1880.04.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 109

τῆς 11 Ἀπριλίου 1880.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΤΖΑΝΕΣ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι αἱ δύω σπουδαιόταται βάσεις τῆς προόδου πάσης κοινωνίας, παντὸς ἔθνους, εἰσὶ, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἡ ἐργασία, καὶ δι’ αὐτῆς ἡ συγκοινωνία. Τὸ ἡμέτερον ἔθνος μέχρι τοῦδε ἐπετέλεσε τὸ καθ’ ἑαυτὸ διὰ τῆς ἐργασίας πολλὰ, καὶ ἐβάδισεν ἐπὶ τοσοῦτον ἐμπρὸς, ὥστε ἀνελπίστως, καίτοι μὴ ἔχον οὐδεμίαν συνδρομὴν τῶν κυβερνήσεων, προώδευσε μεγάλως εἰς τοῦτο. Ἤδη ἓν ἀπολείπεται, ἡ συγκοινωνία, καὶ ἐπὶ τούτου πᾶσα Κυβέρνησις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, καὶ ἐπὶ τούτου τὸ ἑλληνικὸν κοινοβούλιον ὀφείλει καὶ πρέπει νὰ χορηγήσῃ εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν τὰ μέσα τῆς διὰ σιδηροδρόμου συγκοινωνίας, ἥτις κατέστη κοινὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἀπό τινος μανθάνω, ὅτι ἔχομεν προτάσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων· μάλιστα προχθὲς ἔμαθον, ὅτι ἑταιρία μεγάλη, ὁμὰς Γάλλων κεφαλαιούχων, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ κόμητος de Motrepis, διὰ τοῦ ἐνταῦθα ἀντιπροσώπου της, τοῦ κ. Α. Πεταλᾶ, ἔκαμε προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ κατασκευῆς τριῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν 1) ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Λαμίας, 2) ἀπὸ Πορτοράφτι μέχρι Βονίτσης καὶ 3) ἀπὸ Στυλίδος μέχρις Ἀνίνου. Ἠξεύρω πρὸς τούτοις, ὅτι ἡ ἀξιότιμος αὕτη ἑταιρία ἠρώτησε τηλεγραφικῶς, ἐὰν ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις της καὶ ἂν πρόκηται ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῶν. Ταῦτα, περιελθόντα εἰς τὴν ἐμὴν γνῶσιν, ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, φρονῶν, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπιληφθῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ ἁπλᾶ καὶ πρόχειρα τῆς διὰ ἁμαξῶν συγκοινωνίας μέσα, ἅτινα, ὡς κοινὰ, δὲν δύνανται νὰ περιποιήσωσιν εἰς τὸ ἔθνος τιμὴν, ἀφοῦ εἰσὶ πάγκοινα καθ’ ὅλον τὸν κόσμον. Ἐκ τῆς εὐκαιρίας ταύτης θέλομεν ἔχει τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωμεν ἐκτεινομένας τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμὰς καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον. Μετὰ τοῦτο, κύριοι, ἐνόμισα νὰ μὴ ἀφήσω τὴν Βουλὴν εἰς τὰς ἐντυπώσεις, ἐν αἷς περιῆλθε μετὰ τὴν ὑποβολὴν ἑνὸς τηλεγραφήματος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ κ. Οἰκονόμου, τηλεγραφήματος, δι’ οὗ παρεπονεῖτο Θεοδωρόπουλός τις Ἰωάννης ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν κατὰ τῆς πρώην κυβερνήσεως, ὅτι ἐφέρετο Τουρκικῶς, θελήσας διὰ τοῦ πρώην νομάρχου νὰ κατεδαφίσῃ τὴν γωνίαν μιᾶς οἰκίας, ἣν ἔχει ᾠκοδομημένην ἐν Ἁγίῳ Φλώρῳ καὶ παρὰ τὴν μεγάλην λεωφόρον, τὴν ἀπὸ Μεγαλοπόλεως μέχρι Καλαμῶν κατασκευαζομένην. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἐξεπλήρωσε τὰ δέοντα, διότι ἔδει νὰ διατάξῃ τὸν Νομάρχην νὰ κατεδαφίσῃ τὴν οἰκίαν ἐκείνην, ἥτις εἶναι ᾠκοδομημένη ἐπὶ τῆς λεωφόρου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐρωτήσῃ τηλεγραφικῶς τὸν Νομάρχην, τί ἀπέγεινε περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, καθ’ ὅσον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι κατελήφθη ἡ εἰρημένη ὁδὸς, κατελήφθησαν συνάμα καὶ αἱ πηγαὶ τοῦ Παμίσου. Αὐτὸς ἐκεῖνος, ὅστις εἶχε τὸ θράσος ν’ ἀνενεχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, παρηνόμησε, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι τοιουτοτρόπως ἠδύνατο νὰ καλύψῃ τὴν παρανομίαν του. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ἵνα ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν). Διατυπώσατε ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὴν ἐπερώτησίν σας, καὶ θέλω ἐξετάσει.

§3ΛΑΜΠΡΟΥΛΙΑΣ. Οἱ κάτοικοι Ἀνεμοχωρίου τοῦ δήμου Βώλακος τῆς Ὀλυμπίας, δι’ ἀναφορᾶς πρὸς τὴν Βουλὴν, παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ἵνα μεριμνήσῃ περὶ τῆς σωτηρίας τῶν κτημάτων καὶ γαιῶν, ἃς ἐδήλωσαν ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν· κεῖνται δὲ αὗται ἐντὸς τοῦ δάσους Κρεσταίνων. Αἱ γαῖαι αὗται πρόκειται νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ δάσος, οὕτω δὲ οἱ ἰδιοκτῆται θὰ στερηθῶσι διὰ μιᾶς τῆς περιουσίας των, καταντῶντες δυστυχεῖς· τὸ δάσος κατεμετρήθη, καὶ πρόκειται νὰ διαιρεθῇ εἰς δασικὰς περιφερείας συνεχεῖς, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ συγχωνευθῶσιν αἱ γαῖαι καὶ τὰ κτήματα τῶν κατοίκων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον καὶ πολὺ σκληρόν. Ὁμοίας ἀναφορὰς τῶν χωρικῶν Λαδικοῦ καὶ Ἀλῆ–Τζελεπῆ, τῶν ὁποίων αἱ γαῖαι εὑρίσκονται εἰς ἔτι χειροτέραν θέσιν τῶν τοῦ Ἀνεμοχωρίου, ὑπέβαλον ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τὰ σχετικὰ πρακτικὰ ἐσημειώθη νὰ ληφθῇ περὶ αὐτῶν ἡ ἀνήκουσα πρόνοια.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει παραπεμφθῆ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀναγιγνώσκεται καὶ γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου ἐξ 21,000,000 φράγκων, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπίσης γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας ΨΙΣΤʹ νόμου, καὶ τὰ ἄρθρα 1–5 αὐτοῦ.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ κάμω, κύριοι, ἐνταῦθα λόγον περί τινος, ὅπερ συμβαίνει ἤδη εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δικάζουσι περὶ τῶν ἐξαιρέσεων· τοῦτο λέγεται ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ τῷ περὶ ἀπογραφῆς. Ἀλλ’ ἐπίσης ἐκ τῆς ἐννοίας τῆς ὅλης τοῦ νόμου ἐξάγεται, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δικάζουσι περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν· τοῦτο ὅμως δὲν λέγεται ῥητῶς, καὶ διὰ τοῦτο τινὲς ἐκ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην δὲν ἀνηνέχθησαν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα ἐργάζονται ὀλίγας ἡμέρας, τέσσαρας μόνον ἡμέρας εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, παρῆλθεν ἡ προθεσμία, καὶ ὅσοι κατὰ τὸν νόμον ἐδικαιοῦντο ἀπαλλαγῆς, ὡς ἀναγκαῖοι διὰ τὴν συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν των ἢ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἐθεωρήθησαν ὡς μὴ δικαιούμενοι ἵν’ ἀπαλλαγῶσι καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετήσωσιν· εἶναι δὲ ὑπόχρεοι ἀνεκκλήτως, διότι αἱ ἀποφάσεις τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου εἶναι ἀνέκκλητοι. Προσέτι ὁ βραχὺς χρόνος, καθ’ ὃν διεξάγει τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ στρατολογικὴ ἐπιτροπή, ὑπῆρξεν αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν ἠδυνήθησάν τινες ν’ ἀποδείξωσι τοὺς λόγους τῆς ἀπαλλαγῆς, καὶ αἱ ἀποφάσεις ὑπῆρξαν προδήλως ἄδικοι. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νόμου περὶ ἀπογραφῆς, εὑρίσκομεν, ὅτι ἡ θέλησις τοῦ νομοθέτου ἦτο, ὅπως ἡ ἀπαλλαγὴ θεωρηθῇ ὡς ζήτημα δημοσίας τάξεως, καὶ ἀπόδειξιν τούτου ἔχομεν, ὅτι, ἐὰν ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς γεννηθῇ κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιτρέπεται κατὰ τὸν νόμον, ὅπως, ἐπὶ προσφυγῇ τοῦ ἔχοντος τὸ δικαίωμα πρὸς ἀπαλλαγήν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποφανθῇ. Τοῦτο ὅμως δὲν λέγεται ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἀνηνέχθησαν εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, καὶ δὲν λέγεται πολλῷ μᾶλλον ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἀνηνέχθησαν, ἀλλ’ ὧν ἡ ἀξίωσις δὲν ἐγένετο δεκτή. Ἐν τούτοις, ἐὰν θεωρήσωμεν, ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ εἶναι ζήτημα δημοσίας τάξεως, καὶ βεβαίως κατ’ ἐμὲ εἶναι ζήτημα δημοσίας τάξεως, διότι ἡ συντήρησις τῶν οἰκογενειῶν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες παρὰ τοῦ νόμου προστατεύονται, εἶναί τι, εἰς ὃ ἐνδιαφέρεται ἡ κοινωνία πλειότερον τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ, νομίζω, ὅτι τὴν γενικὴν ἀρχὴν τὴν περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν τοιούτων ἀποφάσεων, τὴν ἀφορῶσαν εἰς ζήτημα δημοσίας τάξεως, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, διότι ὡς ἐκ τῆς ἐκφράσεως τοῦ νόμου πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες, ἐὰν ἀνεφέροντο εἰς τὴν στρατολογικὴν ἐπιτροπὴν, ἤθελον τύχει τῆς ἀπαλλαγῆς, δὲν ἀνεφέρθησαν νομίζοντες, ὅτι δὲν ἦτο ἡ στρατολογικὴ ἐπιτροπὴ ἁρμοδία, διότι ὁ νόμος οὐδὲν περὶ τούτου λέγει ῥητῶς· τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι ἡ στρατολογικὴ ἐπιτροπὴ ἐξετάζει τὴν σωματικὴν ἱκανότητα τοῦ κληρωθέντος, δὲν λέγει δὲ ῥητῶς, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφασίζει καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαλλαγῆς. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐὰν καὶ ἡ Βουλὴ φρονῇ, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναθεωρήσεως νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ τῆς ἀπαλλαγῆς, θεωρουμένης ὡς ζητήματος δημοσίας τάξεως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νόμῳ πρώτῳ, τῷ τροποποιοῦντι τὸν νόμον περὶ ἀπογραφῆς, διάταξιν, καθ’ ἣν νὰ ἐπιτρέπηται ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς ἀναθεώρησιν.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ ποίαν ἐπιτροπὴν;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν στρατολογικήν, ἥτις ἀποφασίζει ἀνεκκλήτως. Νὰ τεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀποφασίζῃ, ἀναθεωροῦν τὴν ἀπόφασιν. Ὁ νόμος διὰ τὸ μέλλον προνοεῖ, διότι, ἐὰν ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς ἀναφυῇ κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς στρατολογικῆς ἐπιτροπῆς, ῥητῶς ὁ νόμος λέγει, ὅτι τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον ἀποφαίνεται ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε, ἡ ἀναθεώρησις νὰ γίνεται ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἐπιτροπήν;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Τρεῖς λύσεις δύνανται νὰ δοθῶσιν ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν, ἥτις θέλει κάμει τὴν ἀναθεώρησιν· δύναται νὰ ἦναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δύναται νὰ ἦναι αὐτὴ αὕτη ἡ ἐπιτροπή, δύναται νὰ ἦναι καὶ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἦναι ἡ δικαστικὴ ἀρχή, δικαστήριον καταλληλότερον θὰ ἦτο τὸ Ἐφετεῖον, νομίζω, ἀλλὰ θὰ ὑπάρξῃ μεγάλη βραδύτης· ἐὰν ἦναι τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, θὰ ἔχωμεν τὴν δυσκολίαν πάλιν νὰ συγκεντρώσωμεν αὐτό· ἑπομένως ὡς προσφορωτέρα ἀρχὴ μένει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Καθ’ ἃς δὲ πληροφορίας ἔλαβον, αἱ καταχρήσεις, ἃς ἐφοβοῦντο πολλοὶ ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, δὲν συμβαίνουσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς ἀπαλλαγῆς· αἱ καταχρήσεις, αἵτινες παρετηρήθησαν, καὶ αἵτινες προεκάλεσαν παράπονα, παρετηρήθησαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων ἱκανότητος καὶ ἡλικίας. Ἐπληροφορήθην ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι σχεδὸν δὲν ὑπάρχει παράπονον κατ’ ἀποφάσεως γενομένης ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τούτου, ἐπὶ ἀναθεωρήσει πρὸς ἀπαλλαγήν, ὡς γενομένης ἐκ πλαγίων σκέψεων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέληξα, μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν τριῶν λύσεων, εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς τῆς καταλληλοτέρας ἀρχῆς πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν. Ἀλλ’ ἔχω παρεσκευασμένα δύω σχέδια τροπολογιῶν· ἔχω καὶ σχέδιον κατὰ τὴν ἄλλην ἰδέαν τῆς ἀναθεωρήσεως ὑπὸ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, διότι δὲν προτίθεμαι ἤδη νὰ προτείνω τι ὡρισμένον, ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ θέμα.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐγγύησις ὑπάρχει, ἐνόσῳ ὑπάρχει ὁ τίμιος ὑπάλληλος, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ὁ ὑπουργὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα αὐτά· ἑπομένως ἐξαρτᾶται ἀπὸ μόνον τὸν ὑπάλληλον. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει δυσκολία τῆς συγκεντρώσεως τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, καὶ σήμερον ἡ διοίκησις πάσχει, ὡς ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν ἅπαντες οἱ νομάρχαι εὑρίσκονται ἐκτὸς τῶν ἑδρῶν αὐτῶν, καὶ ἀναπληροῦνται τινὲς αὐτῶν ὑπὸ ἐκτάκτων ἀναπληρωτῶν.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ νόμος εἶναι διαρκής, νομίζω.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ διαρκὴς ἂν ἦναι, ἡ ἔνστασις αὕτη ἰσχύει πάντοτε.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐλάβετε καιρὸν νὰ ἐξετάσητε τί συνέβη κατὰ δυστυχίαν· ὁ νόμος δὲν εἶχε δημοσιευθῆ παρὰ τῶν δημάρχων, καὶ εἰς πολλὰ μέρη οὔτε παρουσιάσθη τις. Ἂν ὅμως οἱ ἄνθρωποι ἐννοήσωσι καὶ συνειθίσωσιν εἰς τὴν ἐφαρμογήν του, τότε ἐγκαίρως νομίζω, ὅτι θὰ λύωνται τὰ ζητήματα, καὶ θὰ ἔχητε πολλὰς ὀλίγας αἰτήσεις ἀναθεωρήσεως. Δὲν πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, διότι θὰ καταντήσῃ κανὼν ἡ ἀναθεώρησις, καὶ τὸ ὑπουργεῖον θ’ ἀναθεωρῇ πάντοτε.

§15ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὸ ταχύτερον προτείνω νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν Νομάρχην, τὸν Πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου καὶ τὸν ἀρχαιότερον δικαστήν.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παραλύσουν τὰ δικαστήρια.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω καλὸν ἡ τροπολογία αὕτη νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. Ἔφερα ἤδη τὸ ζήτημα, ἵν’ ἀνταλλαχθῶσιν αἱ ἰδέαι καὶ συνταχθῇ τὸ δεύτερον ἄρθρον συμφώνως πρὸς τὴν ἀπὸ κοινοῦ μορφωθησομένην γνώμην· παρατηρῶ δὲ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καὶ ἄλλη διάκρισις. Πλὴν ἐκείνων, οἵτινες ἠδικήθησαν ὡς μὴ ἀνενεχθέντες εἰς τὴν ἐπιτροπήν, εἴτε διότι ὁ ψηφισθεὶς νόμος δὲν τοῖς ἐγένετο γνωστὸς, εἴτε ἕνεκεν τῆς ἀσαφείας αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ ἑτέρα κατηγορία, ἤτοι ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ στρατολογικὴ ἐπιτροπὴ κακῶς ἀπεφάσισεν ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων τοῦ δικαιουμένου εἰς ἀπαλλαγήν, καὶ ὡς πρὸς τὴν κατηγορίαν ταύτην δύναται ἴσως νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀναθεώρησις. Ἐγὼ παραδέχομαι καὶ ὡς πρὸς τούτους τὴν ἀναθεώρησιν, ἀφοῦ ἐπληροφορήθην, ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ὀλίγου χρόνου, καθ’ ὃν ἐργάζεται ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἡ ἐπιτροπή, ἐπῆλθον ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἱκανῶς μεμελετημέναι. Ὥστε εἰς τὴν βʹ ἢ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα καὶ διατυποῦμεν τὴν τροπολογίαν ὁριστικῶς.

