1880.04.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 102

τῆς 3 Ἀπριλίου 1880.

(Πέμπτη.)

Ὥρα 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΔΡΟΣΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ φέρωσιν ἀκριβεῖς σημειώσεις, ὁ μὲν πρῶτος τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ μιᾶς ἑκάστης Ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων νήσων, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἤδη λειτουργοῦντος συστήματος τῆς δεκάτης· εἶναι ἐργασία εὔκολος, ἥτις δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἀπὸ τὰ βιβλία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐντὸς ¼ τῆς ὥρας· ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν ἀναλυτικὸν πίνακα τῆς στατιστικῆς τοῦ κ. Μανσόλα, τὸν περιέχοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀροτήρων κτηνῶν ἑκάστης τῶν αὐτῶν Ἐπαρχιῶν, διότι εἰς τὴν δημοσιευθεῖσαν στατικὴν τοῦ 1875 τοῦ κ. Μανσόλα δὲν ὑπάρχει εἰμὴ μόνον τὸ σύνολον, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει κατ’ ἐπαρχίαν. Αἱ πληροφορίαι αὗται εἰσὶν ἀναγκαιόταται διὰ τὴν μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεως ἐμοῦ καί τινων ἴσως ἐκ τῶν συναδέλφων Βουλευτῶν ἐκ τῶν Κυκλάδων νήσων, διότι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς εἰμὶ ἀποφασισμένος νὰ καταψηφίσω τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, φοβοῦμαι ἀφ’ ἑτέρου μὴ οἱ συμπολῖταί μου Τήνιοι, τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διὰ τοῦ προτεινομένου πρὸς ἀντικατάστασιν συστήματος, φορολογηθῶσι πλειότερον παρ’ ὅσον φορολογοῦνται διὰ τῆς ἐπαράτου δεκάτης.

§2ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙ-

ΚΩΝ. Μάλιστα, θέλομεν φέρει τὰς σημειώσεις ταύτας.

§3ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας εἰς τοὺς δήμους αὐτῆς καὶ περὶ συμβιβασμοῦ τῶν πρὸς τὸ δημόσιον διαφορῶν. Τὴν πρότασιν ταύτην, εἰς ἣν συνεχωνεύθησαν αἱ προϋποβληθεῖσαι, ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀναπτύξω κατὰ τὴν συζήτησιν.

§4ΠΟΛΥΛΑΣ. Ποῖος τὴν ἔκαμε;

§5ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὴν ἔκαμον ἐγὼ ὡς Βουλευτής· εἶναι δικαίωμά μου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθη, κύριοι, καὶ διενεμήθη ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. — Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις τραπεζῶν καὶ περὶ ἐπικυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης συμβάσεως.

§8ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐγένετο εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν, ἀπεφασίσθη νὰ ἦναι ἐν Ἑλλάδι, ἢ ἐν Ἑπτανήσῳ;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν διεπραγματεύθημεν μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης σύμβασιν νέαν, ἡμεῖς ἁπλῶς συμπληρωματικά τινα ἄρθρα διεπραγματεύθημεν μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης· ἐλύσαμεν κατ’ ἀρχὴν τ’ ἀποῤῥέοντα ζητήματα ἐκ τοῦ ἐπὶ τοῦ ΛΑʹ νόμου στηριζομένου διατάγματος, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς εἶχεν ἀμφισβητηθῆ ἐνταῦθα, παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν τράπεζαν δικαιώματά τινα καὶ τῇ ἐπεβάλομεν ἀντιστοίχους ὑποχρεώσεις· ἐξακολουθεῖ ὅμως ἡ τράπεζα ὑφισταμένη, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος.

§10Σ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Θὰ γείνουν πολλὰ ἄτοπα, ἂν ἡ ἕδρα ἐξακολουθῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λευκάδος γνωρίζει, ὅτι ἡ Ἰονικὴ τράπεζα εἶχε τύχει παρατάσεως ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ὅτε ἡμεῖς διεπραγματεύθημεν πρὸς αὐτήν. Περὶ τῆς ἕδρας ὤφειλε νὰ προνοήσῃ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις τῇ ἐχορήγησε διὰ διατάγματος τὴν παράτασιν τῆς διαρκείας αὐτῆς. Διὰ διατάγματος ἡ τράπεζα ἐκείνη εἶχε λάβει δικαίωμα, ὅπως ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὡς καὶ πρότερον ὅροις παρατείνῃ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς ἐπὶ 20 ἔτη, ἡμεῖς δὲ ἁπλῶς τὴν παράτασιν ταύτην τὴν ἐπὶ 20 ἔτη ηὐξήσαμεν ἐπὶ 25. Δὲν ἠδυνάμεθα, χάριν τῶν 5 τούτων ἐτῶν, ν’ ἀπαιτήσωμεν τοιαύτην ῥιζικὴν μεταβολὴν, ἀπῃτήσαμεν ὅμως ἄλλα σπουδαῖα, καὶ ἰδοὺ τί ἀπεκτήσαμεν. Ἡ Ἰονικὴ τράπεζα διὰ τῆς συμπληρωτικῆς ταύτης συμβάσεως ὑποχρεοῦται νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς ἀγρότας τῶν Ἰονίων νήσων ἐντὸς μὲν τριετίας 1,500,000 δραχμῶν ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις καὶ τόκῳ 5%, ἐντὸς δὲ πενταετίας 2,250,000, τουτέστι τὰ δύω πεμπτημόρια τοῦ παρ’ αὐτῆς καταβεβλημένου κεφαλαίου. Ὡς πρὸς τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια ὑποχρεοῦται νὰ διαθέσῃ τοιαῦτα πρὸς 7%, ἐνῷ τὰ πρῶτα ἦσαν, ὡς εἶπον, πρὸς 5%. Αἱ παραχωρήσεις αὗται τῆς Ἰονικῆς τραπέζης μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ σημαντικαὶ, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι ἀπέναντι αὐτῶν ἔλαβε μὲν προνόμια, τὰ ὁποῖα πρότερον δὲν εἶχεν, ἀλλ’ ὄχι πολὺ μεγάλης σπουδαιότητος. Ἔλαβε πρῶτον τὴν παράτασιν ἀπὸ 20 εἰς 25 ἔτη, ἵν’ ἀφομοιωθῇ μετὰ τῆς ἄλλης τραπέζης· ἔλαβε προσέτι τὰ δικαιώματα τὰ εἰδικὰ, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν σήμερον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, τουτέστι τὴν ἀφομοίωσιν κατὰ τὰ τῆς ἐκτελέσεως πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἐνταῦθα Ἐθνικῆς τραπέζης. Ταῦτα εἶναι τὰ χορηγηθέντα εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν πρόσθετα δικαιώματα, ἀπέναντι δ’ αὐτῶν ἡ τράπεζα ἀνέλαβε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον. Νομίζω, ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις αὗται εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖαι, καὶ ἔχω ἀπόδειξιν τὰ ἑξῆς: ὅτι ἀξιότιμοι Βουλευταὶ ἐκ τῶν Ἰονίων νήσων ἀπετέλεσαν ἐπιτροπὴν, ἵνα σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης καὶ τῆς Ἰονικῆς, ὑπέβαλον δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἡμῶν εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, περιλαβόντες ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ παρ’ αὐτῶν συνταχθέντι διάταξιν, καθ’ ἣν χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦμεν ἡμεῖς διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν ὑπεγράψαμεν, οὐδὲν δὲ ἀντάλλαγμα παρ’ αὐτῆς ἐζήτησαν. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔπραξαν τοῦτο, διότι ἐθεώρουν, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον, συνιστωμένης δευτέρας τραπέζης ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, νὰ μὴ ἀπολαύῃ ἡ προϋπάρχουσα τῶν αὐτῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες ἐκρίθησαν ἀναγκαῖαι διὰ τὴν δευτέραν· ἐθεώρησαν δὲ, καὶ δικαίως κατ’ ἐμὲ, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἰονικὴ τράπεζα δὲν ἐδέχετο νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑποχρεώσεις, οὐχ’ ἧττον, σκεπτόμενοι κατὰ τὸ ἀπόλυτον δίκαιον, δὲν θὰ ἠδυνάμεθα διὰ τοῦτο ν’ ἀρνηθῶμεν νὰ θέσωμεν αὐτὴν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὴν νέαν τράπεζαν καὶ ἐὰν χάριν τῶν προνομίων, ἅτινα ἤθελον χορηγηθῆ εἰς τὴν Ἰόνιον τράπεζαν, ἐκείνη δὲν ἐπείθετο νὰ ὑποκύψῃ εἰς ὑποχρεώσεις, ἔπρεπεν οὐχ’ ἧττον τὰς παραχωρήσεις ταύτας νὰ κάμωμεν πρὸς αὐτήν. Ταύτην δὲ τὴν ἰδέαν περιέλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐν ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου αὐτῆς. Ἤδη κατωρθώθη διὰ τῆς διαπραγματεύσεως πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἄνευ αὐξήσεως τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, ἅτινα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς θὰ τῇ ἐχορηγοῦντο, νὰ ἀναλάβῃ ὑποχρεώσεις σπουδαίας, τουτέστι τὴν χορήγησιν 1,500,000 δραχ. ἐντὸς τριετίας καὶ 2,250,000 μετὰ πενταετίαν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν τῆς Ἑπτανήσου διὰ τριτεγγυημένων γραμματίων, τοῦ πέμπτου δὲ τοῦ κεφαλαίου αὐτῆς εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια, μετὰ πενταετίαν δὲ τοῦ τεταρτημορίου, τῶν μὲν ἀγροτικῶν πρὸς 5%, τούτων δὲ πρὸς 7%. Ἀπεκτήσαμεν δὲ προσέτι καὶ ἄλλο τι, ὅτι, ἐνῷ διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελον χορηγηθῆ πάντα ὅσα παρείχοντο εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, δὲν ὑπεχρεοῦτο ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἵνα παραιτήσῃ τὰς κατὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐνστάσεις αὐτῆς· ἦτο μονομερὲς τὸ γενόμενον· ἡμεῖς παρεχωροῦμεν δικαιώματα εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ αὕτη, ἀπολαύουσα τῶν δικαιωμάτων τούτων, ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθῇ διαμαρτυρομένη. Ἀλλ’ ἤδη διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καταργεῖται καὶ ὁ ΛΑʹ. νόμος καὶ λύονται πάντα τὰ ζητήματα, ἅτινα εἶχον ἀναφυῆ ὡς ἐκ τῆς ἀμφισβητήσεως περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ἐκείνου. Ταῦτα δὲ πάντα ἐγένοντο τῇ ἀμοιβαίᾳ συγκαταθέσει καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ τῇ εὐχαριστήσει ἀμφοτέρων.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἦτο ἠναγκασμένη ὄχι μόνον νὰ παραδεχθῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ τὰ ἐν τῇ συμβάσει σημειούμενα· δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα ἐνεργείας καὶ ἐπιτηδειότητος τῆς Κυβερνήσεως, διότι μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἰς Ἑπτάνησον ἦτο ἀδύνατον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα νὰ ὑπάρξῃ ὅπως εἶχεν. Ἦτο λοιπὸν ἠναγκασμένη ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα νὰ δεχθῇ τοὺς ἰδίους ὅρους, οὓς ἐδέχθη καὶ ἡ Πιστωτικὴ, ἵνα λάβῃ τὰς ἰδίας εὐκολίας, καὶ οὕτω δυνηθῇ νὰ συναγωνισθῇ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ὅ,τι λοιπὸν παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν δὲν εἶναι ἀδιάφορον, εἶναι σπουδαιότατον, ἀφορᾷ εἰς τὴν εὔκολον καὶ ταχεῖαν ἐκτέλεσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν δανείων της· αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι μικρόν. Ἀλλ’ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθησαν αὐτὰ τὰ δικαιώματα, ὑπόκειται καὶ εἰς ἕτερον βάρος, ὑπόκειται εἰς τὴν πληρωμὴν πρὸς τὸ δημόσιον ποσοῦ ἐκ τῶν πρώτων, καὶ περὶ τούτου θὰ κάμω ἄλλοτε λόγον. Ἡ κυβέρνησις πολὺ καλὰ ἔκαμε νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνδραγάθημα τοῦτο· ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἄνευ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ τῶν παραχωρήσεων πρὸς αὐτὴν καὶ τῆς ἐξομοιώσεως αὐτῆς πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἦτο ἀδύνατον νὰ συναγωνισθῇ. Ἑπομένως ὀφείλεται ὅ,τι ἐγένετο εἰς τὴν σύστασιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐγείρει συναγωνισμὸν σπουδαιότατον, ἐπικίνδυνον διὰ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, καὶ διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνθέξῃ, ἑπόμενον ἦτο νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς τὰς ἄλλας τραπέζας. Λέγω ταῦτα, κύριε πρόεδρε, ἵνα θέσω εἰς φῶς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, ὄχι ὅμως νὰ μεμφθῶ καὶ τὴν σύμβασιν· ἡ σύμβασις εἶναι καλή.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω διατί ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ὡμίλησε περὶ ἀνδραγαθήματος· ἡμεῖς ὑπεβάλομεν τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὐδὲν περὶ αὐτῆς εἴπομεν, καὶ σήμερον ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ἄνευ συζητήσεως, ὅτε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὄρους ἔκαμε παρατήρησίν τινα.

§14ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν αὐτὴν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις συνῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· εἴχομεν δώσει παραγγελίαν, ὅπως προνοήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἁπλᾶς πληροφορίας ἐδώσαμεν εἰς ἀπάντησιν τῶν παρατηρήσεων ἐκείνων καὶ οὐδόλως ἀξιοῦμεν, ὅτι ἠνδραγαθήσαμεν· ἐὰν ἦτο τοσοῦτον εὔκολον ν’ ἀνδραγαθήσῃ τις, ἐνταῦθα θὰ εἴχομεν συνέλευσιν ἡρώων. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ παρέλθωμεν παρατήρησίν τινα τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης, διότι θὰ ἦτο ἄτοπον νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα δὲν ὑπέκυψεν εἰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι δι’ αὐτὴν ἐπήγοντό τινα ζημίαν, καὶ τὴν ὁποίαν ζημίαν ἀπεδέχθη ὡς ἀντάλλαγμα τῶν ὠφελειῶν, ἃς παρεχωρήσαμεν εἰς αὐτήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἤθελε πράξει πάντα ταῦτα, ὅσα ὡς ὑποχρεωτικὰ ἐν τῇ συμβάσει ἀνεγράψαμεν, ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ ἔφερεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἔχει συμφέρον, ὅπως πᾶσαι αἱ Τράπεζαι, νὰ τοποθετήσῃ τὰ χρήματά της εἰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ ὄχι εἰς κτηματικὰς, ὄχι εἰς ὑποθήκας. Αἱ Τράπεζαι δὲν δεσμεύουσιν εὐχαρίστως τὰ χρήματά των, συνδέουσαι αὐτὰ μετὰ τῆς γῆς, καὶ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν μετὰ τῆς Ἰονικῆς τοῦτο ἦτο μικρὸν πρόσκομμα, ὅπερ ὅμως εὐκόλως ἤρθη, διότι ὅπως καὶ ἡμεῖς, ἐμφορούμενοι τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς, παρεχωρήσαμεν δικαιώματα εἰς αὐτὴν, οὕτω καὶ ἐκείνη ἀπεδείχθη ἐμφορουμένη τῆς ἐπιθυμίας, ὅπως φανῇ εἰς τὸν τόπον, ὅσον τὸ δυνατὸν, διὰ τῶν μέσων αὐτῆς εὐεργετική. Ἑπομένως ἡ Ἰονικὴ τράπεζα, βλέπουσα, ὅτι ἄλλη τράπεζα συνιστωμένη ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις λαμβάνει δικαιώματα— δικαιώματα χορηγηθέντα καὶ χάριν τῆς τραπέζης, ἀλλὰ καὶ χάριν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑπτανήσου —καὶ ὅτι ἀντ’ αὐτῶν ἡ τράπεζα θὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑποχρεώσεις, ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο δίκαιον ἀπέναντι τοῦ Κράτους, διατεθειμένου νὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτὴν τὰ αὐτὰ προνόμια, ν’ ἀποδεχθῇ καὶ αὐτὴ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ συμβάσει βλέπετε, ὅτι ἀνέλαβεν ἐν τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαθέσῃ 1,500,000 δραχμῶν εἰς δάνεια ἀγροτῶν ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ν’ αὐξήσῃ μετὰ πενταετίαν εἰς 2,250,000 δραχμῶν. Ἐὰν δὲν ἀνελάμβανε τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας, οὐδέποτε ἤθελε πράξει τοῦτο, διότι οὐδὲν συμφέρον εἶχε νὰ συναγωνισθῇ μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης ἐν τῷ πεδίῳ ἐκείνῳ τῶν ἀγροτικῶν δανείων· ἀπεναντίας ἤθελε συναγωνισθῆ μετὰ τῆς Πιστωτικῆς ἐν μόνῳ τῷ πεδίῳ ἐκείνῳ, ἐν ᾧ ἔχουσι συμφέρον αἱ τράπεζαι νὰ ἐργάζωνται καὶ νὰ συναγωνίζωνται· ὥστε ἀνέλαβεν ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ὑποχρέωσιν ἀρκούντως ἐπαχθῆ, ἀλλὰ τὴν ἀνέλαβε, διότι ἤθελε νὰ πράξῃ τοῦτο ὑπὲρ τῶν Ἰονίων νήσων, ἔνθα εἶναι καθιδρυμένη, ὅπως καὶ αἱ Ἰόνιοι νῆσοι καὶ τὸ Κράτος αἰσθάνονται, ὅτι ὀφείλουσιν εἰς ἓν ἵδρυμα, ὅπερ ὑφίσταται πρὸ καιροῦ ἐν τῷ Κράτει, νὰ παράσχωσι τὰς ὠφελείας ἐκείνας, ἃς παρέχουσι καὶ εἰς ἄλλην τράπεζαν ἤδη πρῶτον συνιστωμένην ἐν ταῖς νήσοις.

§16Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ δήλωσις, ἣν ἔκαμεν ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα, ἦτο, ὅτι δὲν δέχεται νὰ διαθέσῃ τὰ ἴδια δικαιώματα εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν· ἐπομένως ἡ ἄρνησις ἤθελε κάμει ἀμφίβολον τὴν ὕπαρξιν τῆς τραπέζης.

§17ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Τραπέζης πῶς κανονίζεται, κ. Πρωθυπουργέ;

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ περὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὅπως καὶ τὰ πλεῖστα θεμελιώδη τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν τράπεζαν, κανονίζονται διὰ προηγουμένων συμβάσεων· αὕτη δὲ ἡ σύμβασις εἶναι ἁπλῶς συμπληρωματικὴ, αὕτη ὁμιλεῖ περὶ προσθέτων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων. Ὡς πρὸς δὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσήνης, ὅτι δηλαδὴ εἴχομεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι...

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι ὅτι εἴχετε ἀναλάβει, ἀλλ’ ὅτι αὐτὴ εἶπεν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοῦτο αὕτη, διότι ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα ὑπέγραψε σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπέκτησε δικαιώματα καὶ ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις, ἐν δὲ τῇ συμβάσει ἐκείνῃ λέγεται ῥητῶς, ὅτι οὐδὲν ἀποκτᾷ ἡ τράπεζα ἀποκλειστικὸν δικαίωμα. Ὅπως ἡ σύμβασις πρὸς τὴν Πιστωτικὴν οὐδεμίαν ἐπιβάλλει ἡμῖν ὑποχρέωσιν ἀντίστοιχον ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος, οὕτω καὶ οὐδὲν εἴχομεν δικαίωμα ἵνα ἐπιβάλωμεν ὑποχρεώσεις εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν ὡς ἀντάλλαγμα δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα λόγῳ δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος καὶ ὠφελείας τῶν νήσων χορηγοῦμεν εἰς αὐτήν. Δίκαιον εἶναι ὅπως διατελῶσιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ οἱ ἄξιοι ἐκτιμήσεως διὰ προσενεχθείσας ὑπηρεσίας εἰς τὰς νήσους καὶ οἱ ἐρχόμενοι νὰ ὠφελήσωσι τὸν τόπον, συνιστῶντες ἐκεῖ νέαν τράπεζαν καὶ εἰσάγοντες δι’ αὐτῆς νέα κεφάλαια καὶ τὸν συναγωνισμόν. Τὸ μέτρον ἄρα, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν μεταχειρισθῆ μετὰ τῆς Πιστωτικῆς συμβαλλόμενοι, τὸ αὐτὸ ὀφείλομεν νὰ μεταχειρισθῶμεν καὶ μετὰ τῆς Ἰονικῆς συμβαλλόμενοι. Καὶ πρὸς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν ὀφείλομεν νὰ παραχωρήσωμεν ὅ,τι παραχωροῦμεν πρὸς τὴν Πιστωτικὴν, καὶ πρὸς ταύτην, ἐρχομένην ἤδη νὰ ἐξασκήσῃ τὸν συναγωνισμὸν, ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ παραχωρήσῃ ὅσα καὶ εἰς τὸ προϋπάρχον ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις τραπεζικὸν κατάστημα. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§21Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ μέλλω νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον ὅλων τῶν τραπεζῶν καὶ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν. Παρακαλῶ, αὔριον νὰ γείνῃ μία κανονικὴ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων, διότι θεωρῶ τὰς συμβάσεις αὐτὰς καὶ ἀντισυνταγματικὰς καὶ ὀλεθρίας καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ σημειώσητε πρῶτον, ὅπως ἀγορεύσω ἐναντίον αὐτῶν τῶν συμβάσεων.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡ γʹ ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης, καὶ θέλω σᾶς δώσει τὸν λόγον. Βʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§23ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν καθέκαστα εἰς τὴν γʹ συζήτησιν.

§24ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὑποβάλλω τὴν παρὰ τοῦ κ. Σταΐκου αἰτηθεῖσαν κατάστασιν τῶν ἀριθμῶν τῶν καθ’ ἑκάστην διδομένων εἰς ὅλον τὸ Κράτος φρουρῶν, σταθμῶν κλπ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις περὶ προσθήκης ἄρθρων τινῶν ἐν τῷ ἀπὸ 2 Ἰουνίου 1860 ΦΚΓʹ νόμῳ περὶ διορισμοῦ πολιτικῶν γεωμετρῶν.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Χθὲς ἤθελον νὰ εἴπω δύω λέξεις, ἀλλ’ ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις. Παραχωροῦνται εἰς τοὺς γεωμέτρας ἐπιμίσθια 10 λεπτῶν διὰ τὰ ἐπίπεδα καὶ 20 λεπτῶν διὰ χωρομέτρησιν. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτοὶ εἶναι ὑπάλληλοι καὶ μισθοδοτοῦνται, καὶ ἡμεῖς ἐκάμομεν σφοδρὰς συζητήσεις καὶ διὰ τὰ ἐλάχιστα ἐπιμίσθια.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀφοῦ γίνεται συζήτησις, ἀφήσατέ το.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρεμματικῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐνεργούντων καταμέτρησιν δασῶν.

§29ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν ἀντιῤῥήσεις.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ καὶ αὐτό.

§31ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἴσα ἴσα κυβερνώμεθα ἐπὶ 50 ἔτη, καὶ δὲν ἔχομεν ἕνα χάρτην τῶν δασῶν.

§32ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν ψηφισθῶσι καὶ τὰ δύω αὐτὰ νομοσχέδια ὡς καὶ τὸ περὶ στρεμματικῆς ἀποζημιώσεως, θὰ ἀνασταλῶσιν ὅλαι αἱ γεωμετρικαὶ ἐργασίαι, διότι δὲν ὑπάρχει νόμιμος τρόπος πληρωμῆς τῶν γεωμετρικῶν δικαιωμάτων. Μέχρι τοῦδε εἴχομεν δύω διατάγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐστηρίζοντο εἰς νόμους, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ὑπηρεσία ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ πληρωμὴ αὕτη δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ παραβάσεως τῶν νόμων· ὑπεβλήθησαν λοιπὸν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, διὰ νὰ νομιμοποιηθῶσι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐν τοῖς νομοσχεδίοις ἐσημειώθησαν ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι εἶναι εἰς τὰ διατάγματα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῶσι, διότι ἄλλως θὰ σταματήσῃ ἡ γεωμετρικὴ ὑπηρεσία.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ γίνεται συζήτησις, ἀναβάλλεται.

§34Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προχθὲς ἔκαμα πρότασιν ἀφορῶσαν τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τῶν πλοίων· ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἐτέθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ τεθῇ;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τεθῇ, ἀλλὰ, κατὰ τὸν γενικὸν κανόνα, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις, θὰ ἀναβληθῇ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ.

§38ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρότασις νόμου, περὶ τοῦ ἀποδοτέου μέρους ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἐκ τῆς θηραϊκῆς γῆς εἰς τὸν δῆμον Θηρασίας. Ὁ δῆμος αὐτὸς εἶναι ἄπορος· θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἐγγραφῇ ἡ πρότασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐπιψηφισθῇ, ἀφεύκτως ὁ δῆμος αὐτὸς θὰ ἀποσυντεθῇ, διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἐγγραφῆ. Γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης πρὸς σύστασιν τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τὸ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχεται ἡ γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως 4 συμβάσεων θαλασσοπλοϊκῶν.

§43Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μεταξὺ τῶν συμβάσεων αὐτῶν εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ σύμβασίς τις μεταξὺ τοῦ δημοσίου καί τινος Δημητρίου Μιχαὴλ, περὶ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὀνομαζομένης «Μικρὰ Ἀσία». Παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ καὶ τὴν σύμβασιν αὐτήν· τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον δὲν τὴν ἔφερε, διότι ἔφερε γενικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἂν ἡ Βουλὴ ἐπεψήφιζε, δὲν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίζωμεν ἑκάστοτε ἰδιαιτέρως ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν τῶν Νομοσχεδίων. Ἂν λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐπιμένῃ νὰ συζητηθῇ γενικὴ πρότασις, δηλ. τοῦ νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κάμνῃ συμβάσεις μὲ τὰς παρουσιαζομένας ἑκάστοτε ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας, παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, διότι εἶναι ἑτοίμη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὸ τμῆμα μοῦ εἶπε χθὲς, ὅτι διεβιβάσθη ἐδῶ, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ὑπάρχει. Θὰ παραγγείλω νὰ τὴν εὕρουν.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν πρόκηται νὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ γενικοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δίδει τέλος εἰς πᾶσαν ἀνάγκην συζητήσεως ἐπὶ τῶν Νομοσχεδίων περὶ τῶν συμβάσεων μεθ’ ἑκάστης τῶν ἑταιριῶν.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἦναι συντομωτάτη, διότι παρατηρῶ, ὅτι συζήτησιν παρατεταμένην καὶ εὐρεῖαν θὰ κάμῃ ὁ κ. Ἰακωβάτος. Τώρα αἱ ἄλλαι συμβάσεις αἱ θαλασσοπλοϊκαὶ ἔχουν τὴν συγκατάθεσιν ἀμφοτέρων τῶν μερίδων, διότι ἡμεῖς τὰς ὑπεβάλαμεν, τὸ Ὑπουργεῖον τὰς ἀπεδέχθη. Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἦναι συντομωτάτη.

§47ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὴν νῆσον τοῦ Πόρου δὲν ὑπάρχει ὕδωρ, ἀλλ’ εἰς τὴν Μονὴν ὑπάρχει. Λοιπὸν ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, ὅπως τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τῆς Μονῆς δωρηθῇ εἰς τὴν νῆσον.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὑποβάλλω Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ διεθνοῦς τηλεγραφικοῦ κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἤρξατο ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου. Εἶναι κατεπεῖγον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχομεν τὰς θαλασσοπλοϊκὰς συμβάσεις. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον.

§50Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, δι’ οὗ κυροῦνται αἱ τέσσαρες συμβάσεις, εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται ὁμοίως δεκτὸν τὸ σύνολον.) (Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεων μετὰ τῆς διευθύνσεως τῶν Αἰγυπτιακῶν ἀτμοπλοίων.)

§52ΖΑΛΩΝΗΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν, ἥτις ἐψηφίσθη, παρατηρῶ μετὰ λύπης, ὅτι αἱ προσεγγίσεις Ἄνδρου, Τήνου, Θήρας οὐδόλως ἀναφέρονται. Ἐπειδὴ οἰκειοθελῶς ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῆς Αἰγυπτιακῆς πρὸ ἑνὸς ἔτους αἱ γραμμαὶ αὗται ἐκτελοῦνται, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ, ὅτι θὰ ἦναι ὑποχρεωτικαὶ αὐταὶ αἱ γραμμαὶ, τὰς ὁποίας οἰκειοθελῶς πρὸ ἔτους ἐκτελοῦσι.

§53ΚΑΡΑΒΑΣ. Ἡ Κύμη, καθὼς ἠξεύρετε, κύριοι, ἔχει πλοῖα πολλὰ καὶ κάμνει μεγάλην ἐξαγωγὴν διαφόρων ἐμπορευμάτων οἴνων, ἐλαίου κλπ. καθὼς καὶ ἡ Κάρυστος καὶ ἡ Σκῦρος ἐξάγει διάφορα προϊόντα· τὰ ἀτμόπλοια διέρχονται ἔξωθεν τοῦ λιμένος τῆς Κύμης, Καρύστου καὶ Σκύρου. Ἑπομένως δὲν εἶναι δύσκολον νὰ προσορμίζωνται καὶ ἐκεῖ, καὶ παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἐνεργήσῃ παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ ταύτῃ, ὥστε νὰ προσεγγίζωσι καὶ εἰς τοὺς εἰρημένους λιμένας τὰ ἀτμόπλοια.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις ἀναγράφει τὰς ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς ὑποβάλλεται ἡ ἑταιρία, δὲν περιέχει δὲ τὰς προσεγγίσεις ταύτας. Ἡ ἑταιρία ὅμως τὰς προσεγγίσεις ταύτας τὰς ἐκτελεῖ, καὶ τοῦτο ὠφελεῖ τὸν τόπον. Ἔπρεπε νὰ ὑπογραφῇ σύμβασις καὶ ἄνευ τῶν προσεγγίσεων ἐκείνων, ἀφοῦ ἡ ἑταιρία δὲν ἐπρότεινε ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρεωτικῶς τὰς προσεγγίσεις, ἀναγράφουσα αὐτὰς ἐν τῷ δρομολογίῳ αὑτῆς. Δὲν δυνάμεθα δὲ ἡμεῖς νὰ ἀπαιτήσωμεν παρὰ τῆς ἑταιρίας ὅπως μεταβάλῃ τὸ δρομολόγιον, διότι τὸ χορήγημα τῆς ἀτελείας, τὸ ὁποῖον γίνεται ὑπὸ τοῦ δημοσίου, εἶναι τόσον μικρὸν, ὥστε ἀπέναντι αὐτοῦ οὐδεμίαν προσέγγισιν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ Κράτος. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὴν ἑταιρίαν ταύτην, ὅτι πρὸ καιροῦ αὕτη διατελεῖ ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὀρθῶς ποιοῦσα, δὲν ὑπέβαλεν αὐτὴν ὁριστικῶς εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τελῶν, ἐπιφυλασσομένη, ὅπως ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν πληρωμὴν ἢ ἀπαλλάξῃ αὐτὴν τῆς πληρωμῆς μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἤδη διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀπαλλάσσεται ἡ ἑταιρία τῆς πληρωμῆς τῶν τελῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκτελέσεως τῶν πλόων. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι τοῦτο δίκαιον, διότι ἡ ἑταιρία προσέφερεν εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς συμβάσεως ἀναγνωρίζει ἡ Κυβέρνησις ὡς ἱκανὸν ἀντάλλαγμα τῶν ἀτελειῶν, ἃς τῇ παρέχει. Ἀφοῦ αἱ ὑπηρεσίαι παρεσχέθησαν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπωφεληθῇ τὸ Κράτος ἐκ τῆς περιστάσεως, ὅτι δὲν ὑπῆρχε σύμβασις, ἵνα ζητήσῃ τὰ τέλη, ὧν ἀπαλλάττει τὴν ἑταιρίαν ἐν τῷ μέλλοντι, χάριν τῶν αὐτῶν ὑπηρεσιῶν.

§55ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἅπαντα τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν τὰς αὐτὰς ὠφελείας, νὰ ἔχουν καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις· ἂν τὸ ἀτμόπλοιον τοῦ Γουδῆ προσεγγίζῃ εἰς τὸν Πόρον, νὰ προσεγγίζῃ καὶ τοῦ Πεταλᾶ.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐψηφίσθησαν ἤδη αἱ συμβάσεις περὶ τῶν ἀτμοπλοίων ἐκείνων, κατὰ δὲ τὰς συμβάσεις, ὅπου γίνεται ἡ προσέγγισις, ἀπαλλάσσεται τὸ ἀτμόπλοιον τῆς πληρωμῆς τέλους. Ἂν προσεγγίσῃ εἰς Πόρον, ἔχει ἀτέλειαν ἐν Πόρῳ, ἂν προσεγγίσῃ εἰς Ὕδραν, ἔχῃ ἀτέλειαν ἐν Ὕδρᾳ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς ἑταιρίας ἄλλας ὑποχρεώσεις, εἰς ἀντάλλαγμα τοιούτων ἀτελειῶν.

