1880.10.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1880.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινοῦται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ συγκροτήσεως τοῦ νέου Ὑπουργείου ἔγγραφον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. (Ἀναγινώσκεται.) «Πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω δι’ ὑμῶν, Κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀνέθεσε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους εἰς νέον Ὑπουργεῖον, συγκροτούμενον ὡς ἑξῆς· Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· Σωτήριος Σωτηρόπουλος, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· Νικόλαος Παπαμιχαλόπουλος, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Γεώργιος Μπούμπουλης ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 13 Ὀκτωβρίου 1880.

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.»

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διεβίβασε τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας. Γενομένης τῆς κληρώσεως, ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἔλαχεν εἰς τὸ Ζʹ. Τμῆμα.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ὑπουργείου τοῦ κ. Τρικούπη ἡ Α. Μ. εὐηρεστήθη ν’ ἀναθέσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν. Ἡμεῖς δὲ, καθὰ ψηφίσαντες τὴν πτῶσιν τοῦ ὑπουργείου, ἐθεωρήσαμεν ἑαυτοὺς ὑποχρέους ν’ ἀναλάβωμεν τὸ βάρος τοῦτο, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα δεινὰς περιστάσεις. Κύριοι, γνωρίζετε τὴν πολιτικήν μας· εἶναι ἀρχαία. Γνωρίζετε τὰς ἰδέας μας περὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς τοῦ ἔθνους· εἶναι ἀρχαῖαι. Γνωρίζετε διὰ τίνων μέσων φρονοῦμεν, ὅτι καταλληλότερον δύνανται νὰ λυθῶσι τὰ διεθνῆ ζητήματα· ἡ ἰσχὺς εἶναι ὁ οὐσιώδης παράγων, καὶ μάλιστα ἐν τῷ ζητήματι τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλ’ ἤδη δὲν εἴμεθα πλέον εἰς θεωρίας· ἔχομεν ἀπόφασιν τῆς Εὐρώπης, ὀφείλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν αὐτήν· τὸ ἀπαιτεῖ ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν τιμὴ, τὸ ἀπαιτοῦσι τὰ μεγάλα ἡμῶν συμφέροντα, τὸ ἀπαιτεῖ ἡ κατάστασις τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, τὸ ἀπαιτεῖ τέλος πάντων τὸ σέβας πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς Εὐρώπης, ἥτις εἶχε μέγαν σκοπόν. Πρόκειται ν’ ἀσφαλίσῃ καὶ ἱκανοποιήσῃ συμφέροντα μεγάλα, ἀφορῶντα τὴν εἰρήνην τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Εὐρώπης. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ παρασκευαζώμεθα· ὅσῳ περισσότερον καὶ καλλίτερον, τόσῳ εὐκολώτερον θέλομεν ὑπερπηδήσει τὰς δυσκολίας καὶ τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἐνδεχόμενον νὰ παρεμβληθῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης. Ἄλλως, κύριοι, οὕτω φρονεῖ τὸ ἔθνος· διὰ τοῦτο μετὰ πολλῆς προθυμίας καὶ μετὰ πολλῆς ἀφοσιώσεως ὑποβάλλεται ἀγογγύστως εἰς θυσίας σπουδαίας, σοβαράς. Ἡ πολιτικὴ λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ ἔθνους· ὅστις παραγνωρίζει τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἰδέας ταύτας τοῦ ἔθνους, εἶναι ἀνάξιος νὰ πολιτεύηται. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα ἡμῶν· ἓν καὶ μόνον. Ἤδη αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον καὶ πρωτεῦον πρόγραμμα τῆς Βουλῆς, τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἔθνους· τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα καὶ τριτεύοντα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰς αὐτά. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης προσῆλθον εἰς τὸν στρατὸν 36,000, ἐξ ὧν 7,700 ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑποχρεωτικῶς κληρούχων, οἱ δὲ ἄλλοι ἦλθον συνεπείᾳ τοῦ περὶ ἐπιστρατείας Διατάγματος. Κατὰ δυστυχίαν, ἐπειδὴ τὰ πράγματα ἐγένοντο τόσω ἐσπευσμένως, ἡ ἐξάσκησις γίνεται ἐλλιπῶς, διότι τὰ ἁρμόδια καὶ τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς τοῦτο πρόσωπα λείπουσιν· οὐ μόνον δὲ ἀτάκτως γίνεται ἡ ἐξάσκησις, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλὰ μέρη οὐδόλως γίνεται, καὶ οὔτε δύναται νὰ γείνῃ. Οὕτω δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ στρατὸς, ὅπως σκοπεύομεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ἀφοῦ αἱ πρῶται ἀνάγκαι αὐτοῦ δὲν πληροῦνται, διὰ τὸ ἐσπευσμένον· δὲν εἶναι ἱκανῶς προμηθευμένος ἐνδύματα, ὑποδήματα, σκεπάσματα κλπ. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας αὐτάς, καὶ ἐπὶ τούτου, κύριοι, ἀσχολούμεθα· ἀλλὰ τόσῳ διὰ τοῦτο, ὅσῳ καὶ διὰ νὰ σᾶς φέρωμεν πληροφορίας ἀκριβεῖς καὶ λεπτομερεῖς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας, δεόμεθα ἡμερῶν τινων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ τὰς συνεδριάσεις της μέχρι τῆς Δευτέρας τὸ πολύ, ὅτε πιστεύομεν, ὅτι θὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν ὅ,τι εἶναι ἀναγκαῖον καὶ κατεπεῖγον.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς ἡμέρας τινάς, ἵνα λάβῃ ἐν τοῖς γραφείοις τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιοῖτε, ὅπως ἀνακοινώσῃ εἰς ὑμᾶς ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἵνα παρασκευάσῃ πρὸς ὑποβολὴν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα, τὰ δυνάμενα νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰς παρούσας ἀνάγκας, περὶ ὧν ὁμόθυμον τὸ ἔθνος ἀπεφήνατο. Ἀλλὰ τί ζητεῖ νὰ μάθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ ὑπουργείου; Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐν τῷ πνεύματι τοὐλάχιστον αὐτῶν; Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι γνωρίζετε πάντες τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ εἶναι ἀρχαία. Ἂν τοῦτο μόνον γνωρίζωμεν, δὲν γνωρίζομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, διὰ νὰ προβῇ εἰς ψῆφον, οἵαν ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν ἀρκεῖ νὰ γνωρίζωμεν τί ἐφρόνει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, τί ἐφρόνουν τὰ μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, πρὶν τὰ πράγματα λάβωσι τὴν τροπήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον μετὰ τὴν διαιτητικὴν ἀπόφασιν τῆς ἐν Βερολίνῳ Συνδιασκέψεως· ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν καὶ μάθωμεν τί φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ, ἀφοῦ ἡ Εὐρώπη διὰ διαιτητικῆς ἀποφάσεως, ἀποφάσεως, ἡ ὁποία θέλει ἐκτελεσθῆ καὶ παρ’ ἐκείνης καὶ παρ’ ἡμῶν, ἀπεφάνθη, ὅτι ἐπαρχίαι τινές, ἀνήκουσαι εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, θ’ ἀνήκωσι καὶ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Περὶ τούτου τί δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν; Γνωρίζομεν, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐζήτει ἄλλοτε στρατὸν 200,000 ἀνδρῶν· τοῦτον ζητεῖ καὶ τώρα; Ἆρα αὕτη εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ἀρχαία, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς παραπέμπει; Γνωρίζομεν, ὅτι πέρυσιν ἐζήτει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος στρατὸν 15,000 ἀνδρῶν. Ἆρα αὕτη εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ἀρχαία, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς παραπέμπει; Γνωρίζομεν δὲ, ὅτι σήμερον ὑπάρχει ἓν καθεστώς· ὑπάρχει ὡς καθεστὼς τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ὁ στρατεύσιμος ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἐκγυμνασθῇ, ὅπως ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὑτοῦ πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Εὐρώπης. Θέλομεν νὰ ἠξεύρωμεν λοιπὸν ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχηται τὸ καθεστὼς τοῦτο ἢ οὔ, ἂν ζητῇ ὅπως δι’ ὁλοκλήρου τοῦ ἀριθμοῦ τούτου συμπληρώσῃ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐνθουσιωδῶς ἀπεδέχθη ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἢ ἂν ζητῇ νὰ τὸ καταστρέψῃ. Ταῦτα ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πρὶν ἢ δώσωμεν ψῆφον περὶ τῆς αἰτήσεως, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑποβάλλει. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς δι’ ὀλίγων λέξεων ἐνέδειξε διαθέσεις τινάς. Ἀγνοῶ ἂν αἱ διαθέσεις αὗται ἦναι αἱ βάσεις τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, ἢ ἂν τὰς ἀνέφερε πρὸς ἐπίκρισιν τῶν προκατόχων του, ἐπίκρισιν, ἡ ὁποία θέλω ἀποδείξει, ὅτι ὑπῆρξεν ἀδικωτάτη καὶ ἄντικρυς ἀντικειμένη πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν προμηθειῶν καὶ περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς ἐκγυμνάσεως τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ ὑποδείξῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀνδρῶν μέχρι τοῦ ὅρου τῶν προμηθειῶν, ἢ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ οὐχὶ ὑπερβολικὸν πρὸς τὴν ἐκγύμνασιν, ἢ ἂν εἶπε ταῦτα, ἵν’ ἀποδείξῃ, ὅτι προμήθειαι πρέπει νὰ γείνωσι πλείονες, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βαθμοφόρων τοῦ στρατοῦ δέον νὰ ᾖ μεγαλείτερος, καὶ ὅτι ἡ πρόνοια ἡ κυβερνητικὴ δὲν ὑπῆρξεν ἐπαρκής. Ἀλλ’ ἡ πρόνοια τῶν προκατόχων ὑπῆρξε τόσον ἐπαρκής, ὥστε, καί τοι σήμερον ἔχομεν στρατὸν 47,000, τουτέστι 36 ἢ 35 χιλιάδας, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπιπροσθετομένας εἰς τὰς 12,000, αἵτινες προϋπῆρχον, ὑπάρχουσι προμήθειαι οὐχὶ διὰ 47,000, ἀλλὰ δι’ 75,000. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.)