§18ΡΑΛΛΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ γραφικὸν λάθος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ μητρῴου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ γείνῃ ἡ δήλωσις, καὶ νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀπόφασις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Πῶς θὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἄλλα ἔτι δύνανται νὰ συμβῶσι· δύναται νὰ κληρωθῇ ἱερωμένος, καὶ αὐτός, μὴ ἐπιτρεπομένης ἀναθεωρήσεως, ὀφείλει νὰ ὑπηρετήσῃ, ἢ ἀλλοδαπός· δύνανται δὲ καὶ πολλὰ ἄλλα ἄτοπα νὰ συμβῶσιν. Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναθεωρήσεως ἐπὶ ζητημάτων δημοσίας τάξεως πρέπει νὰ ἰσχύῃ πάντοτε.

§20ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὅλα αὐτὰ θὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ἀρχαῖον στρατολογικὸν σύστημα, οὕτω δὲ, ὅσοι δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ ὑπηρετήσωσι, θὰ ἐπιτύχωσι τοῦτο, ὡς καὶ πρὶν ἐγίνετο. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης εἰς ά. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν ἀπαιτουμένου χρόνου καὶ περὶ διορισμοῦ τῶν προβιβαζομένων ἀξιωματικῶν, καὶ εἰς βʹ. τὸ περὶ τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1880.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νόμων.

§22ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Νομίζω, ὅτι τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον ὄχι μόνον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν τάξιν, ἀλλ’ ἀπεναντίας δὲν τηρεῖ αὐτὴν, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Βάσιν ἔχει μόνον τὰ διπλώματα· διὰ νὰ γείνῃ τις ἀστυνόμος, πρέπει νὰ ἦναι δικηγόρος, καὶ δὲν ἐννοῶν, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀστυνομικὸν νοῦν ἐκ γενετῆς ὅστις θὰ ὑπηρετήσῃ τὴν ἀστυνομίαν. Δεύτερον, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ θέσεις, τὰς μεταβάλλει καὶ προβιβάζει· κάμνει ἕνα ὑποδιευθυντὴν, ἐξ ὑπαστυνόμους μὲ διπλάσιον μισθόν. Οἱ δὲ ἀστυνόμοι αὐτοὶ ποῖοι θὰ ἦναι; Νομίζουν, ὅτι οἱ προϊστάμενοι ἀνακαλύπτουν τὰ ἐγκλήματα· δὲν εἶναι ἀληθές. Ὁ προϊστάμενος ἐπιτηρεῖ, καὶ ὁ ὑφιστάμενος θὰ μεταβῇ εἰς τὰς ὁδοὺς, εἰς ὅλα τὰ καταγώγια....

§23ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζετε, ὅτι ἄνευ ἐκθέσεως ἐπιτροπῆς δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τόσον σπουδαῖα νομοσχέδια;

§24ΜΠΟΥΤΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ά συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ διδασκαλείων.

§26ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Ἐννοῶ τὸ αἴσθημα, ὅπερ κατέχει τὴν Βουλὴν, προκειμένου περὶ νομοσχεδίων ὀπωσοῦν μακρῶν, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς, ὅπως ἐπιταχύνωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς ἐργασίας ἡμῶν· ἐπιθυμῶ δὲ καὶ ἐγὼ νὰ συντελέσω, ὅσον τὸ ἐμοὶ, ὅπως μὴ καταναλίσκηται ὁ χρόνος, ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης. Διὰ τοῦτο, καὶ ἕνεκα ἐλλείψεών τινων, αἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, δύνανται δι’ ἀκριβεστέρας μελέτης νὰ θεραπευθῶσι, συναινῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἀμέσως ἑπομένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου, τοῦ ἐπιγραφομένου «Περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων». Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως διδασκαλείων ἐν Πελοποννήσῳ καὶ Ἑπτανήσῳ, θέλω σᾶς εἴπει τὸν λόγον, δι’ ὃν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ, τοὐλάχιστον εἰς τὰς κυριωτέρας αὐτοῦ διατάξεις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει γενικόν τινα σκοπὸν, ὃν πάντες κατανοεῖτε, τοῦ νὰ συστηθῶσι καὶ ἕτερα διδασκαλεῖα πρὸς τὸ ἤδη ὑπάρχον, καὶ ἑπομένως ν’ ἀποκτήσωμεν δημοδιδασκάλους ὅσον τὸ δυνατὸν πλειοτέρους καὶ καλλιτέρους· καὶ γινώσκετε ὁποία ὑπάρχει τοιούτων ἔλλειψις. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θεραπεύεται δυσχέρειά τις, ἥτις κατ’ ἀρχὰς δὲν εἶχε κατασταθῆ ἐπαισθητὴ, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ταχέως θὰ αἰσθανθῶμεν, ἐὰν δὲν ληφθῇ ἐγκαίρως πρόνοια. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, περὶ συστάσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις διδασκαλείου, εἶχε νομοθετηθῆ, ὅτι οἱ ἐκ τοῦ ἐν Ἀθήναις διδασκαλείου ἐξερχόμενοι θέλουσι τοποθετεῖσθαι οἱ μὲν τῆς ά. τάξεως εἰς πρωτευούσας νομῶν, οἱ τῆς βʹ. τάξεως εἰς πρωτευούσας ἐπαρχιῶν, οἱ δὲ τῆς γʹ. τάξεως δημοδιδάσκαλοι εἰς πρωτευούσας δήμων καὶ εἰς χωρία. Ἐκ τοῦ διδασκαλείου Ἀθηνῶν θὰ ἐξέλθωσιν ἴσως κατὰ τὸ τρέχον ἔτος 8 ἢ 10 δημοδιδάσκαλοι βʹ. τάξεως, κατὰ δὲ τὸν εἰρημένον νόμον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλει ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοποθετήσῃ αὐτοὺς εἰς πρωτευούσας ἐπαρχιῶν, ἀποπέμπων ἴσως ἀριθμὸν διδασκάλων πρώτης τάξεως, διότι ἠξεύρετε, ὅτι, κατὰ τὰ ἄχρι τοῦδε ἐπικρατοῦντα, εἰς τὰς πρωτευούσας ἐπαρχιῶν διορίζονται πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, πολλοὶ δ’ ἐξ αὐτῶν ἔχουσι καὶ πεῖραν καὶ ἱκανότητα πολλὴν, οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει λόγος νὰ ῥιφθῶσιν ἄνευ λόγου εἰς τὰς ὁδοὺς, ἕνεκα ἐλλείψεως ἐγκαίρου προνοίας. Τὸ ἀτόπημα τοῦτο θεραπεύει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ ὅμως περιεῖχε καὶ ἄλλας διαφόρους διατάξεις μὴ πάντως ἀναγκαίας, οὐδὲ κατεπειγούσας, ἀπέκοψα ὅσα ἐνόμισα, ὅτι ἠδύναντο ἄνευ ζημίας ν’ ἀναβληθῶσι· καταρτίζεται δὲ τὸ ἄνω νομοσχέδιον ἐξ ὀκτὼ ἢ ἐννέα ἄρθρων, ἀντὶ τῶν πρῴην ὑπαρχόντων δεκαἕξ. Οὕτω δ’ ἔχον, συνιστῶ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, ὅπως συνιστῶ καὶ τὸ περὶ βαθμοῦ τοῦ Γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ἀκόμη δὲν θέλομεν νὰ εἴπωμεν τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν λειτουργεῖ ὁ νόμος περὶ δημοδιδασκάλων. Οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἐπιδίδουν, ὄχι διότι εἶναι ἀνίκανοι, ἀλλὰ διότι ὁ ὀργανισμὸς τῆς τοποθετήσεώς των εἶναι ἐλαττωματικός. Ἐνόσῳ ὁ δημοδιδάσκαλος δὲν μάθῃ, ὅτι ἡ θέσις του ἐξαρτᾶται ἀπὸ μόνην τὴν ἐπίδοσιν τῶν μαθητῶν του, δὲν ἔχει οὔτε ζῆλον οὔτε ἀνάγκην νὰ ἐκτελέσῃ ἐπιμελῶς τὸ καθῆκόν του. Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 6, 7 καὶ 9, γενόμενον 8 (ἀπαλειφθέντος τούτου καὶ τῶν λοιπῶν ἄρθρων, προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ), καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§29Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶναι λίαν σπουδαῖον. Οἱ ἐπισημότεροι τῶν νομικῶν, ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἄλλοι νομομαθεῖς, διαφωνοῦσιν, ἂν δύνανται νὰ προσβληθῶσι κεκτημένα δικαιώματα τόσων οἰκογενειῶν. Δὲν εἶναι τόσον κατεπεῖγον, ἐνῷ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§30Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριοι, ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν ἐκ τῶν μεγάλων τοῦ τόπου ἀναγκῶν, εἰς ἣν ἀνάγκην τῆς ὅσον ἔνεστιν εὐρείας διαδόσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Πρὸς τοῦτο ἓν τῶν σπουδαιοτάτων μέσων εἶναι βεβαίως ὁ σχηματισμὸς καλῶν διδασκάλων, καὶ τοῦτο κατορθοῦται διὰ τῆς τελειοποιήσεως τῶν προωρισμένων εἰς σχηματισμὸν αὐτῶν διδασκαλείων ἀλλ’ ἐπίσης συντελεστικώτατον μέσον εἶναι ἡ ἀνέγερσις καταλλήλων κτιρίων διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἡ ἀπόκτησις βιβλίων ἀφθόνων καὶ καταλλήλων, ὁ πλουτισμὸς τῶν σχολείων διὰ καταλλήλου ὑλικοῦ καὶ διὰ τῶν ὀργάνων, διὰ τῶν ὁποίων ἀναπτύσσονται καὶ μορφοῦνται ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον οἱ μέλλοντες διδάσκαλοι. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι αὗται δὲν δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν εἰμὴ δι’ ἀφθόνων μέσων, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἐσχηματίσθη ταμεῖον, τοῦ ὁποίου πόροι εἶναι α) ¼% ἐπὶ τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 6 τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1847 περὶ δημοτικῶν φόρων νόμου ὑποβαλλομένων εἰς δημοτικὴν φορολογίαν ἀντικειμένων, βʹ) συνδρομὴ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀνερχομένη κατ’ ἐλάχιστον εἰς δραχμὰς 250,000, γʹ) πέντε ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἱερῶν μονῶν καὶ δʹ) τὸ περίσσευμα τῶν γενικῶν κληροδοτημάτων, παυουσῶν τῶν ἐκ τούτων ὑποτροφιῶν κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρόντος σχολικοῦ ἔτους. Ἐνόμισα δὲ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, ὅτι ἐν ᾧ ἀφ’ ἑνὸς, δαπανωμένων τῶν ἱερῶν τούτων χρημάτων εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ, ἀνταποκρίνομαι εἰς τοὺς σκοποὺς τῶν ἀειμνήστων διαθετῶν, δὲν κωλύω τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἤδη ἐκ τῶν κληροδοτημάτων σπουδαζόντων νέων, ἀφοῦ ἔχουσι προθεσμίαν μέχρι τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους, οὕτω δὲ δὲν διακόπτουσι τὰς σπουδὰς αὐτῶν ἀποτόμως ἐκεῖνοι, ὅσοι δαπάναις τῶν κληροδοτημάτων σπουδάζουσι σήμερον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπαγγέλλεται ἀκόμη νὰ ἀποκεντρώσῃ μέχρι τινὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἐσχηματίσθη ἐπιτροπὴ σπουδαιοτάτη ἐκ τοῦ πρυτάνεως τοῦ πανεπιστημίου, ἑνὸς μέλους τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἐν Ἀθήναις διδασκαλείου, διὰ νὰ γνωμοδοτῇ ἐφ’ ὅλων τῶν συνεχομένων μετὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ζητημάτων. Συνιστῶ θερμῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὅπερ φρονῶ, ὅτι θέλει φέρει καλλίστους καρπούς.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς δύναταί τις νὰ συζητήσῃ ἀμέσως νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου 8 νομικοὶ ἔχουν ἀμφισβητήσεις; Πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν· δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν δὲν τὸ μελετήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ ἀναβολή; (Οὐδεὶς ἐγείρεται.) Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§34ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ αὔριον νὰ προηγηθῇ τῶν ἄλλων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν.

§38ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, καὶ αὔριον τὸ συζητοῦμεν.

§39ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Κατετέθη μία ἀναφορὰ τῶν ἐμπόρων περὶ αὐτοῦ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, ἐὰν δὲν τὴν ὑποστηρίξῃ τις τῶν Βουλευτῶν.

§41ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Τὴν ὑποστηρίζω ἐγὼ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ κάμῃ γνωστὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τί ἀφορῶσι τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα καταργοῦνται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν συνοδεύεται ὑπὸ ἐκθέσεως.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πολὺ καλά, αὔριον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τοῦ δανείου τὸ ἀποσύρετε;

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἀντικατεστήσαμεν δι’ ἄλλου. Ὀφείλω ἐνταῦθα, προκειμένου περὶ νομοσχεδίων φορολογικῶν, νὰ κάμω ἄλλην παρατήρησιν, ὅτι ἔχομεν ἐκκρεμῆ νομοσχέδια ἐνώπιον τῆς Βουλῆς περὶ ἐπικυρώσεως πιστώσεων χορηγηθεισῶν διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων καὶ περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879. Ἐὰν δὲν φροντίσωμεν νὰ θέσωμεν αὐτὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σήμερον ἢ τὸ βραδύτερον αὔριον, δὲν θὰ προφθάσωμεν.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῶσι τώρα.

§47ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τεθῶσι λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ εἰς ά ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια 1) περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ κλάδου τοῦ Βασ. Ναυτικοῦ· 2) περὶ καταρτίσεως σχολῆς ναυκλάστρων· 3) περὶ ναυτικῶν δοκίμων καὶ 4) περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς ἑλληνικῶν τῶν ἐν Βοσπόρῳ ῥυμουλκῶν πλοίων καὶ τῶν ἐν Ἴστρῳ ποταμοπλοίων τῶν ἀνηκόντων εἰς Ἕλληνας ἰθαγενεῖς.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγυήσεως τοῦ δημοσίου ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 300,000.

§50Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἴπομεν ν’ ἀναγνωσθῶσιν ὅσα εἶναι εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ σειρὰν ἀπεφασίσθη.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Κατὰ σειρὰν.

§53ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶμαι ἐναντίος, διότι, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς ἐκθέσεως, καὶ ἄλλοτε ἔδωκε τὸ δημόσιον ἐγγύησιν ὑπὲρ τοῦ δήμου, πρέπει δὲ νὰ μάθωμεν τὸν λογ)σμόν.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἐδαπάνησεν 1,300,000 πρὸς κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων, τὸ δὲ δημόσιον ἐγγυήθη διὰ 300,000. Τώρα εἶναι ἀνάγκη, δι’ ὑδραυλικὰ ἔργα καὶ ἀνεύρεσιν ὕδατος, νέων ἐξόδων, τὸ δὲ δημόσιον ἔρχεται νὰ δώσῃ τὴν ἐγγύησίν του.

§55ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δι’ 600,000, διότι αἱ πρῶται δὲν ἐξωφλήθησαν.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη, χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. (Θόρυβος.)

§57ΦΙΛΗΜΩΝ. Μίαν πληροφορίαν θὰ σᾶς δώσω, ὄχι ὡς βουλευτὴς, ἀλλ’ ὡς πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ ὡς μέλος αὐτοῦ. Ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, κατὰ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ θεραπεύσῃ τὰς ὁσημέραι αὐξανομένας ἀνάγκας τῶν κατοίκων της μὲ τὰ ὑπάρχοντα ὕδατα. Ἐδαπάνησε μέχρι τοῦδε 1,300,000 δραχμὰς, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ δαπανήσῃ καὶ δύο καὶ τρία ἑκατομμύρια, διότι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα δὲν τελειώνουν εὐκόλως, καθόσον οὐ μόνον εἶναι ἀνάγκη νὰ εὑρεθῶσι νέα ὕδατα, ὅπερ ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τῆς τύχης, διότι τὰ ἔργα τὰ ὑδραυλικὰ εἶναι ὡς καὶ τὰ τῶν μεταλλείων, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ νὰ κατασκευασθῶσιν ὀχετοί, διὰ τὴν διοχέτευσιν. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, ὄχι μόνον τὰς 300,000 ἐδαπάνησεν, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μείζονα ποσά, διὰ τὸν λόγον, ὃν προανέφερα. Νομίζω, ὅτι, διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, τὸ δημόσιον οὔτε ἓν λεπτὸν θὰ πληρώσῃ, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐπλήρωσε.

§58ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πάντοτε ἡ εὔνοια τοῦ δημοσίου ὑπὲρ τῆς πρωτευούσης... (Θόρυβος.)