§57ΖΑΛΩΝΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ συστήσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἐξακολούθησιν τῶν γραμμῶν αὐτῶν. Ὅσοι ἦσαν ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ νομίζω, ὅτι θὰ ἐνθυμῶνται ὅτι, ὅταν ἀφέθη ἐλευθέρα ἡ ἀκτοπλοΐα, πολλοὶ ἔλεγον, ὅτι ἐκ τούτου θὰ ὠφεληθῇ ἡ συγκοινωνία τοῦ Κράτους· δυστυχῶς ὅμως παρετηρήθη, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐγκατελείφθη τὸ προνόμιον, συνέβη τὸ ἀκόλουθον γεγονός: Ἦλθον οἱ κερδοσκόποι ἔμποροι καὶ ἐπροτίμησαν τὰς γραμμὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι φέρουν πρόσοδον εἰς αὐτοὺς, καὶ ἐγκατέλειψαν ὁλοτελῶς τὰ μικρὰ καὶ μεμακρυσμένα ἐκεῖνα μέρη, τὰ ὁποῖα ἀφέθησαν εἰς τὴν τύχην των. Ἔπρεπε βεβαίως νὰ προΐδουν οἱ κ.κ. βουλευταὶ, ὅτι ἀφ’ ἧς ὥρας ἐγκατελείφθη τὸ προνόμιον, ὅτι οἱ κερδοσκόποι ἤθελον ἐκλέξει τὰς μᾶλλον προσοδοφόρους γραμμὰς, ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ὠφελῶνται· καὶ ἤδη ἕτερον παράδειγμα ἔρχεται. Ἡ Αἰγυπτιακὴ ἑταιρία προτιμᾷ τὰς ἄλλας γραμμὰς, περὶ δὲ τῶν γραμμῶν τῆς Ἄνδρου, Τήνου καὶ Θήρας δὲν λέγει τι. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ μέτρον τι καὶ περὶ τῆς συγκοινωνίας τῶν μερῶν τούτων, νὰ γείνῃ, εἰ δυνατὸν, καὶ σύμβασίς τις, ἐκ τῆς ὁποίας τοῦ λοιποῦ νὰ ἔχωμεν τὰ εὐεργετήματα τῆς συγκοινωνίας.

§58ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Καραβᾶς διετύπωσε πρότασιν, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι παρεξηγήθη, διότι ἴσως δὲν τὴν διετύπωσε καταλλήλως. Ὁ κ. Καραβᾶς δὲν ἐνόησε νὰ συμπεριληφθῇ ἄρθρον εἰς τὴν σύμβασιν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ προσεγγίζῃ εἰς Κύμην· ὁ κ. Καραβᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Κύμη εἶναι τόπος, ὅστις ἔχει ἐμπόριον καὶ μὲ τὴν Εὐρώπην καὶ μὲ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἔχει ἀνάγκην νὰ προσεγγίζουν εἰς τὸν λιμένα της ἀτμόπλοια, ὡς καὶ εἰς τοὺς λιμένας Σκύρου καὶ Καρύστου. Καὶ τῳόντι ἔξωθεν τοῦ λιμένος τῆς Κύμης διέρχονται ἀτμόπλοια ἑταιριῶν Εὐρωπαϊκῶν, μετὰ τῶν ὁποίων ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις ἔχει συνάψει συμβάσεις, διέρχονται τὰ Ἰταλικὰ, τὰ Γαλλικὰ, τὰ Αἰγυπτιακὰ ἀτμόπλοια μόλις ἓν μίλιον μακρὰν τοῦ λιμένος· ἐνόησε λοιπὸν ὁ κ. Καραβᾶς, καὶ ἐννοῶ καὶ ἐγὼ, νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατὸν, νὰ μεσιτεύσῃ εἰς μίαν τῶν ἑταιριῶν αὐτῶν, ὅπως ἓν ἀτμόπλοιον προσεγγίζῃ εἰς Κύμην.

§59Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ προλαλήσαντες ματαιοπονοῦν, καὶ αἱ εὐχαὶ τῆς Βουλῆς δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν· τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ συμφέροντος τῶν ἑταιριῶν.

§60ΖΑΛΩΝΗΣ. Κατὰ τὸ λέγειν τοῦ κ. Μπούμπουλη, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν θέλησιν τῶν κερδοσκόπων τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, διότι καθιερώνει τὴν ἀρχὴν, ὅπου κέρδος, ἐκεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ συγκοινωνία.

§61ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.) Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ ἐκ Τήνου θὰ ἦσαν ἀληθῶς πολλοῦ λόγου ἄξιαι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶχεν ἐγκαταλείψει τὰς γραμμὰς ἐκείνας, τὰς λεγομένας μὴ προσοδοφόρους. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εὐτυχῶς οὔτε διάθεσιν ἔδειξε νὰ πράξῃ τοῦτο, οὔτε ἠδύνατο νὰ πράξῃ αὐτὸ, ἀφοῦ οἰκειοθελῶς ὑπέστη τὴν ζημίαν αὐτὴν τοῦ νὰ ἔχῃ καὶ γραμμὰς μὴ προσοδοφόρους ἀπέναντι τῆς ἐπιχορηγήσεως, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος τῇ χορηγεῖ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει τίποτε κοινὸν μὲ τὰς ἄλλας ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας· ἀπεναντίας ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ὀρθῶς ποιοῦσα, κατ’ ἐμὲ, ἀπεδέχθη, αἱ ἑταιρίαι ἐπληθύνθησαν, καὶ εἰς τὰς νήσους ὄχι μόνον τὰ προϋπάρχοντα ἀτμόπλοια ἐξακολουθοῦν τοὺς πλόας, ἀλλὰ προσετέθησαν καὶ ἄλλα. Τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, προσετέθησαν τὰ Αἰγυπτιακὰ ἀτμόπλοια, ὧν ἡ ἑταιρία οἰκειοθελῶς καὶ λίαν ἐπωφελῶς διὰ τὸν τόπον ἤρξατο τὰς ἐν Ἄνδρῳ καὶ Τήνῳ προσεγγίσεις. Ὑποθέτω λοιπόν, ὅτι αἱ προσεγγίσεις αὗται θὰ ἐξακολουθήσουν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἐὰν δὲν ἐγγραφοῦν ἐν τῇ συμβάσει. Βεβαίως ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δυσκολίαν, ὁσάκις δίδεται ἀφορμή, νὰ συνιστᾷ εἰς τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας νὰ προσεγγίζουν εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερα μέρη.

§62ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ζητοῦν.

§63ΔΡΟΣΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, χορηγήσασα διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως ἀτελείας καὶ δωρήσασα εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν ἑταιρίαν σπουδαῖον χρηματικὸν ποσόν, ὀφειλόμενον ὑπ’ αὐτῆς εἰς τὸ Κράτος, ἠδύνατο ἀντὶ τούτων νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελῇ τὰς γραμμὰς ταύτας τῶν νήσων Ἄνδρου, Τήνου καὶ Θήρας, διότι φοβοῦμαι μὴ ἡ ἑταιρία, ἀφοῦ λάβῃ τὴν σύμβασιν, ἐγκαταλίπῃ τὴν γραμμὴν ταύτην.

§64ΚΑΡΥΣΤΙΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, διότι ὅλα αὐτὰ εἶναι προσκόμματα.

§65ΠΑΝΤ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αἱ σημεριναὶ συμβάσεις εἶναι ἄσχετοι πρὸς αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγουν οἱ κύριοι, διότι ἀφοροῦν εἰς ἄλλο πρᾶγμα, καὶ ὄχι εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων.

§66ΖΑΛΩΝΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ κάμῃ σύστασιν.

§67ΔΡΟΣΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης, ἀλλὰ σύστασιν ἐπιβλητικήν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Παρεδέχθη. Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ 18 πρῶτα ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ 19 ἄρθρον.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βρατσάνος προτείνει τροπολογίαν.

§71ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 19 ἄρθρου νὰ προστεθῇ «.... καὶ εἷς ὑπολοχαγὸς γραμματεὺς ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν», διότι ἐδῶ κάτι ἄλλο ὑποκρύπτεται.

§72ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ὅλα αὐτὰ θὰ ἐπιφέρουν νέους πάλιν προβιβασμούς.

§73ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ προστεθῇ ἄρθρον, δι’ οὗ νὰ ἀπαγορεύηται τοῦ λοιποῦ νὰ τίθεται κατ’ αἴτησίν του ὁ ἀξιωματικὸς ἐν ἀποστρατείᾳ. Αὐτοί, περὶ ὧν λέγει ὁ κ. Μυκώνιος, νὰ λαμβάνωνται μὲν ἐκ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ νὰ ἀποσπῶνται.

§74ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ἐὰν δὲν δυσκολεύεται, νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βρατσάνου. Ὅταν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, πράγματι ὑπεπέσαμεν εἰς λάθος· τὸ κυριώτερον εἶναι ἡ τήρησις τῶν μητρῴων, καὶ εἶναι καλὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀξιωματικός, ὅπως εἶναι ἡ τροπολογία.

§75ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὄχι, ἡμεῖς ἐμμένομεν εἰς τὸ κείμενον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι πρῶτον τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μυκωνίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βρατσάνου, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κείμενον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 20.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ εἰς τοῦτο ὁ κ. Βρατσάνος ἔχει τροπολογίαν.

§78ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος νὰ γείνῃ «ὁ ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ διοριζόμενος ἐλεγκτής», διότι περὶ ἑνὸς πρόκειται.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι λάθος, καὶ θὰ διορθωθῇ βεβαίως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βρατσάνου, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 21 ἄρθρον.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βρατσάνος ἔχει καὶ ἐδῶ τροπολογίαν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κείμενον, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Δρόσος προτείνει ἄρθρον πρόσθετον.

§82ΔΡΟΣΟΣ. Εἶναι ἀναγκαιότατον, διότι κατὰ τοῦ ταμείου τούτου πληθὺς δικῶν εἶναι ἐκρεμὴς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἀπόδειξις τῆς ἀναγκαιότητος τῆς προσθήκης ταύτης εἶναι, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περιέχεται εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα τοῦ μακαρίτου Μπότσαρη, καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς.... Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν διάταξιν τὴν ἀπέῤῥιψαν τὰ δικαστήρια, διότι εἶναι εἰς τὸ διάταγμα, καὶ ὄχι εἰς τὸν νόμον.

§83ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω καλὸν, νὰ σταθῶμεν ἐδῶ, ἵνα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν ταύτην καὶ τὴν διατυπώσωμεν καλλίτερον, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ σταθῶμεν ἐδῶ.

§86ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ προστεθῇ ἄρθρον, ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς, ἐὰν δὲν ἦναι 60 ἐτῶν, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν του.

§87ΛΑΠΠΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ τόπος.

§88ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ἅμα φθάσῃ ὁ ἀξιωματικὸς εἰς τὸ ἑξηκοστὸν ἔτος, ὑποχρεωτικῶς μεταβαίνει εἰς σύνταξιν.

§89ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν, διότι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα μεταβαίνουσιν εἰς σύνταξιν ἀξιωματικοὶ εὑρισκόμενοι εἰς ἀκμαίαν ἡλικίαν, καὶ σᾶς ἀναφέρω ὀνομαστὶ τὸν Κολοκοτρώνην, τὸν Ῥόδιον, τὸν Θεοφιλᾶν, οἱ ὁποῖοι ἔφυγον ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἦσαν εἰς ἀκμαίαν ἡλικίαν (θόρυβος).

§90ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ τοῦτο ἀποβλέπει τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἔχει χώραν ἐνταῦθα.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε ἔγγραφον πρότασιν, κύριε Δημητρακάκη.

§92ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει ἡ πρότασις μὲ νόμον περὶ ταμείου;

§93ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ σχέδιον περὶ ναυτικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Στόλου.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πρότασις παρὰ τοῦ κ. Δουζίνα νὰ προταχθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ ναυτικῶν μηχανικῶν.

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§96ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, τὸ Νομοσχέδιον ὑπάρχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἶναι εἰς τοὺς τελευταίους ἀριθμοὺς, ἀλλὰ δὲν χρήζει οὐδεμιᾶς συζητήσεως.

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ γείνῃ συζήτησις.

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προβάλλουν, ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις, δὲν πρέπει νὰ παίζουν μὲ τὰ δικαιώματα τῶν ἀνθρώπων. Πρόκειται, κύριοι, περὶ προσώπων ἀναγκαιοτάτων εἰς πᾶσαν κίνησιν τοῦ Στόλου, καὶ ἐν τούτοις αὐτοὶ δὲν ἔχουν νομικὴν κατάστασιν, δὲν εἶναι οὔτε στρατιῶται, οὔτε πολῖται, δὲν πρέπει οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ παίζωσιν ἐν οὐ παικτοῖς· αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὰ νεῦρα τῆς κινήσεως τοῦ Στόλου. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ Νομοσχέδιον, ἐξ ὀλίγων ἄρθρων ἀποτελούμενον, ὅπως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἴδωσιν ὁποία θὰ ἦναι ἡ θέσις των.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πόρου, βεβαίως θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς περιέχει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι σχετίζονται πρὸς τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ αὐτῶν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Νομοσχεδίου. Ἤδη, κύριοι, θ’ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐξαιρουμένων ἐκείνων τῶν Νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν γίνεται ἀντίῤῥησις. Πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Δουζίνας, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιμένωμεν τὴν σειρὰν τοῦ Νομοσχεδίου κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§100ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ μηχανικοὶ αὐτοὶ ζητοῦνται ἀπὸ βιομηχανικὰ καταστήματα, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ γνωρίζωσιν ἂν ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ Νομοσχέδιον.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τὸ Νομοσχέδιον δὲν τὸ ἀποκρούει, ἀλλὰ νομίζει, ὅτι ἐπιτυχέστερον καὶ καταλληλότερον θέλει συζητηθῆ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§102ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένον τὸ Νομοσχέδιον περὶ καθαρισμοῦ τοῦ λιμένος Ζέας. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὅπως καὶ τοῦτο συζητηθῇ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει, ὑπάρχει.

§104ΛΑΜΠΡΟΥΛΙΑΣ. Εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ λιμένος Κατακώλου.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαμπρούλιας προτείνει νὰ συζητηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε μετὰ τοῦ συναδέλφου του κ. Ζαφειροπούλου περὶ τοῦ λιμένος Κατακώλου. (Θόρυβος.)

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§108ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀντιλέγω, κύριε Πρόεδρε, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκλαμβάνει ὡς λελυμένον τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν φορολογίαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πολὺ καλά, ἂς μείνῃ· ἔχετε δίκαιον.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.

§111ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προσπαθήσω, κύριοι, νὰ ἦμαι σύντομος. Θὰ προσπαθήσω δὲ νὰ ἦμαι σύντομος οὐχὶ διότι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσίν τινα ἡ ἀπειλητική, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, χθεσινὴ συμβουλὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὴν ἀπειλὴν ταύτην ἀπεδοκίμασαν εὐγλώττως ἐπίσημοι τοῦ Κοινοβουλίου ἄνδρες, κατεδίκασε δὲ αὐτὴν ἡ Βουλὴ σύμπασα διὰ δικαίας περιφρονήσεως· λέγω σύμπασα, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι τῆς συμπολιτευομένης πτέρυγος, οἱ χθὲς σιωπήσαντες, δὲν ἐσιώπησαν δι’ ἄλλο τι, εἰμὴ διότι ἐπίστευσαν, ὅτι δὲν εἶχε τοιαύτην ἔννοιαν ἡ βαρεῖα φράσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τοῦτο μάλιστα ἐπεθύμουν νὰ πιστεύσω καὶ ἐγὼ, καὶ ἤθελον εὐχαρίστως ἀκούσει τοῦ Προέδρου τῶν Συμβούλων τοῦ στέμματος, διασκεδάζοντος ὑπόνοιαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ λυπηρὰς συνεπείας. Τὴν συντομίαν μοὶ ἐπιβάλλει ἡ τοῦ χρόνου φειδὼ, ἐπιβάλλει δὲ ἡμῖν πᾶσιν αὐτὴν καὶ ἡ πεποίθησις, ἣν καὶ ὡς συμπολιτευόμενοι καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενοι εἴχομεν πάντοτε καὶ τὴν ὁποίαν θὰ διατηρήσωμεν ἀκράδαντον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ καταναλίσκῃ τὸν χρόνον αὐτῆς εἰς ἀγόνους καὶ ἀτελευτήτους πολιτικὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας, ὡς ἐνθυμοῦμαι, δὲν εὕρισκεν ἄλλοτε ἀρκετὰ εὐρείας, ὅτε ἦτο ἀντιπολιτευόμενος ὁ νῦν Πρωθυπουργός. Τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται σήμερον, δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικόν· εἶναι μέτρον διαχειριστικόν. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ νέας μεθόδου φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐμμένοντες εἰς τὰς πεποιθήσεις μας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταναλισκώμεθα εἰς ἀγόνους συζητήσεις, ἀφῃρέσαμεν ἀπ’ αὐτοῦ τὸν πολιτικὸν χαρακτῆρα, μὲ τὸν ὁποῖον ἀτόπως ἠθέλησαν νὰ περιβάλωσι μίαν φορολογικὴν μέθοδον. Ἔχει ὅμως καὶ πολιτικόν τινα χαρακτῆρα ἡ ἐπιχείρησις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτον, ὅτι εἶναι ἐπιχείρησις πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Δὲν γνωρίζω τίποτε χειρότερον ἢ Κυβέρνησιν ἑνὸς τόπου, ἡ ὁποία ζητεῖ διὰ τῆς θεραπείας τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ πλήθους νὰ καταλαμβάνῃ καὶ διατηρεῖ τὴν ἐξουσίαν, διὰ θεραπείας μάλιστα ψευδοῦς, πράγματι δὲ ἀντιθέτου πρὸς τὴν ἁρμονίαν τῆς πολιτείας καὶ πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιοῦτον πολιτικὸν σύμπτωμα μαρτυρεῖ νόσον πολιτικὴν, εἶναι σημεῖον μελανὸν καὶ ἀπειλεῖ δυσάρεστα. Ἐὰν ἀναδιφήσητε τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, θὰ ἴδητε, ὅτι αἱ ἐπιοῦσαι τοιούτων παραμονῶν δὲν ἦσαν ποτὲ χαρμόσυνοι. Τοιοῦτόν τι — καὶ τὸ λέγω ἐγκαυχώμενος ὡς ἕλλην — οὐδέποτε συνέβη ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν φοβοῦμαι, ὅτι ἡ παροδικὴ αὕτη ἐμφάνισις αὐτοῦ θέλει ἔχει τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλους τόπους ἠδύνατο νὰ φέρῃ. Διὰ τοῦτο προσέτι ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον: «ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, ἵνα θέσῃ τέρμα εἰς ταῦτα.» Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν διαχειριστικὴν, τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι πάσης πολιτικῆς σημασίας ἄμικτον, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ἡμᾶς τοὺς ἐν ταῖς τάξεσι τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐλευθέρως ἐκφράζοντας τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Διότι δὲν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, ὅτι ἡ πολιτικὴ πειθαρχία, ἡ ὁποία πρέπει βεβαίως νὰ ἦναι ἡ πρωτίστη κρηπὶς τῶν πολιτικῶν κομμάτων, δικαιοῦται νὰ φθάνῃ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ἔνθα ἀπαλλοτριοῖ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἔθνους τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐκφράζειν τὰς ἰδέας καὶ τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ περὶ τῶν ζωτικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης ὁρμώμενος, θέλω ὁμιλήσει περὶ τοῦ Νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀποκρουστέον καὶ ὀλέθριον· ἐκ τῆς αὐτῆς ἀναχωρῶν ἀρχῆς, θέλω ὁμιλήσει καὶ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ σεβαστοῦ ἡμῶν προέδρου καὶ φίλου μου σεβαστοῦ κ. Σωτηροπούλου, διότι καὶ ταύτην δὲν θεωρῶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διέπωσι τὴν φορολογίαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦμαι ὅσον οἷόν τε σύντομος, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὡμίλησαν περὶ αὐτοῦ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, καὶ ἐγὼ δὲ αὐτὸς ὡμίλησα περὶ τούτου κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι τὸ δεινότατον τραῦμα κατήνεγκε κατ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καθιεροῖ μέθοδον φορολογίας, ἡ ὁποία εἶναι ἄνισος, ἄδικος καὶ καταθλιπτική. Δὲν θέλω ἀσχοληθῆ πολὺ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, διότι εἶναι πασίδηλον· ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετεχειρίσθησαν ὡς μέσον περιποιήσεως τοῦ πλήθους, θέλω ἀποδείξει ἐν ὀλίγοις, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τὸ πλῆθος ἰδίως τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ ζημιοῦται καὶ καταστρέφεται. Τὸ νομοσχέδιον παραβιάζει τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἐγκαταλιμπάνει τὸ φορολογητέον ἀντικείμενον, τὴν πρόσοδον, καὶ καταφεύγει εἰς τὸ μέσον, εἰς τὸ ὄργανον τῆς παραγωγῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι τ’ ἀροτριῶντα κτήνη. Δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὴν καταπληκτικὴν διαφορὰν τῆς ποιότητος τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας τὰ κτήνη ταῦτα καλλιεργοῦσιν, οὔτε τὴν οὐχὶ ἀναξίαν προσοχῆς μεγίστην διαφορὰν τῆς ἱκανότητος τῶν κτηνῶν, οὐχὶ μόνον ἐν τῇ ποικιλίᾳ τῶν εἰδῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ εὐεξίᾳ τῶν ζώων ἑκάστου εἴδους. Ἐκ τούτων προκύπτει ἀναγκαίως, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ θεωρούμενον δημοτικὸν εἶναι ἀπεναντίας ἀντιδημοτικώτατον. Ἀρκεῖ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου νὰ συγκρίνω δύο σημεῖα τῆς Ἑλλάδος ὡς πρός τε τὴν παραγωγὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν. Πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τις ἐξ ὑμῶν ὁ ἀγνοῶν, ὅτι τὰ ⅘ ἴσως καὶ πλειότερον τῶν γαιῶν τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἢ ὀρειναὶ ἢ ξηραὶ καὶ ἥκιστα προσοδοφόροι, καὶ μόνον τὸ ⅕ εἶναι γόνιμοι, εὔφοροι. Ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν ὀρεινὴν, ἑπομένως θὰ λάβω ὡς ἕνα ἐκ τῶν ὅρων τῆς συγκρίσεως τὴν ἐπαρχίαν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, τὴν Εὐρυτανίαν. Πλησίον ἡμῶν ἐδῶ ἔχομεν ἐπαρχίαν εὐφορωτάτην, τὴν ἐπαρχίαν τῶν Θηβῶν, καὶ ταύτην λαμβάνω ὡς τὸν ἕτερον τῆς συγκρίσεως ὅρον. Κατὰ τοὺς ἐπισήμους πίνακας, ὧν τὴν ἀκρίβειαν ἀνομολογεῖ βεβαίως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἡ ἐπαρχία Θηβῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσης φορολογίας καταβάλλει κατ’ ἔτος εἰς χρήματα καὶ εἰς εἶδος 200,000 δραχμῶν περίπου· ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν ἐπισήμων πληροφοριῶν καταβάλλει κατ’ ἔτος 32,000 δραχμῶν· μὴ λησμονῶμεν δὲ, ὅτι μεταξὺ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας καὶ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ πληθυσμοῦ, μὴ λησμονῶμεν προσέτι, ὅτι τὸ κύριον, τὸ μόνον σχεδὸν ἐπάγγελμα τῶν ἐνδημούντων Εὐρυτάνων εἶναι ἡ μικρὰ γεωργία. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν ἤδη τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν γεωργῶν, θὰ εὕρωμεν ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Εὐρυτανίας ὀφείλει νὰ ἔχῃ πλειότερα ζεύγη ἀροτριῶντα. Κατὰ τοὺς ἀκριβεστέρους ὑπολογισμοὺς τὰ ζεύγη τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν ἀνέρχονται εἰς 2,000. Τόσα μάλιστα ὑπελόγισε πρό τινων ἡμερῶν εἷς τῶν ἀντιπροσώπων Θηβῶν, μεθ’ οὗ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω. Ἑπομένως ἡ Εὐρυτανία πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον 2,500.

§112ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχει τέσσαρας χιλιάδας· γνωρίζω τὴν ἐπαρχίαν, διότι τὴν ἐδιοίκησα.

§113ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν. Ἔλαβον, ὡς παρατηρεῖτε, τὸν ἐλάχιστον ἀριθμόν. Ὑπολογίζω ἤδη οὐχὶ τέσσαρας, ὡς ἐν γνώσει βεβαιοῦτε, ἀλλὰ τρεῖς μόνον χιλιάδας ζεύγη. Λοιπὸν κατὰ τὸ φορολογικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ θὰ ἦναι ταμιευτικοῦ πνεύματος καὶ ἀπηνεῖς πρὸς τοὺς φορολογουμένους καὶ ὅτι θὰ ὁρίσωσιν ὡς μέσον ὅρον τῆς παραγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν τὸν ἀνώτατον ὅρον, ἤτοι 150 κοιλὰ παραγωγῆς κατὰ κτῆνος, θέλομεν ἔχει ἐπὶ δισχιλίων ζευγῶν 60,000 δραχ. δηλ. ἡ ἐπαρχία Θηβῶν θέλει κερδίσει 140,000 δραχμάς. Τοῦτο ἐξάγεται ὄχι μόνον ἐκ τῶν ἐπισήμων πινάκων, ἀλλὰ καὶ ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας φιλικῶς μοὶ ἔδωκεν ὁ ἔντιμος ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, μεθ’ οὗ ὡμίλησα, ὁρίσας μοι τὴν ὠφέλειαν τῶν συνεπαρχιωτῶν του εἰς δρ. 100,000 καὶ ἐπέκεινα. Καὶ τὸ ποσὸν τῶν 140,000 δρ. θέλει κερδίσει βεβαίως ἡ ἐπαρχία Θηβῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν καὶ τοῦ δημοτικοῦ φόρου, ὅστις κατὰ μὲν τὰ μέχρι τοῦ νῦν ἰσχύοντα ἀνήρχετο εἰς δρ. 57,000, κατὰ δὲ τὸ Νομοσχέδιον δυνατὸν νὰ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 60,000. Ἡ δὲ ἀτυχὴς ἐπαρχία Εὐρυτανίας, ἐὰν ὑπολογίσωμεν εἰς τρισχίλια τὰ ζεύγη τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, θέλει πληρόνει, χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Τρικούπη καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῶν 5 δρ. κατὰ κτῆνος, δημόσιον καὶ δημοτικὸν φόρον 60,000 δρ., ἀντὶ 32,000 δρ. δημοσίου φόρου καὶ 9,000 δημοτικοῦ, ἃς ἤδη πληρόνει, ἤτοι 19,000 δρ. ἐπὶ πλέον! Ἐὰν παραδεχθῶμεν, καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι βέβαιον, ὅλοι δὲ γνωρίζομεν τὴν μικράν μας ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ὅτι ὑπάρχουσι 10 ἢ 15 ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ὁμοιάζουσι τὰς Θήβας, τὸ κέρδος τῶν ἐπαρχιῶν τούτων ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος τοῦ φορολογικοῦ θὰ ἦναι ἀναντιῤῥήτως ἀνώτερον τῶν δρ. 1,500,000. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ἀνακριβῶς μὲν, ἀλλὰ τὸ εἶπεν, ὅτι ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος δὲν θέλει ζημιωθῆ τὸ Δημόσιον ταμεῖον εἰμὴ μόνον 870,000 δραχ. θὰ εἰσπράξῃ ἑπομένως ὅλον τὸ ὑπόλοιπον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τοῦτο, καθ’ ὅσον, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι ἀκριβές. Καὶ μολονότι ἐλαττόνει κατὰ πολὺ τὸ τερατῶδες τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία προσγίνεται εἰς τὰ ⅘ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, θὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ ζημιωθῇ ἀπὸ τὴν μεταβολὴν ταύτην τῆς ἐγγείου φορολογίας 1,500,000· ἑπομένως ὅλον τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος τὸν γεωργικὸν ἡ μεγαλοδωρία τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, θέλει περιορισθῆ εἰς τὰς ἐπαρχίας μόνον ἐκείνας, τὰς ὁποίας ηὐνόησεν ἡ φύσις, εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰς εὐφόρους, αἱ δὲ λοιπαὶ, ἂν οἱ ὑπολογισμοί μου ἦναι ἀκριβεῖς, καὶ εἶνε ἀκριβέστατοι, ὄχι μόνον οὐδὲν θέλουσι κερδίσει, ἀλλὰ ἂν, ὅπερ εἶναι βέβαιον, τὸ κέρδος τῶν ἐπαρχιῶν τῶν εὐφόρων ὑπάρξῃ μεγαλείτερον, αἱ ἐπαρχίαι αἱ ἄγονοι, αἱ δυστυχεῖς θὰ πληρώσωσιν ὡς ἐπίδομα τὸ περιπλέον. Ἰδοὺ ὁποῖα ἀγαθὰ περιμένουσι τὰ ⅘ τῶν γεωργῶν ἐκ τοῦ περιλαλήτου τούτου Νομοσχεδίου, πλὴν τῶν λοιπῶν καταπιέσεων καὶ ζημιῶν, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ εἴπω μετ’ οὐ πολύ! Ἀλλὰ πρὸς πλειοτέραν διευκρίνησιν τοῦ πράγματος εἰδικεύω τοῦτο καὶ λαμβάνω αὖθις τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας. Ἡ παραγωγὴ τῶν ὀρεινῶν γαιῶν κατὰ μέσον ὅρον ἑνὸς ζεύγους δὲν ὑπερβαίνει οὐδέποτε τὰ 40 κοιλά. Δύναται νὰ ἦναι καὶ ἐλάσσων εἰς τοὺς ὀρεινοτέρους δήμους, δυνατὸν ἐνίοτε νὰ ἦναι καὶ μηδαμινή, ἀλλὰ λαμβάνω ὡς μέσον ὅρον τὰ 40 κοιλά. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον σήμερον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἰσηγητὴς, περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου ἀπὸ 7 εἰς 5%, τὰ 40 κοιλὰ τοῦ ζεύγους τῆς Εὐρυτανίας θέλουσι πληρώσει εἰς μὲν τὸ δημόσιον 2 κοιλὰ, ¾ δὲ εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον. Ὁ φόρος αὐτὸς, μὴ λησμονήσωμεν τοῦτο, καταβάλλεται εἰς εἴδη καὶ δίδεται κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συγκομιδῆς καὶ ἐπὶ τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς, διότι οὕτω δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ περὶ τῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος. Ἡ Εὐρυτανία, καθὼς καὶ πολλαὶ ἄλλαι δυστυχῶς ἐπαρχίαι, εἶναι ἄγευστος τῶν ἀγαθῶν τῆς συγκοινωνίας, δυσπροσπέλαστος, ἑπομένως αἱ τιμαὶ τῶν ἐκεῖ παραγομένων σιτηρῶν εἶναι πολὺ ἐλάσσονες τῶν τιμῶν τῶν σιτηρῶν τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι πλησίον κέντρων καταναλώσεως, λιμένων, ἢ ἔχουσιν εὔκολον τὴν συγκοινωνίαν. Λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ 2 ἢ 3 κυριώτερα εἴδη τῶν δημητριακῶν καρπῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν μέσον ὅρον τιμῆς αὐτῶν ἐπὶ τοῦ τόπου καὶ κατὰ τὴν ὥραν τῆς συγκομιδῆς ἀνώτερον τῶν 4 δραχ. κατὰ κοιλὸν. Ὁ χωρικὸς τῆς Εὐρυτανίας θὰ δώσῃ, ὡς εἶπον, διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ ζεύγους του ἐπὶ τῶν 40 κοιλῶν 2 κοιλὰ καὶ ¾ ἤτοι εἶδος ἀξίας 11 δραχμῶν. Ἐὰν θέλετε νὰ αὐξήσωμεν τὴν τιμὴν καὶ ἀντὶ 4 δραχ. νὰ θέσωμεν 4 50|00, θὰ δώσῃ δραχμὰς 15 40|00. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑποβαλλόμενον, ὁ ἀτυχὴς γεωργὸς τῆς Εὐρυτανίας θὰ δώσῃ κατὰ ζεῦγος 10 δραχμὰς διὰ τὸν δημόσιον φόρον καὶ 10 ἔτι δραχμὰς διὰ τὸν φόρον τὸν δημοτικὸν, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 20. Αὐτὸ τὸ μέγα καλὸν θὰ ἀπολαύσωσιν αἱ μὴ εὔφοροι ἐπαρχίαι!!! Ἐκ τούτων ἀποδεικνύεται προδήλως τὸ μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ ⅘ τοῦ πληθυσμοῦ πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ⅕. Καὶ ἔχω μὲν τὴν ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ προσκολλώμεθα ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ τῆς ἐπαρχίας ἡμῶν, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετῶμεν κατὰ πρώτιστον λόγον τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, καὶ νὰ συμβιβάζωμεν τὰ εἰδικὰ τῶν ἐπαρχιῶν συμφέροντα ὅσον οἷόν τε πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικά. Δικαιῶ ὅμως τοὺς Βουλευτὰς τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν εὐνοηθεισῶν ὑπὸ τῆς φύσεως, εὐνοουμένων δὲ νῦν καὶ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ τῷ ἐνθουσιασμῷ, τὸν ὁποῖον δεικνύουσιν ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου, οὐδὲ κατακρίνω αὐτοὺς τὸ παράπαν. Ἀλλὰ θὰ ἐπιτρέψωσι καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐγείρω φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἀδικουμένης Εὐρυτανίας τόσον μᾶλλον δικαιώτερον, καθ’ ὅσον μετ’ αὐτῆς ἀδικεῖται τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ Ἔθνους· ἔχω δὲ τὸ φρόνημα, ὅτι ἐὰν ἠδύναντο οἱ λαοὶ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν οὕτω ἀδίκως ὠφελουμένων νὰ ἐννοήσωσιν ἀμέσως τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ αἰσθανθῶσι τὴν πικρίαν εὐγενῶν συμπολιτῶν ἐπὶ τῇ ζημίᾳ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, καὶ μάλιστα τῶν πλειόνων, ἤθελον παραγγείλει εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν νὰ καταψηφίσωσι τοῦ Νομοσχεδίου. Ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης δὲν ἐξάγεται ἆρα γε προφανῶς, ὅτι τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη σύστημα εἶναι τερατωδέστερον τῆς ἐπαράτου δεκάτης; Δὲν πρόκειται νὰ κάμω τὸν ἔπαινον τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἢ μᾶλλον τῆς μεθόδου ταύτης, τῆς ὁποίας καλῶς γινώσκω τὰ ἐλαττώματα. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ κρίνωμεν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἀπολύτως τὴν δεκάτην. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν δύο ἄλλα συστήματα, δύο ἄλλας μεθόδους· ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ κρίνωμεν μεταξὺ τῆς δεκάτης καὶ ἐκείνων σχετικῶς. Καὶ σχετικῶς ἐξετάζων τὴν δεκάτην—τὸ λέγω ἀπὸ τοῦδε—εὑρίσκω αὐτὴν κακὸν ἧσσον, μικρότερον καὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ φόρου τοῦ στρεμματικοῦ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος μὲ τὴν γλῶσσαν τὴν σαφῆ τῆς ἐγνωσμένης αὐτοῦ ἐμπειρίας δεινὰς ἐξετόξευσε κατὰ τῆς δεκάτης ἀράς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρὶν ἢ φθάσῃ εἰς τοῦτο, πρὶν ἢ ἐκφράσῃ ἀρὰς, ἔπρεπε νὰ ἴδῃ, ὅτι ἐπλανήθη κατὰ πολὺ εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰς τὸ ὁρμητήριον αὐτοῦ. Τῷ ὄντι ἡ δεκάτη κατεδικάσθη πρὸ πολλοῦ ἐν Εὐρώπῃ καὶ ὑπὸ τῶν κυβερνήσεων καὶ ὑφ’ ὅλων τῶν συγγραφέων ὥς τι καταπιεστικὸν, τερατῶδες, ἄνισον, ἀληθῶς ἐπικατάρατον. Ἀλλὰ ἡ δεκάτη, ἡ οὕτω κρινομένη δεκάτη, δὲν ἀφορᾷ εἰς ἓν εἶδος καρποῦ, εἰς ἓν εἶδος προϊόντος, ἀφορᾷ εἰς ὅλην τὴν ἔγγειον παραγωγήν. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἦνε ἀνάγκη μεγάλων ἐξηγήσεων, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Σωτηρόπουλος τὴν μεγάλην διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου· ἀφορᾷ τουτέστιν εἰς τὴν φορολογίαν οὐχὶ μόνον τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἤτοι τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τῶν φυτειῶν, καὶ εἰς ἐκείνην τῶν ποικίλων καὶ σπουδαίων ἄλλων καλλιεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσι καὶ κεφάλαια μεγάλα, καὶ ἐργασίαν, καὶ ἐπιστήμην, καὶ χρόνον πολὺν, διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς παραγωγὴν σπουδαίαν. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν βεβαίως ἡ δεκάτη εἶνέ τι τερατῶδες καὶ διὰ τοῦτο κατεδικάσθη. Ἀλλ’ ὅταν ἀπὸ τῆς γενικότητος αὐτῆς κατέλθῃ τις εἰς τὰ εἴδη καὶ διαιρέσῃ αὐτὰ αὐξομειῶν κατ’ εἶδος τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἀναλόγως τῶν πιθανῶν κεφαλαίων τῆς παραγωγῆς ἑκάστου, τότε ἡ δεκάτη δὲν ἔχει βεβαίως τι τὸ τοσοῦτον τερατῶδες. Ἤκουσα χθὲς τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἐξυμνοῦντος τὸν περίφημον συγγραφέα Beaulieu· ἤκουσα αὐτοῦ λέγοντος, ὅτι τὸ σύγγραμμα τοῦ Beaulieu εἶναι τὸ νεώτερον καὶ τὸ λαμπρότερον τῶν συγγραμμάτων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν ἐθνῶν· Ἤκουσα δὲ εὐχαρίστως, ὅτι ἐμελέτησεν αὐτὸ μετὰ προσοχῆς. Καὶ λέγω εὐχαρίστως, διότι θὰ ἐπικαλεσθῶ αὐτὸν τὸν περίφημον συγγραφέα εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου. Ὁ Beaulieu ἐν τῷ περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου κεφαλαίῳ τῆς πραγματείας αὐτοῦ, ἀπαριθμῶν κατὰ ἱστορικὴν σειρὰν τοὺς διαφόρους τρόπους τῆς φορολογίας ταύτης, κατατάσσει τὴν ἐπάρατον δεκάτην εἰς ἐποχὴν μεταγενεστέραν καὶ ἀπὸ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἀπὸ τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Τὴν κατατάσσει εἰς τὴν τρίτην τάξιν.

