1880.02.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 79

τῆς 26 Φεβρουαρίου 1880.

(Τρίτη.)

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔπεμψε τοὺς ζητηθέντας ὀνομαστικοὺς πίνακας τῶν ἐξαιρεθέντων καὶ καταταχθέντων ἐκτάκτων ἐφέδρων καὶ ἐθνοφυλάκων. Θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ ὅστις θέλει, δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν. Ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ 1) τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις διδάκτορος τῆς ἰατρικῆς Λαμπρίδου, ζητοῦντος νὰ τυπωθῇ εἰς τὸ ἐθνικὸν τυπογραφεῖον τὸ σύγγραμμά του, περιέχον τὰ ἐν Ἠπείρῳ ἀγαθοεργὰ καταστήματα, καὶ 2) τῆς Σοφίας Οἰκονόμου ἐκ Πόρου, ζητούσης περίθαλψιν. Θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Οἰκονόμου ἔχει τὸν λόγον.

§2ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει, κύριοι Βουλευταὶ, ἐσταμάτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τῆς πρώτης μεθόδου, ἡ ὁποία εἶναι ἐν χρήσει εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν ἐπικρατειῶν, τουτέστιν εἰς τὴν μέθοδον ἐκείνην, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν ἀκριβῶς ἐν τῷ κύκλῳ τῶν ἐσόδων τῆς ἐπικρατείας. Δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πλείστας ἀνάγκας, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν μέσα. Ἡ φρόνησις τότε τοῦ ἁπλουστέρου οἰκογενειάρχου διδάσκει νὰ περιορίσωμεν τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Ἡ δευτέρα μέθοδος συνίσταται εἰς τὴν διὰ δανείων καὶ διὰ τῆς λάμψεως τῆς πολιτικῆς ἐκθάμβωσιν τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἀνθρώπων. Ὅστις εἶναι ὀπαδὸς τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἂς τὸ εἴπῃ. Τρίτη μέθοδος εἶναι ἐκείνη, εἰς ἣν βλέπομεν σταθερῶς τὴν Ἑλληνικὴν πρακτικὴν περιοριζομένην. Εἶναι ἡ τῶν εἰκονικῶν ἰσοζυγίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἔχω ὅλην τὴν ἱστορίαν τῶν ἐλλειμμάτων, ὧν πίνακα ὁ ἔντιμος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς Νομίζω, ὅτι ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ μεθόδῳ συναντῶνται οἱ πλεῖστοι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καθωδήγησαν ἢ ἔκριναν τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν σημαίνει ἂν ὁ εἷς προσθέτῃ ἓν «καὶ» καὶ ὁ ἄλλος ἀφαιρῇ ἓν «δέ». Εἶναι πάντοτε ὁ αὐτὸς κύκλος, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τὴν ἑλληνικὴν πρακτικὴν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἠδυνάμην πλεῖστα παραδείγματα νὰ φέρω ἐνώπιόν σας οὐχὶ ἐκ μεμακρυσμένης ἐποχῆς, ἀλλ’ ἐκ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐλέχθησαν κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ἵνα φέρω παραδείγματα, θέλω ἀκουμβήσει τὸν δάκτυλον εἰς πονοῦν μέλος, δὲν θέλω νὰ ταράξω τινά· ἀναφέρομαι μόνον εἰς τὴν μνήμην σας, ἵνα χαρακτηρίσω τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τῶν οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι λέγονται, ἀλλὰ δὲν ἐφαρμόζονται. Τὸ κατ’ ἐμὲ συντάσσομαι πρὸς τὴν πρώτην μέθοδον, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς Ἐπικρατείας ἀκριβῶς εἰς τὰ εἰσοδήματα αὐτῆς. Καθὼς ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, εἰς 5,800,000 δραχμῶν ἀνῆλθε τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλον χθὲς εἰς ὑμᾶς. Ἂν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο διαιρέσωμεν εἰς δύο μέρη, τὸ ἓν δυνάμεθα νὰ καταδικάσωμεν ἀκριβῶς εἰς τὴν διὰ τῆς οἰκονομίας ἐξαφάνισιν, τὸ δ’ ἕτερον δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν διὰ τῆς ἀμειλίκτου καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, οὐχὶ τῶν παλαιῶν, ἀλλὰ τῶν νεωτέρων καθυστερούντων, οὐχὶ τῶν μικρῶν, ἀλλὰ τῶν μεγάλων. Ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους εἷς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως τὸν φαντάζεται ἕκαστος εὐσυνείδητος ἄνθρωπος, τουτέστι σταθερός, ἄκαμπτος, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλει εὕρει τὰ 2½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα μᾶς ταράττουν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ μίαν δυνατὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τοῦ ἐλλείμματος. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας παραπεμπτέον εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν καθ’ ἕκαστα συζητήσεων, ὅταν ἔλθωσιν αὗται. Μεταβαίνω εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τούτου πρέπει νὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κυρίους ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κτυπήσω πρόσωπα, ἀλλὰ μόνον νὰ διατυπώσω ἰδέας. Εἶναι δὲ φρόνιμον ἔργον ν’ ἀφίνετε τὰς ἰδέας ν’ ἀναπτύσσωνται, νὰ μὴ τὰς πιέζητε, καὶ νὰ περιμένητε μὲ τὸ φλέγμα, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὸν ἀληθῶς ἐλεύθερον ἄνθρωπον. Διότι, κύριοι, ἡ πρακτικὴ τοῦ κόσμου τούτου, εἴτε συμπολίτευσις εἶναι, εἴτε ἀντιπολίτευσις, δὲν εἶναι ὁμόφωνος. Δὲν εἶναι δεδομένη εἰς τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν ἡ ἐντελὴς ὁμοφροσύνη. Ἡ ποικιλία τῶν γνωμῶν, ἡ παραλλαγὴ τῶν φρονημάτων εἶναι ὁ φυσικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῶν ἀνθρώπων. Ὥστε δύναταί τις νὰ ψηφίζῃ μὲ τὴν στάθμην, τὴν ὁποίαν γινώσκει, καὶ νὰ διατηρῇ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἰδεῶν, αἵτινες τὸν ἐμπνέουσιν. Ἔρχομαι εἰς τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη· δὲν τὸ παραδέχομαι. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι καὶ οἱ εἰδικώτεροι μεταξὺ ὑμῶν, ἀποτείνομαι δὲ πρὸς τοὺς στρατιωτικούς, δὲν τὸ παραδέχονται ἐπίσης. Καὶ διατί δὲν τὸ παραδέχονται, θέλω ἀποδείξει ἀμέσως. Ἐν πρώτοις, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ πόσον δύναταί τις εἰς ζητήματα τόσον μεγάλης σημασίας, ὅπως εἶναι τὰ στρατιωτικά, πῶς δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ γνώμας ἀνθρώπου, ὅστις δὲν ἔφερεν ἐπὶ τῆς τραπέζης ταύτης τὰ διπλώματα τῆς εἰδικότητος. Διότι, ὅταν πρόκηται οἱ πατέρες νὰ δώσωσι τὰ τέκνα των, ἵνα πέσωσι νεκρὰ εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης, πρέπει νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι ὁ σχεδιάζων, ὁ ὀργανίζων τὴν στρατιάν, εἶναι τουλάχιστον στρατιωτικός. Διὰ τοῦτο, κύριοι, θέλω προτιμήσει ν’ ἀποκαλυφθῶ ἐνώπιον τοῦ τελευταίου στρατιώτου παρὰ ἐνώπιον τοῦ κυρίου Τρικούπη, ὅταν προτίθηται νὰ διδάξῃ στρατιωτικὰ ἀντικείμενα. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω καὶ τὰ ἑξῆς, τὴν ἄπειρον ἤτοι ἐχθρότητα τοῦ κυρίου Τρικούπη πρὸς τὸ σῶμα τῶν ἐπιτελῶν, τὸ ὁποῖον προκατασκευάζει τοὺς ἀγῶνας, καὶ τὴν ἄκραν ἀδιαφορίαν πρὸς τὸ ταπεινὸν μέν, ἀλλὰ νευρώδη ἔχον τὸν βραχίονα σῶμα ἐκεῖνο τῶν ὑπαξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ χθεσινῇ καταπονήσει τῆς Βουλῆς δὲν ἐπρόσεξαν πολύ. Μόνον εἰς μίαν ἐξαίρεσιν ὁ κ. Τρικούπης ἐπρόσεξεν ἰδιαιτέρως· ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν ὀνομάσω ἄτοπον· εἶναι ἡ ὑπὲρ τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Βασιλέως. Δὲν ἐπερίμενα τοιοῦτον ἄκουσμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπερίμενα μίαν ἄλλην ἀλήθειαν, ὅτι παρὰ τῷ Βασιλεῖ ἔπρεπε νὰ ὦσιν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ διαδοχικῶς, ἵνα ἔχωσι τὴν ὑψηλὴν τιμὴν νὰ κάθηνται παρὰ τῷ Βασιλεῖ. Αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ἐπερίμενα ν’ ἀκούσω ἐνταῦθα, καὶ ἐπειδὴ δὲν τὴν διετύπωσεν ὁ κ. Τρικούπης, τὴν διατυπῶ ἐγώ. Δὲν δύναμαι ὡσαύτως νὰ ἐννοήσω τὸ ἑξῆς: ποῦ στηριζόμενος ὁ κ. Τρικούπης ἠθέλησε (καὶ ἐδῶ περιμένω τὰς διακοπάς, ἀλλ’ ἂς μὴ μὲ παρερμηνεύωσιν οἱ διακόπτοντες), δὲν ἐννοῶ πῶς ἠθέλησε νὰ ἐπαναλάβῃ εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία εἶναι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὄνειδος τῆς Ἑλλάδος. Ξένοι στρατιωτικοὶ νὰ ἔλθουν νὰ χειραγωγήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ὅταν ἔχωμεν τοσούτους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι εἰς πάντα στρατὸν ἤθελον φέρει τιμήν, καὶ ὅταν βλέπω αὐτὸν τὸν γηραιὸν στρατηγὸν ἐκεῖ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὸν καλλίτερον στρατηγὸν τῆς Εὐρώπης, ὅταν βλέπω ἐκεῖνον τὸν νέον ἐκεῖ ἐπάνω τὸν λαμπρὸν στρατιωτικὸν καὶ τόσους ἄλλου, συναδέλφους του, ὅταν βλέπω εἰς τὸ θεωρεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ τόσας λελογισμένας ἱκανότητας, δὲν καταδέχομαι νὰ περιμένω τὴν σωτηρίαν τῆς στρατιωτικῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ξένους. Καὶ ὅταν ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατηγορήθη ὡς ἀρχηγὸς τῶν βασιβουζούκων, ἦναι ἐκεῖ μὲ τὸ πνεῦμά του καὶ μὲ τὸ αἷμά του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, δὲν ἐπιτρέπεται ἐντὸς τῆς ἱερᾶς ταύτης αἰθούσης νὰ λέγηται, ὅτι ἀπὸ ξένους πρέπει νὰ περιμένῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν στρατιωτικήν της δόξαν.