§59ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι οἱ ἐπαρχιῶται κατοικοῦν ἐδῶ.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἐδῶ κτῆμα. (Θόρυβος.) Εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας πολλοὶ δῆμοι δὲν ἔχουν νερὸν, ἀλλὰ ποτὲ δὲν ἦλθεν εἰς συνδρομὴν τὸ δημόσιον. Εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη οἱ κτηματίαι δίδουν ἐγγύησιν· ἂς δώσουν καὶ ἐδῶ ἐγγύησιν οἱ κάτοικοι, οἵτινες καὶ ἑκατομμυριοῦχοι εἶναι καὶ συμφέρον ἔχουν, διότι ὑπερτιμῶνται τὰ τοῦ δήμου των, ἑπομένως καὶ τὰ ἰδικά των κτήματα, ἑπομένως ἀντανακλᾶ τοῦτο καὶ εἰς τὴν περιουσίαν των. Οἱ κ. κ. βουλευταὶ Ἀττικῆς διατί ταράσσονται; Εἶναι πλούσιοι· ἂς πληρώσουν, διότι τὸ δημόσιον δὲν εἶναι μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας, ὅπερ ἑκατομμύρια ἐθυσίασεν εἰς ὑδραγωγεῖα καὶ ἐκκλησίας ἐν τῇ πρωτευούσῃ.

§61ΡΟΥΦΟΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν προλαλήσαντα, διότι τὸ δημόσιον θὰ χορηγήσῃ μόνον τὴν ἐγγύησίν του ὑπὲρ τοῦ δήμου, πρὸς ἀποπεπεράτωσιν τῶν ἀρξαμένων ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο τὸ δημόσιον νὰ συνεισφέρῃ ὑπὲρ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς πρωτευούσης, δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ δὲν θὰ ἔδιδεν αὐτὴν τὴν συνδρομήν. Ἡ πρωτεύουσα ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ διὰ τὴν πρωτεύουσαν ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ὀφείλουν νὰ συντρέξωσι.

§62ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶμαι οὔτε ὑπὲρ, οὔτε κατά. Παραπονοῦμαι μόνον, ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει, μὴ οὖσα ἐν ἐπιγνώσει· πρέπει ἑκάστοτε νὰ ἦναι ἐν ἐπιγνώσει τοῦ ἑκάστοτε ψηφιζομένου. Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι οἱ φιλότιμοι βουλευταὶ θὰ ἀνεχθῶσι τοῦτο. (Θόρυβος.)

§63ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι εἴμεθα φιλότιμοι, (Θόρυβος.)

§64ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅλοι φιλότιμοι, ἀλλ’ οὐδεὶς ζητεῖ λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεως. Ἐγὼ πίνω νερὸν περισσότερον ἀπὸ ὅλους, καὶ γνωρίζω τὴν ἀνάγκην· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ προβῶ ἐν ἀγνοίᾳ, θέλω νὰ γνωρίζω, ἐὰν ὁ δῆμος θὰ πληρώσῃ αὐτὸ, διότι ἐδῶ εἶναι ἀσάφεια. Θέλουν τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ; διατί δὲν ἔρχεται νόμος; Ἐννοῶ αὐτὸ· ὄχι ὅμως νὰ ἔχωμεν χρέος ἐπὶ 20 ἔτη καὶ νὰ μὴ λάβωμεν λεπτόν. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τῆς καλῆς διαχειρίσεως, δὲν ἐπεμβαίνω εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, νὰ ἠξεύρω ποῦ τρέχω.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί προτείνετε;

§66ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὴν ἀναβολὴν, μέχρις οὗ τὸ ὑπουργεῖον μᾶς πληροφορήσῃ, καὶ πρὸ πάντων μᾶς ἐξηγήσῃ, διατὶ τὸ ποσὸν τῶν 300,000 δὲν ἐξωφλήθη εἰσέτι. Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἀναβολὴ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§67ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αἱ δαπάναι αὗται ἀναβαίνουσιν εἰς ἑκατομμύρια. Ἀντὶ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ κόπους καὶ δαπάνας, προτιμότερον εἶναι νὰ κατασκευασθῶσιν ὅπως ἐν Πειραιεῖ. Ἄς ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐξυπηρέτησις τοῦ ἔργου τούτου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ πληρωμῆς τῶν χρεῶν τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτή.) Βʹ. Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν τεθέντων εἰς ἀποστρατείαν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς.

§69ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι περιττός. Κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ βασιλεὺς δίδει τοὺς βαθμοὺς καὶ δύναται νὰ μεταβάλλῃ μίαν κατάστασιν, ἀλλὰ θὰ στηρίζεται τὸ διάταγμα εἰς τοὺς κειμένους νόμους. Ἐξετελέσθη ἤδη ὑπάρχων νόμος; Ὄχι. Καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων καὶ ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅτι ἐξεδόθη διάταγμα μὴ στηριζόμενον ἐπὶ νόμου. Αὐτὸ δύναται νὰ διορθωθῇ δι’ ἄλλου διατάγματος· ἐὰν ἦναι πράγματι ἀνίκανοι, νὰ ὑπάγουν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ αὐταὶ ἂς ἀποφανθῶσι. Τοὺς φέρετε αὐτοὺς τοὺς ἀποστράτους εἰς ἐνέργειαν, καὶ ἐναπόκειται εἰς τὸν ὑπουργόν, δυνάμει τοῦ νόμου, νὰ τοὺς θέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἢ ἀργίαν. Τίς ἡ ἀνάγκη, ἀφοῦ δύνανται νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς; Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις τῇ μεσημβρίᾳ. Ὥρα 3′ μ. μ.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ περὶ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν νομοσχέδιον.)

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπέστησα πρὸ ὀλίγου, κύριοι, τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου εἰς μίαν παραλλαγήν, ἥτις ἔγινεν εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικά· δὲν θὰ εἴπω τίς τὴν ἔκαμεν, οὐδὲ περὶ τίνος πρόκειται. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ γενόμενον καὶ φροντίσῃ, ὅπως τυπωθῶσι καὶ δημοσιευθῶσι τὰ πρακτικὰ ὅπως πράγμασι ἔχουσιν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄνευ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ διορθώσαντος;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἀφοῦ ἠθέλησεν οὗτος νὰ θέσῃ εἰς τὸ στόμα μου ἄλλο ἢ ὅ,τι εἶπον. Ἐγώ, κύριοι, ἔκαμα μίαν διακοπὴν εἰς τὸν ἀγορεύοντα, τὴν ὁποίαν περιέχουσι τὰ στενογραφημένα πρακτικά· ἀλλὰ παρηλλάχθη ὑπὸ τοῦ ἀγορεύοντος τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἐφ’ οὗ ἐγὼ τὸν διέκοψα, καὶ ἐτέθη ἄλλο, οὕτω δὲ φαίνομαι εἰπὼν τὸ ἀντίθετον. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια 1) περὶ εἰσαγωγῆς τῶν ἐπιστολικῶν δελταρίων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τοῦ Κράτους· 2) περὶ τῶν ἀποδοχῶν τραπέζης τῶν κυβερνητῶν τῶν ἐν ἐφεδρείᾳ βασιλικῶν πλοίων 3) περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου. 4) περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ δενδροφθορῶν καὶ 5) περὶ τιμωρίας τῶν περὶ τὰς ἀρχαιότητας ἀνομημάτων.)

§74ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον διὰ τὰς ἀνασκαφάς. Μέχρι τοῦδε ἐγίνοντο αἱ ἀνασκαφαὶ δι’ ἀδείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως· πρὸ τινὸς χρόνου ὅμως αὐθαιρέτως ἔπαυσε τοῦτο, γίνονται δὲ ἐλευθέρως ἀνασκαφαί. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἵνα λάβῃ ἓν μέτρον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν λιμενικῶν ἀρχῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1.

§76Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπέβαλε, καθόσον εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ἰδικοῦ μου, ἐξαιρέσει μικρῶν τινων τροποποιήσεων. Εἰς δύω πράγματα ἁπλούστατα διαφωνοῦμεν, ὡς πρὸς τὰ λιμεναρχεῖα Πύλου καὶ Πόρου· κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀντιγραφὴ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον ἐγώ. Εἰς Πύλον εἶχον ὁρίσει λιμεναρχεῖον βʹ τάξεως, διότι εἶναι θέσις κεντρική, ὅπου καταπλέουσι πολλάκις ξένα πλοῖα, καὶ πρέπει νὰ ἦναι ἀρχὴ ἀξιοπρεπὴς ἐκεῖ. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν Πόρον, ὅπου καταπλέουσιν ὅλα τὰ πολεμικὰ πλοῖα ὅλων τῶν ἐθνῶν· δὲν εἶναι ἑπομένως ἀξιοπρεπὲς ἡ Ἑλληνικὴ λιμενικὴ ἀρχὴ νὰ ἦναι μικρά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον, ν’ ἀφήσῃ, εἰ δυνατόν, τὰς δύο ταύτας θέσεις. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον.) (Γίνονται ἐπίσης δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν τὰ Νομοσχέδια 1) περὶ συστάσεως σώματος μηχανικῶν τοῦ Βασ. Ναυτικοῦ 2) περὶ τῶν εἰς τὸ δημόσιον ἐπιβαλλομένων ὅρκων 3) περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως μετὰ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ 4) περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν περὶ συστάσεως φαρμακείων διατάξεων τοῦ Βασ. Διατάγματος τοῦ 1834, ἀπαλειφθέντος τοῦ ἄρθρου 5, συναινέσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ.)

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τυποκλοπίας καὶ ἀπομιμήσεως ἔργων τέχνης καὶ νοὸς. Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5, εἶτα δὲ καὶ τὸ 6, ὡς ἐτροποποίησεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἄρθρον 7.

§78ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ τροπολογία μου ἀφορᾷ εἰς τὴν προστασίαν τῶν δραμάτων, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς τὰς ἄλλας νομοθεσίας ἐπροστατεύθησαν δι’ εἰδικοῦ νόμου. Ὡς δὲ ὁλόκληρον τοῦτο τὸ νομοσχέδιον εἶναι εἰλημμένον ἐκ τῶν νόμων τῶν ἄλλων Κρατῶν περὶ προστασίας τῶν πνευματικῶν ἔργων, οὕτω καὶ τὰ περὶ τῆς προστασίας τῶν δραματικῶν ἔργων, ἅτινα ἐκ τῆς φύσεώς των δέονται εἰδικῆς προστασίας, ἐλήφθησαν ἐκ τῶν αὐτῶν νομοθεσιῶν. Ἡ πρότασίς μου δὲ ἐγένετο ἐκ συνεννοήσεως πρὸς εἰδικῶς μελετήσαντας τὸ ζήτημα, ὡς γινώσκει καλῶς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι μετέσχε καὶ αὐτὸς τῆς ἐργασίας ταύτης.

§79ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Αἱ προσθῆκαι τοῦ κ. Φιλήμονος ἔχουσι πολλὴν τὴν ἀξίαν, ἀλλ’ εἰσέρχονται, νομίζω, εἰς πολλὰς λεπτομερείας. Διὰ τοῦτο τὸν παρακαλῶ, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῶν συνταξάντων τὸ νομοσχέδιον, τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἐκ Μεγάρων, καὶ μετ’ ἐμοῦ, ἵνα προσθέσωμεν τὰς ἀπολύτως ἀναγκαίας διατάξεις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 καὶ τὸ σύνολον.)

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ, ἵνα ψηφισθῶσιν εἰς αʹ. ἀνάγνωσιν δύω νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὸ περὶ προσθήκης καὶ ἄλλων λιμένων εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῶν Ὑνωτιακῶν ἀτμοπλοίων, καὶ τὸ περὶ ἀπαγορεύσεως εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὰς ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Δημοσίου.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Γίνονται δεκτὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τοῦ στρατοῦ. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1. Ἄρθρον 2.

§83ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, ἐννοεῖ, ὅτι τὰ ἐπιμελητήρια θὰ συνιστῶσιν ἀρχὰς ἰδίας, αὐτοτελεῖς. Τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὰς οὐσιωδεστέρας ἀρχὰς τῆς στρατιωτικῆς τάξεως, πειθαρχίας καὶ ἱεραρχίας. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ ἐπιμελητήρια ὑπάγονται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν σωμάτων. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον κατὰ τοῦτο δὲν καινοτομεῖ, ἀλλὰ τροποποιεῖ ἐν ἄλλοις τὸν κείμενον Νόμον.

§85ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει ὁ ἐπιμελητὴς νὰ ζητῇ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἀρχηγοῦ.

§86ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἴσα ἴσα αὐτὸ ἐπιδιώκομεν, νὰ ἐξελέγχωνται αἱ διαχειρίσεις τοῦ στρατοῦ, διότι ἂν ὑπάγωνται τὰ ἐπιμελητήρια εἰς τὸν ἀρχηγὸν, θὰ γίνωνται καταχρήσεις· ἡ τοιαύτη ἐξασφάλισις δὲν ζητεῖται τώρα μόνον, ἐζητήθη ἀπὸ τὸ 1847 ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ μακαρίτου Τζαβέλα καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μακαρίτου Κορφιωτάκη, ἀλλὰ τὸ Οἰκον. Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐματαίωσε τὴν τοιαύτην σκέψιν.

§87ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐκφέρονται λόγοι κατὰ τοῦ στρατοῦ. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν συμβαίνουν ἀτοπήματα εἰς τὸν στρατόν! ὑπάρχουσιν ὅμως οἱ νόμοι καὶ αἱ ἀνώτεραι ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουσι τὴν τιμωρίαν. Ἀλλὰ λέγοντες, ὅτι κλέπτουν καὶ κάμνουν καταχρήσεις, ἐξευτελίζομεν τὰ ἱερώτερα πράγματα. Πρέπει νὰ τηρῶμεν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ στρατοῦ· πρέπει μὲν νὰ εἴμεθα αὐστηροὶ πρὸς αὐτόν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νὰ ἐξευτελίζωμεν ἕνα θεσμόν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί προτείνετε;

§89ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ν’ ἀποῤῥιφθῇ τὸ ἄρθρον, ἢ νὰ διορθωθῇ ἄλλως.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν πρότασιν ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον, αὐτοτελῆ· δυνάμεθα μὲν νὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ οὐχὶ ὡς τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§91ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Κορωναῖον, λέγω, ὅτι εἰς οὐδένα δίδω τὸ δικαίωμα νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἐνδιαφέρεται περισσότερον ἀπὸ ἐμὲ περὶ τῆς τιμῆς τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐν γένει περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπολήψεως τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ἴσα ἴσα, ἐπειδὴ ἐνδιαφέρομαι περὶ τῆς τιμῆς του, θέλω νὰ τεθῇ νόμος τιμωρῶν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσάπτουν κηλῖδας εἰς τὸν στρατόν. Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1–5.

§92ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ Σῶμα τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν σύγκειται ἀπὸ ἄνδρας ἐντίμους, ἀλλὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι καθόλου ἀνάλογος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτελοῦσιν. Ἴσως εἰς τὸν νόμον τοῦτον εἶναι εὐκαιρία νὰ τεθῇ ἄρθρον τι περὶ εἰσαγωγῆς νέων τελειοδιδάκτων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἤτοι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη προχθές, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Σώματος τοῦ οἰκονομικοῦ, καὶ ἐκεῖ βεβαίως θέλει περιλάβει καὶ τοῦτο. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἄρθρον ἕβδομον, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθη πρὸς ἕναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἡ πρώτη Ἰουλίου, παρατηρῶ, ὅτι, ἐπειδὴ ἐβράδυνε νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος, εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατείνωμεν ὀλίγον τὴν διορίαν· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν τὴν 1 Ὀκτωβρίου. Ἀφοῦ, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβον, τὰ βιβλία δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἕτοιμα πρὸ τῆς 1 Ἰουλίου, εἶναι καλὸν νὰ παραταθῇ ἡ διορία ἐπὶ μίαν τριμηνίαν ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου, ἤτοι ἕως τῆς 1 Ὀκτωβρίου.

§94ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θεωρῶ καλὸν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου ἐλευσομένου ἔτους, διότι ἕκαστος λόχος ἔχει φύλλον ὀψωνίου, φύλλον ἀποδοχῶν, καταστάσεις ἀποδοχῶν. Αὐτὰ πρέπει νὰ τελειώσουν, διότι μεταφέρονται εἰς τὴν χρέωσιν ἀπὸ τῆς μιᾶς τριμηνίας εἰς τὴν ἄλλην· πρέπει νὰ καθαρισθῇ ὁ λογαριασμὸς τῶν λόχων τῶν ταγμάτων, διὰ νὰ δοθῇ ὁ λογαριασμὸς τῆς φρουρᾶς εἰς τὸ λογιστήριον, δὲν προφθάνουν δὲ νὰ καθαρισθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ, καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ διατάγματος νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν προθεσμίαν. Γνωρίζω ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, διότι διετέλεσα οἰκονομικὸς ἀξιωματικὸς καὶ ἠξεύρω τὰς δυσχερείας, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἂν προσδιορίσωμεν τὴν 31 Δεκεμβρίου, θὰ πιστευθῇ, ὅτι πρόκειται καὶ πάλιν τότε νὰ δώσωμεν νέαν ἀναβολήν· πρέπει νὰ προσδιορίσωμεν τὸ βραδύτερον τὴν 1 Ὀκτωβρίου, ὥστε ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου νὰ γείνῃ πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ ὑπάρξῃ ἰδέα, ὅτι θὰ προλάβῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ νέαν προθεσμίαν. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, εἶτα δὲ τὸ 6, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ τὸ σύνολον.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως διεθνοῦς τηλεγραφικοῦ κανονισμοῦ.