§114ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τετάρτην.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ διακόπτετε καὶ ἐπειδὴ ὅ,τι λέγω, τὸ λέγω ἐν γνώσει, σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι παρεξηγήσατε ὅ,τι ἡμεῖς ἀνεγνώσατε· τὸ ἀρχαϊκώτερον σύστημα εἶναι ἕν, ἡ στρεμματικὴ φορολογία, ἡ δὲ διαίρεσις τῶν γαιῶν εἰς τάξεις δὲν εἶναι, ὡς λέγει ῥητῶς ὁ συγγραφεὺς, ἢ ἐλαφρὰ βελτίωσις αὐτοῦ. Ὁ Beaulieu λοιπὸν λέγει, ὅτι δύναταί τις νὰ ἐλαττώσῃ κατὰ πολὺ τὰ ἐλαττώματα τῆς δεκάτης, ποιῶν διάκρισιν μεταξὺ τῶν προϊόντων, καὶ προσθέτει μάλιστα ὅτι ἐν χρόνῳ ἐγγυτάτῳ Κράτος σπουδαῖον ἐν τῷ κέντρῳ τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης, ἡ Αὐστρία, ἧς οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ εἶναι ἐπίσης ὡραῖοι, παρεδέχθη τὸ μέτρον τοῦτο. Ἰδοὺ δὲ αἱ λέξεις τοῦ Beaulieu: «Ὑπάρχει βεβαίως τρόπος, δι’ οὗ δύνανται νὰ μειωθῶσι τὰ ἐλαττώματα τῆς δεκάτης, διατηρουμένης τῆς μεθόδου ταύτης τῆς εἰσπράξεως τοῦ ἐγγείου φόρου. Ὁ τρόπος οὗτος συνίσταται εἰς τὸ διαιρεῖν τὰς διαφόρους καλλιεργείας κατ’ εἶδος καὶ ἐπιβάλλειν ἀνάλογον ὅρον φόρου ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν. Ἐὰν βεβαιωθῇ π. χ. ὅτι ἡ καλλιέργεια τοῦ λίνου ἢ ἐκείνη τοῦ colza (εἶδος ἀγριοκράμβης, ἐξ ἧς ἐκθλίβεται καύσιμον ἔλαιον) ἀπαιτεῖ σχετικῶς πρὸς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον, δαπάνας ἀπείρως (infiniment) σημαντικωτέρας ἢ ὅσαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ σίτου, ἐπιβάλλεται ὅρος φόρου ἐπὶ τῶν πρώτων μὲν 5%, ἐπὶ δὲ τοῦ σίτου 10%. Ἐν ἐποχῇ ἐγγὺς οὔσῃ ἡμῶν ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας Ἰωσὴφ ὁ ΙΙΙ παρεδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο». Καὶ ἐπιφέρει μὲν, ὅτι καὶ ἐν τῷ συστήματι τούτῳ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀνισότης· ἀλλὰ ποῖον ἆρα γε σύστημα φορολογίας πραγματοποιεῖ ἢ καὶ μόνον προσπελάζει εἰς τὴν ἰσότητα;

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ λοιπὸν εἶνε ἡ δεκάτη, τὴν ὁποίαν κατακρίνουσι τόσον;

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ περίφημος συγγραφεὺς τοιαύτην τὴν παριστᾷ. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν θὰ κάμω τὸν πανηγυρικὸν τῆς δεκάτης· συγκρίνω ταύτην πρὸς τὰς ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν μεθόδους καὶ ἄρχομαι τῆς συγκρίσεως ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως φορολογεῖ ἐπίσης, ὅπως καὶ ἡ δεκάτη, τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον· ἀλλὰ τὴν φορολογεῖ τερατωδῶς, διότι παραδέχεται ἀναγκαίαν παραγωγὴν 50 κοιλῶν δι’ ἕκαστον κτῆνος. Ἂς εὑρεθῇ δέ τις ἐδῶ, ὅστις νὰ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ζεύγη ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα παράγουσιν 100 κοιλά. Φορολογεῖ λοιπὸν τὸ ἀκαθάριστον εἰσόδημα, καὶ τὸ φορολογεῖ αὐθαιρέτως, ὑπερμέτρως, ἀπηνῶς· φορολογεῖ δηλαδὴ τὸν δυστυχῆ γεωργὸν καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν παραγάγῃ τι, καὶ ζητεῖ νὰ καλύψῃ τὴν ἀδικίαν ταύτην διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ὅρου τοῦ φόρου. Ἀπεδείχθη δὲ ἤδη, ὅτι καὶ ἡ ἐλάττωσις αὕτη διὰ τὰς ἀποτελούσας τὰ ⅘ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀγόνους ἐπαρχίας εἶναι ψευδὴς, εἶναι μάλιστα αὔξησις. Λοιπὸν ὅταν εἰς τὴν βάσιν του αὐτὴν τὸ σύστημα τοῦτο ἦναι ἄδικον καὶ τυραννικὸν καὶ τερατωδέστερον καὶ αὐτῆς τῆς ἐπικαταράτου δεκάτης, πῶς δυνάμεθα νὰ τὸ παραδεχθῶμεν; Ἀλλὰ μήπως τὸ σύστημα τοῦ κ. Σωτηροπούλου εἶναι καλλίτερον; Καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος συναισθανόμενος τοῦτο προέλαβε νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ἠκούσατε αὐτοῦ δὶς διακηρύττοντος, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ ἰδικόν του σύστημα δὲν γείνει δεκτὸν, τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, καί τοι ἀσπλάγχνως καταδικασθὲν παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, θὰ ψηφισθῇ ὑπ’ αὐτοῦ. Ἀκούων ταῦτα ὑπέθεσα, ὅτι συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ. Ἀφορῶν δὲ εἰς τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ἐνώπιον ἡμῶν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ συγγραφέως τοῦ προμνημονευθέντος ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἠρεύνησα ἐν τῷ συγγράμματι ἐκείνῳ καὶ εἶδον, ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ συγγραφεὺς καταδικάζει ἀμετακλήτως τὸ σύστημα τοῦ κ. Σωτηροπούλου· καταδικάζει ἐπίσης ἀμετακλήτως καὶ τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον δεινῶς ὅσον καταδικάζει τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν. Σᾶς εἶπον ἤδη, ὅτι ὁ Beaulieu ἠσχολήθη εἰς τὰ τοῦ ἐγγείου φόρου κατὰ ἱστορικὴν μέθοδον καὶ ἔθεσε τοὺς ἀτελεστέρους τρόπους τῆς διανομῆς αὐτοῦ εἰς τὰς πρώτας βαθμίδας τῆς κλίμακος τῆς φορολογικῆς αὐτοῦ ἱστορίας. Λοιπὸν εἰς τὴν πρώτην κλίμακα τοῦ κ. Beaulieu εὑρίσκεται τὸ σύστημα τοῦ κ. Σωτηροπούλου, εἰς τὴν δευτέραν κλίμακα τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν τρίτην ἡ ἐπάρατος δεκάτη. Ὁ συγγραφεὺς οὗτος ἐν σελίδι 290 λέγει: «ὁ ἔγγειος φόρος ἔλαβεν ἀλληλοδιαδόχως διαφόρους μορφὰς ἀναλόγως τῆς προόδου τοῦ τε πολιτισμοῦ καὶ τῆς καλλιεργείας. Ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς (primitivement) εἰσεπράττετο ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τοῦ ἐδάφους. Ἕκαστον στρέμμα (ὁ συγγραφεὺς ἀναφέρει hectare ou arpent, ἤτοι μέτρον τι ἐκτάσεως, καὶ περὶ τούτου πρόκειται) οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦτο ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας καὶ τὸ καθαρὸν καὶ ἀκαθάριστον προϊόν, ὤφειλε νὰ πληρώσῃ φόρον ἴσον.... Οὗτος ὁ ὁμοιόμορφος ἔγγειος φόρος, καί περ ἀξιοσύστατος διὰ κοινωνίας μόλις ἀρχομένας νὰ καταρτίζωνται, θέλει κατασταθῆ τάχιστα καταπληκτικῶς (singuliérement) ἄδικος ἐν κοινωνίαις, ἔνθα τὸ ἔδαφος κατέχεται ἤδη καὶ ἔνθα ἡ γεωργία ἔκαμε προόδους. Πρὶν ἢ φθάσωσιν αἱ κοινωνίαι εἰς ἔγγειον φόρον ἀκριβῶς ἀνάλογον πρὸς τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τῶν γαιῶν, ἐφήρμοσαν διαφόρους τρόπους, οἵτινες πρὸς ἐκεῖνον ὁδηγοῦσιν. Οὕτω π.χ. ἠδυνήθησαν νὰ διαιρέσωσι τὰς γαίας εἰς διαφόρους κατηγορίας καὶ νὰ ἐπιβάλωσιν ἴδιον ὁμοιόμορφον φόρον δι’ ἑκάστην αὐτῶν. Εἰς τὸ Μεκλεμβοῦργον διῄρεσαν τὰς γαίας εἰς τρεῖς κατηγορίας. Ἀλλ’ εἶναι προφανές, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος δὲν εἶναι ἡ ἐλαφρὰ βελτίωσις τοῦ προειρημένου.» Τοιοῦτον εἶναι τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Εἶναι δηλαδὴ ὀπισθοδρομικώτερον καὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§118ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω ἐδῶ;

§119ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραδέχομαι ὡς θετικὸν καὶ βέβαιον, ὅτι τὸ λέγει ὁ κ. Beaulieu, διότι ὅ,τι γράφεται ἠμπορεῖ τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε ἀληθές. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ ἐξηγήσητε ἐὰν ἡ φορολογία αὕτη, τὴν ὁποίαν ὑπεχρεοῦντο τότε νὰ πληρόνωσι κατὰ στρέμμα, ἐπληρόνετο εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα;

§121ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς εἶδος βεβαίως, ἀφοῦ χρήματα δὲν ὑπῆρχον κατὰ τοὺς παναρχαίους ἐκείνους χρόνους.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἰδικόν μου σύστημα δὲν παραδέχεται τὴν πληρωμὴν εἰς εἶδος, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι πολὺ διαφορετικόν.

§123ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφορετικὸν ὡς πρὸς τὸ μέσον τῆς καταβολῆς, ὅπερ ὅμως οὐδόλως μεταβάλλει τὰς βάσεις τοῦ φόρου, καὶ τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὴν ἀπότισιν αὐτοῦ καταθλιπτικωτέραν, ἀδύνατον μάλιστα συνήθως παρὰ τοῖς ἡμετέροις γεωργοῖς. Ὁ κ. Beaulieu χαρακτηρίζει, βλέπετε, αὐτὴν τὴν φορολογίαν ὡς ἀνάμνησιν τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν αἱ κοινωνίαι ἦσαν εἰς τὰ σπάργανα, καὶ ὡς καταπληκτικῶς ἄδικον. Ἔπειτα δὲ ἀπὸ τὸν ἔπαινον, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος πρὸς τὸν εἰρημένον συγγραφέα χθές, δὲν πιστεύω νὰ δικαιοῦται σήμερον νὰ θέτῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὰ παρ’ αὐτοῦ γραφόμενα. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου διαιρεῖ τὰς γαίας εἰς ξηρικὰς καὶ εἰς ποτιστικάς. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ μᾶλλον αὐθαίρετος διαίρεσις, διότι ὑπάρχουσιν ὁμολογουμένως ξηρικαὶ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι παράγουσι τριπλάσιον εἰσόδημα ἀπὸ τὰς ποτιστικάς, ὡς καὶ τ’ ἀνάπαλιν. Καθιεροῖ δὲ καὶ διαφορὰν φόρου μεταξὺ τῶν ξηρικῶν καὶ τῶν ποτιστικῶν· αὐθαίρετον ἐπίσης καὶ τοσοῦτον ἄδικον, ὥστε καταλήγει εἰς τερατώδη ἀποτελέσματα. Καὶ εἷς μόνος πολίτης ἂν πρόκηται νὰ ἀδικηθῇ ἐκ φόρου τινὸς, ὁ φόρος ἐκεῖνος εἶναι κακὸς καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἑπομένως δικαιοῦμαι νὰ λάβω πρὸς σύγκρισιν τοὺς ἀνωτάτους καὶ τοὺς κατωτάτους ὅρους τῆς παραγωγῆς, διὰ νὰ ἀποδείξω τὸ μέγεθος τῆς ἀδικίας. Λαμβάνω γῆν ποτιστικὴν τὴν πλέον εὔφορον· ἡ παραγωγὴ αὐτῆς τῆς γῆς εἶναι βεβαίως 20 κοιλὰ κατὰ στρέμμα. Τὰ 20 κοιλὰ διὰ τὴν γῆν αὐτὴν τὴν εὔφορον, ἥτις καὶ καλλίτερον προϊὸν παράγει καὶ πλησίον κέντρων καταναλώσεως εὑρίσκεται, πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν πρὸς 6 ἢ 7 δραχμὰς τὸ κοιλόν· ἂς θέσωμεν ὅμως δραχμὰς 6, διότι σύγκρισιν ἁπλῶς πρόκειται νὰ κάμωμεν. Ἐκ τῶν 20 κοιλῶν θὰ λάβῃ ὁ καλλιεργητὴς τοῦ στρέμματος αὐτοῦ 120 δραχμὰς εἰσόδημα καὶ θὰ πληρώσῃ διὰ φόρον 60 λεπτὰ μόνον. Τώρα πρέπει νὰ παραβάλωμεν αὐτὴν τὴν γῆν πρὸς τὴν ἀγονωτέραν ἐκ τῶν ξηρικῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν τί θέλει προκύψει ἐκ τῆς παραβολῆς. Ἡ παραγωγὴ ἀγόνου γῆς ξηρικῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ποτὲ τὰ 3 κοιλὰ κατὰ στρέμμα, ἂν καὶ ὑπάρχωσιν ἄπειροι, ὡς αἱ τῶν Κυκλάδων, τῶν Σποράδων καὶ ἄλλαι, παράγουσαι ὀλιγώτερον. Ἡ τιμὴ ἐκεῖ τοῦ προϊόντος εἶναι ἐλάσσων, ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι εἶναι ἡ αὐτή. Λοιπὸν θὰ παραγάγῃ τὸ στρέμμα τῆς ξηρικῆς γῆς 3 κοιλὰ, πρὸς 6 δὲ δραχμὰς, θὰ λάβῃ ὁ γεωργὸς 18 δραχμάς. Δεκαοκτὼ δὲ δραχμαὶ πρὸς 120 εἶναι τὸ ⅙, καὶ ἐν τούτοις ὁ φορολογούμενος αὐτὸς πληρόνει φόρον ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἕκτου τὸ ἓν τρίτον, δηλαδὴ φόρον διπλάσιον. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σπουδαίαν περίπτωσιν, ὅτι αἱ ἄγονοι γαῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην πάντοτε ἀναπαύσεως ἑνὸς καὶ πολλάκις δύω ἐτῶν, ἐνῷ αἱ ποτιστικαὶ δὲν ἔχουσι τοιαύτην ἀνάγκην, τότε θὰ ἴδωμεν, ὅτι αἱ ξηρικαὶ γαῖαι θὰ πληρώνωσι τὸ τετραπλάσιον, διότι, ἐνῷ ὁ εἷς, ὁ λαμβάνων τὰς 120 δραχμὰς κατ’ ἔτος, πληρόνει 60 λεπτὰ, ὁ ἕτερος, ὁ λαμβάνων κατ’ ἔτος δραχμὰς 9, πληρόνει λεπτὰ εἴκοσι.

§124ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ βάσις αὐτὴ δὲν εἶναι ἀληθὴς, διότι δὲν δύναται 120 δραχμὰς νὰ ἔχῃ εἰσόδημα τὸ στρέμμα.

§125ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπάρχουν γαῖαι, αἱ ὁποῖαι παράγουν καὶ περισσότερον.

§126ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν ὑπάρχουν δῆμοι, οἱ ὁποῖοι παράγουν καὶ περισσότερον εἰσόδημα κατὰ στρέμμα, γνωρίζω δὲ, ὅτι καὶ εἰς τὴν Βερζοβὰν δίδει τὸ στρέμμα 20 καὶ 25, ἐνῷ εἶναι ξηρικά.

§127ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ 40.

§128ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὡς εὐστοχώτατα ἀπαντήσαντας ἀντ’ ἐμοῦ πρὸς τὸν κ. Χατζῖσκον. Ἂν ὁ φόρος τῆς δεκάτης ἦναι ἄδικος, δὲν ἀπεδείχθη ἤδη, ὅτι ὁ φόρος τοῦ κ. Σωτηροπούλου εἶναι ἀδικώτατος; Ἐλάβομεν τοὺς ἀνωτάτους καὶ κατωτάτους ὅρους τῶν δύω κατηγοριῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ κατηγορίᾳ, τῇ τῶν ξηρικῶν π. χ. ἡ αὐτὴ ὑπάρχει καταπληκτικὴ δυσαναλογία. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς εἶπεν ἤδη, ὅτι ὑπάρχουσι γαῖαι ξηρικαὶ παράγουσαι 20 καὶ 25 κοιλὰ κατὰ στρέμμα. Ὑπάρχουσι δὲ ἄλλαι, καὶ πλεῖσται, αἵτινες παράγουσιν ἀπὸ 2 μέχρις 6 ἢ 8 κοιλῶν. Δὲν εἶναι αὕτη δυσαναλογία προφανὴς, γενικὴ καὶ μάλιστα ἐκ προοιμίων γνωστή; Δυνάμεθα δὲ νὰ παραδεχθῶμεν τηλικαύτας ἀνισότητας, ὄχι μόνον τὰς ἐκ τῆς φύσεως προερχομένας, ἀλλὰ καὶ τὰς διὰ τοῦ νόμου καθιερουμένας, χωρὶς νὰ παραβιάσωμεν τὰς κοινοτέρας ἀρχὰς τοῦ δικαίου; Εἶπον προηγουμένως, ὅτι καὶ τὸν φόρον, ὃν εἰσάγει ὁ κ. Τρικούπης, ὁ κ. Beaulieu, καί περ οὐχὶ τόσον ἀμειλίκτως, καταδικάζει ὅμως ἀμετακλήτως. Ἰδοὺ τί λέγει: «Εἰς ἄλλους τόπους ὁ ἔγγειος φόρος εἰσεπράχθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀρότρων, ἢ τοῦ τῶν κτηνῶν, ἢ τοῦ τῶν ὀπωροφόρων δένδρων. Καὶ εἶναι μὲν τοῦτο ἀληθῶς πρόοδός τις ἐπὶ τοῦ τρόπου, ὃν πρὸ μικροῦ ἐξεθέσαμεν (τοῦ τρόπου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας), ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ σύστημα, ὅπερ δὲν ἁρμόζει ἢ μόνον εἰς κοινωνίας ἀρτιγενεῖς». Τοιαῦτα εἶναι τὰ προτεινόμενα συστήματα· καὶ ὅμως οἱ προτείνοντες αὐτὰ κατακρίνουσι τὴν δεκάτην καὶ καταναθεματίζουσιν αὐτὴν ὡς φορολογοῦσαν τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον καὶ ὡς παρακωλύουσαν τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ κάμωσιν οἱ καλλιεργηταί, διότι εἶναι ἄδικον νὰ ἐργάζωνται αὐτοί, ὅπως ὠφελῆται ὁ φορολόγος, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ κατὰ βῆμα τὴν πρόοδον τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ τὰ συστήματα τὰ ἰδικά σας εἶναι πολὺ χειρότερα. Ἀμφότερα φορολογοῦσι τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον, ἀμφότερα φορολογοῦσιν αὐτὴν ἀνίσως, ὡς καὶ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, τὸ δὲ χείριστον εἶναι, ὅτι ἀμφότερα φορολογοῦσιν αὐθαιρέτως, ἤτοι ἀνεξαρτήτως καὶ αὐτῆς τῆς παραγωγῆς, πολλάκις δὲ καὶ ἄνευ παραγωγῆς! Δὲν εἶναι δὲ, κύριοι, εὔκολον νὰ ἐφευρεθῇ ἐκ τοῦ προχείρου καὶ ἐκ συναρπαγῆς φορολογικὸν σύστημα, καὶ ἀπορῶ, ἀποδίδων τὴν προσήκουσαν ἐκτίμησιν εἰς τὰς γνώσεις τοῦ κ. Τρικούπη, πῶς ἐτόλμησε νὰ προβῇ εἰς βῆμα τοιοῦτον τόσον ἐσπευσμένως. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι κακὴ ἡ δεκάτη, ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀντικαταστήσητε ἕνα φόρον πρὸ πολλῶν ἐτῶν λειτουργοῦντα καὶ ἀλληλοδιαδόχως βελτιωθέντα καὶ καταστάντα ἐλαφρότερον, πρὶν ἢ πράξητε τὸ μέγα κακὸν τοῦ νὰ εἰσαγάγητε αἰφνιδίως νέον φορολογικὸν σύστημα, ὅπερ, διότι εἶναι νέον, εἶναι δυσεφάρμοστον καὶ ἀπεχθές, ἔπρεπε νὰ μελετήσητε καλῶς τὸ ζήτημα, νὰ ἀνακουφίσητε ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν γεωργίαν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, νὰ ἐργασθῆτε δὲ ἐμβριθῶς καὶ σπουδαίως καὶ νὰ συλλέξητε πληροφορίας πρὸς ἀνεύρεσιν συστήματος ἀνθρωπινωτέρου. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγω δὲν ἔπραξαν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Εἰς τὴν Γαλλίαν εἰργάσθησαν ἐπὶ 43 ἔτη διὰ νὰ συντάξωσι τὸ κτηματολόγιον καὶ κατέβαλον δαπάνας 150,000,000 φράγκων. Εἰσήγαγον ἐκεῖ τὸ διανεμητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τοῦτο ἀποκρουστέον, ὡς ἄδικον καὶ ἐμπειρικόν, ἀλλὰ εἰς ποῖον ἀποτέλεσμα κατέληξαν; Εἰς καταπληκτικὰς ἀνισότητας καὶ ἀδικίας. Ὁ αὐτὸς συγγραφεύς, τὸν ὁποῖον ἐμνημονεύσαμεν τοσάκις, λέγει, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν ταῖς λεπτομερείαις φορολογούμενοι, οἱ ὁποῖοι πληρόνουσι 40% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι πληρόνουσι δύω ἢ καὶ ἓν μόνον. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι σποραδικόν, προσθέτει ὁ ἴδιος συγγραφεύς, ἵνα ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεώς του ἐπὶ τῆς ἀδικίας, προσθέτει, ὅτι τὸ σύνηθες εἶναι 25% πρὸς 2 ἢ 3%. Λοιπὸν ἀφοῦ οἱ Γάλλοι ἐργασθέντες ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον καὶ τοσαῦτα δαπανήσαντες, ἔχοντες δὲ συμπεπυκνωμένον πληθυσμόν, περιουσίας μεγάλων ἐκτάσεων καὶ καλῶς διανεμημένας, καὶ ἄπειρα μέσα, δὲν κατώρθωσαν νὰ φθάσωσιν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ αὐτοὶ οὗτοι διαμαρτύρονται καὶ προτείνουσιν ἄλλην μέθοδον φορολογικὴν, πῶς θέλετε σεῖς ἐν μιᾷ νυκτὶ νὰ καταστρέψητε ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ τόσα ἔτη εἰς τὸν τόπον, καὶ νὰ εἰσαγάγητε σύστημα πανάρχαιον, ἄδικον, ἄγνωστον, πολύπλοκον, τυραννικόν, σύστημα ἀναιροῦν τὰς κοινοτέρας ἀρχάς, τὰς ὁποίας οἱ σοφώτεροι τῶν οἰκονομολόγων ἀνέγραψαν, ὁ Σμὴθ, ὁ Μὶλ, ὁ Σαὶν καὶ ἡ λοιπὴ πλειὰς τῶν διασήμων οἰκονομολόγων τῆς Εὐρώπης; Τὸ μεγαλείτερον κακὸν τῶν φόρων εἶναι, κατὰ τοὺς σοφοὺς ἐκείνους ἄνδρας καὶ κατὰ τὴν πεῖραν τῶν αἰώνων, τὸ νὰ ἐπισκέπτηται συχνὰ ὁ φορολόγος τὸν φορολογούμενον, καὶ σεῖς μᾶς προτείνεται ἀπαριθμητὰς καὶ κατασχετάς. Τὸ χειρότερον κακὸν εἶναι τὸ νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τοὺς φορολογουμένους ποιναὶ, καὶ σεῖς ζητεῖτε νὰ νομοθετήσωμεν ποινὰς δυσβαστάκτους! Βάσις τοῦ καλοῦ φόρου εἶναι τὸ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὅσον τὸ δυνατὸν ποσὸν φόρου ἴσον πρὸς ἐκεῖνο, ὅπερ ἐξέρχεται τοῦ βαλαντίου τοῦ φορολογουμένου, ἀλλ’ ἡ τροφοδοσία τῶν ἀπαριθμητῶν σας, ἡ πληρωμὴ τῶν ἐξόδων αὐτῶν, αἱ ποιναὶ, τὰ συμβολαιογραφικὰ ἔξοδα, αἱ ἡμεραργίαι τῶν φορολογουμένων καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδα αὐτῶν, ἀναγκαζομένων νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου τρὶς καὶ τετράκις καὶ πλειστάκις τοῦ ἔτους, ὅλα ταῦτα ἀνταποκρίνονται ἆρά γε εἰς τὴν βάσιν ἐκείνην τοῦ καλοῦ φόρου;

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἅπαξ μόνον θὰ γείνῃ ἀπαρίθμησις.

§130ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις.

§131ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσητε πολύ;

§132ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως πλειότερον τῆς ὡρισμένης πρὸς διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως ὥρας.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 3 μ. μ. Ὥρα 3 μ. μ. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.)

§134ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§136ΦΙΛΗΜΩΝ. Διατί;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον δι’ αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ καὶ διότι θεωρεῖται ὡς νέα συνεδρίασις.

§139ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ· πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, νὰ μὴ πράττωμεν δὲ ἄλλα τὴν μίαν φορὰν καὶ ἄλλα τὴν ἄλλην. Ἰδοὺ τί ἔγεινεν ἄλλοτε, εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1879. «Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις...» Τὸ αὐτὸ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὡς βλέπετε, συνέβη καὶ ἄλλοτε, ὁ δὲ κ. Τρικούπης τότε ἐζήτησεν ἐπιμόνως ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ἐπειδὴ δὲν ἦσαν ἕτοιμα, ν’ ἀναγνωσθῶσι τὴν ἐπαύριον (θόρυβος).

§141ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν ἐδόθη τοιαύτη ἔννοια, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§142ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως δὲν ἐδόθη.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τούτοις γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ λοιπὸν ὁ κατάλογος.

§144ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπαρτία, κ. Πρόεδρε· 109 εἶναι σημειωμένοι εἰς τὸν κατάλογον παρόντες.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἦναι 150· ὁ κατάλογος θ’ ἀναγνωσθῇ. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπαρτία, κύριοι. Ὁ κ. Ζηνόπουλος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.)

