνακοινώσω ἐγὼ τὰς ἀπορίας μου, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ὅσας ἤθελεν ἐγκρίνει διασαφήσεις εἰς τὸ κοινοβούλιον. Αἱ οἰκονομικαὶ ἀπορίαι, εἰς τὰς ὁποίας προσέκοψα, ἦσαν αἱ ἑξῆς. Διὰ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ζητεῖται παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἡ ἄδεια διὰ νὰ δαπανηθῶσι 50 ἑκατ. καί τινες ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν. Τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι νῦν· τινὰ ἐξ αὐτῶν ἐδαπανήθησαν. Καὶ μέχρι μὲν τοῦδε δὲν ἐγένετο εἰς τὸ κοινοβούλιον ἐπίσημός τις ἀνακοίνωσις περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δαπανηθέντος καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδαπανήθη, καὶ τὸ ὁποῖον μέλλομεν νὰ δαπανήσωμεν. Ἀλλ’ ἂν ὁδηγηθῇ τις ἐκ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἅμα τῷ καταρτισμῷ τοῦ ὑπουργείου, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ διοίκησις ἔχει ἀνάγκην 26 ἑκατομμυρίων μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου πρὸς πληρωμὴν ἀντιτίμου παραγγελιῶν, γενομένων ἤδη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπε καί τι πρὸς, ὅτι 26 ἦταν τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης νὰ συναγάγῃ, ὅτι ὤφειλε τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ πληρώσῃ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου· ἑπομένως ἀφῆκε τὸν δισταγμὸν, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι, ἐκτὸς τῶν 26,000,000, νὰ ᾖ αἱ καὶ ἄλλα πρὸς πληρωμήν. Ἀλλ’ ἂν παραιτήσωμεν τὸν δισταγμὸν τοῦτον, καὶ περιορισθῶμεν εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι 26 ἑκατομμύρια πρέπει νὰ πληρώσωμεν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, ἂν εἰς τὰ 26 ταῦτα ἑκατομμύρια προσθέσωμεν 10 ἄλλα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν, ὅτι ὀφείλει νὰ δαπανήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου πρὸς συντήρησιν τοῦ ὑπὸ τὰς σημαίας στρατοῦ, ἔχομεν 36 ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου. Ἂν εἰς τὰ 36 ταῦτα ἑκατομμύρια προστεθῇ ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ἂν τὸ κοινοβούλιον γνωρίζῃ ἐξ ἐπισήμου τινὸς ἀνακοινώσεως, τὴν ὁποίαν ὅμως ὅλοι ὑμεῖς γνωρίζετε ἐκ τῶν δημοσιεύσεων εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἡ ὑποχρέωσις νὰ πληρώσωμεν μετά τινας μῆνας ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς ἔτους 15 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ προκαταβολῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἔχομεν 51 ἑκατομμύρ. Λοιπὸν μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πιστώσεων ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἵνα δαπανήσῃ τὸ δημόσιον 52 ἑκατομμύρια· 51 βεβαίως ἐξ αὐτῶν ἔχει νὰ δαπανήσῃ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα τὰ ἀναγκαιοῦντα χρήματα πόθεν θέλει πορισθῆ; Ἡ ἀπορία αὕτη μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀναζήτησιν τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔχει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ κοινοβούλιον ἐσυνείθισε κατὰ τὸ παρελθὸν ν’ ἀκροᾶται πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν προγραμμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐτηρήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀλληλοδιαδόχως ἀνῃρέθησαν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ 1880 ἰδίως ἦτο ἔτος, εἰς τὸ ὁποῖον πολὺν κόπον κατέβαλον καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους ἐκείνου, καὶ ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπῆρχε τότε, εἰς σύνταξιν οἰκονομικῶν προγραμμάτων. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἕως τώρα ἴσως εἶναι 4 ἢ 5 οἰκονομικὰ προγράμματα, τὰ ὁποῖα ἀνήρεσαν ἄλληλα, καὶ λέγω 5, διότι συμπεριλαμβάνω τὰ οἰκονομικὰ προγράμματα καὶ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἴχομεν δύο οἰκονομικὰ προγράμματα εἰρηνικῆς πολιτικῆς καὶ δύο οἰκονομικὰ προγράμματα πολιτικῆς μὴ εἰρηνικῆς, εἴχομεν δὲ καὶ μέσον τι πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο πλῆρες, τὸ ὁποῖον ἦτο οἰκονομικὴ πρᾶξις, ἡ ὁποία ὅμως προωρίζετο νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὰ οἰκονομικὰ προγράμματα τῆς εἰρηνικῆς πολιτικῆς καὶ τὰ οἰκονομικὰ προγράμματα τῆς μὴ εἰρηνικῆς πολιτικῆς. Τὸ τελευταῖον τῶν προγραμμάτων ἦτο ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, ἥτις προσπορίζει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 52 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἡμεῖς μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου ἔχομεν νὰ πληρώσωμεν 51 ἑκατομμύρια, ὥστε μᾶς μένει 1 ἑκατομμύριον, μὲ τὸ ὁποῖον εἰσερχόμεθα εἰς τὴν 1 Ἰανουαρίου 1881. Τάχα αὐτὸ μόνον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως; Ἐὰν, κύριοι, καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα ἔτη ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ σφάλῃ τις εἰς τὰ οἰκονομικὰ προγράμματα, βεβαίως ζημία ἐπήρχετο εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν· ἀλλ’ ἂν κατὰ τὸ 1881 σφάλωμεν, ἡ ζημία εἶναι ἀνυπολόγιστος. Τὸ 1881 ἀρχίζει διὰ πολιτικῆς, ἡ ὁποία περιβάλλει τὸ Κράτος μὲ μεγάλας ἀνάγκας, καὶ τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ ἦναι ἕτοιμον, διὰ νὰ θεραπεύσῃ αὐτάς. Ἂν δὲ εἰσερχώμεθα εἰς τὸ 1881 μὲ ἐφόδιον μόνον 1 ἑκατομμυρίου, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς μεγάλας δυσχερείας, διότι θέλομεν ἀναγκάσει τὴν πατρίδα μας νὰ γείνῃ ἔρμαιον εἴτε τοκογλυφικῶν ἐπιχειρήσεων, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ ὀλίγα τινὰ ἑκατομμύρια καὶ νὰ ζήσῃ ἡμεροβίως ἐν τῷ μέσῳ τῶν μεγάλων ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν παράγει, ἢ θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ ἐγκαταλείψωμεν ἐν τῷ μέσῳ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, καὶ τότε ἡ εὐθύνη, ἡ ὁποία βαρύνει ἡμᾶς ὅλους, εἶναι μεγίστη. Ἡ πολιτική, κύριοι, εἶναι ἡ ἐπιστράτευσις, καὶ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἠκούσατε τοῦ παραιτηθέντος πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπιστράτευσις θὰ εἰπῇ ἐξωτερικὸν ζήτημα, καὶ ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται ἄνευ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἡ εὐθύνη λοιπὸν, ἥτις περιβάλλει ὅλους ἡμᾶς, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ νέον ἔτος εἰς τὴν ἀμηχανίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέδειξα, ἡ εὐθύνη εἶναι μεγίστη, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θέλει ἴσως θεωρεῖσθαι ὑπαίτιος τῆς ἀπωλείας τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος τῆς Ἑλλάδος. Ἂν κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν, ὁ ὁποῖος συνετελεῖτο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἠκούετο, ὅτι ἐξωτερικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται, ἂν ἰσχυρίζοντό τινες, ὅτι αἱ διαβεβαιώσεις ἢ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ἔδιδον κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον οἱ κυβερνῶντες, ἦσαν πληροφορίαι μὴ ἐστηριγμέναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἦσαν πληροφορίαι ἀπατηλαί, ἢ ἂν ἐπιστεύσατε, ὅσοι ἐπιστεύσατε, τοὺς ἰσχυρισμοὺς ἐκείνους, ἡ ζημία τοῦ Κράτους ἦτο μικρά· διότι καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον ἐπέλθει ἀδίκημα εἰς τὰ ἄτομα ἐκείνων, τῶν ὁποίων αἱ πληροφορίαι σᾶς παρίσταντο ὡς ἀμφίβολοι, καὶ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνων τὸν τόπον τότε, ἤθελον ὑποληφθῆ ἀπὸ σᾶς ἢ ἤθελον ὑποληφθῆ ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸν κοινὸν ὡς πλανῶντες τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνισμόν, τὸ ἀδίκημα ἦτο ἀδίκημα εἰς τὰ ἄτομα, καὶ τὸ ἀδίκημα τῶν ἀτόμων εἶναι μικρόν. Τώρα διανύομεν ἕτερον στάδιον, τώρα ἂν σᾶς εἴπωσιν, ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα ἀπόλλυται, διότι σεῖς δὲν εὑρέθητε ἕτοιμοι νὰ ἐξακολουθήσητε τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον, ἡ εὐθύνη εἶναι μεγάλη, καὶ ἐγὼ βεβαίως ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου, ἂν δὲν ἐδίστασα πρὸ τῆς εὐθύνης, μὲ τὴν ὁποίαν περιεβαλλόμην τότε, διστάζω σήμερον νὰ συμμερισθῶ ταύτην μεθ’ ὑμῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, προσέκοψα εἰς τὴν οἰκονομικὴν ταύτην ἀπορίαν; καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν, ἂν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης ἦτο τὸ τελευταῖον οἰκονομικὸν πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου τοῦ παραιτηθέντος, εἶδον, ὅτι τὸ διαδεχθὲν αὐτὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ τοῦτο τὸ πρόγραμμα μᾶς ἔφερε πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ἔφερεν ἀσύνδετον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην μελέτην, ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐλπίδα, ἥτις ἠδύνατο νὰ μᾶς ἐνδείξῃ, ὅτι ἐκτὸς τῶν 52 ἑκατομμυρίων, ἠδύνατο νὰ προσβλέψῃ εἰς προμήθειαν καὶ ἑτέρου ποσοῦ, ἀναγκαιοῦντος πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν μας. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, κατὰ τὸ πέρας τῆς αʹ ἀναγνώσεως τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης, εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀκόμη πιθανότητες ἐξευρέσεως καὶ συνομολογήσεως δανείου ἐξωτερικοῦ· ἔχω ὅμως ἐγὼ ἀνησυχίαν, καὶ ἐπεθύμουν νὰ πληροφορηθῶ ἂν αὐταὶ αἱ πιθανότητες θέλωσι μᾶς ὁδηγήσει πιθανῶς εἰς τὴν ἐπιτυχίαν, διότι, ἂν μείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἐλευθερία νὰ σκεφθῇ τότε περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θέλει θεραπεύσει ἡ διοίκησις τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπάγει ἡ πολιτική, ἥτις εἰσήχθη, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον τὸ κοινοβούλιον νὰ μὴ προβῇ εἰς τοσαύτας θυσίας, ὅσαι ζητοῦνται νῦν παρ’ αὐτοῦ διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ ὁμιλία, τὴν ὁποίαν σᾶς κάμνω, κύριοι, ἐπιθυμῶ νὰ ἦναι γυμνὴ παντὸς ὑπαινιγμοῦ, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ θεωρηθῶ, ὅτι δὲν ἔχω κανένα σκοπόν, διότι δὲν ἔρχομαι νὰ προκαλέσω ἀντεγκλήσεις, οὔτε νὰ ἐπιληφθῶ πολιτικῶν συζητήσεων, ἀποληγουσῶν εἰς ἐπικρίσεις προσώπων· ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω, ὅτι, ἐὰν ἡ πολιτική, ἥτις εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, ἦτο ἡ ἀναπόφευκτος πολιτική, εἶναι ἄπορον, καὶ δύναταί τις νὰ ἐκπλήττηται, μανθάνων, ὅτι, ἀφ’ οὗ 6 μῆνες παρῆλθον, ἀφ’ ἧς ἀπεδέχθημεν ταύτην τὴν πολιτικήν, σκεπτόμεθα σήμερον μόλις καὶ μεριμνῶμεν, ἵνα ἐξεύρωμεν τὰ μέσα, ὅπως ἐφαρμόσωμεν τὴν πολιτικήν, ἥτις εἰσήχθη. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μεριμνῶσιν, οὐχὶ περὶ τῶν ἰδίων των ὑποθέσεων, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν διαχειρίζονται τὴν ἰδίαν αὐτῶν κτῆσιν, ἀλλὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους, καὶ διαχειρίζονται τὴν κυβερνητικὴν αὐτοῦ ἐξουσίαν, ὀφείλουσι νὰ μεριμνῶσι περὶ πάντων, καὶ ἰδίως περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα, ἵνα ἐκτελέσωσι τὴν πολιτικήν των, διότι, κεχωρισμένα τὰ μέτρα τὰ πολιτικὰ ἀπὸ τὰ μέσα, τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ματαιοῦνται, καὶ ἀπόλλυται πᾶσα προσπάθεια, ἐξουδετεροῦνται δὲ αἱ ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἤθελαν ἀποδεχθῆ ὁ τόπος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ πιστώσεων νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὸ κοινοβούλιον, ἐκ τίνων πόρων ἐκτάκτων θέλει δυνηθῆ νὰ προσπορισθῇ τὰ χρήματα, τῶν ὁποίων θέλομεν ἔχει ἀνάγκην, ἵνα ἐφαρμόσωμεν τὴν πολιτικὴν, ἥτις διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον. Ἐλπίζω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, εἶναι πληροφορίαι, στηριζόμεναι ἐπὶ τῶν πραγμάτων, καὶ ὅτι τῳόντι ὑπάρχουσι πιθανότητες ἐξευρέσεως καὶ πραγματοποιήσεως ἐξωτερικοῦ δανείου. Τὸ ἐλπίζω, διότι ἄνευ τῆς συνομολογήσεως ἐξωτερικοῦ δανείου νομίζω, ὅτι καὶ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσητε, τῆς χορηγίας τῶν πιστώσεων, καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν θέλει σᾶς ἐξασφαλίσει ἀπὸ τῶν ἀναποφεύκτων προσκομμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα θέλετε προσκόψει. Ἀλλ’ αἱ ἀπορίαι μου δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικαί, ὑπάρχουσιν ἀκόμη πολιτικαὶ ἀπορίαι, καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἔχω καθῆκον καὶ ταύτας ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Κοινοβούλιον· τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἰδίως αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις λαμβάνουσι χώρα κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων, διὰ τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἄδεια πρὸς πραγματοποίησιν τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐξυπηρετοῦσι τὴν πολιτικήν, καὶ αἵτινες εἰσὶν ἀναγκαῖαι πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Εἶναι ἀληθές, ὅτι παρ’ ἡμῖν συνέβη τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ συμβῇ· εἶναι ἀληθές, ὅτι πρὸ μικροῦ διηνύσαμεν πολιτικὴν συζήτησιν δεκαήμερον, καὶ ὅτι τὴν συζήτησιν ἐκείνην δὲν ἐθεώρησα οὔτε ἀναγκαίαν, οὔτε ἀναπόφευκτον, οὐχὶ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτε ἡ συζήτησις ἐγίνετο, ἀλλὰ διότι ἡ συζήτησις δὲν ἦτο σκόπιμος. Ἀληθῶς δι’ αὐτῆς δὲν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσωμεν πολιτικὴν κοινοβουλευτικὴν εὐθύνην παρ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡ συζήτησις ἀφώρα, διότι οὗτοι δὲν ἦσαν πλέον οἱ Κυβερνῆται, ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσωμεν καὶ ποινικὴν εὐθύνην παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διεχειρίζοντο τὰ κοινὰ ἄχρι τῆς συγκλήσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ συζήτησις διὰ τοῦτο μοὶ ἐφαίνετο ἄσκοπος, διότι δὲν ἦτο ἀναπόφευκτος, ἂν ἡ ἔναρξις τῆς Βουλῆς δὲν ἐκηρύσσετο διὰ βασιλικοῦ λόγου. Ἡ διὰ βασιλικοῦ λόγου ἔναρξις τῆς Βουλῆς προεκάλεσε τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐπήνεγκε τὴν ἀπώλειαν δέκα ἡμερῶν ἐκ τοῦ χρόνου τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, καὶ οὐδεὶς θέλει τὸ ἀμφισβητήσει, ὅτι οὔτε ἀνάγκη ἦτο, οὔτε ἐπετρέπετο ἴσως ὑπὸ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, νὰ ἀνοιχθῇ τὸ Κοινοβούλιον κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην διὰ βασιλικοῦ λόγου. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνω νὰ ἀναπτύξω τὴν θεωρίαν ταύτην, διότι ἐλπίζω νὰ μὴ τὴν ἀμφισβητήσῃ τις, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ φεισθῶ τοῦ χρόνου· ἀλλ’ ἐμνήσθην αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶπον, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι, ἐὰν σᾶς προβάλλω πολιτικὰς ἀπορίας, δὲν πράττω τι ἄκαιρον, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων λαμβάνουσι χώραν αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις. Αἱ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται τῶν 50 ἑκατομ., ζητοῦνται, διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου ἐλήφθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διεχειρίζετο τότε τὰ κοινά. Κατὰ τὴν 8 Ἰουλίου προεκλήθη τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ὁποίου ἐπάγει τὰς ἀνάγκας, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν σκοποῦσιν αἱ πιστώσεις. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα, τάχα ἡ ἐπιστράτευσις ἦτο ἡ μόνη πολιτικὴ, ἡ ὁποία ὑπελείπετο εἰς τὸν τόπον πρὸς διάσωσιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων; τάχα κατὰ τὴν 8 Ἰουλίου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδὲν ἄλλο εἶχε νὰ πράξῃ, εἰμὴ νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως; Ἡ ἀπορία μου αὕτη μὴ σᾶς φανῇ ἄτοπος. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ διασωθῶσιν ἢ νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἄνευ τῆς πολιτικῆς ταύτης, νομίζω, ὅτι ἔχουσιν ἐνδιαφέρον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ τὸ μάθωσιν ἢ νὰ τὸ ἐρευνήσωσι. Τάχα μέχρι τῆς 8 Ἰουλίου ἡ Κυβέρνησις δὲν εὗρεν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ συνδυασμοὶ τῆς Εὐρώπης, αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας διετέλει ἑκάστη τῶν μεγάλων ἐπικρατειῶν, παρεῖχε πιθανότητα περισσοτέραν, ὅτι τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα ἤθελον ἐξασφαλισθῆ, ἤθελον θεραπευθῆ, χωρὶς ν’ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος νὰ μετέλθῃ τὴν πολιτικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν προσέφυγε; τάχα ἦτο δυνατὸν εἴς τινα περίοδον χρόνου πρὸ τῆς 8 Ἰουλίου νὰ εἶχε παρασταθῆ στιγμή τις ψυχολογικὴ, διάστημα χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἂν μετηρχόμεθα ὡρισμένην πολιτικὴν, ἠδυνάμεθα νὰ διασώσωμεν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα; Νομίζετε τοῦτο ἀδιάφορον; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελον ἀποφύγει τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν κατὰ τὴν 8 Ἰουλίου, ἵνα καταφύγωσιν εἰς τὸ ἔκτακτον καὶ σοβαρὸν μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως; Τάχα, κύριοι, ὅταν ἐλήφθη τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως κατὰ τὴν 8 Ἰουλίου, ἐλήφθη ἄνευ μελέτης τινός, ἄνευ τινὸς ὑπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος παρεῖχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἀναγκαῖα φῶτα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπείθετο, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἦτο τὸ μόνον μέτρον, ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπέκειτο αὐτῇ ὡς καθῆκον; Ὄλαι αὗται αἱ ἀπορίαι δὲν ἐλύθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸι βασιλικὸν λόγον. Γνωρίζω μόνον, ὅτι ἤκουσα μίαν λέξιν, ἡ ὁποία ἐξέφυγεν ἀπὸ τὰ χείλη τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἥτις, ὅσον καὶ ἂν ἦναι σύμφωνος μὲ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὅλοι ἔχομεν, περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ πολιτικὴ τῶν ἓξ μεγάλων δυνάμεων, αἵτινες ἐξήσκησαν τὸ δικαίωμα τῆς μεσολαβήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἑλληνικοῦ, δὲν μοὶ ἔδωκεν ὅμως φῶς ἀρκετὸν, τὸ ὁποῖον νὰ θερμάνῃ τὰς πεποιθήσεις μου περὶ τῶν πιθανοτήτων, αἱ ὁποῖαι τότε ὑπῆρχον πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἡ ἐπιστράτευσις εἶναι μέτρον ἐκτελέσεως. Ὡς τοιοῦτον ἐλήφθη καὶ θέλει τεθῆ εἰς ἐνέργειαν, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ ὡρισμένην ἀνάγκην, ὡρισμένον σκοπόν. Ἀνηρεύνησα τὰ νομοσχέδια περὶ πιστώσεων, ἵνα ἀνεύρω τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπόν, δι’ ὃν προεκλήθη τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως. Τάχα ἡ ἐπιστράτευσις εἶναι μέτρον, διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ λάβῃ κατοχὴν τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔμελλον νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς αὐτὸ κατὰ τὴν ἐν Βερολίνῳ ἀσκηθεῖσαν μεσολάβησιν; καὶ βεβαίως ἔχετε ἀνάγκην ἐκτάκτου στρατιωτικῆς συντάξεως τοῦ Κράτους, διὰ νὰ λάβῃ κατοχὴν τῶν χωρῶν καὶ δυνηθῇ νὰ ἀποκαταστήσῃ ἐν αὐταῖς τὴν διοίκησιν, ἐξασφαλίσῃ δὲ τὰ ἄτομα καὶ τὰ ἀγαθὰ τῶν κατοικούντων ἐν αὐταῖς· ἢ ἐσκόπει νὰ καταπολεμήσῃ τὰς δυσχερείας, αἵτινες ἠδύναντο νὰ παρουσιασθῶσιν εἴτε ἀπὸ ἄτομα, ἐργαζόμενα διὰ τῶν ἀτομικῶν μέσων καὶ πόρων των, τὰ ὁποῖα ἡ ἰδιωτικὴ περιουσία ἠδύνατο νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν μικρῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ ἰδιωτικὴ κτῆσις ἐπιτρέπει; Ἢ μήπως ἔχει σκοπόν τινα εὐρύτερον, καὶ πρόκειται τὸ Κράτος νὰ προβλέψῃ, ἵνα διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὑπερβῇ δυσκολίας μεγαλειτέρας, καὶ καταστήσῃ ἀναπόφευκτον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ βουλεύματος τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Βερολίνου; Ἕκαστος ἐκ τῶν σκοπῶν αὐτῶν μᾶς ὁδηγεῖ εἰς διαφόρους ἀνάγκας, καὶ ὅταν ἠρεύνον τὰ νομοσχέδια τῶν πιστώσεων καὶ προσέκοπτον εἰς τὰς ἀπορίας ταύτας, ἐνεθυμήθην ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἀφῆκε τοιοῦτον τινὰ ὑπαινιγμόν. Ἐκεῖνος ὁμιλῶν εὕρισκεν, ὅτι διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐκλήθησαν ἄνδρες κατ’ ἀριθμὸν πολὺ περισσότεροι ἀπὸ ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἤθελεν ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἐξήνεγκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τοὺς δισταγμοὺς τούτους τότε, εἶναι εἷς καὶ μόνος, οὗτος δ’ ἐπρόβαλε τοὺς δισταγμοὺς αὐτούς· ἀλλὰ τάχα δὲν πρέπει καὶ τοῦτον τὸν ἕνα νὰ τὸν διαφωτίσωμεν, ὅταν διαφωτίζοντες αὐτὸν διαφωτίζομεν συγχρόνως καὶ ἡμᾶς αὐτούς; τινὰς τοὐλάχιστον ὅσοι ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἀπορίαν; ὁ ἀντιπρόσωπος οὗτος εἶναι ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτής. Ἀλλὰ λέγων τὰς ἀπορίας ταύτας εἰς τὸ κοινοβούλιον, δὲν σκοπῶ νὰ δώσω εἰς αὐτὸ συμβουλὴν νὰ διστάσῃ διὰ νὰ ψηφίσῃ τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ζητοῦσιν. Ὅταν ζητῶνται πιστώσεις, ἄδεια πρὸς δαπάνας, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ζητοῦσιν. Εἴμεθα κατὰ τὸν 6 μῆνα πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ διατάγματος τούτου ἐδαπανήθησαν 40 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ὑπάρχουσιν εἰς τὰς σημαίας τοῦ στρατοῦ 60,000 ἄνδρες, ἑπομένως δὲν πρόκεισαι διὰ τῶν ἀποριῶν τούτων νὰ σᾶς ὁδηγήσω εἰς ἄρνησιν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα σᾶς ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου, οὐδὲ νὰ σᾶς ἀποθαῤῥύνω διὰ τούτων· ἀλλὰ πρόκειται νὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ παρασχεθῶσιν εἰς ὑμᾶς τὰ μέσα, διὰ νὰ κρίνητε κατὰ ποσόν, ἤτοι κατ’ ἔκτασιν τὰς πιστώσεις αὐτὰς, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῆτε αὐτὰς ἐν ὅλῳ ἢ κατὰ μέρος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι συνέβη παρ’ ὑμῖν τι ὅλως διόλου ἐξαιρετικόν, ἐνῷ ἡ σύμπραξις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἦτο ἀναγκαία πρὸς παροχὴν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ πολιτική, ἡ ὁποία εἰσήχθη τὸν Ἰούλιον τοῦ 1880, ἡμεῖς κατὰ δυστυχίαν συζητοῦμεν καὶ συνήλθομεν διὰ νὰ παράσχωμεν τὰ μέσα μετὰ ἓξ μῆνας, ὅτε πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ πολιτικὴ ἡ εἰσαχθεῖσα εἰς τὸν τόπον, ὅτε πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ κατ’ ἀρχήν, ἀλλ’ ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν κατ’ ἔκτασιν αὐτάς, νὰ ἴδωμεν τὴν ἔκτασιν αὐτῶν, πρέπει νὰ κατανοήσωμεν τὸν σκοπὸν αὐτῶν καὶ νὰ λάβωμεν μίαν ἔννοιαν ἀκριβεστέραν τῶν ἀναγκῶν, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν ὁ προτεθειμένος σκοπὸς τῆς ἐπιστρατεύσεως προτίθεται. Καὶ δὲν εἴδατε, κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε περὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς ἀνάγκης, καὶ ἑπομένως τῆς ἐκτάσεως τῶν πιστώσεων, ὑπῆρξε διχογνωμία καὶ μεταξὺ τῶν δύο ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡμῶν, τοῦ πρώην προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ νῦν. Ὁ πρῶτος ἐνόμιζεν, ὅτι ἀρκοῦσιν 60 χιλιάδες, ὁ ἄλλος νομίζει, ὅτι δὲν ἀρκοῦσι, καὶ ὅτι αἱ ἀνάγκαι εἶναι εὐρύτεραι, καὶ ὅτι καὶ ἡ ἔκτασις τῶν πιστώσεων πρέπει νὰ ᾖναι μεγαλειτέρα. Ἡ βραδύτης ἡ λαβοῦσα χώραν μεταξὺ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἐκλήθησαν διὰ νὰ δώσωσι τὰ μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, βεβαίως μᾶς ἀφῄρεσε τὴν εὐκολίαν νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τῆς χρησιμότητος τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία εἰσήχθη, καὶ ἡμεῖς καλούμεθα νὰ δώσωμεν τὰ μέσα, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ ἐκτέλεσις τῆς πολιτικῆς. Αὐτὸ συμβαίνει ἐνίοτε. Πολλάκις ἐφάνη εἷς ἄνθρωπος νὰ σύρῃ ὄπισθέν του τὸ ἔθνος ὁλόκληρον καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὸ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἐνόμιζε λυσιτελῆ καὶ ἐξυπηρετοῦσαν τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Ἡμεῖς κατὰ τοῦτο μόνον διαφωνοῦμεν, ὅτι ὁσάκις ἡ ἱστορία παρέστησεν ἄνδρα τοιοῦτον ἐπιβάλλοντα τὴν θέλησίν του εἰς τὸ ἔθνος, τὸν παρέστησεν ἀπολαμβάνοντα τοιαύτης ἐμπιστοσύνης παρὰ τοῦ ἔθνους, διὰ τῆς ἐξόχου αὐτοῦ ἱκανότητος, εἴτε περὶ τὰ στρατιωτικὰ εἴτε περὶ τὴν πολιτικήν, ὥστε οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ διστάσῃ διὰ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην αὐτοῦ· παρέστησεν αὐτὸν πείθοντα τοὺς συμπολίτας του τοσοῦτον καὶ μεταδίδοντα εἰς αὐτοὺς τὸ φρόνημα καὶ τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς εἶχε περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν τόπον. Τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη παρ’ ἡμῖν· ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐκδοῦσα τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν δύναται νὰ ἀξιώσῃ, ὅτι ἐπέβαλεν ἑαυτὴν εἰς τὸν τόπον, ὡς ἐπέβαλεν ἑαυτὸν εἰς τὸν τόπον του ὁ Ναπολέων Αʹ, ὅτι ἐπέβαλεν ἑαυτὴν εἰς τὸν τόπον, ὅπως ἐπεβλήθησαν ὅλοι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέταξαν ἢ συνεχώνευσαν τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου εἰς τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν θέλησιν· ὅσον καὶ ἐὰν σοφὸς συνάδελφος ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ μέχρι τοῦ ὕψους τῶν ἐπιφανῶν στρατηγῶν τῆς Ῥώμης τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ γνώμη του νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Καὶ ἂν ἡμεῖς καλούμεθα σήμερον νὰ ψηφίσωμεν τὰ μέσα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην τὸ κράτος διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἔχομεν δικαίωμα νὰ παραπονεθῶμεν, διατί νὰ κληθῶμεν ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν δὲν ἔχομεν πλέον τὴν ἐλευθερίαν νὰ τηρήσωμεν ἂν ἡ πολιτικὴ αὕτη ἦνε χρήσιμος ἢ ὄχι εἰς τὸν τόπον, καὶ ἰδοὺ ἐσμεν νῦν εἰς τὴν ἀνάγκην ἑκόντες ἄκοντες νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀποδεχθῶμεν καὶ νὰ μὴ τὴν συνεχίσωμεν. Αἱ ἀπορίαι λοιπὸν αὗται δὲν εἶναι διὰ νὰ σᾶς δειλιάσω πρὸ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, οὐδὲ νὰ σᾶς συμβουλεύσω νὰ μὴ δώσητε ψῆφον εἰς τὰ νομοσχέδια περὶ πιστώσεων, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκφράσω ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου ἔχω δικαίωμα νὰ ἔχω, διότι ψηφίζομεν σήμερον ἄνευ ἐλευθερίας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μετ’ ἐλευθερίας ἔπρεπε νὰ ψηφίζωμεν. Ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοί, τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι εἶναι παρόντες, θέλουσι λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς οἰκονομικὰς ἀπορίας, τὰς ὁποίας προέβαλον, καὶ τὰς πολιτικὰς ἀπορίας καὶ τὰς συνεπείας περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ ὅτι θέλουσιν εὐαρεστηθῆ νὰ δώσωσιν ὅσας δύνανται διασαφήσεις εἰς τὸ κοινοβούλιον εἴτε σήμερον εἴτε κατὰ τὴν προσεχῆ γʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Λυποῦμαι διότι ὁ κύριος πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος καὶ ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν καὶ ὡς πρωθυπουργὸς εἶναι κεκλημένος νὰ διευθύνῃ καὶ διαχειρίζηται τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι ὅτι εἶναι ἀπών, ἐλπίζω ὅμως, ὅτι οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ θέλουσιν ἀνακοινώσει αὐτῷ τὰ λεχθέντα, ὅπως γένηται ἐν γνώσει περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς προαιρέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ὅταν ἀνέβην τὸ βῆμα.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἀρκετὰ, νομίζω, ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως περὶ τῶν προθέσεων ἡμῶν καὶ τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν· μ’ ὅλα ταῦτα δὲν θέλομεν λείψει κατὰ τὴν ὑποβολὴν καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ εἴπωμεν ἀκόμη περισσότερα· ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὅλαι αἱ πολιτικαὶ ἀπορίαι τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος καὶ παντὸς ἄλλου θέλουσι διασκεδασθῆ, καὶ δὲν θέλει μείνει εἰς οὐδένα ἀμφιβολία περὶ τοῦ προγράμματος καὶ περὶ τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν σκοπεύομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὰς ἡμετέρας ἐνεργείας. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς οἰκονομικὰς ἀπορίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὸ κοινοβούλιον ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ ἀπευθύνω παρατήρησιν, ὅτι δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τοιαύτας ἀπορίας, ἐὰν ὑπελόγιζε καλλίτερον τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ πρόκειται νὰ γείνωσι κατὰ τὸ 1880. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, τὸ ἔλλειμμα τοῦ λήγοντος ἔτους ἀναβαίνει εἰς 6 ἑκατομμύρια· ἂν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ τὸ ἄθροισμα τῶν ζητουμένων πιστώσεων, ὅπερ ἀνέρχεται εἰς 52 ἑκατομμύρια, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880 ἀναβιβάζεται εἰς 58 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τούτου διετέθησαν ἐξ ἐκτάκτων πόρων τὰ ἑξῆς ποσά. αʹ. 2,500,000, τὰ ὁποῖα ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000. βʹ. 11,500,000, τὰ ὁποῖα ἔλαβε κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πλέον τῶν ὅσων ἀπέδωκεν εἰς ἐξόφλησιν κινητῶν χρεῶν· περιπλέον ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων........ περίπου ἑκατομμύρια, ὥστε τὸ σύνολον τῶν μέχρι τοῦδε ἐξ ἐκτάκτων πόρων ληφθέντων ἀναβαίνει εἰς 31 ἑκατομμυρ. ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸ ἔλλειμμα τῶν 58 ἑκατομμυρίων, μένουν 27 ἑκατομμύρια. Αὐτὸ εἶναι ὡς ἔγγιστα τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἀκόμη, διὰ νὰ ἐξοφληθοῦν ὅλαι αἱ δαπάναι τοῦ 1880· μέχρι τῶν 52 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σύμβασιν πρόκειται νὰ ληφθοῦν ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὑπολείπονται ἄλλα 25 ἑκατομμύρια· εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσητε 4 περίπου ἑκατομ. διὰ τὸ ἀντίτιμον ὁμολογιῶν τινων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομ. καὶ ἄλλου τινὸς δανείου, αἱ ὁποῖαι μένουν ἀδιάθετοι, καὶ τότε θέλετε ἔχει ποσὸν διαθέσιμον ἐξ ἐκτάκτων πόρων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1881, πλὴν τῶν τακτικῶν πόρων· βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, αἵτινες θέλουν συμπεριληφθῆ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1881, ἀλλὰ πάντοτε εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ 1,000,000, — τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας σᾶς παρέστησεν, ὅτι μένει μετὰ τὴν ἀποπληρωμὴν ὅλων τῶν δαπανῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Δηλιγιάννης προσέθηκεν, ὅτι ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ληφθοῦν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, πρέπει νὰ ἀποδοθῇ τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις· ὡς πρὸς τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων, κατὰ τὴν γενομένην συμφωνίαν, θέλει ἀποδοθῆ κατὰ τὰς ἀρχὰς 7βρίου τοῦ 1881· πλὴν δὲ τούτου εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης περιελήφθη τὸ ποσὸν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς μεταλλικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ 52 ἑκατομμύρια· ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ γείνῃ οὐδεμία ἀφαίρεσις διὰ τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων. Φρονῶ δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῶμεν ἀπὸ τοῦδε πολὺ, ἀφοῦ μετὰ τὴν ἀποπληρωμὴν ὅλων τῶν δαπανῶν, αἵτινες πηγάζουν ἀπὸ τὰς συμφωνίας τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις καὶ ὅσαι θέλουν γενῆ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν πιστώσεων ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ τὰς δαπάνας τοῦ 1880, θέλει μείνει περίσσευμα 30 σχεδὸν ἑκατομμυρίων. Περισσότερα θεωρῶ περιττὸν νὰ εἴπω σήμερον, διότι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θέλω εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1881, καὶ τότε εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω ἐκτενέστερον λόγον περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου.

