1880.04.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 101

τῆς 2 Ἀπριλίου 1880.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ ἐκ Λευκάδος, δι’ ἧς πολλοὶ ἐξαιτοῦνται, ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ καθαρισμοῦ τῆς ἐκεῖ διώρυγος. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§2Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρίας, μεθ’ ἧς ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις συνωμολόγησε συμβάσεις προμηθείας θωρηκτῶν καὶ τορπιλλοφόρων, δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐδήλωσεν, ὅτι παραδέχεται τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν συμβάσεων. Καταθέτω τὴν ἐπιστολὴν ταύτην, ὅπως λάβωσι γνῶσιν οἱ κκ. Βουλευταί.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, δι’ ἧς παρέχονται εἰς ταύτην, ὅσα καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν δικαιώματα, ἐπὶ ταῖς αὐταῖς ὑποχρεώσεσιν, οὕτω δὲ λύεται καὶ τὸ ζήτημα τοῦ νόμου τοῦ ἀφορῶντος τὰ τῶν τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§5ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νὰ τυπωθῇ, παρακαλῶ, ἡ σύμβασις καὶ νὰ ἐγγραφῇ αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ τυπωθῇ, θὰ ἐγγραφῇ.

§7Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν, δηλοῦσαν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁπλιτῶν τῶν ἀσχολουμένων καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς φρουρὰς τοῦ Κράτους καὶ εἰς τοὺς σταθμοὺς τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς καὶ τοὺς λοιποὺς, τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία ἐπρότεινεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ τοιοῦτον εἶναι πολὺ εὔκολον, διότι ἐξάγεται ἐκ τῶν μηνιαίων καταστάσεων, αἵτινες ὑποβάλλονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη παράκλησις, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς κάμω.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, θ’ ἀναγνωσθῇ εἰς ά. συζήτησιν.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1.

§10ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπωσι τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, κύριοι, ἀφοῦ ὑπέβαλον τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουσι τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ τ’ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου.)

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ἐπεψηφίσθη ὁριστικῶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἐξαιρεθεισῶν ἀπὸ τῆς διανομῆς γαιῶν, καὶ ἀνεγνωρίσθη, ὅτι εἶχον ἐκδοθῆ διατάγματα πλέον τοῦ δέοντος περὶ ἐξαιρέσεως γαιῶν, καὶ ὅτι ἦτο ἀνάγκη, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀναθεωρήσῃ τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας καὶ περιστείλῃ αὐτὰς ἐντὸς ὁρίων εὐλογωτέρων, διότι πολλαὶ γαῖαι ἐξῃρέθησαν ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπεστερήθη ὁ λαὸς τῆς χρήσεως αὐτῶν, καὶ ἀποστερεῖται καὶ τὸ δημόσιον τῆς προσόδου, ἣν ἤθελε λαμβάνει, ἐὰν αἱ γαῖαι αὗται διετίθεντο διὰ τῆς διανομῆς. Μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην καὶ συμφώνως πρὸς ὅσα κατ’ αὐτὴν εἶπον, ἀνέλαβον τὴν ἐργασίαν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκδοθέντων διαταγμάτων. Ἀλλὰ ταυτοχρόνως ὤφειλον νὰ λάβω πρόνοιαν περὶ ἄλλου τινός. Αἱ ἐξαιρεθεῖσαι αὗται γαῖαι ἐπρόκειτο νὰ μισθωθῶσιν ἤδη πρὸς καλλιέργειαν διὰ δημοπρασίας, δηλαδὴ νὰ παραδοθῶσιν εἰς καλλιέργειαν διὰ δημοπρασίας· αἱ δημοπρασίαι δὲ αὗται ἤθελον ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἔξωσιν ἐκ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν τῶν παλαιῶν κατόχων, ἵνα καταλάβωσιν αὐτὰς ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τὴν δημοπρασίαν ἤθελον ἀναδειχθῆ ὑπερθεματισταί· ὡς ἐκ τούτου ἄπειρα παράπονα περιῆλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τῶν ὁποίων ἡ ἠχὼ ἔφθασε καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, διότι ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅτι ἐγένετο καὶ ἐπερώτησις περὶ τούτου. Ἀνέστειλα λοιπὸν τηλεγραφικῶς τὰς δημοπρασίας ταύτας, ἵνα ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον Νόμου κανονίζοντος τὰ περὶ τούτου. Κατ’ αὐτὸ προτιμῶνται εἰς τὰς ἐξῃρημένας ταύτας ἐκτάσεις ὡς καλλιεργηταὶ οἱ κάτοχοι οἱ μέχρι τοῦδε καλλιεργοῦντες τὰς γαίας ταύτας, κανονίζεται δὲ καὶ ὁ τρόπος τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ μισθώματος, ἀντὶ τοῦ ὁποίου οὗτοι θὰ ἐξακολουθῶσι κατέχοντες καὶ καλλιεργοῦντες τὰς γαίας, ἕως οὗ ληφθῇ ἀπόφασις περὶ ἀνακλήσεως ἢ μὴ τῆς ἐξαιρέσεως. Ἐὰν τὰ διατάγματα περὶ ἐξαιρέσεως μεταῤῥυθμισθῶσιν, οὗτοι θέλουσι δηλώσει τὰς γαίας αὐτὰς συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν· ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὡς καὶ ἐπὶ τῶν γαιῶν, αἵτινες θέλουσιν ἐξακολουθήσει ἐξῃρημέναι τῆς διανομῆς, θέλουσιν ἰσχύει αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑποβάλλομεν. Τὰς διατάξεις δὲ ταύτας ἐπεξέτεινα δι’ ἰδιαιτέρου ἄρθρου καὶ εἰς τὰς γαίας τὰς μήπω δηλωθείσας, καὶ τοιουτοτρόπως λύεται καὶ τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Αἱ μήπω δηλωθεῖσαι γαῖαι θέλουσι καὶ αὗται καλλιεργεῖσθαι ὑπὸ τῶν τέως κατόχων, καὶ θέλουσιν ἑκάστοτε οἱ τοιοῦτοι καλλιεργηταὶ ὑποβάλλεσθαι ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ τιμήματος τῆς μισθώσεως εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι προσωρινὸς λοιπὸν νόμος αὐτός;

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ.

§16ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον παραδέχεται τὴν γενικὴν στρατολογίαν, θὰ γείνῃ ἡ αὔξησις τῶν ἀνδρῶν κατ’ ἐπαρχίας, ἴσως καὶ κατὰ δήμους. Εἶναι καλὸν λοιπὸν νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὅπως ἐξαιρεθῇ διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον ἡ κατ’ ἐπαρχίας ἢ κατὰ δήμους ἓν μέρος γαιῶν.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κυθήρων, ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη φθάνει ἀργὰ, διότι τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐπεψηφίσαμεν ὁριστικῶς, καταργεῖ τὸ δικαίωμα τῆς διὰ διατάγματος ἐξαιρέσεως γαιῶν ἀπὸ τῆς διανομῆς, ὥστε ἤδη δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξαιρέσωμεν ἄλλας γαίας. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπάρχοντος νόμου ἐγένοντο ἐξαιρέσεις πρὸς τοιούτους σκοποὺς, ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κυθήρων, καὶ ἐξῃρέθησαν ἴσως πλείονες γαῖαι τοῦ δέοντος.

§18ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον, ἵνα ληφθῇ φροντὶς ὅσον εἶναι δυνατόν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ὁ τελευταῖος νόμος, τὸν ὁποῖον ἐπεψηφίσαμεν πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος, θέτει τέλος εἰς τὸ δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος ἐξαιρῇ γαίας ἀπὸ τῆς διανομῆς.

§20ΜΑΚΡΗΣ. Αἱ γαῖαι τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου εἶναι ἐξῃρημέναι;

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ὅπως καὶ τῆς Λεπενοῦς.

§22ΜΑΚΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν Λεπενοῦν δὲν ὁμιλῶ, διότι δὲν εἶναι τόπος κατάλληλος.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα πρέπει νὰ μελετήσωμεν τὰ περὶ τούτου καὶ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρηθῇ ἡ ἐξαίρεσις.

§24ΜΑΚΡΗΣ. Μόνον ἡ θέσις τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου εἶναι κατάλληλος.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ἀπὸ τὸν κ. Φλογαΐτην, ὁ δὲ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ὑποβάλλω, κύριοι, τρεῖς ἐκθέσεις περὶ φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων διὰ τὰς ἐπαρχίας Ζακύνθου, Κυπαρισσίας καὶ Μεσολογγίου, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ὑποβληθῆ ὅταν ὑπέβαλον τὰς ἄλλας, διότι δὲν τὰς εἶχον στείλει οἱ εἰσαγγελεῖς. Ἐκεῖ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν φυγοποίνων καὶ φυγοδίκων, ἐδῶ εἶναι καὶ τὰ ὀνόματά των.

§27ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι γεγονὸς ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς παρουσιάζει ἔλλειμμα, καὶ ἔλλειμμα φοβερόν. Τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον τῶν Βουλευτῶν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ ἐξευρέσεως πόρων, ἵνα καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Ἐν τῇ μερίμνῃ ταύτῃ καὶ ἐγὼ ἐσκέφθην πόρον τινά, ὅστις νομίζω, ὅτι μένει νεκρὸς μέχρι σήμερον, καίτοι ἠδύνατο νὰ δίδῃ εἰς τὸ Κράτος πρόσοδον ὄχι μικράν. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πρὸ πολλοῦ ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ μεταλλείων· πολλὰ εἰς πολλοὺς μεταλλεῖα παρεχωρήθησαν, καί τινα τούτων εἶναι ἐνεργὰ σήμερον καὶ παρέχουν κέρδη εἰς τοὺς κυρίους αὐτῶν ἢ εἰς τὰς ἑταιρίας, αἵτινες τὰ ἐκμεταλλεύονται. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, καθ’ ἣν οἱ κύριοι τῶν μεταλλείων ὑποχρεοῦνται νὰ δίδωσιν πρὸς τὸ δημόσιον 5% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς ἐφαρμόζηται καὶ ἐὰν τῷ ὄντι λειτουργῇ ὅσον ἀφορᾶ τὴν διάταξιν ταύτην εἰς τὰ μεταλλεῖα τὰ ἐνεργά. Ἰδίως δὲ ἀναφέρω τὸ ἑξῆς· Ἐν Λαυρίῳ εἶναι μεταλλεῖα ἀποκατεστημένα, τὰ ὁποῖα δίδουν μεγάλας προσόδους· γινώσκω ἐκ πληροφοριῶν ἀσφαλεστάτων, ὅτι ἓν μεταλλεῖον ἐν Λαυρίῳ δίδει χιλιάδας τόνων μεταλλεύματος ψευδαργύρου, καὶ τὸ μετάλλευμα δίδει κατὰ τόνον κέρδος καθαρὸν πλέον τῶν 100 φράγκων εἰς τοὺς ἐξορύσσοντας αὐτό· κατὰ τὸν νόμον, ἐὰν ἦτο ἐνεργός, ἔμελλον νὰ πληρώσουν 5 κατ’ ἐλάχιστον φράγκα τὸν τόνον εἰς τὸ δημόσιον, ἐὰν τὸ κέρδος των ἦναι 100 φράγκα, ἢ ἐὰν ἦναι ὀλιγώτερον, ἀναλόγως, ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐφαρμόζεται ὁ νόμος, νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ, καὶ εὑρεθῇ εἰς τρόπος τῆς ἐξευρέσεως τῆς καθαρᾶς προσόδου, διότι κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, ὅπως ἔχει, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξευρεθῇ ἡ καθαρὰ πρόσοδος. Μάλιστα ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ νόμος, ὅστις νὰ κανονίζῃ εἰς ὡρισμένον ποσὸν χρημάτων τὸν φόρον, ὃν πρέπει νὰ λάβῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ τὸ μετάλλευμα. Ἀλλὰ νομίζω ἀκόμη, ὅτι δύναται νὰ λάβῃ τὸ δημόσιον καὶ ἄλλον φόρον, διότι, ὅπως προχθὲς εἶπον, ἐὰν ὁ φόρος δὲν ἦναι παρὰ ἀντάλλαγμα τῆς ἀσφαλείας, τὴν ὁποίαν ἡ πολιτεία παρέχει εἰς τὸν πολίτην, δύναται τὸ Κράτος, ἐκτὸς τοῦ φόρου, ὃν ὁρίζει ὁ νόμος περὶ μεταλλείων, ὅστις κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι φόρος, ἀλλὰ τὸ τίμημα οὕτως εἰπεῖν τῆς ἰδιοκτησίας, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος μεταβιβάζει διὰ τοῦ διατάγματος τῆς παραχωρήσεως, νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὰ μεταλλεύματα τὰ ἐξαγόμενα τοῦ Κράτους καὶ τέλος ἐξαγωγικόν. Εἶναι δὲ τοῦτο ὀρθὸν, διότι καὶ τὰ μεταλλεύματα ταῦτα δύνανται νὰ ταχθῶσιν εἰς τὴν γενικὴν κατηγορίαν τῶν ἐμπορευμάτων· ὅπως δὲ πληρόνουν καὶ τὰ λοιπὰ ἐμπορεύματα καὶ τὰ προϊόντα τῆς βιομηχανίας, τῆς γῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τέλος ἐξαγωγικὸν, εἶναι ἐπίσης δίκαιον νὰ πληρόνουν καὶ τὰ μεταλλεύματα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιβάλῃ καὶ φόρον ἐξαγωγῆς εἰς τὰ ἐξαγόμενα αὐτὰ προϊόντα, εἰς τὰ μεταλλεύματα. Καὶ τοῦτο λέγω μόνον καὶ μόνον, ἵνα δώσω ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ, διότι νομίζω, ὅτι δύναται τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ σπουδαιοτάτην πρόσοδον ἐκ τοῦ φόρου τούτου. Κατὰ τὰς ἐμὰς μάλιστα πληροφορίας, ἐκ τοῦ διπλοῦ τούτου φόρου δύναται ἴσως τὸ δημόσιον νὰ ἔχῃ ἐτησίως πρόσοδον περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Μετὰ τοῦτο ἔρχομαι καὶ εἰς μερικόν τι ἀντικείμενον. Εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας, Κύμην, πρὸ πολλοῦ, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1866, ἐφηρμόσθη ὁ νόμος περὶ κατασκευῆς λιμένων, καὶ δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐκανονίσθη καὶ ἐπεβλήθη φόρος 2% ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων καὶ ἐξαγομένων ἐκ τοῦ λιμένος καὶ τῶν πλοίων. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς σήμερον ἔχουν εἰσπραχθῆ πλέον τῶν 150,000 δραχμῶν· ἐξ αὐτῶν, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου κατετέθησαν εἰς τὴν τράπεζαν περὶ τὰς 80 ἢ 85,000 δραχμῶν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μένει εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι κακῶς αἱ Κυβερνήσεις κρατοῦσι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς χεῖράς των καὶ δὲν καταθέτουσι τοῦτο εἰς τὴν τράπεζαν, ὅπως κατασταθῇ παραγωγὸν καὶ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιον καὶ φθάσῃ ὁ πόθος εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει, νὰ ἔχῃ λιμένα. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐκ ποίων λόγων αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις ὁρμώμεναι, καθυστεροῦν αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἡ προκάτοχος ὅμως Κυβέρνησις εἶχεν ἀναγνωρίσει τὸ δίκαιον τοῦ τόπου, ὅστις ἐζήτει, ὅπως κατατεθῶσι τὰ χρήματα εἰς τὴν τράπεζαν, καὶ ἐπὶ τούτῳ εἶχε διατάξει τὸ ταμεῖον καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λιμένος, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἐκκαθαρίσωσι τὸ καθυστερούμενον ποσόν, καὶ ἀποστείλῃ ὁ ταμίας μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τὰ γραμμάτια τῶν εἰσπράξεων εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, ὅπως κατατεθῇ τὸ καθυστερούμενον ποσὸν εἰς τὴν τράπεζαν, εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς ἔντοκα γραμμάτια, διότι εἶναι ἀδιάφορον, μάλιστα εἶναι προτιμότερον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, νὰ ἔχῃ ἔντοκα γραμμάτια, διότι τοιουτοτρόπως τὸ κεφάλαιον εἶναι παραγωγικώτερον. Ἐφιστῶ λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως πραγματοποιήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν καὶ ἀναγνωρίσῃ τὸ δίκαιον τοῦ τόπου ἐκείνου, καταθέτων τὰ καθυστερούμενα εἰς τὴν τράπεζαν, εἴτε διὰ χρημάτων, εἴτε δι’ ἐντόκων γραμματίων. Ἀκόμη δὲ ἔχω καὶ ἓν ἕτερον ἀντικείμενον, ἐφ’ οὗ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ φυτειῶν νόμων, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας εἶναι 9 χωρία, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐθνικοϊδιόκτητα, καὶ χάριν τούτων εἶχε τεθῆ ἐν τοῖς νόμοις τοῖς προγενεστέροις ἡ διάταξις, ὅτι τὸ δημόσιον ἐκ τῶν χωρίων αὐτῶν λαμβάνει μόνον τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ τιμήματος τῆς γῆς, ὅπερ ἀναλογεῖ πρὸς τὸ μέρος τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανεν. Ἀπὸ τὰ χωρία αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις ἐλάμβανε 10% δικαίωμα ἐπικαρπίας, τὸ δὲ ὑπόλοιπον δὲν ἐζητεῖτο ἀπὸ τοὺς γεωργούς, διότι ἀνῆκεν αὐτοῖς ὡς συνιδιοκτήταις. Ἀλλά, κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐξάγεται τοῦτο, τῳόντι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἔχω κανένα δισταγμόν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ἀναγνωρίσει τὸ δίκαιον τῶν κατοίκων καὶ ὅτι θέλει ἐκδώσει καὶ τὰ παραχωρητήρια σύμφωνα μὲ τὰς διατάξεις τῶν νόμων αὐτῶν. Ἀλλὰ ζητοῦνται σήμερον οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν αὐτῶν νὰ πληρώσουν τὴν δόσιν καὶ ζητοῦνται νὰ πληρώσουν ταύτην ὁλόκληρον, πάνυ δὲ εὐλόγως διϊσχυρίζονται οὗτοι, διατί μᾶς ζητεῖτε τὸ ὅλον, ἐνῷ κατὰ τὸ ἓν τρίτον εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι, διότι εἴμεθα κύριοι τοῦ ἑνὸς τρίτου· εὐχαρίστως προσφερόμεθα νὰ σᾶς πληρώσωμεν τὰ ⅔, ἅτινα ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ τὸ ⅓ πρέπει νὰ μὴ τὸ πληρώσωμεν, διότι ἀνήκει εἰς ἡμᾶς. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει διατάξει τὰς ἀρχὰς νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατάξεις αὐτῶν τῶν νόμων καὶ νὰ μὴ καταδιώκωσιν ἀπηνῶς αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἁρπάζουσιν ὡς καταδίκους καὶ ἀποστέλλουσιν εἰς τὰς φυλακὰς καθ’ ὁμάδας. Εἶναι ἄδικον πρᾶγμα αὐτὸ, καὶ πρέπει τέλος πάντων ν’ ἀναγνωρισθῶσι τὰ δίκαιά των.

§28ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπανελάβομεν τὰς ἐργασίας μας μετὰ τὴν τελευταίαν πολιτικὴν μεταβολὴν, ὑπεβλήθησαν, ὡς γνωστόν, αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ἐπενεκτέων μεταβολῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1880. Δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, ἐφ’ οὗ ἔκρινα σκόπιμον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ δηλώσεις αὗται ἀποτελοῦσι τροπολογίας ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἐπεξεργασθέντος ἤδη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄνευ εἰδικῆς ἐπὶ τῶν δηλώσεων αὐτῶν ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω δέ, ὅτι αὐτὸ βεβαίως ἦτο καὶ τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, μὴ παραπεμψάσης μέχρι τοῦδε τὰς δηλώσεις εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ὁπωσδήποτε ὅμως εἶναι ἀναγκαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ λυθῇ ἀπὸ τοῦδε· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, πρέπει νὰ σταλῶσιν ἀμέσως αἱ τροπολογίαι αὐταὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα ὑποβληθῇ ἡ γνωμοδότησις αὐτῆς πρὶν ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν· ἄλλως δέον ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀποφασισθῇ, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοιαύτης γνωμοδοτήσεως δὲν θέλει κωλύσει τὸ κατεπεῖγον καὶ σπουδαῖον τῆς Βουλῆς ἔργον.