§3ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἔχετε καμμίαν εἰδικότητα εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε;

§4Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἄλλην ἀποστολὴν ἢ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν δύναμιν τῆς Ἐπικρατείας, ὅπως δυνάμεθα καὶ νὰ παραδώσωμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, εἰς οὓς ἔχομεν ἐμπιστοσύνην, νὰ τὴν ὀργανώσωσιν. Οὕτως ἐν Γερμανίᾳ ἐπολιτεύθησαν, οὕτω κατηρτίσθησαν οἱ ἀληθεῖς στρατοί. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὰ στρατιωτικὰ παρασκευάσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι μία φενάκη πρὸς ἐξαπάτησιν τοῦ λαοῦ. Εἰς τοὺς συνταγματικοὺς λαοὺς τὸ μέγα ζήτημα εἶναι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι διευθύνουν. Μεταβαίνω εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Τρικούπη, διότι καὶ εἰς αὐτὴν δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐδῶ μάλιστα εἰσέρχομαι εἰς κλάδον σχετικῶς εἰδικώτερον. Ἐν πρώτοις διαφωνῶ τελείως πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς ἀμέσου μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, διότι ὑπάρχει μία ἀλήθεια ἀναντίῤῥητος, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ μεταβολαὶ δὲν πρέπει νὰ συμβαίνουν εἰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς ἐλλείμματα ἢ αἱ οἰκονομικαὶ κρίσεις κτυπῶσι τὴν θύραν τῆς ἐπικρατείας, πολλῷ ὀλιγώτερον ὅταν ὑπάρχῃ ἡ τοιαύτη ταραχὴ ἐντὸς τοῦ οἴκου αὐτῆς. Διότι οἱ ἀκριβῶς πολιτικοὶ ἄνδρες ἐξομαλύνουν τὸ παρὸν καὶ ἀνοίγουν ὁδὸν διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ μέλλοντος. Βαθμιαία μετάβασις ἀπὸ ἑνὸς κακοῦ παρόντος εἰς μέλλον ἀγαθὸν, ἰδοὺ τὸ ἰδανικὸν, τὸ ὁποῖον ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη διαγράφει. Ταύτην ἀσπάζομαι καὶ ἐπ’ αὐτῆς θέλω ἀκολουθήσει πάντα, εἴτε Γιάννης ὀνομάζεται, εἴτε Γιαννάκης. Μεταβαίνω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δυσκολεύηται νὰ ἐννοήσῃ τὸν νόμον τοῦτον· καὶ εἶχε βεβαίως δίκαιον, διότι ὁ νόμος οὗτος δὲν ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ. Ὁ νόμος οὗτος ἀπαντᾶται μόνον παρὰ τοῖς Φελάχοις τῆς Ἀφρικῆς καὶ ὀνομάζεται Ἀχούρ. Ὅστις ἔχει τὴν περιέργειαν, δύναται νὰ τὸν μελετήσῃ εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ κυρίου Gandillot. Τὸν ἀναφέρει ὁ συγγραφεὺς οὗτος ὡς μίαν περιέργειαν, ὡς μίαν λεπτομέρειαν, ἀναξίαν λόγου. Ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ αὐτὸς ὁ νόμος τῶν σκηνιτῶν τῆς Ἀφρικῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σταθερὰν κατοικίαν, ἀλλὰ πλανῶνται ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, μὴ ἔχοντες ἄλλο γνώρισμα, ἵνα φορολογηθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς, οἵτινες τοὺς πιέζουν, παρὰ τὸν βοῦν, τὴν κάμηλον, τὸν ὄνον καὶ τὸν ἵππον! Τοιοῦτον ὅμως πρόγραμμα φορολογοῦν τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, εἶναι ἐναντίον τῶν θεμελιωδεστέρων ἀρχῶν τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, διότι δὲν φορολογεῖ τις τὸ ἐργαλεῖον, ὁ δὲ βοῦς εἶναι ἐργαλεῖον. Μήπως ἔχετε σκοπὸν νὰ φορολογήσητε καὶ τὰς ἀξίνας; Ἄλλως τε δὲ θὰ ἦσθε καὶ πολὺ ἄδικοι, διότι ὁ βοῦς, ὁ ὁποῖος θὰ φορολογηθῇ κατά τινα βεβαίως κλίμακα, εἰς μὲν τὴν καλὴν γῆν παράγει πλείονα, εἰς δὲ τὴν κακὴν οὐδὲ τὸν σπόρον. Ἀπορῶ πῶς δὲν εὗρεν ὁ κ. Τρικούπης ἐν τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ φόρον τινὰ οἰκονομικώτερον πρὸς τὴν ὀρθὴν ἀποκατάστασιν τῆς φορολογίας. Εἰσάγει τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· τοιοῦτο ὅμως πρόγραμμα, ἔχον ἐζωγραφημένα κτήνη ἀροτριῶντα ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ, εἶναι πρόγραμμα ἀνάξιον. Δεύτερον ἡ φορολογία τῆς σταφίδος παρουσιάζει μίαν ἄλλην ἔλλειψιν τόσον παρὰ τῇ Κυβερνήσει ὅσον καὶ παρὰ τῷ κ. Τρικούπῃ· θὰ ὑποδείξω δὲ τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰς πολλὰ συναντῶνται ἀμφότεροι. Ἡ σταφὶς, ἡ ὁποία εἰσάγει τὸ πλεῖστον τῆς νομισματικῆς περιουσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εὑρέθη, μᾶς εἶπον, μία φωνὴ ἐκ Πατρῶν, ἡ ὁποία εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ φορολογηθῇ· ἐπεθύμουν νὰ μάθω πόθεν προῆλθεν αὐτὴ ἡ φωνὴ, διότι εἶμαι ἐντεταλμένος ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῆς δυτικῆς παραλίας τῆς Πελοποννήσου νὰ διακηρύξω, ὅτι αὐτὴ ἡ φωνὴ δὲν ὑπῆρξεν. Ἡ σταφὶς εἶναι βεβαρυμένη παρὰ πολὺ καὶ δὲν πρέπει νὰ φορολογηθῇ περισσότερον. Ἐν τούτοις καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἔχουσι τὸ βλέμμα ἐστραμμένον πρὸς τὴν σταφίδα.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα.

