1880.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89

τῆς 18 Μαρτίου 1880.

(Τρίτη.)

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Σπάρτης Θ. Γκικόπουλος παραπονεῖται ὅτι, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐνοικίασε διὰ Νομαρχιακὸν κατάστημα τὴν οἰκίαν του, διαπραγματεύεται ἤδη ν’ ἀγοράσῃ ἄλλην οἰκίαν. Ἡ δὲ Πηνελόπη Λασκαράκη ζητεῖ περίθαλψιν διὰ τὰς ἐκδουλεύσεις τοῦ συζύγου της. Ἀμφότεραι αἱ ἀναφοραὶ αὗται θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Πλὴν τῶν νομοσχεδίων, κύριοι, τῶν ὑποβληθέντων παρὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὁποίων προέτεινα χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἄμεσον συζήτησιν, προτείνω ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ συζητήσῃ καὶ ἕτερα δύο τοιαῦτα νομοσχέδια, τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τελωνιακῶν διατάξεων καὶ τὸ περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἀμφότερα ταῦτα τὰ νομοσχέδια εἶναι ἀναγκαιότατα, τὸ μὲν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τελωνιακῶν διατάξεων ὡς ἐξασφαλίζον τὰ τελωνιακὰ καὶ τὰ κατὰ τὴν διαμετακόμισιν ἰδίως εἰσοδήματα τοῦ δημοσίου, τὸ δ’ ἕτερον ὡς συντελοῦν εἰς τὴν κανονικωτέραν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἐπήνεγκα εἰς τὰ δύω ταῦτα νομοσχέδια τροπολογίας ἀσημάντους, τὰς ὁποίας συνάμα μετ’ αὐτῶν καταθέτω. Ὑποβάλλω προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τοῦ ἐπιστάτου τῆς σμύριδος καὶ τοῦ ἐπιστάτου τῶν ὀρυκτῶν τῆς Μήλου, περιέχον καὶ διατάξεις τινὰς κανονιζούσας τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὀρυκτῶν τῆς Μήλου καὶ Νάξου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῆ.

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἤθελον παρακαλέσει, κ. Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς λίμνης Ζας νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ, εἰ δυνατὸν, ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.

§5Γ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.). Παρακαλῶ, κύριοι, τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχέδιον, ὀφειλόμενον εἰς τὴν πρωτοβουλίαν Βουλευτῶν, περὶ τυποκλοπῆς. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους κκ. Καλλιγᾶν καὶ Δραγούμην. Τὸ ἔργον τοῦτο θεωρεῖται ὡς σπουδαιότατον μέλημα εἰς ἄλλας ἐπικρατείας, παρ’ ἡμῖν δὲ δὲν ὑπάρχει εἷς νόμος προστατεύων τὰ ἔργα τῆς διανοίας, ἐγένοντο δὲ πολλάκις συστάσεις εἰς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις νὰ λάβωσι μέτρα περὶ τῶν ἔργων τούτων. Θὰ παρακαλέσω δὲ νὰ γείνῃ καὶ τροποποίησις τις εἰς τὸ ἄρθρον 6, δηλαδὴ νὰ προστεθῇ, ὅτι «χορηγεῖται ἡ προστασία αὕτη μόνον εἰς τοὺς ὑπηκόους τῶν ἐπικρατειῶν ἐκείνων, ἔνθα παρέχεται τοιαύτη προστασία.» Πλεῖστοι τῶν συγγραφέων τῶν παρ’ ἡμῖν ἀποποιοῦνται νὰ συγγράψωσιν, ἕνεκα τῆς τυποκλοπῆς, ἥτις συμβαίνει ἰδίως ἐν τῇ γείτονι ἐπικρατείᾳ, καὶ ἔσται σπουδαία προστασία παραχωρουμένη εἰς τούτους ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι ὁ μὲν κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε ν’ ἀναγνωσθῶσιν εἰς ά. ἀνάγνωσιν δύω νομοσχέδια, τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τελωνιακῶν διατάξεων καὶ τὸ περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, ὁ κ. δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ λιμένος Ζέας, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὸ νομοσχέδιον περὶ τυποκλοπίας. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὸ περὶ τῆς λίμνης Ζέας νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν χαρίζῃ τὰ οἰκόπεδα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ λέγετε κατὰ τὴν συζήτησιν.

§10Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως σώματος μηχανικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ, καὶ δεύτερον περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ κλάδου τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῆ.— Τὸ ἁρμόδιον τμῆμα ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του περὶ τῆς ἐκλογῆς Σύρου. Θέλει τυπωθῆ.

§12ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ, κ. Πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§14ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀπὸ τὸν προκάτοχον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας ἐν γένει, ἐν ᾧ ὑπάρχει ἄρθρον διορθοῦν ἓν ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς μεγίστας ζημίας κατὰ τὸ παρελθόν. Τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα δὲν ἠδύναντο νὰ πλέωσι μακρὰν τῆς Ἑλλάδος παρὰ ἐντὸς προθεσμίας, μετὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ταξειδεύσωσιν, ἐὰν δὲν ἐπανήρχοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μεταβάλωσι τὰ ναυτιλιακά των ἔγγραφα. Τοῦτο εἰς τοὺς ναυτιλλομένους ἐπροξένησε μεγίστας ζημίας κατὰ τὰ παρελθόντα δύω ἔτη, καθ’ ἃ ἐξηκολούθει ὁ πόλεμος. Ἐπειδὴ δὲ ἦτο φόβος μήπως ἤθελεν ὑπάρξει καὶ πόλεμος μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, καὶ τὰ πλοῖα τότε ἦταν ἠναγκασμένα νὰ μένωσιν εἰς Μασαλίαν, ἢ νὰ ταξειδεύσωσιν εἰς τὸν Ὠκεανόν, παρῆλθεν ἡ προθεσμία, δὲν ἐπετρέπετο δὲ ἡ ἀνανέωσις τῶν ναυτιλιακῶν ἐγγράφων, καὶ ἢ ἔπρεπε νὰ περιφρονήσωσι τὸν νόμον καὶ νὰ ὑποστῶσι τὰς ποινὰς αὐτοῦ, ἢ νὰ μένωσιν ἀργὰ μὲ μεγίστην ζημίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ πρώην ἀνεγνώρισε τὸ σφάλμα τοῦτο καὶ ἐζήτησε διὰ νέου νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπέβαλεν ἐν γένει περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας, νὰ τὸ διορθώσῃ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, νὰ υἱοθετήσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς λίαν κατεπεῖγον, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ ὑφιστάμεθα τὰς αὐτὰς ζημίας.

§15ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Θέλω λάβει ὑπὸ σκέψιν τὸν ἀντικείμενον τοῦτο καὶ θέλω ὑποβάλει τὰς περὶ τούτου μελέτας.

§16ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Προσέτι, ἐπειδὴ μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ, θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐὰν εὐδοκήσῃ ἡ τύχη νὰ μείνητε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πρὸς πολλὴν τιμὴν νὰ διορθώσητε τὸν κακῶς ἔχοντα νόμον περὶ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου, διότι σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὕστερον ἀπὸ 4–5 ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ταμεῖον ἀπομαχικὸν ναυτικὸν καὶ θὰ μείνωσι πολλαὶ χῆραι καὶ πολλὰ ὀρφανὰ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συνδρομῆς. Ἔχει λοιπὸν ἀνάγκην μεγίστης διορθώσεως. Σκεφθῆτε περὶ τούτου ὡρίμως καὶ φέρετε τὸν ἀνάλογον νόμον, ὅπως προληφθῇ τὸ μέγα αὐτὸ δυστύχημα. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ φροντίσῃ, ἵνα ὑποβληθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐὰν θέλωμεν νὰ διορθώσωμεν πράγματι τὸ Πανεπιστήμιον καὶ νὰ προσδιορίσωμεν τὰς δαπάνας ὡρισμένως, διότι παρῆλθε τοσοῦτος χρόνος καὶ δὲν κατορθώθη τοῦτο, μ’ ὅλον ὅτι πολλοὶ προλαβόντες Ὑπουργοὶ τῆς παιδείας, καὶ ὁ μακαρίτης Χρηστόπουλος καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος καὶ ὁ κ. Μίλησης, κατέγειναν εἰς τοῦτο, καὶ πιστεύω, ὅτι εἶναι ἤδη καιρὸς πλέον νὰ προσπαθήσητε νὰ φέρητε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διότι, ὅπως ἔχει τὸ Πανεπιστήμιον, οὔτε οἱ Καθηγηταὶ γνωρίζουσι τί κάμνουσιν, οὔτε οἱ φοιτηταὶ ὠφελοῦνται, καὶ προτιμότερον εἶναι, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου κατάλληλος, νὰ σφαλίσῃ μᾶλλον ἢ νὰ ὑπάρχῃ.

§17ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ λιμένος Ζέας ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα, ἅτινα σχετίζονται μὲ τὴν κατασκευὴν τῆς δεξαμενῆς. Ἐκ τῶν ἐγγράφων ἐκείνων προκύπτει, ὅτι μεταξὺ τοῦ ἀπομαχικοῦ ναυτικοῦ ταμείου, τῆς τραπέζης καὶ τοῦ δήμου Πειραιῶς ἐσχηματίσθη ἑταιρία, ἥτις ἀνεδέχθη νὰ κατασκευάσῃ τὴν δεξαμενὴν ἰδίαις δαπάναις. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν, καὶ λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ σχετίζεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς δεξαμενῆς· ἑπομένως πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ν’ ἀναβληθῇ, ἵνα μελετηθῶσι τὰ ἔγγραφα, διότι ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δεξαμενή.

§18ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα κ. Καραλίβανον, πότε παρουσιάσθη ὁ κίνδυνος τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου;

§19ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. ..................... (θόρυβος).

§20Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς μίαν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὁ κ. Φωτήλας καὶ ἐγὼ εἴχομεν ἀπευθύνει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς ἐπληροφόρησε τότε, ὅτι ἀπεστάλη ἀξιωματικὸς, ἵνα ἐπιθεωρήσῃ τὴν ὁδὸν καὶ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα· ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ ὑπουργικὴ μεταβολὴ, ἡ δ’ ἔκθεσις τοῦ τότε ἀποσταλέντος μηχανικοῦ δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε προσήχθησαν τὰ ἔγγραφα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις ὡς καὶ τὰ ἔγγραφα· εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον.

§22ΡΟΥΦΟΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀφοῦ λέγετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑπεβλήθησαν τὰ ἔγγραφα, εἶχον ὑποβάλει ἄλλην ἐπερώτησιν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπεβλήθησαν προτάσεις περὶ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου τούτου ἐκ μέρους ἑταιριῶν. Ἤθελον δὲ παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ ἡ ἐπαρχία ἣν ἀντιπροσωπεύω καὶ ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἐνδιαφέρεται μεγάλως ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ἔργου τούτου, ἤθελον παρακαλέσει νὰ μᾶς εἴπῃ, ποία εἶναι ἡ γνώμη του καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλω ἐξετάσει τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ θέλω ἀπαντήσει περὶ αὐτοῦ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν.

§24ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὑποβάλλω τροποποίησιν τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν Νόμου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ.

§26ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ, κύριοι, διηγέρθη ἐπιθυμία νὰ ζητήσω πληροφορίας. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ ν’ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πόσοι φυγόδικοι καὶ φυγόποινοι εἶναι εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ἀπὸ πότε εἶναι φυγόδικοι καὶ φυγόποινοι, καὶ διὰ ποίας πράξεις ἔχουν καταδικασθῆ οἱ φυγόποινοι καὶ καταδιώκονται οἱ φυγόδικοι. Αὐτὸ θέλει χρησιμεύσει, ἵνα συγκρίνωμεν τὸ παρελθὸν μὲ τὸ παρόν.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ποῖον παρελθόν; (Θόρυβος.)

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Θέλω ζητήσει πληροφορίας περὶ τούτου καὶ θέλω ὑποβάλει αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν.

§29Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ ἦναι πλήρης ἡ πληροφορία, παρακαλῶ, ὁ κατάλογος νὰ ἦναι ἀπὸ τοῦ 1870.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, κ. Πρόεδρε, δὲν ἠξεύρω ἐὰν συγκατατίθενται νὰ παραβάλωμεν τὴν κατάστασιν αὐτὴν πρὸ τοῦ 1862 καὶ μετὰ τὸ 1862 (Θόρυβος).

§31ΦΩΤΗΛΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Ῥούφου, ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠξίωσε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλεν εἰς Πάτρας τὸν νομομηχανικὸν Κεφαλληνίας πρὸς ἐπιθεώρησιν τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων. Ὁ νομομηχανικὸς Πατρῶν ἐτηλεγράφησεν, ὅτι τὸ ἔργον ἔχει τελειώσει, ὅτι οὐδεμία ἔλλειψις ὑπάρχει, ὅτι αἱ γέφυραι ἔχουσι καλῶς, ἐνῷ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ πληροφορίαι ἃς ἡμεῖς ἔχομεν εἶναι ἐλλιπεῖς. Ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομομηχανικοῦ Κεφαλληνίας, ἥτις εἶναι κατατεθειμένη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐξ αὐτῆς προκύπτει, ὅτι τὰ πλεῖστα παράπονα ἡμῶν εἶναι ἀληθῆ, ὅτι γέφυραί τινες κατεστράφησαν ἢ ἐβλάβησαν σπουδαίως, ὅτι ἐπιχωματώσεις τινὲς κατεστράφησαν ὁλοσχερῶς. Ἡ Βουλὴ, ἀκούσασα ταῦτα, παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸν τότε, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ μηχανικοῦ Σάουτερ καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦ νομομηχανικοῦ τῶν Πατρῶν, ὅστις ἐτηλεγράφησε τἀναντία, ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, εἴτε κατὰ τοῦ ἑνὸς εἴτε κατὰ τοῦ ἄλλου· διότι εἷς ἐκ τῶν δύο ἐτηλεγράφησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πράγματα ὄχι ἀληθῆ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἤκουσε καὶ θέλει πληροφορήσει τὴν Βουλήν.