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ τῶν παραγγελιῶν τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Σᾶς ἐρωτῶ, ἂν πληρωθῶσιν αἱ παραγγελίαι, τὰς ὁποίας καὶ ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἔλαβε καὶ θὰ κάμῃ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, τί ὑπόλοιπον μένει ἀπὸ τὰ 30,000,000; Ἐγὼ δὲν ζητῶ λογιστικῶς νὰ μοῦ ὑποδείξητε τὰ ποσὰ, ἀλλὰ πρακτικῶς. Αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ θὰ δοθῶσι μέχρι τοῦ τέλους τοῦ 1880, εἶναι πληρωμέναι, καὶ θὰ περισσεύσουν 30,000,000;

§74Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Διὰ νὰ φθάσητε εἰς ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς πιστώσεις· ἄνευ πιστώσεως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πληρώσητε παραγγελίας. Αἱ παραγγελίαι, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, καὶ αἱ παραγγελίαι, τὰς ὁποίας θέλει δώσει, ἂν ἐγκριθῶσιν αἱ πιστώσεις, ἡ παροῦσα κυβέρνησις, ἀνέρχονται εἰς 52,000,000· εἰς ἄλλα 52 000,000 ἀνέρχονται τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι λοιπὸν 104,000,000· ἐὰν πραγματοποιηθοῦν τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα εἶναι 46,000,000, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880 εἶναι 58,000,000.

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Κάμνετε πάντοτε ἕνα ὑπολογισμόν.

§76Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Διὰ νὰ ἦμαι ἀκριβὴς, κάμνω αὐτὴν τὴν ἐπιφύλαξιν. Οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, στηρίζονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰς πιστώσεις, αἵτινες ζητοῦνται· ἠμπορεῖ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα προϋπολογίζονται, νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν, νὰ λείψουν 2 καὶ 3 ἑκατομμύρια, ἠμπορεῖ νὰ μὴ πραγματοποιηθοῦν ὅλαι αἱ πιστώσεις· αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ συμβοῦν, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ θὰ ἦναι 1 ἕως 3 ἑκατομμυρίων. Θὰ λάβητε ἀφ’ ἑνὸς τὰς πιστώσεις καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸν προϋπολογισμόν, οὕτω δὲ θὰ ἔχετε ἐν συνόλῳ 104,000,000. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θέλουν πραγματοποιηθῆ ὅσα εἶναι ὑπολογισμένα, θέλει μείνει ἔλλειμμα 58,000,000. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἐλλείμματος ἐπληρώθησαν ἐξ ἐκτάκτων πόρων 26,000,000· ἑπομένως μένουν 26,000,000 ἀκάλυπτα, τὰ ὁποῖα θέλουν ληφθῆ ἀπὸ τὸ δάνειον τὸ νέον, τὸ ὁποῖον πηγάζει ἀπὸ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Τραπέζης.

§77ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νομίζω, ὅτι λησμονεῖ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅταν κατηρτίσθη τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶπε τότε, ὅτι εἰς 26,000,000 ἀναβαίνουσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὰς παραγγελίας, αἵτινες εἶχον γείνει, καὶ ὅτι εἰς 10,000,000 ἀναβαίνουσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ. Ὅθεν ὑπελογίσαμεν 36 ἑκατομμύρια μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου. Ἂν αἱ ἀνακοινώσεις ἐκεῖναι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, πταίει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν τὰς ἔδωκεν ἀκριβεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀνακοινώσεις ἐκεῖναι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, εἶναι δὲ ἀκριβεῖς ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερε, παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς μετὰ μεγάλης ταχύτητος ἠθέλησε νὰ διέλθῃ τὰ 15 ἑκατομμύρια τὰ πληρωτέα ἐντὸς τοῦ 1881. Ἀλλὰ ἡ πρώτη Σεπτεμβρίου 1881 θέλει παράσχει αὐτῷ ἄλλους πόρους; Θέλει δυνηθῆ νὰ πληρώσῃ τὰ 15 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους, καὶ θέλουσιν οὗτοι ἐπαρκέσει καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν 15 ἑκατομμυρίων; ἢ θέλει ἔχει ἀνάγκην ἄλλων ἐκτάκτων πόρων πρὸς πληρωμήν; Θέλομεν ἔχει ἀνάγκην ἐκτάκτων μέσων, διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ 15 ἑκατομμύρια, καὶ ἂν δὲν εὑρεθῶσιν ἄλλοι ἔκτακτοι πόροι, τότε θὰ τὰ πληρώσωμεν ἀπὸ τὸ προϊόν τῆς συμβάσεως, ἢ ἄλλως θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ κρούσωμεν θύρας τραπεζιτῶν οἱ ὁποῖοι θέλουσι μᾶς ἐπιβάλει ὅρους τοκογλυφικούς, διὰ νὰ μᾶς δανείσωσι τὰ 15,000,000. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ἐγκρίνωμεν τὴν 1 Σεπτεμβρίου 1881 τὰ 15,000,000, τότε ἀπὸ τὸ προϊόν τῆς συμβάσεως δὲν θέλει μείνει εἰ μὴ ἓν μόνον ἑκατομμύριον, ἀλλὰ τότε ἀπορῶ πῶς ἐτόλμησε νὰ εἰρωνευθῇ.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε λάθος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ. συζήτησιν.)

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε δήλωσιν ἐπὶ τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§80ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Παρακαλῶ νὰ διορθωθῶσι καὶ τὰ ἑξῆς κονδύλια: Διὰ κατασκευὴν 4 μικρῶν........ἀντὶ 112,425 νὰ σημειωθῇ 778 καὶ 236, ἕνεκα νέων πληροφοριῶν, αἵτινες ἦλθον ἐξ Εὐρώπης. Τὸ κονδύλιον........ἀντὶ 90,000 νὰ σημειωθῇ 337,410, δι’ ἀγορὰν......ἀντὶ 150 νὰ σημειωθῇ 250,000· τὸ κονδύλιον δι’ ἀγορὰν τορπιλλοφόρων, ἀντὶ 150,250,000 δι’ ἀγορὰν τορπιλλικοῦ ὑλικοῦ, ἀντὶ 50, νὰ σημειωθῇ 100,000.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν γʹ συζήτησιν θὰ συναρμολογηθοῦν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλε καὶ ἄλλας προσθήκας ἐξ 863,000 δραχμῶν.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πλὴν τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν ἀπὸ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ἐζήτησαν καὶ συμπληρωτικὰς πιστώσεις τὸ μὲν ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ 308,000, διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν, τὸ δὲ τῶν Ναυτικῶν ἐξ 1,700,000, διὰ τορπιλλοφόρα σκάφη. Αὐταὶ αἱ πιστώσεις ἐγένοντο παραδεκταὶ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Σήμερον προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἄλλας προσθήκας, ἐξ 863,000 δραχμῶν.

§83ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ἡ προσθήκη αὕτη προέρχεται ἐκ τοῦ ἀτελοῦς ὑπολογισμοῦ, ὅστις ἐγένετο ἐπὶ τῶν πιστώσεων, διότι αἱ 4 κανονιοφόροι, κατὰ τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ ὑπολογισμούς, ἀπαιτοῦσι δαπάνην πλειοτέραν. Δὲν πρέπει νὰ ἐκπλήττηται διὰ τοῦτο ἡ Βουλή, διότι, ἐπὶ παραδείγματι, ἡ Κυβέρνησις εἶχε στείλει τὸν «Γεώργιον» πρὸς ἐπισκευὴν εἰς τὴν Νεάπολιν, καὶ κατ’ ἀρχὰς τὸ διευθυντήριον τοῦ ναυστάθμου ἐκείνου ὑπελόγισε τὴν δαπάνην εἰς 37,000, κατόπιν ὅμως εἶδεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται περὶ τὰς 75,000· χθὲς δὲ ἐλάβομεν λογαριασμούς, διὰ τῶν ὁποίων μᾶς ζητοῦν 108,000. Ὅταν δὲ εἰς τοιαύτας Κυβερνήσεις συμβαίνουν αὐτά, ἐννοεῖται ὅτι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἐπακριβῶς νὰ ὁρίσωμεν τὰ ποσὰ ἐκ τῶν προτέρων, ὅταν δὲν ἔχωμεν δεδομένα ἀκριβῆ. Τοῦτο συνέβη καὶ κατὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς «Ἑλλάδος» εἰς Τουλών, δι’ ἣν ὁ ναυπηγὸς ἐκεῖ εἶχεν ὑπολογίσει 400,000 φράγκα, μᾶς ὑπέβαλε δὲ καὶ ἄλλον λογαριασμὸν ἐξ 180,000. Αὐτὰ συμβαίνουν εἰς αὐτὰ τὰ ἔργα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη, εἰς βʹ συζήτησιν.)

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὰς πιστώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου.)