§6Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Κλίνετε ὀλίγον. Τρίτος πόρος, ὁ ὁποῖος ἀνεγράφη ἐπὶ τοῦ προγράμματος, εἶναι 15% ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν. Ἀλλ’ ἐδῶ παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ὑπέπεσεν εἰς τὸ αὐτὸ ἁμάρτημα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἡ κυβέρνησις, διότι ἐπιβάλλει μὲν αὔξησιν 15% ἐπὶ τῶν τελωνιζομένων εἰδῶν, ἐξ ὧν συνάγει στρογγυλὸν ποσὸν 2,000,000 εἰς ἐπικουρίαν τοῦ ἐλλείμματος, ἐὰν ὅμως συγκρίνωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰσπράττουν τὰ τελωνεῖα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἶναι τὸ ἕκτον ἢ τὸ ἕβδομον, εἰς τοῦτο δὲ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Πρόκειται διὰ τοῦ σχεδίου τούτου εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου νὰ ὑπερτιμηθῶσι τὰ ἐφόδια τῆς ζωῆς κατὰ τὸ ἕκτον, ὡς νὰ μὴ ἦτο ἀρκετὴ ἡ ὑπερτίμησις τῶν τροφίμων καὶ ἐν γένει τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις ἐντεῦθεν ἰδίως τοῦ πενομένου λαοῦ! Ἔπειτα δὲ μᾶς λέγουν: «Ἰδοὺ τὸ πρόγραμμά μας». Τέταρτον, δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω καθόλου πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ὁ νομοθέτης νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῶν ἱερῶν κληροδοτημάτων. Τὰ κληροδοτήματα ἔχουν κύριον, ὁ κύριος εἶναι ὁ διαθέσας αὐτὰ καὶ ὁ θεματοφύλαξ εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Δὲν δύναται ὁ νομοθέτης ἐπὶ τῇ προτάσει οὐδενὸς νὰ μεταστρέψῃ τὰ εἰδικὰ κληροδοτήματα εἰς χρῆσιν ἄλλων ἀναγκῶν τῆς ἐπικρατείας, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑποβάλλωνται αὗται ὡς σχετικαί. Ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν εὗρον ἐγγεγραμμένην ἐν τῷ προγράμματι τοῦ κ. Τρικούπη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἅμα ψηφίσητε τὴν ἀρχὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν πρέπει πλέον νὰ εἰσέλθητε εἰς τὰ καθέκαστα, δὲν εἶναι ἀρχὴ δι’ οἰκογενειάρχας. Ἡμεῖς ἤλθομεν ἐδῶ νὰ ἐργασθῶμεν περὶ τῶν καθολικῶν ἰδεῶν, ἐὰν νικήσωμεν ἢ νικηθῶμεν, θέλομεν παρακολουθεῖ τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ τοῦ φιλαργύρου τὸ βλέμμα καὶ θέλομεν καταδιώξει τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν ἄτοπον δαπάνην καὶ 10 ἔστω δραχμῶν, διὰ νὰ μὴ εἴπουν οἱ ἐντολεῖς μας, ὅτι διὰ πεῖσμα δυσαρεστηθέντες ἐγκατελείψαμεν τὸ ἱερὸν τοῦ λαοῦ χρῆμα ἀνεπιτήρητον. Ὅταν ἔλθῃ ἡ δαπάνη τοῦ θεάτρου, θέλομεν ἆρά γε κλείσει τοὺς ὀφθαλμοὺς, διότι π. χ. ἐνίκησεν ἡ συμπολίτευσις; ποτὲ δὲν θὰ τὸ πράξωμεν. Καὶ δυνάμεθα διὰ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ τῆς οἰκονομίας, ὅπως ὑπέδειξεν ὁ εὐγενὴς συνάδελφός μου κ. Ζαΐμης, πολλὰ ἑκατομμύρια νὰ οἰκονομήσωμεν. Ἀλλὰ μὴ ἀφίνωμεν ἀνεξελέγκτους τοὺς ὑπουργούς, κατὰ πόδας παρακολουθοῦντες αὐτοὺς, πιεζόμενοι, στενοχωρούμενοι, διακοπτόμενοι, ἐξυβριζόμενοι. Καὶ αὐτὰ μὲν εἶπον περὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἠκούσατε. Ἐὰν ἦναι μία δύναμις ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία θὰ τὸ ὑποστηρίξῃ, δὲν τὴν ἀποκρούω, οὔτε τὴν παρορμῶ, οὔτε τὴν ἀποθαῤῥύνω. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔχετε, παρακαλῶ, τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε καὶ ἓν σχεδίασμα ἐμόν. Τὸ εἶπον σχεδίασμα, διότι εἶναι σχεδίασμα. Ἐὰν ἤξευρόν τινα μεταξὺ ἡμῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς πρόγραμμα, ἢ ἂν εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ἐν τῇ εὐρείᾳ πολιτικῇ σφαίρᾳ, αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἤθελον τὸν ἐναγκαλισθῆ. Ἀκούσατε, κύριοι, τὸ σχεδίασμα. Ἐν πρώτοις προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου τετάρτου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν ἤρχισε νὰ λειτουργῇ, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἔντιμος φίλος μου βουλευτὴς Κορινθίας κ. Δημητριάδης ἴσως φυλάττει πρότασίν τινα περὶ ἐγγραφῆς ἑνὸς κονδυλίου 100,000 δραχ. Τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ὑποβληθέντος νόμου προϋπολογισμοῦ λέγει (ἀναγινώσκει) «αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους 1880 συμπεριληφθεῖσαι καὶ ἐγκριθεῖσαι πιστώσεις ἐπιτρέπεται νὰ δαπανηθῶσι καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ προγενέστερος νόμος ἐπιτρέπων αὐτάς». Αὐτὸ τὸ ἄρθρον περιέχει τὸν δόλον καὶ τὸ ἀτύχημα. Πρέπει ἑκάστη δαπάνη, ἡ ὁποία ἐνεργεῖται, νὰ στηρίζηται ἀναποφεύκτως εἰς νόμον. Καταργήσατε αὐτὸ τὸ ἄρθρον, διὰ νὰ δώσητε ζωὴν εἰς τὴν μεγάλην ἔννοιαν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Αὐτὴ εἶναι θεμελιώδης ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ἢ νὰ ἀποῤῥίψητε, ἀλλὰ πρέπει νὰ λεχθῇ. Δεύτερον, κάτω αἱ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, διότι αὐταὶ κατασκευάζουν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἀνωτέραν τῆς νομοθετικῆς, καὶ ἐγὼ δὲν τὴν θέλω ἀνωτέραν. Ἐννοῶ ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέτῃ τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν θέλησιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, καὶ ὄχι κατὰ τὴν θέλησιν οὐδενὸς ἄλλου. Μόνον εἰς περίπτωσιν κινδύνου, ἐξωτερικῆς συγκρούσεως, στάσεως, λόγῳ ἀληθῶς ἐκτάκτων ἀναγκῶν, συγχωρῶ τὴν ἔκτακτον πίστωσιν. Ἀλλ’ εἰς τὴν κανονικὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐπικρατείας ἡ ἀναπληρωτικὴ πίστωσις εἶναι ἡ πτέρνα τοῦ Ἀχιλλέως, εἶναι ἡ πληγὴ, ἡ ὁποία δὲν ἀφίνει τὸν προϋπολογισμὸν νὰ ὀρθοποδήσῃ. Μετ’ αὐτὰς τὰς δύο ἀρχὰς εἰσέρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ὑποβολὴν ἐνώπιόν σας ἰδεῶν τινων περὶ φορολογίας προσδιωρισμένης εἰς εἴδη τινὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀμφιβάλλω θέλουσιν εὐχαριστήσει ἰδιαιτέρως τὸν ἔντιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἔχῃ τὴν τιμὴν ἢ τὴν εὐτυχίαν νὰ διατηρηθῇ εἰς τὸ ἀξίωμά του. Παρετήρησα, κύριοι, τὸ ἄδικον, τὸ ἄνισον τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία πιέζει τὰς ἀπορωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας. Ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν τιμὴν τοῦ ἐλευθέρου πολίτου, διότι μόνον ὁ ἐλεύθερος δίδει φόρον, ἐνῷ ὁ δοῦλος εἶναι αὐτὸς κτῆμα ἀλλότριον, ὁ φόρος ἐν τῇ πρακτικῇ εἶναι μία μάστιξ, ἡ ὁποία συντρίβει τὰ ὀστᾶ τοῦ πένητος καὶ μόλις φαίνεται πλησίον εἰς τὴν εὐτυχίαν τοῦ ἐξόχου, τοῦ πλουσίου, τοῦ εὐγενοῦς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ δικαιολογικὴ διανομὴ τοῦ φόρου τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ ἐγείρῃ τὰ παράπονα καὶ νὰ μὴ ἐνσπείρῃ τὴν ἀδικίαν. Εἶναι ἡ ἀτέλεια τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀτελείᾳ ταύτῃ, οἱ νομοθέται τῶν ἐθνῶν ἐπιμελοῦνται δι’ ἄλλου τρόπου τὴν δυνατὴν ἰσοῤῥοπίαν εἰς τὴν φορολογίαν τῶν πενομένων καὶ τῶν μὴ πενομένων ἀνθρώπων. Ἡ εἰσαγωγὴ οὕτω φόρου ἐπὶ τῆς ἀπολαυστικῆς πολυτελείας εἶναι ἰδέα, ἡ ὁποία θὰ εἰσχωρήσῃ ἐξ ἅπαντος εἰς τὸν μηχανισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας. Ὅταν φορολογῆτε τὸν ὑποδηματοποιὸν ἐκ τοῦ ὑστερήματος τῆς οἰκογενείας του, ὅταν μόλις ἐκ τοῦ ἀπομένοντος μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ φόρου του δύναται νὰ ζήσῃ ὁ γεωργὸς, προσέξατε εἰς τὰς τάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι γελῶσι μὲ τὴν ἁπλότητά σας. Φορολογήσατε αὐτάς. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπελογίσθη εἰς 40 ἑκατομμύρια σχεδὸν ἡ φορολογία ἐπὶ τῆς ἀπολαυστικῆς πολυτελείας. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι 40 ἑκατομμύρια οἱ Γάλλοι, ἀναλογεῖ πρὸς ἕκαστον ἑκατομμύριον ἀνθρώπων 1,000,000 φρ. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι ἠδύνατο καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ 1½ ἑκατομμύριον, νὰ φορολογηθῇ διὰ φόρου ἐπὶ τῆς ἀπολαυστικῆς πολυτελείας ὄχι μὲ 1½ ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῆς κοινωνικῆς εὐπορίας, διὰ τοῦ τρίτου τοὐλάχιστον, δι’ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου; Δύναμαι νὰ φέρω παραδείγματά τινα, διὰ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Δὲν πρόκειται περὶ ἀριθμῶν ἐδῶ, ὥστε νὰ στενοχωρηθῇ τις, πρόκειται περὶ ἀπογραφῆς εἰδῶν τινων τῆς ζωῆς, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχει καί τις περιέργεια. Τὰ πολύτιμα εἴδη σχεδὸν δὲν φορολογοῦνται διόλου, διότι ἀποκρύπτονται κατὰ τὴν εἰσαγωγήν· ἀλλ’ ἐὰν εἰσήγετο παρ’ ἡμῖν τὸ δικαίωμα τῆς σημάνσεως εἰς τὰ χρυσοπωλεῖα, τόσον τῶν ἐγχωρίων χρυσῶν εἰδῶν, ὅσον καὶ τῶν ἔξωθεν εἰσκομιζομένων, ἤθελον ἀποτελεσθῇ φορολογικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβάρυνε τὰς εὐπόρους τάξεις, αἱ ὁποῖαι καταναλίσκουν ἀντικείμενα τῆς χρυσῆς πολυτελείας. Δεύτερον, κύριοι, ἐὰν εἰσέλθῃ τις εἰς τὰς οἰκίας τῶν εὐπορουσῶν οἰκογενειῶν... Ἴσως δὲν ἀρέσκει ἡ ὁμιλία μου εἰς τοὺς κυρίους....