§97ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως τὰ διεθνῆ τηλεγραφήματα παραδίδῃ ἄνευ ἀμοιβῆς τινος· ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῶν τῶν τηλεγραφημάτων παραβιάζεται ἡ διεθνὴς αὐτὴ σύμβασις, διότι ἐκεῖ ὁρίζεται ἀποζημίωσις διὰ τοὺς διανομεῖς. Τοῦτο εἶναι ἀντινομία, ἥτις πρέπει νὰ ἐκλείψῃ κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἐπιψηφίζονται ἐπίσης εἰς γʹ. συζήτησιν καὶ τὰ νομοσχέδια 1) περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Μικρᾶς Ἀσίας» καὶ 2) περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ χαρτοσήμου νόμων. Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1–5. Ἄρθρον 6.

§99ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἔχω τροπολογίαν.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πᾶσα μεταῤῥύθμισις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου δὲν εἶναι τροπολογία τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἐπιγραφὴν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ἡ δὲ τροπολογία τοῦ κ. Φλογαΐτου δὲν σχετίζεται μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις φέρουσα τροπολογίαν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν· ὥστε πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ὡς νομοσχέδιον ἴδιον, τροπολογοῦν οὐχὶ τὸ ἡμέτερον νομοσχέδιον, ἀλλὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλογαΐτης ἀποσύρει τὴν πρότασίν του;

§102ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἂν ἀντιτείνῃ ἡ Κυβέρνησις....

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τῶν κ.κ. Κοντογούρη καὶ Κουμανιώτου.

§105ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν τροπολογίαν ἐκ πείρας γνωρίζουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ τροπολογία αὕτη, ἐπειδὴ κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ὑπάρχει μία αὐστηρά, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἀρκετὰ ἐπαισθητὴ πληρωμὴ τῶν τελῶν δι’ ἀλληλογραφίας ἀναπληρούσας τὰς ἀποδείξεις. Πωλεῖ τις τὸν σταφιδοκαρπόν, καὶ διὰ νὰ λάβῃ τὰ χρήματα, ἀντὶ νὰ δώσῃ ἀπόδειξιν, ἀνταλλάσσει μίαν ἐπιστολήν. Ἡ τροπολογία τοῦτο σκοπεῖ, νὰ τακτοποιήσῃ τὰς συναλλαγὰς τῶν συμβαλλομένων ἀφ’ ἑνός, ὠφελεῖ δὲ καὶ τὸ δημόσιον ἀφ’ ἑτέρου. Ἀποῤῥίπτεται ἡ τροπολογία αὕτη δι’ ἀναστάσεως καὶ γίνεται τὸ νομοσχέδιον δεκτὸν ἐν συνόλῳ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τέλους τῶν ἐξοφλήσεων, τῶν ὑποθηκῶν καὶ τῶν μεταγραφῶν. Ἄρθρον 1.

§107ΡΑΛΛΗΣ. 10% εἶναι ὁ πρόσθετος φόρος, δὲν ἐννοεῖται δὲ ὅτι θὰ εἰσπράττηται καὶ ὡς πρὸς τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιβαλλόμενα τέλη, διότι ὁ πρόσθετος οὗτος φόρος εἰσπράττεται δυνάμει νόμου προγενεστέρου τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπόν, διὰ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν πρόσθετον καὶ ὁ νέος οὗτος φόρος, πρέπει νὰ γείνῃ μνεία ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς τέλους χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι μία ἀναφορά.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν γνωρίζω· νομίζω δέ, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένη ἡ τροπολογία, ἱκανοποιεῖ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἀναφερομένων. Οἱ ἀναφερόμενοι παραπονοῦνται κατὰ τῶν διατάξεων τῶν ἀρχικῶν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατυπώσεις τῶν νόμων ἐκείνων· ἀλλ’ αὗται κατηργήθησαν διὰ τῆς τροπολογίας. Ἔχουσι προσέτι καὶ ἓν ἄλλο παράπονον, ὅτι θ’ ἀναγκάζωνται τὰ ἐνταῦθα καταστήματα νὰ προκαταβάλλωσι μέγα ποσὸν διὰ φόρους· ἀλλὰ δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 5 δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἀποδειχθῇ τοῦτο ἀναγκαῖον, ν’ ἀφίνῃ εἰς αὐτοὺς ἓν ποσὸν ὡς προκαταβολήν, ν’ ἄρχηται δὲ ἡ πληρωμὴ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὡρισμένου τινὸς ἀριθμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ μείνῃ ἀναλλοίωτος καὶ θὰ καταλογίζηται ἐπὶ πιστώσει.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη δυσκολία. Αὐτὰ τὰ καταστήματα ἔχουν προκαταβολὴν 50, 60,000 παιγνιοχάρτων· πῶς θέλετε ν’ ἀποσφραγισθοῦν ὅλα αὐτὰ καὶ νὰ τεθῇ ἐπὶ ὅλων τὸ χαρτόσημον; ὁ φόρος αὐτὸς θὰ τεθῇ ἐπὶ τοῦ ἄσου τῆς κούπας.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἐγχώρια ἔχουσι τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἐπ’ αὐτῶν δύναται νὰ τίθηται ἡ σφραγὶς χωρὶς ν’ ἀνοίγωνται αἱ δεσμίδες.

§113ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα, εἶναι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας. Ἀλλ’ ἡ ἀναφορὰ ἀποβλέπει εἰς ὅλως διάφορα ἀντικείμενα· ὁ ἐργοστασιάρχης λέγει, ὅτι αὐτὸς ἤδη ὑποβάλλεται εἰς τὸν φόρον τῆς πρώτης ὕλης, θὰ μειονεκτῇ δ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φέρουν παιγνιόχαρτα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, διότι αὐτὸς θὰ πληρώνῃ διπλοῦν φόρον, φόρον τῆς εἰσαγωγῆς τῆς πρώτης ὕλης καὶ φόρον τῆς καταναλώσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι δικαιοῦται εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως, διὰ νὰ εὑρεθῇ εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς προμηθευτὰς τῶν παιγνιοχάρτων, τοὺς εἰσάγοντας ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς· ἄλλως ἡ ἐθνικὴ αὕτη βιομηχανία θὰ καταστραφῇ, ἕνεκα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπέλθῃ.

§114ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι γίνεται μεγάλη κατανάλωσις εἰς τὴν Ἀνατολὴν τῶν παιγνιοχάρτων, τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται ἐν Ἑλλάδι. Ἂν σήμερον ἐπιβάλλητε εἰς αὐτὰ φόρον, δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ ὑποστῶσι τὸν ἀνταγωνισμόν, καὶ θὰ καταστραφῶσι. Τὰ καταστήματα αὐτὰ ὑπὸ διαφόρους ὅρους κατέβαλον τὰ κεφάλαιά των, καὶ σήμερον καταστρέφονται.

§115ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐφιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ῥάλλη. Καὶ ἐγὼ ἤθελον τὰ αὐτὰ νὰ εἴπω· ἀλλ’ ὁ κ. Ῥάλλης μὲ προέλαβε.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ῥάλλη δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ναὶ μὲν τὰ καταστήματα τὰ ἐγχώρια πληρώνουσι τὸν φόρον τῆς πρώτης ὕλης, ἀλλ’ οἱ εἰσάγοντες παιγνιόχαρτα θὰ ὑπάγωνται καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, εἰς τὸν φόρον τῆς εἰσαγωγῆς, ἐπὶ πλέον τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μεταβάλλεται τὸ τέλος τῆς εἰσαγωγῆς;

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι βεβαίως· δὲν λέγεται οὐδαμοῦ, ὅτι καταργεῖται τὸ κατὰ τὸ δασμολόγιον τέλος εἰσαγωγῆς ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων, ἀλλὰ προστίθεται μόνον φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἐκ 50 λεπτῶν.

§119Α. ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτοὶ, εἰσάγοντες τὴν πρώτην ὕλην, πληρώνουν τὸν δασμόν;

§120ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξαγάγῃ ὁ βιομήχανος τὰ παιγνιόχαρτα, τὰ ὁποῖα κατεσκεύασε, δὲν θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν φόρον αὐτόν. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς δὲν ἐπιβάλλεται φόρος.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως. Ἄρθρον 1.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λέξεις «κατὰ τὰ ἐν τῷ ἑπομένῳ ἄρθρῳ ὁριζόμενα» ἀπαλείφονται.

§123ΦΙΛΗΜΩΝ. Προτείνω τὴν ἐλάττωσιν εἰς 25 λεπτὰ, διότι πῶς δύναται νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἀνώτερος τῆς ἀξίας τῆς κατασκευῆς;

§124ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω μίαν δραχμήν.

§125ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅπως διετυπώθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν διαφέρει ἀπὸ τὸ διατυπωθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐγὼ καὶ τότε ἤμην ἐναντίος, ὡς εἶχε διατυπωθῆ, καὶ σήμερον ὀφείλω νὰ κάμω ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ ἀποφέρῃ τὰς προσδοκωμένους καρποὺς, καὶ τοῦτο λέγω, διότι εἶναι ταμιευτικόν. Ἐὰν κατηρτίζετο τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὰ τοιούτου εἴδους φορολογικὰ νομοσχέδια καὶ ὑπὸ πραγματικὸν ταμιευτικὸν πνεῦμα, ὡς καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη συμβαίνει, τότε βεβαίως τὸ δημόσιον ἤθελε σπουδαίως ὠφεληθῆ ἐκ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου καὶ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ βάσις τούτου ὡς καὶ ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου τούτου, ὅπως ἔχει, οὐδὲν θὰ ἀποφέρῃ. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ λόγου τούτου, βλέπω καὶ μίαν ἄλλην ἔλλειψιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει οἰκονομία εἰς τὸν καταρτισμὸν τούτου, ἀλλ’ οὔτε στηρίζεται ἐπὶ βάσεων οἰκονομικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἰσότητος, ὅπερ δὲν εἶναι ὀρθόν· ἐξηγοῦμαι. Ἐπιβάλλομεν ἕνα φόρον γενικὸν ἐφ’ ὅλων τῶν παιγνιοχάρτων, ἐνῷ ὑπάρχουν παιγνιόχαρτα διαφόρου ἀξίας· εἶναι ἀξίας ἀπὸ 1–5 καὶ ἀπὸ 5–10 δραχμῶν, καὶ γνωρίζω τοῦτο ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἐνταῦθα λέσχης τῶν ὁμογενῶν· μὲ τὰ παιγνιόχαρτα ταῦτα παίζουν ἐνταῦθα, ἡ δὲ ἀξία αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 5, καὶ ἐν τούτοις ταῦτα θὰ φορολογῶνται μὲ λεπτὰ 50, ὡς καὶ τὰ τῆς ἀξίας τῶν 50%. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὰ κοινὰ, τὰ ἔχοντα ἀξίαν πενήκοντα ἑκατοστῶν, ὅσος εἶναι καὶ ὁ φόρος, πρέπει νὰ πληρώνουν μόνον 25 λεπτὰ, τὰ δὲ ἄλλα, τὰ ὡς ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ των καὶ τῆς πολυτελείας των ἔχοντα μεγαλειτέραν ἀξίαν, νὰ πληρώνουν ὅσον προτείνει ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς κ. Σιμόπουλος, μίαν δραχμήν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ὁ τοιοῦτος νόμος, ὅπως σήμερον ψηφίζεται, δὲν θὰ φέρῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς, διότι δὲν στηρίζεται εἰς τὸ μονοπώλιον καὶ δὲν θὰ φορολογῆται εἰς τὸ χαρτόσημον, ὅπερ πράττεται καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην. Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φιλήμονος, γίνεται δὲ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2, προτείνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ν’ ἀπαλειφθῇ, νὰ κανονισθῶσι δὲ τὰ ἐν αὐτῷ διὰ Διατάγματος.

§127ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων καὶ ἐγγυήσεως τοῦ ἐπιστάτου τῆς σμύριδος καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν ὀρυκτῶν τῆς Μήλου.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν.

§129Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον, ὃ πραγματεύεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων καὶ καλλιεργητῶν· ἀλλὰ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, παρατηρῶ, λύεται κατὰ παράδοξον τρόπον, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε,—καὶ πιστεύω ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ—τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ὃ μέλλει νὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, καὶ ὅπερ περιελαμβάνετο εἰς τὸ διὰ τοῦ παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ προϋπολογισθὲν ποσὸν τοῦ φόρου ἐκ δημητριακῶν καρπῶν, δὲν θέλει εἶσθαι κατώτερον τῶν 800,000 δραχμῶν, διότι κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐκ τῶν, 3800,000 δραχμῶν, αἵτινες ὑπελογίσθησαν ὡς ἔσοδα ἐκ δημητριακῶν καρπῶν, ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθοῦν 800,000 δραχ. διὰ δικαίωμα ἐπικαρπίας.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ πρόσοδος ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ὑπολογίζεται εἰς 3,000,000.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀληθές.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ φόρος, ὅστις μέλλει νὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὑπελογίσθη εἰς 2,130,000, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ζημία τοῦ δημοσίου δὲν θέλει εἶσθαι ἀνωτέρα τῶν 870,000 δραχ., διότι αἱ 800,000 δραχ. αἵτινες εἶχον σημειωθῆ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐσημειώθησαν καθ’ ὑπέρβασιν.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι ὅμως ἕνεκα ἐπικαρπίας.