§33ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μαντινείας ὑπάρχει, κύριοι, λίμνη τις, καλουμένη Τάνια, εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς ὁποίας ζῶσι τρεῖς κοινότητες τοῦ χωρίου Βουνὸ, τοῦ χωρίου Μπερμπάτι καὶ τοῦ χωρίου Ζέλη. Δυνάμει τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς ἡ Κυβέρνησις τοῦ μακαρίτου Βούλγαρη δι’ ἑνὸς διατάγματος ἀπηγόρευσε τὴν δήλωσιν τῶν γαιῶν αὐτῶν, λόγῳ, ὅτι θὰ χρησιμεύσωσι διὰ δημοσίαν ἀνάγκην· ἡ αἰτία ὅμως δὲν ἦτο αὐτὴ, ἀλλ’ ἦτο διὰ νὰ ἀποκλείσῃ ἄλλους κατοίκους τοῦ νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας ταύτας, διότι ὥρμησαν πολλοὶ ἐκ Τριπόλεως νὰ καταλάβωσιν αὐτάς· οὐχ’ ἧττον οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων ἐκείνων ἐδήλωσαν τὰς γαίας ταύτας. Σήμερον ἔλαβον ἓν τηλεγράφημα παρὰ τῶν κατοίκων αὐτῶν, ὅπερ λέγει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὰς γαίας ταύτας νὰ ἐνοικιάσῃ εἰς ἄλλους· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, καὶ πῶς δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο καὶ νὰ καταστραφῶσιν ὁλόκληροι οἰκογένειαι. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ παρακαλῶ, κ. Πρωθυπουργὲ, νὰ τὸ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἀνακαλέσητε τὸ διάταγμα ὅπως μείνουν αἱ γαῖαι εἰς τοὺς κατοίκους τῶν ῥηθέντων χωρίων, οἵτινες καὶ τὰς ἐδήλωσαν.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμπορῶ νὰ ἴδω τὸ τηλεγράφημα;

§35ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἰδού. (Ἐγχειρίζει τῷ κ. Πρωθυπουργῷ τὸ τηλεγράφημα.)

§36ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ πληρωθῇ ἡ δόσις τῶν γαιῶν τῶν δηλωθεισῶν, ἃς διάφοροι κατὰ διαφόρους Ἐπαρχίας καλλιεργηταὶ κατέχουσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ἀδύνατον νὰ πληρώσωσιν οἱ ἀγρόται τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἔχω ἀναφορὰν καὶ τηλεγράφημα ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Ξηροχωρίου, τοῦ χωρίου Αὐγαριᾶς, δι’ ἧς παρακαλοῦν, ὥστε ἡ τελευταία δόσις, εἰς ἣν εἶναι ὑπόχρεοι οἱ κάτοχοι τῶν δημοσίων γαιῶν τῆς Ἐπαρχίας Ξηροχωρίου, νὰ πληρωθῇ κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον, ὅτε εἶναι τ’ ἁλώνια· ἄλλως καὶ τὸ Δημόσιον θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀπορίαν, καὶ καταπιέσεις θέλουσι γείνει κατὰ τῶν δηλωσάντων ἢ κατόχων. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο.

§37Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ἰακωβάτος εἰς μίαν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἠρώτησε τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διατὶ ἐναντίον τοῦ νόμου κατεδιώχθησαν μοναχοί τινες, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἀπήντησεν ἔκτοτε, διότι ἐπῆλθεν ἡ ὑπουργικὴ μεταβολή. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν νῦν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν, καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ καλῶς ὁ νόμος.

§38ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἔπρεπεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς ν’ ἀπαντήσῃ.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τῶν εἰς τὸ Δημόσιον ἐπιβαλλομένων ὅρκων. Ὡς ἐκ τοῦ ἀτελοῦς τῆς νομοθεσίας, ὑφίσταται τὸ Δημόσιον μεγάλας ζημίας· διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ τούτου διακανονίζονται τὰ τοῦ ὅρκου τοῦ δημοσίου διὰ τρόπου, ὅστις ἐμποδίζει τὰς καταχρήσεις, αἵτινες σήμερον λαμβάνουσι χώραν ἐκ μέρους τῶν διαδίκων, οἱ ὁποῖοι, ἐπωφελούμενοι ἐκ τῶν ἀτελειῶν τοῦ νόμου, κατορθώνουσιν, ὥστε τὸ Δημόσιον νὰ καθίσταται ἔκπτωτον τῶν δικαιωμάτων του. Τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου τῶν ζώων διὰ τὸ 1880 ἐδημοσιεύθη. Ἠξεύρετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι νέον· τοιοῦτον εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ παρὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Τὸ μόνον νέον εἶναι ἡ παράτασις τῆς διορίας τῶν δηλώσεων ἀπὸ τῆς 20 Μαρτίου μέχρι τῆς 31ης, καὶ ἐπειδὴ ἡ 20 Μαρτίου ἤδη ἐπίκειται, νομίζω, ὅτι εἶναι ἤδη καλὸν νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§42ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§44ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἱερομνήμων ἐρωτήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων καὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, ἡ δὲ Κυβέρνησις τότε μᾶς ἀπήντησεν, ὅτι εἶχεν ὑπὸ σκέψιν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἔκτοτε παρῆλθεν εἷς μὴν, καὶ οὐδεμία σύμβασις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως κατορθώσωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἐν ταῖς νήσοις κατοικοῦντες νὰ συγκοινωνῶμεν μὲ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ Κράτους. Θὰ παρακαλέσω πολὺ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ τί σκέπτεται ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου τοῦ ἀφορῶντος ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους τὴν συγκοινωνίαν, διότι μετά τινας ἡμέρας καὶ μετὰ τὴν πληθὺν τῶν νομοσχεδίων λήγει ἡ Βουλευτικὴ Σύνοδος χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἐπαναλαμβάνω, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ἐντὸς τῆς αὔριον, τί σκέπτεται περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγνωσις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ 1880. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως τὸ 1. ἄρθρον. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον.

§46ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ 31 Μαρτίου νὰ γείνῃ 10 Ἀπριλίου.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν β ἀνάγνωσιν ἀποφασίζομεν περὶ τούτου. Γίνεται δεκτὸν τὸ 2 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου δι’ ἀναστάσεως καθὼς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§48ΤΙΝΕΣ. Ἡ τροποποίησις ἐγένετο δεκτὴ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.—Ἔχομεν τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κληρώσεως τῶν στρατευσίμων τῶν δήμων τῶν Κυκλάδων καὶ τῶν Σποράδων νήσων ἐν ταῖς Πρωτευούσαις αὐτῶν. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον δι’ ἀναστάσεως εἰς β ἀνάγνωσιν. Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλῶ....

§50Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ζητήματος συναπτομένου στενῶς μὲ τὴν δήλωσιν τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μόλις ἐλθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, βεβαίως δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ μοὶ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων εἶχον ἀνάγκην· ὀφείλω ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν μέριμνάν του ἐπὶ τῆς προκαταβολῆς τῶν μὴ κατόχων, διότι τὸ ζήτημα συνάπτεται μὲ τὰς δηλώσεις καὶ μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1877 αἱ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ μὴ κατόχων, ἠκυρώθησαν· ἐδόθη προθεσμία τις, ἵνα δηλώσωσιν οἱ κάτοχοι, καὶ τότε μετὰ τὴν δήλωσιν τούτων, αἱ δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων ἠκυροῦντο. Κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Νόμου ἐκείνου, ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως τῶν δηλώσεων, αἱ προκαταβολαί, αἵτινες εἶχον γείνει ὑπὸ τῶν μὴ κατόχων ἐπιστρέφονται. Ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν ἔσχον πληροφορίας, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Νόμου αὐτοῦ δὲν ἐπραγματοποιήθη· οἱ μὴ κάτοχοι ὤφειλον νὰ λάβουν τὰς προκαταβολάς των, καὶ ἐνῷ παρῆλθον 2½ ἔτη, οὐδὲν ἔλαβον. Ἐννοεῖτε, ὅτι τοῦτο εἶναι λίαν ἄδικον· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πίστωσις, διότι εἶναι ἄδικον νὰ κατακρατῇ τὸ δημόσιον τὰ χρήματα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ἀμφισβήτησις παρουσιάσθη ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας ὡς πρὸς τὴν ἐπιστροφὴν τῶν προκαταβολῶν, περὶ ὧν ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων. Ἅμα, κύριε Πρόεδρε, ὡς ἐβεβαιώθην, ὅτι γαῖαι δηλωθεῖσαι παρὰ μὴ κατόχων ἐδηλώθησαν μετὰ ταῦτα παρὰ κατόχων, δυνάμει τοῦ Νόμου τοῦ 1877, καὶ ἀπεδείχθη ἐπισήμως, ὅτι εἶναι αὐταὶ ἐκεῖναι αἱ γαῖαι, τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε τὴν ἐπιστροφὴν τῶν προκαταβολῶν εἰς τοὺς μὴ κατόχους δηλωτάς. Ἐγὼ αὐτὸς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1878 καὶ τελευταῖον ἀκόμη διέταξα τὴν ἐπιστροφὴν πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν· μία μόνον ἀμφιβολία ὑπάρχει, καὶ ἐνταῦθα ὑφίσταται ἡ δυσκολία τῆς ἐπιστροφῆς τῶν προκαταβολῶν, ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε αἱ αὐταὶ γαῖαι, αἱ δηλωθεῖσαι παρὰ τῶν μὴ κατόχων καὶ μετὰ ταῦτα δηλωθεῖσαι παρὰ τῶν κατόχων. Ἅμα ἡ ὑπηρεσία βεβαιωθῇ τοῦτο, ἀμέσως διατάσσει τὴν ἐπιστροφὴν τῶν προκαταβολῶν, διότι ῥητῶς ὑπὸ τοῦ νόμου διατάσσεται.

§52Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριοι, πολὺ ὀρθῶς ὡμίλησεν ὁ κ. Ζαΐμης περὶ τῆς ἐπιστροφῆς τῆς προκαταβολῆς τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν. Εἰς τοῦτο θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Ἐκτός, κύριοι, τῆς δηλώσεως τῶν μὴ κατόχων, συνέβησαν εἰς τὴν Τριχωνίαν καὶ εἰς τὰ πέριξ τοῦ Ἀγρινίου καὶ ἄλλα κακὰ κάτοχοι, πληρώσαντες καὶ τὰς τρεῖς δόσεις, ἀπώλεσαν τὰς γαίας των, διότι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ σχηματίσῃ Στρατόπεδον εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ ἀφήρεσε διὰ Β. Διατάγματος τὰς γαίας ἀπὸ τοὺς κατόχους, καὶ ἤδη σχεδὸν τὸ μεσημβρινὸν μέρος τῆς πόλεως εὑρίσκεται εἰς θέσιν λίαν δυσάρεστον, διότι ἀπεκλείσθησαν τὰ ζῷα τῶν κατοίκων, δὲν δύνανται οὗτοι νὰ καλλιεργήσουν τοὺς ἀγρούς των. Πολλοί, ἀφοῦ ἠγόρασαν ἀγρούς, βασισθέντες εἰς ἕνα Νόμον τοῦ Κράτους, ἔκτισαν καὶ ἀπὸ μίαν οἰκίαν, τὴν ὁποίαν τώρα ἀπώλεσαν, δυνάμει τοῦ Β. Διατάγματος περὶ συστάσεως στρατοπέδου εἰς Λεπενοῦν καὶ Ἅγιον Κωνσταντῖνον. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ περὶ αὐτοῦ μίαν πρόνοιαν.

§53ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης εἶχε δίκαιον· εἰς τὰς ἐπαρχίας δὲ συνέβη καὶ τὸ ἑξῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σπουδαίως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν Νόμον ἐξαιροῦνται τὰ δάση, ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἐξηκριβωμένα τὰ ὅρια τῶν δασῶν· διὰ τοῦτο πολλοί, μὴ ἔχοντες γνῶσιν τῶν ὁρίων, ἐδήλωσαν, τὸ δὲ δημόσιον ἐξέβαλεν αὐτοὺς ἐκ τῆς κατοχῆς, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὰ δηλωθέντα ἦσαν δάση. Ἐγένοντο πολλαὶ αἰτήσεις θεραπείας· τοιοῦτό τι μάλιστα συνέβη εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Δήμης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἰσαγάγῃ Νομοσχέδιον, ὅπως ἐπιστρέψῃ τὰς προκαταβολὰς εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων τὴν δήλωσιν δὲν ἐνέκρινε, διότι ἀφοῦ δὲν χορηγοῦνται αἱ γαῖαι, διατί νὰ πληρώσουν ἀδίκως πρὸς τὸ Δημόσιον; Ἐγένοντο πολλαὶ αἰτήσεις θεραπείας, καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ὑποστῇ πολὺ περισσότερα ἔξοδα ἐκ τῶν δικαστικῶν ἀγώνων, παρὰ ἐὰν ἐπιστρέψῃ τὰς προκαταβολάς.

§54Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, οὐ μόνον εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἀλλ’ ἀκόμη προσθέτω, ὅτι ὁ ἔφορος καταδιώκει αὐτοὺς νὰ πληρώσουν καὶ τὰς ἄλλας δόσεις, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐπιστραφῶσιν ἐκεῖνα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀδίκως κατέβαλον, καὶ ἐπὶ τούτου παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ.