§85ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω παρατήρησίν τινα, τὴν ὁποίαν δὲν ὑπέβαλον κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, διότι δὲν ἦσαν παρόντες οἱ ἁρμόδιοι κ. ὑπουργοί. Ἔχω ἀφορμὴν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς παρατηρήσεως ταύτης ἀπὸ τὴν ἐκ δραχμῶν 225,000 πίστωσιν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 17, ἄρθρου 2, ἥτις περιλαμβάνει καὶ τὴν κατασκευὴν στρατιωτικῶν ὁδῶν. Νομίζω, ὅτι διὰ τὰς τοιαύτας ὁδοὺς ἡ προκειμένη πίστωσις ἀφίνει ποσὸν βεβαίως ἀσήμαντον. Πρὸ τινων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου βουλευτὴς καὶ πρώην ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπεν ἐντεῦθεν, ὅτι δὲν εἶδεν εἰσέτι τὸ στρατιωτικὸν τῆς κυβερνήσεως σχέδιον, διότι ἀκόμη δὲν εἶδε νὰ στρώνωνται αἱ ἀπαιτούμεναι στρατιωτικαὶ ὁδοὶ καὶ δὲν εἶχεν ἄδικον. Καὶ ἐγὼ δὲ νῦν δὲν προτίθεμαι νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν κυβέρνησιν, τὸ ὁποῖον ἔχει καθῆκον ἐν γένει διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, διότι ἤθελον ὑποληφθῆ ὡς λησμονῶν τὰς περιστάσεις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν ἐπιβαλλομένης μερίμνης καὶ δαπάνης. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως, ἰδίως δὲ τῶν ἁρμοδίων κκ. ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ ὁδῶν τινων τοῦ Κράτους, αἵτινες συνδέονται ἀναποσπάστως πρὸς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι προσκομμάτων δυσυπερβλήτων. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γινώσκω ἁπάσας τὰς στρατιωτικὰς ὁδούς, αἵτινες πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι πρὶν ἢ ἐπιστῇ ἡ ὥρα τῆς ἐνεργείας. Γινώσκω ὅμως καλῶς μίαν τοιαύτην, τὴν ἀπὸ Ἀμφίσσης εἰς Λαμίαν. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν σπουδασάντων τὴν χώραν ἡμῶν ὁ ἀμφισβητήσων, ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ μόνον τὰ συμφέροντα τῆς συγκοινωνίας τριῶν ἢ τεσσάρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ πρόκειται σπουδαίως νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν στρατιωτικὴν συγκοινωνίαν τῆς Πελοποννήσου πρὸς τὴν ἀνατολικὴν Στερεὰν Ἑλλάδα ἢ μᾶλλον πρὸς τὴν ἀποτελοῦσαν τὸ κέντρον τῶν στρατιωτικῶν ἐργασιῶν μεθόριον γραμμήν. Οἱ πάντες γινώσκουσιν, ὅτι πρὸς μεταφοράν, εἴτε στρατοῦ, εἴτε πολεμικοῦ ὑλικοῦ, ἐκ Πελοποννήσου ἰδίως μέχρι τῆς μεθορίου γραμμῆς, ἡ συντομωτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα ὁδὸς εἶναι ἡ μεταξὺ Ἀμφίσσης καὶ Λαμίας. Καὶ ἐκ Πατρῶν, καὶ ἐξ Αἰγιαλείας, καὶ ἐκ Καλαβρύτων, καὶ ἐκ Κορίνθου, καὶ ἐκ Ναυπλίας ἀκόμη, ἐὰν πρόκηται νὰ μεταφέρητε ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης στρατὸν ἢ ὑλικὸν εἰς τὴν μεθόριον γραμμήν, ὑποτιθεμένου, ὅτι ἡ ὁδὸς διὰ τῆς Ἀμφίσσης εἰς Λαμίαν εἶναι κατεσκευασμένη τοὐλάχιστον μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ διέρχηται ἐπ’ αὐτῆς τροχὸς ἁμάξης, δὲν θέλετε διανύσει εἰμὴ 14 ὥρας κατὰ ξηρὰν, καὶ 4 μόνον κατὰ θάλασσαν, ἐνῷ ἡ δι’ Ἀθηνῶν μεταφορὰ ἀπαιτεῖ πλείους τῶν 51 ὡρῶν. Πρὸ δύο, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐτῶν, διευθύνοντος τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ κ. Σαπουντζάκη, εἶχε διαταχθῆ μελέτη ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης ὑπὸ ἔποψιν καθαρῶς στρατιωτικήν. Ἂν δὲ καλῶς ἦμαι πληροφορημένος, αἱ ὑποβληθεῖσαι ἐκθέσεις ἀποδεικνύουσι τὴν στρατιωτικὴν σημασίαν τῆς ὁδοῦ ταύτης. Ἡ ὁδὸς μεταξὺ Ἀμφίσσης καὶ Λαμίας ἔχει ἔκτασιν 60 χιλιομέτρων ἢ σταδίων. Πρὸς κατασκευὴν αὐτῆς ἐν ὥραις ὁμαλαῖς, δηλ. ἂν πρόκηται νὰ κατασκευασθῇ καθ’ ὅλους τοὺς ὅρους τῶν τελείων ἁμαξιτῶν ὁδῶν, θέλουσιν ἀπαιτηθῆ 600,000 δραχμῶν. Δὲν ἐννοῶ ὅμως σήμερον νὰ προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν τὴν δαπάνην 600,000 δραχμῶν, διὰ νὰ κατασκευασθῇ πλήρης ἡ ὁδὸς αὕτη. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ δαπάνης μέχρι 200,000 δραχμῶν, ἡ ὁδὸς αὕτη νὰ κατασκευασθῇ εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀποβαίνῃ ἐφικτὴ ἡ δι’ αὐτῆς μεταφορὰ στρατιωτικοῦ ὑλικοῦ δι’ ἁμαξῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος πρὸς κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης, μὲ ἐπληροφόρησαν εἰδήμονες, ὅτι δύο μηνῶν χρονικὸν διάστημα εἶναι ἐπαρκές. Νομίζω, ὅτι ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν πολλὰ ἑκατομμύρια δαπανῶνται πρὸς σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἡ δαπάνη 200,000 δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν ὁδοῦ, ἥτις καὶ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους πρόκειται σπουδαίως νὰ ὑπηρετήσῃ, πρὸ πάντων δὲ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης χρησιμοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν τούτων δυνάμεών μας, δαπάνη τόσῳ μικρὰ, θέλει κριθῆ καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ἀπαραίτητος. Ἂν δὲ οὐδεμία ἀπὸ τοῦδε ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης, λυποῦμαι προλέγων, ὅτι ἐν ᾧ δέοντι χρόνῳ αἱ ἐκ τῆς ἀπρονοησίας ταύτης ζημίαι ἔσονται ἀνυπολόγιστοι καὶ ἀνεπανόρθωτοι. Νομίζω, ὅτι τὰ ὀλίγα ταῦτα εἶναι ἐπαρκῆ, ὥστε οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ νὰ σκεφθῶσι περὶ τούτου, ἂν εἰσέτι δὲν ἐσκέφθησαν, καὶ νὰ προέλθωσιν ἄνευ ἀναβολῆς ἐφ’ ὅσον εἰσέτι ὑπάρχει χρόνος εἰς τὴν πρόχειρον κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, ἣν ὑπέδειξα, ὡς καὶ πάσης ἄλλης ἐχούσης τὴν αὐτὴν χρησιμότητα καὶ τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα.

§86Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἐν πρώτοις πληροφορῶ τὴν Βουλήν, κατόπιν τῶν σημειώσεων, τὰς ὁποίας ἐξήγαγον ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου πρὸ ὀλίγου καταβάντος ἀπὸ τοῦ βήματος, τῆς δημοσιευθείσης καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ διὰ παραρτήματος τῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς, ὅτι μόνον τὸ ποσὸν τὸ ζητούμενον διὰ τῆς ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τῶν δραχ. 308,000.... εἰς τὸ ἥμισυ. Ἐπίσης δύναται ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον εἰς τὰς πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 410,000, διὰ τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἐπὶ 6 μῆνας ὑπηρετούντων, τὸ ὁποῖον δὲν ἐχρησίμευσε πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, διότι συνάμα μετὰ τῆς προσκλήσεως τῆς ἡλικίας αὐτῆς προσῆλθον κατόπιν καὶ ἄλλαι ἡλικίαι, ὥστε τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἰδανικόν· ἐπίσης τὸ ποσὸν τῶν 65,000 διὰ μισθοὺς ὑπαξιωματικῶν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, ἐπειδὴ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐπλήρωσε τὰς θέσεις τῶν ὑπαξιωματικῶν, μειοῦται κατὰ 60,000. Ἀλλὰ συνάμα ὀφείλω ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν σήμερον ἐκ τῆς παραγγελίας τῶν φυσιγκίων Γκρὰ καὶ τῶν καλύκων, ὑπάρχει μικρά τις διαφορά· διότι οἱ συμβληθέντες ἀνέγραψαν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἐργοστασιάρχου κατὰ τὴν ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, ὅτι ὀφείλει νὰ καταθέσῃ 1% εἰς τὸ μετοχικὸν ταμεῖον, καὶ τοῦτο, ἐνῷ ὑπελογίσθη ἡ χιλιὰς τῶν καλύκων πρὸς 69 φράγκα, κατὰ τὸ συμβόλαιον τὸ συνταχθὲν ὀφείλει νὰ ὑπολογισθῇ πρὸς φράγκα 69 καὶ 69)100· ἐπίσης καὶ διὰ τὰ πλήρη φυσίγκια.

§87ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν ὁ νόμος αὐτὸς διὰ τὸ ἐξωτερικόν.

§88ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ μέτρου τούτου ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦδε δι’ ὅλας τὰς προμηθείας τὰς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§89ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν ἔλαβε χώραν.

§90ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν συνέβαινε κατὰ τὸ παρελθόν, ὑποχρεωτικῶς θὰ συμβῇ καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§91ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν συνέβαινεν, εἶναι πλάνη, διότι ὁ ξένος ἐργολάβος βεβαίως δὲν θὰ θυσιάσῃ τίποτε διὰ τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, καὶ πάντοτε θὰ τὸ πληρώσῃ τὸ δημόσιον.

§92ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καταθέτω τὴν σημείωσιν αὐτὴν εἰς τὸ γραφεῖον. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν λεπτομερῆ ἔκθεσιν τῶν κατατάξεων τῶν ἀποστράτων, ἐξ ἧς ἐξάγεται, ὅτι κατὰ τὰς ἀναγραφομένας πιστώσεις ὑπελογίσθησαν ἡμέραι παρουσίας 40,300· ἀλλ’ ὁ κ. Σιμόπουλος ἐλησμόνησε νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τὰς ἡμέρας παρουσίας, αἱ ὁποῖαι ἀφῃρέθησαν ἀπ’ αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ μετεβιβάσθησαν εἰς ἡμέρας παρουσίας τῆς νοσηλείας, αἱ ὁποῖαι ὑπολογίζονται διὰ μὲν τὸ μηχανικὸν εἰς 6,350, διὰ τὸ πυροβολικὸν 800, ἱππικὸν 4,950, πεζικὸν 640, τοὺς νοσοκόμους 1750 καὶ κλάδους ὑπηρεσίας 1,700· ὥστε, ἐὰν προσθέσωμεν τὰς ἡμέρας τὰς ἀναγεγραμένας ἐν τῇ πιστώσει, ἔχομεν τὸ ποσὸν τῶν...... ἡμερῶν παρουσίας, εἰς τὰς ὁποίας συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ ἡμέραι νοσηλείας, τὰς ὁποίας παρέλειψε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος. Αὐτὸ δὲ μέχρι 31 Ὀκτωβρίου.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ ποίας ἐποχῆς;

§94ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπὸ τῆς 1 Αὐγούστου. Ἀπὸ τῆς 31 Ἰουλίου ἔχομεν 6,350 ἄνδρας.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μέχρι τῆς 31 Ἰουλίου δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν.

§96ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, διότι πράγματι ὁ πρῶτος ἐπίστρατος ἦλθε τὴν 1 Αὐγούστου· προστίθεται, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἡμέρας παρουσίας, τὰς ἀναγεγραμμένας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, μόνον, διότι τὰ 4,030,000 ἀφοροῦν τοὺς πέντε μῆνας μέχρι 31 Ὀκτωβρίου, ὥστε διὰ τοὺς δύο ὑπολογισθέντας μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον ἔχομεν ἡμέρας παρουσίας 173,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.) Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως βασιλικῶν διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως 1879, ἐκ δραχμῶν 45,000.

§97ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ καθαρισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ σημειώσητε τὸ ποσὸν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι......

§99ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θὰ ἐπέλθουν δαπάναι, αἱ ὁποῖαι θὰ λάβουν χώραν, αὗται πρέπει νὰ ἦναι εἰς τὰς πιστώσεις καὶ νὰ γίνωνται ἐργασίαι, διὰ νὰ μὴ μεσολαβήσῃ χρόνος.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θεωρηθῇ ἀναγκαία ἡ κατασκευὴ τοιαύτης ὁδοῦ, ἡ δαπάνη θέλει γείνει ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, διότι πρόκειται περὶ συγκοινωνίας. Δύναται βεβαίως αὐτὴ ἡ ὁδὸς, κατασκευαζομένη, νὰ χρησιμεύῃ καὶ διὰ στρατιωτικὰς ἀνάγκας· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγγραφῇ δαπάνη οὔτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ οὔτε ἐν τοῖς πιστώσεσι.

§101ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἶπεν ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ὅτι θὰ πληρωθῶσι 200 χιλιάδες δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ διαταχθῇ εἷς μηχανικὸς νὰ συντάξῃ τὸν προϋπολογισμὸν, ἢ, ἐὰν ἦναι συντεταγμένος νὰ μᾶς τὸν φέρουν.

§102ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκα, εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω τι, διότι πρόκειται περὶ δαπάνης ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ οὐχὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους· ἑπομένως ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει νὰ σκεφθῇ περὶ αὐτοῦ.

§103ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅτι εἶπον, τὸ εἶπον διὰ νὰ μὴ γείνουν καὶ ῥουσφέτια.

§104ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι ἀναγκαία ἡ ὁδὸς, θὰ γείνῃ· ἂν δὲν ἦναι ἀναγκαία, βεβαίως δὲν θὰ δοθῇ εἰς κανένα διὰ ῥουσφέτια. (Ἐπιψηφίζονται δι’ ἀναστάσεως τὰ νομοσχέδια περὶ πιστώσεων ά 45,000 δραχμῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1879· βʹ 66,089 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1880. Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ περὶ πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1880, ἐπὶ τοῦ Κεφ. ΙϚʹ, ἄρθρου 5.)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἑλληνικῆς Τραπέζης.

§106ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θὰ δώσῃ τινὰς πληροφορίας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις........

§107ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ δευτέρα συζήτησις.

§108ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς. Ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὁ κ. Ῥικάκης ἐζήτησε νὰ μάθῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐνέργεια αὐτῆς ὡς πρὸς τὸ συναφθησόμενον νέον δάνειον.

§110ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θὰ δώσῃ πληροφορίας.........