§147ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔμεινα νομίζω, κύριοι, εἰς διακοπήν τινα, ἣν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ὡμίλουν περὶ τῶν ἀπαριθμητῶν, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διακόψας με εἶπεν, ὅτι αὐτὸ θὰ γείνῃ ἅπαξ. Ἀπαντῶ αὖθις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι αὐτὸ θὰ γίνεται ἑκάστοτε καὶ πολλάκις. Ἐὰν κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ αἱ δηλώσεις ἦναι ἀέναοι, ὡς ἀφορῶσαι καὶ εἰς τὴν γέννησιν τῶν ζώων, καὶ εἰς τὴν ἐνηλικιότητα αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν ἀποβίωσίν των, καὶ εἰς τὴν ἀγορὰν, καὶ εἰς τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προμήθειαν αὐτῶν, ἐὰν διὰ ταῦτα αἱ δηλώσεις ἦναι ἀέναοι, ἀέναοι θὰ ἦναι καὶ αἱ ἀπαριθμήσεις. Διὰ τῶν δηλώσεων καὶ τῶν ἀπαριθμητῶν θὰ ἔχωμεν συνεπείας, αἵτινες θὰ πολλαπλασιάσωσι τὸ ἤδη ἀρκετὰ ἐξογκωμένον κατὰ τὸ Νομοσχέδιον βάρος τῆς φορολογίας τῶν γεωργῶν, τῶν καλλιεργούντων γαίας ἀφόρους. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Τρικούπη ὀφείλει ὁ γεωργὸς νὰ δηλώσῃ πᾶσαν ἀγορὰν ζώου, τὴν ἐνηλικιότητα αὐτοῦ, πᾶσαν τουτέστι μεταβολὴν, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ κτῆμά του αὐτὸ, εἰς τὸ ὄργανον αὐτὸ τῆς ἐργασίας του· εἶναι ἀδύνατον καθ’ ὅλον τὸ ἔτος νὰ μὴ ἐπέλθωσι τρεῖς ἢ τέσσαρες τοιαῦται μεταβολαί. Εἶναι λοιπὸν ἠναγκασμένος ὁ γεωργὸς νὰ μεταβαίνῃ καθ’ ἑκάστην τῶν μεταβολῶν τούτων εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, ἵνα ποιῇ τὰς δηλώσεις αὐτοῦ ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ προβαίνῃ ἴσως καὶ ἀπώτερον διὰ τοὺς δήμους, ὅπου δὲν ὑπάρχει συμβολαιογράφος, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐκποιήσῃ ἢ νὰ ἀγοράσῃ κτῆνος. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰς ἡμεραργίας τοῦ γεωργοῦ, τὰς ἐκ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένας εἰς τέσσαρα μόνον ἡμερομίσθια, (θὰ ἦναι δὲ πολὺ περισσότερα, διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Εὐρυτανίας, εἰς ἣν ἀνήκω, διότι αἱ ἀποστάσεις ἐκεῖ εἶναι μέγισται), πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰς 20 δραχμάς, τὰς ὁποίας πάντοτε, εἴτε δηλαδὴ παραγάγει, εἴτε μὴ σῖτον ἢ ἄλλον δημητριακὸν καρπὸν ὁ γεωργὸς, θὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, θὰ ἀνεύρωμεν, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐξοδεύσῃ καὶ ἄλλας 8, ἐὰν ὑπολογίσωμεν εἰς τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῶν 2 δραχμῶν τὸ ἡμερομίσθιον.

§148ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἰς τὸν περὶ ζωοκλοπῆς νόμον δὲν ἔχομεν ὁμοίας διατάξεις;

§149ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε, κ. Φωτήλα, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἀφορᾷ εἰς τὴν καταστροφὴν μυσαροῦ ἐγκλήματος, ὅπερ καταστρέφει τὴν κτηνοτροφίαν ἡμῶν καὶ ἀσχημίζει τὸν τόπον. Μὴ λησμονεῖτε προσέτι, ὅτι διὰ νὰ καταστρέψωμεν ἓν ἄλλο μυσαρώτερον ἔγκλημα, τὴν ληστείαν, ἐψηφίσαμεν νόμον ἀναιροῦντα θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ δικαίου, ἀλλὰ τὸ ἐπράξαμεν χάριν ἀνωτέρου σκοποῦ, χάριν τῆς κοινῆς σωτηρίας. Δὲν εἶναι δὲ τὸ ἴδιον τὸ νὰ ἐξασφαλίσῃ τις τὴν εἴσπραξιν πέντε δραχμῶν φόρου τοῦ γεωργοῦ καὶ τὸ νὰ σώσῃ τὴν κοινωνίαν ἀπὸ μυσαρὸν ἔγκλημα. Ἰδοὺ ἡ διαφορά. Ἀλλὰ, κύριοι, πλὴν τῶν ἀπαριθμητῶν καὶ τῶν δηλώσεων καὶ τῶν ἡμεραργιῶν θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν εἰσπράκτορα· γνωρίζετε δὲ πάντες οἱ ἀνήκοντες εἰς ἐπαρχίας γεωργικὰς τί εἶναι διὰ τὸν γεωργὸν ὁ εἰσπράκτωρ· εἶναι τέρας! Οὐδεὶς δ’ ἀγνοεῖ, ὅτι δὲν εἶναι δυσκολώτερον πρᾶγμα διὰ τὸν γεωργὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίως διὰ τοὺς γεωργοὺς τῶν ὀρεινῶν ἐπαρχιῶν, παρὰ ἡ πληρωμὴ φόρου εἰς χρήματα· ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι φόροι ἐλάχιστοι, οἱ φόροι τῶν ἀμπέλων π. χ. οἵτινες πληρόνονται εἰς χρήματα, καθυστεροῦνται κατὰ τὰ δύο τρίτα, κατὰ τὸ ἥμισυ ἐνίοτε, καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς κυρίους, οἵτινες ἐχρημάτισαν ὑπουργοὶ τῶν οἰκονομικῶν, πόσον δυσχερὴς εἶναι ἡ εἴσπραξις καὶ μιᾶς δραχμῆς, καὶ 80 ἔτι λεπτῶν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων. Καὶ θέλετε νὰ ζητήσωμεν διὰ μιᾶς ἀπὸ τὸν γεωργὸν τῆς Εὐρυτανίας, ἂν ἔχῃ ἓν ζεῦγος 20 δραχ.; Ἰδοὺ, κύριοι, τί θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τῆς φορολογίας τοῦ κ. Τρικούπη διὰ τὰ τέσσαρα πέμπτα τοῦ Κράτους. Εἶπον καὶ πρότερον, ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀντιπροσωπεύομεν μόνον τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν, ἀντιπροσωπεύομεν τὸ Ἔθνος. Ἐδικαίωσα ὅμως τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς εὐτυχεῖς ἐπαρχίας· ἀλλὰ θὰ δικαιώσητε καὶ ἐμὲ τὸν ἀνήκοντα εἰς ἐπαρχίαν οὐχὶ τοιαύτην, ἐὰν διαμαρτυρηθῶ κατὰ φορολογίας, ἥτις θὰ τριπλασιάσῃ σχεδὸν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πληρόνει σήμερον ὁ γεωργὸς τῆς Εὐρυτανίας. Οἱ ὑποστηρίζοντες τοὺς ἀροτῆρας καὶ ὁ σεβαστὸς ἡμῶν πρόεδρος, ὁ ὑποστηρίζων τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, κατέκριναν τὴν δεκάτην ὡς ἀναστέλλουσαν τὰς βελτιώσεις, ὡς ἐμποδίζουσαν τὸν γεωργὸν ἀπὸ τῆς καταβολῆς δαπανῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ βελτιώσῃ τὸ κτῆμά του, καὶ ἑπομένως ὡς παρακωλύουσαν τῆς γεωργίας τὴν πρόοδον. Ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα ἦσαν πραγματικὰ, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἆρά ἀρκούντως ἰσχυρὰ, ἵνα καταρασθῇ τις τὴν δεκάτην. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτω, καὶ ἐπειδὴ, ὅπως εἶπον, ἔχω μεγίστην πεποίθησιν εἰς τὴν ἐμπειρίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, θὰ λάβω τὸ παράδειγμα, ὅπερ αὐτὸς οὗτος μᾶς ἔδωκεν, ὡς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου, ὃν ἐγὼ πολεμῶ. Ὑπέθεσεν, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, κτῆμα παράγον 100,000 δραχμῶν εἰσόδημα ἀκαθάριστον, ὑπέθεσεν ὅτι διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ κτήματος αὐτοῦ κατεβλήθη κεφάλαιον 40,000 δραχμῶν κινητὸν, ἤτοι εἰδικὸν, 20,000 δὲ δραχμῶν πάγιον, ἤτοι γενικόν· ὑπέθεσεν, ὅτι ἀντὶ τῶν 100,000 δραχμῶν ὁ γεωργὸς ὁ καταβαλὼν τὴν δαπάνην ταύτην ἐκέρδησεν 152,000 δραχμῶν, καὶ εὗρεν ὅτι τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης γενναίας καταβολῆς, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν αὐτῆς, ἦτο μικρὸν, νομίζω 7000 δραχμῶν ἢ 6800, ἐὰν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ. Ἐν πρώτοις, κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ τις, ὅστις ἔχει τὴν βεβαιότητα νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ κεφάλαιον αὐτοῦ τὸ καταβληθὲν πρὸς καλλιέργειαν καὶ βελτίωσιν τοῦ κτήματός του, καὶ προσέτι τόκον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ ἀρκετὰ σημαντικὸν, ὅστις νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο, καὶ νὰ μὴ τὸ πράξῃ μόνον καὶ μόνον, ἵνα μὴ πληρώσῃ 5% εἰς τὸ δημόσιον· μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐλησμόνησε νὰ ὑπολογίσῃ καὶ τὰ ἔξοδα, ἅτινα διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν 100,000 δραχμῶν τοῦ ἀτελῶς καλλιεργουμένου κτήματος ἤθελον καταβληθῆ. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰ ἔξοδα αὐτὰ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 35 δραχμὰς, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἐλάχιστον διὰ κτῆμα παράγον 100,000 δραχμὰς, βεβαίως τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς προσθέτου καταβολῆς μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 60,000 δραχ. θὰ ἦναι πενταπλάσιον. Δύναται ἴσως νὰ μοὶ γείνῃ ἀντίῤῥησις, τὴν προλαμβάνω, ὅτι ἡ καταβολὴ αὕτη τῶν 60,000 δραχμῶν εἶναι μόνον τῆς βελτιώσεως, καὶ ὅτι τὰ συνήθη ἔξοδα ὑπελογίσθησαν· ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο. Τὰ ἔξοδα τῆς μὴ ἐπιμελημένης καλλιεργείας περιώρισα εἰς ἐλάχιστον ποσόν. Τὸ πραγματικὸν ποσὸν τῆς καλλιεργείας ταύτης θὰ ἦναι 50 χιλ. δραχμῶν, ἵνα ἐπιτευχθῇ εἰσόδημα 100 χιλ. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ κτῆμα, ὅπερ ν’ ἀπαιτῇ ἔξοδα πρὸς βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ 110 χιλ. δραχ. καὶ νὰ δίδῃ 100 δραχ. παραγωγήν. Ἀφοῦ δὲ οὕτω πραγματικὴ καὶ μεγάλη προκύπτει ὠφέλεια ἐκ τῶν βελτιώσεων ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, κατὰ τί λοιπὸν παρακωλύει αὕτη τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας; Ἀλλὰ μὴ δὲν ἔχομεν τὴν δεκάτην καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους ἀμέσους φόρους, τοὺς ὁποίους εἰσπράττομεν ἐν Ἑλλάδι; Δὲν ἔχομεν τὴν δεκάτην καὶ διὰ τὸ πλουσιώτερον καὶ εὐγενέστερον τῶν προϊόντων τῆς Ἑλλάδος, τὴν σταφίδα; τί ἄλλο εἶναι παρὰ ἡ δεκάτη ἡ φορολογία τῆς σταφίδος, καὶ δεκάτη πολὺ χείρων ἐκείνης τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διότι τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος εἶναι πολὺ ἀνώτερα; Ἔκαμα ὑπολογισμὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ φόρος τῆς σταφίδος ἀντιστοιχεῖ πρὸς 8% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, ὑπολογιζομένης τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος πρὸς 150 δραχ. τί δὲ ἀναλογεῖ ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος; πλέον τῶν 25%, καὶ ὑπελόγισα τὰ πάντα ἠλαττωμένα λίαν, ὑπελόγισα π. χ. τὴν ἀξίαν ἑκάστου στρέμματος σταφίδος εἰς 400 δραχμάς.

§150ΤΙΝΕΣ. Εἰς ποῖον μέρος;

§151ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβον γενικῶς τὸν μέσον ὅρον. Γνωρίζω δὲ καλῶς, ὅτι εἶναι μεγαλειτέρα ἡ ἀξία, ἀλλὰ τὸ ἔπραξα ἐπίτηδες, ἵνα μὴ μὲ εἴπῃ τις ὑπερβολικόν. Ὑπελόγισα λοιπὸν τὴν τιμὴν ἑκάστου στρέμματος εἰς 400 δραχμάς.

§152ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ὀλίγον.

§153ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐπιμένετε, ἔστω. Ἀναβιβάζω εἰς 500 δραχμὰς ἀξίαν ἑκάστου στρέμματος καὶ μένω ἐκεῖ, διότι ὑπελόγισα καὶ τὴν παραγωγὴν ἠλαττωμένην, ἤτοι εἰς 500 λίτρας κατὰ στρέμμα. Λοιπὸν θέτω τὸν μέσον ὅρον 500 δραχμὰς, ἀφαιρῶ δὲ 100 δραχμάς, τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Μένουσι 400 δραχμαὶ, ὑπολογίζω τὸν τόκον τῶν δραχμῶν αὐτῶν πρὸς 8%, τὸ ὁποῖον εἶναι μῦθος διὰ τὰς πλείστας τῶν ἐπαρχιῶν......

§154ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὅλας ἐν γένει τὰς ἐπαρχίας.

§155ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον καλλίτερον, οὐχὶ βεβαίως διὰ τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ διὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου. Καὶ πάλιν δὲ εἶναι τερατώδης ἡ δυσαναλογία· ὑπολογίζω 35 δραχ. διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ προσθέτω καὶ 5 δραχμὰς διὰ τὴν θείωσιν κατὰ στρέμμα, οὕτω ἔχομεν 40 δραχ. ἔξοδα καλλιεργείας. Νομίζω, ὅτι ὡς μέσος ὅρος εἶναι ἀκριβής.

§156ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περισσότερον.

§157ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον τὸ χειρότερον. Προσθέτω ἤδη καὶ τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τῆς φυτείας· ἤτοι ἐπὶ δραχμῶν 400 δραχ. 32.

§158ΦΩΤΗΛΑΣ. Τί θὰ εἴπῃ τόκος κεφαλαίου;

§159ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται, κ. Φωτήλα, ὅτι δὲν ἐμελετήσατε ποσῶς τὸ ζήτημα. Εἶναι κεφάλαιον καταβληθὲν, τοῦ ὁποίου τρέχει κατ’ ἔτος ὁ τόκος, εἶναι πρᾶγμα φυσικώτατον καὶ καταληπτότατον· ἴσως δὲν ἔχετε σταφίδα.

§160ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔχω καὶ πολλὰς μάλιστα.

§161ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε φαίνεται, ὅτι τὰς ἔχετε ἐκ κληρονομίας. Ἄλλως, ἂν σεῖς εἴχετε δαπανήσει, θὰ μοὶ ἐλέγετε ν’ ἀφαιρέσω καὶ τὸ ἔξοδον τῆς φθορᾶς τῆς φυτείας, ὅπερ δὲν εἶναι ἔλασσον τῶν 10 δραχμ. κατὰ στρέμμα καὶ κατ’ ἔτος. Λοιπὸν ἠλαττωμένα πάντοτε τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 72 δραχ. Ἔχομεν παραγωγὴν 500 λίτρας μέσον ὅρον· ἐὰν ἦναι ὀλιγώτεραι, αὐτὸ ὠφελεῖ τοὺς ὑπολογισμούς μου, ἑπομένως εὐχαριστῶ δι’ αὐτὸ τοὺς διακόπτοντας. Ὑπελόγισα δὲ τὴν ἀξίαν τῶν 500 λιτρῶν εἰς 100 δραχ. καὶ εὑρίσκω καθαρὸν κέρδος 28 δραχ. ἀνθ’ ὧν λαμβάνομεν φόρον δρ. 6, ἤτοι 25% καὶ πλέον.

§162ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μέσος ὅρος δὲν εἶναι αὐτός· εἶναι ὀλιγωτέρα τῶν 100 δραχμῶν ἡ ἀξία τῶν 500 λιτρῶν.

§163ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἠξεύρω· ἠξεύρω προσέτι, ὅτι ἂν προσθέσω καὶ τὴν φθορὰν τῆς φυτείας, ὁ φόρος ἀνέρχεται εἰς 33%! Αὐτὴ εἶναι τῆς σταφίδος ἡ πρόσοδος καὶ αὐτὴ ἡ φορολογία. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο αἱ σταφίδες ὄχι μόνον δὲν παριστῶσιν ἐλεεινὸν θέαμα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν βελτίωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπέκτασιν ἔλαβεν ἡ σταφιδοφυτεία ἴσως ὑπερβολικήν. Εὔχομαι δὲ ἵνα ἐπικρατήσωσιν αἱ ηὐξημέναι τιμαὶ ὕστερον ἀπὸ τὴν τροπὴν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ εὐγενοῦς αὐτοῦ προϊόντος. Καὶ διὰ ταῦτα μάλιστα εἶμαι ἀπὸ τοῦδε διατεθειμένος νὰ μὴ ψηφίσω τὴν παραδόξως καὶ ἀπηνῶς προτεινομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος αὔξησιν. Δὲν ἐμποδίζει λοιπὸν ἡ δεκάτη τὸν πρόοδον· τὸ μαρτυροῦσιν αἱ σταφίδες, τὸ μαρτυροῦσιν αἱ παντοδαπαὶ τῆς Ἑλλάδος φυτεῖαι. Ἀλλὰ γινώσκετε ἆρά γε, κύριοι, ποῖον ἄλλο κακὸν, πλὴν τῶν κακῶν, ἅτινα ἀπηρίθμησα, θὰ προξενήσῃ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν; Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν εἶναι προφανὴς κίνδυνος νὰ περιορίσῃ κατὰ πολὺ τὴν παραγωγὴν, διότι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅπου ὑπάρχει ἡ φοβερὰ δυσαναλογία, ἣν σᾶς παρέστησα, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τουτέστι ταῖς ὀρειναῖς, ταῖς μὴ παραγωγικαῖς, καὶ ὅπου ὁ γεωργὸς ἕνεκα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀροτήρων αὑτοῦ κτηνῶν θὰ πληρώνῃ τριπλάσιον φόρον τοῦ νῦν πληρωνομένου, θὰ καταφύγωσιν οἱ δυστυχεῖς γεωργοὶ εἰς τὴν ἀξίνην. Καὶ αὐτὴν τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας ὑπόσχεται νὰ μᾶς φέρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Τρικούπη, ἵνα τότε πραγματοποιηθῇ ἡ πρόῤῥησις τοῦ εὐφραδοῦς ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ κ. Οἰκονόμου, ὅτι θὰ φορολογήσῃ καὶ τὴν ἀξίνην ὁ κ. Τρικούπης! Ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι, νὰ παρατηρήσω, διότι κάμνω τὴν σύγκρισιν τῶν δύο νομοσχεδίων, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου θέλει ὁδηγήσει δυστυχῶς εἰς ἀνάλογον ἀποτέλεσμα. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου, αἱ γαῖαι ὅλαι αἱ ἀσκεπεῖς, αἱ καλλιεργηθεῖσαι πρὸ τριῶν ἤδη ἐτῶν, ὑποβάλλονται εἰς φορολογίαν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν καλλιεργοῦνται πάντοτε ἅπασαι αἱ γαῖαι, καὶ τοῦτο μάλιστα μαρτυρεῖ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Καράπαυλος ὑπέβαλεν, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰς καλλιεργηθείσας ἐφέτος γαίας· ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἄφευκτον τῆς νέας αὐτῆς φορολογίας τῆς στρεμματικῆς; τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο μᾶς τὸ δεικνύει τὸ συμφέρον τοῦ γεωργοῦ, τὸ δὲ συμφέρον τοῦ γεωργοῦ εἶναι νὰ παραγάγῃ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον προϊὸν ἐκ τῆς αὐτῆς ἐκτάσεως. Θὰ προσπαθήσωσι λοιπὸν οἱ γεωργοὶ νὰ δώσωσι περισσοτέραν δύναμιν εἰς τὰς παραγωγικωτέρας ἐκ τῶν γαιῶν αὐτῶν, καὶ θὰ ἐγκαταλείψωσιν ὅλας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι παραγωγικαί. Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι βελτίωσις τῆς γεωργίας, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπόσχονται οἱ πατέρες τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, αὐτὸ εἶναι καταστροφὴ τῆς γεωργίας, αὐτὸ εἶναι ἐκχέρσωσις τῶν γαιῶν τῆς Ἑλλάδος, αὐτὸ εἶναι περιορισμὸς τῆς ἐργασίας, περιορισμὸς τῆς παραγωγῆς, μετανάστευσις νομαδικὴ, καὶ ἴσως σιτοδεία διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, ὅπου ἡ συγκοινωνία δὲν εἶναι εὔκολος, καὶ τῶν ὁποίων τὸ ἔδαφος εἶναι ἄγονον. Ἀλλὰ περὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν πλέον λόγον, ὄχι διότι δὲν εἶναι ἄξιον μελέτης καὶ σπουδῆς, ἀλλὰ διότι, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου, εἶναι, ἐὰν μὴ πάντῃ ἀδύνατον, λίαν δύσκολον ὅμως νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Περὶ δὲ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ κ. Τρικούπη, ὅπερ ἔχει καὶ αὐτὸ ὁμοίας δυσκολίας, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ταχύτερον, ἀρκοῦντα ἐλέχθησαν. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσῃ τις: εἶσαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς δεκάτης; εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τὴν δεκάτην δὲν τὴν ἐξετάζω ἀπολύτως, τὴν ἐξετάζω σχετικῶς· καὶ ἂν, ὡς πιστεύω, ἀπέδειξα, ὅτι τὰ δύο ἕτερα νομοσχέδια ὁδηγοῦσιν εἰς πολλῷ χεῖρον ἀποτέλεσμα, δυσχεραίνουσι τὴν θέσιν τῆς γεωργίας ὑπὸ γενικὴν ἐξεταζομένης ἔποψιν, ἀντὶ νὰ τὴν διευκολύνωσι, δικαιοῦμαι ν’ ἀνεχθῶ τὸ ἧττον κακὸν, δικαιοῦμαι νὰ παραδεχθῶ τὸ ἧττον τοῦτο κακὸν βελτιωμένον· καὶ βελτίωσιν ἐννοῶ πρῶτον μὲν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου εἰς 5%, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ, καὶ εἰς 4%, δεύτερον δὲ, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότατον, τὴν γενίκευσιν τοῦ συστήματος τῆς εἰς χρήματα ἐνοικιάσεως, συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐξαφανίζει ἀπὸ τοῦ προσώπου τῆς γῆς τοὺς ἐνοικιαστάς, ὡς πιέζοντας, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων βουλευτῶν τῶν παραγωγικωτέρων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Βελτιωμένη ἡ δεκάτη εἶναι ὁ δικαιότερος φόρος· βελτιωμένη δὲ μέχρι τοῦ σημείου τῆς ὅσον οἷόν τε ἀκριβοῦς ἀφαιρέσεως τῶν ἐξόδων πρὸς εὕρεσιν τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, εἶναι καὶ ὁ μόνος ἐπιστημονικὸς φόρος. Καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγει πάλιν ὁ Beaulieu, ὁ περίφημος αὐτός, κατὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον καὶ κατ’ ἐμέ, συγγραφεὺς ἐν τῷ λαμπροτάτῳ αὐτοῦ συγγράμματι· ὁ Beaulieu οἰκτείρων τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ σήμερον ἐν Γαλλίᾳ, οἰκτείρων καὶ ὀνομάζων ἐμπειρικόν, ἄδικον τὸ σύστημα τὸ διανεμητικόν, προτείνει τὸ σύστημα τῆς ποσωτικῆς, διὰ νὰ εἴπω οὕτω, φορολογίας (Systéme de quotité).

§164ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι αὕτη ἡ κατὰ στρέμμα φορολογία;

§165ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Beaulieu θὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι αὕτη. Ποσωτικὴ φορολογία εἶναι ἡ παρακολουθοῦσα τὴν παραγωγὴν καὶ συνελαττουμένη ἢ συναυξανομένη μετ’ αὐτῆς. Λοιπὸν ὁ Beaulieu οἰκτείρων τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ σήμερον ἐν Γαλλίᾳ, ἰδοὺ τί λέγει: «Εἴπομεν ἤδη, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἐγγείου φόρου εἶχον παραδεχθῆ τὸ διανεμητικὸν σύστημα (derépartition), σύστημα ἐμπειρικόν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἦναι καλὸν πρὸς προσωρινὴν ἐξοικονόμησιν τῆς ἀνάγκης (καὶ ἡ λέξις ἐξοικονόμησις εἶναι εὔφημος, ὁ Beaulieu λέγει expédient) «ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἐν χώρᾳ ἔνθα ἡ διοίκησις εἶναι πεφωτισμένη, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ θεωρηθῇ ὁριστικόν». Καὶ προσθέτει ἀλλαχοῦ ὕστερον ἀπὸ μελέτας σπουδαίας, ἐμβριθεῖς καὶ μακρὰς τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικώτατα. «Συνελόντι εἰπεῖν, τὸ σύστημα τὸ διανεμητικὸν εἶναι ἐμπειρικὸν καὶ παραβιάζει προφανῶς τὴν «δικαιοσύνην. Τὸ σύστημα τὸ ποσωτικὸν (de quotité) εἶναι ἐπιστημονικὸν καὶ δίκαιον». Ἂς ἴδωμεν δὲ τί ἐννοεῖ ὁ Beaulieu λέγων σύστημα ποσωτικόν, διότι αὐτὸς δὲν ἀφίνει οὐδὲ ἓν ζήτημα ἄλυτον. Δὲν ἐννοεῖ βεβαίως οὔτε ἦτο δυνανὸν νὰ ἐννοῇ τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, ἡ ὁποία δὲν παρακολουθεῖ τὴν παραγωγὴν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζει μάλιστα παραγωγὴν, ἀλλὰ μόνον ἔκτασιν, καὶ ἀπορῶ δικαίως διὰ τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, μαρτυροῦσαν, ὅτι ἐκλαμβάνει τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν ὡς φορολογίαν ποσωτικήν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Beaulieu: «Ἐσμὲν, ὅσον τὸ ἐφ’ ἡμῖν, θερμοὶ θιασῶται (trés partisan) ἐγγείου φόρου, παρακολουθοῦντος ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγγύτερον τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἀγροτικοῦ πλούτου, φόρου τοῦ ὁποίου τὸ ποσοστὸν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς εἶναι ὡρισμένον καὶ τοῦ ὁποίου ἑπομένως τὸ ὅλον ποσὸν συναυξάνει μετὰ τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς». Καὶ τοῦτο τί ἄλλο εἶναι ἢ ἡ δεκάτη βελτιωμένη; Ἡ δεκάτη βελτιωμένη δὲν εἶναι ἢ ἡ ἐξεύρεσις ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέρα τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐφ’ ἧς ὁ Beaulieu προτείνει διὰ τὴν Γαλλίαν ποσοστὸν φόρου 12%. Καὶ προσθέτει ὁ αὐτὸς συγγραφεύς, ὅτι ἐλαττοῦνται κατὰ πολὺ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα καὶ αὐτῆς τῆς ἁπλῆς δεκάτης, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδὲν ἄλλο συνίστανται ἢ εἰς τὴν φορολογίαν τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου.

§166ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὰς πιέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν.

§167ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεδείχθη, κ. Κατριβάνε, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ ἐξηφανίσθησαν διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη εἰσαχθείσης μεταβολῆς τοῦ τρόπου τῆς ἐνοικιάσεως. Λέγει λοιπὸν ὁ Beaulieu ὅτι ἐλαττοῦνται κατὰ πολὺ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς ἁπλῆς δεκάτης, ἐὰν διακριθῶσιν αἱ παραγωγαὶ εἰς κλάσεις προϊόντων ἁπλῆς καλλιεργείας καὶ καλλιεργείας δυσχεροῦς καὶ πολυδαπάνου, διότι ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἐξόδων ὄχι μόνον τῶν ἀπαιτουμένων, ἀλλὰ καὶ τῶν δυνατῶν γενέσθαι πρὸς παραγωγὴν ἁπλῆν, ὡς εἶναι ἡ τοῦ σίτου, καὶ πρὸς παραγωγὴν ἀνωτέραν, ὡς εἶναι ἡ τῆς φυτείας, ἡ καλλιέργεια τῆς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἐπιστήμην, ἐργασίαν πολλὴν καὶ μεγάλα κεφάλαια, καὶ προσθέτει, ὅπερ ἀνεγνώσαμεν ἤδη, ὅτι ἐν τῇ διαφορᾷ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου κατὰ κατηγορίας ὑπάρχει δικαιοσύνη. Τώρα ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἀκριβῶς καὶ κατὰ περιουσίας τὸ καθαρὸν προϊόν, καλὸν εἶναι νὰ τὸ εὕρωμεν. Ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν ἐδαπάνησαν 150 ἑκατομμύρια καὶ κατηνάλωσαν 43 ἔτη καὶ δὲν τὸ εὗρον, κατήντησαν μάλιστα εἰς τερατώδη ἐξαγόμενα. Ἂν ὅμως δὲν δυνάμεθα τοῦτο νὰ πράξωμεν, ὅπως δὲν ἠδυνήθησαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ, δυνάμεθα νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν ἀσφαλῶς δι’ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τοσαύτης, ὥστε νὰ ἀναλογῇ εἰς τὴν πιθανὴν δαπάνην τῆς ἐλαχίστης παραγωγῆς, ὅτε δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἀδικία εἴς τινα. Γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται, περὶ τῶν ὁποίων τόσος ἐγένετο λόγος, αἱ δαπάναι τῆς παραγωγῆς τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν εἶναι καὶ σχετικῶς μικραὶ καὶ εὐπροσδιόριστοι καὶ ἀμέσως παραγωγικαί. Εἶναι τοιαῦται δαπάναι, αἵτινες ἀρκεῖ νὰ καταβληθῶσιν ἵνα φέρωσιν ἀφεύκτως αὔξησιν προϊόντος ἀνάλογον. Ἂν ὑπάρχῃ τὸ κτῆμα, δὲν πρόκειται παρὰ νὰ ἀγορασθῶσι π.χ. πλειότερα ζεύγη καὶ ἐκ τούτου θὰ γείνῃ ἀμέσως εὐρυτέρας ἐκτάσεως καλλιέργεια καὶ πλειοτέρα παραγωγή, ἢ νὰ γείνῃ δαπάνη λιπάνσεως καὶ αὖθις θὰ γείνῃ ἀφεύκτως καὶ ἀμέσως πλειοτέρα παραγωγή. Ἀφοῦ δὲ αἱ δαπάναι συντείνουσιν εἰς τὴν ἄμεσον καὶ βεβαίαν τῆς παραγωγῆς αὔξησιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδισθῇ ὁ γεωργὸς ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὴν τὴν αὔξησιν; διὰ νὰ μὴ πληρώσῃ ἐπ’ αὐτῆς 5%; Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριοι, δὲν εἶναι φυσικόν. Νομίζω, ὅτι ἀπεδείχθη προφανῶς ἡ μεγάλη ὑπὲρ τῶν γεωργῶν διαφορὰ τῆς δεκάτης ἐλαττουμένης κατὰ ποσὸν καὶ βελτιουμένης ἐν τῇ εἰσπράξει διὰ τῆς ἐξαφανίσεως τῶν ἐνοικιαστῶν, πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Ὑπουργείου καὶ πρὸς τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Νομίζω προσέτι, ὅτι ἀπεδείχθη τοῦτο τὸ οὐχ ἧττον σπουδαῖον, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ πρωθυπουργοῦ δὲν ἔχει τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἠθέλησαν ν’ ἀποδώσωσιν εἰς αὐτὴν, καὶ χάριν τοῦ ὁποίου παριστάμεθα μάρτυρες θεάματος ἀναξίου ἐλευθέρας πολιτείας, παριστάμεθα μάρτυρες θεατρικῆς παραστάσεως χειροκροτούντων καὶ χειροκροτουμένων. Ἂν δὲ αἱ παρατηρήσεις μου, οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους σᾶς ὑπέβαλον, αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἠρύσθην καὶ τὰς ὁποίας ἐπεδοκίμασαν οἱ πλεῖστοι τῶν εἰδημόνων ἐνταῦθα, ἦναι ἀκριβεῖς, ἡ πεποίθησις αὕτη θὰ μεταδοθῇ εἰς τὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον κακῶς καὶ δι’ ἑαυτοὺς ὀλεθρίως πράττουσι διαβουκολοῦντες ἀσεβῶς. Ἐπεθύμουν νὰ τελειώσω ἐδῶ, ἀλλὰ θὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ, εἰς τὰ ὁποῖα μὲ ὁδηγεῖ ἡ πεποίθησις, ἣν ἐσχημάτισα περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Βουλῆς. Παρατηρῶ, καὶ πρέπει νὰ ἦναί τις πρακτικὸς, παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχει ἐπιθυμία, ἴσως ἐλήφθη ἤδη ἀπόφασις ὑπὸ τῶν πλείστων ἐκ τῶν Βουλευτῶν νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη. Καὶ θὰ καταργηθῇ, ἀφοῦ κατὰ τὸν κ. Οἰκονόμου οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἐδῶ, ἀφ’ ἧς ἠρχίσαμεν τὴν περὶ τούτου συζήτησιν, ἢ νὰ ψάλλωμεν τὸν ἐπικήδειον τῆς δεκάτης. Λοιπὸν ἂς τὴν θάψωμεν, ἀφοῦ ἤδη εἶναι πτῶμα, ἀλλὰ ἂς προσέξωμεν μὴ ἐκχώσωμεν ἄλλο τέρας τῆς δεκάτης δυσειδέστερον· ἂς ἐπιζητήσωμεν τὴν ὠφέλειαν τὴν ἀνυπολόγιστον, τὴν ὁποίαν εἰς τὰς σκέψεις τῶν ἀνθρώπων προσπορίζει ὁ χρόνος· ἂς μελετήσωμεν κατὰ τὸ διάστημα τὸ ὑπολειπόμενον μέχρι τῆς νέας παραγωγῆς τοῦ ἑπομένου ἔτους, ἂς σπουδάσωμεν τὸ ζήτημα, ἂς τὸ ἐξετάσωμεν ἐπὶ τόπου, ἂς συνεννοηθῶμεν μὲ τὸν γεωργὸν, ἂς ἐνεργήσωμεν τὰς ἐρεύνας ἐκείνας, τὰς ὁποίας αἱ πεφωτισμέναι Κυβερνήσεις ἐνεργοῦσι καὶ δι’ ἁπλούστατα νομοθετήματα, πολλῷ δὲ μᾶλλον διὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὸ ⅕ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο καὶ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ δυνηθῇ νὰ συλλέξῃ στοιχεῖα ἱκανὰ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ καταλήξωσιν εἰς ἀποτέλεσμα ὀλιγώτερον κακὸν τῆς δεκάτης, νὰ καταλήξωσιν ἴσως εἰς ἀποτέλεσμα, οἷον εὔχεται ὁ συγγραφεὺς, τοῦ ὁποίου πολλάκις ἐμνήσθημεν. Ἀλλὰ θὰ ἀπολέσωμεν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, τὸ ποσὸν τοῦ φόρου αὐτοῦ; ὁ κίνδυνος ὅμως δὲν εἶναι μέγας, ἐὰν πιστεύσωμεν, καὶ ἐγὼ ἀδιστάκτως πιστεύω, εἰς τὴν πληροφορίαν καὶ τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ ἀπολέσωμεν ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν τὸν φόρον αὐτὸν ἐπὶ ἓν ἔτος, ἢ μόνον ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο, νομίζω, εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ εἰσπράξωμεν· ἂν πρόκηται λοιπὸν περὶ 1,000,000 δραχ. δὲν ὑπάρχει λόγος ἀποχρῶν, ἵνα ἐκβιάσωμεν τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, διὰ νὰ νομοθετήσωμεν ἐκ συναρπαγῆς τὸν σπουδαιότερον τῶν νόμων τοῦ Κράτους, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν πολυπληθεστέραν φορολογουμένην τάξιν τῆς κοινωνίας. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν τοὺς γεωργοὺς νὰ ἀναπαυθῶσιν ἐπὶ ἓν ἔτος, ἂς καταργηθῇ ἡ δεκάτη, καὶ ἂς ἐξασφαλισθῇ οὕτω ἡ μὴ ἐπάνοδος αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι· ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, εἰς τὴν Βουλὴν δὲ ἐμπρέπει νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ, ἀφοῦ δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις τὸ παρορᾷ. Ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν οἰκονομίαν τινὰ, ἢ μᾶλλον θυσίαν τινὰ, θυσίαν εὐγενῆ, πατριωτικὴν, θυσίαν ὑπὲρ τῆς γεωργίας, καὶ εἴμεθα ὅλοι ἀπὸ γεωργικὰς ἐπαρχίας, καὶ ἔχομεν ὅλοι φίλους καὶ συμπολίτας γεωργούς. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑλλάδα, καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες τὴν Κυβέρνησιν αὐτῆς ἀποζημιούμεθα διὰ τὰς ὑπηρεσίας μας ταύτας ἀπὸ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον οἱ ἱδρῶτες αὐτῶν τῶν γεωργῶν προσπορίζουσιν εἰς τὸ Κράτος. Ἂς κάμωμεν λοιπὸν ἡμεῖς μίαν θυσίαν μικρὰν, ἐλαχίστην, προσωρινὴν, ὀλίγων μηνῶν. Ἂς ἀρχίσωμεν δὲ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ, διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν καὶ εἰς τοὺς δημοσίους λειτουργούς. Πρόκειται περὶ 9 ἢ καὶ 8 μηνῶν, τὸ πρᾶγμα εἶναι μηδαμινόν. Οὐδεὶς ἐκ τῶν δημοσίων λειτουργῶν θὰ βαρυθυμήσῃ, εἶμαι βέβαιος ἐγὼ ὁ πρὸ μικροῦ ἐξελθὼν τῶν τάξεων αὐτῶν, δὲν δύναμαι δὲ, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι Βουλευτὴς θέλει ἔχει εἰς τοῦτο ἀντίῤῥησίν τινα.