§55ΚΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας συμβαίνουν ἀκόμη χειρότερα· ἐκεῖ ἐδήλωσαν τ’ αὐτὰ κτήματα 5 ἢ 10 ἐνταὐτῷ, διότι ἐκεῖ αἱ γαῖαι εἶναι ὀλίγαι. Ἐν τούτοις ἐκδίδεται ἓν διάταγμα βασιλικὸν καὶ ἐξαιρεῖ τὰς γαίας αὐτάς, καὶ ἤδη ζητοῦνται καὶ αἱ ἐτήσιαι δόσεις, καταδιώκονται οἱ ἄνθρωποι καὶ μεταφέρονται δέσμιοι εἰς τὴν Χαλκίδα, ἵνα πληρώσουν χρήματα διὰ γαίας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχουν. Τὸ Νομοσχέδιον δὲν προβλέπει περὶ τούτου, χρειάζεται μεγαλειτέρας μελέτης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναβληθῇ, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ζητήματα καὶ δικαιωθῶσιν οἱ ἀδικούμενοι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μας.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν, ἡ ὁποία ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλευθερίαν διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἐξαιρῇ ὅσας γαίας νομίζει ἀναγκαίας διὰ δημοσίας ἀνάγκας, ἐπροκάλεσε δύω μεγάλα ζητήματα· πρῶτον ἐδηλώθησαν γαῖαι ὑπὸ τῶν κατόχων, καὶ μόλαταῦτα ἐξηρέθησαν τῆς διανομῆς, λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, καὶ δεύτερον ἐδηλώθησαν γαῖαι, αἱ ὁποῖαι κατείχοντο ὑπὸ γεωργικῶν οἰκογενειῶν πρὸ πολλῶν χρόνων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τρία ἢ τέσσαρα ἔτη κατέβαλον τὰς δόσεις, καὶ μετέβαλον τὰς γαίας αὐτὰς εἰς κτήματα δι’ ἐμφυτεύσεων. Ἐν τούτοις μετὰ τέσσαρα ἔτη ἐπέρχεται διάταγμα καὶ ἐξαιρεῖ τῆς διανομῆς τὰς γαίας ταύτας, λέγον εἰς τοὺς κατόχους τοὺς δαπανήσαντας, τοὺς καλλιεργήσαντας, τοὺς πληρώσαντας: «ἰδού, σᾶς ἐπιστρέφω τὰ χρήματα καὶ ἀναλαμβάνω τὰ κτήματα». Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία ἀρχὴ ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου περὶ διανομῆς· ὁ νόμος, κύριοι, εἶχε σκοπὸν νὰ καταστήσῃ τοὺς κατόχους ἰδιοκτήτας, καὶ οὐχὶ νὰ τοὺς ἀποβάλῃ διὰ λόγον μὴ σπουδαῖον ἀπὸ τὴν κατοχήν των, καὶ χωρὶς νὰ παρουσιασθῇ ἐπικειμένη τις ἀνάγκη, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, συνέβησαν ὅσα συνέβησαν, καὶ ἔμειναν, ὡς ἠκούσατε, γεωργοὶ ἄνευ γαιῶν, ἐνῷ αἱ γαῖαι μένουν διαθέσιμοι καὶ ἄγονοι καὶ ἀκαλλιέργητοι, καὶ οὐδεμία ἀνάγκη παρουσιάζεται. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀντίκειται εἰς τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν τοῦ Νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Τὸ δεύτερον, κύριοι, ἀφορᾷ τὰς γαίας, αἵτινες ἐδηλώθησαν, ἐπληρώθησαν αἱ δόσεις παρὰ τῶν κατόχων, καὶ μετεβλήθησαν κατόπιν εἰς κτήματα· εἶναι λοιπὸν, νομίζω, κακῆς πίστεως νὰ ἔρχεται ἓν διάταγμα καὶ ν’ ἀποβάλῃ τοὺς κατόχους αὐτοὺς τῆς κατοχῆς, χωρὶς νὰ δίδηται ἀποζημίωσις τῶν δαπανῶν. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τοιαύτας παρατηρήσεις εἰς μίαν προηγουμένην συνεδρίασιν, καὶ ἰδιαιτέρως νὰ λαλήσω μὲ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώρισε τὸ ἀδίκημα τοῦτο, τὸ γενόμενον πρὸ πάντων εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Δύμης. Ὁ κ. Ῥαζικότσικας ἔχει ὑποβάλει πολύφυλλον ἔκθεσιν, δι’ ἧς ὑποστηρίζει, ὅτι ὅλη ἡ περιφέρεια, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη ἐκεῖ δασικὴ, σύγκειται ἐκ γυμνῶν γαιῶν πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων καλλιεργουμένων ὡς ἀγρῶν, ὅτι μετεβλήθησαν εἰς φυτείας σταφιδαμπελώνων, καὶ ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ἀφαιρεθῶσιν. Ἐπὶ τῶν σπουδαίων τούτων ἀντικειμένων ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως φέρῃ θεραπείαν σύμφωνα μὲ τὸ δίκαιον.

§57ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δυνάμει τοῦ Νόμου, διὰ τὰς δηλωθείσας γαίας προκατεβλήθη τὸ ποσὸν οὐ μόνον παρὰ τῶν κατόχων, ἀλλὰ καὶ παρ’ ἄλλων μὴ κατόχων, οἵτινες, ἕνεκα τῆς καλῆς ποιότητος τῆς γῆς, ἐπεθύμουν τὴν ἀπόκτησιν τῶν γαιῶν τούτων. Τούτου ἕνεκα προέκυψεν ἡ μὴ πληρωμὴ τῆς δευτέρας δόσεως, καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ σκάνδαλον. Περὶ τούτου παρατηρῶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον δὲν προέβλεψε (θόρυβος). Πολλάκις ἐζήτησαν πολλοὶ δι’ ἀναφορῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου θεραπείαν τοῦ κακοῦ πρὸς ἐπιστροφὴν τῆς προκαταβολῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἡ ἐπαρχία μου ἐκ τῶν προνομιούχων, οὐδεμία ἐδόθη ἀπάντησις· ἂν δὲ δὲν ἀρθῇ τὸ σκάνδαλον, εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ ἡ προκαταβολὴ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης δόσεως, καὶ θὰ ὑφίσταται πάντοτε ἡ διαμάχη, ἥτις δὲν ὠφελεῖ τὸ Δημόσιον ταμεῖον παντάπασι. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸν Νόμον σημειοῦται εἷς ὅρος, ὅστις εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἀφαίρεσις περιουσίας, ἵνα μὴ εἴπω δήμευσις, διότι οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα, κατὰ τὸ ἄρθρον 3, ἢ παραιτηθέντες διὰ δηλώσεως, δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τὴν προκαταβολήν των, ἐνῷ, κύριοι, διὰ νὰ παραιτηθῇ τις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς λόγος (θόρυβος) Τὸ Νομοσχέδιον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ δικαίου, ἐπὶ συνταγματικοῦ νομικοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὴν δήμευσιν, ὡς ἐνταῦθα ἡ προκαταβολὴ δὲν ἐπιστρέφεται. Ἐὰν ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐφύτρωναν οἱ οἰκονομολόγοι ὡς μανιτάρια, τοιαῦτα νομοσχέδια δὲν θὰ ἐφέροντο ἐνώπιόν μας.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3.

§59Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιστρέφονται αἱ προκαταβολαὶ καὶ αἱ δόσεις εἰς τοὺς παραιτηθέντας.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις περὶ τῆς μὴ ἐπιστροφῆς τῆς προκαταβολῆς ἐμπεριέχεται καὶ εἰς τὸν ἀρχικὸν Νόμον, ὁ ὁποῖος ῥητῶς διέταξεν, ὅτι οὐδεμία προκαταβολὴ δι’ οἱονδήποτε λόγον ἐπιστρέφεται, καὶ ἂν παραιτηθῇ ὁ δηλώσας ἢ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι κακῶς ἐδήλωσε. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν προκαταβολήν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ὡς πρὸς τὴν μὴ ἐπιστροφὴν τῆς ἐτησίας δόσεως, ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Αἱ δόσεις δὲν ἦσαν ὑποχρεωτικαὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη· ἑπομένως ἕκαστος δηλωτὴς ἐπλήρωνεν ἑκουσίως τὴν δόσιν, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν πληρωμὴν δικαιώματος ἐπικαρπίας, καὶ τοῦτο ἔπραττον ὅσοι τῶν δηλωτῶν εἶχον συμφέρον. Ἡ δόσις λοιπὸν ἡ πληρωθεῖσα ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας. Ἰδοὺ καὶ ἕτερος λόγος, δι’ ὃν δὲν πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ ἡ ἐτησία δόσις. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 4–14.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κκ. Δημητριάδης καὶ Κουκούλεζας προέτεινον νὰ προστεθῇ ἴδιον ἄρθρον ὡς 15. Θὰ τυπωθῇ ἡ πρότασίς των. Ἄρθρον 15.

§62ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐξαιρετικήν τινα περίπτωσιν, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν ἐν Καρυστίᾳ, καὶ ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς, νὰ φέρῃ σχετικὴν διάταξιν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, πρὸς ἐξασφάλισιν πληθύος ἀνθρώπων, οἵτινες τρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ ἀδικηθῶσιν. Ἐν Καρυστίᾳ ὑπάρχουν ἐννέα χωρία, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ 1834 ἐκηρύχθησαν διὰ Β. διατάγματος ἐθνικοϊδιόκτητα, τουτέστιν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων αὐτῶν ἦσαν συνιδιοκτῆται μετὰ τῶν πρώην κυρίων αὐτῶν Ὀθωμανῶν· ἡ δὲ Κυβέρνησις τοῦ 1834 ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ εἶπε, κηρύσσω τὰ χωρία ταῦτα ἐθνικοϊδιόκτητα, καὶ ἑπομένως οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων ἀντὶ νὰ ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώνουν ἐπικαρπίαν 15%, ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώνουν μόνον 10%. Ἔκτοτε δὲ ἀπὸ τὸ 1834 μέχρι σήμερον ἐξακολουθοῦν νὰ πληρώνουν ἐπικαρπίαν 10%. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν παραχωρητηρίων, προσεκλήθησαν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων αὐτῶν, ὅπως λάβωσι μέρος εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας αἱ ἀρχαὶ σήμερον κηρύττουν ὡς ἐθνικάς, μὴ ἀναγνωρίζουσαι τὸ ἀπὸ τοῦ 1834 μέχρι σήμερον ὑπάρχον. Πρόκειται λοιπὸν σήμερον νὰ γείνῃ μία φοβερὰ ἀδικία. Οἱ κάτοικοι ἀρνοῦνται νὰ παραδεχθῶσι τὰ παραχωρητήρια, διότι εἶναι ἐθνικοϊδιόκτητα, καὶ ἀρνοῦνται πάνυ εὐλόγως νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀρχῶν τοῦ νὰ χαρακτηρισθῶσιν αἱ γαῖαι καὶ φυτεῖαι ἐθνικαί· ἡ ἄρνησίς των δὲ θὰ φθάσῃ μέχρι στάσεως. Θέλετε νὰ τοὺς ἀναγκάσητε νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ δικαστήρια; τοῦτο εἶναι ἄδικον. Ἄλλως τε εἶναι πολὺ εὔκολον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνεύρῃ τὰ στοιχεῖα ἐν τοῖς γραφείοις, ἐξ ὧν νὰ πεισθῇ, ὅτι τὰ χωρία ταῦτα εἶναι ἐθνικοϊδιόκτητα, διότι δυστυχῶς τὸ διάταγμα δὲν ἐδημοσιεύθη, ἀλλ’ ἁπλῶς μόνον ἐξετελέσθη καὶ ἔχει ἀπολεσθῆ· ἀντίγραφον δὲ μόνον αὐτοῦ ἔχει εἷς ἄνθρωπος ἐν Καρυστίᾳ, ἀλλὰ ζητεῖ χιλιάδας δραχμῶν, διὰ νὰ τὸ παραδώσῃ. Ἐν τούτοις ὑπάρχουν τὰ στελέχη τῶν διπλοτύπων, ἐκ τῶν ὁποίων δύναται νὰ φωτισθῇ τὸ Δημόσιον, ὅτι μέχρι σήμερον τὰ χωρία αὐτὰ ἐφορολογοῦντο ὡς ἐθνικοϊδιόκτητα καὶ ὄχι ὡς ἐθνικά, ὑπάρχουν αἱ διακηρύξεις, καὶ τόσα ἄλλα στοιχεῖα. Τελευταῖον δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διέταξε διοικητικὰς ἀνακρίσεις, ἐξ ὧν ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ τῶν κατοίκων εἰσὶν ἀληθεῖς. Γνωρίζω μάλιστα, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὰς διοικητικὰς αὐτὰς ἀνακρίσεις τὰς ἀπέστειλεν εἰς τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον καὶ ἐζήτησεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν γνώμην αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, πρὶν ψηφισθῇ ὁ νόμος, ἐντὸς τῆς σήμερον ἢ αὔριον νὰ ζητήσῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰς πληροφορίας αὐτάς, καὶ ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ συμπεριλάβωμεν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐξασφαλίζωμεν καὶ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς γῆς αὐτῶν τῶν χωρίων ὡς ἐθνικοϊδιοκτήτων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15.) Ἄρθρον 16.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνω τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἰπῶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προσέθηκα τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ. Ὁ τμηματάρχης, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὸ πρῶτον τμῆμα, εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὁποίου ὑπάγεται καὶ τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, παρεκλήθη παρ’ ἐμοῦ αὐτοῦ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι, ἀπομακρυνόμενος τῆς ὑπηρεσίας, θὰ λαμβάνῃ σύνταξιν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων καὶ τὸ μετοχικὸν ἴσην, ἂν ὄχι ἀνωτέραν, τοῦ μισθοῦ του· ἑπομένως οὐδένα λόγον ἔχει νὰ διατελῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀπολαμβάνων μισθὸν ἴσον πρὸς τὴν σύνταξιν, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνῃ καὶ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὅτε θὰ δύναται νὰ μετέλθῃ καὶ πᾶν ἄλλο ἔργον. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ προσθέσω τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτόν, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀπομάκρυνσίν του, διότι ἡ ἀπομάκρυνσις αὐτοῦ ἤθελε βλάψει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν. Ἂν ὁ κ. Ῥαζικότζικας ἀπομακρυνθῇ τῆς ὑπηρεσίας, θὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὸ ταμεῖον σύνταξιν πλέον τῶν 230 δραχμῶν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν δι’ ἄλλου ὑπαλλήλου, καὶ πιθανῶς μὴ συνταξιούχου. Θὰ προκύψῃ λοιπὸν ἐντεῦθεν ζημία πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θέλετε ν’ ἀποσοβήσητε, ἀφαιροῦντες τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Νομοσχεδίου, δι’ οὗ χορηγεῖται ἑκατοντάδραχμον ἐπιμίσθιον εἰς τὸν εἰρημένον τμηματάρχην.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας περὶ τῆς μεγάλης χρησιμότητος τοῦ τμηματάρχου τούτου, καὶ νομίζω, ὅτι πᾶσαν θυσίαν ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἵνα μείνῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν προταθεῖσαν παρ’ ἐμοῦ διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι ἐθέσαμεν ἅπαξ τὴν ἀρχὴν τῆς διαγραφῆς ἁπάντων τῶν ἐπιμισθίων· καὶ ὅση καὶ ἂν ἦναι ἡ ὠφέλεια ἐκ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἐπιμισθίου τούτου, δὲν ἀντισταθμίζεται ὑπὸ τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν ὑποστῆ διὰ τῆς ἀθετήσεως ἀρχῆς, ἥτις εἶναι σωτήριος ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ ἐπιμίσθια δὲν ὠφέλησαν εἰς καμμίαν ὑπηρεσίαν. Ἐσχηματίσαμεν μὲ ὑπέρογκον μισθὸν Ὑπουργοῦ τὴν θέσιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, διὰ νὰ διορισθῇ μεγάλος νομικός· ἐν τούτοις τὸ δημόσιον ἔχασεν ἀδίκως ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς θέσεως τοῦ μεγάλου αὐτοῦ νομικοῦ περισσοτέρας δίκας, παρ’ ὅσας ἔχασεν ἐπὶ τοῦ ἀγραμμάτου Βάρβογλη. Ἐσυστήσαμεν, λέγω, τὴν θέσιν τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβούλου δι’ ἐπίσημον νομικόν· ὁ νομικὸς οὗτος ἔμεινεν εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ἑωσοῦ ἐσχημάτισε τὴν σύνταξίν του ἀνωτέραν ἀπὸ τὴν μισθοδοσίαν του, καὶ τότε ἀνεχώρησε· κατόπιν ποῖος διωρίσθη; ὁ Κιάπες. Εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅτι θὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Ῥαζικότσικας· δὲν εἶναι 60 ἐτῶν, καὶ ἂν θὰ φύγῃ, θὰ φύγῃ διὰ συμπαιγνίας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἄλλως δὲν λαμβάνει τὴν σύνταξίν του. Ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ ἐξετέλουν τὸ καθῆκόν των καὶ δὲν ἀπέλυον ἐκ συμπαιγνίας τοὺς εὐνοουμένους των, ἀφοῦ διήνυον τὰ πρὸς σύνταξιν ἀπαιτούμενα ἔτη, δὲν θὰ ἐτόλμων οὗτοι νὰ παραιτῶνται. Διὰ τοῦτο θεωρῶ τὴν καθιέρωσιν τῶν ἐπιμισθίων κακήν· ἡμεῖς ὑπηρετήσαμεν εἰς σπουδαιοτέρας θέσεις καὶ σπουδαιοτέρας ἐκτάκτους ὑπηρεσίας πρὸς τὴν κυρίαν ὑπηρεσίαν μας ἐξετελέσαμεν, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐζητήσαμεν ποτὲ ἐπιμίσθιον, καίτοι ἔχοντες κατωτέρων βαθμῶν μισθοδοσίας, καὶ τώρα μᾶς παρουσιάζουσι καθ’ ἑκάστην καθιερώσεις ἐπιμισθίων.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν μὴ ἀπάλειψιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου. Ἅρθρον 17, γενόμενον ἤδη 16.