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι λόγος ν’ ἀναβάλῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὔριον θὰ ἦναι παρὼν, ὥστε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῶσιν πληροφορίαι τινὲς, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ὅσας ἐγκρίνει. Δὲν βλέπω λοιπὸν κατὰ τί δύνανται νὰ ἐπηρεάσουν αἱ πληροφορίαι τὴν συζήτησιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα προβῇ, διότι εἶναι κατεπεῖγον, ὅπως παρεστάθη ἀπὸ τοῦ βήματος.

§112ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβα λόγον περὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ συγχρόνως μετὰ τῆς συμβάσεως τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ νὰ συνδέσωμεν αὐτὰ τὰ δύω ζητήματα. Ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ προβαίνωμεν ἑκάστοτε εἰς ψηφίσεις καὶ ἀποφάσεις περὶ δανείων, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν ἓν σύστημα, καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν πόσαι εἶναι αἱ δαπάναι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, καὶ ποῖα τὰ χρηματικὰ μέσα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίξωμεν τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης. Εἶπον, ὅτι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα εἶναι τὸ οἰκονομικὸν, καὶ ἀπέναντι αὐτοῦ ὀφείλει νὰ σταματήσῃ πᾶσα ἐνέργεια. Ἐὰν ὑπάρχωσι τὰ χρήματα, ἤτοι τὸ μέσον ὅπως θεραπεύσωμεν τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, πρέπει νὰ προβῶμεν· ἐὰν τοῦτο δὲν ἦναι δυνατόν, ἐὰν δὲν δύναται περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς ὑποβάλῃ πληροφορίας, φοβοῦμαι μήπως ἡ ἐνέργεια εἶναι ψευδὴς, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ κάμῃ καλὰ νὰ σταματήσῃ. Αὐτὸ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος ἐπιφυλάττεται κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, τότε δὲ εἶπεν, ὅτι ἴσως θέλει δυνηθῆ νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας καὶ περὶ ἐξωτερικοῦ δανείου. Νομίζω λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀνάγνωσιν καὶ ἀπόφασιν, ἐὰν δὲν λύσωμεν προηγουμένως τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ζητήσω νὰ μάθω, ἐὰν τὸ δάνειον τοῦτο δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, καὶ ἐὰν τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται ὄχι πιθανῶς, ἀλλὰ βεβαίως, νὰ προϋπολογισθῶσιν, ὅτι τὰ μέσα ταῦτα ὑπάρχουσι· διότι παρατηρῶ μετὰ λύπης, κύριοι, ὅτι μολονότι ἠρχίσαμεν μίαν τοιαύτην ἐπιχείρησιν, δὲν ἔχομεν τὰ μέσα τοῦ ἡμερησίου βίου. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται προμήθειαι 26 ἑκατομμυρίων, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν λεπτόν· ὅταν δὲ λαμβάνωμεν χρήματα ἀπέναντι τῆς συμβάσεως, πρὶν ἔτι τὴν ψηφίσωμεν, τὸ ἔλλειμμα βεβαίως δὲν θὰ ἦναι τόσον, ὅσον ὑπελογίσθη. Εἰσήλθομεν, κύριοι, εἰς τὴν θέσιν τῆς ἐπιστρατείας κατ’ ἀνάγκην, καὶ ἤλθομεν νὰ ἀποφασίσωμεν, ὅτε δὲν ὑπῆρχε πλέον καιρός· φοβοῦμαι δὲ, ὅτι τοῦτο θὰ συμβῇ καὶ ἤδη, διότι μανθάνω, ὅτι ἐλήφθη ἓν ποσὸν ἐκ τοῦ προκειμένου δανείου, πρὶν κυρωθῇ ἡ σύμβασις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονταί τινες). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§114ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἐὰν ἡ ἀνάγνωσις καὶ μόνη αὐτῆς τῆς συμβάσεως δὲν ἤθελε πραγματικῶς μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Ἐὰν ἀναγνώσητε μετὰ προσοχῆς, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ὄχι μόνον δὲν εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἶναι ἐπιζήμιος, καὶ ὄχι μόνον εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ καὶ καταστρέφει διατάξεις τινὰς τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Ἀναγινώσκω ἐπὶ κεφαλῆς τῆς συμβάσεως καὶ βλέπω, ὅτι ὀνομάζεται Ἐθνικὴ Ἑλληνικὴ Τράπεζα· καὶ μολαταῦτα παρατηρῶ ὅτι εἰς τὰς ἐθνικὰς τῆς πατρίδος περιστάσεις ὄχι μόνον δὲν συντρέχει εἰς αὐτὰς, ἀλλὰ τοὐναντίον ζητεῖ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐπ’ αὐτῶν. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει τὸν τίτλον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀντὶ νὰ συνεισφέρῃ πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἐθνικοῦ σκοποῦ, ἐπιδιώκει συμφέροντα πρὸς καταστροφὴν τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ σκοποῦ. Ποῖα εἶναι τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν σήμερον ἡ Τράπεζα; τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον παρὰ ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν εἰσέτι τὸ προνόμιον τοῦ χαρτονομίσματος, διὰ νὰ κερδίζῃ μόνον μὲ χαρτί. Καὶ ποία ζημία θέλει προέλθει ἐκ τούτου εἰς τὸ ἔθνος καὶ ποία ὠφέλεια εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τούτου θέλει ἐπέλθει; Θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὰ πλούτη καὶ τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης εἶναι μέγιστα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησεν ἐκ τοῦ τοιούτου προνομίου· ταῦτα ὅμως ἀπέκτησαν πολλὰ ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι ἐσχημάτισαν τὴν Τράπεζαν καὶ περιστοιχίζουν αὐτήν. Πόθεν προῆλθον τὰ κέρδη αὐτῶν τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται καὶ ὑποστηρίζουσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν Τράπεζαν; ἂς ἴδωμεν. Εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον λέγει....

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§116ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι.—Ἡ Τράπεζα, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων, εἶναι ὑποχρεωμένη τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα εἰσπράττει πρὸς ἀποπληρωμὴν τῶν δανείων τῶν 6 ἑκατομμυρίων, τῶν 28 ἑκατομμυρίων καὶ καθεξῆς, νὰ πληρώνῃ πρὸς 6%. Τί ζητεῖ τώρα δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ πρὸς τὸ δημόσιον; θέλει νὰ λάβῃ 1% καὶ 2%. Ἀφοῦ λέγει, ὅτι θὰ δανείσῃ πρὸς 1% τὸ μεταλλικὸν εἰς τὸ δημόσιον, ὀφείλει καὶ αὐτὴ νὰ δίδῃ πρὸς τὸ δημόσιον ἐπίσης 1%, διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰσπράττει διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ αὐτὴ μὲ τὸν αὐτὸν τόκον δανείζει τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν ἐξετάσητε καὶ ἴδητε τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι διαφέρει τὸ ποσὸν τὸ δανεισθησόμενον τῶν 25 ἑκατομμυρίων, διότι αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Τράπεζα νὰ τὸ ἔχῃ κεκλεισμένον εἰς τὸ ταμεῖόν της πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν χαρτιῶν της. Τί κάμνομεν σήμερον; Τὸ ἀφαιροῦμεν καὶ αὐτὸ τὸ μεταλλεῖον, ἔχομεν τὴν πίστιν τοῦ δημοσίου, ἥτις εἶναι ἀρκοῦσα. Τί ζητεῖ ἡ Τράπεζα; τὸ νεκρὸν κεφάλαιον νὰ τεθῇ εἰς κυκλοφορίαν διὰ τοῦ δανείου τοῦ δημοσίου, καὶ οὕτω νὰ λαμβάνῃ 1%, καὶ ἐνῷ ὠφελεῖται ἐξ αὐτοῦ, παρίσταται καὶ ὡς εὐεργέτης τοῦ ἔθνους ἡ Τράπεζα. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι κερδίζει ἡ Τράπεζα 1% δι’ 25 ἑκατομ., κερδίζει δὲ καὶ τὰ εἰσπραττόμενα ἀπὸ τοὺς φόρους 6%. Ποία εἶναι ἡ ὠφέλεια, ἡ ὁποία σᾶς παρουσιάζεται, ζημιοῦται τὸ δημόσιον ἢ ὠφελεῖται; Βεβαίως ἡ Τράπεζα ὠφελεῖται, διότι ὑπολογίζει τριπλάσιον χαρτὶ νὰ ἔχῃ ἀντὶ τοῦ μεταλλικοῦ, ὑπολογίζει δὲ καὶ τὸ μέταλλον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει εἰς τὸ ταμεῖόν της. Αὐτὰ εἶναι λοιπὸν τὰ εὐεργετήματα τὰ ὁποία παρουσιάζει ἡ Τράπεζα, καὶ ὀνομάζεται Ἐθνική, καὶ φέρει ἐνώπιόν σας νὰ ψηφίσητε σύμβασιν! Κατ’ ἐμὲ ὄχι μόνον δὲν εἶναι ὠφέλιμος ἡ σύμβασις αὕτη ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος. Ζητεῖ δὲ ἀπέναντι τοῦ κέρδους τούτου νὰ τῆς δώσητε εἰκοσιπενταετῆ προσέτι προθεσμίαν τοῦ προνομίου, ἐνῷ εἰσέτι ἔχει αὐτὸ 12 ἔτη. Τί συνέβη ἄλλοτε εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν, κύριοι; ἄλλοτε παρουσιάζοντο ἄτομα εἰς τὰς ἐπικινδύνους τῆς πατρίδος περιστάσεις καὶ τὰς περιουσίας των ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν ταμείων τὰς μετέφερον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡμεῖς ἀντιθέτως ποιοῦμεν σήμερον, τὰ δημόσια ταμεῖα θέλομεν νὰ τὰ μεταφέρωμεν εἰς τὰ ἰδιωτικά. Αὕτη εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν σημερινῶν!!!! Ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ προνομίου αὐτοῦ, τί ἄλλο προνόμιον σᾶς παρουσιάζει; σᾶς λέγει, ὅτι 10 ἑκατομμύρια δραχμὰς θέλει δώσει κατὰ τὴν 1 Αὐγούστου· καὶ εἰς ποίαν ἐποχήν; εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἴσως δὲν θὰ ἦναι χρήσιμα διὰ τὸν ἐθνικὸν σκοπόν. Καὶ τί σᾶς ζητεῖ; 7%. Ἰδοὺ λοιπὸν ἄλλο προνόμιον, τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσιάζει λίαν ἐπωφελὲς δι’ αὐτήν· ἐὰν τοὐλάχιστον παρουσίαζε τὰ 25 ἑκατομμύρια καὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικὸν σήμερον, καὶ σᾶς ἔλεγε: 35 ἑκατομύρια ἔχετε ἀνάγκην, σᾶς τὰ δίδω, ἤθελον εἰπεῖ, ὅτι ὁποιονδήποτε προνόμιον καὶ ἂν ζητῇ, ἂς τὸ λάβῃ· οὐχ ἧττον ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναμαι νὰ συναινέσω, ἐν ὅσῳ φαίνεται τὸ δάνειον περιοριζόμενον εἰς τὰ 25 ἑκατομμύρια, καθὸ ἀνεπαρκές. Εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτοῦ τοῦ δανείου νὰ διεκπεραιώσωμεν τὸ ἔργον; οὐχί. Ἐὰν μὲ 45, 55, 65 ἑκατομμύρια ἠδυνάμεθα νὰ διεκπεραιώσωμεν τὸ ἔργον, εἰς ὃ ἀποβλέπομεν, τότε βεβαίως θέλομεν εἰπεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος. Ἀλλὰ σήμερον σᾶς δίδει ἡ Τράπεζα τὰ 25,000,000, ἐπωφελουμένη ἐξ αὐτοῦ κερδοσκοπικῶς, διὰ ν’ ἀφαιρέσῃ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου προσέτι ἑκατομμύριά τινα, τὴν τελευταίαν ἰκμάδα τοῦ ἔθνους. Καὶ πρὸς ποῖον σκοπόν; διὰ νὰ σᾶς ἁρπάσῃ ἕν προνόμιον 25ετές, καὶ ἐν τούτοις ὀνομάζεται, καὶ θέλει νὰ λέγεται Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τοῦ προνομίου, τί ἄλλο ζητεῖ ἡ Τράπεζα; Μὲ τὴν ἀκροτελευταίαν παράγραφον, ζητεῖ νὰ δημεύσῃ τὰς περιουσίας τῶν τρίτων, ἀφαιροῦσα τὴν ἀναστολὴν τῶν πλειστηριασμῶν ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν. Αὕτη δὲ ἡ διάταξις εἶναι τὸ ἄρθρον 14. (Ἀναγινώσκει.) Ἐὰν, κύριοι, ἐγὼ ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ ὑποθηκευθῇ ἡ οἰκία μου παρὰ τρίτου, κατὰ τὸ στάδιον τοῦ πλειστηριασμοῦ δὲν δύναμαι νὰ ζητήσω τὴν ἀναστολήν. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶμαι ὀφειλέτης, ὅτι ἡ οἰκία αὐτὴ ἀνήκει εἰς ἐμέ, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ὀφειλέτην τῆς Τραπέζης, ἥτις εἰς πάντα ταῦτα ἀδιαφορεῖ. Καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι, ἐὰν ὁ δανειστὴς ἐγγράψῃ εἰς μίαν οἰκίαν ὑποθήκην, ὁ δανειστὴς λαμβάνει τὰ χρήματά του ἐκ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος αὐτῆς, καὶ οὕτως ἀπαλλάσσεται πάσης εὐθύνης. Ὅταν δὲ ὁ ὀφειλέτης, κατὰ τοῦ ὁποίου ἡ Τράπεζα ἔχει τὰς ἀπαιτήσεις της, ἦναι ἀφερέγγυος, ἡ Τράπεζα λέγει, λαμβάνω τὰ χρήματά μου καὶ σὲ ἀφίνω νὰ ἐξακολουθήσῃς μακρὰν δίκην μετὰ τοῦ ἀφερεγγύου ὀφειλέτου. Ἀπέναντι λοιπὸν αὐτῶν σᾶς ζητεῖ νὰ κυρώσητε τοιαύτην σύμβασιν!! Εἴθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε, ἐγὼ δὲ ὤφειλον νὰ εἴπω τοὺς λόγους, δι’ οὓς εἶμαι ἐναντίος τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, ὡς λίαν ἐπιζημίου καὶ καταστρεπτικῆς διὰ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου, οὓς ἀντιπροσωπεύω.

§117Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, δύο λέξεις. Πρῶτον ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ῥικάκην, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσω διὰ τὰ τῆς ἀναβολῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ εἶπε νὰ εἴπῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖ τὴν ἀναβολήν.

§118ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ἀναβολὴν, ἀλλ’ εἶπον ὅ,τι εἶπον προχθές.