§7ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε, ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀκούωμεν.

§8Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ θορυβῆτε.

§9ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς θορυβεῖτε.

§10Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Πρέπει νὰ σεβασθῇς τὴν θέσιν σου.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Τίς εἶσαι σὺ, ὁ ὁποῖος ὑβρίζεις;

§12Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Θὰ σοὶ δείξω ποῖος εἶμαι.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἀγῶνές σου, ποῖαι αἱ θυσίαι σου εἰς τὸν τόπον αὐτόν;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν λόγον.

§16Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δεύτερον ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐπίπλων εἶναι ἀντικείμενον φορολογίας πολὺ λογικῆς, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπιβαρύνει τὰς εὐπόρους τάξεις, διότι πρέπει νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς τὰς οἰκίας τῶν εὐπορουσῶν οἰκογενειῶν, ἵνα ἴδῃ πόσα ξένα ἔπιπλα εἰσάγονται, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ φορολογηθοῦν περισσότερον. Τὰ καταστήματα τῶν γυναικείων ἐνδυμάτων πρέπει νὰ φορολογηθῶσι βαρύτερον, διότι ἐκεῖ θέλομεν φορολογήσει τὴν πολυτέλειαν καὶ εἶναι δικαιολογημένος φόρος. Αἱ ἰδιωτικαὶ ἅμαξαι δὲν πρέπει νὰ φορολογῶνται ὅπως αἱ κοιναὶ, ἀλλ’ εἰς τὸ τετραπλάσιον, διότι ὁ ἔχων ἅμαξαν εἶναι εὐπορώτατος, καὶ πρέπει νὰ φορολογηθῇ βαρέως. Ἡ φορολογία τῶν κυρίων διὰ τοὺς ἄῤῥενας ὑπηρέτας των εἶναι φορολογία, τὴν ὁποίαν βλέπετε εἰσηγμένην εἰς τὰ φιλελευθερώτερα τῶν ἐθνῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι 50 δρ. δι’ ἕκαστον ὑπηρέτην· εἰς τὴν Ἰταλίαν θέλετε εὕρει φόρον, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ μικρὸν νὰ δώσῃ, ἀλλὰ δύναται νὰ καλλιεργηθῇ· εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κλειδοκυμβάλων, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ παρέξῃ ἓν μικρὸν ποσόν. Ἐκ τοιούτων τινῶν καὶ ἄλλων, τὰ ὁποῖα παραλείπω, δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν μίαν γενικὴν κατηγορίαν φορολογίας τῆς ἀπολαυστικῆς πολυτελείας. Δεύτερον ὑπὸ τὴν αὐτὴν πάντοτε βάσιν, ὅτι πρέπει νὰ φορολογήσωμεν περισσότερον τὴν εὐπορίαν καὶ ὀλιγώτερον τὴν ἀπορίαν, διότι τὸ τελώνιον π. χ. εἰσέρχεται εἰς τὴν τροφὴν καὶ τοῦ πλέον πτωχοῦ ἀνθρώπου, ἐκ τῆς αὐτῆς, λέγω, ἀρχῆς πρέπει νὰ φορολογήσωμεν τὰ μεγαλείτερα σχετικῶς εἰσοδήματα. Ὁ ἔχων εἰσόδημα πλέον τῶν δύο ἥμισυ χιλιάδων δραχμῶν, πρέπει νὰ πληρώσῃ τέλος ἰδιαίτερον, ὁ ἔχων εἰσόδημα ἀνώτερον τῶν 10 χιλ. δρ. πρέπει νὰ πληρώσῃ ἓν τέλος περισσότερον μέχρις ἑνὸς ὁρίου, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, μέχρις 7 π.χ. Αὐτὸς ὁ φόρος ἤθελε φέρει τὴν ἰσοῤῥοπίαν ἐν τῇ φορολογίᾳ τῶν μικρῶν τάξεων πρὸς τὰς εὐπορωτέρας, διότι τοιουτοτρόπως ἤθελεν ἀνακουφισθῆ ἀνάλογον καὶ δίκαιον μέρος τῆς βαρείας φορολογίας τῶν πτωχῶν, ἐν τῇ σημασίᾳ καὶ ἐν τῷ ἀποτελέσματι τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐπικρατείας. Ἐν Γαλλίᾳ, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει σκέψις νὰ εἰσαχθῇ ἐν μεγάλῳ ἡ ἰδέα αὕτη, ἥτις πρὸ καιροῦ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ λειτουργεῖ, ὑπελογίσθησαν 4 ἑκατομμύρια φόρος καθ’ ἕκαστον ἑκατομμύριον ἀνθρώπων ἐπὶ τοῦ ἐνιαυσίου εἰσοδήματος αὐτῶν. Κατ’ ἀναλογίαν λοιπὸν τὸ 1 1,2 ἑκατομμύριον τῶν Ἑλλήνων ἠδύνατο νὰ δώσῃ 6 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐὰν ἦτο ἡ Ἑλλὰς, ὅπως ἡ Γαλλία εὔπορος, ἠδύνατο νὰ δώσῃ βεβαίως 6 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ὑπολογίζομεν, ὅτι πρόκειται περὶ πτωχοῦ σχετικῶς λαοῦ, καὶ εὐχαριστούμεθα καὶ μὲ τὸ 1 ἑκατομμύριον. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τρίτον σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως θὰ ἔλεγον πρὸς τὸν κ. Κεχαγιᾶν· εἶναι φόρος ἐπὶ τῆς Τραπέζης.

§17ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Βουλευτὰ, εἶμαι Βουλευτὴς μιᾶς ἐπαρχίας ὅπως καὶ σεῖς· δὲν εἶμαι Βουλευτὴς Τραπέζης. Λοιπὸν ἦτο περιττὴ αὐτὴ ἡ παρατήρησις. Βλέπω, ὅτι ἔχετε σύστημα νὰ ὑβρίζητε ὅλους τοὺς ἄλλους, ὁμιλεῖτε ὄχι διὰ τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀγυιάς. Καλλίτερον νὰ ὁμιλῆτε εἰς τὰς ἀγυιὰς, ἀφοῦ ὁμιλεῖτε χάριν τῶν ἀγυιῶν.

§18Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε.—Λοιπὸν, κύριοι, ἠδύνασθε νὰ ἐπιβάλητε φόρον σπουδαιότατον ἐπὶ τῶν τραπεζῶν. Ἐν πρώτοις δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν διὰ τοῦ φόρου, ἐκτὸς τῶν δύω τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰς ἰδιωτικὰς τραπέζας, ὡς καὶ τὴν λοιπὴν χρηματιστικὴν, εἰς μείζονα κλίμακα φορολογίας, διότι ὀλίγον τι ἀρκεῖ νὰ ζητήσητε ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τοῖς κέντροις τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν χρηματικὴν σπουδαιότητα τῶν τραπεζικῶν ἐν γένει ἔργων· πρέπει λοιπὸν αὐτὰ τὰ σπουδαῖα ἔργα, τὰ μεγάλης οἰκονομικῆς σημασίας ἔργα, νὰ ὑποστῶσιν ἀνάλογον φόρον πρὸς ἐκεῖνα τὰ μικρὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν καὶ ἐπιβαρύνουσι τόσον πολὺ παρὰ τῷ πενομένῳ καὶ τῷ ἐργαζομένῳ χειρώνακτι. Ἀκούσατε πῶς φορολογοῦνται αἱ τράπεζαι ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς, διὰ νὰ ἔχητε ἰδέαν τινὰ, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ νέων συστημάτων. Πρῶτον, φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, δεύτερον χαρτόσημον βαρὺ, τρίτον 10% ἐπὶ τῶν τραπεζογραμματίων, τέταρτον 88 ἑκατομ. ἄλλοι φόροι ἐπὶ τῆς τραπεζικῆς βιομηχανίας ἦσαν κατὰ τὸ 1877. Ὥστε δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ ὅτι ἐκεῖ ἐφορολογήθησαν αἱ τράπεζαι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο διὰ ποσοῦ 120 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλὰ τώρα δικαιοῦται ἕκαστος νὰ ἐρωτήσῃ πόσαι εἶναι αὐταὶ αἱ τράπεζαι καὶ ὁπόσα τὰ τραπεζογραμμάτια. Ἵνα ἁπλοποιήσω τοὺς ἀριθμοὺς, καθ’ ὅσον γνωρίζω τὴν ἀπέχθειάν σας πρὸς τὰς ἀριθμητικὰς λεπτομερείας, κατεσκεύασα τὸ ὅλον ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων ἐν τῇ μεγάλῃ δημοκρατίᾳ τῆς Ἀμερικῆς τραπεζογραμματίων εἰς ἑκατοστύας. Εἶναι 18 ἑκατοστύες ἑκατομμυρίων. Πόσα κυκλοφοροῦν ἐν Ἑλλάδι ἐκ τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης καὶ τῆς Ἰονικῆς; Δὲν τολμῶ νὰ ἐρωτήσω τινὰ, φοβούμενος μήπως τὸ λάβῃ ὡς προσωπικὸν (Ἱλαρότης).