§168ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι καὶ συνταξιοῦχοι.

§169ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λαμβάνωσι τὴν ἀποζημίωσιν οἱ συνταξιοῦχοι, δὲν λαμβάνουσι τὴν σύνταξίν των, κύριε Πετσάλη, ἑπομένως ἡ ἐλάττωσις, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ, θὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἂν μάλιστα εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ προτείνω, ἵνα ἡ ἐλάττωσις ἡ προσωρινὴ, ἡ ὀκτάμηνος αὕτη μικρὰ ἐλάττωσις, ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν συντάξεων, τὸ ποσὸν θὰ ἦτο μεγαλείτερον, ἀλλὰ ἡ σύνταξις νομίζω, ὅτι εἶναι δικαίωμα ἱερὸν καὶ ἑπομένως ἄθικτον· οἱ μισθοὶ ὅμως δύνανται νὰ ἐλαττωθῶσιν, ἀφοῦ μάλιστα δὲν πρόκειται νὰ ἐλαττωθῶσιν οὔτε κατὰ πολὺ οὔτε ἐπὶ πολύ. Ὑπάρχει νόμος, τὸν ὁποῖον συνεβουλεύθην τοῦ 1859, δι’ οὗ οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ηὔξησαν κατὰ 20%· τὸ ἀγαθὸν τοῦτο παρέσχεν εἰς τὴν ὑπαλληλίαν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις ἦτο τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἂν ἀφήσωμεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ 20% ἐκ τῆς ἀποζημιώσεώς μας μιᾶς μόνον συνόδου, τότε δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν καὶ ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τὴν αὐτὴν θυσίαν ἐπὶ 8 μῆνας. Ἔκαμα δὲ καὶ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ποσοῦ τῆς οἰκονομίας ταύτης τῆς προσωρινῆς. Κατὰ τοὺς 7 μῆνας, δι’ οὓς ὡρίσθη ἡ αὔξησις ἐκείνη, διότι ἐψηφίσθη εἰς τὰ τέλη Μαΐου, ἐδόθη πρόσθετος πίστωσις 780,000 δραχμῶν, νομίζω, ἑπομένως τὸ ἐνιαύσιον ποσὸν εἶναι 1,400,000· ἀλλ’ ἔπειτα προσετέθησαν πολλοὶ ὑπάλληλοι, προσετέθη καὶ ἡ Ἑπτάνησος, ἑπομένως τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ηὔξησεν εἰς 1,600,000. Ἂν δὲ ἀφαιρέσωμεν τοὺς 4 μῆνας τοῦ ε. ε. συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Ἀπριλίου, ὅστις ἤρξατο ἤδη, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τούτου θὰ οἰκονομήσῃ τὸ δημόσιον μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, θὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον θέλει ζημιωθῆ, ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ φόρος. Κερδίζομεν δὲ οὕτω τὸ μέγα καλὸν, ὅτι δὲν εἰσάγομεν εἰς τὸν τόπον σύστημα, οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου λειτουργοῦν, πλὴν τῆς Ἀλγερίας ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἀχοὺρ, ὅτι δὲν καινοτομοῦμεν ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης εἰς τὰ τῆς φορολογίας, παραβιάζοντες τὰς στοιχειωδεστέρας ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, καὶ ὅτι προσποριζόμεθα χρόνον πολύτιμον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς πεφωτισμένην μελέτην καὶ λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ, ὅπερ ἔχει ἀναντιῤῥήτως ἐσωτερικὴν ἔννοιαν εὐγενῆ, εἶναι ἄδικον, σκληρὸν, ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι σκληρότερος, ὅτι εἶναι μάλιστα βάρβαρος ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ φορολογηθῶσι τὰ ⅘ τῶν γεωργῶν τῆς Ἑλλάδος.

§170Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι, πολλὰ ὀλίγα ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, διότι νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐντελῶς ἐξηντλημένον. Πρῶτον ὀφείλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς πολλοὺς τῶν προαγορευσάντων, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἠξιώσαμεν, ὅτι εἴμεθα οἱ ἐφευρέται τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐγγείου φόρου, ἀλλ’ ὅτι ἡμεῖς ἐπιστεύσαμεν εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον παρουσιάσαμεν, καὶ ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ ἀπευθύνουν πρὸς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ παρουσίασε πρὸς σκοπὸν πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Πολιτικοὶ κερδοσκόποι λέγονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν συστήματα, διὰ νὰ ἐξαπατήσουν τὴν κοινωνίαν, ἕτοιμοι, ἅμα ἐπιτύχουν, νὰ τὰ ἐγκαταλείψουν· ἄνθρωποι ὅμως, οἱ ὁποῖοι τὸ σύστημά των παρουσίασαν πολλάκις καὶ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει καὶ ἐν τῇ κυβερνήσει, καὶ ἐπανελθόντες ἤδη εἰς τὴν κυβέρνησιν, τὸ ὑποστηρίζουσι, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις εἰς ἀπάντησιν πρὸ πάντων τοῦ καταβάντος τοῦ βήματος τούτου. Δημοκόποι δὲ λέγονται οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζοντες ἓν οἱονδήποτε σύστημα, τὸ ἐγκαταλείπουν καὶ ἀπολήγουν εἰς πρότασιν ἐναντίαν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ 2 ὥρας ὑπεστήριζον ἐπὶ τοῦ βήματος. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ὑπεστήριξε τὸ σύστημα τῆς δεκάτης ὡς τὸ ὀρθότερον, καὶ κατέληξεν εἰς τὸ νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη καὶ νὰ ἐπιβληθῇ κεφαλικὸς φόρος ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων.

§171ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, δὲν ἐνοήσατε.

§172ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύγγραμμα τοῦ Beaulieu, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶδον· αὐτὸς ὁ Beaulieu μᾶς βασανίζει τέσσαρας ἡμέρας. Οἱ ὑπὲρ τῆς δεκάτης ἐπικαλοῦνται τὸν Beaulieu, οἱ κατὰ τῆς δεκάτης ἐπικαλοῦνται τὸν Beaulieu, οἱ ὑπὲρ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν ἐπικαλοῦνται τὸν Beaulieu, οἱ ὑπὲρ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως γῆς ἐπικαλοῦνται τὸν Beaulieu, καὶ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν λέγει, ὅτι ὁ Beaulieu εἶναι ὑπὲρ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον αὐτὸς προτείνει (ἱλαρότης). Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ὁ κ. Οἰκονόμου, παραστήσας διὰ τῶν ζωηροτέρων χρωμάτων τὸ ἀποτρόπαιον τοῦ συστήματος τῆς δεκάτης, ἐπεκαλέσθη αὐτὸν τὸν Beaulieu μεταξὺ καὶ ἄλλων συγγραφέων· κατακρίνας δὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶπεν, ὅτι ὁ Beaulieu μόνον προτιμᾷ τὸ σύστημα τοῦτο, ὅταν πρόκηται νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρός μας, εἰς τοῦ ὁποίου τὰς γνώσεις ἔχω τῳόντι πολλὴν πεποίθησιν, διότι συνοδεύονται καὶ μὲ πεῖραν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, κατέκρινε τὴν δεκάτην καὶ τὴν ἐθεώρησεν ὡς τὸ μᾶλλον ἀποτρόπαιον σύστημα· ἐπροτίμησε τὸ σύστημά του, καὶ ἂν μὴ ἐπικρατήσῃ τοῦτο, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ προτεινόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, ἔμεινεν εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ὅταν ἦτο ἐν τῇ Κυβερνήσει. Εἶπεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς δεκάτης εἶναι τὸ ὀρθότερον, τὸ ἱερώτερον, τὸ ἁγιώτερον, τὸ δικαιότερον, καὶ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν εἶχεν ὅταν ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν αὐτὴν ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ σήμερον. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰς ἰδέας του· σέβομαι ὅμως τὰς πεποιθήσεις του, διότι τὰς ἐτήρησεν ἀκεραίας καὶ ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκτὸς αὐτῆς· κατὰ τοῦτο μόνον ἔσφαλεν, ὅτι ἀφοῦ εἶδεν αὐτὸ τὸ θηρίον, ὡς τὸ ὠνόμασεν ὁ κ. Οἰκονόμου, καταδιωκόμενον πανταχόθεν, ἠναγκάσθη καὶ αὐτὸς νὰ ὑποχωρήσῃ, καὶ ἀντὶ τοῦ 7, νὰ προτείνῃ τὸ 5%. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα πρακτικῶς, ἂς ἀφήσωμεν τὸν Beaulieu καὶ ἂς μεταβῶμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, εἰς τοὺς γεωργούς μας, εἰς τὴν κατάστασιν τῆς γεωργίας διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ὅσα ἐξέθεσεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, ἡ δὲ μακρὰ ἀγόρευσίς του, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε ν’ ἀναπτύξῃ διὰ τῶν δημοσιολόγων εἰς χεῖρας, ἀπέδειξε τὸν πρὸ ὀλίγου καταβάντα τοῦ βήματος, ὅτι οὐδόλως γνωρίζει τὴν Ἑλλάδα ἢ οὐδόλως ἐμελέτησε ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῆς γεωργίας. Ἐὰν δὲ κατορθώσω ν’ ἀποδείξω τὸν κ. Ζηνόπουλον μὴ ὑπολογίσαντα καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς ὀρθῶς, θέλετε πεισθῆ κατὰ πόσον πλέον εἰς τὰς λοιπὰς του θεωρίας εἶνε ἀκριβής. Ὁ κ. Ζηνόπουλος σᾶς ἀνέφερεν ἐν παραβολῇ δύο ἐπαρχίας, τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας καὶ τὴν ἐπαρχίαν Θηβῶν, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην εἶπεν, ὅτι ἕνεκα τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι 2,500 ζεύγη ἀροτήρων, εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Θηβῶν εἶπεν, ὅτι εἶναι 1000 ζεύγη.

§173ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. 2000 εἶπον.

§174Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ζηνόπουλος, ὅτι ἡ μία τῶν ἐπαρχιῶν ἐνοικιάζεται ἀντὶ 30,000 δραχμῶν, ἡ δὲ ἄλλη ἀντὶ 200,000 δραχ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἀμέσως νὰ σᾶς εἴπω, ἂν ἔχῃ οὕτως......

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβές.

§176ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι οἱ πίνακες.

§177Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, ἐγὼ δὲν θέλω πίνακας· Ἠθέλησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι τὰ ⅚ τοῦ κράτους εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία τῆς Εὐρυτανίας πρὸς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Θηβῶν.

§178ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον τὰ ⅘.

§179Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς ἦνε τὰ ⅘ τοῦ κράτους θὰ πληρώσουν φόρον βαρὺν, ὅπως ἀπαλλαγῇ τὸ ⅕, τὸ ὁποῖον κατέχει εὐφόρους γαίας. Ὁ κ. Ζηνόπουλος σᾶς ἔκαμε τὸν ὑπολογισμὸν, ὅτι ἕκαστον ζεῦγος εἰς τὴν Εὐρυτανίαν δίδει 40 κοιλά, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ὑπολογίσητε περισσότερον τῶν 4 δρ. τὴν ἀξίαν ἑκάστου κοιλοῦ, διότι ἡ Εὐρυτανία εἶνε ἀδιάβατος, μὴ ἔχουσα καμμίαν συγκοινωνίαν πρὸς μεταφορὰν τῶν προϊόντων εἰς τὰς ἀγοράς· ἀλλ’ ὅταν ἕνας τόπος δὲν ἔχῃ προϊόντα, τί θὰ μεταφέρῃ; Ὑπολογιζομένου κατ’ ἀνώτατον ὅρον δι’ ἕκαστον τῶν 2500 ζευγῶν ἀροτήρων βοῶν ἐν Εὐρυτανίᾳ ἀπὸ 40 κοιλὰ, ἔχομεν 100,000 κοιλὰ, τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ ἡ Εὐρυτανία. Ἐρωτῶ τώρα τὸν κ. Ζηνόπουλον, ὅταν ἡ ἐπαρχία δίδῃ πέντε Βουλευτὰς, βεβαίως ὁ πληθυσμὸς αὐτῆς εἶναι 40,001 τοὐλάχιστον. Δύνανται νὰ ἐπαρκέσουν τὰ 100,000 κοιλὰ πρὸς διατροφὴν καὶ τῆς ἐπαρχίας καὶ τῶν ζώων; Βεβαίως ὄχι. Λοιπὸν οἱ καρποὶ, τοὺς ὁποίους δίδει ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, ὄχι μόνον δὲν ἐξάγονται, ἀλλὰ δὲν ἐπαρκοῦν διὰ νὰ διαθρέψουν τοὺς κατοίκους αὐτῆς. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐξ ἑτέρου σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημά σας καὶ καταργοῦντες τὴν δεκάτην, καταστρέφετε ἕνα πόρον βέβαιον, ἀσφαλῆ τοῦ δημοσίου, διότι ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν· ὕστερον δὲ ἔρχεται νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι κατὰ τὰ ⅘ τοῦ Κράτους ὁ νέος φόρος εἶναι βαρύτερος ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα.

§180ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν σημείωσιν μόνον· ὅτι εἶπον 1,500,000, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν 850,000.

§181ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν ἢ εἶναι ὁ φόρος βαρὺς καὶ ἑπομένως τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους θὰ ἦναι μεγαλείτερα, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Ζηνόπουλος, δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι θὰ χάσωμεν δηλαδὴ τὴν πρόσοδον. Ἀλλ’ ὄχι, κύριοι, ἡ ἀλήθεια τοῦ πράγματος εἶναι, ὅτι ἡ γεωργία διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τρέχει βαίνουσα πρὸς τὴν φθίσιν, ἀπόδειξις δὲ ἡ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ὀλιγόστευσις τῶν εἰσοδημάτων ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου.

§182ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§183Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀληθέστατον εἶναι. Παρακαλῶ μὴ μὲ διακόπτετε. Ἡ δεκάτη εἶναι ἐκείνη....

§184ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ἑβδόμη.

§185Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Μεσσηνέζη, ἐπειδὴ μὲ διακόπτετε, σᾶς λέγω, ὅτι οἱ πατέρες μας δὲν τὸ ἔλεγον, οὔτε ἑβδόμην, οὔτε δεκάτην, τὸ ἔλεγον εὔτατο. Καὶ ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι πρὸ 20 ἐτῶν ἦτο εἷς τῶν σπουδαιοτέρων φόρων ὁ ἔγγειος φόρος, ἐκτὸς τοῦ φόρου τῆς ἐπικαρπίας, τὴν διάκρισιν τοῦ ὁποίου ἐπίσης καὶ ἐγὼ, κ. Παπαμιχαλόπουλε, γνωρίζω νὰ κάμω· καὶ ἐν τούτοις μὲ ὅλας τὰς βελτιώσεις τῶν νόμων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1858 μέχρι σήμερον, ἡ γεωργία βαίνει πρὸς τὰ ὀπίσω· αὐτὸ σημαίνει, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι κακὸν, ὅτι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐκάματε πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ, κατ’ οὐδὲν ὠφέλησαν τὴν γεωργίαν. Ἔρχεσθε νὰ συγκρίνητε τὸ ἓν σύστημα πρὸς τὸ ἕτερον· δὲν ἀρκοῦν αἱ λέξεις, νὰ εἴπητε, τὸ ἀποτρόπαιον σύστημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν, διὰ νὰ τὸ καταστήσητε ἀποτρόπαιον· δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐξυμνήσητε τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, διὰ νὰ τὸ ἀποκαταστήσητε ἀγαθὸν καὶ νὰ τὸ παραστήσητε ὡς τὸ ἱερώτερον καὶ τὸ ἐντελέστερον, διότι ὁ γεωργὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ ποῖον τῶν συστημάτων εἶναι τὸ καλλίτερον. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐπεκαλέσθησαν τὴν βελτίωσιν τῶν νόμων, καὶ νομίζω καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ ὁποῖος εἶπεν, «ὅτι σήμερον δὲν θέλομεν ἔχει διπλότυπα, ἑπομένως ἰδοὺ ἁπλοποιήσαμεν τὸ σύστημα· ἰδοὺ ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν εἶναι πλέον ἐπίφοβος, διότι δὲν ἔχει εἰς χεῖρας διπλότυπα». Εἶναι πλάνη μεγίστη, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω ἐκ πείρας, διότι καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν, καὶ ἐγὼ ἔχω χωράφια καὶ φορολογοῦμαι καὶ δὲν ὑπῆρξα πάντοτε φορολογῶν, εἰμὶ καὶ φορολογούμενος. Ἀκούσατε λοιπὸν τί συμβαίνει. Ὑποθέσατε φορολογούμενον ἔχοντα καλλιεργήσει γαίας εἰς τρεῖς ἐνοικιαστικὰς περιφερείας, ὅπου εἶναι ἐνοικιασταὶ, καὶ τοῦτο εἶναι σύνηθες. Ἐθέρισε λοιπὸν τοὺς πρωΐμους καρπούς του ὁ φορολογούμενος, ἔχει δὲ τὸ συμφέρον, ἐπειδὴ ἀσχολεῖται αὐτὸς, ἡ οἰκογένειά του καὶ τὰ κτήνη του, νὰ ἁλωνίσῃ ὅλους τοὺς καρποὺς εἰς ἕν ἁλώνιον, παρακαλῶν τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ τῷ ἐπιτρέψουν τοῦτο, διότι τοῦ εἶναι δύσκολον νὰ ἁλωνίσῃ εἰς τρία ἁλώνια, διότι θὰ ἔχῃ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ θέρους εἰς κίνησιν τὰ κτήνη του, ἑαυτὸν καὶ τὴν οἰκογένειάν του ἀπασχολουμένους μόνον διὰ τὸ ἁλώνισμα καὶ τὴν συγκομιδήν. Οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν τοῦ τὸ ἐπιτρέπουν εἰμὴ μόνον ἀφοῦ ὑποσχεθῇ καὶ δώσῃ καὶ εἰς τοὺς 3 ἐνοικιαστὰς ἀπὸ ἓν ἢ 1½ κοιλὸν περισσότερον.

§186ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γίνεται αὐτό.

§187ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἐπαρχία σας εἶναι πολιτισμένη πολὺ, καθὼς φαίνεται, ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ δι’ ἡμᾶς.

§188ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεται τώρα.

§189ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ζαΐμη.

§190ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς διορθώσω ἐγώ· ἀφοῦ εἶναι 3 ἐνοικιαστικαὶ περιφέρειαι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἁλωνίσῃ εἰς ἕνα ἁλώνι;

§191ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Ζαΐμη, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας καὶ τοῦ ἐξαδέλφου μου Σωτήρη καὶ τοῦ κ. Φωτήλα. Εἰς τὸν δῆμον Σουδενῶν εἶχε χωρίον τι ὁ κ. Ζαΐμης πατρικὸν, ὀνομαζόμενον Σιγούκη· ἀπέναντι τοῦ χωρίου αὐτοῦ εἶναι δύω χωρία, Τούνιζα καὶ Χαρακτίκι, καὶ τὰ δύω Σουδενὰ, ἡ ἐνοικίασις δὲ ἑκάστου τῶν κτημάτων αὐτῶν γίνεται χωριστά. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ζαΐμην, τὸν Σωτήρη καὶ τὸν κ. Φωτήλαν, νὰ μοῦ εἴπουν, ἐὰν οἱ Σουδενιῶται δὲν καλλιεργοῦν γαίας εἰς τὸ Σιγούκη καὶ τὴν Τούνιζα καὶ τὸ Χαρακτίκι.

§192ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα.

§193ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι βεβαιότατον.

§194ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν, κ. Παπαμιχαλόπουλε, βλέπετε, ὅτι δὲν λέγω πράγματα μὴ ὑπάρχοντα. (Ἱλαρότης.)

§195ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ γελῶ μὲ σᾶς, διότι ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶναι κάτοικος τακτικὸς ἐν Ἀθήναις καὶ δὲν γνωρίζει τὰς ἐπαρχίας, φαίνεται.

§196Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρῆλθεν ἡ ἀποδεκάτωσις τῶν πρωΐμων καρπῶν καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν τῶν ὀψίμων, οἱ ὁποῖοι συλλέγονται τὸν Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον καὶ τοποθετοῦνται εἰς ἁλώνια μὲ τὰ περικαλύμματα εἰς κώνους. Ἄρχονται τὰ πρωτοβρόχια· ὁ ἐνοικιαστὴς λέγει εἰς τοὺς φορολογουμένους: ἑτοιμάσατε νὰ μετρήσωμεν τὰ γεννήματα. Οἱ φορολογούμενοι λέγουν εἶναι ἀδύνατον μὲ αὐτὸν τὸν καιρὸν, διότι θὰ χάσωμεν ὅλον τὸν καρπὸν καὶ παρακαλῶ νὰ τὰ ἐκτιμήσωμεν. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος μᾶς λέγει, ὅτι ὁ φορολογούμενος πιέζει τὸν ἐνοικιαστήν. Ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν πιέσῃ, ὄχι διότι τὸν φοβεῖται, διότι οὐδεὶς ἕλλην φοβεῖται τὸν ἕτερον, ἀλλὰ διότι εὑρίσκεται εἰς ἥσσονα θέσιν· ἔχει, ὑποθέσατε, ὁ φορολογούμενος σωρὸν 100 κοιλῶν ἀραβόσιτον· τῷ λέγει ὁ ἐνοικιαστὴς, πολὺ καλὰ νὰ τὸν ἐκτιμήσωμεν. Πόσον εἶναι τὸ ἀραβοσίτι; 100 κοιλά. — Ἆ! 100 κοιλά; τῷ ἀπαντᾷ ὁ ἐνοικιαστής, 250 κοιλά. Ἐπὶ τέλους ἀναγκάζεται ὁ φορολογούμενος, ὅπως μεταφέρῃ τὸν καρπὸν εἰς τὸ σπῆτί του καὶ μεταφέρῃ καὶ τὴν οἰκογένειάν του ἐκτεθειμένην εἰς τὰς πεδιάδας, νὰ δώσῃ 5 κοιλὰ περισσότερον.

§197ΤΙΝΕΣ. Ἀληθέστατον.

§198ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ συμβαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀλήθειαι· ὄχι «τὸ ἀποτρόπαιον αὐτὸ σύστημα τῆς ἐπιβολῆς φόρου εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη»· τοῦτο εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ σᾶς παρουσιάσουν ἐπὶ ἑνὸς δίσκου ἕνα ἀχινὸν καὶ ἕνα λουκούμι καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι τὸ λουκοῦμι εἶναι ἀποτρόπαιον, μὴ φάγετε, φάγετε τὸν ἀχινὸν (ἱλαρότης). Δὲν ἀρκοῦν αἱ λέξεις νὰ καταδικάσουν σύστημα, ἀπαιτοῦνται πράγματα. Ὁ φορολογούμενος σήμερον διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται, εἶναι ἐντελῶς ἀπηλλαγμένος, διότι δὲν ἔχει παρὰ νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν δύο κτηνῶν τὰ ὁποῖα ἔχει. Ἀλλ’ ὁ φόβος, λέγουν, τῶν ἀπαριθμητῶν. Ὁ φόβος αὐτὸς δὲν εἶναι σπουδαῖος, δὲν πρόκειται περὶ ζώων, τὰ ὁποῖα ἔχει κρυμμένα ὁ φορολογούμενος ἢ ὁ κτηνοτρόφος εἰς τὰ δάση. Εἰς ἕκαστον χωρίον τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν εἰς τὴν ἀροτρίασιν, εἶναι γνωστὰ, καὶ ὄχι μόνον εἶναι γνωστὸν πόσα ἕκαστος ἔχει, ἀλλὰ καὶ πῶς ἕκαστον τῶν ζώων αὐτῶν ὀνομάζεται.

§199ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§200Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ φορολογούμενος, ἐνῷ λέγει «Ἐμπῆκε ὁ Τριγώνης τοῦ Κωσταντῆ καὶ μοῦ ἐχάλασε τὸ ἀμπέλι» (ἱλαρότης), γνωρίζει καὶ τὸ βόϊδι καὶ εἰς ποῖον ἀνήκει. Εἶναι λοιπὸν τοῦτο τὸ σύστημα τόσον φοβερὸν, ὥστε νὰ ταράξῃ τόσον τοὺς κηρυχθέντας ἐναντίον αὐτοῦ; Ἀλλ’ εἶναι τὰ συμβόλαια. Αὐτὸ εἶναι φοβερὸν πρᾶγμα. Τοῦ ἐνοικιαστοῦ τὴν πίεσιν θεωρῶν ὡς μηδὲν, τὸ συμβόλαιον τοὺς τρομάζει. Ἀλλὰ κύριοι, καὶ ἐὰν τὸ συμβόλαιον κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν καθέκαστα δὲν θεωρηθῇ ἀναγκαῖον, δύναται νὰ γείνῃ μία τροπολογία, καὶ νὰ γίνεται μία δήλωσις ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, καὶ ἰδοὺ ὅτι φεύγουν ἀπὸ τὸν φοβερὸν αὐτὸν συμβολαιογράφον οἱ φορολογούμενοι. Μᾶς ὑπελόγισαν δι’ ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους καὶ ἄλλοτε ἔκαμον ἄλλοι, ποία εἶναι ἡ καταβολὴ τὴν ὁποίαν ἕκαστος καταβάλλει, διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὴν σταφίδα, ποία ἡ ἀξία αὐτῆς, ποῖα τὰ ἀποτελέσματα· μ’ ὅλα ταῦτα τ’ ἀποτελέσματα δὲν συμφωνοῦν μ’ ὅσα εἶπον, διότι εἰς τὴν σταφίδα δὲν εἶναι ὁ φόρος βαρύτερος. Δὲν κρίνω δὲ ἢ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, διότι δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, γνωρίζω μόνον ἐκ πείρας ἓν περιστατικόν. Εἴχομεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων γαίας καλλιεργημένας καὶ καλὰς εἰς τὸ Βραχνί, καὶ γεωργοὺς, τοὺς ὁποίους δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ζαΐμη. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐνόσῳ ἐξηκολούθουν μὲ τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς δεκάτης νὰ καλλιεργοῦν τοὺς ἀγρούς των, δὲν εἶχον νὰ βάλουν, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, «τσαρούχι». Ὅταν ὅμως μετέβησαν εἰς τὰς Πάτρας καὶ ἐφύτευσαν σταφίδα, ἐρωτήσατε νὰ μάθητε τί εἶναι σήμερον. Ἔχουν εἰσόδημα 20,000 δραχμῶν ἀπὸ τὴν σταφίδα, 15,000, 10,000, 4,000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον. Αὐτὰ, κύριοι, ἐγὼ ἐξετάζω. Πῶς θέλετε νὰ μὲ πείσητε λοιπὸν, ὅτι ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς εἶναι ἐλάσσων τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται εἰς τὴν σταφίδα; Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων γαίας, αἱ ὁποῖαι σήμερον πωλοῦνται 1800 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Καὶ ποίαν πρόσοδον δίδουν; 10–12 κοιλὰ σίτου καὶ ὀλίγα φασόλια, τὰ ὁποῖα σπείρουν ἐντὸς τοῦ ἀραβοσίτου. Ἐὰν ἔχετε εἰς τὸν δῆμον Φελόης κτῆμα ἑνὸς στρέμματος, δύω στρεμμάτων, καὶ ἀποφασίσητε νὰ τὰ πωλήσητε, δὲν προφθάνετε νὰ τὸ εἴπητε. Ἀγνοῶ ὁποῖον συμφέρον ἔχουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸ ν’ ἀγοράσουν αὐτοὺς τοὺς ἀγροὺς, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀγοράζουν τὰ κτήματα. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἐξηντλημένον, διότι τώρα βλέπω, ὅτι εὐτυχῶς ὅλοι ἐκηρύχθημεν κατὰ τῆς δεκάτης. Τὸ σύστημα τὸ ὑφ’ ἡμῶν παρουσιασθὲν εἶναι τὸ εὐκολώτερον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ ἐκ τῆς ἐγγείου φορολογίας δυνηθῶμεν ν’ ἀποκτήσωμεν μίαν πρόσοδον. Δὲν ἀποκρούω τὸ σύστημα τοῦ κ. Σωτηροπούλου· ἀλλ’ εἶναι δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ἀπαιτεῖται μεγάλη προεξεργασία, καὶ γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν Βαυαρίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ἐφηρμόσθη, ἀπῃτήθη καιρὸς, καὶ καιρὸς πολὺς, καίτοι εἶχον ἐκεῖ ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐπιστήμης, ὅπως καταστρώσωσι κτηματολόγια. Ἀλλὰ ποῖα κτηματολόγια δυνάμεθα νὰ καταστρώσωμεν ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ἓν χωράφιον διαιρεῖται εἰς 6 ἀδελφομοίρια, καὶ τὸ ⅙ ἀκόμη ὑποδιαιρεῖται; Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν κτημάτων τῶν ἐπαρχιῶν· ὁ πατὴρ ἔχει ἓν στρέμμα γῆς, τὸ μοιράζει εἰς τοὺς ἕξ υἱούς του, αὐτοὶ μοιράζουν τὸ μερίδιόν των εἰς τὰ τέκνα των. Τί θέλετε νὰ πληρώσῃ αὐτὸς, 1|80 τοῦ λεπτοῦ; Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς δεκάτης εἶναι καταδεδικασμένον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους καὶ πρέπει νὰ πέσῃ, καὶ ἔπεσεν ἤδη. Ἀλλὰ ποῖον ἄλλο προσφορώτερον νὰ παρουσιάσωμεν, ὅπως ἀντικαταστήσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον παρουσιάσαμεν; Ἡ κυβέρνησις νομίζει, ὅτι ἡ μᾶλλον ἐκτεταμένη συζήτησις ἐπὶ ἀντικειμένου γνωστοῦ εἰς ὅλους ὑμᾶς δὲν ἔχει οὐδένα σκοπὸν, διότι βεβαιωθῆτε, ὅτι καὶ 12 φορὲς ἂν ἀναγνώσητε καὶ τὸν Μπολιὲ καὶ τὸν Στραβομπολιὲ καὶ τὸν Κουτσουμπολιὲ, τὰ πράγματα δὲν θὰ μεταβληθῶσι.