§68Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχω παρατήρησιν, ἐλπίζω δὲ ὅτι οὔτε ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, οὐδ’ ὁ νῦν θέλουσιν ἀποκρούσει αὐτήν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ δικαιώματος τῆς μεταγραφῆς, τὸ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου προσδιοριζόμενον, εἶναι ὑπέρογκον, καὶ ὅτι εὐλόγως δύναται νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τῆς μιᾶς δραχμῆς εἰς πεντήκοντα μόνον λεπτά, διὰ τοὺς ἑξῆς δύω λόγους: πρῶτον, διότι διὰ τῶν ἐκδιδομένων παραχωρητηρίων δὲν παραχωροῦνται κτήματα ἐκτάσεως μεγάλης, ἀλλὰ τεμάχια γῆς, τὰ ὁποῖα πολλάκις δὲν ἀποτελοῦσιν οὐδὲ ἓν ἀκέραιον στρέμμα· δεύτερον, διότι οἱ ἐνεργοῦντες τὰς μεταγραφὰς εἴτε ἐν ἑνὶ δήμῳ, ἂν ἐν μόνῳ τῷ ἑνὶ δήμῳ ἐτάχθησαν, εἴτε ἐν πλείοσι τοῦ ἑνός, ἂν πλείονες δῆμοι ὑπάγωνται εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτῶν, ἔχουσι τοσοῦτον πολλῶν παραχωρητηρίων τὰς μεταγραφὰς νὰ ἐνεργήσωσιν, ὥστε ἀφθόνως καὶ διὰ τῶν πεντήκοντα λεπτῶν δύνανται νὰ ἀποζημιωθῶσι. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ προσδιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς μεταγραφῆς εἰς πεντήκοντα μόνον λεπτά. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ τάξις τῶν γεωργῶν, καλουμένη νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐκ τῶν νόμων περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς ὑποχρεώσεις της, θέλει εὑρεθῆ εἰς δυσκολίας, ἵνα ἐκπληρώσῃ αὐτάς, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὴν πολύ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 50 λεπτά;

§70ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§71ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ζωοκλοπῆς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ.—Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινοτικῶν καὶ ἐθνικῶν λειβαδίων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τ’ ἄρθρα 1–2.) Ἄρθρον 3.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀντίκειται εἰς τοὺς γνωστοὺς κανόνας τοῦ δικαίου, κατὰ τοὺς ὁποίους δὲν δύναταί τις νὰ στερηθῇ τῆς ἰδιοκτησίας του ἄνευ ἀποζημιώσεως, καὶ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἥτις ἐπανέλαβε τὸν κανόνα αὐτόν. Τὸ ἄρθρον τοῦτο διατάσσει, ὅτι «τὸ δημόσιον, ὡς πρὸς τὰ ἐθνικὰ, καὶ αἱ κοινότητες, ὡς πρὸς τὰ κοινοτικὰ λειβάδια, διατηροῦσιν ἀπέναντι τῶν ἰδιωτῶν τὴν νομικὴν κατοχήν·» Εἶναι ἓν πλῆθος δικῶν ἐκκρεμῶν περὶ αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου τούτου λύονται αἱ δίκαι αὗται νομοθετικῶς καὶ πολλοὶ πολῖται στεροῦνται τῶν δικαιωμάτων των. Νομίζω, ὅτι τοιοῦτον ἄρθρον δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτόν.

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι πρωτοφανές· καὶ ἐν τῷ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς νόμῳ τοῦ 1855 περιέχεται τοιαύτη διάταξις, ἐν ἄρθρ. 61, διὰ τὰς γαίας, ὧν ἡ νομικὴ κατοχὴ ἀνῆκεν εἰς τὸ δημόσιον μέχρι τοῦ 1843. Τὸ δημόσιον θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατοχὴν, τὴν ὁποίαν εἶχε μέχρι τοῦ 1864 ἐπὶ τῶν λειβαδίων περὶ ὧν πρόκειται, ἐκτὸς ἐὰν διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἀπώλεσεν αὐτήν. Ἔλαβον, κύριοι, χώραν πολλαὶ καταπατήσεις τῶν τοιούτων λειβαδίων, τὸ δὲ δημόσιον νομίζω, ὅτι λίαν εὐλόγως ζητεῖ νὰ ἀσφαλίσῃ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἤδη κεκτημένα.

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱ κανόνες τοῦ δικαίου καὶ τὸ Σύνταγμα δὲν ἀντίκεινται παντάπασιν εἰς τὸ νομοσχέδιον· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παντάπασι δὲν ἐγγίζει τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος, οὔτε μεταβάλλει ἢ ἀφαιρεῖ δικαιώματα κεκτημένα. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος μένει ἀκέραιον, δύνανται νὰ ἐξακολουθήσουν αἱ δίκαι καὶ παντάπασι δὲν βλάπτεται τὸ καθεστώς.

§76ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει νόμον δημευτικόν.

§77ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καθιεροῖ ἀνωμαλίαν τινὰ νομικήν. Ὁ νόμος περὶ διακρίσεως κτημάτων καθιεροῖ παραγραφὴν καὶ κατὰ τῆς κυριότητος τῶν κτημάτων τοῦ Δημοσίου· ὅπως δύναταί τις νὰ παραγράψῃ τὰ ἰδιωτικὰ κτήματα διὰ πολυχρονίου νομῆς, δύναται νὰ παραγράψῃ καὶ τὰ δημόσια κτήματα· τώρα ἡ διάταξις τοῦ παγίου νόμου τοῦ 1855 ἀντίκειται εἰς τὴν θεμελιώδη αὐτὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου περὶ παραγραφῆς, καὶ ἀνατρέπει καὶ αὐτὴν τὴν οὐσιώδη διάταξιν, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν ὁ νόμος περὶ διακρίσεως κτημάτων, ὅστις ἐπίσης καθιεροῖ τὴν παραγραφὴν διὰ τὰ κτήματα τοῦ δημοσίου. Ἤδη, ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας, δὲν πρέπει σήμερον νὰ δημιουργήσωμεν καὶ μίαν ἄλλην ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, διότι ἡ διάταξις αὕτη καθιεροῖ τὸ ἀπαράγραπτον τῶν κτημάτων τοῦ δημοσίου, ἐνῷ τὰ κτήματα τοῦ δημοσίου εἶναι διττὰ, εἶναι τὰ λεγόμενα extra commercium, τὰ ἀπαράγραπτα, ἅτινα χρησιμεύουσι πρὸς διηνεκεῖς καὶ μεγάλους σκοποὺς τῆς πολιτείας, καὶ τὰ ἀποτελοῦντα τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου. Ἐνόσῳ τὰ κτήματα τοῦ δημοσίου χρησιμεύουσιν εἰς δημοσίους σκοποὺς, ὡς εἶναι αἱ δημόσιοι ὁδοί, αἱ πλατεῖαι, τὰ φρούρια, αὐτὰ βεβαίως εἶναι ἀπαράγραπτα, διότι χρησιμεύουν πρὸς ἀσφάλειαν ἢ πρὸς ὕπαρξιν ἢ πρὸς διηνεκῆ ὠφέλειαν τῆς χώρας· ὅταν ὅμως παύσῃ ἡ ἰδιότης αὕτη τῶν δημοσίων κτημάτων, τότε δὲν διαφέρουν ἀπὸ τὰ ἄλλα ἰδιωτικὰ κτήματα, καὶ ὅπως ὁ ἰδιώτης δύναται ν’ ἀφήσῃ ἄχρηστον τὴν ἰδιοκτησίαν του καὶ νὰ ἔλθῃ ἄλλος φίλεργος νὰ καταλάβῃ αὐτὴν καὶ ἐφελκύσῃ εἰς ἑαυτὸν τὴν προστασίαν τοῦ νόμου, καὶ διὰ τῆς πολυχρονίου χρήσεως ν’ ἀποκτήσῃ τὴν κυριότητα, οὕτω καὶ τὸ δημόσιον, ὅταν ἐγκαταλίπῃ τὰ κτήματα αὐτά, καὶ τὰ καταλαμβάνωσιν ἕτεροι, θὰ εἴπῃ, ὅτι τοιουτοτρόπως ἀφίνει σιωπηρῶς νὰ παραγραφοῦν τὰ κτήματα ταῦτα. Ἀλλ’ ὅταν καθιεροῦτε τὸ ἀπαράγραπτον διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ Νομοσχεδίου, πῶς θὰ συμβιβάσητε τὴν νέαν ταύτην διάταξιν μὲ τὸν Νόμον περὶ διακρίσεως κτημάτων, ὅστις καθιεροῖ τὴν παραγραφὴν καὶ δι’ αὐτὰ τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου; οὕτω γεννᾶτε μίαν ἀνακολουθίαν εἰς τὸ ὅλον σύστημα τῆς νομοθεσίας καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, καὶ πλάττετε δύω εἰδῶν κτήματα τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς διαθεσίμου περιουσίας του, παραγραπτὰ καὶ ἀπαράγραπτα, ὅπερ ἄτοπον καὶ παράλογον. Διότι λοιπὸν ὑπῆρξεν εἷς νόμος, ὅστις ἔφερε μίαν ἀνωμαλίαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ τὰ δικαστήρια, ἐντὸς τοῦ νόμου εὑρισκόμενα, δὲν τὸν ἐσεβάσθησαν, θέλετε νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἄλλην ἀνωμαλίαν; Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ λείψῃ, καὶ ἔχουν δίκαιον οἱ ζητοῦντες τὴν ἀπάλειψιν.

§78ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Θὰ ἐπιψηφίσω τὸ ἄρθρον, καὶ ἐννοῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Διαγράφεται ἓν προνόμιον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κοινοτήτων κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν μόνον, διότι εἶναι φόβος μήπως διαγράφεται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου καὶ κατὰ τῶν κοινοτήτων. Ὁ νόμος εἶναι σαφὴς, καὶ μόνον εἶναι κατὰ τῶν ἰδιωτῶν.

§79ΤΙΝΕΣ. Βέβαια εἶναι καὶ ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων.

§80ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς ἄλλην σειράν ἰδεῶν. Δίδεται ἀναδρομικὴ δύναμις εἰς τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κοινοτήτων, ἀνατρεχούσης μέχρι τοῦ 1844. Αὐτὸ κατὰ πρῶτον φαίνεται σκανδαλῶδες, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1855 ἐψηφίσθη νόμος περιέχων αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν προηγούμενον, εἰς τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ προηγούμενον καὶ ἡ νῦν διάταξις δύνανται νὰ στηριχθοῦν εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου; διότι καὶ τότε ἐνδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἔκαμε παρέκβασιν. Εὑρίσκω, ὅτι δύναται νὰ δικαιολογηθῇ τοῦτο, διότι οἱ κάτοχοι δὲν ἀποβάλλονται ἀπολύτως· πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ γνῶσιν τῆς κατοχῆς. Ὁ νόμος λοιπὸν δύναται νὰ καθιερώσῃ τοῦτο. Οὕτως ἐνόησα τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1855, ὅστις ἀνατρέχει μέχρι τοῦ 1844, ὅτι τοῦτο ἐγένετο μήπως γείνωσι διάφοροι ἁρπαγαὶ τῶν κοινοτήτων, δι’ ἔλλειψιν οἱωνδήποτε ὀργανισμῶν, ὡς καὶ κατὰ τοῦ δημοσίου, δι’ ἔλλειψιν ἐπιτηρήσεως. Ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄδικον καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου δὲν ἀπαγορεύεται, διὰ τοῦτο προέβη ὁ νομοθέτης εἰς τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, διότι φαίνεται μὲν ὅτι ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν, ἀλλὰ δὲν ἔχει τοιαύτην, διότι ὑπάρχει καὶ τὸ προηγούμενον τοῦ νόμου τοῦ 1855.

§81ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει (τὸ ἀναγινώσκει) ἔχει καλῶς, διὰ τὰς δίκας ἐφ’ ὧν ἐξεδόθη ἀπόφασις. Ἀλλὰ διὰ τὰς ἐκκρεμεῖς δίκας τί θὰ γείνῃ;

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωσι τὸν δρόμον των.