§19ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν κυβέρνησιν.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) 50 τῆς Ἐθνικῆς καὶ 12 τῆς Ἰονικῆς.

§21ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ μετ’ ὀλίγον 10 τῆς Πιστωτικῆς.

§22Α. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. 72,000,000 λοιπόν. Ἀλλὰ 50 ἔστω, διὰ τὴν στρογγυλότητα τῶν ὑπολογισμῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἡμίσειαν ἑκατοστὺν ἑκατομμυρίων. Ἐὰν εἰς ἑκάστην ἑκατοστὺν ἑκατομμυρίων ἐν Ἀμερικῇ ἀναλογῇ φόρος 6 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ ἡμισείας ἑκατοστύος ἑκατομμυρίων ἐν Ἑλλάδι δὲν νομίζετε, κύριοι, δίκαιον νὰ ὑπάρξῃ μία φορολογία 3, 2 ἢ ἡμίσεως τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίου; Καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θὰ φθάσω εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον δι’ ἑνὸς ἄλλου συλλογισμοῦ, ὄχι πλέον ἐκ τῆς Ἀμερικῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς Βελγικῆς. Εἰς τὸ Βέλγιον, κύριοι, ἔχουν καὶ ἐκεῖ τράπεζαν· εἶναι ἡ γνωστὴ ἐπισημοτάτη Βελγικὴ τράπεζα. Τί δικαίωμα, νομίζετε, λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις ἐξ αὐτῆς; Λαμβάνει τὸ ⅙ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Ὥστε, ἐὰν οὕτω ἐπισκεφθῶμεν τὴν ἡμετέραν Ἐθνικὴν τράπεζαν, 4½ ἑκατομμύρια καθαρὸν εἰσόδημα εἶχεν αὕτη τὸ παρελθὸν ἔτος. Τὸ ἕκτον εἶναι δραχ. 750,000. Ἐὰν προσθέσητε καὶ τὸ καθαρὸν κέρδος τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, ἠμπορεῖτε νὰ κατασκευάσητε ἓν σεβάσμιον ἑκατομμύριον δραχμῶν, κατὰ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι ἐν Ἀμερικῇ, καὶ ἐὰν σᾶς πτοοῦν τὰ δημοκρατικὰ ἔθιμα τῆς Ἀμερικῆς, κατὰ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τοῦ συνταγματικοῦ Βελγίου. Τέταρτον, νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν νὰ ἦναι ἐκεῖ, ὅπου ἡ δικαιοσύνη καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος διδάσκει. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν ἠδύνατο νὰ ὑψωθῇ καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῆς εἰσπράξεώς του νὰ γείνῃ ἀλήθεια. Δὲν λειτουργεῖ ὁ ὀργανισμὸς οὗτος, διότι χωλαίνει· καὶ ἐδῶ ἤθελον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς καλῆς λειτουργίας τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς φορολογίας ταύτης, διότι, κατὰ τοὺς προχειροτέρους ὑπολογισμούς, 50 περίπου ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος κυκλοφοροῦν εἰς τὴν κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν κληρονομίαν, καὶ περὶ τὰ 10 εἰς τὴν ἐκ πλαγίου καὶ τὴν λοιπὴν κληρονομίαν. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ εἰδικοῦ φόρου, ἐὰν μεθοδικῶς ἐκαλλιεργεῖτο, ἀφιεμένης μικρᾶς τινος ποσότητος διὰ τὰς μικρὰς κληρονομίας τῶν πτωχῶν καὶ ἐπιβαρυνομένης μᾶλλον τῆς πλουσίας κληρονομίας, ἠθέλατε εὕρει καὶ ἐκεῖ ½ νέον ἑκατομμύριον. Ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον προχωρήσει καὶ εἰς ἕνα νεωτερισμὸν σχετικὸν πρὸς τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τῶν κληρονομιῶν· ἤθελον, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἠμπορῇ τις ἐδῶ νὰ αἰσθανθῇ πνεῦμα ἱλαρότητος, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἤθελον φορολογήσει ὁπωσοῦν καὶ τὰς προῖκας. Διότι εὑρισκόμεθα, κύριοι, εἰς στάδιον τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἓν εἶδος ἰδιαίτερον προικοβιομηχανίας· (ἱλαρότης.) Αὐτὴ ἡ προικοβιομηχανία πρέπει νὰ φορολογηθῇ, ἀλλὰ διὰ τοῦ πνεύματος τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης. Φορολογεῖται δὲ ἡ προικοβιομηχανία κατὰ τὴν μᾶλλον εὐχάριστον ἐποχὴν τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, καὶ θὰ ἦτο ὁ εὐχαριστότερος φόρος αὐτός. Ἀλλὰ πάντοτε μὴ λησμονήσητε τὴν βάσιν μου· μακρὰν ἀπὸ τὰς μικρὰς περιουσίας, ἐν κλίμακί τινι ἀναλόγῳ. Πέμπτον, φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει, τὴν ὁποίαν εἴχομεν μέχρι τοῦδε τοῦ 5%, ἀλλ’ ἀφινομένης τῆς μικρᾶς οἰκίας τοῦ λαοῦ ἀφορολογήτου καὶ φορολογουμένης τῆς μεγάλης μὲ 8% καὶ περισσότερον. Καὶ ἤθελον θέσει εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην ἓν γνώρισμα, πάντοτε διὰ τὸν μικρὸν λαόν, τὴν χρῆσιν ἀντικειμένων τινῶν ἐξωτερικῶν, μαρτυρούντων τὸν ὄλβον, τὴν εὐδαιμονίαν, τὴν ὑλικὴν εὐπορίαν, τὰ μάρμαρα, τὰ στολίσματα τὰ ἰδιαίτερα, τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ νὰ ἐκπλήττουν. Ἐκεῖ φορολογήσατε ἀφειδῶς. Ὅταν ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος κατῴκει καλύβας, ἦτο μέγας. Στρέψατε 2,000 ἔτη πρὸς τὰ ὀπίσω, καὶ ἐρωτήσατε: ποῦ εἶναι αἱ οἰκίαι τῶν Μαραθωνομάχων; Ἀλλὰ ἐκεῖνοι ἐποίουν δημόσια ἔργα. Τώρα δὲ βλέπετε τὰ δημόσια ἔργα μικρὰ, τὰς δὲ οἰκίας τῶν ἐπιδεικνυόντων μεγάλας καὶ ὑπεροπτικάς. Φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦ λόγου μου. Δι’ αὐτῶν τῶν ὑπολογισμῶν καὶ δι’ αὐτῶν τῶν νέων προτάσεων, ἃς λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας, κατασκευάζεται ἓν στρογγύλον ποσὸν 4,500,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἔχω, κύριοι, ἵνα προσφέρω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ τὸ προσφέρω ἐπὶ ἑνὶ ἀνταλλάγματι· ζητῶ ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ὁ ἔγγειος φόρος, ὁ ὁποῖος εἶναι 3,500,000 καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἓν ταμεῖον ἰδιαίτερον, διότι αὐτὸς ὁ φόρος πιέζει τὴν ἐργατικὴν τῆς ἐξοχῆς τάξιν, αὐτὸς ὁ φόρος ἔχει νὰ λειτουργήσῃ εἰς ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησίν σας. Αὐτὰ, κύριοι, τὰ 4,500,000 θὰ τὰ προσφέρω, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐξαγοράσωμεν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πληρώνει ὁ ἱδρὼς τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία σχίζει τὴν γῆν, ἡ ὁποία μόλις τρέφει τὸν ἐργάτην της. Δὲν θέλω τὴν ἄμεσον μεταβολὴν, διότι, κύριοι, δὲν ἐμπιστεύομαι εἰς καμμίαν σοφίαν ἀνθρωπίνην, οὔτε εἰς τὴν ἰδικήν μου ἀσθενεστάτην ἐπίγνωσιν. Ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ δύνανται νὰ ἦναι καλοὶ καὶ ὅλοι δύνανται νὰ πέσουν κάτω. Ἡ ἀλήθεια εἶναι τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον νομίζομεν, ὅτι ὅλοι γνωρίζομεν, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος δὲν μᾶς γνωρίζει ὅλους. Ἐννοῶ λοιπὸν, κύριοι, αὐτὸν τὸν φόρον τὸν ἔγγειον νὰ τὸν κρατήσωμεν ἐκεῖ ὑπὸ ἐπιτήρησιν αὐστηροῦ ἐλέγχου καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ἥμισυ ἑκατομμύριον, κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος ἕτερον ἥμισυ ἑκατομμύριον, καὶ οὕτω βαθμηδὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ φορολογικοῦ αἰνίγματος, συναναπτυσσομένων ἐν τῷ μεταξὺ τῶν νέων μεταῤῥυθμιστικῶν φόρων. Ἐφέτος νὰ περισθῇ ἡ φορολογία ἀπὸ 7 εἰς 6%, τὸ ἐπιὸν ἔτος εἰς 5, τὸ κατόπιν εἰς 4 καὶ οὕτω καθεξῆς. Καὶ ἐδῶ, κύριοι, ἔρχεται ἡ καθολικὴ βιομηχανία, τὴν ὁποίαν μόλις ἐσημείωσα χθές. Τὰ 3,500,000 θέλω νὰ τὰ ἐνασχολήσω εἰς τὴν ἄμεσον εὐδαιμονίαν τοῦ γεωργοῦ, καὶ θέλω συνδέσει αὐτὰ μὲ τὸ ταμεῖον τὸ στρατιωτικόν. Ἀκούσατε τὸ σχέδιόν μου. Διὰ τοῦτο ἀφῆκα 11,000,000 ἄθικτα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐννοῶ νὰ τὸ προικίσωμεν μὲ ἄλλα 3· εἶναι τὰ τοῦ ἐγγείου φόρου διαδοχικῶς σμικρυνομένου καὶ ἀντικαθισταμένου, γίνονται 14. Καὶ δὲν εἶναι μόνα ταῦτα, διότι θὰ τῷ προσφέρω ἄλλα 3, τὸν φόρον τῆς ὁδοποιΐας. Γίνονται 1 7 ἑκατομμύρια εἰς λειτουργίαν τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ὑποβάλω· 17 ἑκατομμύρια εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὅπλων καὶ τῆς συγκοινωνίας. Οἱ στρατιῶται θὰ κατασκευάζουν δρόμους καὶ θὰ γυμνάζωνται ἐν εἰρήνῃ, ἐν δὲ τῷ πολέμῳ θὰ κρατῶσι τὴν σημαίαν ὑψηλὰ καὶ οὐδέποτε τεταπεινωμένην. Ἀκούσατε, κύριοι, τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἰδέας ταύτης· δὲν ἔρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἐπὶ 16,000 ἀνδρῶν δαπάνη κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν δρ. 11,000,000. Ἐὰν προσθέσωμεν 4,000 ἄνδρας καὶ 2,500,000 ἔξοδα συντηρήσεως, ἰδοὺ 13,500,000 δραχμαὶ καὶ 20,000 ἄνδρες. Ἐξ αὐτῶν 5,000 θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς φύλαξιν τῆς χώρας καὶ 15,000, πρὸς τὴν εἰδικὴν τῆς γυμνάσεως καὶ τῆς συγκοινωνίας ἐνασχόλησιν. Ὑπολείπονται καὶ 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλω δώσει, ὅπως αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τοῦ μικροῦ στρατιώτου, τοῦ ὁποίου ὁ στόμαχος πεινᾷ περὶ τὸ μεσονύκτιον, διότι δὲν ἔφαγε τὸ ἑσπέρας, διότι ἔφαγε τὴν πρωΐαν ἕν τεμάχιον κρέατος, τὸ ὁποῖον κατὰ μὲν τὸ 1840 ἦτο ὅσον τὸ ποτήριον τοῦτο, κατὰ τὸ 1880 ὅμως εἶναι ὀλιγώτερον καὶ αὐτοῦ τοῦ τρίτου, διότι ὑπερετιμήθη ἡ τροφή. Πρέπει, κύριοι, νὰ γνωρίσητε πῶς τρέφεται ὁ στρατιώτης τῆς ἐπικρατείας, ἵνα αἰσθανθῆτε ὅλην τὴν ἰδέαν, ἥτις μὲ ἐμπνέει αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τὰ 3½ λοιπὸν ταῦτα ἑκατομμύρια θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς αὔξησιν τοῦ σιτηρεσίου τῶν στρατιωτῶν καὶ πρὸς τὰ μηχανικὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας. Θέλομεν δὲ οὕτως εἶσθαι ἐνώπιον τοῦ μεγάλου αὐτοῦ τωόντι φαινομένου. Μία δηλαδὴ μερὶς τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ νὰ γεωργῇ, καὶ μία ἄλλη ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ κατασκευάζῃ δρόμους εἰς προαγωγὴν τῶν προϊόντων τῆς πρώτης, εἰς εἰσαγωγὴν τῶν ἀρχῶν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας ἁπανταχοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς ὑψηλῆς ἐκείνης δυνάμεως, ἥτις ὑπερασπίζεται τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος. Αὐτὰ, κύριοι, εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας· ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὰ ἀποφασίσῃ. Τὸ κατ’ ἐμὲ καταβαίνω μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσα ἓν μικρὸν καθῆκον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ μηνὸς Μαρτίου.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος. Ἱκανὰ εἶνε ἴσως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς....