§119Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε.—Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη ἐντελῶς, ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ τι· δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἐννοήσω τὴν πολιτικὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι εἶναι ἠναγκασμένον τὸ Ἔθνος ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, διότι εἰς τοῦτο τὸ ἠνάγκασε τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας· ἐρωτῶ, αὐτὰ, εἶναι σπουδαῖα καὶ πρέπει νὰ λέγωνται ἀπὸ σπουδαίους; Ἀναγνωρίζω, κύριοι, καὶ τὸ εἶπον δημοσίᾳ τὴν πολιτικὴν πεποίθησιν τοῦ κ. Ἰακωβάτου, διότι ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ τὴν λέγῃ· δὲν ἐννοῶ ὅμως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν πολιτικὴν πεποίθησιν, ἀλλὰ λέγουν, διότι οἱ ἄλλοι τοὺς ἔῤῥιψαν εἰς μίαν πολιτικήν, αὐτοὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ἀκολουθήσουν. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ῥικάκην. Θὰ εἴπω καὶ εἰς τὸν κ. Κατσανδρῆν δύο λέξεις, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω· ὁ κ. Κατσανδρῆς ἔχει τὴν σύμβασιν ἐνώπιόν του καὶ πολεμεῖ κατὰ τῆς Τραπέζης, ὡς νὰ τὴν ἔφερεν ἡ Τράπεζα. Ἡ σύμβασις εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Κατσανδρῆς· τί ἔχει μὲ τὴν Τράπεζαν; Ἡ Τράπεζα ἐζήτησε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸ Ἔθνος αὐτήν; Ὄχι· ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου ἔλαβε τὴν ἀνάγκην νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν μετὰ τῆς Τραπέζης· τί σκιαμαχεῖ κατὰ τῆς Τραπέζης; Ἡ Τράπεζα, λέγει, λέγεται Ἐθνικὴ, καὶ εἶναι τῷ ὄντι ἐθνική, τὸν δὲ τίτλον αὐτὸν τὸν ἔλαβεν ἀπὸ τῆς συστάσεώς της, ἥτις χρονολογεῖται ἀπὸ 40 ἐτῶν δὲν ἀρέσκει ἡ σύμβασις αὕτη εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ· τί παράπονον ἔχει κατὰ τῆς Τραπέζης; Μὲ τὸ πιστωτικὸν τοῦτο κατάστημα ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω σχέσιν, διότι εἴτε εὐτυχῶς εἴτε δυστυχῶς οὔτε συμφέροντα ἐν τῇ Τραπέζῃ ἔχω, οὔτε ὀφείλω, οὔτε ὤφειλον ποτὲ πρὸς αὐτήν τι. Τὸ κατάστημα αὐτὸ ὑπῆρξεν εὐεργετικώτατον διὰ τὸν τόπον, διότι συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καταῤῥίψῃ τὴν τοκογλυφίαν· τὸ κατάστημα αὐτὸ κατὰ τὰ 1877, ὅταν ἡ πατρίς τοῦ ἐζήτησε τὴν συνδρομήν του τὴν προσέφερε, καὶ ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· αὐτὸ τοῦτο γίνεται καὶ σήμερον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Κατσανδρῆς ὑποστηρίζει. Δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις τὴν σύμβασιν; ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ, καὶ ἡ Τράπεζα δὲν θὰ ζητήσῃ οὔτε τὸ προνόμιον οὔτε τὴν συνδρομὴν μήτε τῆς Κυβερνήσεως μήτε τοῦ κ. Κατσανδρῆ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον ἄρθρον, τοῦτο ἐμποδίζει μόνον τὴν ἀναστολήν, ἥτις δίδεται ἀπὸ τὸν πρόεδρον, καὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο τόσον κακὴ χρῆσις ἀπὸ μέρους τῶν κυρίων Προέδρων, καὶ εὐχῆς ἔργον ἦτο νὰ καταργηθῇ καὶ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν· τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου μένει πλῆρες, κάμνει ἀνακοπὴν, καὶ ἂν ἔχῃ δίκαιον, τὸ λαμβάνει. Ποῦ εὑρίσκει λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ κακά, τὰ ὁποῖα τόσον ζωηρῶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κατσανδρῆς;

§120ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Τὰ εὐεργετήματα τῆς Τραπέζης μοῦ φαίνεται πῶς ὅλοι ἐδῶ τὰ γνωρίζομεν· εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἐπωλήθησαν χιλιάδες οἰκιῶν, ὥστε μετὰ τὴν ἐπιταγὴν κατὰ τοῦ ὀφειλέτου ἄρχεται ὁ τόκος 12% ἀντὶ τῶν 8%. Οὐδέποτε ἐχορήγησεν οὐδεμίαν συνδρομὴν, οὐδέποτε ἐφέρθη πρὸς ὀφειλέτας ἐπιεικῶς· ποῦ εἶναι τὰ εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα ἔρχεται νὰ διακωδωνίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους ὁ κ. Πετιμεζᾶς; Τὰ εὐεργετήματά της τὰ ἔδωσεν οὐχὶ εἰς τὸ Ἔθνος, οὐχὶ εἰς τὸν λαὸν, ἀλλ’ εἰς μερικοὺς οἱ ὁποῖοι τὴν περιστοιχίζουν, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Τράπεζα δανείζει ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως πρὸς 8%, καὶ οὗτοι τὰ δανείζουσι πρὸς ἄλλους πρὸς 12 καὶ 15%. Διὰ νὰ δανεισθῇ τις ἀπὸ τὴν Τράπεζαν σήμερον, θὰ τιμωρηθῇ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας, καὶ δὲν θὰ μείνῃ ἀφορολόγητος οὔτε ἀπὸ τὸν πραγματογνώμονά της, οὔτε ἀπὸ τὸν ἐκτιμητὴν, τὸν ὁποῖον θέτει ἡ Τράπεζα, διορίζει. Αὐτὰ εἶναι τὰ εὐεργετήματα τῆς Τραπέζης, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγκαυχᾶται. Κατὰ τὸ 1868 ἠθέλησε πάλιν νὰ φέρῃ τοιαύτην σύμβασιν, ἀλλ’ ὁ μακαρίτης Βούλγαρης ἐπενόησε κάτι μεγαλείτερον, νὰ τὴν φέρῃ, ὡς καὶ τὴν ἐπανέφερεν εἰς τὰ ὅρια της· ἤθελε νὰ τῆς δείξῃ, ὅτι εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις τὸ μεταλλικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει, μόνον καὶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ ἔχει, νὰ συντρέξῃ τὸ ἔθνος διὰ τοῦ μεταλλικοῦ αὐτοῦ, ὅπερ διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ ἔθνους ἀπέκτησε καὶ τὸ ὁποῖον, ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἦτο μικρὸν, σήμερον εἶναι μέγιστον. Ἀλλὰ μοῦ ἐμέμφθη ὁ προλαλήσας, ὅτι ἐγὼ ἐπετέθην κατὰ τῆς Τραπέζης, ἐνῷ ἡ σύμβασις εἶναι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης· ποῖος, λέγει, φέρει τὸ νομοσχέδιον; Ὅταν ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐσχάτην ἀνάγκην, καὶ κατὰ τὴν μεγάλην Παρασκευὴν σύρεται ἀπὸ τὸν δανειστήν του πρὸς τὴν φυλακὴν, ἀναγκάζεται νὰ δεχθῇ ὅρους τοιούτους, οὓς δὲν ἤθελε δεχθῆ ἐὰν δὲν ἐπιέζετο κατὰ τὴν μεγάλην Παρασκευὴν, ἐὰν δὲν ἔβλεπε τὰ πρόθυρα τῆς φυλακῆς, οὐδέποτε ἤθελε κάμει τοιαύτην σύμβασιν. Ἰδοὺ ποῖος εἶναι ὁ λόγος· εἴμεθα εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ὀπισθοχωρήσωμεν, ὅπως εἶπεν ἡ κυβέρνησις, ἐξωτερικὸν δάνειον δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν. Ὅταν τις πεινᾷ, ὑποβάλλεται εἰς οἱουσδήποτε ὅρους, τοὺς ὁποίους ἤθελε κρίνει συμφέροντας ὁ δανειστὴς, ἀλλ’ ὁ δανειστὴς δὲν πρέπει νὰ ἦναι τόσον σκληρὸς καὶ ἀπάνθρωπος· δι’ αὐτὸ μέμφομαι τῆς συμβάσεως.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§122ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Νομίζω, κύριοι, ὅτι λίαν ἀτόπως ἐφέρθη ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ διαγωγὴ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ Βουλὴ οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ λυποῦμαι ἀληθῶς, διότι ἐγένετο ἀντικείμενον συζητήσεως. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα πολλάκις ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ ἄλλους πολλοὺς καὶ ἀπὸ ἐμὲ αὐτὸν καὶ ὡς βουλευτὴν καὶ ὡς Ὑπουργόν, ὅτι ἡ Τράπεζα προσέφερε τῷ ὄντι ὑπηρεσίας εἴς τε τὸν τόπον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς περιστάσεις μάλιστα ἐκτάκτους καὶ δεινάς. Πρόσφατος εἶναι ἡ ἐποχὴ τοῦ 1877. Ἀλλά, κύριοι, πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν τὴν διαγωγὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; βεβαίως ὄχι· ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπὸ τὴν εὐθύνην της συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν· ὀφείλετε νὰ ἐξετάσητε τὴν σύμβασιν, καὶ εἰ μὲν εὕρητε αὐτὴν συμφέρουσαν εἰς τὸν τόπον, νὰ τὴν ἐπικυρώσητε, ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι δὲν ὑπηρετεῖ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, ἔχετε καθῆκον νὰ τὴν ἀποῤῥίψητε· δὲν ἔχετε ὅμως δικαίωμα ν’ ἀναμίξητε εἰς τὴν συζήτησιν τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι γνωσταί, κύριοι, αἱ περιστάσεις καὶ αἱ ἀνάγκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν· ἔχομεν καθῆκον ἀπαραίτητον νὰ τὰς θεραπεύσωμεν καὶ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτάς. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐσκέφθη, ὅτι ἓν μέσον πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἦτο καὶ ἡ τοιαύτη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασις· ἡμεῖς ἐξητάσαμεν αὐτὴν μετὰ ταῦτα καὶ κατωρθώσαμεν μάλιστα, διὰ πολλῶν ἴσως παρακλήσεων, νὰ φέρωμεν μικράς τινας τροποποιήσεις, καὶ πρὸ πάντων ν’ ἀφήσωμεν ἐκτὸς τοῦ προνομίου ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν εἰσέτι ὑπὸ τὴν κατοχὴν ἡμῶν· ἀλλὰ κατὰ τὰ λοιπὰ υἱοθετήσαμεν τὴν σύμβασιν, διότι τὴν εὕρομεν συμφέρουσαν καὶ ὑπηρετοῦσαν τὸν σκοπόν, δι’ ὃν συνωμολογήθη. Ἄν, κύριοι, νομίζητε, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις, ὑφ’ ἣν διατελοῦμεν, δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ, τότε ἐννοῶ, ὅτι δύνασθε νὰ σκεφθῆτε καὶ περὶ ἀποῤῥίψεως τῆς συμβάσεως· ἀλλ’ ἂν δὲν δύνασθε νὰ σκεφθῆτε κατ’ αὐτὸν τὸ τρόπον, ὡς τὸ φρονῶ, καὶ ἐὰν ἦσθε σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σημερινὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, δὲν δύνασθε ἢ νὰ ἐπικυρώσητε τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι ἡ ἀνάγκη εἶναι ἀπαραίτητος, καὶ ταχεῖα ἐπέρχεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ἐντὸς τῶν ὁποίων διατελοῦμεν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πᾶσα συζήτησις, περιστρεφομένη ἐπὶ τῆς διαγωγῆς καὶ τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῆς Τραπέζης, εἶναι ὅλως ξένη τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν· μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλητε τὸ πιστωτικὸν τοῦτο ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ν’ ἀπολογηθῇ ἐνταῦθα οὕτω προσβαλλόμενον.

§123ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Πετιμεζᾶν, λέγω, ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν καὶ τώρα ἀνέπτυξα, ἦναι πράγματι τόσον γρυφώδης, ὥστε ὁ κ. Πετιμεζᾶς νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ τὴν ἐννοήσῃ. Ἡ πολιτική μου εἶναι πολὺ καθαρά, καὶ ἀκολουθῶ πολιτικὴν οὐχὶ ἰδίαν, διότι δὲν ἀποτελῶ μερίδα ἀνεξάρτητον, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ν’ ἀκολουθῶ τὴν πολιτικὴν τῶν ἄλλων, ὅταν πείθωμαι περὶ τοῦ ὠφελίμου καὶ τοῦ γνησίου τῆς πολιτικῆς αὐτῶν. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς μοῦ ἐμέμφθη, διότι ἡ πολιτική μου εἶναι ἀκατανόητος· ἐγὼ παρετήρησα ἀπ’ ἀρχῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐθεώρησεν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀσπασθῇ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου, ἀφῄρεσε τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως καὶ τῆς ἀποφάσεως ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἐμὲ, καὶ δὲν δύναμαι σήμερον νὰ κρίνω περὶ τῶν συνεπειῶν, ὅπως θὰ ἔκρινον, ἐὰν δὲν ἦσαν τὰ πράγματα εἰς τὸ σημερινὸν σημεῖον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φανῇ εἰς τὸν κύριον Πετιμεζᾶν τόσον παράδοξος ἡ ἰδέα αὐτή· παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῶν συνεπειῶν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει ἀφορμὴν νὰ ἐπανερχώμεθα ἴσως ἀκουσίως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς πολιτικῆς ἐκείνης· δὲν θέλω νὰ τὴν μεμφθῶ, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὴν ἀκολουθῶ χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἐλευθερίαν νὰ τὴν ἐγκαταλείψω, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ὅταν μετὰ ἓξ μῆνας ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἐπιστρατεία προέβησαν ἐκεῖ ὅπου προέβησαν, δὲν πιστεύω νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα ἐκεῖνος, ὅστις λέγει τὰ πάντα νὰ καταστραφῶσι, διὰ νὰ ἀκολουθήσωμεν μίαν ἄλλην πολιτικήν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι σήμερον τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τὴν ἀκολουθοῦμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλευθερίαν νὰ τὴν ἐγκαταλείψωμεν, οὐδὲ τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὴν ἐκτιμήσωμεν, ὡς ἠδυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν ἐν ἀρχῇ. Τί σᾶς λέγει ἡ κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς; σπεύσατε νὰ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν, διότι ἐπίκεινται αἱ ἀνάγκαι τῶν προμηθειῶν· σᾶς ἐρωτῶ, σκέπτεται ὀρθῶς περὶ τῶν συμφερόντων του ὁ ὀφειλέτης, ὅταν πρόκηται νὰ δανεισθῇ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐπικειμένης ἀνάγκης; ὁ ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος γνωρίζει ὅ,τι, ἂν δὲν συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, αὔριον τὴν πρωΐαν θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀπόλυτον ἀνάγκην, δύναται νὰ σκεφθῇ, ὅπως καὶ ἐν περιστάσει μᾶλλον ὁμαλῇ; Νομίζω, ὅτι ἐκφράζομαι λίαν καθαρῶς, ὅπως μὲ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω ὑπὸ τὸ κράτος τίνων ἰδεῶν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη, ὅτι τὰ 52,000,000 εἰσὶν ἱκανὰ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν ἡ σύμβασις συνωμολογήθη· περιέμενον νὰ μάθω διὰ ποῖον λόγον ἐκρίθη συμφέρον νὰ ἑνωθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀνανεώσεως τοῦ προνομίου μετὰ τοῦ δανείου· καὶ διατί ἐκρίθη ἐπωφελέστερον νὰ συνομολογηθῇ ἡ προκειμένη σύμβασις καὶ ν’ ἀποκρουσθῇ τὸ προσφερόμενον ἐξωτερικὸν δάνειον. Περιέμενον τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, ἀλλὰ δυστυχῶς ἁπλαῖ αἰτιάσεις ἐσκότισαν τὸ ζήτημα, καὶ νῦν εἴμεθα εἰς θέσιν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ν’ ἀκούωμεν «ψηφίσατε τὴν σύμβασιν!»