§29ΤΙΝΕΣ. Πρέπει νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν λέγει τίποτε· πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ Σύνταγμα, κύριοι, παραπέμπεται ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ἐπιτροπήν· αἱ τροπολογίαι δὲν ἀπαιτεῖται ἵνα στέλλωνται εἰς αὐτὴν, οὐδὲν περὶ τούτου λέγει τὸ Σύνταγμα· τοῦτο ὅμως βεβαίως δὲν ἐμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ τὰς τροπολογίας εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἡμεῖς οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα μὴ θέλωμεν ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αἱ δηλώσεις. Περιέχουσιν αὗται πολλὰς καὶ σπουδαίας τροπολογίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ δικαιολογηθῇ καὶ ἡ ἀποστολή των εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅπως δικαιολογεῖται ἡ μὴ ἀποστολὴ τῶν τροπολογιῶν, ἔστω καὶ παρὰ τῆς κυβερνήσεως ὑποβεβλημένων, ὅταν ἦναι ὀλίγαι. Ὅ,τι ἐπιθυμοῦμεν, εἶναι τοῦτο· εὐθὺς ὡς ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἡ ψήφισις εἶναι ἀναγκαία, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἦναι ἕτοιμος ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ἕτοιμος, νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀποδέχομαι ἄρα ὅπως σταλῶσιν αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν· ἀλλ’ ἐὰν, καθ’ ἣν ἡμέραν ὁ προϋπολογισμὸς ἔλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχῃ ὑποβεβλημένην τὴν ἔκθεσίν της, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῶσι λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ τὸν ὅρον τὸν ὁποῖον ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Παρακαλῶ δὲ τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς νὰ συγκαλέσῃ τὴν ἐπιτροπὴν ἀμέσως, ἵνα ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν της.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ λαβόντα χώραν χθὲς κατὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως μοὶ δίδουν ἀφορμὴν νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Παρετηρήσατε, ὅτι ἐμείναμεν μέχρι τῆς 8 ὥρας, ἐργόμεθα δὲ ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς 2· τὸ πολὺ πολὺ ἀπὸ τῆς 2¼ ἐγὼ εἶμαι πάντοτε εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι πολλοί, οἵτινες ζητοῦν νὰ παρατείνωσι τὰς συνεδριάσεις πέραν τῆς 8 ὥρας τῆς ἑσπέρας, ἀλλ’ οὗτοι δὲν ἔρχονται ἀπὸ τῆς 2. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἐρχώμεθα τακτικῶς ἀπὸ τῆς 2, δὲν θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ μένωμεν πλέον τῆς 8 ὥρας τῆς ἑσπέρας, ὁπότε κουρασμένοι πλέον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Καὶ ἔπειτα λέγουν, ὅτι παραλείπομεν καὶ τὸ καθῆκόν μας, ἐνῷ μένομεν ἐνταῦθα ἐπὶ ἓξ ὁλοκλήρους ὥρας. Ἐγὼ λοιπὸν δηλῶ, ὅτι πέραν τῆς 8 ὥρας δὲν ἠμπορῶ νὰ μείνω· ἔρχομαι πάντοτε ἐγκαίρως, καὶ πρέπει νὰ ἔρχωνται καὶ ἐκεῖνοι, καὶ ὄχι νὰ ἔρχωνται εἰς τὰς 3 καὶ εἰς τὰς 4, καὶ ἔπειτα νὰ μᾶς λέγουν, ὅτι ἡμεῖς, ἐνῷ καθήμεθα μέχρι τῶν 8 ἐδῶ, ὅτι ἀναχωροῦμεν καὶ παραλείπομεν τὰ καθήκοντά μας. Παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, διότι καμμίαν εὐθύνην δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔχω, ἐὰν ἀναχωρήσω τὴν 8 ὥραν.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὀρθότατα, κύριοι, παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πατρῶν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον τι, ὅπως ἐνωρὶς ἀρχώμεθα τῶν συνεδριάσεων. Εἶναι φυσικὸν, ὅτι κατὰ τὴν προκεχωρημένην ταύτην ἐποχὴν τῆς συνόδου αἱ συνεδριάσεις θὰ παρατείνωνται πλειότερον ἢ ἄλλοτε, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον ἡ τακτικὴ αὕτη σύνοδος τῆς Βουλῆς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ ἔργα τ’ ἀνήκοντα εἰς τακτικὴν σύνοδον· ἐὰν δὲν ἐκπληρώσῃ ταῦτα, ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους θὰ ἦναι λίαν ἀνώμαλος. Καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ λάβωμεν τοῦτο ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν· πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπὸ σκέψιν καὶ διὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπιβάλλει ὡς πρὸς τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας, καὶ διὰ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπιβάλλει ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας. Βεβαίως κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἔχομεν πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ ποιώμεθα χρῆσιν τοῦ λόγου καὶ νὰ παρατείνωμεν διὰ τῶν ἀγορεύσεων τὰς συζητήσεις ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ συμπληρώσωμεν ἐγκαίρως τὴν ψήφισιν τῶν μέτρων ἐκείνων, ὧν ἄνευ δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ κυβερνηθῇ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν συνάδελφον αὑτοῦ τρόπον ἀγορεύσεως ἀλλοῖον ἐκείνου, ὃν αὐτὸς προαιρεῖται ν’ ἀκολουθήσῃ· νομίζω ὅμως, ὅτι αἱ περιστάσεις κατὰ τὴν ἐποχὴν εἰς ἣν ἐφθάσαμεν, τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα αὗται μᾶς ἐπιβάλλουσιν, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἕκαστος θέλει ἀναγνωρίσει ἀφ’ ἑαυτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνωνται αἱ συζητήσεις ἄνευ μεγάλης ἡμῶν ζημίας ἐθνικῆς καὶ ἄνευ ἀνωμαλίας κοινοβουλευτικῆς. Παρετηρήθη χθὲς ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργάσεως τῆς δεκάτης, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐμονολόγει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐμονολόγει· βεβαίως ὅμως δὲν ἐμονολόγει διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τί ν’ ἀπαντήσωμεν, ἀλλὰ διότι νομίζομεν, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους μᾶς ὑπαγορεύει νὰ μὴ καταναλίσκωμεν τὸν χρόνον εἰς ἀγορεύσεις, ἔστω καὶ περὶ πραγμάτων, εἰς ἃ ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀπαντήσωμεν.

§36Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι καλοὶ καὶ πατριωτικοὶ οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι σύμφωνοι πρὸς ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπραττεν ἄλλοτε, ὅτε παρέτεινε τὰς συζητήσεις εἰς πολιτικὰ ζητήματα. Δὲν πρέπει λοιπὸν σήμερον ν’ ἀπαιτῇ αὐτὰ ἀπὸ τοὺς Βουλευτάς.

§37ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν θέλω, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐξετάσω σήμερον τοὺς λόγους, οἵτινες ἔφερον τὴν Βουλὴν εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον θέσιν, ὅπως, ἐνῷ διανύομεν τὸν τέταρτον μῆνα.....

§38ΠΟΛΛΟΙ. Τὸν ἕκτον.

§39ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸν τέταστον μῆνα τοῦ ἔτους, νὰ μὴ ἔχωμεν εἰσέτι ἐψηφισμένον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους τούτου Εἶναι πολλοὶ οἱ λόγοι, οἵτινες ὡδήγησαν εἰς τοῦτο· βεβαίως ὅμως εἷς τῶν λόγων εἶναι καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς εὐρείας, τῆς εὐρυτάτης ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν πολιτικῶν συζητήσεως, ἣν ἀπεδέχθη καὶ ἐφήρμοσε πρώτη ἡ σήμερον ἐν τῇ ἐξουσίᾳ μερίς. Βεβαίως τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς ταύτης ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ καταλογίσῃ εἰς τὴν σημερινὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ παραδέχομαι τὴν εὐρυτάτην συζήτησιν καὶ δὲν ἐννοῶ, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ γείνῃ ἄρνησις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, προκειμένων εἰς συζήτησιν σπουδαιοτάτων καὶ πρωτίστων Νομοσχεδίων· οὐχ’ ἧττον παραδέχομαι ὡς ἀκριβῆ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι, εἰς ὃ σημεῖον περιήλθομεν σήμερον, ἔχομεν ἀνάγκην ἐπιβαλλομένην, ἕνεκα σπουδαιοτάτων συμφερόντων, ἐντὸς τῆς τακτικῆς ταύτης Συνόδου νὰ περατώσωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ σύμπασα συναισθάνεται τοῦτο, οὔτε ποτὲ θέλει παραδεχθῆ, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συνέλθῃ ἔκτακτος Σύνοδος, ὅπως συζητήσῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἀνάγκην ἔχομεν οὕτω νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως διπλασιάσωμεν τὸν ἀπομείναντα πρὸς ἐργασίαν χρόνον. Κρίνω δὲ εἰς τοῦτο συντελεστικὸν τὸ ἑπόμενον. Δυνάμεθα νὰ ἀρχίζωμεν τὰς συνεδριάσεις τὴν 9 ὥραν τῆς πρωΐας, νὰ ἐξακολουθῶμεν μέχρι τῆς 12, νὰ διακόπτωμεν τὴν μεσημβρίαν, νὰ ἐπανερχώμεθα δὲ κατὰ τὴν 3 ὥραν, καὶ νὰ τελειώνωμεν κατὰ τὴν 8. Τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν νὰ τελειώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἐντὸς τῆς τακτικῆς ταύτης Συνόδου.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῶν συμβουλῶν, τὰς ὁποίας ἤδη ἀργὰ ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἀπευθύνει. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν τῆς συζητήσεως σπουδαιοτάτων ἀντικειμένων, ὡς εἶναι ἡ αἰφνηδία καὶ ἀπρομελέτητος ἀντικατάστασις τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἀντικατάστασις, ἣν ἡμεῖς πιστεύομεν ἐπιβλαβεστάτην. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, ὑποκύπτοντες εἰς τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον κατήντησαν τόσον στενὸν, νὰ κλείσωμεν τὸ στόμα καὶ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν τοὐλάχιστον ἐνώπιον τοῦ κόσμου, ὅτι τὰ παρουσιαζόμενα συστήματα εἶναι ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τῶν πτωχῶν πολιτῶν· ὠθοῦν εἰς κακοήθη ἀνατροφὴν τὸν λαὸν, ὡς θέλω ἀποδείξει.

§41ΡΑΛΛΗΣ. Συντελέσατε εἰς τοῦτο.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν δίδει ὁ κύριος Ῥάλλης, ἀρκεῖ. Λοιπὸν γνωρίζω πολὺ καλὰ τὸ καθῆκόν μου, δὲν σκοπῶ νὰ κλείσω τὸ στόμα μου, διότι πλησιάζει ἡ λῆξις τῆς συνόδου. Ἡ ἀπόφασίς μου εἶναι νὰ ἐκτελέσω ἀκριβέστατα τὸ καθῆκόν μου, νὰ ἐξετάσω τὰ προτεινόμενα συστήματα, καὶ ν’ ἀποκαλύψω τ’ ἄτοπα τῶν συστημάτων αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς. Εἴμεθα, κύριοι, ἀντιπολίτευσις, εἴμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὰ λαμβάνοντα χώραν ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ τὰς ἀποφάσεις της· ἑπομένως, διὰ νὰ καλύψωμεν τοὐλάχιστον τὴν εὐθύνην μας, θὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἀναλύσωμεν ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται. Ἐὰν ἐπλησίασεν ὁ καιρὸς, διόλου δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι, καὶ ὅταν ἐσυζητοῦντο πολιτικὰ ζητήματα ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶσι τοῦτο. Λοιπὸν δὲν παραδέχομαι διόλου τὰς συμβουλὰς τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν οὗτος, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὴν πειθαρχίαν τῶν φίλων του, νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ μὴ δικαιολογῇ τὰ μέτρα του καὶ νὰ μὴ δίδῃ ἐξήγησιν, καὶ νομίζει, ὅτι αὐτὸ μόνον ἀρκεῖ, ὥστε νὰ ὑποστηρίξουν τὰ μέτρα του οἱ φίλοι του, δι’ ἐμὲ τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι, ὡς καὶ οἱ φίλοι μου, νὰ κάμωμεν γνωστὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ποίαν ἀξίαν ἔχουν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι, λέγοντες ταῦτα, δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποθάνῃ ἀπὸ ἀσιτίαν, καθὼς ἤθελον ἄλλοτε νὰ ἐπιβάλωσιν αὐτὴν εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς σκοποῦμεν νὰ παραχωρήσωμεν ὅ,τι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ βαδίσῃ καὶ ζήσῃ.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως τῶν μέσων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις πλειονοψηφεῖ καὶ δύναται νὰ λάβῃ παρὰ τῆς Βουλῆς ὅ,τι θεωρεῖ ἀναγκαῖον ὑπὲρ τῆς λειτουργίας τῶν θεσμῶν τοῦ Κράτους. Πρόκειται περὶ τοῦ χρόνου, καὶ οὐδὲ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν συμβουλὴν ἡμῶν εἰς οὐδένα οὔτε ἐκ τῶν φίλων οὔτε ἐκ τῶν ἐναντίων ἡμῶν. Ὅπως ἡμεῖς ἐξεφράσαμεν τὴν γνώμην ἡμῶν περὶ τῆς χρήσεως τοῦ ὑπολειπομένου χρόνου τῆς Συνόδου, οὕτω καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἐν τῷ δικαιώματι αὐτοῦ ἐξέφρασε τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην· ὅ,τι ὅμως δὲν εἶχε δίκαιον νὰ εἴπῃ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος εἶναι, ὅτι ἡμεῖς ἐπολιτεύθημέν ποτε καθ’ ὃν τρόπον φαίνεται, ὅτι ἔχει ἤδη σκοπὸν νὰ πολιτευθῇ ὁ κύριος Βουλευτὴς Μεσσήνης· φαίνεται, λέγω, ἐξ ὅσων εἶπε, διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς εὑρέθημεν εἰς ὁμοίας περιστάσεις, καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καλῶς γνωρίζει, ὅτι ὄχι μόνον συνετελέσαμεν, ἀπέχοντες παρατεταμένων συζητήσεων, ὅπως λάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τὸ τέλος τῆς τελευταίας Συνόδου πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν λειτουργίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι, ὑπαρχούσης δυσχερείας περὶ τὸν καταρτισμὸν ἀπαρτίας, δυσχερείας προερχομένης ἐκ τῆς προώρου ἀναχωρήσεως καὶ συμπολιτευομένων καὶ ἀντιπολιτευομένων, ἡμεῖς προσωπικῶς εἰργαζόμεθα, ὅπως καταρτίζωμεν τὴν ἀπαρτίαν, καὶ χάρις εἰς τὴν ἐργασίαν ἡμῶν ταύτην, ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰ τέλη τῆς παρελθούσης Περιόδου ἐπέτυχε τὴν ψήφισιν τῶν μέτρων, ὧν ἄνευ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ διοικήσῃ τὴν χώραν. Τὰ τῆς διοικήσεως τῆς χώρας εἶναι ἄσχετα πρὸς τὸν κομματισμόν. Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως αὕτη ὑπερψηφίσῃ ἐκείνης. Ἡ ὑπερψήφισις τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως γίνεται παρὰ τῶν φίλων αὐτῆς, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ ἱκανοὺς ἐν τῇ Βουλῇ φίλους, ἔχοντας πεποίθησιν εἰς τὰ μέτρα αὐτῆς, δὲν θὰ ἦτο ἀξία τῆς θέσεώς της, δεχομένη νὰ ἐξακολουθῇ κυβερνῶσα, διότι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξ ἀνάγκης τῇ παρεῖχε συνδρομήν. Τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὀφείλομεν ν’ ἀπαιτήσωμεν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πεποίθησιν εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὰ μέτρα ἡμῶν. Ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ ὁμιλήσω περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς ὅλους ἐν γένει, περὶ τῆς χρήσεως τοῦ χρόνου, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ἄλλον, καὶ ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ γνώμην. Ἔχω δὲ γνώμην, ὅτι ἡ κατάχρησις τοῦ χρόνου καὶ ἡ ὡς ἐκ τῆς καταχρήσεως τοῦ χρόνου ἔλλειψις τῆς χορηγήσεως τῶν μέσων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη κυβερνήσῃ κανονικῶς, δύναται νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα μὴ κανονικά, ἐπὶ τοῖς ὁποίοις, ἂν δυνάμενοι δὲν προλάβωμεν αὐτὰ, θέλομεν μεταμεληθῆ πάντες.

§44Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ἂν καὶ ἀπόφασιν εἶχον νὰ ἀπέχω τοῦ λόγου κατὰ τὸ ὑπόλοιπον διάστημα τοῦ χρόνου τῆς Συνόδου ταύτης. Μὲ ἀναγκάζει, διότι δὲν γνωρίζω μὲν τὶ διανοεῖται ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὡς προϊστάμενος πολυαρίθμου κόμματος νὰ πράξῃ καὶ πῶς διανοεῖται νὰ ῥυθμίσῃ τὴν πολιτείαν του, ἐγὼ ὅμως, ὡς μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀναγνωρίζων τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἡ Σύνοδος αὕτη ἔχει, ἵνα παράσχῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θέλω νὰ ἀποκρούσω ἀπ’ ἐμοῦ εὐθύνην, τὴν ὁποίαν οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐνεδείκνυον καὶ τὴν ὁποίαν φύλλα τοῦ ὑπουργικοῦ τύπου ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἐπανέλαβον ἤδη. Διατί εὑρισκόμεθα, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν θέσιν ταύτην, νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν προϋπολογισμὸν καὶ φορολογικὰ νομοσχέδια; διότι ἡ Σύνοδος πᾶσα κατηναλώθη εἰς συζητήσεις πολιτικὰς καὶ ἐλησμονήθη ἡ νομοθετικὴ ἐντολὴ τῆς Βουλῆς. Δεκατέσσαρας ἡμέρας κατηναλώσαμεν, συζητοῦντες κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ παρελθόντος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον· δεκαοκτὼ ἡμέρας κατηναλώσαμεν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἂν δὲ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἀπὸ τῆς 14 Ἰανουαρίου, ὅτε παρητήθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, μέχρι τῆς 6 Μαρτίου, ὅτε παρητήθη ὁριστικῶς ἐκ δευτέρου τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, παρῆλθον 52 ἡμέραι, τὰς ὁποίας κατηναλώσαμεν εἰς ἐπερωτήσεις καὶ ἀπώλειαν ἐντελῆ τοῦ χρόνου. Ἂν ἐνθυμηθῆτε τοῦ κ. προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡγουμένου τότε τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ συμβουλεύοντος ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ μὴ θορυβῆσθε, διότι πρέπει νὰ γείνῃ εὐρεῖα συζήτησις, ἵνα φωτισθῇ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι πρέπει ν’ ἀναπτύξῃ τὰ συστήματά του, ὅπως ἀνεύρῃ τὰς εὐρείας βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐσκόπει νὰ βασίσῃ τὸ σύστημά του. Ἂν ἐνθυμηθῆτε ταῦτα, θέλετε εὑρεῖ ὅτι αἱ βάσεις αἱ εὐρεῖαι προετάθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνευρέθησαν, ἀλλ’ ἕκαστος ἔχει συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῶν, ἵνα φωτίσῃ τὸ δημόσιον φρόνημα ποῖαι τινὲς εἰσὶν αἱ βάσεις αὗται. Μολονότι λοιπὸν ἤμην διατεθειμένος....... (θόρυβος), θὰ ἦτο ἴσως ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων χθὲς εἶπε περὶ τῆς κατατάξεως τῶν διακοπτόντων ῥητόρων. — Μολονότι λοιπὸν ἤμην διατεθειμένος νὰ μὴ ἀπόσχω οὔτε στιγμὴν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου καὶ νὰ διαμείνω καθ’ ὅλας τὰς ἐργασίμους ὥρας, πρὸς δὲ ν’ ἀπέχω τῶν συζητήσεων καὶ νὰ μὴ κάμνω χρῆσιν τοῦ λόγου, εἰμὴ μόνον κατ’ ἀνάγκην, διὰ νὰ μὴ παραβῶ τὸ καθῆκόν μου· βλέπω ὅμως εὐχαρίστως, ὅτι διδάσκονται τέλος πάντων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ὅταν τις ἐργάζηται ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει, πρέπει νὰ ἐνθυμῆται, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ Κυβερνήτης, ὅτι διδάσκονται, ὅτι ἔχουσι μὲν δικαίωμα οἱ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει νὰ ψέγωσι τὴν πολιτείαν τῶν κυβερνώντων, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ φέρωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πρώην ἀντιπολίτευσις νῦν δὲ Κυβέρνησις περιήγαγε διὰ τῆς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει πολιτείας ἑαυτὴν ὡς Κυβέρνησιν.