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω συζήτησιν ἐπὶ τούτων.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τὸ δῆγμα τῆς ἐχίδνης δὲν λησμονεῖται τὴν ἐπιοῦσαν, οὐδὲ δύναμαι νὰ λησμονήσω τὴν ὕβριν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερε καθ’ ἁπάντων ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ χθὲς ὁ ἄνθρωπος οὗτος.

§27ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ποίαν ὕβριν;

§28ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν δὲν τὴν ᾐσθάνθητε, θὰ σᾶς τὴν ἐνθυμίσω (θόρυβος), διότι μετέχετε πάντες τῆς εὐθύνης τῶν τριῶν ἀρχηγῶν, καὶ ἂν ἐκεῖνοι ἦνε καταδεδικασμένοι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους, ἐπίσης καταδεδικασμένοι εἴμεθα καὶ πάντες ἡμεῖς (θόρυβος.). Ἂν εἶχον ἐνώπιόν μου τὸν κ. Οἰκονόμου, οἷον τὸν γνωρίζω καὶ τὸν γνωρίζετε πάντες, δὲν ἤθελον καταδεχθῆ οὔτε νὰ τῷ ἀπαντήσω· ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος οὗτος φέρει τὴν ἰδιότητα τοῦ Βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, καὶ ἀποφαίνεται καθ’ ἡμέραν ὡς ἱεροφάντης. Ὡς τοιοῦτον θὰ τὸν ἐρωτήσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ πρὸ ὀλίγου τὸν ἠρώτησα. Τίς εἶσαι σὺ, καὶ τίνες οἱ ἀγῶνές σου καὶ τίνες αἱ θυσίαι σου ὑπὲρ τοῦ τόπου τούτου, ὥστε νὰ τολμᾷς νὰ ὑβρίζῃς πάντας ἡμᾶς; Θὰ μοὶ τὸ μάθῃς, μοὶ εἶπες, ἀλλ’ ἄκουσον νὰ σοὶ τὸ μάθω ἐγώ. Ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη ἔτρωγες καὶ ηὐφραίνεσο ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη ἐτρέφεσο χωρὶς νὰ ἀγωνίζεσαι· ὅταν δὲ εὑρέθη ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος σὲ ἀπέλυσε τῆς ὑπηρεσίας, τότε ἐνεθυμήθης... (θόρυβος εἰς τὰ ἀκροατήρια καὶ διακοπαὶ ἐν τῇ Βουλῇ) τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας....

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν εἶναι ἀπάντησις εἰς τὸ προσωπικόν· δὲν δύνασθε νὰ ἐπιτίθησθε κατὰ Βουλευτῶν.

§30ΡΑΛΛΗΣ. Μετέρχεται τὸν ὑψαύχενα ἤδη. Ἐὰν δὲ ὁ πλησίον του καθήμενος κ. Δουζίνας ἔψαυε τὸν αὐχένα του, ἤθελεν εὕρει τὰς πληγὰς νωπὰς τοῦ ζυγοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἔφερε καὶ τὸν ὁποῖον δὲν ἀπέσεισε κἂν αὐτός, ἀλλ’ ἀφεῖλον αὐτῷ, ὅταν τὸν ἐνόμισαν ἀνάξιον καὶ αὐτοῦ (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλετε δι’ ἔπειτα τὸν λόγον σας, διότι γίνεται μέγας θόρυβος.

§32ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνετε τὸν λόγον, ἵνα ὑβρίζητε καὶ κάμνητε θόρυβον.