§124Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὰ συνταγματικὰ πρὸ πάντων Κράτη εἶναι ὁ ὑπηρέτης, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἔθνους καὶ ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ῥικάκης νὰ τοῦ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ἐὰν εἶχεν ὑπηρέτην τινὰ καὶ τὸν διέταττε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν, διὰ νὰ τοῦ ψωνίσῃ ὀρεκτικόν τι, καὶ ἐπὶ παραδείγματι τὸν διέταττε νὰ τοῦ φέρῃ ὀλίγον χαβιάρι, ὁ δὲ ὑπηρέτης τοῦ ἔφερε γιαλάπα, ἤθελε τὴν φάγει ὁ κ. Ῥικάκης; (γέλως.)

§125ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὴν ἔφαγα τὴν γιαλάπα (γέλως.)

§126Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω εἰς τὸν κ. Ῥικάκην, ὅτι δὲν περιποιεῖ εἰς ἑαυτὸν ἀξιοπρεπῆ θέσιν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, λέγων, ὅτι, ἐπειδὴ σεῖς ἠκολουθήσατε μίαν πολιτικὴν, ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔλθωμεν κατόπιν, καὶ νὰ τὸ θεωρῇ ἀπαραίτητον. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἐδαπάνησε τόσα πολλὰ, ὥστε τὸ Ἔθνος, ἂν ὀπισθοδρομήσῃ, νὰ καταστραφῇ· διότι αἱ δαπάναι ἐκεῖναι ἦτον ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ γείνωσι καὶ ἐν εἰρηνικῇ καταστάσει ἀπὸ πᾶσαν κυβέρνησιν, διότι τὰ ἔθνη εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις ὀφείλουν νὰ ἔχουν τὰς ἀποθήκας των πλήρεις ἀπὸ πολεμοφόδια, ἀπὸ ὅπλα κτλ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἡ πολιτικὴ ἐκείνη δὲν ἤρεσκεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κ. Ῥικάκης, ὡς ἀνήκουν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὰς ἰδέας τοῦ κ. Ῥικάκη, ὤφειλον νὰ τὴν ἀποῤῥίψουν, καὶ ὤφειλον νὰ προτείνουν καὶ νὰ ἀκολουθήσουν ἄλλην πολιτικήν. Ἀκολουθοῦντες ὅμως τὴν ἰδίαν πολιτικὴν, διατί παρουσιάζουν αὐτὰς τὰς μικρὰς ἐνστάσεις, τὰς ἀναξίας διὰ τὸ κοινοβούλιον αὐτό;

§127Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ συνάδελφος, ὁ ὁποῖος κατέληξε τὸν λόγον πρὸ μικροῦ, ἦτο μέλος τοῦ ὑπουργείου τῆς 10 Μαρτίου, κατέχει δὲ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως θέσιν διακεκριμένην. Ὅθεν δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ τοὺς ὑπαινιγμοὺς, τοὺς ὁποίους ἐπανειλημμένως ἀφῆκεν ἀγορεύων ἐκ τῆς θέσεώς του. Διὰ τῶν ὑπαινιγμῶν αὐτῶν ἠθέλησε νὰ σᾶς ἐνδείξῃ, ὅτι, ὅσα σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ ἀγορεύων ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ τῶν πιστώσεων ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν, εἶναι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδεικνύουν, ὅτι δὲν ἔχω πολιτικὴν, ἠθέλησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι αἱ ἀπορίαι, τὰς ὁποίας ἐξέφερον, εἶναι μαρτυρίαι, ὅτι δὲν ἔχω πολιτικήν. Ἐννοεῖ τάχα, ὅτι δὲν εἶχον πολιτικὴν, κύριε πρόεδρε, ἐν ὅσῳ διεχειριζόμην τὰ καθήκοντα τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν εἶχον τοιαύτην μέχρις ὅτου κατέλιπον τὰ ἔργα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν; Ἀλλὰ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπῆλθον εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι ὁ κ. Πετμεζᾶς αὐτὸς, δὲν εἶχον πολιτικήν τινα, εἶχον πολιτικὴν μόνον τῶν ἀναιρέσεων, μὴ στηριζόμενοι μηδέποτε ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐπεθύμουν ν’ ἀποφύγω αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἀπολήξει εἰς προσωπικοὺς διαπληκτισμοὺς, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ τὸ ἀποφύγω. Ὅταν ἤμην ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἐκεῖνοι, οἵτινες ὁμιλοῦσιν ἐν ὀνόματι τῆς πτέρυγος ταύτης, αὐτοὶ ἔλεγον, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδιδον εἰς τὸ κοινοβούλιον, ἦσαν ἀπατηλαὶ, ὅτι ἀπατᾶται ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἔδιδον, βεβαιῶν, ὅτι ὑπάρχει ἐξωτερικὸν ζήτημα. Ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὁ ἡγούμενος τῆς μερίδος ταύτης ὡς πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν 22 Μαρτίου, ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὸς δὲν θέλει μιμηθῆ τὸ παράδειγμα τῶν προκατόχων, διότι οἱ μὲν προκάτοχοι αὐτοῦ ἀπέκρυπτον ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ αὐτὸς ἔρχεται νὰ καταθέσῃ γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν, ἔρχεται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα. Καὶ εἶπεν εἰς τὴν βουλὴν, ὅτι ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν νὰ βεβαιώσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλεγεν ὡς ἀντιπολίτευσις. Τὸ πόρισμα αὐτῶν ἦτο, ὅτι ἐξωτερικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει. Διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἀνέγνω εἰς αὐτὴν κείμενον προτάσεως, τὸ ὁποῖον ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν ἡμιεπισήμως καὶ ἐμπιστευτικῶς. Κατὰ τὸ κείμενον τῆς προτάσεως ἐκείνης, ἔμελλε νὰ συστηθῇ πολιτικοτεχνικὴ ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν σύστασιν τῆς ὁποίας ἐλάμβανε μέρος καὶ ἡ Τουρκία. Μόνη ἡ ἐμφάνισις τῆς Τουρκίας δι’ ἀντιπροσώπου κατὰ τὴν προταθεῖσαν πολιτικοτεχνικὴν ἐπιτροπὴν ἦτο ἱκανὴ νὰ ἀποθαῤῥύνῃ τοὺς πάντας. Ἀλλὰ, κατὰ τὸ κείμενον τῆς προτάσεως, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶχε προσέτι τὴν ἐλευθερίαν ν’ ἀπομακρυνθῇ καὶ τῶν γεωγραφικῶν ἐνδείξεων τοῦ Βερολινείου πρωτοκόλλου δεύτερος ὅρος, ὁ ὁποῖος ἔμελλε ν’ ἀποθαῤῥύνῃ ὡσαύτως τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ ἡγέτης τῆς κυβερνήσεως τῆς 10 Μαρτίου ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν εἵπετο, ὅτι ἐγνώριζεν, ὅτι οἱ ὅροι οὗτοι εἶχον μεταβληθῆ. Σᾶς φέρω ἀποδείξεις, τὰς ἀποδείξεις ταύτας ἔχω δικαίωμα νὰ τὰς φέρω, διότι δι’ αὐτῶν δὲν ἀποκαλύπτω μυστήρια. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν δημοσιεύσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀνταλλαγέντα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἐν Βερολίνῳ συνεδρίου μέχρι τῆς διασκέψεως τοῦ Βερολίνου, θέλουσι διαφωτισθῆ πολλὰ πράγματα, τῶν ὁποίων ἡ ἄγνοια δίδει τὴν ἐλευθερίαν εἰς πολλοὺς νὰ διαστρέφωσιν αὐτά. Ἦτο γνωστὸν ἐδῶ κατὰ τὴν 22 Μαρτίου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀπὸ τὰ τέλη φεβρουαρίου εἶχεν ἀγγελθῆ εἰς αὐτὸ, ὅτι εἰς ἐπερώτησιν τοῦ Σὶρ Δίλκε εἶχεν ἀπαντήσει ὁ Λόρδος Σώλσβουρυ ἐν τῇ Βουλῇ τῶν κοινοτήτων, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἤθελε λάβει μέρος εἰς τὴν σύστασιν τῆς πολιτικοτεχνικῆς ἐπιτροπῆς· καὶ ὅμως τοῦτο δὲν ἀνεκοινώθη τότε ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνεκοινώθη μόνον τὸ σχέδιον τῆς προτάσεως, τὸ ὁποῖον ὁ Λόρδος Σώλσβουρυ εἶχε προτείνει εἰς τὰς ἄλλας δυνάμεις. Ἦτο τότε ἀκόμη γνωστὸν ἐξ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνακοινωθῆ εἰς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν καὶ ἐκ Βιέννης καὶ ἐκ Παρισίων, ὅτι αἱ ἕξ δυνάμεις εἶχον ἀποφασίσει, ἵνα ἡ πολιτικοτεχνικὴ ἐπιτροπὴ μὴ μεταβῇ ἐπὶ τόπον, ἀλλὰ νὰ συνέλθῃ ἔν τινι τῶν μεγάλων πρωτευουσῶν, ὅτι προσέτι εἶχον ἐπιδοκιμάσει τοὺς ἰσχυρισμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος παρὰ ταῖς ἕξ μεγάλαις δυνάμεσι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ μαρκησίου Σώλσβουρυ. Καὶ ἐνῷ ἦσαν γνωστὰ ταῦτα, δὲν ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ μόνον ἡ πρότασις τοῦ μαρκησίου, διὰ νὰ καταπληχθῇ ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς ἀπελπιστικῆς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν ἡ πρότασις ἐκείνη εἶχεν. Ὅταν διεχειριζόμην τὰ ἐξωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐνόμιζον, ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἀπαιτούμενον πρὸς τὴν καλὴν διευθέτησιν αὐτῶν, νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ὁμοφωνία τῶν ἕξ μεγάλων δυνάμεων. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες διερμηνεύουσι τὰ φρονήματα τῆς πτέρυγος ταύτης, παρίστανον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι πλημμελὴς, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακηρυχθῇ ἡ Ἑλλὰς ὑπὲρ μιᾶς πολιτικῆς τινος τῶν μεγάλων δυνάμεων, διότι τότε ἤθελεν εὑρεῖ ἐν αὐτῇ σύμμαχον ἰσχυρὰν, ἀντιλαμβανομένην τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, σύμμαχον Κράτος, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Ἡ ὁμοφωνία μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔμελλον νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἡ ὁμοφωνία δὲν ὑπῆρχε, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἀγγλίας τότε ἦτο ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνόμιζεν, οὔτε ὅτι τὸ πρωτόκολλον 13ον ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἡρμηνεύθη, οὔτε ὅτι ἔπρεπε περὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἡ Ἀγγλία νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὁρίων τῆς ἁπλῆς προτροπῆς καὶ τῶν συμβουλῶν πρὸς τὴν Τουρκίαν. Ἡ πολιτικὴ τῶν ἄλλων μεγάλων δυνάμεων ἔκλινε ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἑρμηνείαν, ἣν ἡ Ἑλλὰς ἔδωκεν εἰς τὸ 13 πρωτόκολλον ἐν Πρεβέζῃ καὶ Κωνσταντινουπόλει, ἀλλ’ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ λόρδου Βήκονσφηλδ ἀνθίστατο καὶ παρέλυε τὴν ὁμοφωνίαν ταύτην, καὶ ἠνάγκασεν ἐπὶ τέλους τὴν Γαλλικὴν κυβέρνησιν νὰ προβάλῃ γραμμὴν, ἥτις παρήλλασε καὶ μετέβαλλε τὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐζήτει, τὴν γραμμὴν, ἥτις ἄφινεν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος τὰ Ἰωάννινα. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἦσαν τὰ πράγματα, ὅτε ἦλθεν ἐν Ἀγγλίᾳ κυβέρνησις, διατεθειμένη ν’ ἀντιληφθῇ τῶν ἀγώνων τῆς Ἑλλάδος. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἐκλογικὸς ἐν Ἀγγλίᾳ ἀγὼν ἦρε τὸ μόνον πρόσκομμα, καὶ ἐκάλει εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ μεγάλου ἐκείνου Κράτους κυβέρνησιν, ἥτις εἶχεν ἤδη ἐκφράσει δημοσίως τὸ φρόνημα αὐτῆς ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν ἀξιώσεων, καθ’ ὃν χρόνον ἡ ὁμοφωνία τῶν μεγάλων δυνάμεων ἐπῆλθε πλήρης, ἡ Ἑλλὰς ἐφρόντιζε νὰ μεταβάλῃ τὸ φορολογικόν της σύστημα, ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν δεκάτην διὰ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τῶν βοῶν, ἐφρόντιζε ν’ ἀναγράψῃ πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναγεγραμμένην ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἰς μίαν σημαίαν, τὴν ὁποίαν ἐφύλαττε εἰς τὰ ταμεῖα τῆς τραπέζης, τὴν ὁποίαν ἔσπευσε νὰ ἁρπάσῃ καὶ νὰ ὑψώσῃ εἰς τὸν τροῦλον τοῦ ἑλληνικοῦ βουλευτηρίου ὁ ἡγέτης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων.)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ κενώσω τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο;

§129ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§130ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι περιττόν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέατρον θὰ κάμω τὴν Βουλήν; Ἐγὼ ἀξιῶ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν κανονισμόν.