§83ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀπωλείας τῆς κατοχῆς· ἐὰν ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις....;

§84ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐγείρηται περὶ κατοχῆς, ἔχετε δίκαιον· ἀλλὰ περὶ κυριότητος δὲν παραγράφεται.

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ δίκη, ἐὰν τὸ Δημόσιον εὑρίσκηται εἰς τὴν κατοχήν.

§86ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νὰ γείνῃ μία ἐξήγησις.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Δραγούμη;

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιμένω, ἀλλὰ εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§89ΤΙΝΕΣ. Τώρα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δραγούμη περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν συζήτησιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) Βʹ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ κατατάξεως ἐπιτηδευμάτων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καί σύνολον.) Βʹ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἐπίσης ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) Γʹ. συζήτησις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετσάλη καὶ Νοταρᾶ περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον περὶ συστάσεως σώματος πολιτικῶν μηχανικῶν.

§92Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, παρατηρήσεις τινὰς ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν κ. κ. Πετσάλη καὶ Νοταρᾶ. Ἡ πρότασις αὕτη καθιεροῖ καθαρὰν ἀντινομίαν πρὸς τὸν νόμον περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν τοῦ 1878. Κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην, κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νεαροῦ τούτου νόμου γίνονται δεκτοὶ εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν μὲ βαθμὸν ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ Αʹ τάξεως οἱ σπουδάσαντες εἴς τινα εἰδικὴν σχολὴν, εἴτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, εἴτε ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, καὶ φέροντες ἀπόδειξιν, ὅτι ἐξητάσθησαν καὶ ἀπεκρίθησαν εὐδοκίμως. Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι δίπλωμα, ἀλλ’ ἁπλῶς φέρουσι μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐσπούδασαν εἰς εἰδικὴν τινα σχολὴν καὶ ὑπέστησαν εὐδοκίμως ἐξετάσεις, οὗτοι δύνανται νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ Αʹ τάξεως. Ἐν τούτοις, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1878 περὶ συστάσεως σώματος πολιτικῶν μηχανικῶν, ὁ φέρων δίπλωμα δύναται νὰ διορισθῇ μὲ τὸν βαθμὸν Βʹ τάξεως. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τίθεται εἰς ἥττονα θέσιν ὁ φέρων δίπλωμα τοῦ μὴ φέροντος δίπλωμα, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐξητάσθη. Κατὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν, ὅστις φέρει ἀποδεικτικὸν, ὅτι ἐσπούδασεν εἰς εἰδικὴν σχολὴν, δύναται νὰ διορισθῇ ἀμέσως καὶ κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους ἐπαρχιακὸς μηχανικὸς Αʹ τάξεως, ἐνῷ κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον ὁ φέρων δίπλωμα δὲν δύναται νὰ διορισθῇ παρὰ μὲ βαθμὸν Βʹ τάξεως. Ἐννοεῖται, ὅτι ὄχι μόνον ἄτοπον εἶναι, ἀλλὰ καὶ καθαρὰ ἀντινομία εἶναι τὸ νὰ προτιμῶμεν τοῦ ἔχοντος δίπλωμα τὸν μὴ ἔχοντα· ὁ μὲν ἔχων δίπλωμα νὰ μὴ δύναται νὰ γείνῃ εἰμὴ Βʹ τάξεως, ὁ δὲ φέρων ἁπλοῦν ἀποδεικτικὸν νὰ δύναται νὰ διορισθῇ μηχανικὸς πρώτης τάξεως. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τοῦ νομοθετεῖν εἶναι ἀρκετὰ παράδοξος· καὶ ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη ἐπιψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, βεβαίως ὁ νόμος αὐτὸς θὰ εὑρεθῇ εἰς πλήρη ἀντινομίαν. Ὁ νόμος οὗτος, καθὼς εἶναι καὶ πολλοὶ ἄλλοι νόμοι παρ’ ἡμῖν κατὰ δυστυχίαν, εἶναι καθαρῶς προσωπικός, ἀφορᾷ δηλ. εἰς πρόσωπα. Καὶ δὲν θέλω μὲν νὰ ἀντιστρατευθῶ κατὰ τῶν προσώπων αὐτῶν, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ, ὥστε ἡ νομοθεσία μας νὰ μὴ παριστᾷ αὐτὸν τὸν τραγέλαφον. Διὰ τοῦτο, ἐὰν τῷ ὄντι ὑπάρχωσιν ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι δὲν φέρουσι διπλώματα σχολῆς, ἀλλὰ ἁπλῶς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐξητάσθησαν καὶ ἐπέτυχον εἰς τὰς ἐξετάσεις, εὐχαρίστως θέλω τοὺς ἴδει κατατασσομένους εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἰδίως διότι τὸ σῶμα τοῦτο στερεῖται τῶν ἀναγκαίων προσώπων. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρχῃ εἰς ἁρμονίαν ἡ πρότασις αὕτη πρὸς τὸν ὑπάρχοντα νόμον, πρέπει νὰ τροπολογηθῇ, καὶ τότε δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε τὴν διάταξιν ὑπὲρ τῶν μὴ φερόντων δίπλωμα. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τότε δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ ἄλλη πρότασις, ἡ ἑξῆς· «Τὸ ἄρθ. 6 τοῦ ἀπὸ 6 Φεβρουαρίου 1878 ΥΠΗʹ νόμου περὶ συστάσεως σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τροποποιεῖται οὕτω: «Κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου γίνονται δεκτοὶ εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν μὲ βαθμὸν ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ Αʹ τάξεως οἱ προσάγοντες δίπλωμα περὶ τῶν ἐν εἰδικῇ σχολῇ ἀλλοδαπῇ ἢ ἡμεδαπῇ σπουδῶν των, ὡς καὶ οἱ φέροντες ἀποδείξεις, ὅτι διήκουσαν τὰ ἐν αὐτῇ παραδιδόμενα μαθήματα καὶ ὑπέστησαν εὐδοκίμως ἐξετάσεις. «Μετὰ τὴν παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου πᾶς, ἔχων τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ἀπὸ 6 Φεβρουαρίου 1878 ΧΠΗʹ νόμου προσόντα, δύναται νὰ καταταχθῇ ἐν τῷ σώματι τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν μὲ βαθμὸν ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ Βʹ τάξεως.» Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύναται νὰ τεθῇ εἰς ἁρμονίαν ὁ νόμος μὲ τὴν πρότασιν· ἄλλως τε, κύριοι, θέλετε καθιερώσει μίαν ἀντινομίαν καθαράν.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ εἴπω, κύριοι, δύω λέξεις, διὰ νὰ ἴδητε τί συνέβη κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει νὰ διορίσωμεν μηχανικοὺς τοὺς μὴ ἔχοντας δίπλωμα. Παρουσιάσθησαν πολλοὶ ἐκπαιδευθέντες εἰς Εὐρώπην καὶ φέροντες ἀποδείξεις, ὅτι ἐξεπαιδεύθησαν, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διορίσω, διότι δὲν ἔχον δίπλωμα. Μᾶς ἀντέταξαν ὅμως, ὅτι εἰς πολλὰς σχολὰς δὲν συνειθίζουσιν εἰς τοὺς ἐξεταζομένους νὰ δίδουν διπλώματα, παρὰ μόνον τοιούτου εἴδους ἀποδείξεις, αἵτινες χρησιμεύουσιν ὡς δίπλωμα, καὶ ἑπομένως δικαιοῦνται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ καθήκοντα, ὅπως καὶ οἱ κάτοχοι διπλωμάτων. Κατὰ συνέπειαν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν καὶ ἀπὸ τὰς σχολὰς, ἠναγκάσθημεν νὰ παραδεχθῶμεν δύω, νομίζω, ἢ τρεῖς, καὶ τοὺς διωρίσαμεν· διὰ τοῦτο ἤμην ὑπὲρ τοῦ νόμου, διότι κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδεχθῶμεν τὰς τοιαύτας ἀποδείξεις ὡς διπλώματα.

§94ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἐκ Μεσσήνης Βουλευτὴς κρίνω περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πολύ· θέλω μόνον προσθέσει τὰ ἑξῆς, διότι βεβαίως ὁ ἔντιμος φίλος μου ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς θὰ εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ καὶ ἀγνοίᾳ τῶν ἐν ταῖς σχολαῖς τῆς Εὐρώπης συμβαινόντων, καὶ μάλιστα ἐν Γερμανίᾳ, διότι δὲν θὰ γνωρίζῃ τὴν διαφοράν, ἥτις ὑπάρχει ἐν Γερμανίᾳ, ἰδίως μεταξὺ τῶν ἀποφοιτητηρίων, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τοὺς ἐξ ἄλλων ἐπικρατειῶν σπουδαστὰς, καὶ τῶν διπλωμάτων, ἅτινα δίδονται εἰς ἐντοπίους μαθητὰς, οἵτινες κατὰ νόμον ὀφείλουσι νὰ διορισθῶσιν εἰς θέσεις δημοσίας, καὶ διὰ τοῦτο μόνον ὀνομάζονται ἀποφοιτητήρια ἢ ἀποδείξεις, διότι τὸ δίπλωμα δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα εἰμὴ ἐντόπιος νὰ τὸ λάβῃ ἢ ὁ διὰ συμβολαίου ὑποχρεούμενος νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ Κράτος ὅπου ἔδωκεν ἐξετάσεις. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάκρισις, καθὼς καὶ εἰς τὸ Καρλσροῦ, ὅπου ἐσπούδασεν ὁ φίλος μου κ. Ἔσλεν, ὁ ἐξάδελφός μου καὶ ὁ Λιντερμάϊερ. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ τόπου τούτου, ἢ, ὅπως τὴν ὀνομάζουσιν, «ἡ πολυτεχνικὴ σχολὴ»; Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι ἐκεῖ δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ τις, εἰμὴ ἐὰν ἔχῃ ἐνδεικτικὸν ἀνεγνωρισμένου Γυμνασίου· ἄλλως δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ ὡς μαθητὴς τακτικός. Ἐκεῖ δὲν θέλουν νὰ ἑτοιμάζουν ἐργοδηγοὺς, θέλουν νὰ ἔχουν ἐπιστήμονας, ὡς τὸν κ. Ἔσλεν καὶ τοὺς λοιποὺς, οὓς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ὡς μὴ ἐπιστήμονας, ἐνῷ τὸν Ἔσλεν αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸν διώρισεν.

§95Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιστήμονες.

§96ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ τὸν διώρισεν οὐχὶ ὡς ἐργοδηγὸν, ἀλλ’ ὡς νομομηχανικόν. Ὅταν ὅμως ἦλθεν ὁ νόμος αὐτὸς, ὅστις πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἐγένετο ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν στρατιωτικῶν μηχανικῶν, καὶ ἐπειδὴ ἔμαθα νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν, θὰ τὴν εἴπω καὶ τώρα, ὅτι αὐτοὶ συνετέλεσαν νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις, διὰ ν’ ἀποκλείσωσι τοὺς ἐπιστήμονας, ὡς ἂν ὁ κ. Ἔσλεν καὶ ὁ Πετσάλης καὶ ὁ Λιντερμάϊερ δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα κάλλιον αὐτῶν τῶν κυρίων, οἵτινες ἐγένοντο ἡ ἀφορμὴ νὰ μὴ ἔχωμεν δημόσιον ἔργον τέλειον. Τούτου ἕνεκα, ἔκαμα λόγον εἰς τὸν κ. πρώην πρωθυπουργὸν διὰ τοῦ οἰκείου τμηματάρχου κυρίου Σκαλιστήρη, παραστήσας τὸ ἄδικον τοιοῦτοι νέοι νὰ μένωσιν ἀργοὶ, καὶ ἀφοῦ τοὺς ἔχωμεν, νὰ μὴ τοῖς δίδωμεν ἀφορμὴν νὰ ἐφαρμόζωσι τὰς γνώσεις των. Ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ φέρῃ τοιούτους μηχανικοὺς ἐξ Εὐρώπης, καὶ δὲν ἠδυνήθη. Τὸ γελοῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι, ὅτι φροντίζομεν νὰ φέρωμεν ἐπιστήμονας, ἐνῷ ἔχομεν τοιούτους ὁμοίους, καὶ τοὺς ἀφίνομεν, ἀδικοῦντες αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Τὸ νομοσχέδιον δὲν τὸ συνέταξα ἐγὼ, τὸ συνέταξεν ὁ κ. Σκαλιστήρης, καὶ ἀφοῦ τὸ εἶδε καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ τὸ ἐνέκρινε, τὸ υἱοθέτησα ἐγώ· δὲν εἶναι νόμος νέηλυς, ἀλλ’ ἐξῆλθεν ἀπὸ κεφαλῆς ἐμβριθοῦς καὶ εἰδικῆς.

§97Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶναι νέος νόμος.

§98ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἴπατε νεαρὸς, καὶ νεαρὸς λέγεται ὁ κατὰ πρῶτον ἐμφανιζόμενος, ἑπομένως ἦτο κακὴ ἡ ἔκφρασις, ἵνα μὴ εἴπω κακόζηλος ἢ ἄλλο τι. Κύριοι, δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω εἰς ὅ,τι εἶπον, διότι ἀρκετὰ καλῶς ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα ὁ πρώην πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶναι καταλληλότερος, ἕνεκα τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἀρύεται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δύναται δὲ νὰ δώσῃ ὑμῖν τὰς πληροφορίας, ἃς καὶ σᾶς ἔδωκε. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης.

§99ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Διατί τότε λέγετε «δι’ ἓν ἔτος»;

§100ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ κ. Σκαλιστήρης μοὶ εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ προβιβάζωνται τοιοῦτοι, ὅταν ἐξακολουθήσωσιν ἐργαζόμενοι καὶ ἀποκτήσωσι τὴν ἀνάλογον πεῖραν ...

§101ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν σχολαὶ, αἱ ὁποῖαι δὲν δίδουσι διπλώματα, ἀλλ’ ἀποδείξεις, τότε πρέπει πάντοτε νὰ διορίζωνται οἱ ἔχοντες τοιαύτας ἀποδείξεις, καὶ ὄχι μόνον εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους. Διατί περιορίζετε τοῦτο εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους;

§102ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διότι ἐνταῦθα ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ Μηχανικοῦ, τοὺς ὁποίους θὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς τοὺς διαφόρους τῶν δημοσίων ἔργων κλάδους, ἅμα οἱ τοιοῦτοι θέλουν λάβει τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἵνα τότε δύνανται νὰ εἰσέλθουν. Αὐτὸ τὸ ἠθέλησεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον.