§45Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἤκουσα τοῦ κ. Δηλιγιάννη, Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, εἰπόντος ὅσα εἶπε, καὶ βεβαίως εὔκολον εἶναι ἐνταῦθα οἱ μὲν νὰ αἰτιῶνται τῶν δὲ, ἀλλ’ ὡς κριτὴς βεβαίως θὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἱστορία, ἡ ἀλήθεια καὶ τὰ γεγονότα. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὅτι τὴν τελευταίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἦτο ὑποχρεωμένος ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, μόλις εἰσήγαγεν ὄχι προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ πίνακας προϋπολογισμοῦ.

§46Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§47ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξαναγκασθεῖσα, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ τὴν τότε ἀντιπολίτευσιν, μόλις ἐσχάτως ἦλθεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§48ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον.

§49ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ, ὅτι τοσάκις ἐκάμαμεν λόγον, ὅπως τέλος πάντων εἰσαχθῇ ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν κυρίων ἔργων τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος μᾶς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἡ Βουλὴ ἐξώδευσε 14 ἡμέρας, καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθέστατον· ἀλλ’ ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἐκ τῶν 14 ἡμερῶν τὰς 5 κατηνάλωσεν ὁ ἴδιος. Παρατηρῶ δὲ καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρον ὅ,τι παρετήρησα καὶ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐγγείου φόρου δὲν εἶναι αἰφνίδιον οὔτε ἐξαπίνης.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ εἰσαγόμενον ὅμως εἶναι.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι μελετημένον πολὺ προτήτερα ἀπὸ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Τρικούπης τὸ ἐπαρουσίασε κατὰ τὸ 1875 πάλιν διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη καθ’ ὅλας τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ζητημάτων. Σήμερον δὲ, κύριοι, ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως δὲν ἔχει κανένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ μόνον τὴν παράτασιν. Ὅλα τὰ ζητήματα ἀνεπτύχθησαν καὶ ἐσυζητήθησαν. Τὸ ζήτημα τῆς δεκάτης, τὸ ζήτημα τῶν ἀροτήρων βοῶν, τὰ ζητήματα τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ ζητήματα τὰ στρατιωτικὰ ἐπὶ τοσοῦτον ἀνεπτύχθησαν, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ ἐὰν en bloc ἤθελε ψηφίσει σήμερον ἡ Βουλὴ, ἤθελε ψηφίσει ἐν γνώσει. Δὲν ἐζήτησε δὲ τίποτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὔτε ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ κανένα ἀπὸ τοῦ νὰ ἀγορεύσῃ καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του· εἶπε μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αἰσθανόμεθα ὅλοι, ὅτι θὰ ἦναι φοβερὸν πρᾶγμα μία Βουλὴ εἰς τὴν τακτικὴν σύνοδον αὐτῆς νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ τὰ κυρίως τακτικὰ αὐτῆς καθήκοντα, ἀναλαμβάνουσα εὐθύνην ἠθικὴν καὶ ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ ἀπέναντι αὐτῆς.

§52Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὸ 12 ἐτῶν εὐτυχῶς τὸ βῆμα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς δὲν ἀντήχησεν ὑπὸ ἀπειλῶν· μετὰ λύπης μου ὅμως βλέπω, ὅτι ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ 12ετίας. Καὶ τότε ἦλθον καὶ μᾶς ἠπείλησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ σήμερον ὁ κ. Τρικούπης οὐδὲν ἕτερον ἔπραξε παρὰ νὰ ἀπειλήσῃ τὴν Βουλὴν. Καὶ τότε πρὸ 12 ἐτῶν διεμαρτυρήθην κατὰ τῶν ἀπειλῶν, καὶ σήμερον ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἀπειλῆς ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔῤῥιψε καθ’ ἡμῶν ὁ κ. Τρικούπης. Αἱ ἐποχαὶ ἐκεῖναι ἐτάφησαν, καὶ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνῃ ἀνασκαφὴ, διὰ νὰ ἐγερθῶσιν ἐκ τοῦ τάφου. Ἐὰν ἄλλος τις ἦναι φίλος τῆς συντομίας, κύριε πρόεδρε, εἰμὶ ἐγώ. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὴν δεκαοκταήμερον συζήτησιν, τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 2, τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἔλεγον ὅτι περετάθησαν ὑπὲρ τὸ δέον αἱ συζητήσεις, ὅτι ἐκ τῆς πολυλογίας καὶ τῆς παλιλλογίας οὐδὲν δύναται νὰ κερδίσῃ ὁ τόπος, ὁ ἀξιότιμος τότε Βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα, ἐνθυμεῖσθε τί σᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ἐκτενεῖς καὶ αἱ ἐκτεταμέναι συζητήσεις εἶναι ἀναγκαῖαι, διὰ νὰ διαφωτισθῶσι τὸ κοινὸν καὶ ἡ Βουλή.» Ἔπειτα λοιπὸν ἀπὸ τοιαῦτα δόγματα, σήμερον ἔρχεται νὰ μᾶς νουθετήσῃ νὰ ἤμεθα σύντομοι, νὰ μονολογῶμεν, νὰ μὴ ἀκούωμεν ἀπάντησιν, διότι θεωρεῖ, ὅτι ὅσα λέγονται εἶναι ἄξια περιφρονήσεως, καὶ δὲν ἀξιοῖ νὰ ἀπαντήσῃ. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἐὰν δὲν ἀπαντᾷ τὸ ὑπουργεῖον, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, διότι δὲν εἶναι νομοσχέδια τυχαῖα, καὶ ἂν ἐσυζητήθησαν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἀρχαί τινες αὐτῶν, αἱ λεπτομέρειαι δὲν ἐξητάσθησαν, οὐδ’ ἐβασανίσθησαν. Θέλει ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς; ἂς ἀποσύρῃ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἔφερεν, ἵνα διαταράξωσι τὸν ὀργανισμὸν τὸν πολιτικὸν καὶ τὸν κοινωνικὸν τῆς χώρας. Ἐνόσῳ ὅμως ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, οὐδεὶς ἔχει εὐθύνην, ἐὰν αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς παρατείνωνται. Οὐδεὶς λόγος, κύριοι, δύναται νὰ μᾶς καταναγκάσῃ εἰς τὴν σιωπὴν, οὐδὲ ἔπρεπε τοιοῦτοι λόγοι νὰ ἀκουσθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐὰν πέρυσι τῳόντι συνεδράμομεν τὸν κ. Κουμουνδοῦρον εἰς τὸ νὰ τελειώσῃ τὰς ἐργασίας της ἡ Κυβέρνησις αὐτοῦ, ὁ κ. Τρικούπης τὸ ἔπραξε, διότι οὗτος προεκάλεσε τὸ Νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 60,000,000· ὁ κ. Τρικούπης ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν παλαιῶν δανείων, καὶ ὤφειλε νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεχομένη τὴν γνώμην του, ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς σήμερον ἔχομεν βεβαίως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σπεύσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν νὰ καταδικασθῶμεν εἰς σιγήν. Ἐὰν δὲ ἐπέλθῃ ἔκρυθμός τις κατάστασις, τὴν εὐθύνην αὐτῆς ἔχει ἡ πρώην σπεύδουσα ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία δὲν ἄφησε κανὲν ἔργον νὰ γείνῃ. Σήμερον δὲ καὶ πρὸ 10 ἡμερῶν τί κάμνει ἡ Κυβέρνησις; Ἔρχεται καὶ ζητεῖ νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχε φέρει ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις. Διατί δὲν ἄφινε τότε νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα; Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι πολλάκις ἡ ἀδιάφθορος φωνὴ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ τῆς Αἰγιαλείας, οὐδὲν ζητοῦντος, εἰμὴ μόνον, ἐν τῇ ἰδιοτροπίᾳ του, τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος, εἶπε· «μὴ παρακωλύετε τὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς, ἀφήσατε τὴν Βουλὴν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ ἔργα της», καὶ ὅμως οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ τὸν ἐννοήσῃ. Τελειώνων, κ. Πρόεδρε, διαβεβαιῶ, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἀπειλὴν θέλω προσέξει· θέλω ἐξακολουθήσει, ἐφ’ ὅσον τὸ νομίζω ὀρθὸν καὶ δίκαιον, νὰ συζητῶ μὲ τὴν συντομίαν, μὲ τὴν ὁποίαν συζητῶ· οὐδεμία δὲ εὐθύνη δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ οὐδ’ ἐμὲ, οὐδ’ ἄλλον τινὰ, συμμεριζόμενον τὰς ἰδέας μου.

§53Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύω μόνον λέξεις, κύριε πρόεδρε, πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Μὲ ἤλεγξεν, ὅτι πέντε ἡμέρας κατηνάλωσα εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐλησμόνησεν εἰς ποίαν μὲ περιέφερεν ἡ ἀντιπολίτευσις ἀνάγκην, ν’ ἀποκρούσω τὰς συκοφαντίας, τὰς ὁποίας πρὸ ἑνὸς ἔτους δὲν ἔπαυσεν ἑκάστοτε νὰ ἐκτοξεύῃ κατ’ ἐμοῦ.

§54ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης μὲ ἀναγκάζει ν’ ἀπευθύνω ὀλίγας λέξεις, ὑπερασπιζόμενος τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἄλλοτε ἐπετέθη κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἀδίκως. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἰργάσθησαν σπουδαίως, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ τοιαύτη μομφὴ, οὔτε νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὸ τὸ μέσον, διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν ἑαυτόν του, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς συζητήσεως τῶν Νομοσχεδίων. Ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον κατηνάλωσεν ἡ Βουλὴ ἀσχολουμένη εἰς ἀντικείμενα μὴ κύρια τοῦ σκοποῦ καὶ τοῦ προορισμοῦ της, δὲν κατηναλώθη ἕνεκα ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ ἀποδίδουν, οὐδὲ συμφέρει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Νομοσχεδίων του· διότι τοὐλάχιστον τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον εἶναι Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν λαὸν ἰδίως, καὶ ἐὰν ψηφισθῇ, χωρὶς νὰ γείνουν αἱ δέουσαι παρατηρήσεις, ἡ εὐθύνη θὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἡ εὐθύνη αὕτη θέλει εἶσθαι βαρυτάτη.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πόθεν ἔλαβεν αἰτίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν διάνοιάν μας καὶ νὰ παρεξηγήσῃ τοὺς σκοπούς μας; πῶς ἐτόλμησεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ εἴπῃ, ὅτι συζητοῦντες σκοπὸν ἔχομεν νὰ καταναλώσωμεν εἰς μάτην τὸν καιρόν; Διατί προσφέρεται πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ τὸ σέβας, τὸ ὁποῖον ὀφείλει πρὸς αὐτήν; Ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι, φερόμενος οὕτω καὶ ἀντιτάσσων πεῖσμα, δὲν θέλει φθάσει, ἐστὲ βέβαιοι, οὐχὶ εἰς αἴσια ἀποτελέσματα· ὁ χειρότερος ἐχθρὸς ἐν τῇ πολιτικῇ εἶναι τὸ πεῖσμα. Ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν θέλῃ νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν θέλῃ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς νὰ εὐοδωθῶσι, πρέπει πρὸ πάντων νὰ προσφέρηται μὲ σέβας καὶ μὲ τὴν ὀφειλομένην εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἐὰν νομίζῃ, διὰ νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν γνώμην του, ὡς ἰσχυρὸν μέσον τὴν ἀπειλήν, τὸν βεβαιῶ, ὅτι εἰς τὸ ἐναντίον θὰ φθάσῃ ἀποτέλεσμα. Συνειθίσαμεν, κύριοι, νὰ περιφρονῶμεν τὰς ἀπειλὰς, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον γνωρίζομεν, ὅτι εἶναι ψευδεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἀληθεῖς ἐὰν ἦσαν, εἴμεθα συνειθισμένοι νὰ τὰς περιφρονῶμεν. Λοιπὸν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ βαδίσῃ ἐν τῇ Βουλῇ, πρέπει νὰ φερθῇ ὡς Κυβέρνησις, ῥίπτουσα ὄχι ἔλαιον εἰς τὴν πυράν· ἄλλως ὑπεύθυνος εἶναι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν δρόμον μας, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰ ἀποβησόμενα, καὶ ἂν ἦναι ταῦτα ἡ πραγματοποίησις τῶν ἀπειλῶν...

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε νὰ συνεδριάσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἐννάτην;

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§58ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν δύναται νὰ τεθῇ τοιαύτη πρότασις.

§59ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καλλίτερον εἶναι ν’ ἀρχίζουν αἱ συνεδριάσεις ἀπὸ τῆς 1 μ. μ.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται τὴν 10 π. μ.

§61ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ νὰ συνεδριάζωμεν δὶς εἶναι μεταβολὴ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ τυπωθῇ. (Θόρυβος.)

§62ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπορῶ μὲ τὸν κ. Ζαΐμην, ὁ ὁποῖος ἐρεθίζεται εἰς πᾶσαν πρότασιν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται. Προχθὲς ὁ κ. Ζαΐμης ἔκαμε τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Σαράβαν, ὅτι ἕνας νόμος ἔπεσεν εἰς ἐντελῆ ἀχρηστίαν. Καὶ τὸ ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἔπεσεν εἰς ἀχρηστίαν, ἀφοῦ συνεδριάζομεν εἰς τὰς 3;

§63ΖΑΪΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ὥραν.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν οὐχὶ ὁσάκις μᾶς συμφέρει νὰ λέγωμεν, ὅτι οἱ νόμοι πίπτουν εἰς ἀχρηστίαν, καὶ ὁσάκις μᾶς συμφέρει νὰ ἐπικαλώμεθα τοὺς νόμους. Ἄλλως ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ, ὅτι εἰς ἄλλην ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ κ. Ζαΐμης ἦτο ὑπουργὸς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἔσπευδον, ἡμεῖς ἠρχόμεθα τὴν πρωΐαν μέχρι τῆς μεσημβρίας καὶ τὴν μεσημβρίαν μέχρι τῆς ἑσπέρας, καὶ εἴχομεν τὸν αὐτὸν Πρόεδρον, οἷον καὶ σήμερον, διευθύνοντα τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι λοιπὸν τίποτε πρωτοφανὲς, οὔτε χρειάζεται πρότασις, ἵνα μεταβληθῇ ὁ Κανονισμός. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία σήμερον γίνεται, γίνεται, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ὅλοι ἀποφασίσωμεν νὰ ἐργασθῶμεν περισσότερον, ὅπως ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας· ἄλλως τε δὲ, κύριοι, γνωρίζομεν πῶς γίνονται αἱ προτάσεις καὶ πῶς τυποῦνται, καὶ τὰ τοιαῦτα.

§65Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θαυμάζω τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐμμένοντα εἰς τὸ νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας. Ἐλησμόνησεν ὅτι, ὅταν ἦτο ἀντιπολιτευόμενος, ἀπὸ τὴν ἕκτην ὥραν μ. μ. ἐπέμενε νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις, καὶ ἐλάμβανε τὸν πῖλόν του καὶ ἐξήρχετο. Τότε ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ, ὅτι θέλομεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον ὅπου ἐφθάσαμεν.

§66Α. ΡΟΥΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐῤῥέθησαν τόσα ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ζητήματος, ὥστε εἶναι περιττὸν ν’ ἀπασχολῶσι πλέον οἱ ῥήτορες τὴν Βουλὴν· ἐπειδὴ δ’ ἐπείγει ὁ καιρός, ἐγένετο ἡ πρότασις νὰ συνεδριάζωμεν καὶ πρὸ μεσημβρίας. Μᾶς ἀντιτάσσουσιν, ὅτι δὲν τὸ λέγει ὁ Κανονισμός. Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς δὲν ὁρίζει οὐδὲ τὴν Κυριακὴν, καὶ ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ πολλάκις, ἕνεκα κατεπειγουσῶν ὑποθέσεων, συνεδρίασε καὶ τὰς Κυριακάς. Ἡ γενομένη λοιπὸν πρότασις παρὰ τοῦ κ. Φιλήμονος δὲν εἶναι ἐναντία τοῦ Κανονισμοῦ. (Θόρυβος.)

§67ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ πρότασίς μου, νομίζω, συντελεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ πνεῦμα τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τοῦ κ. Ζαΐμη. Ἀληθῶς τὰ ζητήματα, ὅπως ὑποβάλλονται σήμερον εἰς τὰς σκέψεις καὶ τὴν ψήφισιν ἡμῶν εἶναι σπουδαιότατα· ἑπομένως ἡ εὐρεῖα συζήτησις καὶ ἡ λεπτομερὴς ἀνάπτυξις εἰσὶν ἀπαραίτητοι. Ἂν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὀλίγας ἡμέρας, ὅσας ἔχομεν διαθεσίμους πρὸς ἐργασίαν, δὲν θὰ κατορθώσωμεν τὸ μέγα καὶ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα νὰ ἔλθωμεν εἰς εὐρεῖαν ἀνάπτυξιν ἢ διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον. Ἡ Βουλὴ ἄλλως εἶναι ἐλευθέρα νὰ κανονίσῃ τὴν ὥραν τῶν συνεδριάσεών της. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον συνεδριάσαμεν τὴν πρωΐαν, ἀκολούθως δ’ ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις καὶ μετὰ μεσημβρίαν, διότι αἱ περιστάσεις ἐπέβαλον τοῦτο. Ἡ συνεδρίασις δὲ θὰ θεωρῆται μία, διότι καὶ ὅταν γίνηται διακοπὴ, ἡ συνεδρίασις θεωρεῖται μία. Ἡ πρότασις, κύριοι, προέρχεται ἀποκλειστικῶς ἀπὸ ἐμὲ, ὅστις, ὡς γινώσκετε, δὲν ἀνήκω εἰς οὐδὲν τῶν ὑφισταμένων μεγάλων πολιτικῶν κομμάτων, οὐχὶ διότι ἔχω κατ’ αὐτῶν μομφὴν, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ἐξήγησα. Προέρχεται ἐντεῦθεν ἡ πρότασις ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ ἐμὲ καὶ εἰς οὐδεμίαν συνεννόησιν ἦλθον μὲ τὴν ὑπουργικὴν μερίδα, ἥτις ὑποστηρίζει κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν πρότασίν μου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε νὰ μὴ ἀναγινώσκηται ὁ κατάλογος τὴν τρίτην ὥραν, ὅταν θὰ ἐπανέρχηται ἡ Βουλὴ;

§69ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂν γείνῃ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν δὲν γείνῃ ὅμως ἀπαρτία, ἂς κάμνουν ὅ,τι θέλουν, δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι.