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τοὺς ἀκροατάς, ὅτι ὀφείλουσι νὰ τηρῶσιν ἄκραν σιγήν. Ἐὰν ἐπαναληφθῶσι τ’ ἀτακτήματα, θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ἵνα διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν ἔχετε.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν λύονται διὰ ῥητορικῶν φράσεων. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔρχηται εἷς Πρωθυπουργὸς, θέλων νὰ ψέξῃ τοὺς προκατόχους, καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἔχομεν προμηθείας ἱκανάς· ταῦτα λύονται διὰ συζητήσεως ἐπισταμένης, διὰ προσαγωγῆς τῶν πινάκων, διὰ προσαγωγῆς πασῶν τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι δεικνύουσι πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὰ κοινά, οὕτως ἀνυποστηρίκτως νὰ καθάπτωνται ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των. Ὅταν θὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως, θὰ φέρωμεν τοὺς πίνακας τῶν παραγγελιῶν ἡμῶν καὶ τῶν προθεσμιῶν πρὸς παράδοσιν, καὶ θέλετε ἰδεῖ τότε κατὰ πόσον ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπῆρξεν ἀληθής. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου· πρόκειται μόνον νὰ γνωρίσωμεν ἂν ταῦτα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως αἰτιαθῇ προσωπικῶς τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, ἢ ἂν τ’ ἀνέφερεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι πρέπει ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ν’ αὐξήσῃ ἐπὶ πολὺ, ὅτι πρέπει ὁ στρατὸς οὗτος νὰ ἐλαττωθῇ ἐπὶ πολύ. Ἔκαμε λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ περὶ ἐκγυμνάσεως τοῦ στρατοῦ. Εἶπεν, ὅτι ἡ ἐκγύμνασις αὐτοῦ εἶναι ἀτελὴς, ὅτι εἶναι τοσοῦτον ἀτελὴς, ὥστε δὲν παράγει στρατὸν συντεταγμένον. Ἡ ἐκγύμνασις τοῦ στρατοῦ βεβαίως εἶναι καὶ θὰ ἦναι ἀτελὴς, διότι δὲν εἶναι ἐφικτὸν εἰς ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐν εἰρήνῃ δὲν δύναται νὰ διατηρῇ δύναμιν ἀνωτέραν τῶν 15,000 ἀνδρῶν, κατὰ τοὺς νῦν Ὑπουργοὺς, τῶν 12,000 ἢ 13,000, κατὰ τοὺς προκατόχους αὐτῶν, ἔθνος, μὴ παρεσκευασμένον στρατιωτικῶς δι’ ἐκγυμνάσεως ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, τουλάχιστον ἐπὶ δεκαετίαν, δὲν εἶναι ἐφικτὸν ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν εἰς 70 ἢ 80 χιλιάδας, καὶ νὰ ἦναι ὁ στρατὸς οὗτος ἐντελὴς, ὅπως οἱ στρατοὶ τῆς Γερμανίας καὶ Γαλλίας· ἀλλὰ δύναται νὰ καταρτίσῃ στρατὸν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἦναι ἄτακτος στρατιά, ὡς ὠνόμασεν αὐτὴν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, δύναται νὰ καταρτίσῃ στρατὸν, ὁ ὁποῖος νὰ ἦναι ἀνώτερος τοῦ στρατοῦ τῆς γείτονος δυνάμεως καὶ ἱκανὸς νὰ τιμήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν· δύναται ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠξεύρει νὰ ἐργασθῇ ἐν τῇ τάξει, καὶ ὅτι δὲν εἶναι καταδεδικασμένη ἀμέσως, ἐπερχομένης ἀνάγκης, νὰ προσφεύγῃ εἰς τὴν ἀταξίαν, ἡ ὁποία ἀτιμάζει καὶ Κυβέρνησιν καὶ Ἔθνος. Ἔχει ἀνάγκην νὰ γυμνασθῇ ὁ στρατὸς καὶ ἔχει ἀνάγκην τῶν γυμνασόντων αὐτὸν, οἵτινες σήμερον δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν τοὺς γυμνάσοντας; Ὅπως ἔχει νῦν ἡ νομοθεσία τοῦ 1878, βεβαίως δὲν ἔχομεν τὰ μέσα, ἵνα προσφέρωμεν εἰς τὸν στρατὸν ἐπαρκῶς τοὺς γυμνάσοντας· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ, ἰδίως εἰς τὸ θέμα τοῦτο, ἵνα δώσῃ ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν προγυμναστῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι πολλάκις οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἔλεγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διέλυσεν ἢ ἠλάττωσε τὸν στρατόν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη οὔτε ἕνα ἀξιωματικὸν ἔθεσεν εἰς ἀργίαν, οὔτε κατὰ ἕνα ἠλάττωσε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν· οἱ ἀριθμοὶ ἔμειναν ὁποῖοι ἦσαν κατὰ τοὺς προϋπάρχοντας νόμους. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι ἐπήρκουν διὰ στρατὸν 12 ἢ 15 ἢ καὶ 25 χιλιάδων ἀνδρῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ στρατὸν 47,000, ὃν ἔχομεν σήμερον, ἢ 70,000, ὅσον πρέπει νὰ ἔχωμεν αὔριον. Ἀπαραίτητον ἄρα εἶναι νὰ γινώσκωμεν ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 47,000 ἀνδρῶν, ἢ τοὐναντίον ἂν θὰ μεριμνήσῃ, ὡς ἡμεῖς συνιστῶμεν, περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ ἕως τοῦ σημείου, εἰς ὃ δύνανται νὰ φθάσωσιν αἱ δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους διὰ τῆς κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ παντὸς Ἕλληνος δυναμένου νὰ φέρῃ ὠφελίμως τὰ ὅπλα. Τοῦτο δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἂν ζητῇ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἵνα φέρῃ πρότασιν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ στρατοῦ, ἢ ἵνα φέρῃ πρότασιν περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἐκγύμνασις τοῦ κατὰ τὸ περὶ ἐπιστρατεύσεως διάταγμα στρατοῦ, οὐχὶ ὅπως γίνεται εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουσι στελέχη ἀνάλογα πρὸς τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ διὰ τρόπου δυναμένου νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ἐπαρκῆ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, πρὶν ἢ προβῇ εἰς οἰανδήποτε ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐξηγήσεις σαφεῖς ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις δὲ ταύτας, ὀφείλουσι νὰ μὴ ἀρνηθῶσι τὴν ἀναβολὴν ὅσοι παραδέχονται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται τὰ ὠφέλιμα εἰς τὸ Κράτος· ὅσοι δὲ φρονοῦσιν, ὅτι αἱ σκέψεις αὐτῆς δὲν εἶναι συμφέρουσαι, ὀφείλουσι ν’ ἀρνηθῶσι τὴν ἀναβολὴν, οὐχὶ διότι ἡ ἀναβολὴ δὲν εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι δι’ αὐτῆς θὰ παρείχετο συνδρομὴ εἰς ἐνέργειαν ἐπιβλαβῆ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ τοιαύτας ἐξηγήσεις. Ἂν ἐπιθυμῇ, δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ γείνῃ ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐξηγήσεων ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ ἐπροκάλει, πρὶν ἢ φέρῃ τὴν ὑπουργικὴν κρίσιν· διότι ἡ σημερινὴ ἀνωμαλία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πλημμελοῦς πορείας, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν. Ἂν ἡ πλειονοψηφία ἠκολούθει τὸ σύστημα, τὸ κατὰ τὴν γνώμην μου ὀρθότερον, καὶ δὲν ἔφερεν ὑπουργικὴν κρίσιν, εἰμὴ κατόπιν συζητήσεως ἐπισταμένης καὶ κατόπιν φανερᾶς ψηφοφορίας, ἡ θέσις ἡμῶν σήμερον ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο εὐκολωτάτη. Δὲν θὰ εἴχομεν τίποτε νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ πάντα θὰ ἦσαν