§103Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ προθεσμία, ὥστε ὅταν ἔλθουν καὶ ἄλλοι, νὰ δύνανται νὰ εἰσέλθουν.

§104ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Πετσάλης, μὴ κατανοήσας τὶ εἶπον, δὲν ἀπήντησεν εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ ἐξέθηκεν ὅσα ἐν τῇ διανοίᾳ του εἶχε, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον. Εἶπον, ὅτι οἱ ἔχοντες δίπλωμα καὶ οἱ ἔχοντες ἀποδείξεις ἐξετάσεων πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν, διότι εἶναι ἄτοπον ὁ ἔχων δίπλωμα νὰ τεθῇ εἰς ἥττονα θέσιν πρὸς τὸν ἔχοντα ἀποδείξεις. Ὁ κ. Πετσάλης ἐν τῇ ζωηρότητί του καὶ ἐν τῇ νεαρότητί του ἐνόμισεν, ὅτι θὰ καταπλήξῃ τὴν Βουλὴν, ἀναφέρων πρόσωπα. Δὲν ἀνέφερον πρόσωπα, διότι συνειθίζω νὰ μὴ ἀναμιγνύω εἰς τὰς βουλευτικὰς συζητήσεις τὰ πρόσωπα, οὐδὲ ἐγνώριζον πράγματι ἂν πρόκηται περὶ τοῦ ἐξαδέλφου τοῦ κ. Πετσάλη.

§105ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐταράχθην ὅταν ἤκουσα, ὅτι ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων ὠνόμασε τὸν Νόμον προσωπικὸν καὶ ἐσταμάτησε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς φράσεως αὐτῆς· συμφωνῶ ὅμως μὲ τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε.

§106ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν θέτω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὰς ἀποδείξεις τοῦ κ. Πετσάλη. Ἀλλὰ κατὰ τί θὰ προσκρούσωμεν εἰς τοὺς νόμους ἢ καὶ τὰς ἀποδείξεις αὐτάς, ἐὰν οἱ φέροντες τοιαύτας ἀποδείξεις ὑποβάλλωνται εἰς μίαν ἐξέτασιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἐνώπιον μιᾶς τεχνικῆς σχολῆς;

§107ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι αὐταὶ αἱ σχολαὶ δὲν δίδουν διπλώματα, ἀλλ’ ἀποδείξεις.

§108ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ δίπλωμα μία ἁπλῆ ἀπόδειξις, διότι γνωρίζετε ὅτι ἕκαστος δύναται, ταξειδεύων εἰς τὴν Εὐρώπην, νὰ ἀγοράσῃ ὅσα θέλει τοιαῦτα διπλώματα. Ὅταν ἔχουν ἀναμφισβήτητον τὴν ἱκανότητα, διατί νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς μίαν ἐξέτασιν ἐδῶ; Προτείνω λοιπὸν νὰ γίνωνται δεκτοὶ, ἀλλ’ ἀφοῦ προηγουμένως ὑποβληθῶσιν εἰς ἐξετάσεις καὶ ἀποκτήσωσι δίπλωμα τῶν ἐγχωρίων τεχνικῶν σχολῶν.

§109ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μᾶς ἐβεβαίωσε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπισήμως παρὰ τῶν σχολῶν ἐβεβαιώθη, ὅτι αἱ ἀποδείξεις φέρουν χαρακτῆρα διπλώματος. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Ζαΐμης βεβαίως εἶναι ὀρθὸν, καὶ πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσιν οἱ φέροντες δίπλωμα πρὸς τοὺς φέροντας ἀποδείξεις· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ πολυχρόνιος ὑπηρεσία, ἡ ὁποία προσεφέρθη τυχὸν παρά τινος εἰς θέσιν ἀντιστοιχοῦσαν πρὸς τὴν θέσιν μηχανικοῦ πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως, πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, καὶ κατὰ συνέπειαν προτείνω πρῶτον νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ «εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς κυρώσεως» καὶ νὰ προστεθῇ οἱ δὲ φέροντες τ’ ἄνω προσόντα καὶ ὑπηρετήσαντες ὡς ἀρχιτέκτονες Αʹ τάξεως ἐπὶ πέντε ἔτη, δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἐπαρχιακοὶ μηχανικοὶ Αʹ τάξεως· οἱ δὲ ὑπηρετήσαντες ἐπὶ δέκα ἔτη, δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ νομομηχανικοὶ Βʹ τάξεως.»

§110ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ νόμος κανονίζει τὰ περὶ προβιβασμῶν.

§111ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ὑπάρχει εἷς, ὁ κ. Ἔσλεν, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ 12 ἔτη ὡς ἀρχιτέκτων πρώτης τάξεως, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία καὶ ἡ ἱκανότης εἶναι γνωστὴ, καὶ δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὁ ὁποῖος ὅμως ποτὲ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐγκαταλείψῃ οἶκον καὶ οἰκογένειαν, εὔπορος μάλιστα ὤν, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἐπαρχιακὸς μηχανικὸς Βʹ. τάξεως. Θέλω λοιπὸν νὰ παράσχω τὴν εὐκολίαν νὰ δοθῇ θέσις εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ παράσχῃ τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς τὸ ἔθνος, ἡ ὁποία θὰ ἦναι χρήσιμος, διότι εἶναι ἄνθρωπος μὲ σπουδαίας γνώσεις.

§112ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐξισώσωμεν τοὺς φέροντας ἀποδείξεις μὲ τοὺς φέροντας δίπλωμα, εἶναι περιττὸν πᾶν ἄλλο ἄρθρον· ἀρκεῖ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν νόμον μετὰ τὰς λέξεις «οἱ φέροντες δίπλωμα» αἱ λέξεις «καὶ οἱ φέροντες ἀποδείξεις εὐδοκίμων ἐξετάσεων».

§113ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι καλὸν νὰ σαφηνίζηται ἡ ἔννοια τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Μεσσήνης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε πληροφορίας ἀπὸ σχολάς, αἱ ὁποῖαι ἐθεώρησαν ὅτι αἱ ἀποδείξεις ἔχουν ἰσχὺν διπλώματος.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ τὰς σχολάς, εἰς τὰς ὁποίας ἐσπούδασαν. Βεβαίως ὁ κ. Πετσάλης δὲν ἐννοεῖ νὰ εἰσχωρήσουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, παρὰ οἱ ἔχοντες τοιαύτην ἀπόδειξιν ἰσοδυναμοῦσαν μὲ ἀπολυτήριον.

§115ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀνήκει εἰς πρωτοβουλίαν βουλευτικήν· τοῦτο ὅμως φρονῶ, ὅτι οὔτε ἀποκλείει, οὔτε περιττὴν καθιστᾷ τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκφρασθῇ.

§116ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Καλὸν εἶναι ὅστις τελειώσῃ μίαν σχολὴν νὰ ἐξετάζηται παρὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἐὰν ᾖναι ἱκανός.

§117ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ ποίους νὰ ἐξετασθῇ;

§118ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀπὸ τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑλλάδος.

§119Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Αὐτοὶ ἠμποροῦν νὰ διδάξουν ὅλους τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ 5 ἔτη.

§120Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον εἶναι ἀναντιῤῥήτως προσωπικόν· τοῦτο δὲν ἀρνοῦνται καὶ οἱ προτείναντες, καὶ δὲν ἀρνεῖται οὐδεὶς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν αὐτό. Ἐγὼ αὐτὸς τὸ ὑποστηρίζω, καίτοι θεωρῶ, ὅτι ἀφορᾷ καὶ δύω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κέκτηνται τὴν ἱκανότητα, ἀποκλείονται ὅμως τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ πολιτικῷ μηχανικῷ ὡς ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Συμβαίνει συχνάκις ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων νὰ παρουσιάζωνται ἄτοπα ἐν τῇ ἐκτελέσει, διότι αἱ γενικαὶ διατάξεις τοῦ νόμου δὲν δύνανται νὰ περιλάβωσιν ἁπάσας τὰς εἰδικὰς περιπτώσεις. Ἤδη ἡ Βουλή, εἰς δύω τοιαύτας περιπτώσεις ἀφορῶσα, φαίνεται διατεθειμένη, ὅπως ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀνεπτύχθησαν δὲ διάφοροι ἰδέαι, ἐπεκτεινόμεναι καὶ εἰς γενικωτέραν τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἀναθεώρησιν. Ἀναθεώρησις τοιαύτη εἶναι βεβαίως ἀναγκαία, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον τὴν ἀναθεώρησιν ταύτην νὰ καταρτίσωμεν διὰ συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Ὀφείλομεν νὰ ἀναμείνωμεν, ὅπως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ βεβαιωθῶσι τὰ διδάγματα τῆς πείρας, καὶ κατόπιν, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου παρ’ αὐτῆς καταρτισθέντος, νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς γενικωτέρας μελέτης τοῦ ἀντικειμένου. Διὰ τοῦτο καί τοι οὐδόλως ἀντικρούω πολλὰς ἐκ τῶν γενομένων προτάσεων, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἤδη ὁ κατάλληλος χρόνος, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ γενικωτέρᾳ τοῦ ἀντικειμένου μελέτῃ. Ἤδη δὲ ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν ἐντὸς τοῦ στενοῦ κύκλου τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου· διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι τὴν ἐν αὐτῷ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κανονισμὸς ὁ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου γινόμενος περιορίζεται εἰς διάρκειαν ἑνὸς μόνου ἔτους. Πιθανὸν τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ ἔχωσι τοιαύτην ἀξίαν, ὥστε νὰ ἦναι ἀναγκαῖον νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὰ διάρκειαν μεγαλειτέραν· ἀλλὰ πρὶν τοῦτο ἀποφασίσωμεν, ὀφείλομεν νὰ βεβαιώσωμεν ἀκριβῶς πραγματικά τινα γε γεγονότα, πρὸ παντὸς δὲ τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ διπλώματα τὰ ἐκδιδόμενα ὑπὸ ξένων σχολῶν. Ὡς πρὸς τὴν περίστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀφορᾷ ἰδίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης ἐξετάσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ἐκ πληροφοριῶν εἰδικῶς περὶ αὐτῶν ληφθεισῶν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι τὰ πρόσωπα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ἤδη νὰ θέσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην, ἔχουσι πάντα τὰ προσόντα. Πρὶν ἢ κανονίσωμεν γενικώτερον ὅ,τι περὶ τῶν δύω τούτων προσώπων ἤδη νομοθετοῦμεν, πρέπει νὰ ἐξακριβώσωμέν τινα ζητήματα ὡς πρὸς τὰ ἐνδεικτικὰ τῶν ξένων τεχνικῶν σχολῶν καὶ νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβῶς ποῖαι αἱ σχολαὶ, τῶν ὁποίων τὰ ἐνδεικτικὰ θέλουσιν εἶσθαι παραδεκτά. Εἶναι ἑπομένως πρόωρος ἡ συζήτησις, καὶ πρὸ πάντων πρόωρος ἡ ἀπόφασις περὶ τοῦ θέματος τούτου ὑπὸ γενικώτερον χαρακτῆρα· ὀφείλομεν, νομίζω, νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸν στενὸν κύκλον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ τροπολογήσωμεν, αἴροντες τὴν ἀντινομίαν, ἣν κατέδειξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, τουτέστιν ἐπιτρέποντες ὅπως ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δίδηται εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας δίπλωμα, ἀλλ’ ἔχοντας τὰ ἐνδεικτικὰ, περὶ ὧν γίνεται λόγος, τὸ δικαίωμα, ἵνα κατατάσσωνται ἐν τῷ σώματι τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους κατατάσσονται καὶ οἱ ἔχοντες δίπλωμα, τουτέστι μὲ βαθμὸν ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ δευτέρας τάξεως.

§121Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δίπλωμα, περὶ οὗ ἐλαλήσατε, ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ ἔχει καὶ δεκαετῆ ὑπηρεσίαν, καὶ πρόκειται περὶ τοῦ Ἔσλεν ὡρισμένως, τότε αὐτὸς δὲν δικαιοῦται;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑφιστάμενον δὲν δικαιοῦται. Κατὰ δὲ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ νόμου, δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§123ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Διόλου δὲν παραδέχομαι τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὰς βάσεις αὐτάς. Ἐὰν εἰς τὴν προθεσμίαν τοῦ ἑνὸς ἔτους ἐμφανισθῶσι 10, 20, ἢ 30, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν διπλώματα, ἀλλὰ ἐνδεικτικὰ εὐδοκίμων ἐξετάσεων, ἐὰν δεχθῆτε αὐτοὺς, περὶ τῶν ὁποίων ἤδη πρόκειται, εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῆτε ὅλους. Τί ὠφελεῖ λοιπὸν ἐμὲ ἢ τὴν Βουλὴν ἡ γνῶσις, ὅτι ὁ Ἔσλεν καὶ ὁ Πετσάλης ἔχουν τὴν ἱκανότητα; πρέπει νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι αἱ ἀποδείξεις τῶν σχολῶν ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ διπλώματα· ἄλλως τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτόν ὑπὸ κανένα περιορισμόν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχουν διάφοροι τροπολογίαι. Πρῶτον ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἐπεξεργάσθη τὸ νομοσχέδιον, προτείνει νὰ προστεθῇ πρὸ τῶν λέξεων «ἔν τινι ἀλλοδαπῆ εἰδικῇ σχολῇ» «τὰ τῷ ἐν Ἀθήναις πολυτεχνείῳ ἢ»

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκόμη ἕτοιμον τὸ πολυτεχνεῖον πρὸς τοῦτο.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζαΐμη. (Ἀναγινώσκεται.)

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ γείνῃ διάκρισις, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποδείξεων μόνον ἀλλοδαπῶν σχολῶν.

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολλαὶ σχολαὶ δίδουσι διπλώματα. Νὰ διακριθῶσιν αἱ σχολαὶ, αἱ ὁποῖαι θεωροῦν τὰς ἀποδείξεις ὡς διπλώματα.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κασιμάτης ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: Μετὰ τὴν λέξιν «ἀποδείξεις» προστίθενται «κατὰ τὸν κανονισμὸν τοῦ ἐκδόντος αὐτὰς σχολείου ἐχούσας ἰσχὺν νόμου.»