§71Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν θὰ ἔλθωμεν.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἦτο Πρωθυπουργὸς, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐζήτησε μεταβολὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως συνεδριάσωμεν τὴν Κυριακὴν. Ἡμεῖς εἴχομεν ἀντίθετον γνώμην, ἀλλ’ ἡττηθέντες ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ, ἤλθομεν τὴν Κυριακήν. Ὁ κ. Μπούμπουλης λέγει ἤδη, ὅτι δὲν θὰ ἔλθῃ, ἂν ἡττηθῇ.

§73Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συνέλθωμεν διὰ μίαν ἡμέραν ἢ διὰ δύω δὶς καθ’ ἑκάστην, δὲν ἤθελον διστάσει ν’ ἀποδεχθῶ τοιοῦτον τι, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ συνερχώμεθα ἐπὶ 15 ἡμέρας δὶς τῆς ἡμέρας, νὰ ἐργαζώμεθα 8 ὥρας, δὲν ἠξεύρω ἂν τοῦτο δὲν θὰ καταβάλῃ καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν διάνοιαν ἡμῶν.

§74ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς πάντα ἄλλον εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπῃ τοῦτο ἢ εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, ὅστις εἶναι ἐκ τῶν ἐργατικωτέρων ἀνθρώπων, ὅστις ἐργάζεται, δύναμαι νὰ εἴπω 48 ὥρας τὴν ἡμέραν, εἰς ἐργασίας ποικίλας.

§75ΚΟΤΑΡΗΣ. Δὲν πταίουν, κύριοι, οὔτε οἱ Βουλευταὶ, οὔτε οἱ κανονισμοὶ, οὔτε τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ οἱ τώρα ἔξωθεν ἐρασταὶ καὶ οἱ ἐργολάβοι ἐκείνης τῆς κυρίας (δεικνύει τὴν θέσιν τῶν ὑπουργῶν). Θὰ ἔλθῃ ἡμέρα κρίσεως δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§76ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος εὗρεν ἕνα μέσον ὅρον ὡς πρὸς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν, τοῦ νὰ συνεδριάζωμεν δὶς τῆς ἡμέρας οὐχὶ ἐπὶ 15 ἡμέρας, ἀλλ’ ἐπὶ ὀλίγας μόνον ἡμέρας, δηλαδὴ ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνάγκη ὑφίσταται. Τὸ τοιοῦτον εὑρίσκω ὀρθὸν, καθόσον δὲν πρόκειται παρὰ νὰ ἐπιψηφίσωμεν τοὺς φορολογικοὺς νόμους καὶ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐνόσῳ ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη αὕτη, εἶναι καλὸν νὰ συνεδριάζωμεν τὴν πρωΐαν· ἑπομένως παραδέχομαι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Γορτυνίας κ. Δηλιγιάννης, μετριάζων ταύτην, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη, καὶ οὕτω νὰ λείψῃ πᾶσα ἀντιλογία. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι δὲν θὰ χρειασθῶσι πολλαὶ ἡμέραι, ἐπειδὴ, ἐὰν ἐργασθῶμεν μὲ τὴν πρόθεσιν τοῦ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι θέλομεν φθάσει ταχέως εἰς ἀποτέλεσμα. Ἑπομένως ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§77ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔκαμε πρότασιν.

§78ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶπε νὰ συνεδριάζωμεν δὶς, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀνάγκη ἐνῷ ἄλλοι αἰτοῦσι μέχρι τῆς λήξεως τῆς Συνόδου νὰ γίνηται τοῦτο.

§79Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν παρὰ τῶν πρωτευόντων προσώπων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι διατεθειμένη νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Ἡ ἀντιπολίτευσις οὐδέποτε ἠρνήθη νὰ χορηγήσῃ τὴν συνδρομήν της, θέλω δὲ σᾶς ἐνθυμίσει μίαν περίπτωσιν, καθ’ ἣν οἱ πλείονες ἐξ ὑμῶν ἦσθε Βουλευταί. Ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην νὰ τῷ χορηγήσῃ τὰ μέσα τοῦ νὰ ὑπάρξῃ, ἤθελε τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἤθελε φέρει ἔκτακτον Σύνοδον. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ σημερινὴ οὔτε ἐζήτησεν, οὔτε θέλει ζητήσει τὴν ἔκτακτον Σύνοδον, διότι θεωρεῖ, ὅτι θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος διὰ δαπάνης, τὴν ὁποίαν θέλει ἀποκόψει ἀπὸ τὴν διοίκησιν. Ἡ ἀντιπολίτευσις λέγει πρὸς τὸν κ. Τρικούπην: Δὲν μᾶς εὐθύνει ἡ παροῦσα κατάστασις τῆς Βουλῆς· ἐπὶ πέντε μῆνας σεῖς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει μᾶς ἐκρατήσατε συζητοῦντες πολιτικὰ ζητήματα. Ἤδη δὲ μᾶς λέγετε, ἐλθόντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ψηφίσατε τὰ μέτρα μας, μέτρα ἀφορῶντα μεταβολὰς φορολογικοῦ καὶ στρατιωτικοῦ συστήματος, καὶ ἄλλα μέτρα διοικητικὰ καὶ οἰκονομικά. Ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιψηφίσωμεν εἰς μίαν ἡμέραν, δὲν ἐπιδιώκομεν τὴν ἀναβολὴν, καὶ δὲν ματαιοπονοῦμεν, διότι παρετηρήσατε, ὅτι χθὲς ἡ συζήτησις ἦτο σοβαρὰ, ἠγόρευσεν ὁ κ. Οἰκονόμος, διαπραγματευθεὶς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ἠγόρευσεν ὁ κ. Βαλασσόπουλος, ὁ κ. Ζαΐμης, καὶ οἱ τρεῖς ἐμβριθῶς, δὲν ἐζήτησαν νὰ καταναλώσωσι τὴν ὥραν τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ὀφείλομεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἀντιβαίνουν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Εἶναι λοιπὸν ἄδικος ἡ συμπεριφορὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ οὐχὶ μόνον ἄδικος, ἀλλὰ καὶ ἀπρεπὴς, διότι οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀπειλήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐσχάτως μᾶς ἠπείλησεν, ὅτι θέλει μᾶς διαλύσει. Ἂς προχωρήσῃ εἰς τὴν διάλυσιν· οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀληθῶς ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους φοβεῖται τὰς ἀπειλὰς ταύτας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀληθῶς εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς διαλύσεως εἶναι ψευδεστάτη.

§80ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν πρόκηται ν’ ἀπαντήσῃ τις εἰς πρόσωπον, δὲν ἤθελον ἀξιώσει τὸν προαγορεύσαντα ἀπαντήσεως. Ἀλλ’ ἐνταῦθα τὰ πρόσωπα περιβάλλονται μὲ ἓν ἀξίωμα, μὲ τὸν μανδύαν τοῦ Βουλευτοῦ· διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βουλευτὴν Πατρῶν. Κανεὶς ἐνταῦθα δὲν πτοεῖται ἀληθῶς ἀπὸ ἀπειλάς. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προβάλλουν τὰς δῆθεν ἀπειλὰς, πράττουσι τοῦτο ἀπὸ σκοποῦ, ἵνα εὕρωσι προπύργιον διὰ νὰ καλύψωσι τὰ σφάλματά των, καὶ διότι προσπαθοῦσι νὰ παραλύσωσι τὰς ἐργασίας. Ἀλλ’ ἂς μένουν βέβαιοι, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀνωτέρα ψῆφος, ἡ συνείδησις τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τὰ πράγματα μόνον ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτῶν μορφήν. Σήμερον τί ἄλλο σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη ἐξ ἑνὸς ἀγῶνος πολιτικοῦ; σᾶς εἶπε νὰ μὴ δώσητε ἀφορμὴν, ὅπως τὸ Σῶμα τοῦτο κατακριθῇ ὡς καταναλῶσαν τὸν χρόνον εἰς ματαίας συζητήσεις, εἰς μακρὰς μὲν, ἀλλ’ ἀγόνους, διότι, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρὰ, ὅταν μία Βουλὴ ἐπὶ ἓξ ὁλοκλήρους μῆνας ὑφίσταται καὶ δὲν κατορθώσῃ νὰ ψηφίσῃ τὰ πρώτιστα ἔργα της, καὶ ἀναχωροῦμεν ἐντεῦθεν καταλείποντες τὴν ἀνάμνησιν μόνον πολιτικῶν συζητήσεων, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη εἶναι ἀξία μομφῆς καὶ διαλύσεως. Ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ Βουλευτὴς Πατρῶν, μ’ ἐτάραξε, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ συγχωρήσητε τὴν θέσιν ἐν ᾗ εὑρίσκομαι. Δὲν ἤθελον μεταχειρισθῆ τοιαύτας φράσεις, ἀλλ’ ἀγανακτῶ, ἀναλογιζόμενος τὴν ἀφορμὴν τῆς παρατάσεως τῶν συζητήσεων. Ὁ Βουλευτὴς Μεσσήνης ἐκυβέρνησε τὸν τόπον πέντε ἔτη, καὶ εἶχε τὸν χρόνον νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἰδέας του, οὐδὲν δὲ ὑπὲρ τοῦ τόπου ἔπραξε· σήμερον δὲ, ὅτε νέον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημα, παρεμβάλλει πρόσκομμα, μὲ τὴν πρόθεσιν τοῦ νὰ καταλάβῃ καὶ αὖθις τὴν ἐξουσίαν, ἧς ἄνευ τῷ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ (θόρυβος). Ταῦτα λέγω, διὰ ν’ ἀποδώσω τὴν εὐθύνην ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, δηλαδὴ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ ὄχι εἰς τὴν συμπολίτευσιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ μεταβολὴ τῆς ὥρας τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ν’ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τῆς 9 π. μ. μέχρι τῆς 12, νὰ ἐπαναλαμβάνηται δὲ ἡ συνεδρίασις τῇ 3. μ. μ. Ἐὰν θὰ ἐγκρίνῃ τοῦτο ἡ Βουλὴ, παρακαλῶ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς νὰ ἔρχωνται ἐγκαίρως, διότι, ἐὰν μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς τετάρτου τὸ πολὺ ἀπὸ τῆς ὡρισμένης ὥρας δὲν γίνηται ἀπαρτία, τὸ Προεδρεῖον θ’ ἀποχωρῇ.

§82ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιθυμία ὅλων εἶναι νὰ ἐργασθῶμεν. Ἀλλ’ ἡ μεταβολὴ τῆς ὥρας εἶναι ἐντελῶς ἄκαρπος· προτιμότερον εἶναι μετὰ μεσημβρίαν νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας καὶ νὰ ἐργαζώμεθα μέχρι τῆς ἑβδόμης. Εἶναι ἀρκετὸν τοῦτο.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀποκρούω τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἐρχώμεθα τὴν πρωΐαν, διότι τὴν θεωροῦμεν προσβλητικήν· γνωρίζομεν νὰ ἐκτελῶμεν τὸ καθῆκόν μας ὅπως πρέπει. Ἐὰν θέλητε, Ψηφοφοροῦμεν τὴν πρότασιν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι συμφέρει νὰ μὴ ψηφοφορήσωμεν. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀνεύθυνοι.

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὰ πείσματα δὲν εἶναι καλά. Λαμβάνω τὸν λόγον αὐτὴν τὴν στιγμὴν, διότι στοχάζομαι, ὅτι τὸ πεῖσμα, μὲ τὸ ὁποῖον συνεζητήθη ἡ πρότασις, ἐξήντλησε κάθε πεῖσμα, ἑπομένως θὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως ἀπαθῶς καὶ ἄνευ πείσματος. Ὅλοι συμφωνοῦμεν, ὅτι δὲν μένουν παρὰ 10 ἢ 15 συνεδριάσεις, ἀλλὰ πράγματι μένουν μόνον 10, ὅλοι συμφωνοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσιν οἱ φορολογικοὶ νόμοι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς, ἄνευ τινὸς ἀπειλῆς, ὡς ἐλέχθη, διότι δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα τίς πταίει ἢ τίς δὲν πταίει. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι δὲν ἔχομεν παρὰ δέκα συνεδριάσεις τὸ πολύ· δὲν εἶναι λοιπὸν ἴδιον τῆς θέσεώς μας, διὰ νὰ μὴ εἴπω τίποτε ἄλλο, νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ φορολογικά. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀποφασίσωμεν οἰκογενειακῶς, ἀδελφικῶς, οὐχὶ μὲ πεῖσμα, νὰ συνεργώμεθα ἀπὸ τὴν ἐννάτην καὶ νὰ μένωμεν μέχρι τῆς δωδεκάτης, καὶ κατόπιν νὰ ἐπανερχώμεθα τὴν τρίτην ὥραν. Ἀφοῦ δὲ ψηφισθῶσιν οἱ φορολογικοὶ νόμοι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς, ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν τάξιν μας. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ ὑπόληψις τῆς Βουλῆς. Ἡ συνείδησις τοῦ ἔθνους, ἂν δὲν ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας τοῦτο, θὰ μᾶς καταδικάσῃ.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν. Οἱ παραδεχόμενοι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ν’ ἀρχίζωσιν ἀπὸ τῆς 9ης ὥρας πρὸ μεσημβρίας, νὰ διακόπτωνται δὲ κατὰ τὴν 12 καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνωνται τὴν τρίτην, ὑπὸ τὸν ὅρον, ἐὰν δὲν γείνῃ ἀπαρτία μέχρι τῆς 9ης καὶ ¼ νὰ ἐπανέρχωνται οἱ Βουλευταὶ τὴν 3ην μετὰ μεσημβρίαν ἄνευ ἰδιαιτέρας προσκλήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον.

§86ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Γίνεται ψηφοφορία.)

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν διὰ ψήφων 95 κατὰ 80. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἔρχωνται ἀκριβῶς εἰς τὰς ἐννέα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§88ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀπεφασίσθη νὰ συνεδριάζωμεν ἀπὸ τῆς 9 μέχρι τῆς μεσημβρίας, ὕστερον δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς 3 μέχρι τῆς ἑσπέρας, οὕτω δὲ ἡ Βουλὴ θὰ συνεδριάζῃ δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε συγχρόνως νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς, προσεκλήθην δ’ ἐγὼ νὰ καλέσω καὶ τἆλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω πλέον ὥραν κατάλληλον· προσδιορίσατε σεῖς.... Ἐπιψηφίζεται εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ Νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Ἀπριλίου.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ προσθήκης ἄρθρων εἰς τὸν Νόμον περὶ διορισμοῦ πολιτικῶν γεωμετρῶν.

§90ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω παρατήρησιν....

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ν’ ἀναβληθῇ, ἀφοῦ πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις. Γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν τὸ περὶ ἀποδοχῆς τῶν ἐν Παρισίοις συνομολογηθεισῶν νομισματικῶν συμβάσεων.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ στρεμματικῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐνεργούντων καταμέτρησιν δασῶν. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ δι’ ἀναστάσεως. Ἄρθρον 1.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε χθὲς ὁ Βουλευτὴς Γόρτυνος, ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὸ ἐδάφιον ϛʹ τοῦ ἄρθρου 1. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον τοῦτο, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶτα δὲ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου δι’ ἀναστάσεως.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 ἁρμόζει εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς ἑπομένως πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι περιελήφθη ἐκεῖ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τότε μένουν δύω ἄρθρα.

§97ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως, αἱ μετοχαὶ καὶ τὰ χρεώγραφα θὰ πωλῶνται εἰς τὰ χρηματιστήρια· ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα, θὰ πωλῶνται, νομίζω, ἐνώπιον συμβολαιογράφου. Ἀλλὰ διὰ τὰ λοιπὰ ἐνέχυρα δὲν γίνεται λόγος. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἄρθρον, καὶ δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἥτις νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν γʹ συζήτησιν. Πρέπει νὰ τεθῇ ὅτι, ὅπου δὲν εἶναι χρηματιστήριον, νὰ πωλῶνται ἐνώπιον συμβολαιογράφου διὰ πλειστηριασμοῦ.

§98ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ὅτι ἡ πώλησις πρέπει νὰ γίνεται διὰ συμβολαιογράφου, ἐτέθη ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως ὑπάρχῃ ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀξίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπωλήθη, ἡ δὲ πώλησις θὰ γίνεται τῇ φροντίδι τῆς τραπέζης, ὅπως καὶ σήμερον. Γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ὁμοίως γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν τὸ περὶ ἐγκρίσεως τεσσάρων θαλασσοπλοϊκῶν συμβάσεων νομοσχέδιον, καὶ τὸ ἕτερον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος.

§100ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Νομοσχεδίου ἐλάβομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν μίαν τροπολογίαν ἱκανοποιοῦσαν τὴν γενικὴν εὐχὴν τῶν κτηματιῶν καὶ τῶν ἐμπόρων, εὐχὴν διατυπωθεῖσαν ἐπανειλημμένως δι’ ἀναφορῶν τοῦ ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα, ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ προϊόντος τοῦ σταφιδοκάρπου τῶν ἐπαρχιῶν Πυλίας, Ἠλείας, Μεσσηνίας, Ὀλυμπίας, εἶναι δραχ. 11, τῆς δὲ σταφίδος τῶν Πατρῶν δραχ. 13. Καὶ ἐν τούτοις, ἂν οἱ κτηματίαι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ἀποφασίσωσι νὰ μεταφέρωσι τὸν σταφιδοκαρπὸν αὐτῶν εἰς Πάτρας, ἵνα ἐν τῷ τόπῳ τοῦ συναγωνισμοῦ ἐπιτύχωσι καλλιτέρας τιμὰς, ὑποβάλλονται εἰς τὴν φορολογίαν τῶν 13 δραχ. τουτέστιν εἰς τὴν φορολογίαν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν. Τοῦτο ἀνέκαθεν ἐθεωρήθη ἄδικον καὶ διὰ τοὺς κτηματίας καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον. Ἡ ἀδικία δὲ ἔσται μείζων ἤδη, ὅτε ἡ φορολογία ἐπὶ τῆς σταφίδος ηὐξήθη κατὰ 2 δραχμάς. Ἑπομένως ἐθεωρήσαμεν καθῆκόν μας νὰ ὑποβάλωμεν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ σταφιδοκαρποῦ τῶν εἰρημένων ἐπαρχιῶν νὰ ἦναι ὁ αὐτὸς ὁπουδήποτε τοῦ Κράτους καὶ ἂν γίνεται ἡ φόρτωσις διὰ τὸ ἐξωτερικόν. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῶσι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν τὴν τόσον δικαίαν καὶ διὰ τοὺς κτηματίας καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§102ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατατάξῃ καὶ τὴν σταφίδα τῆς Λακεδαίμονος εἰς τὴν τάξιν τὴν μικροτέραν, διότι ἡ σταφὶς πωλεῖται εἰς τὴν μικροτέραν τιμὴν τῶν 18 ταλλήρων τὴν χιλιάδα· ὥστε εἶναι ἄδικον νὰ πληρώνωσι τὸν φόρον αὐτόν, τὸν ὁποῖον πληρόνουν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι πωλοῦσι τὸ προϊόν των εἰς μεγαλειτέραν τιμήν.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς Ναυπακτίας ἔφερε πρότασιν περὶ κατατάξεως τῆς σταφίδος ἐπαρχιῶν τινων εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, καὶ σήμερον ὁ κ. Βουλευτὴς Λακεδαίμονος ὑποβάλλει ἑτέραν, ὡς ἠκούσατε, καὶ ἄλλαι τοιαῦται προτάσεις δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσήνης ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν νὰ προστεθῇ καὶ τρίτη κατηγορία, εἰς ἣν νὰ ὑπαχθῇ ἡ σταφὶς τῆς Μεσσήνης. Αἱ προτάσεις αὗται εἶναι πᾶσαι ὀρθαί· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐφέτος νὰ προβῶμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν, διότι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἐξέτασις περὶ τῶν τιμῶν κατὰ μέσον ὅρον. Τοιαύτη ἐξέτασις φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν διάκρισιν πολλῶν τάξεων ἐπὶ τοῦ φόρου. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ προβῶμεν ἐφέτος, δὲν θὰ πράξωμέν τι μεμελετημένον.