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠδύνασθε, κύριε πρωθυπουργὲ, νὰ ἔχητε ἄλλον λόγον παρ’ αὐτόν· ἄλλως ὁ ἰσχυρισμός σας ἤθελεν εἶσθαι ὅλως αὐθαίρετος, ἀφοῦ τῷ 1878 ἐβεβαιώθησαν δραχ. 3,890,000, ἀφοῦ τῷ 1879 ἐβεβαιώθησαν ἐπίσης δραχ. 3,890,000.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐβεβαιώθησαν.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰσεπράχθησαν, διότι τὰ ⅔ ἐνοικιάσθησαν εἰς χρήματα, τὸ δὲ ⅓ εἰς εἶδος, καὶ, καθὼς καλῶς ἐνθυμοῦμαι, τὴν 31 Δεκεμβρίου 1879 ἐκ τῶν εἰς εἶδος ἐνοικιασθέντων ἔμενον καθυστερούμενα μόνον 420,000 δραχ., ἑπομένως μέχρι τέλους τῆς χρήσεως, ἥτις, ὡς γνωστὸν λήγει τὴν 31 Ὀκτωβρίου τοῦ 1880, μέλλει βεβαίως νὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο. Λοιπὸν, ἐὰν δὲν εἴχετε αὐτὸν τὸν λόγον ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι δηλαδὴ δραχ. 800,000 ἤθελον εἰσπραχθῆ ἐξ ἐπικαρπίας, τότε ὁ ἰσχυρισμός σας, ὅτι κακῶς προϋπελογίσθη εἰς δραχ. 3,800,000 ἡ ἐκ τῶν δημητριακῶν καρπῶν πρόσοδος, δὲν στηρίζεται εἰς οὐδεμίαν βάσιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐξασφαλίζεται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἐθνικῶν γαιῶν· ἀλλὰ πᾶν ἄλλο, νομίζω, προνοεῖ τὸ Νομοσχέδιον ἢ τοῦτο. Πρόκειται δεύτερον νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἐξασφαλίζωνται καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κατόχων καλλιεργητῶν, ἑπομένως φορολογουμένων· ἀλλὰ πᾶν ἄλλο ἀφορᾷ τὸ Νομοσχέδιον, ἢ τοῦτο, καὶ ὡς πρὸς αὐτούς. Ἡ ἐπικαρπία, ὡς γνωρίζετε πάντες, ἀποδίδεται ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ἑπομένως, ὅταν ὁ ἀγρὸς ἦναι ἐσπαρμένος, θὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα ἐπικαρπίας, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἐπὶ τοῦ παραχθησομένου ποσοῦ. Ἀλλὰ τοιαύτην διάταξιν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν περιέχει. Ἐξ ἐναντίας μάλιστα, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, ὑποβάλλει εἰς ἀπόδοσιν δικαιώματος ἐπικαρπίας ὅλας ἐν γένει τὰς γαίας τὰς μὴ δηλωθείσας, εἴτε εἶναι ἐσπαρμέναι, εἴτε μή. Ὁ τρόπος δὲ τῆς βεβαιώσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας εἶναι ἐπίσης παράλογος, διότι γίνεται μία συνοπτικὴ διαδικασία ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ καλλιεργητοῦ ὡς κατόχου, οὐδαμῶς ἐξασφαλίζουσα τὰ συμφέροντα οὔτε τοῦ δημοσίου οὔτε τοῦ καλλιεργητοῦ. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ὁ κάτοχος ὀφείλει νὰ δηλώσῃ εἰς τὸν ἔφορον τὰς παρ’ αὐτοῦ κατεχομένας ἐθνικὰς γαίας, ἀδιάφορον ἐὰν αὗται ἦναι ἐσπαρμέναι ἢ δὲν ἦναι· ὀφείλει δὲ συγχρόνως τὴν δήλωσίν του νὰ συνοδεύσῃ μὲ διπλότυπα φορολογίας δύο ἐτῶν, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ ὁ μέσος ὅρος τῆς προσόδου τοῦ τεμαχίου, περὶ οὗ ἡ δήλωσις, καὶ ἑπομένως τὸ ἀποδοτέον δικαίωμα ἐπικαρπίας εἰς τὸ δημόσιον. Ἀλλ’ οὐδένα λόγον τὸ νομοσχέδιον ποιεῖται τὶ μέλλει γενέσθαι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ δηλωτὴς δὲν προσαγάγει τοιαῦτα διπλότυπα. Μετὰ τοῦτο ἀφίεται ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς τὸν ἔφορον νὰ προσδιορίσῃ τὸν μέσον ὅρον τοῦ πληρωτέου ποσοῦ εἰς τὸ δημόσιον καὶ δικαιώματος ἐπικαρπίας ἄνευ τινὸς ἄλλου ἐλέγχου, ἄνευ μεσολαβήσεως ἄλλης ἀνωτέρας ἀρχῆς, πρὸς ἣν νὰ δύναται ὁ φορολογούμενος ν’ ἀποταθῇ, ἐὰν νομίζῃ ἑαυτὸν ἀδικούμενον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀνταποκρίνεται παντάπασι πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνετάχθη. Κατ’ ἐμὲ, ἔπρεπε νὰ περιέχῃ μίαν διάταξιν, ὅτι ὅσοι ἔχουν σπείρει κατὰ τὸ τρέχον ἔτος γαίας ἐθνικὰς, ὀφείλουν νὰ δηλώσωσιν αὐτὰς ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, ἀναφέροντες τὴν θέσιν καὶ τὴν ἔκτασιν τῶν δηλουμένων γαιῶν, πρὸς δὲ καὶ τὸ εἶδος τῆς σπορᾶς· δεύτερον ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ ἄλλως ὁ τρόπος τῆς ἐξευρέσεως τοῦ εἰς τὸ δημόσιον ἀποδοτέου δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, διότι, ὡς γνωστὸν, ὁ φορολογούμενος δὲν ἐλάμβανεν ἰδιαίτερον διπλότυπον φορολογίας διὰ τὴν παραγωγὴν ἐξ ἑκάστου τεμαχίου ἀγροῦ, οὐδὲ τὰ θεριζόμενα δεμάτια ἀπὸ ἕκαστον ἀγρὸν ἐτοποθέτει ἢ ἁλώνιζεν ἰδιαιτέρως, ἀλλ’ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀγροὺς, οὓς εἶχεν ἐσπαρμένους, συνεκόμιζε καὶ ἠλώνιζεν ὁμοῦ τὰ θερισθέντα δεμάτια, λαμβάνων ἓν φορολογικὸν διπλότυπον. Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ φορολογούμενος ἔχει σπείρει πέντε τεμάχια γαιῶν, ἐξ ὧν τὰ 4 ἐδήλωσεν ἤδη κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, τὸ ἓν δὲ δὲν ἐδήλωσε, διότι τοῦτο, δηλωθὲν κατὰ τὸν περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν νόμον, δὲν εἶναι πλέον ἐθνικόν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις κατὰ τὰ παρελθόντα δύο ἔτη καὶ τῶν πέντε αὐτῶν τεμαχίων τὰ δεμάτια ἠλωνίσθησαν συνάμα, καὶ ἔλαβεν ὁ φορολογούμενος ἓν μόνον διπλότυπον. Ἤδη πῶς θὰ ἐξακριβωθῇ ὁ μέσος ὅρος τῆς προσόδου τῶν δηλωθέντων τεσσάρων τεμαχίων; δὲν ἔχομεν κανὲν μέσον, καὶ τὸ νομοσχέδιον, ὡς προεῖπον, δὲν προνοεῖ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ φορολογούμενος δὲν προσάγει τοιαῦτα διπλότυπα, καὶ βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσαγάγῃ. Ἐκτὸς τούτου κανονίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ὡς μέσος ὅρος τῆς τιμῆς θὰ λαμβάνηται διὰ τοὺς πρωΐμους καρποὺς τὸ τίμημα δραχμῶν 8 κατὰ κοιλὸν, διὰ δὲ τοὺς ὀψίμους δραχμῶν 4 κατὰ κοιλὸν. Ἀλλὰ, ὡς ὅλοι γνωρίζετε, οἱ πρώϊμοι καρποὶ ὅλοι δὲν ἔχουν τὰς αὐτὰς τιμάς· ὁ σῖτος ἔχει ἀνωτέραν τιμὴν ἀπὸ τὸν σμιγὸν, τὴν κριθὴν, τὴν σίκαλιν, τὴν βρώμην κλπ., ὡς καὶ ὁ ἀραβόσιτος ἀπὸ τὸ καλαμπόκιον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἤθελεν εἶσθαι καλὸν, νομίζω, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἵνα σκεφθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς μετὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως κανονισθῶσι καλλίτερον τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τούτου· διπλότυπα φορολογικὰ δι’ ἕκαστον τεμάχιον δὲν ὑπάρχουν· ἡ ἐξουσία, ἥτις δίδεται εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ πληρωτέου ποσοῦ ὡς δικαιώματος ἐπικαρπίας, εἶναι δικτατορικὴ, εἶναι αὐθαίρετος. Ὑποβάλλονται εἰς ἀπόδοσιν δικαιώματος ἐπικαρπίας ὅλαι αἱ μὴ δηλωθεῖσαι γαῖαι, εἴτε εἶναι αὗται ἐσπαρμέναι, εἴτε δὲν εἶναι, καὶ βεβαίως ὑποθέτω, ὅτι καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν εἶχε τοιοῦτόν τι ἐν τῷ νῷ αὑτοῦ· εἶχε σκοπὸν νὰ φορολογήσῃ τὴν πρόσοδον τῶν γαιῶν ἐκείνων, αἵτινες δὲν ἐδηλώθησαν καὶ αἵτινες εἶναι ἐσπαρμέναι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ εἴσπραξιν διὰ τὸ τρέχον ἔτος τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας ἐκ τῶν ἐσπαρμένων ἐθνικῶν γαιῶν τῶν μὴ δηλωθεισῶν, αἱ δὲ πάγιαι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι περιτταὶ, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἐπικαρπίας λύεται ὁριστικῶς διὰ τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος ἐσχάτως, ὅστις ἐκυρώθη, ὑποθέτω, ἤδη, καὶ ἑπομένως ἡ ἀπὸ τῆς διανομῆς ἐξαίρεσις θέλει περιορισθῆ εἰς ὡρισμένα τινὰ μέρη. Πρόκειται δὲ νὰ ἐπανακτηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως ἀπὸ τοὺς κατόχους καὶ δηλωτὰς ἐκείνους, ὅσοι δὲν ἔλαβον τὴν προκαταβολὴν ἀπὸ τὸ δημόσιον μετὰ τὴν ἐξαίρεσιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ἐξαίρεσιν· ὅσοι δὲ ἔλαβον τὴν προκαταβολὴν, συνεπείᾳ τῆς ἐξαιρέσεως, λαμβάνουν τὸ δικαίωμα αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὡς κάτοχοι νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας ταύτας, τὰς μὴ ὑπαγομένας ἐπίσης εἰς ἐξαίρεσιν, καὶ περὶ τούτου θέλει ληφθῆ μέτρον ἰδιαίτερον πολλὰ συντόμως, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἴτε ἐντὸς τῆς συνόδου αὐτῆς, εἴτε ἐντὸς τῆς προσεχοῦς. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς γαίας τὰς μὴ δηλωθείσας παντάπασι καὶ μὴ ἐξαιρεθείσας τῆς διανομῆς, ὁ νόμος οὗτος χορηγεῖ νέαν προθεσμίαν εἰς τοὺς κατόχους, ἵνα δηλώσωσι μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου, καὶ ἐὰν δὲν τὰς δηλώσουν οὗτοι, δίδει τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσουν αὐτὰς πάντες οἱ πολῖται Ἕλληνες μέχρι τέλους τοῦ ἔτους· ὥστε ἐλπίζω κατὰ τὸ ἐπερχόμενον ἔτος νὰ μὴ ἔχωμεν πλέον ἐθνικὰς γαίας, ἵνα σκεπτώμεθα ἀπὸ τοῦδε περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχωμεν τοιαύτας, πρέπει τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ τὰς διαθέσῃ δι’ ἐκποιήσεως, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων, διότι τέλος πάντων πρέπει νὰ παύσῃ διὰ τὸ ἑξῆς αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ἀνώμαλος, ἐνῷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον κανονίζει κατάστασιν διαρκῆ διὰ τὰς τοιαύτας ἐθνικὰς γαίας, καὶ τοιαύτην κατάστασιν, ὑποθέτω, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Βουλὴ ἔχει συμφέρον νὰ διατηρήσῃ ἐν ἀνωμαλίᾳ. Νομίζω λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως λάβῃ καιρὸν νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡριμότερον, καὶ φέρῃ αὔριον τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ κατάλληλον καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ἤδη τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰς ἐξῃρημένας γαίας καὶ τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰς γαίας τὰς μήπω δηλωθείσας. Ἤδη ἦσαν διατεταγμέναι αἱ δημοπρασίαι, διὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐπικαρπία τῶν γαιῶν τῶν ἐξῃρημένων τῆς διανομῆς καὶ τῶν γαιῶν τῶν μήπω δηλωθεισῶν ἤθελε κατακυρωθῇ ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον ὑπερθεματίσει, ἀποβαλλομένων τῶν νῦν κατόχων, τινὲς δὲ ἐκ τῶν δημοπρασιῶν τούτων εἶχον καὶ πραγματοποιηθῆ. Τοῦτο ἐθεωρήθη ἄδικον· ἐθεωρήθη, ὅτι, ἐν ᾗ ὥρᾳ πρόκειται ν’ ἀναθεωρηθῶσιν αἱ ἐξαιρέσεις καὶ ἐν ᾗ ὥρᾳ αἱ προθεσμίαι τῶν δηλώσεων παρετάθησαν διὰ τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος νόμου, δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐκδιωχθῶσιν ἀπὸ τῶν κατόχων αὐτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, συνεπείᾳ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἐξαιρέσεων, ὅστις εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπέλθῃ ἤδη μετὰ τὴν ἀναθεώρησιν, καὶ συνεπείᾳ τῶν νέων δηλώσεων, αἵτινες θέλουν γείνει δυνάμει τῶν νέων νόμων, θ’ ἀποκτήσωσι τὰς γαίας. Δὲν ἦτο πρέπον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος αὔριον θέλει γείνει ὁ νόμιμος κύριος καὶ κάτοχος τοῦ κτήματος, σήμερον ν’ ἀποβληθῇ, καὶ ἑπομένως παρέστη ἀνάγκη νόμου προσωρινοῦ· διότι ὁ νόμος οὗτος δὲν δύναται νὰ ἦναι ἄλλο τι ἢ νόμος μεταβατικός. Ἐὰν εἰς τοῦτο ἀφορᾶ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησίς του δύναται καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ ν’ ἀναγραφῇ· ἀλλὰ καὶ μὴ ἀναγραφομένη ἐν τῷ νόμῳ, ὑφίσταται ἀφ’ ἑαυτῆς, διότι βεβαίως κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θέλομεν συζητήσει ἐκ νέου περὶ τοῦ θέματος τούτου. Οὐδεμίαν ὅμως ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἵνα προστεθῇ ἄρθρον περιορίζον τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου εἰς τὸ 1880, ἀφοῦ δυνάμεθα, ἐὰν παρασταθῇ ὁμοία ἀνάγκη κατὰ τὸ 1881, νὰ παρατείνωμεν διὰ νέου νόμου τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Αἱ ἄλλαι παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθαί. Πρῶτον εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἐφαρμόζεται καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ζητήσει νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ νόμου τούτου διὰ γαίας μὴ ἐσπαρμένας. Ἐὰν τὸ ζητήσωσι, βεβαίως θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν νόμον. Ἀλλὰ τίς ἀναγκάζει τούτους νὰ τὸ ζητήσωσι; τὸ ἄρθρον πρῶτον λέγει, ὅτι ἐκεῖνοι μόνον θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, ὅσοι ἤθελον συμμορφωθῆ πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας.

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ συμμορφωθῶσιν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἐσπαρμένα;

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔσπειραν, θὰ δηλώσωσιν.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι ἔχουν σπείρει.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος. Ἐὰν θέλητε νὰ τὸ εἴπητε καθαρώτερον, δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε καὶ δι’ ἄλλης ἐκφράσεως. Περὶ τῆς ἐκφράσεως λοιπὸν δὲν συζητῶ. Ὡς πρὸς δὲ τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως, παραδέχομαι, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος περιέχει πολλὰ τὰ πλημμελῆ· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἀναβολῆς νὰ ἐξευρεθῇ ἄλλος τρόπος. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν μέσον ἐκτιμήσεως τῆς παραγωγῆς τῶν γαιῶν, τότε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐγγείου φορολογίας δὲν θὰ παρουσίαζε τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει. Πρόκειται περὶ μεταβατικοῦ τινος μέτρου, πρόκειται περὶ εὐεργετικοῦ μέτρου ὡς πρὸς τοὺς κατόχους, οἱ ὁποῖοι ἐκινδύνευον νὰ ἐξωσθῶσιν ἐκ τῶν κτημάτων των. Παρεδέχθημεν ἓν μέτρον, ὅσον δὲ καὶ ἂν ἀναβάλωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἤδη μέτρον καλλίτερον. Ἠδυνάμεθα καὶ δι’ ἄλλου μέσου νὰ κατορθώσωμεν τοῦτο· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ θὰ παρέχῃ τρωτὰ μέρη, ὅσα καὶ τοῦτο. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ ὡς πρὸς τὸ ποσοστόν, νομίζομεν, ὅτι κατ’ οὐσίαν εἶναι ἀποδεκτή, διότι τὰ πρώϊμα εἴδη δὲν ἔχουσι πάντοτε ἀξίαν ὀκτὼ δραχμῶν, οὐδὲ τὰ ὄψιμα ἀξίαν τεσσάρων. Ἐνομίσαμεν ἀπέναντι τοῦ χορηγουμένου εὐεργετήματος εἰς τοὺς κατόχους, οἵτινες ἐκινδύνευον νὰ ἐξωσθῶσιν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο βαρὺ νὰ τοῖς ἐπιβάλωμεν καὶ τὸν ἀνώτατον ὅρον· ἐπειδὴ ὅμως ἐζητήθη δι’ ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως νὰ γείνῃ τοῦτο, ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἥτις ἔχει οὕτω: «Τὴν αὐτὴν ἡμέραν, παρόντος τοῦ δηλώσαντος, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰ διπλότυπα τῆς φορολογίας,...»

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχουν διπλότυπα.... Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχουν;

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τῶν ἐνόντων θὰ ληφθῇ πρόνοια.

§147ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν, ἐκ τῶν ἐνόντων θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα;

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν τοῦτο, διότι πρόκειται περὶ διαβατικοῦ εὐεργετικοῦ νόμου, ὅστις θὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ ὀλίγον μόνον χρόνον, καὶ ἐὰν τὸ εἴπωμεν, ὅλοι θὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι δὲν ἔχουσιν. Ἐξακολουθῶ «συντάσσει πρᾶξιν ἐπὶ τῆς δηλώσεως, δι’ ἧς προσδιορίζεται εἰς εἶδος καὶ εἰς χρήματα ὁ μέσος ὅρος τῆς πληρωθείσης ἐπικαρπίας, ὑπολογιζομένου ἑκάστου κοιλοῦ» — ἐδῶ γίνεται ἡ μεταβολὴ — «σίτου καὶ ὀσπρίων...» Ἐὰν δὲ αἱ γαῖαι κατὰ τὰ δύο παρελθόντα ἔτη ἦσαν ἐσπαρμέναι ἐκ τῶν στρεμματικῶς φορολογουμένων προϊόντων, ἡ ἐπικαρπία ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πληρωθείσης κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ἐπικαρπίας».

§149ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, προκειμένου νὰ κανονίσωμεν ἔγγειον φορολογίαν ἀνάλογον μὲ τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλους τοὺς κανόνας, οἵτινες διέπουσι τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων. Πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωσιν οἱ καλλιεργοῦντες γαίας ἐθνικὰς ἢ ἐκκλησιαστικάς. Πρῶτον ἡ βεβαίωσις ἀπολύτως δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει διπλοτύπων, διότι δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα, καὶ διότι, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, τὰ διπλότυπα δὲν δίδονται κατὰ τεμάχια, ἀλλὰ καθ’ ἕκαστον ἁλώνιον. Ἀνάγκη λοιπὸν εἶναι νὰ προσδιορισθῇ εἷς τρόπος δίκαιος, καὶ ὄχι νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον τὸν προσδιορισμὸν τοῦ τοιούτου φόρου, διότι νομίζω, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐπιτρέπεται ὁ ἐπιτετραμμένος τὴν εἴσπραξιν νὰ προσδιορίζῃ καὶ τὸ ποσόν· πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἄλλος τρόπος, δηλαδὴ νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπή, εἰς ἣν νὰ λαμβάνῃ μέρος καὶ ἡ δημοτικὴ ἀρχή, ὥστε νὰ ἔχῃ ὁ φορολογούμενος ἐγγυήσεις. Ἑπομένως ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε, νὰ δοθῇ προσοχή, ὅπως διατυπωθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι πρὸς βεβαίωσιν τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς θέλει λαμβάνει χώραν ὡρισμένη διαδικασία, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ὑπάρχουσι διπλότυπα.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν θὰ γείνῃ συζήτησις περὶ ἀναβολῆς, ἂς ἀναβληθῇ.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου τῆς 18 Δεκεμβρίου 1865. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἄρθρον μόνον.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ «τῶν συζύγων» πρέπει νὰ λείψῃ, διότι δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν τὸν σύζυγον καὶ τὴν σύζυγον ὡς ξένα πρόσωπα.