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ ἐδέχθημεν, ὅτι αἱ ἀποδείξεις ἐκείνων τῶν σχολῶν μόνον ἔχουν ἰσχὺν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκδίδουν διπλώματα, δὲ ἐννοῶ διατί ἔχομεν τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους, καὶ νὰ μὴ ἦναι διαρκές.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐθεωρήθη ὡς διάταξις μεταβατική.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τώρα φέρονται καὶ ἄλλαι τροπολογίαι τοῦ ἰσχύοντος νόμου, αἱ ὁποῖαι δὲν σχετίζονται πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· δύνανται νὰ ἦναι ὀρθαὶ, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς τροπολογίαι τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§133ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρόκειται νὰ δώσωμεν τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἰς τὰς σχολὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκδίδουν διπλώματα, ἀλλ’ ἀποδείξεις.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς προτάσεως, ἐπειδὴ δὲ κατεδείχθη ἐν αὐτῇ ἀντινομία, νὰ ἄρωμεν αὐτήν.

§135Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔχει δίκαιον· ἀλλὰ θέλων νὰ τροποποιήσω τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει τὸν βαθμὸν ἐπαρχιακῶν μηχανικῶν πρώτης τάξεως, ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, ὅπως φέρω εἰς ἁρμονίαν τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην ν’ ἀποδώσω τὸν βαθμὸν μηχανικῶν πρώτης τάξεως καὶ εἰς τοὺς μὲν καὶ εἰς τοὺς δέ. Πρέπει δὲ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ νὰ διατυπωθῇ ὁ χαρακτὴρ τῆς προσωρινῆς διατάξεως. Αἱ διατάξεις του δὲν δύνανται νὰ ἦναι ὁριστικαί.

§136Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ὅπως συναρμολογηθῇ καλλίτερον.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον;

§139ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῆς Νέας Κορίνθου. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου.

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐγειρόμενοι.) Αὔριον, αὔριον.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶχον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως δύο νομοσχεδίων τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως, ἑνὸς μὲν ἀφορῶντος εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἑτέρου ἀφορῶντος εἰς προσωπικὸν ὑπάρχον ἤδη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ κανονισθῇ καὶ νομοθετικῶς, ἀσχολούμενον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Προσέτι θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ῥυθμίσῃ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον· διὸ προτείνω, ὅπως αὔριον περιληφθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ διὰ τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§144ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§145ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρωθυπουργὲ, νὰ συζητηθῇ αὔριον καὶ τὸ περὶ Πιστωτικῆς τραπέζης, ὡς πάντων ἀναγκαιότατον, καθὰ πολλάκις εἴπομεν.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ δώσω περὶ τούτου ἐξηγήσεις μετὰ τὴν μελέτην, εἰς τὴν ὁποίαν περὶ τοῦ θέματος τούτου ἀσχολοῦμαι.

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σκοπεύομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ σύστημα ὁλόκληρον τῆς παρούσης κυβερνήσεως καὶ νὰ προκαλέσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ γενικὴν συζήτησιν, ἵνα εὐκολύνωμεν τὰς κατὰ μέρος συζητήσεις· ἀλλὰ διὰ νὰ πράξωμεν τοῦτο, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλον τὸ σύστημα. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διατάξητε τὴν τύπωσιν ὅλων τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, καὶ κατόπιν προσδιορίσατε οἱανδήποτε ἡμέραν θέλετε· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν μονομερῶς τῆς συζητήσεως ἑνὸς νομοσχεδίου.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ παρεμποδίσωμεν κατ’ ἐλάχιστον τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως, ὅστις εἶναι λίαν κανονικὸς ὡς ἐπροτάθη παρὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἀπολειπόμενος χρόνος τῆς διαρκείας τῆς Συνόδου ταύτης εἶναι λίαν βραχὺς, καὶ ἐπιβάλλει ὅπως μὴ περιμείνωμεν τὴν τύπωσιν ὅλων τῶν πινάκων. Ὑποθέτω, ὅτι ὅλα τὰ νομοσχέδια αὔριον θὰ ἦναι τυπωμένα· ἐτυπώθησαν ἤδη τὰ οἰκονομικὰ, δὲν ἐτυπώθη ὅμως τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλομεν ἐπισπεύσει τὴν τύπωσιν.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν τύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, πιστεύω, ὅτι θὰ ἦναι ἱκανὰ τὰ δημοσιευμένα, ἀφοῦ καὶ σήμερον διενεμήθησαν πλεῖστα.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ῥίψητε εἰς βάρος μας τὸ στενὸν τοῦ χρόνου, διότι δὲν εἴμεθα αἴτιοι (θόρυβος).

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη ν’ ἀποφασίσωμεν εἰς βάρος τίνος θὰ ἐπιῤῥιφθῇ ἡ βραδύτης. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος φαίνεται ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο εἶχέ τινας ἀμφιβολίας, ἀφοῦ ἔσπευσε νὰ φέρῃ περὶ τούτου τὸν λόγον. Ἐγὼ τοῦτο ἠξεύρω, ὅτι τὸ σύνταγμα ἔταξε διορίαν πρὸς ὑποβολὴν τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου, διότι ἠθέλησε νὰ προλάβῃ τὸ ἄτοπον τῆς ἐσπευσμένης ψηφίσεως τῶν Νόμων καὶ τὸ ἄτοπον τοῦ περιορισμοῦ τῶν συζητήσεων, ἠξεύρω δὲ ὅτι ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐξήντλησε πάσας τὰς διορίας ταύτας, ἠξεύρω, ὅτι τὸν προϋπολογισμὸν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τελευταίαν ὥραν τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διορίας.

§153Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς περαιώσεως τοῦ ζητήματος τοῦ ἀναγομένου εἰς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅπως φρονοῦσιν εἰς ὅλα τὰ Συνταγματικὰ Κράτη καὶ ὅπως πολιτεύονται εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια, ὅτι εἶναι ἀνευλαβὲς πρὸς τὸ Στέμμα ν’ ἀπασχολῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν Βουλὴν, εἰσάγουσα εἰς αὐτὴν εἴτε τὸν προϋπολογισμὸν εἴτε νομοθετήματα, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν λόγον, δι’ οὗ τὸ Στέμμα ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν αὐτῆς.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω, κύριοι, ἐν ὀνόματι ἐμοῦ, ν’ ἀποκρούσω τὰς ἰδέας τοῦ προλαλήσαντος, διότι ἐγὼ οὐ μόνον δὲν θεωρῶ ἀνευλαβὲς νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδιά της πρὸ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἀλλὰ θεωρῶ ἀνευλαβὲς τὸ νὰ μὴ τὰ ὑποβάλῃ, καὶ ὅτι αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως πρέπει κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης ἣν ἔχει εἰς αὐτὴν, νὰ ἦνε γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως προβῇ εἰς λελογισμένην ἀπόφασιν. (Εὖγε! Εὖγε! καὶ χειροκροτήματα ἔκ τε τῶν Βουλευτῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων.)

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων (θόρυβος).

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ κενωθῶσι τ’ ἀκροατήρια.

§157ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ συνεδριάζωμεν ἐδῶ μετὰ τῶν τραμπούκων (θόρυβος).

§158Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης τί λέγει τώρα, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ πνίξῃ τ’ ἀκροατήρια; (θόρυβος.)

§159ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅ,τι σήμερον συνέβη δυστυχῶς καὶ ἄλλοτε ἔλαβε χώραν. Καλὸν ἤθελεν εἶσθαι, κύριοι Συνάδελφοι, νὰ μὴ λαμβάνωμεν ἄλλοτε μὲν ὑπὸ καλὴν ὄψιν, ἄλλοτε δὲ ὑπὸ κακὴν τὰ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦσι μέρος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, καὶ δὲν πρέπει νὰ γινώμεθα οὕτω παραίτιοι τοιούτων σκανδάλων, τὰ ὁποῖα ἐπισύρουν παρεκτροπὰς. Δὲν ἐπιδοκιμάζω, κύριοι, τὰ τοιαῦτα, δι’ ὧν θέλουσί τινες νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ, κύριοι, αἱ ἐπιδοκιμασίαι γίνονται δεκταὶ εἰς πολλὰ Κοινοβούλια, ὅταν αὗται μάλιστα προέρχωνται ἐκ τοῦ Σώματος.

§160ΦΙΛΗΜΩΝ. Πουθενά.

§161ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν αἱ ἐπιδοκιμασίαι γίνωνται δι’ εὐσχήμου τρόπου, μάλιστα, ἐπιτρέπεται· ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εἰς κανὲν Κοινοβούλιον δὲν συμβαίνει τὸ τοιοῦτον, τοῦ λέγω, ὅτι εἰς τὰ 1873 εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας εἶδον ἐγὼ αὐτὸς ἐπιδοκιμασίας ἐπιτρεπομένας, ἔχω δὲ μάρτυρας τὸν κ. Ἀντωνιάδην καὶ τὸν πρόξενον τῆς Ἑλβετίας, οἵτινες παρέτυχον. Ὁ πρόεδρος τότε μόνον κάμνει τὴν παρατήρησιν, ὅταν τ’ ἀκροατήρια παρεκτρέπωνται εἰς ἀποδοκιμασίας, διότι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποδοκιμάζουν· ἔχουν ὅμως τὸ δικαίωμα εὐσχημόνως, ἐνθουσιαζόμενα, νὰ ἐκχύνουν τὸν ἐνθουσιασμόν των ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως μιᾶς ἐθνικῆς ἰδέας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§162ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, ἐνόσῳ δὲν ἐκκενωθῶσι τ’ ἀκροατήρια (θόρυβος).

§163ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Φοβεῖσθε, καὶ ἀποφεύγετε τὴν ἐθνικὴν γνώμην (θόρυβος).

§164Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι καυχῶμαι καὶ σεμνύνομαι, ὅτι, ὁσάκις παρουσιάσθη εἴτε ἐπιδοκιμασία εἴτε ἀποδοκιμασία ἐκ μέρους τῶν ἀκροατηρίων, πάντοτε ἐκηρύχθην κατ’ αὐτῶν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πολλῶν ἐντίμων συναδέλφων, καὶ προχθές, ὅτε ἐπῆλθεν ἀποδοκιμασία ἐκ τῶν ἀκροατηρίων κατὰ τοῦ κ. Ῥάλλη, ἐγὼ ἠγέρθην μόνος καὶ ἐζήτησα τὴν ἐκκένωσιν. Δὲν πτοοῦμαι κανένα, ὅταν ὑπογραμμὸν ἔχω τῶν πράξεών μου καὶ τῆς ψήφου μου τὴν συνείδησίν μου, οὔτε λανθάνει τινὰ διὰ ποίων μέσων γίνονται αἱ τοιαῦται ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι· ἀνήκομεν ὅλοι εἰς ἐπαρχίας, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ συναθροίσῃ 10 ἢ 20, καὶ οὕτω νὰ μεταβάλῃ οὕτως ἢ ἄλλως τ’ ἀκροατήρια. Ἀλλὰ τοῦτο ἄγει ἡμᾶς εἰς ὀλεθρίας συνεπείας, διότι ἐπηρεάζει τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· ἐπειδὴ δὲ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ συζήτησιν ἐν ὅσῳ τὰ ἀκροατήρια δὲν ἐκκενωθῶσι, προτείνω τὴν ἄμεσον ἐκκένωσιν αὐτῶν (θόρυβος)

§165Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς πρᾶξιν, ἡ ὁποία φανερώνει, ὅτι δὲν ἐνόησε καλῶς τὸ γεγονός. Ἔρχομαι νὰ στερεώσω τὴν πρᾶξιν τῶν ἀκροατηρίων, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Αἱ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξαν καὶ ἀπὸ τὴν μίαν πτέρυγα καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην, εἶναι λογικώταται· ἀλλ’ ἐγώ, ἐκεῖ καθήμενος σιωπηλὸς καὶ ἀκροώμενος, μετὰ τὸν λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤκουσα καὶ εἶδον ὅτι ἐχειροκρότησεν ἡ μία μερὶς τῆς Βουλῆς, καὶ μὲ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν κατὰ μίμησιν ἐχειροκρότησαν καὶ τὰ ἀκροατήρια. Τοῦτο ἐγὼ μαρτυρῶ· δὲν τὸ ἔπραξαν, διὰ νὰ ἐπηρεάσουν τὴν Βουλήν· ἐνόμισε τὸ θεωρεῖον, ὅτι ἀκολουθεῖ τὴν ἔκφρασιν τῆς Βουλῆς, ἂν δὲ ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως, ἄλλος λόγος. Ἀλλὰ τὸ θεωρεῖον κατὰ μίμησιν (διότι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ζῶον μιμητικόν, ὡς τὸ λέγει καὶ ὁ Ἀριστοτέλης), ἐχειροκρότησεν, ὅπως καὶ ἄλλοτε συνέβη. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτε ἐχειροκρότησεν ἡ Βουλὴ τὴν πτῶσιν τοῦ ὑπουργείου καὶ τὴν ἀνάῤῥησιν τοῦ νέου, ἐχειροκρότησαν καὶ τὰ θεωρεῖα. Ἔπρεπε διὰ τοῦτο νὰ ἐκκενωθοῦν καὶ τ’ ἀκροατήρια; Δὲν εἶναι λοιπὸν τοῦτο ἔκφρασις τῶν ἀκροατηρίων, ὅπως ἐπηρεάσωσι τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρᾶξις μιμητικὴ τῆς ἐκφράσεως τῆς Βουλῆς, ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ κενωθῶσι. Τοῦτο μαρτυρῶ ὡς γεγονός.

§166ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καθ’ ἣν ἡμέραν ὁ κ. Δηλιγιάννης ἀπεδοκίμαζεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ἕτερος Βουλευτὴς, ἡ Βουλὴ σύσσωμος καὶ τὰ ἀκροατήρια ἐχειροκρότησαν, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι ἂν ἐπιτρέπητε, κ. Πρόεδρε, τὰς ἐπιδοκιμασίας, πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε καὶ τὰς ἀποδοκιμασίας, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος οὐδεμίαν παρατήρησιν ἀπηύθυνεν· ὥστε, ἀφοῦ τότε ἠρκέσθη ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὰς ἐπιδοκιμασίας, πρέπει ν’ ἀρκεσθῇ καὶ εἰς τὰς ἀποδοκιμασίας. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.)