§104ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπρότεινα διὰ τὴν σταφίδα Μεσολογγίου καὶ Αἰτωλικοῦ.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ αὐτῶν ἴσως ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ὄχι καὶ περὶ τῆς Ναυπακτίας, διότι εὐτυχῶς ἡ σταφὶς αὕτη εἶναι πρώτης ποιότητος καὶ ἔχει μεγάλας τιμάς. Ἀλλ’ ἐπίσης θὰ ἦναι ἄδικον νὰ φέρωμεν διόρθωσιν ὡς πρός τινας ἐπαρχίας καὶ νὰ παραλείψωμεν ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔφερον ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ζήτημα ὡς ἡ ἐπαρχία τῆς Μεσσήνης, ἡ ὁποία ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ καταταχθῇ εἰς κατωτέραν τάξιν. Ταῦτα φρονῶ, ὅτι δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1881.

§106ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀντιπρόσωποι ἐδῶ εἶναι.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ συλλέξωμεν πληροφορίας ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν. (Θόρυβος.)

§108Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ προϊόν αὐτὸ δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, δὲν πρέπει ἡ φορολογία νὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῇ τοῦ λιμένος. Βεβαίως δὲν μοὶ φαίνεται φρόνιμον νὰ αὐξήσωμεν τὴν φορολογίαν μὲ ἄλλας 2 δραχμὰς, ἐὰν δὲν εὐκολύνωμεν ἄλλως τὴν γεωργίαν διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης. Τὸ νὰ ἔρχωνται ὅμως νὰ ζητοῦν διακρίσεις μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν, διότι τὸ προϊόν εἴς τινα ἐπαρχίαν ἔχει ἀξίαν μεγαλειτέραν, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, διότι εἰς ἄλλα μέρη τὸ στρέμμα παράγει ὀλιγώτερον καὶ εἰς ἄλλα περισσότερον· ὥστε καὶ ἂν ἔχῃ τιμὴν μικροτέραν, ἔχει διπλάσιον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἱκανοποιεῖ τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς. Λοιπὸν πρέπει νὰ μελετηθῇ σπουδαίως αὐτὸ τὸ ζήτημα. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. Ἄρθρον 2.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁ κ. Βάλληνδας ἔχει προσθήκην.

§110ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ εἰς αὔξησιν τῶν φόρων ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἐπειδὴ θὰ ἐξάγωνται πολλαὶ σταφυλαὶ καὶ θὰ εἰσπράττηται περισσότερον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τρίτην συζήτησιν. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 3.

§112ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ῥητίνην, δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, διότι μόλις τὴν πωλοῦμεν 30 λεπτά. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ πληρώνωμεν τὸν αὐτὸν φόρον.

§113ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν Τροιζηνίαν νομίζω, ὅτι δὲν εὑρέθησαν ἀρκετὰ πρωτόκολλα, καὶ νομίζω, ὅτι εἶνε δικαία ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τροιζηνίας. Παρατήρησιν ὁμοίαν ὑποβάλλω διὰ τὰς Πλαταιὰς καὶ τὴν Τεγέαν, διότι τὸ δάσος Πλαταιῶν συνδέεται μὲ τὸ τῆς Εἰδυλίας.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν Νόμον δὲν ἠμποροῦν νὰ γείνουν αὐτά.

§115ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ἄλλας ἐπαρχίας ἔχει 50 καὶ 60 λεπτά.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν φέρετε τὰς σημειώσεις σας καὶ καταθέσατέ τας, διὰ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3, 4 καὶ 5.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαγεωργίου ἔχει τροπολογίαν, ἡ ὁποία θέλει ἀποτελέσει ἄρθρον 6.

§118ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Πεζᾶς καὶ ἐγὼ ὑπεβάλομεν τὴν τροπολογίαν αὐτήν· εἶπον δὲ χθὲς, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβάλομεν τὴν τροπολογίαν, ὅτι ζητοῦμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ νόμου, διότι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Καρυστίας δὲν ὑπάρχει μήτε ἓν βελανόδενδρον ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον. Εἶναι ὅλως ἄδικος ἡ φορολογία τῶν βελανοδένδρων τῆς Καρυστίας, ὅταν χαρακτηρίζωνται ὡς ἐθνικά. Νομίζω δὲ, ὅτι οὔτε τῆς κυβερνήσεως οὔτε τῆς Βουλῆς προορισμὸς εἶνε νὰ ἰδιοποιῶνται τὴν ξένην ἰδιοκτησίαν ἢ νὰ φορολογῶσιν αὐτὴν ὡς ἐθνικὴν, ὅταν δὲν ἦναι τοιαύτη. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Οἰκονομικῶν νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἂν πληροφορηθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἓν καὶ μόνον βελανόδενδρον ἐθνικὸν, τότε ἔχει καλῶς ὁ νόμος, καὶ τότε ἂς φορολογηθοῦν ὅπως τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει· ἐὰν δὲ τοὐναντίον πληροφορηθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν, δὲν ἐννοῶ διατὶ ἐπιμένει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀδικία αὕτη.

§119ΚΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, πράγματι εἰς τὴν Καρυστίαν ὅλα τὰ βελανόδενδρα ἀνήκουν εἰς ἰδιοκτήτας καὶ εἶναι ἐντὸς γαιῶν ἰδιοκτήτων, καὶ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ὀνομαστὶ ταῦτα· τοῦ χωρίου Καλετσίου ἠγοράσθησαν παρὰ τῶν κατοίκων ἀπὸ τὸν Ὀμὲρ Πασᾶν τῆς Εὐρίπου μαζὺ μὲ ὅλον τὸ χωρίον των· τοῦ χωρίου Ζερπίσια, Βίρας καὶ Ζάρκων εἶν’ ἐπίσης ἰδιόκτητα, καὶ ὡς τοιαῦτα ἐφορολογοῦντο πρὸς δραχμὰς 1 5|00 τὸ καντάριον ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι τοῦ 1867. Τότε δὲ πρώτην φορὰν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ τινὸς λόγου καὶ ἄνευ αἰτίας ἐνέγραφεν εἰς τὸν πίνακα τὸν φορολογικὸν καὶ τὰ βελανίδια τῆς ἐπαρχίας μας πρὸς 2 50/00 τὸ καντάριον. Ἠρεύνησα, κύριοι, καλῶς τὰς βασιλικὰς ἐφημερίδας καὶ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τοῦ 1833 ἕως τὸ 1867 καὶ εὗρον ὅσα σᾶς προεξέθεσα· φαίνεται, ὅτι οἱ Βουλευταὶ τοῦ 1867, δὲν ἐπρόσεξαν παντάπασι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ φορολογικοῦ Νόμου, ὡς πολλάκις δυστυχῶς συμβαίνει, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ καμμία ἀντίῤῥησις ἢ παρατήρησις. Ἐπειδὴ ἑπομένως εἶναι ὅλως ἄδικον νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐθνικὰ τὰ βελανιδόδενδρα τῆς Καρυστίας, ἐνῷ εἶναι καὶ ἐφορολογοῦντο ἐπὶ 34 κατὰ συνέχειαν ἔτη ὡς ἰδιόκτητα, νὰ φορολογῶνται τώρα ἐπὶ ὀλίγα ἔτη ὡς ἐθνικὰ, οἱ κάτοικοι τῶν εἰρημένων χωρίων μοὶ ἔπεμψαν ἀναφορὰς, τὰς ὁποίας πρὸ ἡμερῶν ἔδωκα εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρωθυπουργὸν ὡς ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ἀρχῶν. Παρακαλῶ ἑπομένως ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ προκειμένου νόμου μέχρι τῆς ἀφίξεως τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ὦσιν ὁποῖαι σᾶς εἶπον, καθότι καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, περιφερόμενος συχνάκις τὰ χωρία ταῦτα, καὶ ὡς ἰατρὸς, γνωρίζω τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὅτι τὰ παράπονα καὶ ἡ αἴτησις τῶν χωρικῶν αὐτῶν εἶναι δικαία καὶ νόμιμος.

§120ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὴ στοχασθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλου ποσοῦ, διότι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ 1000 ἢ 1500 κανταρίων· ἀλλ’ εἶναι ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τοὺς συμπολίτας μου, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀνεχθῇ τὸ Κοινοβούλιον.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Χατζόπουλος καὶ Τσαμόπουλος ὑπέβαλον τροπολογίαν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ἂν ἔχῃ σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι καταργεῖται ὁ φόρος τῶν βαλτωδῶν προϊόντων.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξήτασα καὶ ἐγὼ περὶ τούτου καὶ παραδέχομαι νὰ καταργηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων βάλτων, οὐχὶ ὅμως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διατηρηθῇ.

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εἰσπράττεται.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ ὅ,τι ἔμαθον περὶ τούτου. Ὁ τῶν γεννημάτων θεωρεῖται καὶ ἐνοικιαστὴς τῶν βαλτωδῶν προϊόντων, καὶ λαμβάνει ὀλιγίστας δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸν ἔγγειον φόρον· ἀλλὰ τὰ ἄλλα δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλ’ εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, δηλαδὴ τὸ δημόσιον ἐκποιεῖ διὰ δημοπρασίας τὸ προϊόν τῶν γαιῶν τῶν ἀνηκουσῶν εἰς αὐτό. Ἐννοεῖτε ὅμως, ὅτι ἡ δημοπρασία αὕτη δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλ’ εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δημόσιον νὰ συλλέγῃ αὐτὸ τὸ προϊόν, ἢ ἄλλος ἀντ’ αὐτοῦ. Προτείνεται δὲ σήμερον κατάργησις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐκεῖ ὅπου ἐξαιρετικῶς ὑπάρχει τοιοῦτος. Παραδέχομαι λοιπὸν τὴν μίαν ἐκ τῶν προτάσεων «ὁ φόρος ἐπὶ τῶν βαλτωδῶν προϊόντων......... καταργεῖται».

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῶν ἰδιοκτήτων βέβαια.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. — Ὅπως ἔμαθα, τὸ ποσὸν ἐκ τοῦ ἐγγείου τούτου φόρου εἶναι ὀλίγαι δραχμαὶ, ἴσως 100 ἢ 200, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας ἀναβαίνει εἰς 5,000 ἢ 6,000 δραχμῶν. Δὲν πρόκειται ὅμως νὰ καταργήσωμεν αὐτὸ, ἀλλὰ τὸν ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῶν βαλτωδῶν προϊόντων. Ἐπίσης καὶ ὁ ἔγγειος φόρος τῶν ἰδιοκτήτων καστανεῶν εἶναι ἐλάχιστος, καὶ δύναται ἄνευ μεγάλης ζημίας νὰ καταργηθῇ· δὲν πρόκειται ὅμως νὰ καταργηθῇ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας.

§127ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ προστεθῇ καὶ τῶν καρυῶν.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς προστεθῇ καὶ αὐτό.

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ προσθήκη ἐν τῷ φορολογικῷ νόμῳ τῆς διατάξεως ταύτης, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, εἶναι ὅλως περιττὴ, διότι ὁ φορολογικὸς νόμος περὶ διαθέσεως τῶν προϊόντων τῆς γῆς εἰς καμμίαν διάταξιν αὐτοῦ δὲν κάμνει λόγον περὶ ἐγγείου φόρου τῶν βαλτωδῶν προϊόντων, καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπεβλήθη πρότασις καὶ πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποστηρίζει αὐτήν. Πρώτην φορὰν μανθάνω καί τοι ἐπανειλημμένως ὑπῆρξα Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς 2 ἢ 3 περιόδους, ὅτι εὑρίσκεται καὶ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν βαλτωδῶν προϊόντων. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὑπάρχουσι βαλτώδη προϊόντα ἐθνικὰ, ἅτινα διατίθενται διὰ μονοετοῦς ἐνοικιάσεως, ἀλλὰ βαλτώδη προϊόντα ἰδιόκτητα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν φορολογικὸν νόμον καὶ νὰ εἰσπράξωμεν, δὲν ὑπάρχουν· καὶ ἂν ὑπάρχουν, οὐδέποτε διετάχθη ἡ φορολογία αὐτῶν κατὰ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Γίνεται.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φιλονεικῶ ἐὰν ἦναι μέγα ἢ ὀλίγον τὸ ποσὸν, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ διάταξις, ἥτις πρόκειται νὰ τεθῇ, δὲν ἔχει λόγον νὰ τεθῇ, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ νὰ προστεθῇ διάταξις μὴ ἔχουσα σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ εἶναι βʹ συζήτησις, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ εἰς ποίαν ἐπαρχίαν εἰσεπράχθη αὐτὸς ὁ φόρος. Τοῦτο δὲν ἐγένετο εἰς καμμίαν ἐπαρχίαν, καὶ ἂν ἔγεινεν, ἔγεινε κατάχρησις. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἔγεινε κατάχρησις, πρέπει νὰ τὴν ἐμποδίσητε διὰ νόμου; Προτείνω λοιπὸν νὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ θέλει ἰδεῖ, ὅτι εἶναι ἄσκοπος ἡ διάταξις αὕτη.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπορῶ πῶς λέγει ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ μάθω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔμαθον. Ὁ τμηματάρχης μοὶ ἔδωκεν αὐτὰς τὰς πληροφορίας, ὅτι σήμερον εἰσπράττεται καὶ ὁ φόρος αὐτὸς ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων βάλτων. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν μοὶ τὴν ἔδωκεν ὁ τμηματάρχης τοῦ πρώτου τμήματος καὶ οἱ τῶν ἄλλων τμημάτων. Ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων καστανεῶν, διότι ἤθελα νὰ μάθω καὶ περὶ αὐτῶν τὸ ποσὸν, ἔλαβα πληροφορίαν, ὅτι τὰ ἰδιόκτητα εἶναι ὀλίγα, καὶ ἡ κατάργησις τοῦ φόρου εἶναι ὅλως διόλου ἀσήμαντος, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ παραδεκτή.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον νὰ μᾶς φέρητε εἰς ποίαν ἐπαρχίαν εἰσεπράχθη αὐτὸς ὁ φόρος. Προκαλῶ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τὸν κ. Δηλιγιάννην, οἵτινες ὑπῆρξαν ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν ἄν που συνέβη τοῦτο.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει καὶ διὰ τὰς καρυὰς ὁ κ. Κόταρης. Ἀλλ’ εἰς τὴν 3 συζήτησιν.

§135ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, διὰ τῆς τροπολογίας μας ἠθελήσαμεν νὰ καταργηθοῦν τὰ βαλτώδη προϊόντα ἐκ τῆς φορολογίας.

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν τί ἐννοοῦν.

§137ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέναντι τῆς καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου 6,000 δραχμαὶ δὲν εἶναι τίποτε.

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄλλο εἶναι αὐτό.

§140ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, ἀφοῦ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐξέφρασε τὴν γνώμην περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν αὐτήν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἤμεθα δίκαιοι καὶ λογικοί. Ὅλοι θεωροῦμεν τὴν δεκάτην ὡς κακὸν, καὶ διὰ τοῦτο ψηφίζομεν ὁμοφώνως περὶ τῆς καταργήσεώς της. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, καὶ αὐτὴ ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου δὲν ἔχει τὰ κακὰ τῆς δεκάτης; δὲν φορολογεῖται ὡς ἀκαθάριστος πρόσοδος, καὶ δὲν καταθλίβεται ὁ φορολογούμενος ὑπὸ τοῦ ἐνοικιαστοῦ; δὲν προτείνω μ’ ὅλα ταῦτα τὴν κατάργησιν, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἀνάγκας τὸ Κράτος· εὑρίσκω ὅμως, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἐλαιῶν φορολογοῦνται βαρέως, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ἀνακουφισθῶσι· προτείνω διὰ τοῦτο νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἀπὸ 10% εἰς 5 ἕως 7%.

§141ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν βαλτωδῶν προϊόντων ἐγένετο παρεξήγησις, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τοιοῦτος ἔγγειος φόρος δὲν ὑπῆρξεν· ἑπομένως ἡ κατάργησις ἐννοεῖ τὸν προερχόμενον ἐκ τῶν ἐθνικῶν βαλτωδῶν κτημάτων.

§142ΛΑΠΑΣ. Εἰς τὴν Λεβαδείαν ὁ κ. Γεωργαντᾶς καὶ ὁ κ......... ἔχουν κτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν πλέον τῶν 1,000 στρεμμάτων τόπον βαλτώδη. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ εἴπῃ, τὸ κτῆμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰδιόκτητον, ἐὰν αὐτὸ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ψαθὶ, θὰ πληρώσῃ ὡς ἐθνικόν.

§143ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, αὐτὸ δὲν ἐνοικιάζεται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.)

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλο κανὲν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν· ὥστε ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν ἐγγείου φόρου. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.)