§132ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν Ἑλλάδι τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα διηρμήνευσαν τὸ φρόνημα τῶν πολιτευομένων ἐκείνων, ἐβεβαίουν, ὅτι ἡ Ἀγγλία δὲν συνῄνει εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν Ἰωαννίνων, διότι ἡ κυβέρνησις τοῦ Λόρδου Βήκονσφηλδ δὲν ἐνεπιστεύετο τὰ ἄτομα τὰ ἀποτελοῦντα τότε τὴν κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος. «Τῆς Ἀγγλίας ἡ ἐναντιότης πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἔγραφεν ἡ «Ὥρα» τὴν 19 Μαρτίου, ἐν τῷ ζητήματι τῶν Ἰωαννίνων οὐδὲν ἔχει τὸ ἀπροσδόκητον, οὖσα ἀπόῤῥοια τῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα πολιτικῆς, ἣν, κατὰ τὸ λέγειν τοῦ λόρδου Βήκονσφηλδ, ἀπεδέχθη ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐσχημάτισε γνώμην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶχε τὸ βλέμμα ἐστραμμένον ἀλλαχοῦ.» Ἡ μεταβολὴ τῆς Ἀγγλικῆς κυβερνήσεως κατέληξεν εἰς τὴν ὁμοφωνίαν ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ζητήματος μεταξὺ τῶν ἓξ μεγάλων δυνάμεων. Ἡ ἀνάῤῥησις τοῦ κλεινοῦ πολιτικοῦ τῆς Ἀγγλίας ἦτο συμβεβηκός, τὸ ὁποῖον προανήγγειλε τὴν ταχεῖαν ῥύθμισιν τοῦ ἑλληνικοῦ ζητήματος. Καὶ τῳόντι τὴν πρωτοβουλίαν ἔλαβεν ἡ ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, καὶ ὅλαι αἱ μεγάλαι δυνάμεις συνῄνεσαν, καὶ συνδιάσκεψις συνῆλθεν ἐν Βερολίνῳ, ὡς εἶχεν ἐπιφυλάξει τὸ συνέδριον τοῦ Βερολίνου, καὶ ἐξέδωκε τὸ βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδέξατο τὰς ἑλληνικὰς ἀξιώσεις πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ πρωτοκόλλου ΙΓʹ. Κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς ποῦ ἦτο; Ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τί ἔπραττεν; Ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοὺς ὀλίγους στρατιώτας, τοὺς ὁποίους εὗρεν ὑπὸ τὰ ὅπλα, τοὺς εἶχε διαλύσει, εἶχε καταστήσει στρατὸν ἀσκήσεως καὶ στρατὸν ὑπηρεσίας, καὶ μὲ τοὺς στρατιώτας αὐτοὺς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δείξῃ πράγματι, ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιθυμήσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάληψιν τῶν παραχωρουμένων χωρῶν. Αἱ ὁμοφωνίαι μεταξὺ ἓξ μεγάλων δυνάμεων, τῶν ὁποίων ἑκάστη ἔχει ἴδια συμφέροντα, δὲν εἶναι συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν διαρκῶς, καὶ τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ τις νὰ ὑποθέσῃ διαρκοῦντα ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου. Ἀντίθεσις συμφερόντων, διαφορὰ γνωμῶν, ἀντίθεσις πολιτικῆς, τὴν ὁμοφωνίαν αὐτὴν ἀπειλεῖ κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Καὶ πράγματι ὀλίγαι παρῆλθον ἡμέραι, καὶ ἡ ὁμοφωνία πλέον τῆς Εὐρώπης δὲν ὑπῆρχεν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ ὁμοφωνία ἐκείνη τῆς Εὐρώπης μετεβλήθη εἰς διαφωνίαν, ἢ εἰς πολυφωνίαν, οὔτε γνωρίζω τώρα πῶς ἔχει ἡ κατάστασις τῆς πολιτικῆς ἑκάστης τῶν μεγάλων ἐκείνων ἐπικρατειῶν. Ταῦτα γνωρίζει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος κατέχει ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος δίδουσιν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι, ὅταν ἐκοινοποιήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ βούλευμα τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Βερολίνου, ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἐν πλήρει ἀνικανότητι ἵνα δηλώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν αὑτῆς νὰ καταλάβῃ τὰς χώρας, ὧν ἡ προσάρτησις ἀπεφασίσθη, καὶ ἡ ἀνικανότης τῆς Ἑλλάδος κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν συνεπῆγε μεγάλην εὐθύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπαίτιοι αὐτῆς. Ἂν ἡ Ἑλλὰς ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι ἕτοιμος, ἵνα καταλάβῃ τὰς χώρας αὐτάς, ἢ νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅτι ἐπεθύμει νὰ τὰς καταλάβῃ, καὶ ἐπείθετο περὶ τούτου ἡ Εὐρώπη, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ ὁμοφωνία ἐκείνη δὲν ἤθελε συντελέσει εἰς τὸ νὰ πείσῃ τὸ ὅμορον Κράτος νὰ παραχωρήσῃ τὰς χώρας αὐτὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αἱ ψυχολογικαὶ στιγμαὶ εἰς τὴν πολιτικὴν δὲν εἶναι συνήθεις. Ἔρχονται σπανιώτατα, ἡ δὲ ἱκανότης τῶν κυβερνητῶν συνίσταται εἰς τὸ νὰ καθιστῶσι τὰς πατρίδας των οὕτω ἑτοίμους, ὥστε νὰ ὠφεληθῶσιν ἐξ αὐτῶν. Ἡμεῖς ὅμως δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι· καὶ ἀπωλέσαμεν τὴν ψυχολογικὴν στιγμήν. Ἡ εὐθύνη ἦτο μεγάλη, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ προϊστάμενοι τοῦ ὑπουργείου τῆς 10 Μαρτίου εἶχον πλήρη συνείδησιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἔπρεπεν ὁ προϊστάμενος ἐκεῖνος νὰ μὴ παραλείψῃ κἂν τότε ὅ,τι ἠδύνατο νὰ πράξῃ. Ἐξέδωκε τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως. Τί εἶχεν εἰς τὸν νοῦν του δὲν τὸ γνωρίζω. Ἀλλὰ τὸ διάταγμα ἐξεδόθη. Ἡ ἐκτέλεσις τοῦ διατάγματος ἐκείνου δὲν ἀπέκειτο εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἔπρεπε τὸ κοινοβούλιον νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν του. Εἰς τὰ ἔθνη τὴν πολιτικὴν δὲν τὴν κανονίζει ἡ κυβέρνησις, καὶ μάλιστα πολιτικήν, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα εἶναι τοσοῦτον μεγάλα. Ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἠδυνήθη νὰ μετάσχῃ τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου, διότι δὲν συνεκλήθη τὸ κοινοβούλιον. Ἐὰν τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως ἦτο τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο νὰ ληφθῇ κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα, δὲν ἀντιλέγω, διότι δὲν γνωρίζω ποία ἦτο τότε ἡ κατάστασις τῆς πολιτικῆς τῶν δυνάμεων· ἐπειδὴ ὅμως ὁ πρώην πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ἐπειδὴ καὶ ὁ διάδοχος αὐτοῦ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ κοινοβούλιον, ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, χρεωστῶ νὰ πιστεύσω τοὺς κυβερνήτας τῆς πατρίδος μου. Ὅθεν ἀποδέχομαι διὰ τοῦτο, ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως ἦτο ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον διὰ τὴν Ἑλλάδα· ἀλλὰ τὸ λέγω τοῦτο διατί; Διότι ὡς πολίτης Ἕλλην πρέπει νὰ ἀκολουθήσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διευθύνουσι τὰ κοινὰ τοῦ τόπου, διότι αὐτοὶ ἔχουσι πληροφορίας, ὧν ἐγὼ στεροῦμαι. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως ἴσως δὲν ἦτο ἀναγκαῖον κατὰ τὸν Ἰούλιον, ἐὰν πρὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἐντελῶς ἑτοίμη, ὥστε νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ τὴν στιγμὴν τῆς ὁμοφωνίας τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν γνωρίζω ἀκόμη ποίαν σκοπεῖ νὰ λάβῃ ἔκτασιν, ποίαν εἰς αὐτὸ ἐσκόπει ὁ πρώην πρωθυπουργὸς νὰ δώσῃ ἀποστολήν, ἢ ποίαν σκοπεῖ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ ἔκτασιν καὶ ἀποστολὴν ὁ νῦν πρωθυπουργός. Καὶ ἡ μία Κυβέρνησις καὶ ἡ ἄλλη ἀκολουθεῖ τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως. Καὶ μετὰ ταῦτα πάντα ἡ Κυβέρνησις τῆς 10 Μαρτίου νομίζει, ὅτι δύναται νὰ μὲ ὀνειδίσῃ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἔχω ἐγὼ γνώμην! Καὶ ὀνειδίζουσιν ἐμὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον, ὅτι ἐξωτερικὸν ζήτημα δὲν ὑπῆρχε τότε, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶπον, ὅτι ἐξωτερικὸν ζήτημα ἐγεννήθη, ὅταν ἔπεσεν ὁ Λόρδος Βήκονσφηλδ καὶ ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγγλίας ὁ κλεινὸς Γλάδστων. Καὶ πρὸς δικαιολογίαν των μᾶς εἶπον, ἐγέννησε τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα τὸ μέγα συμβεβηκὸς τῆς Βερολινείου Συνδιασκέψεως, καὶ ἕνεκα τούτου μετέβαλον πολιτικήν. Τὸ συμβεβηκὸς τῆς Βερολινείου Συνδιασκέψεως ἠμπορεῖ εἰς τὴν οὐσίαν του ν’ ἀπέβη περισσότερον ὠφέλιμον εἰς τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα ἀφ’ ὅσον ἤθελεν ἀποβῆ ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ πτῶσις τοῦ Ἀγγλικοῦ ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἡ συνδιάσκεψις ἤθελε πάντοτε λάβει χώραν. Ἐὰν εἰς τὴν ὁριστικὴν γραμμὴν περιελαμβάνετο οὗτος ἢ ἐκεῖνος ὁ τόπος, τοῦτο ἦτο ζήτημα λεπτομερείας· ἡ ἀρχὴ ὑπῆρχεν, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴν ὑπάρχῃ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Εὐρώπη οὔτε νὰ παίξῃ μὲ τὴν Ἑλλάδα, οὔτε νὰ μὴ σεβασθῇ τὰς ἰδίας αὑτῆς πράξεις. Καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ τὸ κοινοβούλιον, ἐνῷ ἐγνώριζον οἱ κύριοι ὑπουργοί, ὅτι ἐν αὐτῷ δὲν ἔχουσι πλειονοψηφίαν, καὶ ὅτι ἡ πρώτη πρᾶξις τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο ν’ ἀπομακρύνῃ αὐτοὺς τῆς ἀρχῆς, προκαλοῦσι τὴν ἔναρξιν αὐτοῦ διὰ Βασιλικοῦ λόγου. Διατί; διὰ νὰ ἀνακοινώσωσι τὸ πολιτικὸν αὐτῶν πρόγραμμα; Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔλεγε προχθές, ὅτι ὁ Βασιλικὸς λόγος εἶναι τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα τῶν ὑπουργείων, ἡ ἀνακοίνωσις εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ συστήματος, τοῦ τρόπου τῶν ἰδεῶν, κατὰ τὰς ὁποίας μέλλει ἡ Κυβέρνησις νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον. Οἱ κυβερνῆται ἔφερον τὸ σύστημα τῶν ἰδεῶν των διὰ τοῦ Βασ. λόγου, ἐνῷ ἤξευρον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ μείνωσιν ἐν τῇ κυβερνήσει. Οἱ ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι πεπεισμένοι, ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν πλειονοψηφίαν, ἀποσύρονται πρὶν ἢ ἡ ψηφοφορία ἀποδείξῃ αὐτοῖς τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ κοινοβουλίου. Ὅταν αἱ ἐκλογαὶ τῆς Ἀγγλίας ἐπὶ Γλάδστωνος ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ λόρδος Βήκονσφηλδ εἶχε τὴν πλειοψηφίαν, ἀπεσύρθη ὁ Γλάδστων τῆς ἀρχῆς· τὸ αὐτὸ ἔπραξε προχθὲς ὁ λόρδος Βήκονσφηλδ, τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ ἀοίδιμος Βούλγαρης κατὰ τὸ 1866, ὅταν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὁ μακαρίτης Χρηστίδης καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ μακαρίτης Δεληγιώργης. Τὴν παραμονὴν τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο παρῃτήθη· διότι ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν εἶχε πλειοψηφίαν. Τί νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ἔμενε; Νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἔχῃ πλειοψηφίαν; ἦτο βέβαιον, ὅτι δὲν τὴν ἔχει. Νὰ ἀπαγγείλῃ τὸ πρόγραμμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον; ἤθελεν ἐμπαίξει τὴν Βουλήν, ἥτις ἦτο ἀποφασισμένη νὰ ἀναθέσῃ τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου εἰς ἄλλα πρόσωπα. Ἀλλὰ κατὰ τὴν 8 Ὀκτωβρίου δὲν παρῃτήθη τὸ ὑπουργεῖον, καὶ κατὰ τὴν 9 Ὀκτωβρίου ἐπροκάλεσε τὴν ἔναρξιν αὐτῆς διὰ βασιλικοῦ λόγου. Τὸ ἔπραξε διὰ νὰ περιπλέξῃ τὴν Βουλήν; Τὸ ἔπραξε δι’ ἄλλους λόγους; Δὲν γνωρίζω Καὶ ἐν ᾧ ἔλαβε τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἀπεδέξατο τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνεργείας, οὐδόλως ἐφρόντισε περὶ χρημάτων, ὡς ἂν τὰ χρήματα δὲν ἦσαν τὰ ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιστρατείας. Καὶ τώρα λέγουσιν, ὄχι πλέον ἡ πτέρυξ αὕτη, διότι δὲν εἶναι ἔργον αὐτῆς ἡ σύμβασις, μᾶς λέγουσι, σπεύσατε νὰ ὑπογράψητε τὴν σύμβασιν, διότι δὲν ἔχομεν χρήματα. Καὶ ποῖος σᾶς εἶπε νὰ μὴ δεχθῆτε τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον, ὡς εἴπατε, σᾶς προσέφερον ὑπὸ τόσον συμφέροντας ὅρους πρὸς τόκον 7,55%; Ἀλλά, κύριοι, σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως, ὅτι 5 οἰκονομικὰ προγράμματα τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἶχεν· ἀλλ’ ἕκαστον τῶν προγραμμάτων τούτων δὲν εἶχε σκοπὸν, εἰμὴ τὰ συμφέροντα τῆς τραπέζης. Τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους δὲν ἦτο οὐδ’ ἀντικείμενον, οὐδὲ σκοπὸς οὐδενὸς τῶν προγραμμάτων ἐκείνων. Ἐλπίζω, ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς τραπέζης καὶ νὰ ἀποδείξω, ὅτι κανὲν τῶν προγραμμάτων, οὔτε τὰ προγράμματα τοῦ πολέμου, οὔτε τὰ προγράμματα τῆς εἰρήνης, εἶχον σκοπὸν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§134ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ τελειώσῃ ἡ βʹ ἀνάγνωσις.

§136ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἓν φαινόμενον, ὅπερ παρουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ ὄψις τοῦ Κοινοβουλίου, ὀφείλει νὰ μὴ διέλθῃ ἀπαρατήρητον, καὶ σπεύδω νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας, ὅπως δώσω σημείωσιν τούτου εἰς σύμπαν τὸ Ἑλληνικόν. Παρετηρήθη δηλαδή, ὅτι δύο κύκλοι πολιτικοὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἤρχισαν νὰ ἐφάπτωνται ἀλλήλων, καὶ σημεῖα ἐπαφῆς παρουσίασαν ἄχρι τοῦδε ἱκανὰ εἰς προοιωνισμὸν τῆς ἐντελοῦς αὐτῶν συναλλήλου συγχωνεύσεως, ὅτι δὲ νέα πολιτικὴ εὐαγγελίζεται τῷ Ἑλληνικῷ, ἧς σημεῖα ζωῆς παρουσίασεν ἡ ἄρτι λήξασα συζήτησις.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· θὰ ὁμιλήσω.

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγώ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θὰ ὁμιλήσητε, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7½