§167ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης πρό τινος ἐξετοξεύθησαν ἐναντίον μου συκοφαντίαι, ἀλλ’ εἰς ταύτας ἠδιαφόρησα. Πρὸ ὀλίγου ὅμως ἤκουσα ἕνα τῶν συναδέλφων νὰ ἐπαναλάβῃ ταύτας καὶ ἐδῶ, ἰσχυρισθεὶς ὅτι, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὰ ἀκροατήρια, εἶπον, ὅτι ἠδυνάμην νὰ τὰ πνίξω. Μάλιστα, εἶπον τότε εἰς τὰ μισθωτὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα εἶχον τεθῆ ἐκεῖ ὅπως μὲ ἀποδοκιμάσουν, ὅτι ἠδυνάμην νὰ τὰ πνίξω εἰς τὰ χειροκροτήματα, καὶ τοῦτο, διότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν εἰς τὰς 9,200 ψήφους, μὲ τὰς ὁποίας μὲ ἐτίμησαν οἱ συμπολῖταί μου, οὐδὲ πτοοῦμαι ἀπὸ Λογοθέτας, ἀπὸ Τσακίρας, ἀπὸ βοηθοὺς τῆς Ἀστυνομίας καὶ κλητῆρας. Τὴν ὑπόληψιν τῶν συμπολιτῶν μου ὀφείλω εἰς μόνην τὴν ἱκανότητά μου, εἰς μόνην τὴν τιμιότητά μου. Ἠπόρησα δὲ πρὸ ὀλίγου, ἀκούσας τὸν κ. Στάϊκον νὰ εἴπῃ, ὅτι ὕψωσε φωνὴν διαμαρτυρήσεως, ὅτε τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἐξέφερον ἀποδοκιμασίας ἐναντίον μου, διότι οὐδένα ἤκουσα νὰ ἐκφέρῃ λέξιν κατ’ ἐκείνων τῶν μισθωτῶν. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν τ’ ἀκροατήρια μὲ ἀπεδοκίμασαν ἦσαν πλήρη κλητήρων καὶ ἄλλων μισθωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἴσως μετ’ ὀλίγον θὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ καταδιώξεις ποινικάς.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πρότασις περὶ ἐκκενώσεως τῶν ἀκροατηρίων.

§169ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§170ΦΙΛΗΜΩΝ. Δυστυχῶς, κύριε Πρόεδρε, τὰ προηγούμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁσάκις ἀτακτήματα ἐπῆλθον ἐκ μέρους τῶν ἀκροατηρίων, δὲν μᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα, ὅπως ἐφαρμόσωμεν σήμερον τὸν Κανονισμὸν· ἀτυχῶς ἐπανελήφθησαν μυριάκις αἱ ἐπιδοκιμασίαι καὶ αἱ ἀποδοκιμασίαι, ὅλων δ’ ἡμῶν αἱ παραστάσεις, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς, ἔμειναν ἄνευ ἀπαντήσεως. Σήμερον ἐπῆλθε πάλιν τὸ αὐτὸ ἄτοπον. Νομίζω, ὅτι πρέπει διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ εἰδοποιηθῶσι τὰ ἀκροατήρια, ὅτι, ἂν ἐφεξῆς ἐπαναληφθῶσιν ἀτακτήματα τοιαῦτα, θὰ ἐφαρμοσθῇ καθ’ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν ὁ Κανονισμὸς, χωρὶς νὰ ζητηθῇ ἄδεια τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων. Τοῦτο δύναται, μοὶ φαίνεται, νὰ συμβιβάσῃ τὰς ἀντιθέτους γνώμας, διότι, δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, τὸ παρελθὸν δὲν δίδει οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε εἰς τὸ προεδρεῖον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπολύτως σήμερον τὴν αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ.

§171ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ αὐστηροῦ μέτρου τῆς ἐκκενώσεως τῶν ἀκροατηρίων· ἐβιάσθην δὲ νὰ ζητήσω τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ προλάβω μεγαλειτέραν ἀταξίαν καὶ μεγαλείτερον θόρυβον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ. Ἐλέχθη, ὅτι τὰ προηγούμενα δὲν δίδουν πολὺ δικαίωμα οὔτε εἰς τὸν πρόεδρον οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ φανῇ σήμερον τοσοῦτον αὐστηρά· ἀπαντῶ εἰς τοῦτο καὶ ζητῶ συγγνώμην παρὰ τῶν εἰπόντων, ὅτι δὲν ἔχουν πολὺ δίκαιον. Ὁσάκις συνέβησαν εἰς τὸ ἀκροατήριον χειροκροτήματα ἢ ποδοκροτήματα, ὁ πρόεδρος ἠδυνήθη ν’ ἀντιληφθῇ ποῖα ἐκ τῶν προσώπων ἔκαμαν ἀρχὴν εἰς τὴν ἀταξίαν, καί, χωρὶς νὰ ἐνοχλήσῃ τὴν Βουλὴν, διέταξε τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν προσώπων αὐτῶν· καὶ τοῦτο ἔγεινε πλέον ἢ εἰκοσάκις, 30κις, ἀφότου ἔχω τὴν τιμὴν κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς· ἐνθυμήθητε δὲ, ὅτι δὶς, τρὶς, πεντάκις ἴσως ἕως τώρα ἐζήτησα τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐξεκένωσά τινα τῶν ἀκροατηρίων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγένετο ἐνίοτε θόρυβος εἰς ὅλα τὰ ἀκροατήρια· ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὁ θόρυβος οὗτος ἐγένετο κατὰ τὰς τελευταίας στιγμὰς τῆς συνεδριάσεως, ὅτε πλέον ἦτο περιττὴ ἡ ἐκκένωσις, διότι ἡ συνεδρίασις διελύετο καὶ οἱ ἀκροαταὶ ἤθελον ἀποχωρήσει ἀφ’ ἑαυτῶν. Δύναμαι, κύριοι, νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τοιαύτη ἀταξία γενικὴ, ὁποία ἔλαβε σήμερον χώραν εἰς τὰ ἀκροατήρια, δὲν ἔγεινεν οὐδεμίαν ἄλλην ἡμέραν ἐν τῷ μέσῳ τῆς συνεδριάσεως· διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ζητήσω τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Σώματος, τὴν ὁποίαν ἀφῆκα εἰς τὸ ἴδιον Σῶμα, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, νὰ τὴν δίδῃ εἰς πᾶσαν συγκεκριμένην περίστασιν, καὶ δὲν ἠθέλησα νὰ τὴν δεχθῶ ὅτε μοὶ τὴν προσεφέρατε· ἐνόμισα, λέγω, καθῆκόν μου νὰ ζητήσω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων, διὰ νὰ τοῖς δώσω ἓν μάθημα αὐστηρόν. Τώρα δὲν θέλει ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην;........

§172ΠΟΛΛΟΙ. Θέλει, θέλει.

§173ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει· τὴν προειδοποιῶ ὅμως, ὅτι θέλει μεταμεληθῆ πολὺ, ἐὰν δὲν διατάξῃ νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§174ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν ἔντιμον κ. Σωτηρόπουλον ὅτι, ὅτε ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠγόρευεν, ἦτο εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως, ὁ δὲ κ. πρόεδρος οὔτε κἄν παρατήρησιν ἀπηύθυνεν· ὁ κανονισμὸς ἀπαγορεύει τὰς ἐπιδοκιμασίας καὶ ἀποδοκιμασίας, καὶ εἶπον τότε, ὅτι, ἂν δὲν ἀπαγορεύσητε τὰς ἐπιδοκιμασίας, ἐγὼ θ’ ἀποδοκιμάσω. Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει ἀσθενῆ τὴν μνήμην.

§175ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος πρέπει νὰ ἔλθῃ νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν του καὶ νὰ διατάξῃ τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀντελήφθη ὅτι ἐχειροκρότησαν. (Ἀποχωρεῖ ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος καταλαμβάνει τὴν ἕδραν αὐτοῦ.)

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ τρία κάτω ἀκροατήρια. (Ἐκκενοῦνται.)

§177Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι προσῆκεν αὐτῷ νὰ ἐπικρίνῃ τὴν πρώην Κυβέρνησιν καὶ νῦν ἀντιπολίτευσιν, ὡς αἰτίαν τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου, ὅστις μέχρι τοῦδε ἀπωλέσθη ἄνευ πολλῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· διὰ νὰ ἀποδείξῃ δὲ τοῦτο, ἐμνημόνευσε καὶ ἰδίᾳ ἐμοῦ, ὡς βραδέως εἰσαγαγόντος τὸν προϋπολογισμόν. Ἀληθῶς τὸν προϋπολογισμὸν εἰσήγαγον τὴν παραμονὴν τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα τάσσει· εἰσήγαγον δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τότε, ὄχι διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἦτο ἕτοιμος, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζα, ὅτι ἔπρεπε νὰ περαιωθῇ ἡ ἀρξαμένη ἤδη καὶ ἐξακολουθοῦσα τότε γενικὴ συζήτησις ἡ ἀφορῶσα εἰς ἐξέλεγξιν τοῦ παρελθόντος, ὅπως αὕτη ὁδηγήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ νὰ ἐκφράσῃ ἓν φρόνημα ἀπαντῶσα εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Διὰ τί ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ περιμείνω νὰ τελειώσῃ ἡ γενικὴ συζήτησις; Τὸ μὲν διότι, ὡς ἐγὼ ἐδιδάχθην καὶ ὡς ἐγὼ γνωρίζω, ποτὲ τὰ Ὑπουργεῖα δὲν εἰσάγουσιν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, διὰ ν’ ἀπασχολήσωσιν αὐτὴν πρὶν ἢ ἐκπληρώσῃ τὸ πρῶτον αὐτῆς ἔργον, τὸ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν ἡγεμόνα· τὸ δὲ διότι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ ἔκφρασις τῶν σκοπῶν καὶ τῶν σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως· ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἤθελε συμβῆ νὰ μὴ λάβῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς παρελθούσης διαγωγῆς της, ἤθελεν εἶσθαι ματαιοπονία ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ ἔλθῃ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τί φρονεῖ καὶ πῶς σκοπεῖ νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἀφοῦ ἔμελλε ν’ ἀποχωρήσῃ τῶν πραγμάτων. Εἶπον, ὅτι εἶχον ἕτοιμον τὸν προϋπολογισμόν. Ἀληθῶς τινὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως μετὰ πείσματος μὴ προσήκοντος εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἐκραύγαζον, καθ’ ἣν ὥραν εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμὸν, ζητοῦντα νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἀναλυτικὰ φύλλα αὐτοῦ, δὲν ἐπίστευον δὲ εἰς τὴν διαβεβαίωσίν μου, ὅτι τὰ ἀναλυτικὰ φύλλα εἶχον σταλῆ εἰς τὸ τυπογραφεῖον διὰ νὰ οἰκονομηθῇ ὁ χρόνος, ἐπισπευδομένης τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· οὐδὲ ὑπετάσσοντο εἰς προηγούμενον, τὸ ὁποῖον μικρὰ σειρὰ ἐτῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ καθιέρωσε, καθ’ ὃ ὁ προϋπολογισμὸς πολλάκις εἰσήχθη διὰ τῆς καταθέσεως μόνον τῶν γενικῶν πινάκων. Ἐνόμιζον οἱ τότε κραυγάζοντες, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συνταχθῶσι μόνοι οἱ γενικοὶ πίνακες, χωρὶς νὰ προσυνταχθῶσιν οἱ ἀναλυτικοὶ, ὧν πόρισμα τυγχάνουσιν οἱ γενικοὶ, καὶ ὅτι ἐγὼ, μὴ ἔχων τοὺς ἀναλυτικοὺς, ἐπλάνων τὴν Βουλὴν βεβαιῶν, ὅτι εἶχον πέμψει αὐτοὺς πρὸς τύπωσιν, ἀλλά τοῦτο βεβαιοῖ οὐδὲν ἄλλο ἢ τὸ ὑβριστικὸν τοῦ ἤθους αὐτοῦ. Ἀφίνω ἂν δὲν ἦναι ἐκπλήξεως ἄξιον ν’ ἀκουσθῇ, ὅτι ἐφρόνουν ἐκεῖνοι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δυνατὸν νὰ συνταχθῶσιν αὐτοβούλως οἱ γενικοὶ πίνακες, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι συντεταγμένα τὰ ἀναλυτικὰ φύλλα· λέγω ἐκπλήξεως ἄξιον, διότι τὸ τοιοῦτον οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πῶς συντάσσονται οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ πῶς διεξάγονται τὰ περὶ τούτου. Ἐνόμιζον δὲ, ὅτι δὲν ὤφειλον νὰ εἰσαγάγω τὸν προϋπολογισμὸν πρὸ τοῦ πέρατος τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, καὶ δι’ ἄλλην αἰτίαν, ἤτοι διότι, ὡς ἐγὼ γνωρίζω, αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἀπασχολοῦσι ποτὲ τὴν Βουλὴν διὰ νομοθετικῶν ἔργων, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ Στέμμα. Αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον ἐγὼ, ὡς εἴρηται, γνωρίζω, ἔμαθον ἐκ τῆς τακτικῆς πάντων τῶν κοινοβουλίων ἐν πᾶσι τοῖς συνταγματικοῖς ἔθνεσι, δὲν εἶχον ἀνάγκην δὲ νὰ ἐρωτήσω τότε ἂν οὕτως ἐφρόνει καὶ ὁ τότε Βουλευτὴς Μεσολογγίου· οὐδ’ ἂν ἐγνώριζον τότε, ὅτι αὐτὸς ἐφρόνει, ὅτι δὲν εἶναι ἀνευλαβὲς, οὐδ’ ἀντιβαῖνον εἰς τὰς παραδόσεις τὰς κοινοβουλευτικὰς τὸ ν’ ἀπασχολῶσιν αἱ Κυβερνήσεις τὴν Βουλὴν δι’ εἰσαγωγῆς νομοσχεδίων καὶ πρὸ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, τὸ τοιοῦτον δὲν ἤθελε μεταβάλει τὴν πεποίθησίν μου, οὔτε ἤθελε μὲ ἀναγκάσει νὰ πράξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφρόνουν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ πράξω, διότι γνωρίζω πρὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου τὰς περὶ εὐλαβείας πρὸς τὰς καθεστηκυίας ἐξουσίας τοῦ κράτους ἰδέας τοῦ εἰρημένου Βουλευτοῦ, τὰς ὁποίας οὔτε κατὰ τὸ παρελθὸν συνεμερίσθην, οὔτε θέλω πείσει ποτὲ ἐμαυτὸν ἵνα ἀκολουθήσω. Λύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 6½ μ. μ.