§145Ν. ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἴσως, κύριοι, ἀπασχολεῖ τὸ κοινοβούλιον οἰκονομικὸν ζήτημα τοσαύτης σπουδαιότητος, ὅσον τὸ παρόν. Ἄλλοτε εἶχε προταθῆ μικρά τις ἐλάττωσις τῆς δεκάτης, καὶ ἡ ἐλάττωσις ἐκείνη ἐσυζητήθη διὰ μακρῶν ἕνεκα τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀφήσει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους· σήμερον δὲ πρόκειται νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ποσὸν 3,800,000 δραχμῶν, καὶ ἐν ἐποχῇ ἐλλείμματος· προτείνεται δὲ πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου σύστημα ὅλως καινοφανὲς διὰ τὸν τόπον. Αἱ σκέψεις αὗται προκαλοῦν, κύριοι, τοὺς φόβους καὶ τὴν παράτασιν τῶν συζητήσεων· δὲν ὑπάρχουν ἄλλαι σκέψεις, οὔτε ὄπισθεν τῶν παρατάσεων τῶν συζητήσεων ἔγκειται ὑστεροβουλία. Παρακαλῶ τὸν κ. Τρικούπην νὰ πιστεύσῃ, ὅπως ἔχω πεποίθησιν πλήρη εἰς τὴν εἰλικρίνειαν αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἡμετέρων, οὐδεὶς ἐπόθησεν ἢ ηὐχήθη νὰ λήξῃ ἡ πρώτη αὕτη σύνοδος, χωρὶς νὰ δώσῃ προϋπολογισμὸν καὶ φορολογικοὺς νόμους· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι δὲν δικαιούμεθα ἀπέναντι τοῦ παρουσιαζομένου ἐλλείμματος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀπέναντι τοῦ καινοφανοῦς προτεινομένου νέου νόμου, νὰ μὴ συζητήσωμεν καὶ νὰ μὴ ἐκθέσωμεν καὶ τὰς ἰδέας καὶ σκέψεις μας, πιστεύομεν δὲ ἐν συνειδήσει καὶ ἀδιστάκτως, ὅτι λειτουργοῦμεν οὕτω πολιτευόμενοι λυσιτελῶς, καὶ πιστεύομεν, ὅτι ὑπηρετοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἰδίαν κυβέρνησιν· ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ἤρξατο τῆς συζητήσεως ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μαρτυρεῖ τὴν εἰλικρίνειαν, μεθ’ ἧς ἐπελήφθημεν τῆς συζητήσεως, δὲν ἀπεβλέψαμεν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν, εἰς ἣν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἀνήκει· συνεζητήσαμεν καὶ συζητοῦμεν ἀπαθῶς καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς ἀποχρώσεως, ἀποτεινόμεθα εἰς τὴν μίαν καὶ τὴν ἑτέραν πτέρυγα, καὶ δὲν ζητοῦμεν νὰ καταστήσωμεν πολιτικὰ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα· δὲν λέγω, οὔτε ἀρνοῦμαι, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν πράξεων τῶν κυβερνήσεων πρέπει νὰ ἀποτελῇ τὸ κύριον μέλημα τῆς ἀντιπροσωπείας, νομίζω ὅμως, ὅτι εἰς τόπον ὡς ἡ Ἑλλὰς, ὅπου δὲν μᾶς διαχωρίζουν οἰκονομικαὶ ἀρχαί, ἡ ἔρευνα τῶν πόρων τοῦ Κράτους πρέπει νὰ γίνεται ἀπαθὴς καὶ μακρὰν τῶν πολιτικῶν διακρίσεων· διὰ τοῦτο δὲν κρύπτω, ὅτι ὑπῆρξε κακὸν καὶ κακὸν μέγα εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ κοινοβουλίου τούτου ἡ ἀνάμιξις ἐν ταῖς πολιτικαῖς συζητήσεσι τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων· ἐὰν ἀπεχωρίζετο ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, ἴσως θὰ εἴχομεν σήμερον, κύριοι, ἐψηφισμένους νόμους, τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις συμμερίζεται καὶ ζητεῖ· ὁ νόμος περὶ κληρονομιῶν, ὁ νόμος περὶ φόρου τῶν παιγνιοχάρτων, ὁ νόμος περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν τελωνιακῶν τελῶν, εἶναι νόμοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἠδυνάμεθα νὰ διῃρούμεθα εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, καὶ σήμερον οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἤθελον ἀποτελεῖ νόμους τοῦ Κράτους· ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς ἀμερολήπτου ἐξετάσεως θέλω ἐξετάσει τὸν προκείμενον νόμον. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν δεκάτην πάντες εἴμεθα σύμφωνοι· ἐθαύμασα τῷ ὄντι τὴν δύναμιν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, τὴν ὁποίαν ἤντλει ἐκ τῆς πεποιθήσεως τῶν ἰδεῶν του, ἀλλὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα ἔπιπτον τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου ἀπέναντι τῆς ἱστορίας τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, ἀπέναντι τῆς ἐπιστήμης τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, ἀπέναντι τῆς πεντηκονταετοῦς πείρας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§146ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§147ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ Ἑλλάς, κύριοι, ὄασις ἐν μέσῳ ἐρήμου, διὰ νὰ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν τῶν γενικῶν κανόνων δὲν δύναται ἓν σύστημα καταδικαζόμενον πανδήμως νὰ λειτουργῇ, καὶ νὰ λειτουργῇ λυσιτελῶς μόνον ἐν Ἑλλάδι. Καὶ εἶναι δυνατὸν, κύριοι, συναισθανόμενός τις τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἑλληνικὴ γεωργία, νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὅτι πρόσκομμα πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς ἀποτελεῖ ἡ ὕπαρξις τοῦ ἰσχύοντος μέχρι τοῦδε φορολογικοῦ συστήματος; καὶ θέλετε ἄλλην ἀπόδειξιν; ἡ παραγωγὴ τῶν διαφόρων κλάδων ηὔξησε καὶ αὐξάνει ἐπαισθητῶς· τὴν αὔξησιν αὐτὴν τὴν βλέπετε ἑκάστοτε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους· καὶ ὅμως ἡ γεωργία μένει στάσιμος. Ἐὰν λάβητε, κύριοι, περίοδον φορολογικὴν, εἰς ἣν δὲν ἔγεινε μεταβολὴ τῆς φορολογικῆς μονάδος, εἰς ἣν δὲν ἐπῆλθεν ἀλλοίωσις, ἔχουσα ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν μένει στάσιμος· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1864 μέχρι τοῦ 1874, ὅτε ἡ φορολογικὴ μονὰς ὑπῆρξεν ἡ αὐτὴ, ἡ πρόσοδος ἡ ἐκ τῆς δεκάτης δὲν ηὔξησεν· ἀλλὰ θέλομεν, κύριοι, ἄλλην ἀπόδειξιν παρὰ τοὺς στατιστικοὺς πίνακας αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν; τί μαρτυροῦσιν οἱ πίνακες ἐκεῖνοι; ὅτι ἡ Ἑλλὰς λαμβάνει ἔξωθεν σήμερον σιτηρὰ ἀξίας σχεδὸν 30,000,000 δραχμῶν· οἱ πίνακες ἐκεῖνοι δεικνύουσιν, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1869 ἐπληρώσατε εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν διὰ τὰ σιτηρὰ τοῦ Κράτους 14,333,585, εἰς τὰ 1860, 18,217,575, εἰς τὰ 1871 ἐπληρώσατε 25,597,041, εἰς τὰ 1872 26,839,908, εἰς τὰ 1873 22,575,661. Εἰς τόπον λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὸν ὁποῖον λαμβάνει καθ’ ἕκαστον ἔτος τοιαύτας διαστάσεις ἡ εἰσαγωγὴ τῶν σιτηρῶν, καὶ εἰς τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχετε ἀνάγκην νὰ πληρώνητε εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν 25 καὶ 26,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν πρώτην τροφὴν τοῦ λαοῦ, συνάμα δὲ ἔχετε γαίας ἀκαλλιεργήτους καὶ αἵτινες δὲν καλλιεργοῦνται διὰ τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν, καὶ ἓν ἐκ τῶν προσκομμάτων αὐτῶν εἶναι τὸ φορολογικὸν σύστημα, τίς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὸ φορολογικὸν σύστημα δύναται νὰ μείνῃ οἷον εἶναι; Ὄχι λοιπὸν ἡ ἐπιστήμη, ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα αὐτὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ πεντηκονταετὴς πεῖρα, πείθουσιν, ὅτι ἡ δεκάτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ τῷ ὄντι σήμερον τῆς αἰθούσης ταύτης ἰσχύουσα. Τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης πάντες ἠκούσατε, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἀπὸ τὰ 1855 ἀνέγραψεν εἰς τὴν σημαίαν αὐτοῦ· εἰς τὰ 1871 τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης τὴν ἀνέγραψεν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ, καὶ εἰς τὰ 1875 σᾶς παρουσίασε νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως αὐτῆς· ἂν δὲ ἐκράτει τι τὴν δεκάτην, τὴν ἐκράτει τὸ φάσμα τῆς διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλὰ σήμερον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐπιμένει εἰς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιτείνῃ τις εἰς τὴν κατάργησίν της. Πρέπει ὅμως νὰ ἐξετάσωμεν ἂν καὶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνεται πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς δεκάτης, εἶναι τῷ ὄντι σύστημα δυνάμενον νὰ παραδεχθῇ. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν πληροῖ τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης, ἂν στηρίζηται ἐπὶ δικαιολογικῆς βάσεως, διότι, ἂν τὸ σύστημα τοῦτο δὲν πληροῖ τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης καὶ δὲν στηρίζεται ἐπὶ δικαιολογικῆς βάσεως, δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτόν· καὶ δὲν πληροῖ, λέγω, τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης. Σήμερον, κύριοι, αἱ οἰκονομικαὶ ἰδέαι δὲν εἶναι πλέον μυστήριον, εἶναι πάγκοινοι· καὶ τίς ἀγνοεῖ τοὺς ἀμεταβλήτους ὅρους, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηρίζηται πᾶς φόρος εἰς εὐνομούμενα Κράτη; εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ Κράτη τὸ παραδεκτὸν τῶν φόρων συγκρίνεται πρὸς τοὺς ὅρους ἐκείνους, καὶ τότε μόνον γίνεται δεκτὸς ὁ φόρος, ὅταν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν ὅρων τούτων· καὶ μὴ μᾶς ταράττῃ ἡ ἰδέα, ὅτι πρόκειται περὶ μικροῦ βάρους ἐπιβληθησομένου εἰς τὸν λαόν· ὄχι· ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Τρικούπης ἰσχυρίσθη τοιοῦτόν τι. Ἐνθυμοῦμαι εἰς ἄλλην τινὰ συζήτησιν, ὅταν ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ προέδρου ὡς ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐλάχιστός τις φόρος, ὁ φόρος ½% ἐπὶ τῶν ὠνίων, καὶ ἔλεγε τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν: ὁ φόρος εἶναι ἐλάχιστος, ὑψώθη φωνὴ ἐκ τῶν θρανίων ἐκείνων (δεικνύει τὴν ἄνω ἀριστεράν), φωνὴ στηριζομένη εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἥτις κατέδειξεν, ὅτι ὁ φόρος δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸς, ὅσον μικρὸς καὶ ἂν ἦναι, διότι εἰς τὸν φόρον ἐκεῖνον ἀντέκειτο ἡ ἐπιστήμη. Πληροῖ λοιπὸν τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης ὁ προτεινόμενος φόρος; Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, δὲν ἀρκεῖ νὰ εὕρωμεν βάσιν τινὰ διὰ νὰ φορολογήσωμεν, διότι φορολογικὰς βάσεις τότε δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἀπείρους· τὸ ἄροτρον, τὸ ζεῦγος βοῶν εἶναι τῷ ὄντι κατάλληλος βάσις, ἐφ’ ἧς δύναται νὰ τεθῇ ἔγγειος φόρος; τί εἶναι, κύριοι, ὁ βοῦς, ὁ ἵππος, ὁ ἡμίονος ἢ ὁ ὄνος; δὲν εἶναι παρά, ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη, ὄργανα παραγωγῆς, καὶ ὅμως εἰς οὐδένα τόπον ἐφορολογήθησαν ποτὲ τὰ ὄργανα τῆς καλλιεργείας. Ὁ νομοθέτης φροντίζει ἐκ παντὸς τρόπου νὰ αὐξάνῃ τὰ ὄργανα τῆς καλλιεργείας· διὰ τοῦτο βλέπετε, κύριοι, προνόμια μάλιστα ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν, βλέπετε πολλάκις νὰ ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ των ἄνευ τέλους, βλέπετε ἐκ παντὸς τρόπου προσπάθειαν πρὸς πλήθυνσιν αὐτῶν, ἐδῶ δὲ ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τοῦ ὀργάνου τῆς φορολογίας· εἶναι, ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη, ὡς ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἀξίνης, ἐπὶ τῆς σκαπάνης.

§148ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ λάθος σας· τὸ ὄργανον τῆς καλλιεργείας λαμβάνεται ὡς μέτρον.

§149ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Βαλασόπουλος, ἀλλ’ αὐτὸ πρὸ πάντων εἶναι τὸ λάθος του· ζητοῦν νὰ ἐπιβάλουν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, λαμβάνοντες ὡς μέτρον τὸ ὄργανον τῆς καλλιεργείας· ζητοῦν νὰ μάθουν τὴν παραγωγὴν ἀπὸ τὸ ὄργανον τῆς καλλιεργείας· ζητοῦν νὰ ἐπιβάλουν ἔγγειον φόρον, καὶ τὸν χαρακτηρίζουν ὡς ἔγγειον φόρον καὶ τὸν ἐπιβάλλουν ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς καλλιεργείας. Ὄχι μόνον λοιπὸν ἐπιβάλλεται ἐπὶ βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος, ἀλλὰ δὲν πληροῖ καὶ τοὺς ὅρους τῆς ἐπιστήμης. Ἡ δεκάτη, κύριοι, ἔχει ἀνωμαλίαν κατὰ τοῦτο, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς νὰ τὴν παραστήσῃ, ὅτι εἶναι δικαία καὶ ἀνάλογος· εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποδειχθῇ τοῦτο, καὶ πρὸ πάντων διὰ τὴν ἀνισότητα αὐτῆς ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης· καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπιψηφισθῇ νόμος περιέχων ὅλας τὰς ἀσφαλείας καὶ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῶν γεωργῶν καὶ τῶν φορολογουμένων, ὅταν ἡ δεκάτη ἔχῃ αὐτὸ τὸ κύριον ἐλάττωμα, ὅτι παρεμποδίζει τὴν καλλιέργειαν, τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας, ὅτι φορολογεῖ τὰς ἀγόνους γαίας περισσότερον ἀπὸ τὰς εὐφόρους....

§150ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑπόθεσις ἀνυπόστατος.

§151ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πλανῶμαι ὕστερον ἀπό τινας ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι ἁπλουστάτη· ὅταν εἷς ἀγρὸς παράγῃ 100 κοιλὰ καὶ ἐκ τῶν 100 κοιλῶν τὰ 70 ἰσοδυναμοῦν μὲ τὴν σπορὰν, ἔξοδα καὶ ἄλλας δαπάνας τῆς καλλιεργείας, τί μένει εἰς τὸν γεωργόν; 30· ὅταν εἷς καλὸς ἀγρὸς μὲ 50 κοιλῶν δαπάνην παράγῃ 100, θὰ φορολογήσητε καὶ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον ἀγρὸν μὲ ἑπτὰ κοιλά.....

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σταφὶς πῶς φορολογεῖται; τὸ ἔλαιον πῶς φορολογεῖται; μὲ τὸ ἴδιον μέτρον.

§153ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε, ὅτι τότε ἐπεκράτει καὶ ἐκεῖ τὸ αὐτὸ σύστημα. Τὴν ἀνισότητα λοιπὸν τῶν φόρων τὴν ἔχετε ἐπίσης διὰ τῆς φορολογίας τῶν βοῶν, καὶ τὴν ἔχετε ποικίλην, διότι ἔχετε τὴν ἀνισότητα καὶ τῆς γῆς καὶ αὐτοῦ τοῦ ὀργάνου, τὸ ὁποῖον φορολογεῖτε· ἔχετε διπλῆν τὴν ἀνισότητα. Ἐν πρώτοις τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ βοῦς τῆς φθιώτιδος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν κάμῃ ὁ βοῦς, ὁ ὄνος τῆς Γόρτυνος, καὶ ἐν τούτοις τὸν βοῦν τὸν ἰσχυρὸν τῆς φθιώτιδος τὸν φορολογεῖτε μὲ τὴν αὐτὴν φορολογικὴν μονάδα, μὲ τὴν ὁποίαν φορολογεῖτε τὸ ὀνάριον τῆς Γόρτυνος. Σᾶς ἐρωτῶ, ὁ βοῦς ὁ ἀροτριῶν τὴν αὐτὴν ἐργασίαν θὰ κάμῃ μὲ τὸν ὄνον; ἔχετε λοιπὸν πρῶτον τὴν ἀνισότητα εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου, ἔχετε δεύτερον τὴν ἀνισότητα ἐπὶ τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖτε, διότι ἡ γῆ εἶναι κεφάλαιον ἀνίσου δυνάμεως, καὶ ὅμως διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ φορολογεῖτε τὰς ἀνίσους αὐτὰς δυνάμεις μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον. Ἀλλ’ ἔχει καὶ πολλὰς ἄλλας ἀνισότητας, διότι ὁ ἵππος, ὁ ὄνος, ὁ ἡμίονος δὲν εἶναι προωρισμένοι μόνον διὰ τὴν ἄροσιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας βιωτικὰς χρείας, καὶ ὅμως τὸν ἵππον τὸν ἰδικόν μου, τῆς ἁμάξης, τὸν ἵππον τοῦ πλουσίου, τὸν ἵππον, ὁ ὁποῖος παράγει τόσα, τὸν φορολογεῖτε μὲ μίαν δραχμήν, καὶ τὸν ἵππον τοῦ γεωργοῦ τοῦ πτωχοῦ, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεται διὰ νὰ αὐλακώσῃ τὴν γῆν, τὸν φορολογεῖτε μὲ 15 δραχμάς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αἱ ἀνισότητες, τὰς ὁποίας σᾶς εἶπον· διὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς ἐπιβάλλετε πολλάκις διπλῆν τὴν φορολογίαν· ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας ὁ βοῦς ὁ ἀροτριῶν δὲν χρησιμεύει εἰς παραγωγὴν δημητριακῶν καρπῶν· εἰς τὸν δῆμον λ.χ. τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ὁ βοῦς χρησιμεύει νὰ ἀροτριᾷ τοὺς ἐλαιῶνας· τώρα ὁ βοῦς ἐκεῖνος κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀρκεῖ, ὅτι χρησιμεύει πρὸς ἄροσιν, καὶ θὰ πληρώσῃ διὰ τοῦτο τὸν φόρον· λοιπὸν, ὁ κύριος τῆς ἐλαιοφυτείας, ὅστις, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, εἶναι λίαν βεβαρυμένος μὲ τὸν φόρον, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ καὶ φόρον πρόσθετον διὰ τὸν βοῦν, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεται πρὸς καλλιέργειαν τῆς ἐλαιοφυτείας. Βλέπετε λοιπὸν πόσας ἀνισότητας ποικίλας παρουσιάζει ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει τὸ προτεινόμενον σύστημα. Ἰδίως δὲ, ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι ὁ φόρος, ὡς ἐπιβάλλεται, θὰ βαρύνῃ πρὸ πάντων καὶ κυρίως τὰς πτωχὰς τάξεις, θὰ βαρύνῃ πρὸ πάντων τὸν γεωργὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸν βοῦν του καὶ τῷ χρησιμεύει εἰς ἄροσιν τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει. Τὸν μεγαλοκτηματίαν ὅμως, ὁ ὁποῖος καλλιεργεῖ διὰ ξένων βοῶν, ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ὁ καλλιεργητὴς νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ τὸν ἐπιβαρύνῃ, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ ποτὲ χρῆσις τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος τῶν βοῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναλογίαν ἐπὶ τοῦ φόρου ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας θὰ καλλιεργήσῃ· ὁ μέγας ἰδιοκτήτης ὁ διὰ ξένων βοῶν καλλιεργῶν τοὺς ἀγρούς του δὲν θὰ καταβάλῃ φόρον. Ἄλλως τε, καὶ ὁ μέσος ὅρος, τὸν ὁποῖον καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, ὁ μέσος ὅρος τῆς παραγωγῆς ἑκάστου χωρίου δὲν εἶναι πάντοτε ἀναγκαία προϋπόθεσις τῆς παραγωγῆς τῶν βοῶν τοῦ χωρίου· ἔχω πληροφορίας, ὅτι ὑπάρχουσι χωρία, εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται ἡ καλλιέργεια διὰ βοῶν γειτονευόντων χωρίων· τότε ποῖον ἄτοπον θὰ ἔχετε; Ὑποθέσατε χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχετε πέντε ζεύγη βοῶν, καὶ ὅμως διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν βοῶν τοῦ γειτονεύοντος χωρίου παράγεται ἐκ τοῦ χωρίου ἐκείνου ποσὸν κοιλῶν 5–10 χιλιάδων· τί θὰ ἔχετε τότε; θὰ ἔχετε τὰ 5 ζεύγη τῶν βοῶν, τὰ φορολογούμενα εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖνο, φορολογούμενα οὐχὶ πρὸς 5 δραχμὰς, ἀλλὰ πρὸς 15. Καὶ ἂν λοιπὸν διὰ συνδρομῆς βοῶν ξένου χωρίου γείνῃ παραγωγὴ, πάλιν ὁ φόρος θὰ αὐξάνῃ, διότι κατὰ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ παραγωγὴ τοῦ χωρίου τούτου. Θὰ ἦτο ὀρθὸν, ἂν πάντοτε ἡ παραγωγὴ ἑνὸς χωρίου ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς παραγωγῆς τῶν βοῶν τοῦ χωρίου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Μετὰ τὰ ἄτοπα ταῦτα ἔρχονται, κύριοι, αἱ δυσχέρειαι αἱ μέγισται διὰ τοὺς δημοτικοὺς φόρους· κατὰ τὸ σχέδιον οἱ δημοτικοὶ φόροι βαρύνουν τοὺς βόας τοῦ δήμου· ἀλλὰ, κύριοι, ἡ ἀναλογία θὰ ἦναι φοβερὰ, θὰ ἔχετε, ἂν ἀκολουθήσητε τὴν μέθοδον αὐτὴν, φορολογίαν δημοτικὴν πολλάκις ἀνωτέραν τοῦ δημοσίου· ὁ κ. Ζάνος, ὅστις εἶναι συνάδελφος ἡμῶν, γνωστὸς διὰ τὴν ἀκρίβειαν καὶ εἰλικρίνειαν τῶν ἰδεῶν του, μᾶς ἐβεβαίου, ὅτι ὑπάρχουν δῆμοι ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει, ὅπου δὲν ὑπάρχουν παρὰ 4–5 ζεύγη βοῶν· τώρα, ἂν ὁ δημοτικὸς φόρος ἀναβαίνῃ εἰς 1000 δραχμὰς, τότε τὸν φόρον αὐτὸν τῶν 1000 δραχμῶν θὰ τὸν ἐπιβάλετε εἰς τὰ πέντε ταῦτα ζεύγη τῶν βοῶν· ἄλλως τε, κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ συνεπάγεται δηλώσεις, ἀριθμήσεις, δίκας· ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ζώου εἶναι ὄχι μόνον ὑποχρεωμένος εἰς τὴν δήλωσιν περὶ μεταβιβάσεως τοῦ ζώου, ἀλλὰ καὶ εἰς δηλώσεις εἰς τὸν φορολογικὸν κατάλογον, καὶ συνέπεια τῆς δηλώσεως εἶναι ἡ ἀπαρίθμησις. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, σκεφθεὶς περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἰδοὺ τί περὶ ἀπαριθμητῶν μᾶς ἐξέθεσε κατὰ τὸ 1875 ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν: «Ἔφριξα, γράφει, ἐκ τῶν ἀσχημιῶν, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς θέσεώς μου ἀντελήφθην. Δὲν ὑπάρχει κτηνοτρόφος, ὅστις νὰ μὴν ὑπέκρυψεν ἢ νὰ μὴ κατηγορήθη, ὅτι ὑπέκρυψε ζῶα, οὐδὲ ἔμεινεν ἀπαριθμητὴς, τὸν ὁποῖον νὰ μὴ κατηγορήσω ἐπὶ καταπιέσει ἢ ἀπιστίᾳ· χάριν ἀκριβεστέρας διεξαγωγῆς τῶν ἀπαριθμήσεων, ἀνέθεσα ταύτας εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους καὶ ἄλλους ὑπαλλήλους, ἀλλὰ καὶ τούτων ὀλίγων αἱ πράξεις ἔμειναν ἀπρόσβλητοι.» Εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν ὑπαλλήλων θὰ παραδώσητε, κύριοι, τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου, ὑπαλλήλων, οἵτινες, εὔχομαι νὰ ψευσθῶ, ἀλλ’ ἀείποτε θὰ διορίζωνται τῇ συστάσει τῶν πολιτευομένων. Ἀποτέλεσμα δὲ τῆς τοιαύτης ἀπαριθμήσεως θὰ ἦναι, ὅπως ὀρθῶς ἐλέχθη, ἡ μερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσιν οἱ ἀπαριθμηταὶ, νὰ μὴ φορολογῆται, καὶ ἡ ἑτέρα νὰ φορολογῆται. Καὶ ἔχει ἡ ἀπαρίθμησις τῶν ἀροτήρων ζώων ἐλαττώματα χείρονα τῆς τῶν ἄλλων ζώων, διότι ἐπ’ αὐτῆς δὲν ἀρκεῖ τὸ πρωτόκολλον· ὁ ἀπαριθμητὴς, ὅστις θέλει νὰ πιέσῃ τὸν φορολογούμενον, θὰ εὕρῃ εἰς τὸν οἶκόν του ἕνα ἵππον, ἕνα ἡμίονον, ἕνα ὄνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἀροτριᾷ, καὶ θὰ τὸν χαρακτηρίσῃ ὡς ἀροτριῶντα.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀπαρίθμησις δὲν γίνεται ἐτησίως, γίνεται ἅπαξ.