§153ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ σύζυγοι κατέχουσι τὴν τελευταίαν θέσιν ἐν τῇ κληρονομικῇ κλίμακι, κατὰ τὸ ῥωμαϊκὸν δίκαιον· ἐπειδὴ δὲ πᾶν ὅ,τι ἐκ τῆς κληρονομίας λαμβάνουσιν εἶναι κέρδος, ὀφείλουσι καὶ οὗτοι νὰ πληρώσωσι φόρον.

§154ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡ χήρα ἡ ἄπορος καὶ ἄπροικος ἐξισοῦται μὲ τὰ τέκνα.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «συζύγων».

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον τοῦτο. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἔχει, εἶναι νὰ φορολογῶνται ἐκεῖνοι, οἵτινες λαμβάνουσιν ἐκ διαθήκης καὶ ἐφ’ ὅσον λαμβάνουσί τι διὰ διαθήκης, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ νόμου δὲν δικαιοῦνται νὰ ἐλπίζωσιν. Ὁ σύζυγος, κατὰ τοὺς νόμους μας, δὲν ἔχει κληρονομικὰ δικαιώματα, εἰμὴ εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις· ἑπομένως ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν φορολογία, ἡ ὁποία δὲν ἐπιβάλλεται εἰς κείνους, οἵτινες ἔχουσι κατὰ νόμον κληρονομικὰ δικαιώματα.

§157ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἄπορος καὶ ἄπροικος σύζυγος εἶναι εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὰ τέκνα.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ὡς πρὸς αὐτήν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§160ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ φόρος βασίζεται ἐπὶ τῆς θέσεως τῆς συγγενείας, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἀναλογίας τοῦ ποσοῦ τῆς κληρονομίας. Ἐγὼ λέγω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντίθετον πρὸς ὃν ἐπιδιώκομεν σκοπόν. Τί σημαίνει, ἐὰν εἷς τρίτος ἐξάδελφος κληρονομήσῃ 5,000 δραχμάς, καὶ ἕνας ἀδελφὸς κληρονομήσῃ διακοσίας χιλιάδας; Ποῖος θὰ γείνῃ πλουσιώτερος; Βεβαίως ὅστις θὰ λάβῃ τὰς 200,000. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅμως, οὗτος θὰ πληρώσῃ ἀναλόγως ὀλιγώτερον φόρον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κληρονομουμένου ποσοῦ, πρέπει νὰ τεθῇ ὁ φόρος, καὶ μοι φαίνεται, ὅτι τοιαύτη ἀναλογία ὑπάρχει εἰς ἄλλα Κράτη. Τί σημαίνει νὰ πληρώσῃ εἰς 30,000 φράγκα, ὅταν κληρονομήσῃ 200,000; Εἴδομεν εἰς τὰς Ἐφημερίδας, ὅτι πρὸ μηνὸς εἷς ἐκληρονόμησε 2,000,000 λίρας, ἀλλ’ ἐπλήρωσε 10,000,000 φράγκα φόρον. Πρέπει νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κληρονομουμένης περιουσίας, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν ἓν ποσὸν σπουδαῖον, θὰ λείψῃ δὲ ἡ φιλονεικία μεταξὺ συζύγου καὶ συζύγου, ἀδελφῶν καὶ τέκνων. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του.)

§161ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως εἰσαχθὲν νομοσχέδιον εἶναι πολὺ ἐλαφρότερον τοῦ ὑπὸ τῆς ἄλλης κυβερνήσεως ὑποβληθέντος, καὶ κατὰ τὸν ἐλάχιστον ὅρον καὶ κατὰ τὸν ἀνώτατον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς κατὰ τάξεις ἀναλογίας τοῦ τέλους. Ὁ πρώην ὑπουργὸς ἰδοὺ πῶς ἐφορολόγει τὰς συζύγους καὶ τοὺς συζύγους. «Ἄρθρον 1 ἐδ. στʹ. «Εἰς τοὺς συζύγους, ἐὰν μὲν ἐκ διαθήκης ἢ διὰ κωδικέλλου, τέσσαρα ἐπὶ τοῖς ἑκατόν· ἐὰν δὲ ἐξ ἀδιαθέτου, ἓξ τοῖς ἑκατόν.» Ἐδ. 7. Ἐπὶ τῆς μερίδος τῆς ἀπόρου καὶ ἀπροίκου χήρας, τρία τοῖς ἑκατὸν, ἐὰν ὑπερβαίνῃ μὲν τὰς 2000 δραχμάς, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς 4000· ἂν δὲ ἦναι μείζων τοῦ ποσοῦ τούτου, πέντε τοῖς ἑκατόν·» δηλαδὴ ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφορολόγησε μὲν καὶ τοὺς συζύγους, ἀλλὰ διέκρινε· κατὰ δὲ τὰς διακρίσεις ἐκείνας, τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ ἐπέβαλεν ἐν τῷ ἐλαχίστῳ ὅρῳ μείζονα τοῦ νῦν συζητουμένου φορολογίαν. Αἱ διακρίσεις αὗται, δὲν ἀντιλέγω, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσι καὶ ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις ὑπὲρ τῆς ἀπόρου καὶ ἀπροίκου χήρας· ἀλλὰ πάντα ταῦτα φέρουσι περιπλοκὴν, ἐν ᾧ δὲν στηρίζονται ἐπὶ δικαιώματός τινος ἐξαιρετικοῦ· διότι ὑπομιμνήσκω, ὅτι καθ’ ἅπαντα τὰ Κράτη καὶ τὰ τέκνα φορολογοῦνται καὶ πάντες οἱ ἀνιόντες καὶ οἱ κατιόντες, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ φορολογία αὐτῶν ἀντιβαίνει εἰς τὰ ἤθη καὶ τὰς μακρὰς ἕξεις τοῦ τόπου, καὶ διὰ τοῦτο ἐξῃρέθησαν αὐτῆς. Οἱ σύζυγοι ὅμως δὲν προσδοκῶσι κατὰ κανόνα κληρονομίαν, εἰμὴ μόνον καθ’ ἣν περίπτωσιν πρόκειται περὶ ἀπόρου καὶ ἀπροίκου χήρας.

§162ΣΕΡΒΟΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἀνάγκην ἀπαραίτητον, διότι εἰς αὐτὸ τὸ μέρος ὁ Ἰόνιός μας κῶδιξ εἶναι κατά τι διάφορος τοῦ ῥωμαϊκοῦ δικαίου. Τὸ ῥωμαϊκὸν δίκαιον χορηγεῖ μίαν μερίδα εἰς τὴν σύζυγον τὴν ἄπορον καὶ ἄπροικον, ὁ Ἰόνιος ὅμως κῶδιξ ἔν τισι περιπτώσεσι καθιεροῖ μίαν μερίδα εἰς ἐπικαρπίαν, καὶ ἄλλοτε πλήρη κυριότητα· ὅ ἐστὶν ἡ σύζυγος κατὰ τὸν κώδικα τίθεται εἰς καλλιτέραν μοῖραν, καὶ ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Ῥάλλη, πρέπει νὰ γείνῃ ἰδιαιτέρα διάταξις ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, «καὶ εἰς τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς καλεῖται εἰς τὴν περιουσίαν ἡ σύζυγος κατὰ τὸν Ἰόνιον Κώδικα».

§163ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν.

§164ΣΕΡΒΟΣ. Πρέπει νὰ διορθώσωμεν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκύψει, ἂν μόνον ἐγίνετο μνεία τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου.

§165ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐναντίος εἰς ὅλους τοὺς φορολογικοὺς νόμους, συνέβη νὰ ἦμαι ἐναντίος καὶ εἰς τοῦτο. Ὅταν θέλουν μεγάλα Κράτη νὰ διατηρήσουν στρατοὺς, νὰ διατηρήσουν ναυτικὰς δυνάμεις, νὰ ἔχωσιν ἀποικίας, κατακτήσεις, βεβαίως πρέπει νὰ ζητήσουν νὰ φορολογηθῶσιν ὅλα τὰ φορολογήσιμα πράγματα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὅταν δὲν θέλωμεν νὰ διατηρήσωμεν στόλους, νὰ διατηρήσωμεν στρατοὺς, νὰ κάμωμεν κατακτήσεις, ἀπορῶ πῶς θέλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὰ φορολογικὰ συστήματα τῶν μεγάλων Κρατῶν, ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἤμεθα ἢ εἰρηνικοὶ ἢ ὅπως εἴμεθα. Αἱ μεγάλαι Δυνάμεις ἔχουν δίκαιον νὰ φορολογῶσιν ὅλα τὰ πράγματα, ἔχουν δίκαιον νὰ φορολογήσωσι καὶ τὸ φῶς καὶ τὸν ἀέρα, ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ φορολογήσωμεν τὸν ἀέρα καὶ τὸ φῶς; Αἱ ἄλλαι Δυνάμεις πρέπει νὰ ῥυθμίζωσι τὰ ἔσοδά των κατὰ τὰ ἔξοδά των, ἐνῷ ἡμεῖς πρέπει νὰ ῥυθμίζωμεν τὰ ἔξοδά μας κατὰ τὰ ἔσοδά μας, καὶ πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ὀλιγοστεύωμεν τὰ ἔξοδα, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ μὴ ἔχωμεν ἔσοδα. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τὸ Κουμουνδουρικὸν, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ψηφίσητε καὶ νόμον ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν· ἀλλ’ ἐνῷ καταργοῦμεν τὸν στόλον, νὰ φορολογῶμεν τὰς κληρονομίας, εἶναι ἄδικον· ἐνῷ θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὸν στρατὸν, νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον μεταξὺ συζύγου, τέκνων, ἀδελφῶν, τοῦτο εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀνακολουθία τοῦ κόσμου. Δύναμαι διὰ πλείστων νὰ ἐκταθῶ, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ, καὶ δίδω τόπον τῇ ὀργῇ. Σημειῶ μόνον τοῦτο, ἐνῷ πάντοτε ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἔλεγε νὰ φορολογῶμεν τὰ προϊόντα, ἐνταῦθα φορολογοῦμεν τὰ κεφάλαια. Δὲν εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀνακολουθία; Ἐνῷ χθὲς ἐφορολογεῖτε τοὺς ἀροτῆρας βόας καὶ ἐλέγετε, ὅτι αὐτοὶ εἶναι παράγοντες καὶ δὲν πρέπει νὰ φορολογηθῶσι, τώρα νὰ φορολογῆτε αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀντίφασις· τὸ νὰ φορολογῆται τὸ προϊόν, τὸ νὰ φορολογῶνται οἱ δημητριακοὶ καρποί, τὸ ἐννοῶ, εἶναι ἀναντίῤῥητον· ποῖον προϊόν ἐδῶ φορολογοῦμεν; Ἀλλ’ ἐδῶ φορολογοῦμεν τὴν κληρονομίαν. Τί φορολογεῖτε; τὸ κεφάλαιον, καὶ καταστρέφετε τὰ κεφάλαια, καὶ ἰδοὺ πῶς. Ὑποθέσατε, ὅτι τὸ Κράτος ἔθετο φόρον ἐπὶ τῆς ἀλλαγῆς ἑνὸς πενταφράγκου 10 λεπτά· ἐὰν τὸ πεντάφραγκον ἤθελεν εἰκοσάκις ἀνταλλαχθῆ ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα, ἤθελεν ἐκλείψει. Προέταξα τοῦτο τὸ παράδειγμα, ἵνα κάμω σαφῆ τὴν ἰδέαν μου εἰς ὑμᾶς. Ἡ κληρονομία εἶναι κεφάλαιον, δὲν εἶναι προϊόν. Ὅταν ὁ ἀδελφὸς διὰ δωρεᾶς ἢ διὰ θανάτου παραδίδῃ εἰς τὸν ἀδελφὸν περιουσίαν, παραδίδει κεφάλαιον. Μία οἰκογένεια, ὑποθέσατε, ὅτι σύγκειται ἐκ δέκα τέκνων ἀνηλίκων, ἀποθνήσκει ὁ πατὴρ, ἀποθνήσκει ἡ μήτηρ, ἔπειτα τὸ πρῶτον ἔτος ἀποθνήσκει ὁ εἷς ἀδελφὸς, ἔπειτα ὁ ἄλλος· εἰς ἑκάστην φορολογίαν θὰ μεσολαβῇ ἡ πολιτεία, καὶ θὰ φορολογῇ τὸ κεφάλαιον τῆς κληρονομίας. Ἐὰν ἀποθάνουν ἐπὶ τέλους καὶ τὰ 10 τέκνα, δεκάκις θὰ φορολογηθῇ τὸ κεφάλαιον τῆς κληρονομίας, ὥστε δὲν μένει τίποτε· τὰ ἔφαγεν ὅλα ἡ πολιτεία. Ἐὰν θέλητε νὰ διατηρήσητε στόλον καὶ στρατὸν, ἠμπορούσατε νὰ εἴπητε: ἂς φορολογήσωμεν τὸ φῶς, τὸν ἥλιον, τὴν σελήνην, τὰ ἄστρα· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν θέλετε νὰ διατηρήσητε αὐτὰ, εἶναι ἄτοπον νὰ φέρητε τοιαύτην φορολογίαν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου. Μίαν τροπολογίαν ἐγὼ ἤθελον προτείνει τοὐλάχιστον, διότι εἶμαι ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν φορολογίαν, νὰ μὴ φορολογῶνται μεταξύ των οἱ ἀδελφοὶ καὶ οἱ συγγενεῖς οἱ συζῶντες· τὸ νὰ φορολογῆται ἕνας τρίτος, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ἡ πολιτεία, ὅτι δι’ αὐτὸν ἡ κληρονομία εἶναι ἕνα εὕρημα, πλήρωσε· ἀλλὰ δύο ἀδελφοὶ συνεργαζόμενοι πῶς νὰ φορολογῶνται, πῶς δύναται ἡ πολιτεία νὰ φορολογήσῃ τὴν ἰδίαν ἰδιοκτησίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κληρονομεῖ; Ὑποθέσατε, ὅτι ὑπάρχουν 6 ἀδελφοὶ καὶ ὁ εἷς ἐργάζεται, οἱ ἄλλοι δὲν ἐργάζονται, καὶ ὁ εἷς κάμνει ὅλην τὴν περιουσίαν· πῶς, ὅταν οἱ ἄλλοι ἀποθάνωσι, νὰ πληρώσῃ αὐτὸς φόρον; Ἑπομένως καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰ καθέκαστα ἀντικρούω τὸ νομοσχέδιον οὐ μόνον ὡς ἀνάρμοστον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄδικον, καὶ ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας.

§166Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Γνωρίζω, ὅτι θὰ λαλήσω εἰς αὐτιὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀκούουν, ἀλλὰ θὰ ἐκφράσω τὴν ἰδέαν μου. Εἶμαι σύμφωνος εἰς ὅλα μὲ τὸν προαγορεύσαντα κ. Ἰακωβάτον· δὲν παραδέχομαι οὔτε τὴν ἀρχὴν, οὔτε τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μείνῃ ἡ φορολογία, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς τὰς κληρονομίας ἀπὸ τὰ 1865. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει βεβαίως φορολογίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι βαρεῖαι, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ. Βλέπω μίαν τάσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὅλως ἐναντία τῆς ἰδέας τοῦ δικαίου καὶ τῆς οἰκονομικῆς. Αἱ Κυβερνήσεις θέλουν νὰ ἐφαρμόσουν τὸ ῥητὸν τοῦ Βενετσάνου οἰνοπότου, ὅστις εἶχε μόνον 18 γαζέτας· αὐτὸ ἦτο τὸ κεφάλαιόν του. Ἔλεγε: 18 εἰς τὸ κρασί, καὶ 2 εἰς τὸ ψωμὶ καὶ τυρὶ. Τοῦ ἔλειπεν ὁ ταμπάκος· πάντα ὅμως ἔλεγε: 18 εἰς τὸ κρασί. Τὸ ἴδιον λέγουν καὶ αἱ Κυβερνήσεις μας. Πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ ἐλαττώσητε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, διότι ἐγὼ αὐτὸ δὲν τὸ παραδέχομαι· καὶ ἂν ἐξακολουθῆτε, νὰ μὲ διαγράψητε ἀπὸ τὸν σύλλογόν σας.