§201ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὑποβάλλω τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Μικρᾶς Ἀσίας». Ὑποβάλλω ὡσαύτως κατάλογον τῶν ὁδοιπορητῶν, ὃν ἐζήτησεν ὁ κ. Λάππας.

§202ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Στενοχωρεῖσθε, κύριοι, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ πρόκειται περὶ σπουδαιοτέρου ζητήματος, σχέσιν ἔχοντος πρὸς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ τόπου, πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ πρὸς τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τοῦ λαοῦ. Βλέπετε, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν μέσῳ πάλης ἰδιωτικῶν συμφερόντων κατὰ τῶν δημοσίων, καὶ ἡμεῖς παραδόξως εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν εἰς ἄλλους ἁρμόζουσαν, καὶ ἐκτελοῦμεν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ, ὑπερασπιζομένη τὰ δημόσια συμφέροντα ἀπέναντι τῶν ἰδιωτικῶν, καὶ τῶν ἰδιωτικῶν οὐχὶ τῶν μικρῶν, τῶν πτωχῶν καλλιεργητῶν, ἀλλὰ τῶν μεγαλοκτημόνων, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζονται κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Μὴ στενοχωρεῖσθε, κύριοι· καὶ ἵνα πεισθῆτε, ὅτι σκοπὸν καὶ μόνον ἔχομεν τὸ δημόσιον συμφέρον, παρατηρήσατε τί γίνεται μεταξὺ ἡμῶν. Ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες ἕνα σκοπὸν, ἐλευθέρως συζητοῦμεν τὸ ζήτημα, διότι ζητοῦμεν ν’ ἀνευρεθῇ ἡ ἀλήθεια. Ἀνήκομεν εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύουσι τυφλῶς εἰς αὐθεντίας· ἐπιθυμοῦμεν ἐν γνώσει ν’ ἀποφασίζωμεν καὶ ζητοῦμεν νὰ γνωσθῇ ἡ ἀλήθεια. Διατί, ὅταν εἰς ἄλλην ἐποχὴν τὸ ἴδιον παρουσιάζετο ἐνώπιον ἡμῶν σύστημα, καὶ ἡ αὐτὴ ἐγένετο συζήτησις, ὁ προσφέρων σήμερον εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα θυσίαν τὰ τοῦ δημοσίου, ὁ ἀποφασίζων νὰ προσθέσῃ μέγα ἔλλειμμα εἰς τὸ ὑπάρχον, ἔλεγε τότε, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1876. «Ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον, ὡς γινώσκω, συνέλεξε, διότι ἡ ἐνέργεια αὕτη εἶχε συμπληρωθῆ πρὶν ἐξέλθω τοῦ ὑπουργείου, εἶχε βεβαιωθῆ, ὅτι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη ἐν Ἑλλάδι ἀνέρχονται περίπου εἰς 200,000. Ἐννοεῖτε ἄρα, ὅτι διὰ μικροῦ ποσοῦ φορολογίας δύνασθε ν’ ἀποκτήσητε σπουδαῖον ποσὸν ὑπὲρ τοῦ ταμείου. Ἀνὰ 40 δραχμὰς τὸ ζεῦγος, ἔχετε 4,000,000, ὅπερ εἶναι ἴσον σχεδὸν μὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταργήσωμεν. Ἐννοεῖτε ὅμως, ὅτι προτείνω μεγάλην τοῦ ποσοῦ τούτου ἐλάττωσιν· πῶς ὅμως συμβαίνει τοῦτο; Φόρος 40 δραχμῶν ἐπὶ τοῦ ζεύγους, ὅστις κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἁρμοδίων δὲν ἐθεωρήθη κατὰ μέσον ὅρον ὡς ὑπέρογκος, αὐτὸς ὁ μὴ ὑπέρογκος φόρος φέρει ποσὸν ὅσον σχεδὸν τὸ τῆς σήμερον ὑπαρχούσης φορολογίας τῆς τοσοῦτον ὑπερόγκου καὶ καταθλιπτικῆς». Διατί, κύριοι, οἱ ἴδιοι τὸ ποσὸν τοῦτο καταργεῖτε ἄνευ ἀντικαταστάσεως; Διατί ἀφαιρεῖτε βάσιν ἑδραίαν καὶ βεβαίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ ἡμεῖς, στηρίζουσι σπουδαίους οἰκονομικοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ σπουδαῖα φορολογικὰ ἐξαγόμενα; Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὰς δηλώσεις του, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ πᾶσαν κατέβαλον προσπάθειαν καὶ ὅλην ἐξήντλησαν τὴν εὐφυΐαν εἰς οἰκονομίας καὶ εἰς ἀνεύρεσιν πόρων· ἔχομεν τέλος πάντων πλῆρες τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν των, φθάσαν βεβαίως εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον τοῦ δυνατοῦ, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ ἔλλειμμα ἀναβαίνει εἰς 5,160,000· εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο προστίθεται ἤδη καὶ ἄλλο, τὸ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ δὲν εἶναι τὸ ἔλλειμμα παροδικόν. Εὑρισκόμεθα εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις, οἱ Ὑπουργοὶ τὸν κανονικὸν καὶ τακτικὸν συνέταξαν προϋπολογισμόν· ὁ ἐν ὁμαλῇ λοιπὸν καταστάσει προϋπολογισμὸς τοῦτο τὸ ἔλλειμμα παρουσιάζει, ὥστε εἶναι ἔλλειμμα διαρκὲς, τακτικόν. Πόθεν θὰ πληρωθῇ, ἐρωτῶ; Ὁ κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν: εὔκολον, ἔχομεν τὰ ἑκατομμύρια ἐν τῇ Τραπέζῃ, τὰ διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, σκορπίζομεν τὰ ἡμίση καὶ λαμβάνομεν τὰ ἕτερα πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Τρικούπης ὅ,τι πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν, ὁμιλῶν περὶ ἐλλείμματος, καὶ πολὺ δικαίως· ἔλεγε τότε «εἶναι πεπλανημένη ἡ οἰκονομολογικὴ πολιτικὴ, ἡ διὰ δανείων κάλυψις τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ κανονικοῦ προϋπολογισμοῦ.» Πῶς τὴν οἰκονομικὴν τώρα αὐτὴν ἐγκολποῦται καὶ ἐφαρμόζει ἤδη; Καὶ τῳόντι, κύριοι, μέγιστον κίνδυνον παρουσιάζει ἡ ἀφθονία τῶν χρημάτων, καὶ ὁ περιώνυμος ὑπουργὸς Lui ἔλεγεν εἰς τοὺς ἐπαινοῦντας ποτὲ αὐτὸν ὅτι, ἂν ἀξίζω τι, ἀξίζω, διότι διέφυγον τὸν κίνδυνον τὸν ἐκ τῆς ἀφθονίας. Τὸ Ὑπουργεῖον εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ἔχει ἀφθονίαν χρημάτων, καὶ διὰ τοῦτο προσθέτει εἰς τὰ ἐλλείμματα καὶ σκορπίζει ἀδιακρίτως. Διὰ νὰ καλύψῃ λοιπὸν τὸ ἔλλειμμα, ἀνάγκη νὰ διαιωνίσῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Βλέπετε ποίαν συνέπειαν ἔχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία; ἀποκαθιστᾷ σπάταλον τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν ὑπάρξῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, — ἔχω ὅμως πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ μᾶς ἀναγγείλῃ τὴν εὐχάριστον εἴδησιν, ὡς μᾶς ὑπεσχέθη, ὅτι ἤρθη — πολλὰ θὰ ἔχωμεν τὰ κακὰ, καὶ πρώτη ἡ πιστωτικὴ Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ, διὰ τὴν ὁποίαν πολὺ ἐκοπίασαν οἱ Ἑπτανήσιοι, ἀποτυγχάνει. Ἰδοὺ καὶ τὸ ἄμεσον κακὸν τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ποίους ἄλλους πόρους ἔχετε, ἵνα οἰκονομήσητε τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας; Αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις κατὰ μέγα μέρος ἀπηλλοτριώθησαν, ὁ φόρος τῶν χαρτοσήμων ἐπίσης, ὡς ὑπέγγυοι, οἱ ἄμεσοι ἰδοὺ κατὰ μέγα μέρος καταργοῦνται, καὶ πιστεύω ὁριστικῶς καὶ ἀνεπανορθώτως, διότι τὸ ἀτομικὸν συμφέρον δυσκόλως θὰ συγχωρήσῃ ποτὲ ν’ ἀπολέσῃ ὅ,τι ἐκέρδησε καὶ ὑποβληθῇ εἰς νέαν θυσίαν.

§203Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅπως καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς θητείας.

§204ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐθαύμασαν ἄλλοτε καὶ μᾶς ἔφεραν ὡς παράδειγμα τὴν Γαλλίαν, διὰ τὴν περὶ τὰ οἰκονομικὰ μέριμνάν της. Τί ἔπραξεν ὅμως ἡ Γαλλία; ηὔξησε τὰ ἐλλείμματα δι’ ἄλλων ἐλλειμμάτων; ἐχάρισε προσόδους, ὅταν ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν καταστρεπτικὴν πάλην; ὄχι· ὑπέβαλεν ἀπεναντίας 500,000,000 ἐπὶ πλέον φόρους, ἵνα τακτοποιήσῃ τὰ οἰκονομικά της, καὶ διὰ τοῦτο ἐθαυμάσθη ἡ Γαλλία. Ἐὰν, κύριοι, σκεφθῆτε ἐπὶ τοῦ ἐλλείμματος οὕτως, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, θὰ πολλαπλασιασθῇ ἀφεύκτως, διότι ἐνόσῳ δὲν καλύπτεται διὰ πραγματικῶν ἐσόδων, ἀλλὰ διὰ δανείου, τὸ ἔλλειμμα μονιμοποιεῖται καὶ αὐξάνει, καὶ οὕτω θέλετε φθάσει βράδιον ἢ τάχιον οὐχὶ μόνον εἰς πλήρη χρεωκοπίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς πλήρη πολιτικὴν καὶ Κυβερνητικὴν παραλυσίαν. Ἰδοὺ, κύριοι, ποῦ μᾶς ὁδηγεῖ ἡ Κυβέρνησις· καὶ διατί; τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι εὑρεθέντες εἰς ἀφθονίαν χρημάτων, εἰς ἣν εὑρέθησαν, νομίζουν ὅτι ἀκινδύνως δύνανται νὰ δαπανήσωσι· δὲν κρατοῦνται, καὶ νομίζουν ἴσως ὅτι τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκομεν ἑκάστοτε ἐκ τυχόντων ἀποστελλόμενα, εἶναι Κυβερνητικὴ δύναμις, καὶ ὅτι συντελοῦν πρὸς τὴν πολιτικὴν καὶ ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν τὸ πιστεύω, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἀφοῦ ἐξήντλησεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ὅλα τὰ μέσα καὶ πάντα οἰκονομικὸν συνδυασμὸν, μᾶς ἔφερεν ὡς προϊὸν τῆς ἐργασίας του ἔλλειμμα διαρκές. Ἰδοὺ, κύριοι, τὸ πρῶτον λάθος τοῦ συστήματος. Ἀλλὰ ποῦ ἠλπίζετε σεῖς, δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, τί περιμένετε, ἢ τί σχεδιάζετε καλλίτερον; Ἡμεῖς, κύριοι, ἐπὶ τοῦ παρόντος ἠθέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν σπατάλην, καὶ ἰδίως ταύτην, μὴ καταργοῦντες δηλαδὴ φόρους· διὰ τοῦτο εἰς τὸ ὑπάρχον αὐτὸ εἶδος τῆς φορολογίας ἐμείναμεν προσωρινῶς, καὶ ὅσον εἶναι δυνατὸν περιωρίσθημεν εἰς τὰ κείμενα, καὶ ἠλπίζομεν εἰς τὴν αἰσίαν μέλλουσαν λύσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ αὐτὴν τὴν ἐλπίδα προεξοφλοῦμεν ἤδη, διότι καὶ ἐκεῖ θὰ μεταφέρωμεν τοὺς ἀροτῆρας βόας τοῦ λοιποῦ· ἀφαιρεῖτε τὴν ἑδραίαν καὶ ἑνιαίαν βάσιν φορολογικῆς ἐργασίας, καὶ πᾶσαν πρᾶξιν οἰκονομικὴν θὰ στηρίζητε εἰς τὰ κινούμενα ζῶα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν κ. Βαλασόπουλον σώζουν μὲν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θὰ ἀποῤῥοφήσωσι τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον, ὅταν εὐτυχῶς τὰς λάβωμεν· ὡς γνωρίζετε, πανταχοῦ ἡ γῆ συνεισφέρει εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, συντηρεῖ τοὺς δήμους καὶ θεραπεύει ἄλλας τοπικὰς ἀνάγκας. Μετὰ ταῦτα, κύριοι, μεταβαίνω ἐν ὀλίγοις εἰς τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται. Καὶ πρῶτον ὀφείλω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Τρικούπην· ἄλλοτε σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης κατέφυγεν εἰς τὴν Ἀλγερίαν, καὶ ἐκεῖθεν δυστυχῶς ἔλαβε τὸ χειρότερον μέρος τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Ὁ κ. Τρικούπης μὲ τὸν συνήθη στόμφον, μὲ τὸν ὁποῖον ἀπαντᾷ, ὅταν μάλιστα ὁμιλῇ ὀλιγώτερον ἀκριβῶς καὶ μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένως τῆς ἀληθείας, μοὶ εἶπε, δὲν γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἀλγερία κυβερνᾶται ἀπὸ Γάλλους καὶ ὅτι οἱ νόμοι της εἶναι νόμοι Γαλλικοί; Εὐτυχῶς ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Οἰκονόμου ἀπέδειξεν ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσίασε καὶ συζητοῦμεν, δὲν εἶναι τὸ διωρθωμένον ἀπὸ τοὺς Γάλλους, ἀλλὰ τὸ πανάρχαιον τῆς Ἀραβίας, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου ὑπάρχει, οἱ δὲ εὐρωπαῖοι οἱ ἐν Ἀλγερίᾳ δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐτὸν τὸν φόρον τοῦ Ἀχούρ, ἀλλὰ πληρώνουσιν ἀντ’ αὐτοῦ ἄλλους. Τίς λοιπὸν δὲν γνωρίζει τί γίνεται εἰς Ἀλγερίαν; Κύριοι, πολεμῶ τὸ προκείμενον σύστημα διὰ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θέλει ἐπιφέρει, καὶ διότι φέρει πρὸς τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν ἠθικὴν καταστροφὴν τοῦ τόπου. Κύριοι, δὲν ἔχω νὰ ὁμιλήσω περὶ δεκάτης πολλὰ, διότι ἡ δεκάτη εἴτε διὰ τὰ παλαιὰ, εἴτε διὰ τὰ νέα ἁμαρτήματα αὐτῆς, ἔπεσε καὶ ἔπεσε δικαίως. Οἱ ὑπερασπιζόμενοι τὴν δεκάτην, τὴν ὑπερασπίζονται, διότι πιστεύουσιν ὅτι δι’ αὐτῆς ἀποδίδεται μέρος ἐκ τῆς παραγωγῆς ἀνάλογον αὐτῆς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Σᾶς λέγουν ὅτι, ἐὰν παραγάγητε, θὰ πληρώσητε. Ἀλλ’ ἀπαντῶ· θὰ πληρώσητε καὶ ἐκ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παραγωγὴ, διότι ὑπολογίζεται καὶ αὐτὴ εἰς τὸ μέρος τῆς ἀποδεκατώσεως διὰ τὴν καλλιέργειαν· θὰ παραγάγητε περισσότερα, ὁ φόρος δὲ θὰ ἐπιβληθῇ ἀναλόγως ἐφ’ ὅλης τῆς παραγωγῆς· θὰ φορολογήσητε καὶ τὸ κεφάλαιον, διότι αὐτὸ προστεθὲν ηὔξησε τὴν παραγωγὴν, οὐχὶ ὅμως καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἀγροῦ κέρδος, ὅσον εἶναι ἡ αὔξησις αὐτῆς· ἀλλὰ δὲν ἀφῃρέθη εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ φόρου ἡ αὔξησις αὕτη, λαμβάνεται ἐν γένει ἐκ τῆς παραγωγῆς ὅλης. Κύριοι, ὅταν ἡμεῖς ἐσκεπτόμεθα περὶ δεκάτης, ἐσκεπτόμεθα περὶ δεκάτης οὐχὶ μόνον τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀλλὰ πάσης παραγωγῆς τῆς γῆς· κατὰ τὸ σύστημα λοιπὸν τῆς δεκάτης φορολογεῖται τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον οὕτω ἐλαττοῦται. Ἀλλ’ ἡ δεκάτη, κύριοι, ἔπεσε καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἔπεσε, διότι ἀπῄτει τὴν σύμπραξιν δύο ἀντιθέτων συμφερόντων, τοῦ συμφέροντος τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ὅ,τι θέλετε πράξατε, ὁσασδήποτε διατάξεις θέλετε παραδεχθῆτε, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἄνθρωπος, καὶ τὸ συμφέρον τὸν ἐπηρεάζει πάντοτε, καὶ ἑπομένως δίδει τὸ δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ ἐργάζηται ὑπὲρ συμφερόντων ἀντιθέτων πρὸς ἄλλα συμφέροντα. Ἰδού, κύριοι, διατὶ ἕνεκα τῆς ἀντιθέσεως ταύτης ἔλαβον χώραν τόσα ἄτοπα, καὶ ἐπῆλθε βλάβη εἰς τὴν κοινωνίαν, ἥτις διεγείρει ἤδη τὰ παράπονα. Ἀλλά, κύριοι, περὶ τῆς δεκάτης σπουδαίως δὲν δύναται νὰ λαλήσῃ τις ἤδη. Ἡμεῖς, σεβόμενοι ἑαυτοὺς, καὶ μὴ τολμῶντες νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν ἀποτόμως εἰς μεταβολήν τινα, διότι πᾶσα μεταβολὴ ἤθελε φέρει ἐλάττωσιν, καὶ δὲν εἴχομεν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον παρατηροῦμεν ἤδη, νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἔλλειμμα καὶ νὰ ἀπολέσωμεν τὰ δημόσια, καὶ δὲν ἐνομίζομεν, τὸ ἐπαναλέγω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἔλλειμμα. Ἰδοὺ διατί διετηρήσαμεν τὸ ὑπάρχον, τὸ ὁποῖον ἐνδομύχως δὲν παραδεχόμεθα· δὲν ἠθέλομεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ καθεστὼς σύστημα δι’ ἄλλου ὅλως ἀχωνεύτου καὶ ν’ αὐξήσωμεν τὰς δυσκολίας. Ἀλλὰ τί εἶναι τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται; Ὁ κ. Βαλασόπουλος εἶχε δίκαιον λέγων ὅτι εἶναι ἓν εἶδος διανεμητικῆς φορολογίας, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ κακὸν αὐτοῦ τοῦ συστήματος μέρος· σημειώσατε αὐτὸ καλῶς. Καὶ διατί; διότι κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ὁ φόρος ἔχει βάσιν τὸν μέσον ὅρον. Τί εἶναι ὁ μέσος ὅρος; Ὑπολογισμοὶ ἀδιακρίτως τῆς παραγωγῆς ἐν ὅλῳ. Ὑποθέσατε, ὅτι εἰς ἓν χωρίον ὑπάρχει εἷς, ὅστις παρήγαγεν 100 κοιλὰ, ἕτερος 80 κοιλὰ καὶ ἄλλος 30 κοιλά. Τί πράττετε, ἵνα εὕρητε τὸν μέσον ὅρον; Ἑνοῦτε τὴν ὅλην παραγωγὴν, τὴν διαιρεῖτε ἐξ ἴσου διὰ τῶν 3 τυχὸν ζευγῶν κτηνῶν, καὶ οὕτως ὁ παραγαγὼν 100 κοιλὰ θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερον τοῦ παραγαγόντος τὰ 80, αὐτὸς δὲ ὀλιγώτερον τοῦ παραγαγόντος τὰ 30 κοιλὰ, διότι ἅπαντες θέλουσι πληρώσει τὸ αὐτό. Τὸ σύστημα λοιπὸν, ἐκτὸς τῆς ἀνισότητος ἔχει καὶ τὸ κακὸν, ὅτι ἡ ἀνισότης ἐπέρχεται διὰ τῆς ζημίας τοῦ πτωχοῦ, ὅστις πληρόνει ὅ,τι ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸν πλούσιον. Εἰς οὐδὲν μέρος εἰς τὴν διανομὴν τῶν φόρων θέλετε εὕρει ἰσότητα· εἰς ὅλα τὰ ἔθνη εἶναι ἄνισος ἡ φορολογία, ἀπόλυτος δικαιοσύνη καὶ ἰσότης εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ. Τί ζητοῦσιν ὅμως ν’ ἀποφύγουν; Αὐτὴ ἡ ἀνισότης ἡ φυσικὴ, ἡ ἀναπόφευκτος, νὰ μὴ ἀποβαίνῃ πρὸς βλάβην οὐδενὸς, ἐνῷ κατὰ τὸ συζητούμενον σύστημα, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἀνισότης εἶναι πρὸς βλάβην τῶν μικρῶν καὶ πτωχῶν γεωργῶν, οἵτινες ἀναπληρώνουν τὸ ἐλλεῖπον. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τὸ κακὸν τοῦτο. Εἰς τὴν δεκάτην δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε ἐλάττωσιν, ἥτις θ’ ἀφορᾷ ὅλους, ἀλλ’ εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα ἡ ἐλάττωσις δὲν καταστρέφει τὴν πρὸς βλάβην τινῶν ἀνισότητα, διότι καὶ ἐὰν καταβιβάσητε τὸν μέσον ὅρον, ὁ μέσος ὅρος πάντοτε ὑφίσταται καὶ ὁ μικρὸς θὰ πληρώσῃ πάντοτε πλέον. Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς τῶν μεγάλων κτημάτων αὐξάνει τὸν μέσον ὅρον πρὸς βλάβην τῶν πτωχῶν· ἡ ἐλάττωσις τῶν κτηνῶν, συνεπείᾳ βελτιώσεων, ἐπιβαρύνει τοὺς πτωχοὺς, μὴ δυναμένους ν’ ἀκολουθήσωσι τὰς βελτιώσεις· ἔχει λοιπὸν αὐτὸ τὸ ῥιζικὸν κακόν. Ἡ βελτίωσις βλάπτει, διότι ὄχι μόνον εἶναι ἄνισος ὁ φόρος, ἀλλὰ καὶ ἄνισος κατὰ τοῦ πτωχοῦ, καί οἱαδήποτε μεταβολὴ ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ, ὥστε οἱ μὲν μεγάλοι κτηματίαι καὶ παραγωγοὶ νὰ πληρώνουν ὀλιγώτερον, οἱ δὲ μικροὶ περισσότερον. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ σύστημα τοῦτο ἀποκλείει καὶ τὴν πρόοδον. Ἡ πρόοδος τινῶν εἶναι πρὸς βλάβην τῶν μικρῶν πάντοτε καλλιεργητῶν. Διὰ νὰ καταστήσω τὴν ἰδέαν μου ἔτι καταληπτὴν, ὑποθέτω μεγάλον καλλιεργητὴν ἔχοντα πέντε ζεύγη βοῶν, καὶ μικρὸν καλλιεργητὴν ἔχοντα ἓν ζεῦγος βοῶν. Ὁ ἔχων τὰ μέσα περισσότερον, ὁ πρῶτος, τοὺς 10 βόας δύναται νὰ ἀντικαταστήσῃ δι’ ἵππων, οἱ ἡμίσεις ἵπποι ἀρκοῦσιν. Ἐὰν διὰ τούτου δὲν αὐξήσῃ ἡ παραγωγὴ καὶ ὁ μέσος ὅρος, θὰ ἐλαττωθῇ ὅμως ὁ ἀριθμὸς τῶν ζώων, καὶ ἀντὶ, ὡς πρότερον, θὰ πληρώνουν τὰ ζεύγη, ὅσα θὰ ὦσι κατὰ τρία ὀλιγώτερον, θ’ ἀναλάβωσι τὰ μένοντα ζῶα τὸ βάρος τῶν ἄλλων· ἑπομένως θὰ ἐπιβαρύνεται ὁ πτωχός. Καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅ,τι λέγετε, ὅτι δὲν θὰ ἔχητε ἀπαριθμήσεις. Πῶς ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἐπώλησα ὁπωσδήποτε τὸ ζῶόν μου, θὰ ἐξακολουθῶ νὰ φορολογῶμαι; Αὐτὸ εἶναι ἄδικον καὶ παράλογον. Λοιπὸν ἐὰν δὲν θὰ ἐξακολουθῶ νὰ φορολογῶμαι, ὁ φόρος ὁ ἐκ τῆς ἀπωλείας τῶν κτηνῶν τί θὰ γείνῃ; Ὑπῆρχον 10 ζεύγη, ἔμειναν 8· τὰ 10 ζεύγη ἐπλήρωναν ἀνὰ 5 δραχ. ἀναλόγως τοῦ μέσου ὅρου· ὅταν μείνωσιν 7 πόσα θὰ πληρώσουν; θὰ προστεθῇ τι εἰς τὰ ζεύγη ἢ ὄχι;

§205ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἅπαξ θὰ γείνῃ τοῦτο.

§206ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ συνέπεια κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν θὰ ἦναι, ὅτι ὁ μέσος ὅρος κατ’ ἔτος θὰ ἦναι ψευδής· ἄλλως κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ, ἐὰν ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ζώων, θέλουσι πληρώνει πλείονα τὰ μένοντα, καὶ τὸ βάρος θέλει καταβαρύνει τοὺς πτωχούς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν. Τὸ Σιγοῦνι, εἰς τὸ ὁποῖον πολλοὶ καλλιεργοῦν ἐξ ἄλλων μερῶν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι κάτοικοι αὐτοῦ, παράγουν ὅμως εἰς τὸ Σιγοῦνι, ποῦ θὰ δηλώνουν τὰ ζῶά των; Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐπικίνδυνον μᾶλλον διὰ τὸν δημοτικὸν φόρον ἢ διὰ τὸν ἔγγειον φόρον· αὐτὸν προσδιορίζει μέσος ὅρος; Διὰ τὸν δημοτικὸν ὅμως μέσος ὅρος ἢ ἀνώτατος ὅρος δὲν ὑπάρχει, δύναται ν’ αὐξηθῇ ἐπ’ ἄπειρον· κατὰ τὸ σύστημα θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων καὶ κατ’ ἀναλογίαν θὰ πληρωθῇ ὁ φόρος ὁ δημοτικὸς ἄνευ ὅρου ἐλαχίστου ἢ ἀνωτάτου· ἀλλὰ διὰ ζεύγη, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλο μέρος καλλιεργοῦν ποῖος θὰ πληρώσῃ; Π. χ. εἰς τὴν πόλιν Νάξον ὑπάρχουν γαῖαι πολλαὶ καὶ καλαί· τὰς καλλιεργοῦν οἱ κάτοικοι ἄλλων χωρίων, ἡ δὲ πόλις ἔχει 2 ζεύγη βοῶν καὶ εἰσπράττει ὁ δῆμος 3 ἢ 2,500 δραχμὰς εἰς δημοτικὸν φόρον, ποῖος θὰ πληρώσῃ αὐτάς; τὰ δύο ζεύγη; Πρέπει νὰ διευκρινήθῃ ποῦ θὰ πληρώσωσι τὰ ζῶα καλλιεργοῦντα εἰς διάφορα χωρία καὶ δήμους. Ὑπάρχουν εἰς διάφορα μέρη καλλιεργηταὶ μὴ ἔχοντες ἀγροὺς διὰ σπορὰν ἐν τοῖς χωρίοις αὐτῶν, μεταχειρίζονται δὲ τὰ ζῶα εἰς ἄλλην καλλιέργειαν, δὲν σπείρουσιν. Ἐρωτῶ, πῶς θὰ γείνῃ ἡ διάκρισις μεταξὺ τοῦ φόρου τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ φόρου τοῦ δημοτικοῦ, καὶ πῶς θὰ πληρώσωσιν αὐτοί;

§207ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ φόρος εἶναι κατὰ δῆμον, δὲν εἶναι κατὰ χωρίον.

§208ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ λαμβάνει χώραν τοῦτο καὶ κατὰ δήμους· εἰς πολλὰ μέρη ἀπὸ τὸν ἕνα δῆμον καλλιεργοῦν εἰς τὸν ἄλλον.

§209ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ παντοῦ συμβαίνει.

§210ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι ἔχει καὶ ἄλλο κακὸν τὸ σύστημα τοῦτο· ὠθεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ ἔγκλημα. Κατὰ τὸ σύστημα ἀρκεῖ τις νὰ μετατοπίσῃ τὰ ζῶά του, νὰ τὰ πωλήσῃ εἰκονικῶς, ἵνα μὴ φορολογηθῇ. Π. χ. οἱ Ἀκαρνᾶνες ἂν πωλήσωσι τοὺς βόας των εἰς τὴν Λευκάδα, οἱ Μεσσήνιοι καὶ Σπαρτιᾶται εἰς τὴν Λακωνίαν, οἱ Ἠλεῖοι εἰς τὴν Ζάκυνθον εἰκονικῶς, τί θέλετε κάμει; Θέλετε τοὺς εἰσαγάγει εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ θέλετε ἀναγκάσει αὐτοὺς τὸ πολὺ νὰ ἐπιορκήσωσι. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι θὰ ἦναι δύσκολον εἰς πολλοὺς χωρικοὺς νὰ πράξωσι τοῦτο. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα ὠθεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ ἔγκλημα, τὴν διαφθορὰν καὶ τὴν ἀδικίαν, διότι τινὲς θὰ ἀπαλλαγῶσιν, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι θὰ πληρώσωσιν ἀντ’ αὐτῶν; Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπου δὲν ὑπάρχει παραγωγὴ σιτηρῶν καὶ ἐν τούτοις καλλιεργοῦσι κτήματα, τὰ κτήνη θὰ πληρώνωσι φόρον, θὰ πληρώσωσιν οἱ βόες, οἱ ὁποῖοι χρησιμεύουσι διὰ τὴν καλλιέργειαν ἐλαιῶν, συκῶν καὶ ἀμπελώνων, θὰ πληρώσουν πρόσθετον φόρον, τὸν ἐπιβαλλόμενον διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ; Κύριοι, διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τοῦ συστήματος, λάβετε ὑπ’ ὄψει τί θὰ γείνῃ εἰς τὰς Κυκλάδας νήσους· ἐπιβάλλετε φόρον ἄνευ παραγωγῆς, καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν ἡ παραγωγὴ ἦναι μικρὰ ἢ μεγάλη. Τὸ σύστημα λοιπὸν αὐτὸ εἶναι κακὸν, διότι ἐπιβάλλει φόρους ἄνευ λόγου καὶ εἰς τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὴν παραγωγὴν, δεύτερον, διότι ἐπιβάλλει φόρους ἀνίσους, διότι πᾶσα βελτίωσις ἐκ μέρους τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα τῶν μικρῶν, καὶ τρίτον καὶ τελευταῖον, κύριοι, διότι ὠθεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ ἔγκλημα. Νομίζω ἀκόμη, ὅτι οὐδεμίαν θέλει προξενήσει βελτίωσιν ἡ μεταβολὴ αὕτη ὡς πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Συμφωνῶ καὶ νομίζω καλὸν νὰ ἀπαλλαγῶσι κατά τι οἱ γεωργοὶ, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν προβλέπω ὅτι θέλει ἀναπτυχθῆ ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι· οἱ γεωργοὶ καλλιεργοῦν μόνον διὰ νὰ ζῶσιν. Οἱ γεωργοὶ ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχουν ἐργασίαν ἄλλην, δὲν ἔχουν ἐπιστήμην, δὲν ἔχουν πίστιν, δὲν ἔχουν κεφάλαια, δὲν ἔχουν καὶ προχείρους ἀγορὰς, δὲν ἔχουν γαίας ἐκτεταμένας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα καλλιεργοῦσιν οἱ γεωργοὶ, διὰ νὰ τραφῶσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ διὰ τοῦτο ὅσοι ἠδυνήθησαν νὰ ἐγκαταλείψωσι παντελῶς τὴν σπορὰν καὶ νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν φυτείαν, τὸ ἔπραξαν, καὶ ὠφελήθησαν. Ἡ Μεσσηνία, τόπος γόνιμος καὶ πρὸς παραγωγὴν καρπῶν, κατέλιπε τὴν γεωργίαν, διότι εὑρίσκει μεγαλειτέραν ὠφέλειαν εἰς τὴν φυτείαν. Ἐὰν καθιερώσητε τὸ Ἀχοὺρ, νομίζετε, ὅτι θὰ ἀναπτυχθῇ ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ γεωργία διὰ τοῦτο; παντάπασι. Θὰ σᾶς φέρω καὶ ἄλλο παράδειγμα, τὴν Ἑπτάνησον· ἡ Ἑπτάνησος δὲν φορολογεῖται, δὲν ἔχει δεκάτην, δὲν ἔχει ἐνοικιαστάς· διατί ἐπεδόθη εἰς τὴν φυτείαν, διατί ἡ σπορὰ ὠπισθοδρόμησε; Τῳόντι, ἐὰν τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου καταστρέφῃ ἀληθῶς τὴν καλλιέργειαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διατί εἰς τὴν Στερεὰν ὁ κ. Πετσάλης π. χ. ἔχων γαίας λαμβάνει πρὸς τὸν φόρον καὶ δικαίωμα πρόσθετον, καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκει γεωργοὺς, οἱ ὁποῖοι πληρώνουν εἰς τὸ δημόσιον τὸν φόρον 7% καὶ 15% ἴσως εἰς αὐτόν; διατί αὐτοὶ, πληρώνοντες διπλοῦν φόρον, ἐξακολουθοῦσι τὴν καλλιέργειαν ξένων γαιῶν;

§211ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πληρώνουν τὸ μίσθωμα.

§212ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀδιάφορον, ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῆς παραγωγῆς τοῦ γεωργοῦ, ἀδιάφορον τὸ ὄνομα μίσθωμα ἢ φόρος. Δὲν λέγω, ὅτι ὁ κ. Πετσάλης πράττει κακῶς νὰ λαμβάνῃ τὸ δικαίωμά του, θέλω ν’ ἀποδείξω, ὅτι αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει τοὺς γεωργοὺς νὰ ἐξακολουθῶσι καλλιεργοῦντες. Ὁ γεωργὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα σήμερον κατὰ δυστυχίαν καλλιεργεῖ, ἵνα κερδήσῃ τὴν ἐργασίαν του τὴν προσωπικήν. Ἰδοὺ πῶς καλλιεργοῦνται αἱ γαῖαι, ἀρκεῖ εἰς τὸν γεωργὸν τὸ κέρδος τῆς προσωπικῆς του ἐργασίας. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, οὐχὶ ὅταν πληρώνῃ 7%, ἀλλὰ καὶ ὅταν πληρώνῃ καὶ 20 καὶ 25% πάλιν καλλιεργεῖ. Λοιπὸν δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος τῆς ὀπισθοδρομήσεως τῆς γεωργίας καὶ δὲν ἔχομεν παράδειγμα, ὅτι ἐξ αἰτίας τοῦ φόρου ἔπαυσάν που νὰ καλλιεργοῦν. Κύριοι, ἐνῷ συμφωνῶ νὰ δοθῇ ἀνακούφισίς τις καὶ πρὸς τοὺς γεωργοὺς, δὲν συμφωνῶ καὶ δὲν δέχομαι τὴν ἰδέαν ὅτι, ἐὰν πράξωμεν τοῦτο, θέλομεν βελτιώσει καὶ ἀναπτύξει τὴν γεωργίαν· ἀπεναντίας φρονῶ, ὅτι καθ’ ὅσον ἐλαττόνομεν τὰ μέσα τοῦ δημοσίου, θέλομεν περιορίσει καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀναγκαίων μέσων, τὰ ὁποῖα συντελοῦσι πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Διότι αὐξάνοντες καὶ διατηροῦντες τὸ ἔλλειμμα, δένομεν τὰς χεῖράς μας καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν οὐδὲν καλὸν ὑπὲρ τῆς γεωργίας, οὔτε διὰ τὴν συγκοινωνίαν, οὔτε διὰ τοὺς λιμένας, οὔτε διὰ τοὺς βαρεῖς τόκους, κτλ. Ἀπόδειξις τὰ γενόμενα ἤδη εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Ἔπαυσαν μερικοὺς ὑπαλλήλους συνταξιούχους, ἤτοι μετεβίβασαν τὸ ἔξοδον ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον εἰς τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων, καὶ ὅ,τι ἀφήρεσαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ ἓν κεφάλαιον, προσέθηκαν εἰς τὸ ἕτερον, καὶ ὅ,τι ἐπλήρωνε τὸ κεντρικὸν ταμεῖον θὰ πληρώνῃ ἤδη τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων. Ἀφήρεσαν ὅμως ἢ ἐλάττωσαν τὰ ἔξοδα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ ἀνάπτυξιν καλοῦ τινος. Ἠρώτησα τὸν κ. πρωθυπουργὸν ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου του καὶ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα· μᾶς εἶπεν ὅτι θέλει βελτιωθῆ ἡ καλλιέργεια, διότι ὁ γεωργὸς θέλει ἀναγκασθῆ νὰ προαγάγῃ καὶ βελτιώσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, δηλαδὴ μᾶς ἐπανέλαβε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζε καὶ ἄλλοτε, ὅτι ὅσον περισσότερον αὐξάνονται οἱ φόροι, τόσον περισσότερον βελτιοῦται ἡ καλλιέργεια.

§213ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ πάγιον τοῦ φόρου, εἶπον, ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, ὄχι τὸ ποσόν.

§214ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπατῶμαι· εἴπετε, ὅτι τὸ ὁμοιόμορφον τοῦ φόρου ἔχει καὶ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ εἴδους τῶν ἀροτήρων κτηνῶν καὶ ὅτι ὁ πτωχὸς μᾶλλον φορολογούμενος ἀντὶ ὄνου, ὅπως ἄλλοι εἶπον, τὸν ὁποῖον ἔχει, θ’ ἀγοράσῃ ἵππον. Κύριοι, δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν, ἐνόσῳ ἔχομεν ἔλλειμμα, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ μέσα τὰ πρὸς πλήρωσιν αὐτοῦ· εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅταν ἔχουν ἔλλειμμα, δὲν προβαίνουσιν εἰς ἐλαττώσεις φόρων. Ἡμεῖς ἐλαττώνομεν τοὺς φόρους, αὐξάνομεν δηλαδὴ τὸ ἔλλειμμα διὰ νὰ φθάσωμεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης. Ποῦ θέλετε φθάσει ἐξακολουθοῦντες τοιουτοτρόπως νὰ βαδίζητε; Ἔχετε ἔλλειμμα, καὶ αὐξάνετε αὐτό; καὶ τὰς βάσεις ἐφ’ ὧν δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ἀσφαλῶς τὴν φορολογίαν μας καταῤῥίπτετε; θέλομεν καταντήσει οὕτω, κύριοι, εἰς οἰκονομικὴν παραλυσίαν, καὶ θέλομεν καταστρέψει, διὰ νὰ ζήσωμεν, τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις. Ἐγὼ ἀπεύχομαι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο πολεμῶ τὸ σύστημα, διότι βλέπω ποῦ ἀναποφεύκτως θέλει μᾶς φέρει. Μετὰ τὴν περίοδον τῆς νάρκης, τὴν ὁποίαν διήλθομεν, ἦτο ἴσως ἡ ἀντίδρασις τοῦ ἐνεργοῦ βίου τῆς ἐπαναστάσεως, θὰ ἔχωμεν νέαν ἀντίδρασιν· λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀνέρχεται εἷς λαὸς νέος κατόπιν ἡμῶν, διψῶν δόξης καὶ ἐνεργείας, καὶ ἐν ἐποχῇ ἐνεργητικῆς καταστάσεως τῆς Ἀνατολῆς· φοβοῦμαι, κύριοι, μήπως εἰς νέαν πάλην φθάσωμεν, εἰς καταστροφάς· τοῦτο οὔτε τὸ εὐχόμεθα, οὔτε τὸ ἐπιθυμοῦμεν· καταστρέφοντες τὰ οἰκονομικά μας, θέλομεν συγκαταστρέψει καὶ τὰς δυνάμεις μας καὶ τὸν στρατόν μας, καὶ θέλομεν μένει ἄνευ προϋπολογισμοῦ, ἄνευ χρημάτων καὶ ἄνευ δυνάμεως· καὶ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἡ νέα γενεὰ πρὸ πάντων, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θέλει ἀνεχθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, μετ’ ἐπιμονῆς πολεμῶ τὸ σύστημα τὸ παρουσιαζόμενον. Εὔχομαι αἱ προῤῥήσεις μου νὰ μὴ ἐπαληθεύσουν, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἀνέφερεν ὁ κ. Οἰκονόμου, καθὼς ἐγὼ φρονῶ, ταχύτερον. Τὰ τελωνεῖα ἐξέλιπον, τὸ χαρτόσημον δὲν ὑφίσταται, εἰσὶν ὑπέγγυα, ὁ ἔγγειος φόρος ἐκλείπει, πῶς θὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς οἰκονομικάς μας ἀνάγκας; Ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ μῆνα πλέον τῶν 3,000,000, διὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδά μας· πόθεν θέλομεν τὰ πληρώσει; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀπήντησεν ἄλλοτε, ἔχομεν τὰ ἔντοκα γραμμάτια· καὶ εἶναι αὐτὸ θεραπεία, νὰ κάμωμεν δηλ. δάνεια! Κύριοι, πρὶν τελειώσω, θέλω εἰπεῖ πολλὰ ὀλίγα περὶ τοῦ προταθέντος παρὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου συστήματος· καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει τὸ ἀτοπώτατον, δυσαναλογίαν, ἀνισότητα, ἀλλ’ ἔχει βάσιν ὀρθοτάτην, εὐρεῖαν, ἀσφαλῆ. Τὸ σύστημα αὐτὸ φορολογεῖ τὴν κατωτέραν παραγωγὴν διηνεκῶς, ἀδιαφορεῖ δὲ ἂν τὴν παραγωγὴν τὴν μεγαλειτέραν δὲν καταδιώκῃ· ἡ ἀνισότης, ἡ ὁποία εἶναι ἐν αὐτῷ, δὲν βλάπτει οὐδένα, ὠφελεῖ τινας, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ παραγάγῃ 5, θὰ πληρώσῃ ἀκριβῶς τὸ ὀφειλόμενον, ὅστις θὰ παραγάγῃ πλείονα, θὰ πληρώσῃ ἴσως ὀλιγώτερον, πλὴν αὐτὸ δὲν βλάπτει, ἐμψυχόνει τὰ κεφάλαια, σύρει τὴν ἐργασίαν πρὸς τὴν γῆν, διότι ἡ περισσοτέρα ἐργασία καὶ ἡ περισσοτέρα παραγωγὴ μένει ἐντελῶς ἐλευθέρα, δὲν φορολογεῖται. Τὸ σύστημα αὐτὸ, κύριοι, ἐφηρμόσθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν Γαλλίᾳ· ἐφορολόγουν ἐν Γαλλίᾳ διὰ τοῦ αὐτοῦ συστήματος καὶ δι’ ἐπιτρόπων, μέχρις οὗ ἀπεφάσισαν νὰ συντάξωσι κτηματολόγιον κατὰ τὰ 1820· δὲν πρόκειται δὲ ἐδῶ περὶ κτηματολογίου, πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἐκτάσεως, ἐφ’ ἧς θὰ ἐπιβληθῇ ὁ ἐλάχιστος ὅρος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸν μικρὸν παραγωγὸν, αὐτὸν θέλει νὰ μὴ ἀδικήσῃ, καὶ ἀδιαφορεῖ ἂν ὁ μεγάλος παραγωγὸς κερδίσῃ· πρὸς δὲ ἀφίνει τὴν βάσιν τὴν φορολογικὴν ἑδραίαν, μόνιμον, καὶ ἑπομένως δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν πᾶσαν ἐνέργειαν οἰκονομικὴν ἐπ’ αὐτῆς. Πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ συστήματος τοῦ κ. Σωτηροπούλου δὲν ἀπαιτεῖται οὔτε χρόνος πολύς· θέλει ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ ἐπιβάλῃ φόρον μικρὸν, πιστεύει, καὶ πολλὰ ὀρθῶς, ὅτι τὸν φόρον αὐτὸν, καθὸ μικρὸν, δὲν θὰ ἀποκρύψωσιν οἱ καλλιεργηταί· ὁ καλλιεργῶν στρέμματα δὲν θὰ κλέψῃ τὸν φόρον, καθόσον τὸν ἀπειλεῖ μέγα κίνδυνος, ἡ ἀπώλεια τῆς κατοχῆς τοῦ κτήματος. Ποῖος θὰ διακινδυνεύσῃ καὶ ἀπολέσῃ τὸ κτῆμά του, διὰ νὰ κερδίσῃ ὀλίγα λεπτὰ 30–40; Καὶ ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ περιέχει ἀνακριβείας, ἀλλὰ δὲν ἀντιτάσσεται εἰς τὴν πρόοδον, δὲν βλάπτει τοὺς μικροὺς γεωργούς. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸ ἄτοπον νὰ περιορίσῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν πτωχῶν γαιῶν, καὶ οἱ μικροὶ κάτοχοι τούτων νὰ παραιτηθῶσι τῆς καλλιεργείας. Οἱ μικροί, κύριοι, θὰ παραιτηθῶσι βεβαίως ὑπὸ τὸ ἄλλο σύστημα, διότι τοὺς ἐπιβαρύνει, τοὺς βλάπτει· ἀλλ’ ἐὰν παραιτηθῶσι συνεποίᾳ τῆς μεγάλης προόδου τῆς καλλιεργείας, δὲν βλάπτει. Ἑπομένως τὸ σύστημα αὐτὸ τροποποιούμενον, κατ’ ἐμὲ, καὶ προσδιορίζον τὸν φόρον εἰς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς παραγωγῆς τῶν ἀφόρων γαιῶν, εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον καὶ τὸ λογικώτερον· τὸ σύστημα τῶν ἀροτήρων κτηνῶν οὐδὲν ἀποδεικνύει, ποτὲ δὲ δὲν θὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὔτε πρὸς θεραπείαν τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, εἰς θεραπείαν τοῦ ἐλλείμματος, καὶ τὸ ἔλλειμμά σας καθιεροῦται μόνιμον καὶ δὲν καλύπτεται διὰ τρόπου βεβαίου καὶ ἀσφαλοῦς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἄλλοτε, ὅτι ἡ Τουρκία χρεωστεῖ τὴν παροῦσαν κατάστασίν της εἰς τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομιῶν της. Ποίαν εἰκόνα θέλομεν παρουσιάσει ἡμεῖς; Νομίζω, κύριοι, διὰ τοῦτο ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ δεχθῆτε τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῆς δεκάτης, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Σωτηρόπουλος, εἶναι τὸ προτιμώτερον. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἤθελον συμφωνήσει μὲ τὸ σύστημα τοῦ κ. Οἰκονόμου ὡς τὸ ὀρθότερον καὶ ἀσφαλέστερον, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχομεν εἰλικρινῆ καὶ πραγματικὰ διπλότυπα, ὥστε νὰ στηρίξωμεν τοὺς ὑπολογισμούς μας καὶ νὰ εὕρωμεν τὸν μέσον ὅρον· τὸ σύστημα τοῦ κ. Οἰκονόμου, συνδυαζόμενον μετ’ ἄλλων τινῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ἐπρότεινε, πιστεύω ὅτι ἤθελε φέρει αἴσια ἀποτελέσματα, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἰδέαν ταύτην, δι’ ὃν εἶπον λόγον. Κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῆτε ὡρίμως, καὶ ὅταν ἡμεῖς μὲ θυσίαν τῆς δημοτικότητος ἡμῶν ἀναλαμβάνωμεν τὸν ἀγῶνα αὐτόν, πιστεύσατε, ὅτι ἔχομεν πεποίθησιν ἀκλόνητον ἐπὶ τῶν κακῶν συνεπειῶν τοῦ μέτρου· οὐδεὶς πολιτικὸς λόγος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου μᾶς ὁδηγεῖ· τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων πρέπει νὰ μὴ μετέχωσι τὰ πολιτικά, καὶ πρέπει νὰ ἀποφασίζωμεν οὔτε χάριν πείσματος, οὔτε χάριν ἀφοσιώσεως, ἀλλ’ ἀποβλέποντες εἰς μόνον τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Σκεφθῆτε λοιπὸν ὡρίμως, διότι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνετε, καὶ ὅπως προχωρεῖτε, θὰ μᾶς φέρωσιν εἰς κατάστασιν ἀδιέξοδον καὶ θέλομεν ὑποβληθῆ εἰς συνεπείας φοβεράς.

§215ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπετε, ὅτι τὸ σύστημα τοῦ κ. Σωτηροπούλου στηρίζεται εἰς τὴν ἔκτασιν τῆς γῆς, τουτέστιν εἰς σταθερὸν ἔδαφος· δὲν εἴπετε ὅμως τίνι τρόπῳ θὰ ἐξευρεθῇ αὐτὴ ἡ ἔκτασις.

§216ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἤδη παρεδέχθημεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πρέπει νὰ θυσιάσωμεν τὴν πρόσοδον τοῦ ἐγγείου φόρου, ὅ,τι εἰσπράξωμεν, θὰ ἦναι τυχαῖον.

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τίνι τρόπῳ θὰ γείνῃ ἡ καταμέτρησις τῆς ἐκτάσεως; Παρεχωρήθησαν ἀπὸ τὸ δημόσιον, καὶ ἀκόμη τὸ δημόσιον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκδώσῃ παραχωρητήρια· φαντασθῆτε πόση δυσκολία θὰ παρουσιασθῇ πρὸς καταμέτρησιν ὅλης τῆς ἐκτάσεως τῆς Ἑλλάδος.

§218ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον θὰ ἐπαναλάβω τὴν πρώτην παρατήρησιν, ὅτι εἶναι ἔγκλημα νὰ καθιερώσωμεν τοὺς ἀπαριθμητὰς καὶ ἐνοικιαστὰς τῶν κτηνῶν, καὶ τὸ σύστημά σας ἔχει τοῦτο ἀναπόφευκτον· οἱ ἀπαριθμηταὶ θὰ λαφυραγωγοῦν τὸν λαόν, θὰ φατριάζωσιν οἱ ἐνοικιασταί, θὰ ἁρπάζωσι. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον φέρομεν ἡμεῖς, ἀπαιτεῖ δηλώσεις· πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, διὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ἐπιβάλλει ποινήν, μὴ ἀποκρουομένης τῆς ἐπιστημονικῆς ἐξακριβώσεως, τὴν ἀπώλειαν τῆς κατοχῆς τοῦ κτήματος, τὸ ὁποῖον ποσῶς δὲν ἐδηλώθη ἢ ἐδηλώθη ἀτελῶς κατὰ τὸ ἥμισυ· καὶ νομίζομεν ὅτι ἡ ἀπειλουμένη ζημία, καθὸ μεγάλη, θὰ βιάζῃ τὸν κάτοχον νὰ μὴ ἀποκρύψῃ τεμάχιά τινα, καθόσον ἀποκρύπτων αὐτά, θέλει ὠφεληθῆ ὀλίγα, ἀλλὰ θέλει κινδυνεύσει πολλά· ἑπομένως ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐπὶ τοῦ παρόντος θέλει μείνει εὐχαριστημένος εἰς τὰς δηλώσεις, ἐνεργῶν ὅπου νομίζει ὅτι γίνονται ἀποκρύψεις μεγάλαι, διὰ γεωμετρῶν, ἐπίσημον καταμέτρησιν.

§219ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν θὰ κουράσω τὴν Βουλήν· ὄχι. Σκοπὸν ἔχω, κύριοι, ὀλίγας μόνον λέξεις νὰ εἴπω, διότι ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον αὐτῆς τὰς ἰδέας μου, διότι ὀφείλομεν πάντες, ἐπιστρέφοντες εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν, νὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεών μας. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, κύριοι, ἔχω ἀνάγκην ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νόμου νὰ ὑποβάλω τὰς σκέψεις μου καὶ τὴν γνώμην μου νὰ ἐκφράσω, καθόσον πολλάκις ἤκουσα, ὅτι σκοποῦμεν ν’ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλήν, θέλοντες νὰ διαιωνίσωμεν τὰς συζητήσεις, αἵτινες ὅμως ἐξῆλθον τοῦ περιβόλου τούτου, ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν τὰ τοιαῦτα ἰσχυριζομένων, κυλιόμεναι ἀπρεπῶς εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ καφενεῖα. Κύριοι, βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ νομίζῃ ἐξ ἡμῶν, ὅτι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ θέσις του εἶναι ἴδιον ἑαυτοῦ κτῆμα, καὶ συνεπῶς πάντες πιστεύομεν, φρονῶ, ὅτι ἔχομεν ἴσην τὴν εὐθύνην, ἀντιπροσωπεύοντες τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν καὶ τὸν τόπον ἅπαντα. Ἐν τούτοις, κύριοι, βουλευταί, ἡ δεκάτη ἀπό τινων ἡμερῶν ὑπῆρξε τὸ ἀντικείμενον τῶν συζητήσεών μας, καὶ ἡ δεκάτη ἤδη, ἥτις ἔχει τὴν ἱστορίαν της, ἥτις ἐξυπηρέτησε τὸν τόπον ὡς Ἀφρικανὶς δούλη ἐπὶ 50 καὶ πλέον ἔτη, κατέπεσε, καὶ κατέπεσε πλέον εἰς τὴν συνείδησιν ἁπάντων ἡμῶν καὶ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ, ἡ δὲ ἐπερχομένη γενεὰ θὰ ὁμιλῇ περὶ αὐτῆς ἱστορικῶς, ἀλλὰ μετὰ συμπαθείας, καὶ οὐδὲν πλέον. Ἤδη πρόκειται ὅμως καὶ ἐπὶ τούτῳ πρέπει, ὡς ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτέρου, νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δηλονότι πρέπει ν’ ἀναπληρωθῇ ὁ ἐξ αὐτῆς καταργηθεὶς φόρος. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ φόρος τῆς δεκάτης κατηργήθη, καὶ κατηργήθη διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ, καὶ διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ Ἕλλην γεωργός; Ἀλλ’ ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, πῶς ζητεῖται ἡ ἀναπλήρωσις αὐτῆς διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου; Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅτι ἡ δεκάτη ἔπεσε διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθῃ, ὅτι ἔπεσε διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ἡ γεωργία, διότι διὰ τοῦ ἐπιβαλλομένου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου σκληρῶς θέλει καταπιεσθῇ ὁ γεωργὸς, καὶ αὕτη θέλει ἐπανέλθει δι’ ὅλου τοῦ εἰδεχθοῦς ἐκείνου τρόπου, ὃν διὰ τῆς ἐπιστήμης ἐστηλίτευσεν ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτής. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ὅλως περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς συζητῶν περὶ τοῦ συστήματος, δι’ οὗ ζητεῖται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ τοιαύτη ἀναπλήρωσις τοῦ φόρου, ἐν ὀλίγοις δὲ θέλω εἰς τὴν Βουλὴν εἴπει περὶ τοῦ τοιούτου συστήματος, καὶ ἀκούσατε. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἀσχημιῶν, περὶ ὧν οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες εἶπον κατ’ αὐτοῦ, ἐκτὸς τῶν συμφορῶν, εἰς ἃς θέλει ὑποβληθῇ ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος, τὸ σύστημα τοῦτο θέλει συνάμα διδάξει αὐτὸν καὶ τὴν διαστροφὴν καὶ τὴν κακοήθειαν καὶ τὴν δωροδοκίαν, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ πρὸς τὰ ὄργανα τῆς ἀρχῆς τὴν πλαστογραφίαν καὶ τὴν πίεσιν. Μέχρι πρὸ ὀλίγου καιροῦ, κύριοι, ἐφορολογεῖτο ἐν τῷ τόπῳ ἡ κτηνοτροφία δι’ ἀπαριθμήσεως. Τίς ὅμως δύναται ν’ ἀρνηθῇ ἐξ ὑμῶν, ὅτι οἱ ποιμένες, καταθλιβόμενοι ὑπὸ τῶν ἀπαριθμητῶν, δὲν κατέφευγον, ἵνα σωθῶσιν ἐκ τῶν χειρῶν τούτων, εἰς μυρία κακόβουλα καὶ πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον ἐπίβουλα μέσα; καὶ τίς ὅστις ἐξ ὑμῶν ἐξήσκησε, κύριοι βουλευταί, τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου, δὲν ὑπερήσπισεν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἀπαριθμητὰς, ἐνωμοτάρχας, εἰδικοὺς παρέδρους, ποιμένας, καὶ ἄλλους πλείστους ὅσους κατηγορουμένους ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου καὶ πλαστογραφίαις; Κύριοι, μὴ ἀμφιβάλλητε, ἐὰν ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος ἐπιβληθῇ, πολὺ ταχέως θέλομεν ἴδει ἐπανερχομένας τὰς τοιαύτας ἀσχημίας, διότι μετὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐπὶ τούτῳ νόμου παρομαρτοῦσι καὶ πάντα τὰ παρ’ ὅλων ἡμῶν σχεδὸν ῥηθέντα, διὰ τῆς ἀναποδράστου πιέσεως Ἄλλως, κύριοι βουλευταί, ἂς τὸ εἴπωμεν. Ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι τινὲς, ἐξ ὧν τὸ δημόσιον ἕνεκα τούτου καὶ τοῦ ἀφορήτου τοῦ ἐπιβαλλομένου φόρου, οὐδέποτε θέλει δυνηθῆ νὰ εἰσπράξῃ τὸν ἐκ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρον. Καὶ δὲν ἔχω δυσκολίαν οὐδεμίαν, κύριοι, νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι Καλαμῶν καὶ Λακεδαίμονος δὲν θέλουσι δώσει ποτὲ τοιοῦτον φόρον, μὲ ὅλας τὰς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγραφείσας ποινικὰς διατάξεις. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, ὅτι ἀμφότεραι αἱ ἐπαρχίαι αὗται γειτνιάζουσι μὲ τὴν Λακωνίαν, καὶ εἶναι εὔκολον νὰ φυγαδεύωνται ἐν αὐτῇ τὰ εἰς φόρον ὑποκείμενα κτήνη, καὶ......

§220ΤΙΝΕΣ. Καλλίτερα.

§221ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἶναι δυστυχῶς καλλίτερα, διότι ἔχομεν ἐπὶ τῆς ῥάχεως ἡμῶν φοβερὸν ἔλλειμμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ σκεπτώμεθα, καὶ νὰ μὴ παίζωμεν, διότι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην, ἐὰν σπουδαίως δὲν σκεφθῶμεν, κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους βαρυτάτους εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, τοὺς ὁποίους οὕτω δὲν ἀνακουφίζομεν, ἀλλὰ προετοιμάζομεν αὐτοῖς μεγαλειτέρας ὑποχρεώσεις. Ἡ δεκάτη, κύριοι, κατέπεσε, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ, διὰ συστήματος μάλιστα, περὶ οὗ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνάξιον καὶ νὰ ἀναφέρηται κἂν ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινοβουλίου. Πρέπει λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν ἄλλοθι τὴν ἀναπλήρωσιν αὐτῆς, οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τοσοῦτον ἐπισφαλοῦς, ἀδίκου καὶ καταθλιπτικοῦ μέτρου, διὰ τοῦ ἐπὶ τῆς φορολογίας δηλονότι τῶν μέσων ἐκείνων, δι’ ὧν ὁ ἀγρότης Ἕλλην συντελεῖ εἰς τὴν παραγωγὴν, καθόσον, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὡς ἄλλοτε εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα καὶ εἰς τὰ πρόθυρα χρεωκοπίας. Ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου τὸ δημόσιον μάλιστα δὲν θὰ εἰσπράξῃ, ὡς εἶπον πρὸ ἐμοῦ ἄλλοι, οὔτε 800,000 δραχμῶν.

§222ΤΙΝΕΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον.

§223ΤΖΑΝΕΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον; Παρακαλῶ τοὺς εἰπόντας τοῦτο νὰ συνδιαλλαγῶσι μετὰ τῆς συνειδήσεώς των ἀπὸ τοῦδε, διότι, ὡς προεῖπον, πρέπει νὰ ἑτοιμασθῶμεν ἵνα καὶ κατὰ τὴν ἐπερχομένην βουλευτικὴν Σύνοδον ἐπιβαρύνωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν διὰ φόρου βαρυτάτου. Κύριοι, οὐχὶ πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ αὐτοκρατορίᾳ ἀφῃρέθη πολύτιμος ὕπαρξις παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐφρόνουν, ὅτι αὕτη παρακωλύει τὰ τῆς χώρας ἐκείνης συμφέροντα, καὶ τὸ νῆμα τῆς ὑπάρξεως ἐκείνης ἀπεκόπη διὰ ψαλίδος. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ζητῶμεν ἡμεῖς, κύριοι, τὴν θεραπείαν τῆς ἐπικειμένης χρεωκοπίας καὶ τοῦ ἐκ 5,000,000 ἐλλείμματος, διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου τοσοῦτον ἀβεβαίου, ἀδίκου καὶ βαρβάρου, ἐπὶ τῶν ἀμέσων μέσων, δι’ ὧν ὁ γεωργὸς τῆς Ἑλλάδος παράγει, ἀντὶ νὰ πιέσωμεν τὴν δυστυχεστέραν τάξιν τῶν συμπολιτῶν μας, ἃς λάβωμεν ἀνὰ χεῖρας, κύριοι, τὴν ψαλίδα, καὶ ὡς ἀπέκοψεν ἐκεῖνος ἐκεῖ δι’ αὐτῆς τὸν λαιμὸν τοῦ Πατισὰχ Ἀζὶζ, ἂς ἀποκόψωμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς ψαλίδος πρὸς σωτηρίαν τοῦ Κράτους τὸν λαιμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Τοῦτο θέλει εἶσθαι λυσιτελέστερον καὶ προτιμότερον, καθόσον θέλομεν ἀποκόψει ἐξ αὐτοῦ κονδύλια σπατάλης, πολυτελείας καὶ βλάβης, ἀντὶ ὠφελείας, εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ τόπου, παρὰ νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸν τόπον σύστημα, ὅπερ παρ’ ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου κατεδικάσθη ὡς βάρβαρον. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι Βουλευταὶ, ν’ ἀπασχολήσω πλειότερον τὴν Βουλὴν κουρασθεῖσαν ἐκ τοσοῦτον μακρῶν συζητήσεων ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους νὰ ὑποδείξω ὑμῖν ὁποίας δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ ἐπ’ αὐτοῦ οἰκονομίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης, τοὐναντίον ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου οὐχὶ σμικρᾷ.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης.

§225ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἀπόψε πρόκηται νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐπιφυλάττομαι νὰ ὁμιλήσω αὔριον εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, διότι ἔχω τροπολογίαν. Παραιτοῦνται τοῦ λόγου πολλοὶ ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσωσιν.

§226ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῆς δεκάτης θέλει ἐπιδαψιλεύσει πολλὰ καὶ μεγάλα εὐεργετήματα εἰς τὴν πολλαχῶς καταπιεσθεῖσαν καὶ καταπιεζομένην γεωργικὴν τάξιν, ἥτις ἀπηνῶς κατατυραννεῖται ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν, οἵτινες εἰσὶν ἡ μάστιξ τῶν γεωργῶν. Ἤμην πάντοτε κατὰ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ψηφίσει κατὰ τοῦ φόρου τούτου, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ γεωργοὶ θὰ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ πολλὰ δεινά· συνεπῶς θέλω ὑπερψηφίσει ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ διὰ τὸν λόγον, ὃν ἀνέφερεν ὁ Βουλευτὴς κ. Ζηνόπουλος, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀπαλλάξω ἐντελῶς τῆς φορολογίας τοὺς συνεπαρχιώτας μου, καὶ ὃν λόγον ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ νῦν διακόπτων με κ. συνάδελφος, ἀλλὰ ψηφίζω κατὰ τοῦ φόρου τούτου μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐχαριστήσεως, διὰ ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ γεωργοὶ ἀπὸ τῆς καταθλίψεως καὶ καταπιέσεως τῶν ἐνοικιαστῶν. (Εὖγε!)

§227Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύναμαι νὰ συναγάγω ὡς πόρισμα τῶν συζητήσεων ἡμῶν τὴν καταδίκην τοῦ ἰσχύοντος φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ὑπὸ πάντων σχεδόν, μέ τινας ἐξαιρέσεις, ἀνωμολογήθη, ὅτι ἡ βάσις τοῦ φόρου τούτου ἦτο ἄνισος, διότι ἐφορολόγει τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον, καὶ ἑπομένως τὰ κεφάλαια, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ φόρος ἐβεβαιοῦτο, ἦτο πλημμελής, διότι παρεμπόδιζε τὴν ἐλευθερίαν τῶν γεωργῶν, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσεπράττετο ὁ φόρος, ἦτο καταθλιπτικός. Καὶ ἰδοὺ ἡ Βουλὴ ἀνέγραψεν ὡς ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης. Ἀλλ’ ἀνομολογοῦσα τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀληθείας ταύτης ἡ παροῦσα Βουλή, ἂς μὴ νομίσῃ ὅτι κατάγει θρίαμβον· διότι ἀνέγραψαν τὴν ἐπιστημονικὴν ταύτην ἀλήθειαν κατὰ τῆς δεκάτης πολλαὶ γενεαὶ πρὸ ἡμῶν. Ἐὰν ἀνατρέξωσι κατὰ τὴν πρώτην δεκαετηρίδα μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι 1843, θέλουσιν εὕρει ἔγκριτα φύλλα τῆς ἑλληνικῆς δημοσιογραφίας δημοσιεύοντα ἐμβριθεῖς διατριβάς, ἀποδεικνυούσας τὰς πλημμελείας τοῦ εἰρημένου φορολογικοῦ συστήματος· ἐὰν δὲ ἀνατρέξωσιν εἰς τὴν δευτέραν δεκαετηρίδα, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ 1843 μέχρι τοῦ 1853, θέλουσιν εὕρει ἐν ἑκατέρᾳ τῶν δύο Βουλῶν ἄνδρας διακεκριμένους, ἀνομολογοῦντας, ὅτι τὸ σύστημα τῆς φορολογίας ἦτο πλημμελές. Ἐὰν ἀνατρέξωσι κατὰ τὴν τρίτην δεκαετηρίδα, ἀπὸ τοῦ 1853 μέχρι τοῦ 1863, θέλουσιν εὕρει ὄχι μόνον τὴν γνώμην ταύτην κρατοῦσαν, ἀλλὰ καὶ ἀπόπειραν μεταβολῆς τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ἐὰν ἀνατρέξωσι καὶ εἰς τὸν μετέπειτα χρόνον, θέλουσι φθάσει μέχρι τοῦ 1871, ὅτε τὸ ὑπουργεῖον, πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἐμνημόνευσε ῥητῶς ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ τὴν ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος· κατὰ τὸ 1876 δὲ θέλουσιν εὕρει τὸν βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας ὑποβάλλοντα εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα φόρων πολλῶν, διὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν δεκάτην, ἧς προέτεινε τὴν κατάργησιν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Τὴν δόξαν λοιπὸν τῆς ἀναγραφῆς τῆς ἐπιστημονικῆς ταύτης ἀληθείας ἂς μὴ ἀντιποιηθῶμεν ἡμεῖς· ἦτο ἓν φύλλον δάφνης, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐῤῥιμμένον εἰς τὴν ὁδὸν, ἀλλὰ κανεὶς δὲν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ κύψῃ καὶ νὰ τὸ ἀποσύρῃ ἀπὸ τοῦ ἐδάφους. Ἦσαν τάχα οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, κ. πρόεδρε, τοσοῦτον μύωπες, διὰ νὰ μὴ ἴδωσι τὸ φύλλον ἐκεῖνο; τοσοῦτον ἀβέλτεροι, ἵνα μὴ κρίνωσιν, ὅτι ὡς δημόσιοι ἄνθρωποι εἶχον καθῆκον νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπικουρίαν τῆς γεωργικῆς τάξεως τῆς Ἑλλάδος; Δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην· ἐξ ἐναντίας κρίνω τὴν πολιτείαν αὐτῶν ὡς πολιτείαν ἀνδρῶν ἐγκρατῶν μὲν καὶ σωφρόνων κατὰ τὸ πολιτικὸν ἦθος, ἐμβριθῶν δὲ κατὰ τὴν μελέτην. Ἀλλ’ ἔκριναν ἐκεῖνοι, ὅτι, πρὶν ἢ προτείνωσι τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος, ὤφειλον νὰ προνοήσωσι νὰ ἀναπληρώσωσι τὰ κενὰ τοῦ ταμείου, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον στερήσει τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς καταργήσεως αὐτῶν, νὰ ἐξεύρωσι τὸ νέον σύστημα τῆς φορολογίας τῆς γῆς. Καὶ ὅταν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1860 προέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσήγαγεν ἄλλο φορολογικὸν σύστημα, ἰδὼν ἔπειτα, ὅτι τὸ προταθὲν παρ’ αὐτοῦ σύστημα δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ τοῦ Κράτους, ἐγκατέλιπεν αὐτό. Καὶ ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1871 ἐμνημόνευσε τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ, ἔπεσε μὲν τότε, ἀλλ’ ἐπανελθὸν κατόπιν, ἐγκατέλιπε τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, οὐδ’ ἐπρότεινεν αὐτό. Καὶ ὅταν κατὰ τὸ 1876 ὁ βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας ἦλθε προτείνων τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, εἶδε τὴν σκυθρωπότητα μὲ τὴν ὁποίαν τὸ κοινοβούλιον ἐδέχθη τὰς προτάσεις του, καὶ ἀφῆκεν αὐτάς. Ἀλλ’ ἡμεῖς, ὀρεγόμενοι τῆς δόξης, ἡ ὁποία ἔκειτο ἐκτεθειμένη, ἐκύψαμεν καὶ ἐλάβομεν ἐκ τῆς ὁδοῦ τὴν δάφνην, καὶ ἐπιδεικνύομεν αὐτὴν, προβάλλοντες τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ προβάλλοντες εἰς ἀναπλήρωσιν αὐτοῦ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, προβάλλομεν τὸν φόρον τοῦτον, διότι προσδοκῶμεν νὰ οἰκονομήσωμεν δι’ αὐτοῦ τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τὸ ὁποῖον εἰσεκομίζομεν διὰ τοῦ καταργητέου. Ἐγένετο ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν θέλομεν εἰσπράξει οὔτε τὸ πέμπτον· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν θέλομεν εἰσπράξει οὔτε τὸ ἕκτον. Προβάλλομεν τὸν νέον φόρον πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐγγείου φόρου, διὰ νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ πλημμελὲς διὰ τοῦ ὀρθοῦ, τὸ βάρβαρον διὰ τοῦ ἐκπολιτισμένου, τὴν ἀδικίαν διὰ τῆς δικαιοσύνης. Ἐξαιρουμένων ἴσως τινῶν, τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ ἀριθμήσω εἰς τὰ δάκτυλα, ἐξαιρουμένου ἴσως τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος, τοῦ ὁποίου τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῇ ἀληθείᾳ εἶναι ἄξιον ἀναγνώσεως μόνον διὰ νὰ κινῇ τὴν ἔκπληξιν τῶν ἀναγνωστῶν, ἠκούσαμεν παρὰ πάντων, ὅτι ὁ νέος φόρος ἐπίσης εἶναι πλημμελὴς, διότι εἶναι ἄνισος, καὶ ἑπομένως ἄδικος. Ἀπέναντι δὲ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἐπῆλθε πρότασις ἄλλη τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας. Ὁ βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, ἀγορεύων προχθὲς, προσέβλεπε μετὰ μετριοφροσύνης εἰς τὴν δόξαν τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης· εἶπον μετὰ μετριοφροσύνης, διότι σᾶς ὡμολόγησεν, ὅτι αὐτὸς εἶχε τίτλους ἐπὶ τὴν δόξαν ταύτην, διότι αὐτὸς ἄλλοτε προέτεινε τὸν φόρον ἐπὶ τῶν κτηνῶν. Ἀλλὰ σήμερον αὐτὸς οὗτος ἀποκρούει τὸν φόρον τοῦτον, καὶ προτείνει ἄλλο σύστημα, τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῆς γῆς κατὰ στρέμμα. Ἀλλὰ τί θέλομεν εἴπει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τί θέλομεν εἴπει εἰς τὴν ἐπιστήμην, ὅταν παρουσιασθῶμεν ἐπιβάλλοντες τὸν φόρον τοῦτον, τοῦ ὁποίου ἡ βάσις εἶναι ἐπίσης ἄνισος καὶ ἄδικος, ὁ ὁποῖος εἶναι φόρος ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς προσόδου, καὶ φορολογεῖ τὸ κεφάλαιον διὰ τρόπου τοσοῦτον ἀσαφοῦς, ὁ ὁποῖος θέλει ἐπιφέρει καταθλίψεις καὶ δολοπλοκίας εἰς βάρος τοῦ δημοσίου καὶ πρὸς διαφθορὰν τῶν ἠθῶν τῶν φορολογουμένων; Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν πρὸ ἡμῶν, ἐσκέπτοντο ἄλλως, ὡμολόγουν τὰς πλημμελείας τοῦ συστήματος τῆς δεκάτης, ἀλλ’ ἔλεγον, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν πρόχειρον ἄλλο σύστημα, μὴ ἔχον τὰς πλημμελείας τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, διὰ τοῦτο ἂς προσπαθήσωμεν νὰ βελτιώσωμεν τὸ ὑπάρχον. Καὶ πραγματικῶς, ἀνατρέξατε εἰς τὴν ἱστορίαν· θέλετε εὑρεῖ κατὰ τὸ 1854 ἄνθρωπον διακεκριμένον, τὸν μακαρίτην Περικλῆ Ἀργυρόπουλον, ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, ἀσχοληθέντα μετὰ πολλοῦ ζήλου νὰ βελτιώσῃ τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου τούτου. Ἀνατρέξατε εἰς τὸ 1862 καὶ 1863 καὶ θέλετε εὑρεῖ τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν καταγινομένην πῶς νὰ βελτιώσῃ τὸ σύστημα τοῦτο. Ὥστε εἴμεθα πάντες σύμφωνοι καὶ ὑπὸ πάντων ὁμολογοῦνται καὶ ἀναγράφονται ἐπισήμως αἱ πλημμέλειαι καὶ τ’ ἀδικήματα τοῦ συστήματος τοῦ φόρου τῆς δεκάτης. Ἀλλ’ ἐνῷ εἴμεθα πάντες σύμφωνοι νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δύσκολον θέσιν μὲ τί νὰ ἀντικαταστήσωμεν αὐτήν. Διὰ τοῦτο προκαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ τῆς δυσχερείας, ν’ ἀνακαλέσῃ τὸ σύστημα τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, νὰ ζητήσῃ δὲ τὸ μικρὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσπράξει ἐκ τοῦ φόρου τούτου δι’ ἄλλου νομοσχεδίου, εἴτε φορολογίας τῶν εἰς τοκοφορίαν κυκλοφορούντων κεφαλαίων, εἴτε φορολογίας τῶν τραπεζικῶν ἐργασιῶν, εἴτε τῶν ἀντικειμένων τῆς ἀπολαυστικῆς, κατὰ τὸν κ. Οἰκονόμου, πολυτελείας· ὥστε τοιουτοτρόπως νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξέλθῃ εὐπρόσωπος, διότι, ἐνῷ κατήργησε τὴν δεκάτην, ἔδωκε καιρὸν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ν’ ἀναπνεύσῃ, ἐφρόντισε δὲ, ἵνα τὸ χρῆμα τὸ ἐλλεῖπον, ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, εἰσκομισθῇ ἐξ ἄλλων πόρων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐὰν ὅμως τὸ ὑπουργεῖον, κατειλημμένον ἐκ τῆς πατρότητος πρὸς τὸ τέκνον του, δὲν στέργῃ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν πρότασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐγὼ ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου εὑρίσκομαι εἰς μέγα δίλημμα, δὲν εὑρίσκω κανένα λόγον νὰ προτιμήσω τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι εὑρίσκω καὶ τὸ μὲν καὶ τὸ δὲ πλημμελὲς, ἄδικον καὶ ἄνισον. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει· ψηφίζων δὲ ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, τοὐλάχιστον δὲν θέλω συντελέσει νὰ μειωθῇ ἡ εὐθύνη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προέβαλον εἰς τὸ μέσον τὴν πρότασιν ταύτην, τοὐλάχιστον θέλω ἀφήσει εἰς αὐτοὺς ἀκεραίαν καὶ πλήρη τὴν εὐθύνην· διότι εὑρίσκω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἦτο τολμηρὰ ἡ τακτικὴ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως κατὰ τὰ ἔτη μάλιστα ταῦτα, κατὰ τὰ ὁποῖα ὑφιστάμεθα τὰς συνεπείας τῶν ἀνωμαλιῶν, αἵτινες συνετελέσθησαν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἐν τῇ Ἀνατολῇ, νὰ ζητήσῃ νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς πόρους τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα, καθ’ ἃ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἥσυχοι οὐδὲ περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἀνατολῆς, οὐδὲ νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι εἰς ἐγγύν τινα ἢ ἀπώτερον χρόνον δὲν θέλομεν αὖθις εὑρεθῆ εἰς ὁμοίας ἀνάγκας. Καὶ κρίνω τὴν τακτικὴν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως οὐ μόνον τολμηρὰν, ἀλλὰ καὶ μὴ προσήκουσαν, διότι περιάγει τὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου εἰς δεινὸν δίλημμα, εἴτε νὰ λησμονήσωσι τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, εἴτε νὰ λησμονήσωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των, ἐνῷ τοιοῦτον δίλημμα περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ κοινοβουλίου· κρίνω, λέγω, μὴ προσήκουσαν τὴν τακτικὴν ταύτην, διότι αὕτη ἀναιρεῖ καὶ καταστρέφει τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν, καὶ ὠθεῖ τοὺς ὑπάρχοντας ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ ἀνταγωνισμοῦ εἰς κατωφερῆ δρόμον, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ οὐχὶ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἀλλ’ εἰς τὴν προσωπικὴν ἐπικράτησιν· κρίνω τὴν τακτικὴν τέλος πάντων μὴ προσήκουσαν, διότι συνειθίζει τὸν τόπον νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῶν πολιτευομένων ὄχι μόνον ὅ,τι προσήκει ἄνευ βλάβης τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτῇ ὅ,τι εἶναι εἰς τὸν τόπον ἀρεστὸν, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ ζημία τῶν δημοσίων συμφερόντων. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον δὲν συναινέσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν πρότασιν περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ νὰ ζητήσῃ διὰ νομοσχεδίων ἄλλων νὰ προσπορισθῇ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ φόρου τούτου προσεδόκα, νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ φορολογηθῇ ἡ εὔπορος τάξις, τότε εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ψηφηφορήσω ὑπὲρ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει, πρὸς τὸν εἰρημένον σκοπόν.

§228ΦΙΛΗΜΩΝ. Εὐλαβούμενος τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὅπως δοθῇ ὅσῳ ἔνεστι τάχιον πέρας εἰς τὰς συζητήσεις ταύτας, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ὡς ἐσκόπουν, ὅπως ἀπαντήσω εἰς μερικὰ ἀπὸ τοῦ βήματος ῥηθέντα, ἅτινα κρίνω, ὅτι δὲν ἐῤῥέθησαν οὔτε τακτικῶς οὔτε ὀρθῶς. Τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῆς ἐγγείου, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει εἰς ἀντικατάστασιν τῆς δεκάτης, βεβαίως εἶναι εἰς πολλὰ μέρη τρωτόν· οὐχ’ ἧττον φέρει ἓν μέγα πλεονέκτημα, ὅτι ἀντικαθιστᾷ τὴν δεκάτην, δεύτερον δὲ ὅτι ἐλαττώνει τὸ ποσὸν τῆς φορολογίας, ἐντεῦθεν δὲ σημαντικὸν ποσὸν χρημάτων, ὅπερ ἀφῃρεῖτο ἀπὸ τῶν καλλιεργητῶν, ἀπομένει εἰς τὴν γεωργίαν, ἥτις ἔχει ἀνάγκην χρημάτων· δὲν ἐλήφθη δὲ μέχρι σήμερον ἡ δέουσα πρόνοια, ὅπως τὰ χρήματα ταῦτα προσπορισθῶσιν αὐτῇ. Ὡς ἠκούσατε, μέγα κατηγόρημα κατὰ τοῦ νέου συστήματος ὑπῆρξε τοῦτο, ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ εἰσρέει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς ἐγγείου φορολογίας. Βεβαίως θὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο· ἀλλὰ τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου Ταμείου, θὰ μείνῃ εἰς τὰ ταμεῖα τῶν γεωργῶν. Τοῦτο δὲ εἶναι μία πραγματικὴ ὠφέλεια. Θὰ ψηφίσω λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ κρίνων αὐτὸ ὡς ἕνα σταθμὸν, ὅπως μετ’ ὀλίγον ἔλθωμεν εἰς φορολογίαν δικαιοτέραν, καὶ ἐπιστημονικωτέραν, οὐχὶ διότι τὸ κρίνω ἀπολύτως ὀρθόν. Ἐὰν δὲ ἦναι ἀληθὲς, ὥς τινες πιστεύουσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ προσκληθῇ ἐντὸς ὀλίγου εἰς θυσίας μεγάλας, διότι μεγάλα παρασκευάζονται πέριξ ἡμῶν κατὰ τὴν Ἀνατολὴν, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν τὴν θέσιν τοῦ ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ζητήσωμεν καὶ αἷμα μετ’ ὀλίγον καὶ χρῆμα, ἀνετωτέραν. Τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως καὶ τὴν ἀπόδοσιν εἰς αὐτὴν ἱκανοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων καὶ ὑπὸ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω ἀποπερατωμένην τὴν συζήτησιν. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ πρῶτον.

§230ΖΑΪΜΗΣ. Τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Θὰ ζητήσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν γενικῶν τροπολογιῶν.

§232ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου νὰ μὲ δώσητε πρὶν τὸν λόγον.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ κ. Δημητρακάκη.

§234ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ κατὰ τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν εἶπον νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη, ἀλλὰ νὰ καταργηθῇ καὶ ὁ βωϊδόφορος (θόρυβος).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ἡ πρότασις τῶν κυρίων Ῥικάκη καὶ Ταμπακοπούλου. Τὴν γνωρίζετε, διότι εἶνε ἔντυπος.

§236ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ πολυήμερος συζήτησις σᾶς ἔπεισεν ὅτι δὲν δύναταί τις ἐν πεποιθήσει ν’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἓν τῶν προτεινομένων συστημάτων πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς δεκάτης δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ ἀσφαλῶς τὸ παρελθὸν σύστημα. Ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης ἦτο εὔκολος, διότι οἱ πάντες ἀνεγνώρισαν τὰ ἐλαττώματα αὐτῆς, διότι καὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1862 τὴν κατεδίκασε (θόρυβος).

§237ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν κατεδίκασεν, ἠλάττωσε μόνον τὸ ποσοστόν.

§238ΡΙΚΑΚΗΣ. Ηὐχήθη περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος· δὲν ἐτόλμησε νὰ κάμῃ τὴν μεταβολὴν, διότι ἡ ἀντικατάστασις δὲν ἦτο εὔκολος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἡ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἓν ὁριστικὸν μέτρον πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς δεκάτης, ἡ πρότασίς μου ἔρχεται νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἔλλειψιν ταύτην. Ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ παρατηρῶ, ὅτι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας πολλοὶ ἀνέπτυξαν, ὅτι ἡ γεωργία πάσχει καὶ εὑρίσκεται εἰς ἀθλίαν θέσιν ἕνεκα τῆς δεκάτης, εἶναι ἐσφαλμέναι. Τὴν γεωργίαν ἔβλαψεν ἡ ἔλλειψις τῶν κεφαλαίων, ἔβλαψεν ἡ ἔλλειψις τῆς συγκοινωνίας. Λέγω, κύριοι, ὅτι πρέπει τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς δεκάτης, πρέπει οὐ μόνον νὰ ὑπηρετῇ τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, τὰ δὲ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου εἶναι καὶ συμφέροντα τῆς γεωργίας. Ἐπιμένω λοιπὸν, καὶ στηριζόμενος εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας σᾶς παρέστησα, λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς ἀντικατάστασιν, ἀλλὰ νὰ ἀναβάλωμεν τὸ ὁριστικὸν μέτρον διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, καὶ νὰ παραδεχθῶμεν ἓν μέτρον ἤδη προσωρινὸν διὰ τὸ τρέχον ἔτος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθῶμεν οὐ μόνον ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὰς ἐλλείψεις, αἵτινες θέλουσι προκύψει ἐκ τῆς καταργήσεως, ἀλλὰ καὶ νὰ δώσωμεν καιρὸν εἰς σπουδαίας καὶ ἐμβριθεῖς μελέτας πρὸς ἐξέτασιν ὅλων τῶν συστημάτων, εὕρωμεν δ’ ἐκεῖνο, ὅπερ δύναται νὰ συμβιβάσῃ τὸ δημόσιον συμφέρον καὶ τὸ ἰδιωτικὸν, νὰ γείνῃ δ’ αὐτὸ ὁριστικὸς καὶ πάγιος φορολογικὸς νόμος. Ἡ τροπολογία, ἣν εἰσήγαγον μετὰ τοῦ κ. Ταμπακοπούλου, ἔρχεται νὰ ὑπηρετήσῃ αὐτὸν τὸν σκοπόν. Παραδέχομαι τὴν κατὰ μέσον ὅρον διανομὴν τοῦ ἐγγείου, διότι παραδέχομαι τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ ἔχω ὡς μονάδα τοὺς ἀροτῆρας βόας. Κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνομεν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνοικιάσεων τῶν παρελθόντων 5 ἐτῶν θέλει γείνει ἡ διανομὴ εἰς ἕκαστον χωρίον, τὸ δὲ ποσὸν τὸ ἀναλογοῦν εἰς ἕκαστον χωρίον, ἀφοῦ ἐλαττωθῇ κατὰ ⅓, τὰ λοιπὰ ⅔ θέλουν διανεμηθῆ εἰς τοὺς κατοίκους, κατὰ τὸν τρόπον, ὃν διαγράφει ἡ πρότασίς μας. Ἡ διανομὴ δὲ, ὡς διεγράφομεν, θέλει εἶσθαι δικαιοτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα παρὰ ἡ διὰ τῶν ἀροτήρων βοῶν, καὶ ἂν συμβῶσιν ἀδικήματα, ταῦτα θὰ ὦσιν ὀλιγώτερα· θέλομεν δ’ ἔχει καὶ τὸ μέγα καλὸν, ὅτι θ’ ἀφήσωμεν τὴν θύραν ἀνοικτὴν εἰς σκέψεις ὡριμοτέρας διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κ. Ῥικάκη καὶ Ταμπακοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§240ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος, κ. Πρόεδρε, εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἀλλ’ ἔχω τροπολογίαν ἐπ’ αὐτῆς. Ἐγὼ ἐννοῶ νὰ καθιερωθῇ ἡ φορολογίᾳ τῆς γῆς, οὐχὶ ὅμως ἐπὶ τῆς καλλιεργησίμου, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῆς ἐτησίως καλλιεργουμένης. Ἐννοῶ πρὸς τούτοις ἡ φορολογουμένη γῆ νὰ διαιρεθῇ οὐχὶ εἰς δύο, ἀλλ’ εἰς 4 τάξεις... (Θόρυβος.) Ἐννοῶ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ διαιρεθῇ ἡ φορολογουμένη, ὡς εἶπον, γῆ εἰς τέσσαρας τάξεις, ἤτοι εἰς δύο τάξεις ἡ ξηρικὴ, ὀρεινὴ καὶ πεδινὴ, καὶ δύο ἡ ποτιστικὴ, νὰ ἐπιβληθῇ δὲ φόρος εἰς μὲν τὴν ά τάξιν λεπτὰ 15, εἰς δὲ τὴν δευτέραν 25, εἰς τὴν τρίτην 40 καὶ εἰς τὴν τετάρτην 60.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, τότε ὁμιλεῖτε καὶ φέρετε πρότασιν, διότι ἄλλως εἶναι περιττὴ ἡ ἀγόρευσίς σας. Γενικὴ τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ κ. Σωτηρίου Πετιμεζᾶ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τροπολογίαν καὶ περὶ ἀπολύτου καταργήσεως τῆς δεκάτης, τῶν κ.κ. Νοταρᾶ καὶ κ. Τσιβανοπούλου. (Θόρυβος.)

§242ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως ταύτης, διότι ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶναι ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης καὶ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῆς δι’ ἑτέρου φόρου.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δίδω τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, πρὶν θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν, ἔκαμον τὴν δήλωσιν, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν ὅλας τὰς ἄλλας τροπολογίας.

§244ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, κύριοι, γενομένης συζητήσεώς τινος καὶ ὑποβληθεισῶν διαφόρων προτάσεων, τίθεται κατὰ πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις ἡ ἀπωτέρα τοῦ ἀντικειμένου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως ἦτο τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφ’ ἑνὸς μὲν προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἀντικατάστασις αὐτοῦ διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, τῆς οἰκονομολογικῆς τε καὶ πολιτικῆς, ὑπεβλήθησαν διάφοροι ἄλλαι προτάσεις, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ ἡ τοῦ κ. Νοταρᾶ, ἡ λέγουσα νὰ καταργηθῇ ἡ δεκάτη, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀντικατασταθῇ δι’ ἑτέρου φόρου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος ἤθελεν ἀναγνώσει, ἢ ἤθελεν ἐπιτραπῆ αὐτῷ ν’ ἀναγνώσῃ (διότι δὲν εἶνε λάθος τοῦ Προέδρου) ἁπάσας τὰς ὑποβληθείσας προτάσεις, ποίαν ἠθέλετε θεωρήσει ὡς ἀπωτέραν; τὴν τοῦ κυρίου Νοταρᾶ, καὶ αὕτη ἔπρεπε νὰ τεθῇ πρώτη εἰς ψηφοφορίαν. Ἂν δὲ ὁ κύριος Πρόεδρος, διότι αἱ φωναὶ τὸν ἐμπόδισαν, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτελέσῃ δεόντως τὸ καθῆκόν του, δὲν ἀποκλείεται διὰ τοῦτο ἡ πρότασις, δὲν μεταβάλλονται τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, δὲν γεννᾶται κανὲν δεδικασμένον ἐνώπιον Βουλευτικοῦ Σώματος, ἀφοῦ μάλιστα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ἔκαμε τὴν ἐπιφύλαξιν ὡς πρὸς τὰς διαφόρους τροπολογίας. (Θόρυβος.) Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν δικαιοῦται ἡ πλειοψηφία νὰ προτείνῃ τὸ ἀπαράδεκτον· δύναται κατ’ οὐσίαν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλῃ, ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς δὲν δύναται νὰ παραβιασθῇ, ὁ κανονισμὸς, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Δὲν δύνασθε νὰ πράξητε ἓν πραξικόπημα (θόρυβος) ἀπέναντι τῆς μειοψηφίας. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλητε τὸν κανονισμόν· πρέπει δὲ κατ’ αὐτὸν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Νοταρᾶ.

§245ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἕτερον νομοσχέδιον.

§246ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἕτερον νομοσχέδιον· εἶναι τροπολογία καθαρὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως. Παραδέχεται τὴν κυρίαν βάσιν αὐτοῦ, τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου, ἀλλὰ δὲν προχωρεῖ περαιτέρω. (Θόρυβος, συνδιαλέξεις θορυβώδεις.)

§247ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω διατί φιλονεικοῦμεν. Ἀνέβην τὸ βῆμα νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Μέχρι τοῦδε οὐδεμία ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Νοταρᾶ, συνεζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως· ἡ πρότασις παρουσιάζεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ παρουσιάζει σύστημα ὅλως ἀντίθετον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ συζητουμένου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ δὲν καταργεῖ μόνον τὴν δεκάτην, ἀλλ’ ἀναπληροῖ τὴν φορολογίαν δι’ ἑτέρου φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τούτου ἐψηφίσθησαν ἕτεραι τροπολογίαι, οἷα τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ, αἵτινες ἐπρότειναν ἄλλην ἀναπλήρωσιν, ὥστε ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου. Δὲν μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Νοταρᾶ· οἱ ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτῆς ὄντες δύνανται νὰ καταψηφίσωσι τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα.

§248ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τροπολογίαν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν (θόρυβος). Τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παραδεχθέντες, ἐψηφίσαμεν τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν. Ταῦτα εἰσὶ παραδεδεγμένα ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ, δι’ ἧς παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἤδη δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἅπαξ παραδεδεγμένου, ὅπερ εἶναι ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης, ἡ δὲ τροπολογία οὐδὲν ἄλλο ἔχει εἰμὴ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης. Ἡ συζήτησις τοιαύτης προτάσεως εἶναι ἀπαράδεκτος, ὡς προφανὴς παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ παράλογος, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ παραλόγως. Ὁ προλαλήσας ἐκ πλάνης εἶπεν, ὅτι ἡ τροπολογία ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτήρων βοῶν, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· τὸ δεύτερον δὲν ὑπάρχει οὔτε κατὰ γράμμα, οὔτε κατ’ ἔννοιαν ἐν τῇ τροπολογίᾳ. Ἡ τροπολογία εἶναι μεμονωμένη, ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης μόνον. Ἀναγνώσατε, κ. Πρόεδρε, τὴν τροπολογίαν, διότι παρεννοοῦν τινες τὴν ἔννοιαν αὐτῆς, καὶ ὅ,τι δὲν ὑπάρχει οὔτε κατ’ ἔννοιαν οὔτε κατὰ γράμμα, δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀντικείμενον συζητήσεως, διότι τὸ τοιοῦτον εἶναι προφανὴς παραλογισμός.

§249Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ φιλονεικία εἶναι ματαία· τὸ 2ον ἄρθρον ἐπιβάλλει τὸν φόρον. Ὅποιος θέλει τὸ ἀφορολόγητον, ψηφοφορεῖ κατὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου.

§250ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ 1 ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου.

§252ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.)

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§254ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.) Ἄρθρον 2.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§256ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅλοι, κύριοι, ἠθελήσαμεν νὰ ἀπαλλάξωμεν πάσης καταπιέσεως τὸν γεωργὸν, ὄχι ὅμως καὶ νὰ μεταφέρωμεν τὴν καταπίεσιν τῶν ἐνοικιαστῶν εἰς τὴν καταπίεσιν τῶν εἰσπρακτόρων. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐῤῥέθησαν, μόνον προτείνω τὴν κατάργησιν παρατηρῶ δὲ, ὅτι πολλοὶ θέλουσι νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§257Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης ἔχει τὸν λόγον του, λέγων, ὅτι θὰ καταψηφίσῃ αὐτὸ τὸ ἄρθρον.

§258ΡΟΥΦΟΣ. Θὰ ἀντείπω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ῥούκης. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἀπεδείχθη κατὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν, ὅτι ὁ φόρος ὁ ἔγγειος δὲν εἶναι παρὰ 655,000, κατὰ τὸν κ. Δηλιγιάννην, προσέτι δὲ διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ φόρος οὗτος θὰ καταθλίψῃ τὴν μικροτέραν τάξιν, τὴν γεωργικὴν, διὰ τούτους τοὺς λόγους θέλω καταψηφίσει, ὅπως ὁ φόρος τῆς δεκάτης μὴ ἀντικατασταθῇ δι’ οὐδενὸς φόρου.

§259ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπιθυμῶ ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν μίαν ἐξήγησιν ὡς πρὸς τὰς συνεπείας τῆς ψήφου μας. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ δεύτερον ἄρθρον πέσῃ, θὰ πέσῃ ὅλον τὸ νομοσχέδιον;

§260ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν εἴπετε τοῦτο σπουδαίως, διότι ὅ,τι εἴπετε περιέχει καὶ τὴν ἀπάντησιν. Ἡμεῖς δὲν ἠναγκάσθημεν νὰ καταργήσωμεν τὴν δεκάτην, ὅπως ἀπαλλάξωμεν μίαν τάξιν πάσης φορολογίας, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ φορολογῆται καὶ αὕτη, ἀναλόγως ὅμως πρὸς τὰς ἄλλας, ἐνῷ δὲν ἐφορολογεῖτο ἀναλόγως, καὶ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἦναι ἐπαχθής, ὅπως εἶναι ἐπαχθὲς τὸ σύστημα τῆς δεκάτης.

§261Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπαχθὲς τὸ τῆς δεκάτης, ἀλλὰ τὸ συμφέρον σας εἶναι νὰ κρατήσητε τὴν ἐξουσίαν, ἀδιαφοροῦντες ἂν θὰ αὐξήσῃ τὸ ἔλλειμμα.

§262Α. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δύο ζητήματα παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν, οἱ μὲν ὑπεστήριξαν, ὅτι ὁ ἔγγειος φόρος πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς 5%, οἱ δὲ νὰ φορολογηθῇ κατὰ στρέμμα, οὐδεὶς δὲ λόγος ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης.

§263ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅταν περάσῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὰς τροπολογίας.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ ὅταν ἐπιψηφισθῇ, πῶς θὰ ἔλθουν αἱ τροπολογίαι ἀργότερα;

§265ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου ὡς ἑξῆς: μετὰ τὰς λέξεις «τῶν ἀροτριώντων βοῶν...» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τῶν καλλιεργούντων δημητριακοὺς καρπούς.»

§266ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Ταμπακόπουλος, εἶναι συμφέρουσα καὶ λογική. Εἰς τὴν Ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν ὑπάρχουσι βόες, οἵτινες δὲν χρησιμεύουσιν οὐδόλως εἰς καλλιέργειαν δημητριακῶν καρπῶν. (Θόρυβος.) Ἐὰν δὲν γείνῃ διάκρισις, οἱ ἀπαριθμηταὶ θὰ καταπιέσωσι τοὺς κυρίους τοιούτων. (Θόρυβος.) Ἐν γένει εἰς τὸ Κράτος ὑπάρχουσι τοιοῦτοι βόες, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς ἁμάξια, οἱ ὁποῖοι ἐνίοτε χρησιμεύουν καὶ πρὸς καλλιέργιαν συκοδένδρων, ἐλαιοδένδρων κλπ. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν πρέπῃ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς φορολογίαν καὶ τὰ τοιαῦτα ζῶα.

§267ΛΑΠΑΣ. Μάλιστα, καὶ ἐκεῖνα τὰ ζῶα νὰ ὑπαχθῶσιν.

§268ΤΖΑΝΕΣ. Προσέτι ὑπάρχουσι βόες κατεχόμενοι ὑπὸ πτωχῶν γεωργῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν, καὶ δι’ αὐτῶν ἀποζῶσιν. Ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν καὶ εἰς αὐτοὺς ἔτι;

§269ΛΑΠΑΣ. Μάλιστα.

§270ΤΖΑΝΕΣ. Λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ζητῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου, διότι διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἰδέας ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι νὰ ὑποβάλωσιν εἰς φορολογίαν καὶ τοὺς κυρίους τοιούτων ζώων.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως; (ἐγείρονται περὶ τοὺς 15 ἐκ δεξιῶν.) Θὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ δεύτερον ἄρθρον λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§272ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Εἶναι περιττὴ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις, δὲν ἐπιμένουν.

§273ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§274Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ψηφίζων κατὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ἐννοῶ, ὅτι εἶμαι ἐναντίος πάσης ἄλλης ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2 ἄρθρον λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.)

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 137, ἐξ ὧν 116 εἶπον ναί, 21 ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.) Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 καὶ ¼ μ. μ.