§155ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὔτε θὰ γείνῃ.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον θὰ γείνῃ μόνον ἅπαξ· κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου δὲν θὰ γείνῃ οὔτε ἅπαξ, καὶ θὰ τὸ ἐξηγήσωμεν.

§157ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ λαλήσητε, ἠδυνάμεθα νὰ μάθωμεν τοῦτο, καὶ τότε θὰ παρῃτούμην τῆς παρατηρήσεως. Διὰ τὰ ἐλαττώματα λοιπὸν αὐτὰ τοῦ συστήματος τὰ πολλὰ καὶ τὰ ποικίλα, τὸ σύστημα δὲν ἐγένετο οὐδαμοῦ δεκτὸν εἰς κανὲν Κράτος εὐνομούμενον, καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὰ Κράτη εὑρέθησαν πολλάκις εἰς προγενεστέρας ἐποχὰς εἰς ἣν κατάστασιν εὑρισκόμεθα σήμερον, καὶ τὸ σύστημα ἦτο γνωστὸν ἀπὸ τοῦ 1700, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου, καὶ νομίζω, ὅτι οὐδὲ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀλγερίαν ἰσχύει σήμερον. Ὀλίγοι ἀληθῶς συγγραφεῖς γράφουν περὶ τοῦ συστήματος τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ ἀναγνώσω τεμάχιον ἑνός, ὅστις ὑπηρέτησεν ἐν Ἀλγερίᾳ· εἶναι ὁ κ. Κονδιλιὲ, ὁ ὁποῖος περιέγραψεν ἀκριβέστερον παντὸς ἄλλου τὸ σύστημα αὐτό, καὶ λέγει, ὅτι τὸ εὗρεν ἡ γαλλικὴ κυβέρνησις ἐκεῖ ἰσχύον, ὅτι τῷ ὄντι ἀξιωματικός τις μεταβαίνει εἰς τὰς διαφόρους φυλάς, συνεννοεῖται μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν σκηνιτῶν, συντάσσων ἕνα κατάλογον, εἰς τὸν ὁποῖον σημειοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν κτηνῶν ἑκάστου, καὶ ἀντιστοιχεῖ ὁ φόρος καὶ ἡ παραγωγή. Ἀπὸ τοῦ 1847 ὅμως ἐγένετο μεταβολὴ, καὶ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ζεῦγος τῶν ἀροτήρων βοῶν χρησιμεύει εἰς ὡρισμένην ἔκτασιν γαιῶν, ἥτις ποικίλλεται ἀπὸ 5 hectar μέχρις 20, ὁ φόρος ἐπιβάλλεται συνεπῶς πρὸς τὴν ἔκτασιν ἣν καλλιεργοῦν. Λοιπὸν ἐκεῖ γράφεται ἡ ἔκτασις τῆς γῆς καὶ τὸ ζευγάριον ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Τὸ ζευγάριον βεβαίως δὲν εἶναι γνωστὸν ἐν Εὐρώπῃ ὡς μέτρον, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῆς Εὐρώπης, πρόκειται περὶ τῆς Ἀλγερίας, ὅπου τῷ ὄντι δύναται τὸ ζευγάρι νὰ ἀποτελέσῃ μέτρον ἐκτάσεως γῆς· ὅπως δὲ ὀρθῶς ἐλέχθη, τὸ ζευγάρι ὡς μέτρον ἔχει καταγωγὴν πρὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν Κράτος εὐνομούμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν ἰσχύϊ τὸν φόρον αὐτόν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ψηφίζομεν κατὰ τὸ 1880. Τὴν δεκάτην τὴν εὕρομεν προαιωνίαν, καὶ αἱ δυσκολίαι τὰς ὁποίας παρουσίασαν, ἐμπόδισαν τὴν κατάργησίν της. Ἀλλὰ νὰ ψηφίζωμεν νόμον φορολογικὸν τὸ ἔτος 1880, καὶ ἐνῷ ἔχομεν τόσα ἄλλα συστήματα ἐνώπιον ἡμῶν, νὰ μὴ θέλωμεν οὐδὲ ἓν ἐξ αὐτῶν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ νὰ παραδεχώμεθα ὡς σύστημα τὸ πρὸ ἐτῶν ἰσχύον ἐν Ἀλγερίᾳ, ἔχει, κύριοι, τόσα ἐλαττώματα, ὥστε τῇ ἀληθείᾳ ἀπέναντι αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ προτείνωμεν νὰ καταργηθῇ ἐντελῶς ἡ δεκάτη καὶ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ δυστυχὴς γεωργὸς ἐπί τινα χρόνον, διότι φοβοῦμαι, ὅτι τὸ σύστημά σας θὰ γεννήσῃ μεγαλείτερα παράπονα. Μὴ μᾶς ἐνθουσιοῦν σήμερον αἱ εἰδήσεις ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, διότι αὐταὶ πρὸ πάντων στηρίζονται εἰς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης. Ἐὰν αὔριον ἀρχίσῃ ἡ φορολογία τῶν βοῶν, ὅλας τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας σᾶς εἶπον, θὰ ἰδῆτε πάλιν· φοβοῦμαι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον κηρύττονται ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, μήπως ζητήσουν τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν βοῶν, καὶ ἔχομεν νέα τηλεγραφήματα, καὶ νέας ἐπιτροπάς. Μοὶ λέγουν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων· ἀλλ’ ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, σᾶς ἐρωτῶ, διατί νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη; δὲν ἔχει δὲ τὰς αὐτὰς δυσχερείας. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὴν Ἀλγερίαν μόνον, ὅπου ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου εἶναι εὔκολος, διότι ἐπιβάλλεται εἰς τὰ τελωνεῖα, ὁ φόρος εἰς ἄλλα Κράτη εὑρίσκεται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, καὶ ἐν Γαλλίᾳ καλλιεργεῖται καπνὸς, καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ, καὶ ἐν Ἀμερικῇ· καὶ ὅμως εἰς ὅλα τὰ Κράτη αὐτὰ ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ βαρύνεται μὲ φόρον. Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ δεχθῆτε τὸ μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὰ πλεῖστα εὐνομούμενα Κράτη, εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν Ἰταλίαν, Ἱσπανίαν, Πορτογαλλίαν, δεχθῆτε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὴν Ῥωσσίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν, σύστημα ἐλαφρὸν, τὸ ὁποῖον κατ’ οὐδὲν βαρύνει τὸν καλλιεργητὴν, καὶ θὰ ἔχητε ἀποτέλεσμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῆτε νὰ διπλασιάζητε τὴν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν σήμερον ζητεῖτε νὰ λάβητε ἀπὸ τοὺς ἀροτῆρας βόας. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐσχάτως 300 ἑκατομμύρια πρόσοδον ἔλαβον ἀπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, εἰς τὴν Αὐστρίαν κατὰ τὸ 1876 ἔλαβον 56 ἑκατομμύρια, εἰς τὴν Ἰταλίαν ἔλαβον 52 ἑκατομμύρια φράγκων, καὶ μόνον ἡ Ἑλλὰς ποιεῖ ἐξαίρεσιν, καὶ ἐπιτρέπομεν εἰς τοὺς ἀρεσκομένους τὸν καπνὸν νὰ καπνίζωσιν ἀφορολόγητοι, πρὸς ζημίαν τῶν δυστυχῶν γεωργῶν. Ἐκτὸς τούτου ἔχετε πρόχειρον ἀκόμη τὸν φόρον τῶν ποτῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει νομοσχέδιον· διατί δὲν τὸ ὑποστηρίζετε; Ἡ Γαλλία λαμβάνει 316 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ φόρου τῶν ποτῶν, ἡ Ῥωσσία 240 ἑκατομμύρια καὶ ἡ Ἀγγλία 30 ἑκατομμύρια φράγκων.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 30 ἑκατομμύρια λιρῶν; Ὄχι, ὀκτὼ ἑκατομμύρια ἀρκετὰ εἶναι καὶ αὐτά.

§159ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μήπως, κύριοι, δὲν ἔχετε ἄλλους φόρους ἰσχύοντας εἰς ἄλλα Κράτη; Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε τὴν ἀρχὴν καὶ εἰσάγει τὰ droits de encristement. Τὸ δικαίωμα τῶν μεταγραφῶν καὶ ἐπὶ τῶν νομικῶν πράξεων ἐν γένει εἶναι καλλίτερος κατ’ ἐμὲ φόρος· 500 ἑκατομμύρια εἰσέπραξεν ἐσχάτως ἡ Γαλλία ἀπὸ τὸν φόρον αὐτόν. Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος χθὲς ἔλαβον τὸν κόπον ν’ ἀναγνώσω τοὺς πέντε νόμους τοὺς διέποντας τὸν φόρον αὐτὸν εἰς τὴν Γαλλίαν, νομίζω, ὅτι, ἐὰν εἰσάξωμεν τὸν φόρον αὐτὸν, θὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου· πῶς; ἐκεῖ ὅλαι σχεδὸν αἱ νομικαὶ πράξεις, ὅλαι αἱ μεταβιβάσεις δικαίων, αἱ διαμαρτυρίαι συναλλαγμάτων, αἱ πτωχεύσεις, οἱ δημόσιοι πλειστηριασμοὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταγραφῶσι, καὶ ἐπιβάλλεται τέλος. Δὲν εἶναι ἀληθὲς λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν φόρους, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν, χωρὶς κατ’ οὐδὲν νὰ βαρύνωμεν τὴν γῆν· μάλιστα πρέπει χάριν τῆς κτηματικῆς τάξεως τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν σύστημα νὰ ῥυθμισθῇ καταλληλότερον. Δὲν ὑπάρχει Κράτος, ὅπερ παρουσιάζει αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀμέσων πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους· διατί σήμερον οἱ ἄμεσοι φόροι νὰ ἐξισῶνται πρὸς τοὺς ἐμμέσους; Καὶ ὅμως ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ ἀναλογία εἶναι ἓν πρὸς πέντε καὶ ἓν πρὸς ἕξ. Ἰδοὺ διατί οἱ ἐν Ἑλλάδι φόροι εἶναι δυσβάστακτοι, ὥστε βαρύνουν κυρίως τὰς ἀπόρους τάξεις. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους καὶ ἐὰν δὲν θέλωμεν αὐτοὺς τοὺς φόρους, πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀνεύρῃ, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς εἶναι σύστημα, ὅπερ στηρίζεται εἰς βάσιν δικαιολογητικήν. Σᾶς βεβαιῶ καὶ σᾶς εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου, δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν παντάπασι πολιτικὴν ἀπόχρωσιν· ἀποτείνομαι πρὸ πάντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ βασανίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐπίσης τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως δέχεται ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, δέχεται τὰς δηλώσεις· ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἀντὶ αἱ δηλώσεις καὶ ὁ φόρος νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸ ὄργανον, τὸν βοῦν, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν γῆν. Ἀλλ’ ἔχει τὴν δυσχέρειαν, λέγουν, ὅτι ἡ καταμέτρησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀκριβῶς. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, οὓς ὑπέβαλε χθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, στηριζόμενος εἰς ἐπισήμους πίνακας, τὸ ποσὸν τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν κατ’ ἔτος ἀναβαίνει εἰς 3,300,000 στρεμμάτων, νομίζω.

§160ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐννοεῖ τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν.

§161ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι αὗται ἀναβαίνουν εἰς 9 ἑκατομμύρια. Ἐὰν ἐπιβάλωμεν φόρον 50 λεπτῶν κατὰ μέσον ὅρον ἐπὶ ἑκάστου στρέμματος καλλιεργουμένου, τροποποιεῖται κατὰ τοῦτο τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, θὰ ἔχωμεν δὲ ἀσφαλῆ πρόσοδον 1,500,000 δραχμῶν.

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔχουν ὅλαι αἱ γαῖαι τὴν αὐτὴν ἀξίαν.

§163ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως θὰ ἔχητε τάξεις· λαμβάνω ὅμως τὸν μέσον ὅρον.

§164ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ διαιρεθῇ εἰς τάξεις;

§165ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κάθε σύστημα βεβαίως ἔχει τὰ ἐλαττώματά του, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ἔχετε ἰσχύον καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν παρέχει τὰς ἀνισότητας τοῦ ἄλλου συστήματος τῶν ἀροτήρων βοῶν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀπαράδεκτον, δι’ οὓς λόγους σᾶς εἶπον, ἀπαράδεκτον, διότι δὲν ἔχει δικαιολογητικὴν βάσιν.

§166ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐννοεῖτε δικαιολογητικὴν βάσιν; νὰ μὴ λέγωμεν μόνο λέξεις, χωρὶς ἔννοιαν.

§167ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, ἔχουν αὐτὸν τὸν σκοπὸν, ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται, δηλαδὴ τὸ ζεῦγος τῶν βοῶν, δὲν δύναται νὰ μαρτυρήσῃ τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς, κατὰ συνέπειαν δὲν φορολογεῖται τὸ ἀντικείμενον ἐκεῖνο, ὅπερ σᾶς μαρτυρεῖ πόσην παραγωγὴν ἔχει· λοιπὸν δὲν στηρίζεται εἰς δικαιολογητικὴν βάσιν. Τελειόνων, καί τοι ἀποδεχόμενος τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τροπολογηθείσης καθ’ ὃν τρόπον σᾶς εἶπον, δηλ. περιοριζομένης τῆς φορολογίας τῶν καλλιεργουμένων καὶ ἐσπαρμένων κατὰ τὸ 1880 γαιῶν.

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τὰ 50 λεπτὰ νὰ πληρώνῃ κατὰ στρέμμα καὶ ἡ γῆ, ἥτις παράγει 20 κοιλὰ, καὶ ἡ γῆ, ἥτις παράγει 2 κοιλά; Αὐτὸ εἶναι δικαιολογητικὴ βάσις; αὐτὸ εἶναι ἰσότης; αὐτὸ εἶναι δικαιοσύνη; Σᾶς συγχαίρω.

§169ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ σχέδιον, ἵνα ἀποφύγῃ τὰς δυσκολίας, δέχεται δύο κυρίως τάξεις, διαιρεῖ τὰς γαίας εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς, 60 λεπτὰ αἱ ποτιστικαὶ καὶ 40 αἱ ξηρικαί.

§170ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι ξηρικαὶ, αἱ ὁποῖαι εἶναι καλλίτεραι ἀπὸ ἄλλας ποτιστικάς.