§167ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτιμήσωμεν τοὺς φόρους ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δικαίου, δὲν εἴχομεν νὰ μεμφθῶμεν μόνον τὸ σήμερον ψηφιζόμενον νομοσχέδιον, περὶ οὗ ὁ συνάδελφος κ. Ἰακωβάτος πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν· ἔχομεν ἄλλον ὑφιστάμενον φόρον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέσυρε τὴν προσοχὴν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἀπὸ δεκαετηρίδων εἶναι ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὴν δυστυχίαν, ὁ ἐπὶ τῶν κατασχέσεων καὶ πλειστηριασμῶν· ὀφείλει τις 50 δραχμὰς, καὶ ὁ δανειστὴς τοῦ κατάσχει τὸ κτῆμα, τὰ κινητὰ πράγματα, ἡ δὲ πολιτεία λέγει· πλήρωσε διὰ τὴν δυστυχίαν σου καὶ χαρτόσημον. Καὶ τί συμβαίνει; Ἡ ἐκτέλεσις, δηλαδὴ τὸ δημόσιον, λαμβάνει τὸ ὅλον τῆς περιουσίας, ἥτις εἶναι προωρισμένη νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ πολίτου. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου δὲν παρέχεται πώποτε ὁ ἀνάλογος καιρὸς εἰς σκέψεις τοιαύτας, καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι κατά τινας στιγμὰς εὐκαιρίας εἶχον κάμει μελέτας καὶ προσχεδιάσει νομοσχέδιον πρὸς κατάργησιν τῶν τοιούτων φόρων, καὶ οὐχὶ φόρων, ἀλλὰ δημεύσεων. Ἀλλὰ δὲν ἦλθε ποτὲ καιρὸς κατάλληλος. Τὸν προκείμενον φόρον δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, ὡς πρέπει, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τακτοποιήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπειδὴ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπῆραν ἤδη τὸ πρανές· δὲν δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν, ὀφείλομεν δὲ νὰ τὸν ψηφίσωμεν, μέχρις οὗ δοθῇ καιρὸς πρὸς ἐπιστημονικωτέραν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος.

§168ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προσεβλήθη ἡ ὀρθότης καὶ τὸ δίκαιον τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν, ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὸς εἶναι ὁ ἀρχαιότατος τῶν φόρων, ὅστις καὶ ὑπὸ πάντων τῶν οἰκονομολόγων ἐθεωρήθη δικαιότατος, διότι δι’ αὐτοῦ φορολογεῖται περιουσία, ἡ ὁποία δὲν προσεδοκᾶτο ὑπὸ ἐκείνου, ὑπὸ τοῦ ὁποίου λαμβάνεται· ὁσάκις δὲ δὲν φορολογεῖται ἡ περιουσία, ἢ περιερχομένη εἰς τὰ τέκνα τοῦ ἀποθανόντος, ἅτινα θεωροῦνται ὡς ἀποτελοῦντα μετ’ αὐτοῦ μίαν οἰκογένειαν, ὁ φόρος πάντοτε ἐθεωρήθη δίκαιος καὶ φορητός. Αὐτὸς δ’ ἐκεῖνος ὁ Λατῖνος συγγραφεὺς, τοῦ ὁποίου προχθὲς ἀπήγγειλε λατινιστὶ χωρίον τι ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Πάλης, ὁ Πλίνιος, ἀναφέρει, ὅτι, ἐξαιρουμένων τῶν τέκνων, ὁ φόρος οὗτος πρέπει νὰ ἐπιβάλληται ἐπὶ παντὸς ἄλλου κληρονόμου, διότι εἶναι δίκαιος, ἐλαφρὸς καὶ φορητός. Ὥστε κατ’ ἀρχὴν νομίζω, ὅτι ἀτόπως προσεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Παρατηρῶ δὲ ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ εἶναι ἤδη παραδεδεγμένη ἐν Ἑλλάδι οὐχὶ μόνον ἀπὸ τοῦ 1865, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1836. Τὸ δὲ σήμερον συζητούμενον νομοσχέδιον δὲν σκοπεῖ κυρίως νὰ ἐπιτείνῃ τὴν φορολογίαν, ἀλλὰ μᾶλλον ἵνα καταστήσῃ αὐτὴν ἐφαρμόσιμον, διότι, καθὼς γινώσκετε, μέχρι τοῦδε δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ 1836 μέχρι τοῦ 1865 οὐδεμία κληρονομία ἐφορολογήθη, καθὼς καὶ ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι τοῦ 1876, μόνον δὲ ἔκτοτε κληρονομίαι τινὲς ἐφορολογήθησαν κατά τινας πόλεις τοῦ Κράτους. Κατὰ ταῦτα, τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον οὔτε τὸ δίκαιον προσβάλλει, οὔτε τὰ μέχρι τοῦδε κείμενα ἀνατρέπει. Νῦν δὲ θέλω ἀπαντήσει ἐν ὀλίγοις εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ πρὸ ὀλίγου εἰπόντος, ὅτι διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν τέλους φορολογεῖται τὸ κεφάλαιον. Ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν εἶναι ὀρθή· διότι πρῶτον ὁ προτεινόμενος φόρος δὲν ὑπερβαίνει τὰ 5%, δηλονότι ὅρον, ὅστις ἀποτελεῖ τὸ ἐκ τῆς φορολογητέας περιουσίας εἰσόδημα ἑνὸς ἔτους· ὁ δὲ φόρος οὗτος ὑπάρχει καθ’ ἅπαντα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης καὶ, ὅταν δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ 5%, δὲν φορολογεῖ τὸ κεφάλαιον, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἄδικος, ὡς ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, δι’ ὧν ἔφερε παραδειγμάτων. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ συχνὴ μεταβίβασις τῶν περιουσιῶν δι’ ἀλλεπαλλήλων θανάτων, δύναται νὰ φέρῃ εἰς μερικὴν δήμευσιν, ἀλλὰ τὸ ἀδίκημα τοῦτο προβλέπεται καὶ προλαμβάνεται, κατὰ τὸ δυνατὸν, ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς ἐλαφρότητος τῶν ἐπιβαλλομένων τελῶν πρὸς τὴν, κατὰ μίμησιν τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύοντος, ἣν εὐτυχῶς καὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως τὸ νομοσχέδιον παρεδέχθη, ἐλάττωσιν τοῦ ἐπιβλητέου τέλους, ὁσάκις ἡ ἡλικία τοῦ φορολογουμένου καθίστησι πιθανὴν ἐντὸς βραχέος χρόνου νέαν μεταβίβασιν τῆς αὐτῆς περιουσίας. (Ἀποσύρουσι τὰς τροπολογίας των οἱ κ. κ. Κουμουνδοῦρος καὶ Δημητρακάκης.)

§169ΡΑΛΛΗΣ. Ἀποσύρω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου.

§170ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὴν υἱοθετῶ ἐγώ. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως.)

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰακωβάτος προτείνει νὰ προστεθῇ, «ἀδελφῶν μὴ συζώντων.» (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως.)

§172ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν § βʹ. τελευταῖον κῶλον ἀναγινώσκω «οἱαδήποτε αἴτησις ἢ ἔνστασις, τείνουσα εἰς ἐξασφάλισιν, διατήρησιν ἢ παρακράτησιν τῆς κατοχῆς κληρονομίας κτλ. ἢ κληροδοτήματος, εἶναι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς πρὸς δήλωσιν προθεσμίας ἀπαράδεκτος ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἢ πάσης ἄλλης ἀρχῆς κτλ.» Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι καὶ αἱ τρεῖς αὗται λέξεις «ἐξασφάλισις, διατήρησις ἢ παρακράτησις τῆς κατοχῆς,» διότι δὲν ἐκφράζουσιν αὗται ἐννοίας διαφόρους ὡς πρὸς τὴν κατοχήν. Ἡ ἐξασφάλισις ὑποθέτει τῷ ὄντι, ὅτι ἔχω εἰς χεῖράς μου τὴν κατοχὴν, ἀλλ’ ἐπίσης ἡ διατήρησις ὡς καὶ ἡ παρακράτησις. Νομίζω ὅτι ἀρκεῖ νὰ τεθῇ μία μόνον λέξις, (διατήρησις.) Κατωτέρω ὁρίζει ἡ διάταξις αὕτη, «εἶναι ἀπαράδεκτος ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἢ πάσης ἄλλης ἀρχῆς τοῦ Κράτους, ἂν μὴ ἀποδειχθῇ διὰ προσαγωγῆς τοῦ προσήκοντος ἐπισήμου ἐγγράφου»· τὸ «ἂν μὴ ἀποδειχθῇ» πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς διαγράφον ἀναβλητικὴν ἔνστασιν, καὶ οὐχὶ ἀνατρεπτικήν.

§173ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀντὶ τῶν λέξεων «ἂν μὴ», νὰ τεθῇ «μέχρις οὗ.»

§174ΡΩΜΑΣ. Νὰ γραφῇ, παρακαλῶ, εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν ὁμιλῶ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ φωνή μου θὰ ἦναι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ Εἶμαι κατὰ πάσης προσθήκης νέων φόρων. Νομίζομεν, ὅτι ὁσάκις εὑρίσκωμεν ἕνα φόρον Εὐρωπαϊκὸν, δυνάμεθα ἀμέσως νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τοιοῦτοι φόροι εἰς τὴν Εὐρώπην μόνον πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐπεβλήθησαν, ἀφοῦ ὁ πολιτισμὸς ἔφθασεν εἰς τὸν κολοφῶνά του.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις, «ἐξασφάλισις καὶ παρακράτησις,» ἀντὶ δὲ τῶν λέξεων «ἂν μὴ» νὰ σημειωθῇ «μέχρις οὗ.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§176ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομέων ἐν τοῖς τηλεγραφείοις.

§179ΡΟΥΦΟΣ. Ἐν τῇ συμβάσει γίνεται λόγος, ὅτι τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τηλεγραφήματα διανέμονται δωρεὰν, παρεκάλεσα δὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἵνα μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Κατοικῶ εἰς ξενοδοχεῖον, οἱ δὲ διανομεῖς οἱ διορισθέντες ἦλθον ἐκεῖ καὶ εἰδοποίησαν τὸν θυρωρὸν, ὅτι διὰ μὲν τὰ ἐξωτερικὰ τηλεγραφήματα θὰ πληρώνωμεν 30 λεπτὰ, διὰ δὲ τὰ ἐσωτερικὰ 20· ἄλλως τηλεγραφήματα δὲν θέλουσι διανεμηθῆ.

§180ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κατάχρησις.

§181ΡΟΥΦΟΣ. Ἦτο χιλιάκις προτιμότερον νὰ διατηρῆται ἡ δαπάνη τῶν 70,000 δραχμῶν παρὰ νὰ ἐπιβάλητε εἰς τοὺς ἰδιώτας νὰ πληρώνωσι δικαιώματα περισσότερα, τὰ ὁποῖα ὠφελοῦνται οἱ διανομεῖς καὶ οὐχὶ τὸ δημόσιον.

§182ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τοῦ διατάγματος τοῦ 1843 καὶ τῆς νομοθεσίας τοῦ 1859, μοὶ φαίνεται πλημμελής. Οἱ ἐπιστέλλοντες τηλεγραφήματα ἢ ἐπιστολὰς, ἐννοῶ, ὅτι εὐλόγως ὑποβάλλονται εἰς τέλος, διότι θεραπεύονται, διὰ τῆς ἀποστολῆς τοῦ τηλεγραφήματος ἢ ἐπιστολῆς, συμφέροντα. Ἀλλ’ οἱ λαμβάνοντες ἐπιστολὰς ἢ τηλεγραφήματα δὲν ἔχουν συμφέρον, φορολογοῦνται δὲ οὗτοι, διότι ἄλλοι ἠθέλησαν νὰ στείλωσι πρὸς αὐτοὺς τηλεγραφήματα ἢ ἐπιστολάς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ ἐξευρεθῇ ἄλλος τις τρόπος πρὸς συντήρησιν τῶν διανομέων τῶν τε τηλεγραφημάτων καὶ τῶν ἐπιστολῶν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§184ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὴν δʹ. § τοῦ 8ου πρωτοκόλλου τῆς διεθνοῦς ἐπιτροπῆς, τὰ τηλεγραφήματα, τὰ προερχόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, διανέμονται δωρεάν. Ὀφείλετε λοιπὸν νὰ περιστείλητε αὐτὴν τὴν κατάχρησιν τῶν διανομέων.

§185Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴ εἶναι μία κατάχρησις, ἡ ὁποία δὲν γίνεται μόνον εἰς τὴν διανομὴν τῶν τηλεγραφημάτων. Γνωρίζετε, ὅτι καὶ εἰς τὰ συμβολαιογραφεῖα καὶ εἰς τὰ ὑποθηκοφυλακεῖα γίνεται πολλάκις αὐτὴ ἡ κατάχρησις, ἥτις τιμωρεῖται ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ὑπεβλήθη, οὐχὶ περὶ καταχρήσεων. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἄρθρον 1.

§186ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν αὐτὸ τὸ ἄρθρον θὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν εἰς ὅλα τὰ μέρη. Ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι εἰς ἕκαστον τηλεγραφικὸν γραφεῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσι κλητῆρες, εἷς ἢ δύω. Νομίζετε, ὅτι εἰς ὅλα τὰ μέρη θὰ δύνανται νὰ συντηρηθῶσι μὲ τὰ 10 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσιν; Ἀμφιβάλλω.

§187ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅπου δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν, ἂς τὰ διανέμῃ ὁ ἐπιστάτης τῆς γραμμῆς, ὅστις πληρώνεται.

§188ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ὅταν συμβαίνῃ νὰ ἦναι τρεῖς ἡμέρας εἰς τὴν γραμμὴν πρὸς διόρθωσιν, τί θὰ γείνῃ;

§189ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν δὲν δύνανται οἱ ἄνθρωποι νὰ συντηρηθῶσι μὲ 30 δραχμὰς; εἰς τὴν Σπάρτην δὲν δίδονται ποτὲ 400 τηλεγραφήματα. Ἠμπορεῖ ὁ διανομεὺς νὰ συντηρηθῇ μὲ 30 ἢ 35 δραχμάς;

§190ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς ἐπαρχίας νομίζω, ὅτι καταργεῖται κατὰ γράμμα ἡ τηλεγραφικὴ ἀνταπόκρισις· θὰ μένουν τὰ τηλεγραφήματα εἰς τὸ τηλεγραφεῖον, διότι βεβαίως οἱ μὲν ὑπάλληλοι δὲν δύνανται νὰ κάμνουν καὶ τὸν κομιστήν, οἱ δὲ πρὸς οὓς ἀπευθύνονται τὰ τηλεγραφήματα δὲν θὰ γνωρίζουν, ὅτι εἰς τὸ τηλεγραφεῖον ὑπάρχουν τηλεγραφήματα, περιμένοντα αὐτούς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ προτεινομένη εἶναι κακῶς ἐννοουμένη οἰκονομία· προτιμότερον εἶναι νὰ πληρόνωσι τὰ τηλεγραφήματα 10% περισσότερον.

§191ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἦναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι θὰ παρακαλέσουν νὰ διορισθῶσι διανομεῖς.

§192ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Μεσσηνέζη· ὁ δίδων τὸ τηλεγράφημα νὰ δίδῃ ἀκόμη 10 λεπτά.

§193ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὑπηγόρευσεν ἡ ἰδέα, ὅτι πρῶτον οἱ κομισταὶ τῶν τηλεγραφημάτων εἶναι μία τάξις ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, καὶ δεύτερον διότι γίνεται μία δαπάνη, ἕνεκα τοῦ πολλοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον συνειθίσαμεν νὰ διορίζωμεν εἰς τὰς μικρὰς αὐτὰς θέσεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ θέσις τῶν κομιστῶν τῶν τηλεγραφημάτων εἶναι θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δοθῇ προσοχὴ, ὡς θέσις ἰδιαιτέρας ἐμπιστοσύνης. Εἰς ἄλλα μέρη ἔχουσι θητείαν καὶ ὑποχρεώσεις, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἔχουσι καὶ τὰς ἀναλόγους ὠφελείας· διότι ἀπὸ ἕνα κομιστὴν τηλεγραφήματος δύνανται νὰ συμβοῦν μεγάλαι ζημίαι καὶ εἰς τὸ δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐδόθη προσοχὴ ἰδιαιτέρα. Ἡμεῖς δὲ θέλομεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ τοὺς λύσωμεν πάσης ὑποχρεώσεως καὶ νὰ ζῶσιν ἐπαιτοῦντες; Τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ἀπαιτεῖ νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν, νὰ τοὺς πληρόνωμεν καλῶς καὶ νὰ τοῖς ἐπιβάλλωμεν ὑποχρεώσεις.

§194ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ κ. Ῥικάκη, διότι, ἂν δὲν ἔχουν ἄλλον μισθὸν οἱ διανομεῖς, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ σπεύδωσι νὰ πηγαίνωσι τὰ τηλεγραφήματα, ἐνῷ, ἂν λαμβάνωσι μισθόν, θὰ κάθηνται νὰ καπνίζωσι.

§195ΡΙΚΑΚΗΣ. Δίδω τότε 20 λεπτὰ τοῦ κομιστοῦ καὶ λαμβάνω ἐγὼ τὸ τηλεγράφημα.

§196ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν καλῶς ἐνόησα τοὺς ἀντιλέγοντας, αἱ ἀντιῤῥήσεις των προέρχονται ἀπὸ τὸν φόβον, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν οἱ θέλοντες ν’ ἀναδεχθῶσι ταύτην τὴν ἐργασίαν καὶ νὰ τὴν ἐκτελέσωσι πιστῶς. Ἀλλ’ ἂς φέρωσιν ἓν παράδειγμα θέσεως τριακονταδράχμου, εἰκοσαδράχμου, δεκαδράχμου, ἡ ὁποία νὰ ἔμεινε κενή, διότι δὲν εὑρέθη ἄνθρωπος νὰ τὴν δεχθῇ· τοιοῦτον φόβον μὴ τὸν ἔχετε, καὶ πολὺ ὀλίγα θὰ ἦναι τὰ τηλεγραφήματα, ὥστε νὰ ἔχῃ 10 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν ἔμεινε θέσις κενή, ἔστω καὶ δεκάδραχμος, δι’ ἔλλειψιν προσώπου. Εἶπεν ὁ κ. Ῥικάκης, ὅτι θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσωσιν 20 λεπτὰ ἢ μίαν δραχμήν, ἵνα λάβωσι τὰ τηλεγραφήματα· αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ ὅταν πληρώνηται. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν πιστὴν διανομὴν τῶν τηλεγραφημάτων, μὲ τὸ σύστημα τοῦτο εἴμεθα πλέον ἐξησφαλισμένοι· καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ῥάλλης, ὁ κομιστὴς τώρα θὰ τὸ πηγαίνῃ ταχέως καὶ ἀσφαλῶς. Πρέπει νὰ κατηργηθῇ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, τὸ ὁποῖον μᾶς κοστίζει λίαν ἀκριβὰ, καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν εἴμεθα τόσον εὐχαριστημένοι ὡς πρὸς τὴν ταχεῖαν διανομήν.