δεδομένα, καὶ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ εἶχεν ἔννοιαν. Σήμερον ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς δὲν ἔχει πολιτικὴν ἔννοιαν· ἔχει μόνον ἔννοιαν δυναμικὴν, δεικνύουσα, ὅτι ἡ δύναμις ἡ πλεονάζουσα εἶναι ἐντεῦθεν, καὶ οὐχὶ ἐκεῖθεν. Ἀλλ’ ἀρκεῖ, ἵνα ψηφίσωμεν τὴν ἀναβολὴν, ὅτι ἡ δύναμις εἶναι ἐντεῦθεν καὶ οὐχὶ ἐκεῖθεν; Ἀπαιτεῖται πρὸ τῆς ἀναβολῆς νὰ λυθῇ ἕτερον ζήτημα, ἂν ἐνώπιον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπάρχῃ κυβέρνησις συναισθανομένη τὰ ἐθνικὰ αὐτῆς καθήκοντα. Ἡμεῖς ἠξεύρομεν ἐκ τῶν ἀποφάνσεων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἀπαρτίζοντες τὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι δὲν συμφωνοῦσι πρὸς ἀλλήλους περὶ τῶν θεμάτων, ἅτινα ὑπέδειξα, καὶ τὸ ἠξεύρομεν, καίτοι δὲν συνεδρίαζεν ἡ Βουλή· διότι εὐτυχῶς ὁ βίος παρ’ ἡμῖν εἶναι δημόσιος, καὶ ἕκαστος πολιτευόμενος καὶ ἕκαστος πολίτης ἔχει γνώμην, τὴν ὁποίαν παραδίδει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κοινοῦ, ὅπερ, ἐπιδοκιμάζον ἢ ἀποδοκιμάζον αὐτήν, μορφώνει τὰς πεποιθήσεις του περὶ τῶν πραγμάτων, ὅσον καὶ περὶ τῶν προσώπων. Γνωρίζομεν, ὅτι ἀποτελοῦσι τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις ἐπέφερε τὴν ὑπουργικὴν μεταβολὴν, τινὲς θέλοντες τὴν ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ εἰς 15,000, ἄλλοι θέλοντες τὴν ἐλάττωσιν εἰς 25,000, ἄλλοι δὲ θέλοντες τὴν αὔξησιν αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ ὥρισεν αὐτὴν τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἂν ἐγίνετο δημοσία συζήτησις, πάντα θὰ ἐγίνοντο καταφανῆ· ἀλλὰ δὲν συνέφερεν ἡ δημοσία συζήτησις, διότι μετὰ τοιαύτην ἔκφρασιν γνωμῶν, μετὰ τοιαύτην ἀντίθεσιν γνωμῶν, δὲν ἠδύνατο εὐπρεπῶς νὰ ὑπάρξῃ σύμπτωσις ψήφων. Ἐδέησεν ἄρα νὰ ἐπέλθῃ ἡ κρίσις ἄνευ συζητήσεως, καὶ νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία μυστική. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ δικαίωμα τῆς πλειονοψηφίας νὰ πράξῃ ὡς ἔπραξεν· οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔρχεται εἰς τὴν διοίκησιν, ὑποδειχθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ καταδείξωμεν τὰ ἐπακόλουθα τοῦ γενομένου καὶ νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀναπληρώσῃ σήμερον τὴν ἔλλειψιν, ἥτις δὲν θὰ ὑφίστατο, ἂν ἡ πλειονοψηφία ἠκολούθει τὴν παρ’ ἡμῶν προταθεῖσαν πορείαν.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὁ προλαλήσας εἶχεν ἐπιθυμίαν χειροκροτημάτων, ἰδοὺ ὅλη ἡ ἱστορία, καὶ τὰ ἀπήλαυσε. Μᾶς διδάσκει, βλέπετε, σήμερον κατὰ τοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον προσεπάθησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ κατακρίνει ὡς κακὴν τὴν ψῆφόν σας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου, ὡς πολιτικῆς, ἐνῷ δὶς αὐτὸς κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατ’ ἐμοῦ καὶ κατὰ τοῦ μακαρίτου Δεληγιώργη τοιαύτην τὴν ψῆφον ἐπεκαλέσθη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου. Ὁ προλαλήσας ἐτόλμησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συνείδησίν σας, νὰ ἐξαγάγῃ τί φρονεῖτε, καὶ ἀπὸ ὑποθέσεις τοιαύτας νὰ συμπεράνῃ, ὅτι κακῶς ἐσχηματίσθη τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπειδὴ ὑποθέτει διαφωνοῦσαν τὴν πλειοψηφίαν ἐκεῖνος, κύριοι, ὅστις, ὅταν συνεκρότησε τὸ Ὑπουργεῖόν του, κατὰ πρόσωπον ἤκουσεν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἀρχῶν του δέχεται, ὅτι τὰς θεωρεῖ μάλιστα ὀλεθρίας καὶ ἐπιβλαβεῖς, ὅτι οὐδεμίαν πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην ἔχει. Καὶ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης εὗρεν, ὅτι τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε τότε, καὶ ἐσχημάτισεν Ὑπουργεῖον, ὡς πλειονοψηφῶν, καὶ μετὰ τὴν πραγματικὴν διαφωνίαν, τὴν ἐπισήμως δηλωθεῖσαν. Ἀπεδείχθη χθὲς ἔτι, ὅτι ἡ πλειονοψηφία δὲν ὑπῆρχε, μὲ τὸ ἓν τρίτον δὲ τῆς Βουλῆς κατέστρεφε τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἰδοὺ ὁποίας ἀντιῤῥήσεις μᾶς ὑποβάλλει ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος ἀντιθέτως διὰ τὸν ἑαυτόν του τὰς ἐφαρμόζει. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, θὰ συζητήσωμεν ἄλλοτε βεβαίως· τότε θὰ πεισθῆτε, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ποτὲ δὲν εἶναι ὁ αὐτός· ἀπὸ τὴν μίαν εἰς τὴν ἄλλην ἡμέραν μεταβάλλει ἰδέας, ὁσάκις τὸ συμφέρον τῆς φιλοδοξίας του τὸ ὑπαγορεύει. Κύριοι, σᾶς εἴπομεν καθαρῶς, καὶ πρέπει νὰ ᾖναί τις διαστροφεὺς, διὰ νὰ τὸ ἀρνηθῇ· νομίζομεν, ὅτι πρέπει τὸ Ἔθνος νὰ ἑτοιμασθῇ, καὶ οὐχὶ νὰ περιμένῃ μέχρις ὅτου ἐκτελεσθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῶν Δυνάμεων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.) Δὲν ἀρκεῖ αὐτὸ εἰς τὸν κ. Τρικούπην; Κύριοι, δὲν συζητοῦμεν σήμερον ἐνώπιόν σας σκέψεις, διαταγάς, παραγγελίας, συζητοῦμεν τὰ πράγματα καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, ὅπως ἤδη ὑπάρχει. Δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν στρατὸν ἀναντιῤῥήτως καλλίτερον τοῦ γείτονος Κράτους καὶ δυνάμενον νὰ παραβληθῇ μὲ στρατὸν πεπολιτισμένου λαοῦ· ἀλλὰ στρατὸς, ὅστις δὲν ἔχει κατὰ τὸ πλεῖστον σήμερον νὰ ἐνδυθῇ, νὰ στεγασθῇ, νὰ τραφῇ, ὁ ὁποῖος στερεῖται ὑποδημάτων, γυμνάσεως, πῶς θὰ σχηματισθῇ καλός; Διότι ὁ κ. Τρικούπης παρήγγειλε προμηθείας; Ἀλλ’ ἡ παραγγελία δὲν σώζει τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος πάσχει, περιπατεῖ ἀνυπόδητος, μένει ἄστεγος. Θεραπεύει ταῦτα ἡ παραγγελία; Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἦλθον νὰ μεμφθῶ οὐδένα, οὐδὲ ν’ ἀποκαλύψω ἐλλείψεις, διότι βλάπτουν· ἂς ἦναι ὑπεύθυνοι οἱ προκαλοῦντες τοιαύτας συζητήσεις. Σᾶς εἶπον, καὶ ἐπαναλέγω, εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ καλὸς καὶ ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερος στρατός. Τὸν ἀριθμὸν τοῦ κ. Τρικούπη τὸν βλέπω μὴ ἐπαρκῆ εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις· νομίζω, ὅτι δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι διὰ νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ οὐχὶ ὁπλοφόρους, πρέπει πρῶτον νὰ τὸν ἐφοδιάσωμεν μὲ τὰ ἀναγκαῖα, νὰ τὸν ἐκγυμνάσωμεν· σήμερον, διὰ νὰ ἐκγυμνάσωμεν τὸν ὑπάρχοντα, ἔχομεν ἀνάγκην 2,000 ἔτι ὑπαξιωματικῶν. Ὁ κ. Τρικούπης βεβαιοῖ, ὅτι δύναται νὰ σχηματισθῇ καλὸς στρατὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τίς τὸ ἀρνεῖται; Πλὴν, ἀφοῦ συνεκάλεσε τόσας χιλιάδας, ἐνόμισεν, ὅτι δύναται νὰ ἐκγυμνάσῃ αὐτοὺς μὲ στελέχη προωρισμένα διὰ 12,000 στρατιώτας. Δύναται νὰ σχηματισθῇ οὕτω στρατὸς ἐξ 60,000; Εἰς ταῦτα ἐγὼ τί νὰ εἴπω, ποίαν κρίσιν νὰ κάμω, ποίαν λογικὴν εὑρίσκετε σεῖς; Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ κ. Τρικούπης ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ἐπαινῆται, ὅτι ἐσχημάτισεν ἢ θὰ σχηματίσῃ στρατόν! Κύριοι, τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον καλεῖ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη, ἂν θέλητε νὰ τηρήσητε δικαιοσύνην, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον, νὰ μὴ γεννήσητε δυσκολίας κατόπιν καὶ ἀδικίας, θ’ ἀναβιβάσητε ἴσως μέχρι τῶν 80,000. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ Διατάγματος τοῦ κ. Τρικούπη. Διὰ νὰ γυμνάσητε, κύριοι, αὐτόν, διὰ νὰ τὸν συντηρήσητε, δὲν δύνασθε μὲ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν· ἀφοῦ διὰ τὸν παρόντα στρατὸν ἐλλείπουσι 2,000 ὑπαξιωματικῶν, τὰ πρὸς συντήρησιν ἀναγκαῖα, τί θὰ πράξητε, ὅταν ἀναβιβασθῇ εἰς 80,000; Τὰ πράγματα οὕτω προητοίμασεν ὁ κ. Τρικούπης, καὶ καυχᾶται! Λοιπὸν σᾶς λέγω, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας αὐτάς, διὰ νὰ ἐκγυμνασθῇ ὁ στρατός, ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς ἐκτέλεσιν, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ἀποφάσεων τῆς Εὐρώπης, ἔχομεν ἀνάγκην πολλῶν. Σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς δώσητε προθεσμίαν πέντε ἡμερῶν, διὰ νὰ σᾶς ὑποβάλωμεν προτάσεις περὶ ὑπαξιωματικῶν, ἀξιωματικῶν, χρημάτων, ἴσως καὶ ἄλλων μέτρων ἀναποφεύκτων. Ἄνευ τούτου, κύριοι, μὴ πλανᾶσθε μὲ λόγους καὶ μὲ ἐπιχειρήματα ῥητορικὰ καὶ σοφιστικά. Οὔτε ἔχετε, οὔτε θὰ ἔχητε στρατόν, καὶ αἱ ἀνάγκαι δὲν θεραπεύονται μὲ ἁπλᾶς παραγγελίας τοῦ κ. Τρικούπη, αἵτινες θὰ πραγματοποιηθῶσι, δὲν γνωρίζω πότε, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ ἀπαιτήσητε ἀπὸ τοὺς στρατιώτας νὰ διατελῶσι περαιτέρω εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἤδη εὑρίσκονται.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν συναινῇ εἰς τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν της ἐπὶ πέντε ἡμέρας.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπρότεινα, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν εἰς Κυβέρνησιν, ἐρχομένην τὸ πρῶτον ἐνώπιον ἡμῶν, πέντε ἡμερῶν διορίαν, ἵνα παρασκευάσῃ τὰ νομοσχέδιά της· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι, πρὶν ἢ ψηφίσωμεν περὶ τούτου, πρέπει νὰ ἀκούσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ αὐτῆς, διότι τοῦτο δὲν γινώσκομεν, καὶ περὶ τούτου δὲν θέλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡμεῖς δὲν θέλομεν δώσει τὴν ζητουμένην ψῆφον· οὐχὶ ὅτι ἀρνούμεθα νὰ χορηγήσωμεν τὴν διορίαν τῶν πέντε ἡμερῶν, ἀλλὰ ζητοῦμεν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας, ἕως οὗ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξηγήσῃ τὰ τῆς πολιτικῆς του.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ πρότασις.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. Πρόεδρε. Γίνεται ἡ ψηφοφορία.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ ψήφων 111 κατὰ 53. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 3½.