§171ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, θὰ ψηφίσω κατ’ ἀρχὴν τὸ Νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§172Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐν μηνὶ Ἀπριλίῳ καταργοῦμεν τὸν ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς φόρον, ἀποστεροῦμεν τὴν πολιτείαν, διατελοῦσαν ἀναμφισβητήτως ὑπὸ οἰκονομικὴν κρίσιν καὶ καμπτομένην ὑπὸ τὰ βάρη, ἅτινα ἀτυχεῖς περιστάσεις ἐπέβαλον αὐτῇ, προσόδου βεβαίας, προσόδου σταθερᾶς, ἀνερχομένης εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια, καὶ ἀφιέμεθα καὶ ἐκτιθέμεθα τὴν πολιτείαν εἰς τὸ ἀβέβαιον καὶ τὸ ἄδηλον, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι. Καταλείπομεν σύστημα λειτουργοῦν ἀπὸ αἰώνων καὶ σπουδαίως βελτιωθὲν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἀντικαθιστῶμεν αὐτὸ ἐν μηνὶ Ἀπριλίῳ, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτόμως τε καὶ ἀμελετήτως, ἄνευ προπαρασκευαστικῆς τινος ἐργασίας, διὰ συστήματος μονοφανοῦς, οὐδαμοῦ τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης λειτουργοῦντος, βαρβάρου ἑπομένως, μὴ στηριζομένου ἐπὶ βάσεως λογικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς, καὶ ἄγοντος ἡμᾶς εἰς τὴν ἀσυδοσίαν καὶ εἰς καταπιέσεις μείζονας τῶν ἐκ τοῦ ὑφισταμένου συστήματος. Μέγα τῇ ἀληθείᾳ τὸ τόλμημα, λίαν παρακεκινδυνευμένον τὸ πείραμα. Ἐπίκειται τὸ θέρος ἐν ταῖς νήσοις ἤρξατο ἤδη ὁ θερισμός· προσκαλούμεθα, ἵνα παραλάβωμεν πρόσοδον ἀποτελοῦσαν τὸ ⅒ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους. Τίνος ἕνεκα πάντες ὑμεῖς οἱ κληθέντες, ὅπως μεριμνήσητε περὶ τῆς τύχης τοῦ ἔθνους, τίνος ἕνεκα ἀποῤῥίπτετε αὐτήν, τίνος ἕνεκα τρέπεσθε πορείαν δυσχεραίνουσαν τὴν θέσιν τῆς ἀτυχοῦς πατρίδος; Μὴ ἐπὶ τῆς σημαίας τῆς τέως ἀντιπολιτεύσεως ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη ὡς ἀρχή: κατάργησις τῆς ἐγγείου φορολογίας, ἀντικατάστασις αὐτῆς διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου; Μὴ ἐξηγέρθη ὁ λαὸς ἐπὶ τούτῳ καὶ τὰ κύματα τῆς ὀργῆς αὐτοῦ ἐξηγριώθησαν καὶ κατέστησαν ἀπειλητικά; Μή, κύριοι, τὸ σύστημα τῆς δεκάτης μετέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν εἰς μισθολόγιον καὶ συνταξιολόγιον καὶ κατέστησεν ἡμᾶς ἀνικάνους περὶ τὰ ἔργα, καὶ κατεδίκασε τὸν τόπον εἰς τὸ νὰ κυλίηται ἐντὸς ἑνὸς ἀδιεξόδου ἐλαττωματικοῦ κύκλου, καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ἡμῶν τὸ στέμμα τῆς ἐπὶ τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικῶν λαῶν ἡγεμονίας; Μὴ τὸ σύστημα αὐτὸ καθίστησιν ἀδύνατον τὴν λύσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, τρέπει καὶ πάλιν εἰς φυγὴν τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν, ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν νέα ἐγκυμονοῦνται ἐν τῇ Ἀνατολῇ πράγματα......(γέλως) — Μὴ γελᾶτε, κύριοι, διότι θὰ ἔλθῃ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ χύσητε πικρὰ δάκρυα — καὶ διαιρεῖ ἡμᾶς εἰς δύω ἐχθρικὰ στρατόπεδα;

§173ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς δεκαπέντε.

§174ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι δεκαπέντε. Τίνος λοιπὸν ἕνεκα ἡ μεγάλη αὕτη σπουδὴ περὶ τὴν κατάργησιν τῆς φορολογίας, ἀναγκαίας διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ πρὸς ἀποσόβησιν παντὸς ἐνδεχομένου, κατάργησιν ἄγουσαν εἰς τὴν ἐντελῆ καταστροφὴν τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν οἰκοδομήματος καὶ ἐπιπροσθέτουσαν ἐρείπια ἐπὶ ἐρειπίων; Δεινὸν καὶ λυπηρὸν, ἀλλὰ καὶ ἅμα ἄσκοπον καὶ περιττὸν εἰπεῖν. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὸ πραγματικὸν ζήτημα. Τίποτε δικαιότερον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἢ τὸ ἀποδίδειν μέρος τῶν προϊόντων, ἅτινα παράγει τὸ πάτριον ἔδαφος εἰς τὴν πολιτείαν, ἀποστολὴν ἔχουσαν τὸ ὑπερασπίζειν αὐτὸ κατὰ παντὸς ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐπιτελεῖν τὰ καθήκοντα, μεθ’ ὧν τὸ ἔθνος βαρύνει αὐτήν. Ὅθεν κατ’ ἀρχὴν ἡ ἔγγειος φορολογία δὲν ἔχει τίποτε τὸ ἄδικον. Κατακρίνονται δὲ ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν ἐγγείῳ φορολογίᾳ, καὶ δικαίως, δύω τινὰ, ὁ τρόπος τῆς ἐκτιμήσεως τῆς φορολογητέας προσόδου καὶ ἡ διὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ εἴσπραξις αὐτοῦ. Τὰ δύω ταῦτα εἰσὶν ἀναντιῤῥήτως καίρια, καὶ διὰ τοῦτο δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ἀντικαταστάσεως τῆς φορολογίας ταύτης διά τινος ἄλλης κρείσσονος καὶ ὀλιγώτερον ἐλαττωματικῆς. Ἡ δὲ σήμερον προτεινομένη κατάργησις προτείνεται ἐν οὐ δέοντι καὶ ἄγει εἰς ἀποτελέσματα λυπηρὰ, ἐπαυξάνει τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ ἐφόβιζεν ἡμᾶς μόνον ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει διατελοῦντας, ὡς φαίνεται, δι’ ὅπερ πολὺ λυποῦμαι. Εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ζαΐμης, ὅταν ἐξέφρασε τὴν μεταμέλειάν του, διότι ὑπεστήριξε τὸ Νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν 60,000,000. Ἐπέστη ἴσως στιγμὴ, καθ’ ἣν καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος θὰ μεταμεληθῇ ἐπὶ τούτῳ, διότι, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ δάνειον, οὐδέποτε ἤθελε Κυβέρνησις προβῆ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μέγα ἀδίκημα καὶ πολιτικὸν καὶ διοικητικόν. Δὲν ἀντιλέγω, κύριοι, εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐπαράτου συστήματος, καθ’ ὑμᾶς, τῆς ἐγγείου φορολογίας· νὰ καταργηθῇ, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου ἧττον ἐλαττωματικοῦ. Φέρε ἤδη ἐξετάσωμεν καὶ κρίνωμεν περὶ τοῦ προτεινομένου συστήματος ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ σύστημα τὸ ὑφιστάμενον. Κατὰ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα, κύριοι, πρόκειται νὰ φορολογήσωμεν τὰ προϊόντα τῆς γῆς, τὴν ἔγγειον περιουσίαν, λαμβάνοντες τὸν φόρον καθ’ ἣν στιγμὴν ἀποκόπτονται οἱ καρποὶ ἐκ τῆς γῆς. Εἶναι λοιπὸν ἡ φορολογία αὕτη πράγματι ἔγγειος, ἔχει τι τὸ σταθερὸν καὶ βέβαιον, ἔχει τι τὸ ἀκίνητον, κατὰ δὲ τὸ προτεινόμενον σύστημα, πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῶν κτηνῶν, ἐπὶ κινητοῦ πράγματος, καὶ διὰ τοῦτο ὁ φόρος ἔχει τι τὸ μεταβλητὸν, τὸ κινητὸν, τὸ ἀβέβαιον· ἐκλείπει ἡ κυριωτέρα βάσις τῆς ἐγγείου φορολογίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι ἡ κυρία κρηπὶς παντὸς οἰκονομικοῦ συστήματος, μάλιστα ἐν εὐκράτοις κλίμασιν, ὡς εἶναι τὸ κλῖμα τῆς ὡραίας ἡμῶν πατρίδος. Ἐν τοῖς κλίμασι τοῖς εὐκράτοις βάσις τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἔγγειος φορολογία, καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ γεωργία διατελῇ εἰς τὰ σπάργανα αὐτῆς. Ἀναπτύξατε τὴν γεωργίαν, συντρέξατε αὐτὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξίν της διὰ μέσων συγκοινωνίας, καὶ τότε θέλετε ἴδει ὁποῖα μέσα δύναται αὕτη νὰ χορηγήσῃ παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν πολιτείαν. Κύριοι, κατὰ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα ὁ φόρος ὁ ἔγγειος προσδιορίζεται μετ’ ἀριθμητικῆς ἀκριβείας, διότι ἔχετε ἀκριβῶς ὡρισμένον τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου λαμβάνετε τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγκαιοῖ διὰ τὸ ἔθνος· ἀλλὰ κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα ὁ προσδιορισμὸς τῆς προσόδου εἶναι ὅλως αὐθαίρετος. Ἡ βάσις τοῦ ὑφισταμένου συστήματος εἶναι λογική· ἔχετε ὡρισμένην περιουσίαν, ὡρισμένην πρόσοδον, καὶ λαμβάνετε ὡρισμένον ποσοστὸν ἐκ παντὸς καρποῦ, ὅστις παρήχθη· ὁ φόρος εἶναι ἴσος, διότι τὸν αὐτὸν φόρον θὰ λάβητε παρὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ἡ βάσις ὅμως τοῦ καινοφανοῦς συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνεται, εἶναι ὅλως διόλου παράλογος, διότι πρόκειται νὰ ὁρίσητε τὴν φορολογητέαν περιουσίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως τῆς παραγωγῆς ὁλοκλήρου χωρίου, ἀποτελουμένης ἐκ γαιῶν διαφόρου ποιότητος, ἐκ γαιῶν ποτιστικῶν καὶ μὴ, καὶ εἰς κτήνη διαφόρου ἀνίσου παραγωγικῆς δυνάμεως. Ὁποία ἄβυσσος ἀνισότητος! Ὁποία ἀδικήματα δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῇ τοιαύτη ἐκτιμήσει τῆς φορολογητέας περιουσίας! Προσέξατε, κύριοι, δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ ἰδεῶν μὴ ἐχουσῶν τι τὸ πρακτικὸν, οὐδὲ πρόκειται σήμερον νὰ ἐπιτελέσω πρᾶξιν πολιτικὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶναι προϊόν καὶ τῆς ἰδικῆς μου ψήφου· ἀνήκω εἰς τὰς τάξεις τῆς τέως ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν συμπολιτεύσεως, καὶ μετὰ λύπης ἀναγκαζόμενος, θέλω ἀποχωρήσει ἀπ’ αὐτῆς. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑφιστάμενον, δὲν φορολογεῖται ποτὲ ὁ μὴ παράγων, δὲν φορολογεῖται ὁ ἐξ ἀνωτέρας δυνάμεως ἀπολέσας τοὺς καρποὺς τῶν κόπων του· ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ καθιερώσητε σήμερον, καὶ αὐτὸς ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἐργασθῇ, καὶ αὐτὸς ὁ ἀπολέσας τοὺς καρπούς του φορολογεῖται. Ὁποῖον μέγεθος ἀδικημάτων πρόκειται διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ νὰ καθιερώσητε;

§175Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πέντε δραχμάς.

§176ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ δὲν γνωρίζετε, ὅτι αἱ 5 δραχμαὶ διὰ χωρικόν, τοῦ ὁποίου κατεστράφη ὁ καρπὸς, 5 δραχμαὶ εἶναι τὸ πᾶν τῆς περιουσίας του; Κύριοι, κατὰ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα, ἡ μεγάλη καταπίεσις ἐξασκεῖται διὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ, ἡ βεβαίωσις δὲν παρουσιάζει μέσα καταπιέσεως, ἡ παρέμβασις τοῦ ἐνοικιαστοῦ φέρει τὰς καταπιέσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν, ὡς ἐλπίζω, ἡ νέα Κυβέρνησις δυνηθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ὑπόσχεσιν τῆς τέως ἀντιπολιτιτεύσεως περὶ ἀγαθῆς καὶ ἀμερολήπτου διοικήσεως, ἡ καταπίεσις τῶν ἐνοικιαστῶν θὰ ἐκλείψῃ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα, θὰ καθιερώσητε διαδικασίαν πολύπλοκον, ἥτις θὰ δώσῃ χώραν εἰς μυρίας ὅσας καταπιέσεις. Ἐγένετο ἢ δὲν ἐγένετο σπορά; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τὸ ζῶον ἀσθενές; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τὸ ζῶον ἀροτήρ; Μετεβιβάσθη ἢ δὲν μετεβιβάσθη ἡ ἰδιοκτησία; Μόνη ἡ περὶ τὰ τοιαῦτα διαδικασία ἀρκεῖ, ἵνα φέρῃ εἰς τὴν καταστροφὴν τὸν πτωχὸν γεωργὸν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ καθιερωθῇ τὸ εὐεργετικὸν καθ’ ἡμᾶς τοῦτο σύστημα. Κύριοι, κατὰ τὸ ὑφιστάμενον σύστημα ὁ φόρος εἰσπράττεται καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ φορολογούμενος ἔχει καὶ πρόχειρα τὰ μέσα πρὸς ἀπότισιν αὐτοῦ. Ὅταν ἀποκόπτῃ τοὺς καρποὺς, προσέρχεται τὸ Ἔθνος καὶ λέγει: δός μοι τὸ ἀνάλογον· ἐνῷ τοὐναντίον συμβαίνει κατὰ τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα.

§177ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐξ ἀριστερῶν). Κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν.

§178ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι. Ἡ κατάργησις τοῦ ἐγγείου φόρου θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλα ὀλέθρια ἀποτελέσματα, θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ ἀδιοίκητον τῶν δήμων, καὶ ἰδίως τῶν νησιωτικῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ κυριωτέρα πρόσοδος ἦτο ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου· κατὰ τὸ ὑμέτερον σύστημα, δὲν θὰ δύνανται πλέον οἱ δῆμοι οὗτοι νὰ ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς διοικήσεως. Εἰς τὴν Ἠπειρωτικὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς μέρη τινὰ τῆς Πελοποννήσου ἴσως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσιν οἱ δῆμοι ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν κτηνῶν φόρου ποσοστόν τι, ἀλλ’ εἰς τὰς νήσους καταργεῖται πᾶσα δημοτικὴ πρόσοδος, διότι ἐν ταῖς νήσοις ἡ γῆ καλλιεργεῖται οὐχὶ διὰ βοῶν ἢ ἄλλων κτηνῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀξίνης. Κύριοι, δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον, ἵνα μὴ ἐπαναλάβω ὅσα καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ εἶπον ἐντριβέστεροι περὶ τὰ οἰκονομικά. Τὰ λεχθέντα δ’ ὑπὸ τούτων καὶ αἱ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαι ὀλίγαι παρατηρήσεις ἀρκοῦσι, νομίζω, ἵν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα εἶναι μᾶλλον τοῦ ὑφισταμένου ἐλαττωματικὸν, ὅτι θὰ ἦναι ἀσυγχώρητον ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ἐγγείου φορολογίας καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῆς διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος, διότι, καθὼς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ συνετὸς καὶ πεπειραμένος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τοῦτο καὶ μόνον, τὴν ἐπαύξησιν τοῦ ἐλλείμματος. Αἱ προθεσμίαι, μεθ’ ὧν περιβάλλεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου, εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἀδύνατος καθίσταται ἡ ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου ἐκτέλεσις αὐτοῦ· ἀδύνατον οὐχὶ 1,000,000, οὐχὶ 500,000, ἀλλὰ καὶ 100,000 νὰ δυνηθῆτε νὰ εἰσπράξητε (θόρυβος). Γνωρίζετε κατὰ τίνα τρόπον ἐκτελοῦνται οἱ νόμοι· δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ κάμητε τὴν δέουσαν ἀπαρίθμησιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς παραγωγῆς τῶν διαφόρων χωρίων, χωρὶς νὰ προκαλέσητε παράπονα. Ἀναθέτετε εἰς ἓν δικαστήριον τὴν ἐκδίκασιν τῶν παραπόνων 200,000 φορολουμένων, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ; οὔτε ἐντὸς τοῦ ἔτους ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ ὁριστικῶς δεδικασμένον κατάλογον. Ἡ παραδοχὴ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ ἔχῃ ὡς ἄμεσον, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτέλεσμα μόνον τὸ ἔλλειμμα, καὶ τὸ λυπηρὸν εἶναι, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἔλλειμμα, ἀφοῦ ὑποβάλωμεν τὸν φορολογούμενον εἰς οὐ μικρὰς καταπιέσεις. Ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐπιτρέπει νὰ προερχώμεθα εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Μὴ προτρέχωμεν, κ. Πρωθυπουργὲ, μὴ προτρέχωμεν, κύριοι Βουλευταί! οἱ παρόντες καιροὶ δὲν εἶναι καιροὶ ἐπιτρέποντες πειράματα, εἶναι καιροὶ τρικυμιῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν, κατὰ τοὺς ὁποίους πᾶσα ἔμφρων καὶ πεπειραμένη Κυβέρνησις δὲν ἀποβάλλει τοῦ σκάφους τῆς πολιτείας τὸ ἀναγκαῖον ἕρμα, ἀλλὰ προσθέτει καὶ ἐν ἀνάγκῃ, ὅπως τακτικώτερον καὶ ἀσφαλέστερον τὸν πλοῦν καταστήσῃ. Δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἐπαράτου, καθὼς τὴν ὠνόμασαν, δεκάτης, ἥτις ἤδη δὲν ὑφίσταται, ἐπιθυμῶ τὴν κατάργησιν αὐτῆς, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Τὸ πρὸς τὴν πολιτείαν καθῆκον ἐπιβάλλει ἡμῖν, ἵνα διατηρήσωμεν τὴν ἔγγειον φορολογίαν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, νὰ τροποποιήσωμεν δ’ αὐτὴν καὶ νὰ μεταβάλωμεν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ἐπιὸν ἔτος 1881, παραδεχόμενοι εἴτε τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἴτε τὸ σύστημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Παραδέχομαι ἐν τοιαύτῃ περιστάσει εἴτε τὸ ἓν, εἴτε τὸ ἕτερον, διότι θὰ ἦναι Νομοσχέδια προπαρασκευαστικά. Ἐκ τῆς πείρας θὰ ὁδηγηθῶμεν τότε ἂν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἐπιτυχῶς καὶ ν’ ἀποδώσωσι προσόδους ἱκανοποιούσας, καὶ κατὰ πόσον, τὴν κατάργησιν τῆς ἐγγείου φορολογίας. Ὅταν ὅμως πρόκηται, ἀμελετήτως καὶ ἀπερισκέπτως βαδίζοντες, ν’ αὐξήσωμεν μόνον τὸ χάσμα τῆς χρεωκοπίας, τῶν ἐλλειμμάτων, ἡ φρόνησις ἐπιβάλλει τὴν ἀποχήν. Κύριοι, δὲν ἄγομαι εἰς τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἐκ πείσματος ἢ ἐξ ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον ἐκ τῆς ἰδιοτρόπου, καθὼς εἶπεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ἰδιότητος, ἣν ἔχω νὰ θεωρῶ πᾶν ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνδέεται μετὰ σπουδαίων συμφερόντων τῆς πατρίδος, ὡς ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ πράξω πᾶν τὸ κατὰ δύναμιν, ὅπως λάβῃ τὴν συμφέρουσαν τῇ πατρίδι λύσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου. Καταβιβάσατε τὸν φόρον εἰς 5 καὶ 4%, ἀλλὰ μὴ καταργῆτε σύστημα πρὸ πολλοῦ λειτουργοῦν καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἔχητε πάντοτε μίαν βεβαίαν πρόσοδον· ψηφίσατε δὲ συνάμα καὶ ὅλους τοὺς προσθέτους φόρους, οὓς προτείνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ Νομοσχεδίων ὅσα παρουσίασε. Δέον, κύριοι, νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι αἱ λυπηραὶ τῆς πατρίδος περιστάσεις ὄχι μόνον δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἐλάττωσιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν νὰ ἐξεύρωμεν καὶ νέους, ὅπως δυνηθῶμεν διὰ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ νὰ ἐπιτελέσωμεν ὅ,τι τὸ καθῆκον ἐπιβάλλει ἡμῖν καὶ ὅ,τι τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ.

§179ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Νὰ προστεθῇ εἰς τὴν πρώτην παράγραφον εἰς τὸ τέλος «καὶ τῶν γρασιδίων».

§180ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχει δίκαιον εἰς αὐτό.

§181ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Διότι φρονῶ, ὅτι μὲ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη καλλιεργοῦνται καὶ τὰ γρασίδια. Ὑπάρχουσι δὲ ἄνθρωποι, οἵτινες ἔχουν ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλὰ δὲν καλλιεργοῦν παρὰ γρασίδια. Αὐτοὶ λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ πληρώνουν καὶ διὰ τὰ κτήνη καὶ διὰ τὰ γρασίδια.

§182ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ παρατήρησις. Γίνεται δεκτὸν τὸ Νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς δευτέραν συζήτησιν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς 9 τὸ πρωΐ θὰ συνεδριάσωμεν, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8¼ μ. μ.)