§197ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ μανθάνῃ τις ταχέως πᾶν τὸ διαπραττόμενον ἐν μεμακρυσμένοις τόποις, μεθ’ ὧν ἔχει συνδεδεμένα συμφέροντα σπουδαῖα· πᾶν δὲ τὸ διευκολύνον τὴν ταχεῖαν τῶν τηλεγραφικῶν εἰδήσεων μεταβίβασιν θεωρεῖται καὶ εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένον μετὰ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, διότι εἶναι τὸ ἀναγκαῖον συμπλήρωμα αὐτῆς. Ἄρα ἡ Πολιτεία, ἀναλαμβάνουσα τὴν ἀντὶ ὡρισμένου τιμήματος ἐξυπηρέτησιν τῆς κοινωνικῆς ταύτης ἀνάγκης, ὀφείλει νὰ προνοῇ περὶ παντὸς τοῦ συντελοῦντος εἰς τὴν ἀκριβῆ πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης· ἄρα δέον νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἄμεσον καὶ ἔγκαιρον παράδοσιν τοῦ τηλεγραφήματος εἰς τὸν πρὸς ὃν ἀπευθύνεται τοῦτο, διότι ἄλλως δὲν ἐκπληροῖ τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν. Τὸ δὲ προτεινόμενον μέτρον ἀναιρεῖ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τῆς Πολιτείας καὶ ματαιοῖ τὸν σκοπὸν τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, διότι ἡ δι’ αὐτοῦ προσποριζομένη εἰς τὸ δημόσιον ὠφέλεια ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐνεργεῖται ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία, καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν· ὁ δὲ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται χρῆσις τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, δὲν εἶναι τοσοῦτον μικροῦ λόγου ἄξιος, ὥστε νὰ μὴ ἐπιζητήσωμεν διὰ παντὸς τρόπου καὶ διὰ τῆς ἀναγκαίας θυσίας τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐπιτεύξεως αὐτοῦ ἐντὸς, ὅσον ἔνεστι, μικροτέρου χρονικοῦ διαστήματος. Τὸ ζήτημα τοῦτο δύναται νὰ ἔχῃ λυπηρὰς συνεπείας ἐπὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν. Ὑποθέσατε, ὅτι στέλλετε τηλεγράφημα ἐνταῦθα πρὸς φίλον σας, ὅτι συγγενὴς ἀσθενῶν τρέχει τὸν ἔσχατον κίνδυνον καὶ εἶναι ἀνάγκη ἀποστολῆς ἰατροῦ, καὶ τὸ τηλεγράφημα τὸ λαμβάνει ὁ φίλος ὑμῶν μετὰ 4 ἢ 5 ὥρας ἀπὸ τῆς ἀφίξεώς του, ἀφοῦ πλέον τὸ ἀτμόπλοιον ἀνεχώρησεν. Ἔρχεται τηλεγράφημα ἐκ Λονδίνου πρὸς ἕνα ἔμπορον, ἀναγγέλλον, ὅτι ἠρνήθησαν τὴν ἀποδοχὴν συναλλαγματικῆς του, καὶ φθάνει μὲν τὸ τηλεγράφημα ἐγκαίρως, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ τηλεγραφείῳ ὁ κομίσων αὐτὸ εἰς τὸν ἔμπορον, καὶ παρέρχονται ὧραι τέσσαρες, πέντε, ἐνῷ ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ δοθῇ, διὰ νὰ φθάσῃ ἐγκαίρως ἡ ἀπάντησις καὶ προληφθῇ οὕτως ἡ διαμαρτύρησις τῆς συναλλαγματικῆς. Ὅταν δὲν ἦναι ἐξησφαλισμένον, ὅτι τὸ τηλεγράφημα θὰ φθάσῃ μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς ταχύτητος καὶ ἐγκαίρως, τότε καταργήσατε τοὺς τηλεγράφους. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἵτινες, ἀντὶ μόνης τῆς δεκάρας, ν’ ἀναλάβωσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην· ἀλλ’ εἰς πολλὰς περιστάσεις δὲν θὰ ὑπάρχωσιν οὗτοι ἐν τῷ τηλεγραφείῳ, ἕνεκεν τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῆς ἀντιμισθίας. Δὲν γνωρίζετε ἄλλως τε, ὅτι οἱ τηλεγραφηταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐργάζονται πολλάκις ἡμέραν καὶ νύκτα, καὶ ἐὰν δὲν ἔχουν καὶ ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος νὰ τοὺς βοηθῇ, δὲν θὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὸ ἔργον των.

§198Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταί, ἠθέλησαν νὰ παραστήσουν τὸ πρᾶγμα λίαν σπουδαῖον, ὅτι πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῆς ὑπηρεσίας, πρόκειται περὶ...

§199ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Περὶ συμφερόντων.

§200ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, εἶσθε ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατέχετε μίαν θέσιν, καὶ δὲν πρέπει νὰ διακόπτητε.

§201ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ, ὅταν ὁμιλῶ, δὲν σᾶς ἐμπαίζω, σπουδάζω· σεῖς ἐμπαίζετε.

§202ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐμπαίζω κανένα, καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ τώρα μάρτυρα αὐτὸν τὸν κ. Μεσσηνέζην· ἔχετε ὑπομονήν. Λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος· νομίζω μάλιστα, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τὰ τηλεγραφήματα θὰ δίδωνται ταχύτερον, καὶ ἡ μυστικότης αὐτῶν θὰ διατηρῆται ἀσφαλέστερον. Διερχόμενος ἐξ Αἰγίου, ἔμαθον παρὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Αἰγιαλείας κ. Ἰωάννου Μεσσηνέζη, ὅτι οὐδεμία μυστικότης ὑπάρχει εἰς τὸ τηλεγραφεῖον, ὅτι τὰ τηλεγραφήματά του ἦσαν δημόσια, ὅτι λίαν βραδέως ἔφθανον εἰς τὴν οἰκίαν του. Θὰ ἀναφέρω ἐπίσης ἓν ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸν κ. Κατσανδρῆν. Ἐκινδύνευεν ἐν Κορίνθῳ μία ἀνεψιά του· ἐκλήθη ἀπὸ Κόρινθον τηλεγραφικῶς ὅπως μεταβῇ ἐκεῖ, καθ’ ὅσον ἐπιστεύετο, ὅτι θὰ ἀπέθνησκεν· εὐτυχῶς δὲν ἀπέθανεν. Ὁ κ. Κατσανδρῆς τηλεγραφεῖ εἰς Κόρινθον, ὅτι ἀναχωρεῖ, ἐλήφθη δὲ ἐκεῖ τὸ τηλεγράφημα 2 ὥρας μετὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Κατσανδρῆ.

§203ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἐτηλεγράφησα ἐδῶ ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον, ὅτι θὰ ἔλθω, καὶ ἦλθα ἐγὼ πρὸ τοῦ τηλεγραφήματος.

§204ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ αὐτὸς ἐτηλεγράφησα εἰς τὸ Αἴγιον, ὅτι ἀναχωρῶ εἰς τὴν πατρίδα· ἀνεχώρησα ἀπ’ ἐδῶ καὶ μετὰ 24 ὥρας ἔφθασα εἰς τὸ Αἴγιον, καὶ ἀφοῦ ἔμεινα 5 ὥρας εἰς τῆς ἀδελφῆς μου, ἦλθε τὸ τηλεγράφημά μου, ὅτι ἀναχωρῶ ἐντεῦθεν. Ὁ κ. Μεσσηνέζης δὲν θὰ ἀρνηθῇ, ὅτι αὐτὰ τὰ παράπονα μοὶ τὰ ἔκαμε δραματικώτατα ἐν Αἰγίῳ. Ἀλλὰ λέγουν, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθοῦν κλητῆρες. Αὐτὸς εἶναι φόβος ἐντελῶς μάταιος, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ εὑρεθοῦν πολλοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ περιμένουν ἀπέξω ἀπὸ τὸ τηλεγραφεῖον, διὰ νὰ παραλάβουν τὰ τηλεγραφήματα πρὸς διανομήν, ἐνῷ εἰς τοὺς σήμερον διωρισμένους ὡς ἀνήκοντας εἰς μίαν φατρίαν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ ὁ τηλεγραφητής, διότι ὑποστηρίζονται ἀπὸ τοὺς ἰσχυρούς. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν αὐτὸς ὁ φόβος, τόσον δὲ περισσότερον σεῖς δὲν ἔπρεπε νὰ κάμνετε αὐτὴν τὴν ἔνστασιν, διότι σεῖς παραπονεῖσθε, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, οὔτε μυστικότης, οὔτε πεποίθησις εἰς τοὺς ὑπαλλήλους δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§205ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καθὼς γνωρίζω ἀπὸ τὴν Ἱερὰν Γραφήν, ὁ Θεὸς ἐτιμώρησε τὸν διάβολον διὰ τὴν ὑπερηφάνειάν του. Αὐτὴν τὴν ὑπερηφάνειαν βλέπω εἰς τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ἀπορῶ, ὅτι οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ ἠμποροῦν νὰ εἰποῦν πράγματα ὅλως ἀντικείμενα εἰς τὴν πραγματικότητα· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης λέγει, ὅτι θὰ κάθηνται ἔξω τοῦ τηλεγραφείου ἄνθρωποι καὶ θὰ δίδουν τὰ τηλεγραφήματα, ὅπως εἶναι ἐδῶ τὰ παιδιὰ, τὰ ὁποῖα μεταφέρουν τὸ ψώνιον. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μετρᾷ ὅλην τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν Ζάκυνθον, ἡ ὁποία ἔχει 60 χιλ. ψυχὰς, ὅτι καὶ μὲ δέκα δραχμὰς εὑρίσκονται ἄνθρωποι νὰ ὑπηρετήσουν. Ἐὰν εὑρίσκωνται εἰς τὴν πατρίδα του, εἰς τὴν ἰδικήν μου δὲν εὑρίσκονται, διότι εἰς τὴν πατρίδα μου δὲν τοὺς τραβοῦν ἐπαῖται τοὺς ἀνθρώπους, ἅμα ἀποβιβασθοῦν εἰς τὴν προκυμαίαν. Ἡ πεῖνα γεννᾷ τὰ ἐγκλήματα. Ὅποιος ἔχει μία δραχμὴ τὴν ἡμέρα, δὲν πεινᾷ· ὅταν ὅμως τοῦ δίδῃς 30 καὶ 40 λεπ. τὴν ἡμέραν, ἡ πεῖνα θὰ τὸν ὠθήσῃ νὰ κάμῃ ἔγκλημα. Καὶ δὲν τρέχουν μόνον τὰ ἰδιωτικὰ τηλεγραφήματα κίνδυνον, τρέχουν καὶ τὰ δημόσια· ἔρχεται τηλεγράφημα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐκοινοποιήθη μία ἔγκρισις δημοπρασίας, αὐτὸς δὲ τὸ ἀφίνει διὰ τὴν αὔριον.

§206Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐξησφαλισμένα μὲ τὸν κλητῆρα;

§207ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι βεβαίως.

§208ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε λάθος.

§209ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Σεῖς ἔχετε λάθος.

§210ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἡ συζήτησις αὕτη ἦτο περιττή. Ἐγὼ ὅμως ὀφείλω, ψηφιζομένου τοῦ πρώτου ἄρθρου, νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν, διὰ νὰ ἦμαι συνεπὴς καὶ ἐγὼ εἰς ἐμαυτὸν, καὶ διὰ νὰ ἦναι καὶ ἡ Βουλὴ συνεπὴς, ἀφοῦ ἐψηφίσθη ἡ τηλεγραφικὴ σύμβασις εἰς τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ψηφίσητε ἀμοιβὴν δι’ ἕκαστον τῶν ἐσωτερικῶν ἰδιωτικῶν τηλεγραφημάτων, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δὲν ἐπιτρέπεται τοιαύτη ἀμοιβή.

§211ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ οὐδέποτε ἐξέφερα παράπονα κατὰ τῶν διανομέων τῶν τηλεγραφημάτων, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ εἰς τὸ Αἴγιον τοὐλάχιστον δὲν παρετήρησα μεγάλην ἅμιλλαν περὶ τὸ ζητεῖν τὰς τοιαύτας θέσεις. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπὶ δεκαετίαν ὅλην εἷς καὶ μόνος ἦτο ὁ κομιστὴς ἐν Αἰγίῳ τῶν τηλεγραφημάτων, καὶ πώποτε τὰ κόμματα ἔσπευσαν νὰ παύσουν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, τὸν ἀποζῶντα ἀπὸ τὸν πενιχρὸν αὐτοῦ μισθὸν, καὶ ἀπὸ τοῦ θανάτου του τὸν διαδεχθέντα αὐτὸν οὐδεὶς ἀκόμη ἐσκέφθη νὰ τὸν παύσῃ. Δὲν εἶναι λοιπὸν θέσις τόσον ἐπιζήτητος, ὥστε νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ἦναι 10 καὶ 15 ἄνθρωποι ἕτοιμοι καὶ πρόθυμοι νὰ παραλάβωσι τὰ τηλεγραφήματα καὶ νὰ κοινοποιήσωσιν αὐτὰ ἀντὶ τῆς δεκάρας. Ἐκτὸς τούτου ὁ κλητὴρ θὰ ἦναι ἀδιακόπως προσκεκολλημένος εἰς τὸ γραφεῖον, ἐνῷ οἱ διανομεῖς κατὰ τὸ νέον σύστημα δὲν εἶναι ἐλπιζόμενον, ὅτι θὰ μένωσι διηνεκῶς παρὰ τῷ τηλεγραφείῳ, μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσιν ἐκ τῆς δεκάρας, ἐπὶ μίαν δὲ ὥραν ἀρκεῖ ν’ ἀπουσιάσωσιν, ὅπως ἐπέλθῃ ζημία πολλάκις ἀνεπανόρθωτος εἰς τὸν πολίτην, ὅστις βλέπων, ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ διεύθυνσιν τῆς πολιτείας, ἐπίστευσεν, ὅτι δι’ αὐτῆς ἠδύνατο νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντά του. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ κ. Δ. Ν. Καλλιφρονᾶς.)

§212ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν τὸ σύστημα τὸ μέχρι τοῦδε ἔχῃ ἐλαττώματα, δύνασθε νὰ τὰ διορθώσητε, προσδιορίζοντες προσόντα ἢ καὶ θητείαν τῶν κλητήρων. Εἰς Τῆνον, Ὕδραν καὶ Σπέτσας, ὅπου ὑπάρχει εἷς τηλεγραφητὴς μόνος, μόλις δὲ 10 ἢ 5 τηλεγραφήματα φθάνουσιν, ὁ διανομεὺς αὐτὸς ὁ ἄμισθος, ὁ ἐπαίτης, ὁ ῥακενδύτης, ὁ ὁποῖος περιμένει νὰ ζήσῃ ἐκ τῶν 5 ἢ 10 τηλεγραφημάτων, θὰ κάμῃ καὶ μίαν ἄλλην ἐργασίαν, διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰς ἀνάγκας του. Ὅταν δὲ φθάσῃ τὰ τηλεγράφημα, ὁ διανομεὺς δὲν θὰ ἦναι παρὼν, ὁ δὲ τηλεγραφητὴς οὐδένα ἄνθρωπον ἔχει, ἵνα στείλῃ πρὸς αὐτόν. Ἐὰν δὲ ὁ τηλεγραφητὴς ἀναγκασθῇ νὰ λείψῃ μίαν ὥραν, τίς θὰ τὸν εἰδοποιήσῃ, ὅτι πρόκειται νὰ λάβῃ τηλεγράφημα; Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι σπουδαῖα καὶ σοβαρά. Ὀφείλετε, κύριοι, ὅταν κυβερνᾶτε, ν’ ἀντέχητε εἰς τοὺς πειρασμούς. Τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ κἂν εἰς συζήτησιν. Ἐννοῶ ἂν ἤρχετο ἡ κυβέρνησις νὰ φέρῃ προσόντα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ θέλετε νὰ προλάβητε ἀπὸ ἓν μέρος μίαν κατάχρησιν, δὲν πρέπει νὰ παραβλάψητε ἄλλα μέρη, ὧν ὁ πληθυσμὸς εἶναι μικρὸς καὶ τὰ τηλεγραφήματα ἀραιά. Δὲν εἶναι σπουδαῖα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα φέρετε. Λοιπὸν ἐπιμένω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ τροποποιήσῃ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε, προσδιορίζουσα προσόντα, ἢ νὰ τὸν ἀναβάλῃ. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 μ. μ.