§34ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνακαλέσατέ με εἰς τὴν τάξιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ, διότι αἱ φράσεις σας εἶναι προσβλητικαί.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖαι φράσεις; Παρακαλῶ ν’ ἀνακαλέσητε καὶ τὴν εἰς τὴν τάξιν ἀνάκλησιν (θόρυβος).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἰδικόν σας ἔργον.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Οἰκονόμου νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι, ἐὰν ἡ ἐντολὴ ἡμῶν ἔχῃ κοινὴν τὴν πηγὴν, ἡ ἰδική του εἶναι ὅμως ἐλάσσων καὶ τοῦ τελευταίου μεταξὺ ἡμῶν, διότι ἡ μὲν ἐντολὴ ἡμῶν πηγάζει ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν συμπολιτῶν μας, ἡ δὲ ἰδική του ἐκ τῆς πλάνης τῶν Καλαβρυτινῶν (θόρυβος).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλτινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§40ΒΑΛΤΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, νομίζω καθῆκόν μου ν’ ἀπαντήσω ἐν πρώτοις εἰς τὸν τελευταῖον λαλήσαντα. Ὁ κ. Οἰκονόμου, ἐκθέσας τὰς στρατιωτικὰς αὑτοῦ ἰδέας, ἐθεώρησε πρέπον ὁ στρατὸς ν’ ἀσχολῆται καὶ εἰς τὴν ὁδοποιΐαν· ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶναι νέα, εἶναι ρωμαϊκὴ, καὶ ἡ Γαλλία αὐτὴ τὴν ἐφήρμοσεν ἐν μέρει. Ὡς ἀρχὴν ἤθελον νὰ τὴν ἐφαρμόσω καὶ ἐγώ· εἶναι δὲ ἕτοιμον Νομοσχέδιον πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας ταύτης ἐν μικρογραφίᾳ διὰ τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ. Ὁ κ. Οἰκονόμου, ὁμιλῶν χθὲς, ἐνόμισε καλὸν νὰ ἐκφράσῃ παράπονον, ὅτι ἐλησμονήσαμεν τὴν ἐθνοφυλακήν. Εἰς τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἀπατᾶται· ἡ ἐθνοφυλακὴ εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ, διότι κατὰ τὸν νέον στρατολογικὸν νόμον οὐδεὶς Ἕλλην ἐξαιρεῖται τῆς στρατολογίας, ὑπηρετεῖ εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν καὶ τὴν ἐφεδρείαν αὐτοῦ, ἔπειτα μεταβαίνει εἰς τὴν ἐθνοφρουράν· κατὰ τὸ σύστημά μας οὐδεὶς ὑπάρχει ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς ἐθνοφυλακῆς, χωρὶς νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν στρατόν. Ὁ κ. Οἰκονόμου ἐξέθηκε καὶ ὀλίγα περὶ ἑνὸς ζητήματος, πράγματι σπουδαίου, περὶ τῆς τροφῆς τοῦ στρατιώτου καὶ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, καὶ ἂν ποτὲ ἀποφασισθῇ τι ἐπὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος τούτου ζητήματος. Ἐγώ, σήμερον διατελῶν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὀφείλω νὰ κλίνω τὸ γόνυ ἐνώπιόν του, διότι εἰς αὐτὸν ἀνήκει ἐπιστήμως ἡ ἔκφρασις τῆς ἰδέας ταύτης. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐσκέφθην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ δὲν ἔφθασα ἀκόμη εἰς τὴν λύσιν. Δύω ἰδέαι μετὰ συναδέλφων συνεζητήθησαν, τουτέστιν ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ γαλλικὸν σύστημα, αὔξησιν χρηματικὴν, ἢ τὸ γερμανικὸν, τὸ ὁποῖον ἀσπάζομαι, ἤτοι ὁ στρατιώτης νὰ λαμβάνῃ ὡρισμένην μερίδα· ὑπάρχει διατίμησις βάρους τῶν τροφίμων, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς βάρους, ἀλλὰ θρεπτικῆς οὐσίας. Τοῦτο μὲ ἐμπόδισε μέχρι τοῦδε νὰ κάμω πρότασίν τινα, ἀλλὰ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ἀσπάζομαι. Ὁ κ. Οἰκονόμου ὡμίλησε καὶ περὶ ἄλλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησε τὸ Κοινοβούλιον. Σήμερον ὅμως δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Οἰκονόμου πολὺ καλῶς ἐξετίμησε τοὺς ἄνδρας τῆς Ἑλλάδος· ζῶμεν ἐντὸς μικροῦ κύκλου, μᾶς λείπουσι τὰ μέσα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἴσως νάνοι ἀπέναντι ἡμῶν. Ἐπὶ παραδείγματι ὅμως, ἐπειδὴ ἀνέφερε τὸν στρατηγὸν κ. Κορωναῖον, ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστόν, ὅτι κατὰ τὸ 1867, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ στρατηγὸς, μελετῶν διάφορα ζητήματα, ἐμελέτησε καὶ τὸ περὶ ὑπερασπίσεως τῶν παραλίων τῶν διαφόρων ἐπικρατειῶν, ἡ μελέτη του δὲ εἰδικῶς ἀπέβλεπε τὴν Ἑλλάδα, καὶ συνέβαλεν ἰδιότροπον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην φανεῖσαν ἰδέαν· κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα τὰ παράλια ἐκλέγονται ὡς πρὸς τὴν ἄμυναν, ὡς νὰ ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ ἐπιδρομεὺς εἰς ὡρισμένον μέρος ν’ ἀγκυροβολήσῃ, διὸ πλεῖστα μέρη τῶν διαφόρων ἐπικρατειῶν ἀφίνονται ἀνυπεράσπιστα. Ὁ κ. Κορωναῖος ἐσκέφθη, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν τὰ μέσα εἶναι καλὸν νὰ γίνωνται σιδηρόδρομοι παραλιακοὶ καὶ ἀπὸ κέντρων ὡρισμένων ν’ ἀναχωρῶσι γραμμαὶ, φέρουσαι ἁμάξας, αἵτινες νὰ ἦναι πυροβολοστάσια κινητά. Εἰς τὸν πόλεμον τὸν γαλλογερμανικὸν ἡ ἰδέα αὕτη ἐφηρμόσθη κατὰ τὴν πολιορκίαν τῶν Παρισίων· ὅταν ὅμως ὁ στρατηγὸς ἐπῆγεν εἰς τὰ 1867 καὶ ἐπρότεινε τὴν ἰδέαν ταύτην, ἐμειδίασαν. Θέλω ἐξετάσει ἤδη τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα σχετικῶς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης. Ὁ κ. Τρικούπης ἀρχόμενος τοῦ λόγου του ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ζῶντας ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐμελέτησε δὲ κατὰ θεωρίαν καὶ κατὰ πρᾶξιν τί συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι διὰ τῶν τελευταίων προβιβασμῶν ἐδεσμεύσαμεν αὐτόν. Ἂν τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα τῆς Ἑλλάδος ἤθελον λύεσθαι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, λυποῦμαι, ὅτι δὲν εἶχον νὰ προβιβάσω καὶ ἄλλους, ἵνα δυνηθῶ νὰ διατηρήσω στελέχη ἀνώτερα καὶ αὐτοῦ τοῦ πρέποντος. Ὁ κ. Τρικούπης, ἐξετάζων τὴν θεωρίαν τῶν παρασκευῶν τῶν ἐπικρατειῶν, διῄρεσε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς δύω, εἰς παρασκευὴν ἄμεσον καὶ εἰς παρασκευὴν ἤρεμον, καὶ βεβαίως τὴν διαίρεσιν ταύτην τὴν ἔκαμε καθόσον ἀφορᾷ μόνον τὰ πρόσωπα. Ὁ κ. Τρικούπης, ὁμιλῶν περὶ τῆς ἠρέμου καὶ μικρὸν κατὰ μικρὸν ἀποκτωμένης παρασκευῆς, δὲν ὥρισε τὸ χρεωλύσιον ἢ καὶ τὴν ἐποχὴν τῆς λήξεως τῆς παρασκευῆς, διότι ἀναλόγως τότε ἔπρεπε νὰ κανονίσῃ κατὰ τὸ σύστημά του πόσους ἄνδρας θέλει ἐν καιρῷ εὐθέτῳ νὰ ἔχῃ ἑτοίμους. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, δὲν ἐνόμισα ἐμαυτὸν ἱκανὸν νὰ γεννήσω νέον σύστημα, ἔλαβον ὅ,τι ὅλη ἡ Εὐρώπη παρεδέχθη· καὶ ἐννοῶ τὴν Εὐρώπην ἐκείνην, ἥτις ἀποτελεῖ ἐν τῷ κόσμῳ αὐθεντίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Κατὰ τὸ νεώτερον σύστημα, ἡ παρασκευὴ εἰς ἄνδρας ἐνεργεῖται διὰ τῆς ἐπὶ τὰ στρατιωτικὰ προετοιμασίας τῆς νεολαίας καὶ ταὐτοχρόνως διὰ τῆς ὑποχρεώσεως ὅλων μέχρις ὡρισμένης ἡλικίας νὰ ἦναι ἕτοιμοι εἰς τὴν πρόσκλησιν τῆς πατρίδος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ πληθυσμὸς τῶν ἀνδρῶν ἀτυχῶς δὲν κινεῖται μόνος, ἔχει ἀνάγκην ὁδηγῶν. Κατὰ τὸ παραδεδεγμένον πανταχοῦ σύστημα, θεωρεῖται ἀναγκαία ἡ διατήρησις στελεχῶν, ὅπως, ἐν ὥρᾳ εὐθέτῳ, ἐν ὥρᾳ πολέμου, αὐτὰ τὰ ἴδια στελέχη διοικήσωσιν ἐκείνους, οἵτινες, εἴτε εἶναι ὑπὸ τὰς σημαίας, εἴτε προσκαλοῦνται νὰ συμπληρώσωσι τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν, ὅπως ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα. Ὁ κύριος Τρικούπης δὲν θέλει τὴν ἄμεσον παρασκευήν. Οὔτε ἐγὼ, οὔτε κανεὶς πιστεύει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἦναι πάντοτε ἑτοιμοπόλεμος· οὐδὲν κοινὸν ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ συστήματος ἡμῶν καὶ τῆς ἀμέσου παρασκευῆς. Ἄμεσος παρασκευὴ εἶναι ἡ ὑπὸ τὰ ὅπλα κλῆσις ὅλων ὅσοι καλοῦνται ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ στρατιωτικοῦ πρὸς προάσπισιν τῆς πατρίδος· ἡμεῖς δὲ δὲν ζητοῦμεν εἰμὴ τὴν διατήρησιν τῶν ἀναγκαίων στελεχῶν καὶ τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν πρὸς μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν στρατιωτικὴν καὶ πρὸς τήρησιν τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς τάξεως τῆς χώρας. Ὁ κ. Τρικούπης ὡς βάσιν διὰ τὸν ὀργανισμὸν αὐτοῦ ἔλαβε μίαν ὑπόθεσιν· ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν κ. Τρικούπην, δὲν ἕπεται δὲ, ὅτι δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ ἔθνος. Ὁ κ. Τρικούπης παραδέχεται, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται τίποτε ποτὲ νὰ πράξῃ, ἐὰν δὲν συμπράξῃ μὲ δύναμίν τινα. Ὁ κ. Τρικούπης μ’ ἄλλους λόγους θέλει τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ πλευρὸν δυνάμεώς τινος, καὶ ἐντεῦθεν τὸ σύστημά του, κύριοι. Ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα τὴν σύμπραξιν, ἀλλὰ δὲν ὑποβαλλόμεθα ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦτον. Ἡμεῖς θέλομεν πολιτικὴν ἑλληνικὴν καὶ ὅπου τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος μᾶς φέρει. Ἑπομένως ὀφείλομεν, συμφώνως μὲ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ συμφώνως μὲ τὸν τελευταῖον στρατολογικὸν νόμον ἀφ’ ἑτέρου, νὰ σκεπτώμεθα περὶ ὀργανισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Ὅταν τις προσκληθῆται, κύριοι, νὰ μελετήσῃ τὸν ὀργανισμὸν τῆς χώρας, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου καὶ τὴν φυσικὴν γεωγραφίαν του. Δὲν ὀργανίζονται ἐπὶ τοῦ χάρτου ἁπλῶς οἱ στρατοί, δὲν ῥίπτονται ἰδέαι κεναί, εἶσθε ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκολουθήσητε τὸ σύστημα αὐτό, ὅπερ ἠκολούθησα καὶ ἐγώ. Πάντες ὅσοι εὑρίσκεσθε εἰς τὸν περίβολον τοῦτον εἶσθε ἢ ἀδελφοὶ ἢ τέκνα τῶν ἀγωνισθέντων τὸν ἱερὸν πόλεμον. Αἱ εἰσβολαὶ δὲν ἦλθον ποτὲ ἀπὸ ἓν μέρος, ἦλθον ἢ ἐξ Ἠπείρου ἢ ἐκ Θεσσαλίας, ἢ καὶ διὰ θαλάσσης. Εἶσθε ὑποχρεωμένοι λοιπὸν, κύριοι, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς νεωτέρας στρατιωτικῆς ἐπιστήμης, νὰ παρασκευάσητε τὸν στρατόν σας πρὸς ἀντίστασιν ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ. Ἰδοὺ ὁ λόγος ὁ κύριος, ὅστις ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ὃν ἐπροτείναμεν ἡμεῖς. Καὶ λέγω ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις, διότι πανταχοῦ, κύριοι, αὐτὴ ἡ ἰδέα εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς προεδρεύει, ἀλλὰ δὲν τὴν ἐννοεῖ ὅστις δὲν θέλει νὰ τὴν ἐννοήσῃ. Ὅλαι αἱ μελέται τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν τῶν ἠπειρωτικῶν ἐθνῶν εἰς αὐτὸ καταγίνονται. Ἐὰν δὲ ἐκεῖ δὲν βλέπητε στρατιὰς, ὅπως ἐμπαικτικῶς ἠθέλησαν νὰ ὀνομάσωσι τὰς ἰδικάς μας, ἀλλὰ βλέπετε τὰ λεγόμενα σώματα στρατιωτικά, εἶναι διότι ἐκεῖ ὑπάρχει πληθυσμὸς μέγας, ἐδῶ δὲ εἴμεθα μικροὶ καὶ ὀλίγοι· ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ποτὲ, ὅτι ὁ ἐργαζόμενος πρὸς τὰ μέρη τῆς Θεσσαλίας εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τὴν χεῖρά του πρὸς τὸν ἐργαζόμενον πρὸς τὰ μέρη τῆς Ἠπείρου· εἶναι κεχωρισμέναι ἀτυχῶς αἱ ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι ἐκ τῆς φύσεως τῆς χώρας. Αὐτὰ, κύριοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω καθόσον ἀφορᾶ ἐν γένει τὸ ζήτημα περὶ ὀργανισμοῦ· ἤδη δὲ θέλω μεταβῆ εἰς ἰδικώτερα μέρη. Πρῶτον θέλω ἐξετάσει τὸν πρϋπολογισμὸν ὡς πρᾶξιν λογιστικὴν, κατόπιν δὲ θέλω ἔλθει ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ τρίτον θέλω ὁμιλήσει περὶ τοῦ ἡμετέρου ὀργανισμοῦ. Ὁ κ. Τρικούπης, ἐξετάζων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν ὡς πρᾶξιν λογιστικὴν, διήγειρε τὸ παρελθὸν Σάββατον τὴν ἱλαρότητα κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, διότι εἶμαι εἰλικρινὴς, εὑρέθην τὴν στιγμὴν ἐκείνην λίαν ἐμπερδευμένος καὶ εἰς πλησίον μου τινὰ καθήμενον εἶπον, «φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει λάθος». Ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης λόγον περὶ τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, ἀναφερομένων εἰς ἀδείας. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπίτηδες λησμονεῖ ἢ δὲν ἀνέγνωσε καλῶς. Εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, εἰς τὸ κάτω ἑκάστης σελίδος ἐπεκράτησεν ἡ συνήθεια ν’ ἀναφέρωνται αἱ ἐκπτώσεις ἐπὶ τῶν ζητουμένων πιστώσεων δι’ ἐνδεχομένας μεταβολάς. Αἱ ἐνδεχόμεναι μεταβολαὶ, κύριοι, εἶναι οὐχὶ μόνον αἱ ἄδειαι τῶν ἀξιωματικῶν, διότι διὰ τῆς ἀδείας αὐτῶν ὀλίγον κερδίζει τὸ Κράτος, ἤτοι τὸ ἐνοίκιον μόνον. Αἱ ἐνδεχόμεναι μεταβολαὶ εἶναι αἱ ἑξῆς· ἡ ἄγνοια, ἤτοι ὅταν ἐν ἀγνοίᾳ εὑρίσκεται ὁ στρατιώτης, αἱ ἄδειαι, ὁ θάνατος, ἡ ἄφεσις, ἡ λειποταξία, ἡ καταδίκη κτλ. Ὁμολογῶ ὅμως χάριτας εἰς τὸν κ. Τρικούπην διὰ τὴν πρώτην σελίδα, διότι ἐκεῖ πράγματι ἔχει γείνει λάθος γραφικόν. Ἔρχομαι ὅμως ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ νὰ ἐξελέγξω τὸν κ. Τρικούπην καὶ ἀποδείξω, ὅτι εἴχαμεν δίκαιον διὰ τὸ σύνολον τῆς ἐγγραφῆς. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 300,000. Τὸ ὅλον ποσὸν δὲν ἀνέρχεται εἰς 300,000, ἀλλὰ εἰς 357,000. Αἱ λεγόμεναι μεταβολαί, κύριοι, αἵτινες φέρουν τὴν ἀλλοίωσιν τῶν ὑπολογισθέντων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἐν ἄλλαις λέξεσι τὰ κενὰ, καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἀπομένει εἰς τὸ δημόσιον ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν συνετάττετο ὁ προϋπολογισμὸς, συνετάττετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος Νομοσχεδίου, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἦτο λοιπὸν φυσικὴ συνέπεια νὰ μὴ λησμονήσωμεν ὅτι, ὅταν παρουσιάζωνται Νομοσχέδια, αὐτὰ δὲν ψηφίζονται τὴν ἰδίαν ἡμέραν· ἀπόδειξις, ὅτι ἐτελείωσεν ὁ Φεβρουάριος καὶ ἀκόμη δὲν ἠρχίσαμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδέας καὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι θὰ ἐγίνετο δεκτὸν τὸ ἐμὸν ἢ ἄλλο Νομοσχέδιον. Φυσικὴ λοιπὸν συνέπεια, κύριοι, εἶναι, ὅτι ἀπέναντι τῶν ἐκεῖ σημειωμένων ἐξόδων ἐκερδήσαμεν τὸν Ἰανουάριον, τὸν Φεβρουάριον, εἶναι δὲ ἀδύνατον, κύριοι, νὰ μὴ κερδήσωμεν καὶ τὸν Μάρτιον, καὶ ἂν ἐψηφίζετο ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου. Ἔρχομαι λοιπὸν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ, οἱ ζῶντες, εἶναι τέσσαρες ὑποστράτηγοι, ζενεράλοι κατὰ τὸν κ. Ζαΐμην ἢ μαρεσάλοι, οἵτινες ἀτυχῶς διὰ τὸν κ. Ζαΐμην ὑπῆρχον πάντοτε ἐν Ἑλλάδι· ὁ προϋπολογισμὸς ὑποθέτει πέντε, ὥστε πλεονάζει εἷς στρατηγὸς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Συνταγματάρχαι ζῶντες εἶναι δέκα, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς θέλει εἴκοσιν, ὥστε ἔχομεν πλεόνασμα ἄλλων δέκα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀντισυνταγματάρχαι ζῶντες ὑπάρχουσι τριάκοντα εἷς, θέλομεν δὲ τριάκοντα ἑπτὰ, ὥστε ὑπάρχει διαφορὰ εἰς ἕξ. Ταγματάρχαι ὑπάρχουσι 82, θέλομεν δὲ 95 ὥστε ὑπάρχει διαφορὰ 13. Λοχαγοὶ ὑπάρχουσι 197, ἐνῷ θέλομεν 262. Ὑπολοχαγοὶ ὑπάρχουσι 260, ἐνῷ θέλομεν 282. Ἀνθυπολοχαγοὶ ὑπάρχουσι 262, ἐνῷ ζητοῦμεν 319. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἔκπτωσις μισθοῦ, (ἐπιμένω εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τούτους, διότι εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα) ἡ διαφορὰ μισθοδοσίας δι’ ἕνα ὑποστράτηγον, διὰ δέκα συνταγματάρχας, δι’ 6 ἀντισυνταγματάρχας, διὰ 13 ταγματάρχας, δι’ 65 λοχαγοὺς, δι’ 22 ὑπολοχαγοὺς καὶ διὰ 57 ἀνθυπολοχαγοὺς ἀνέρχεται τὸ ὅλον εἰς δραχμὰς 132,850. Τὸ ὑπολογισθὲν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἶναι 209,000, μένει δὲ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐγγραφὴ τῆς ἐκπτώσεως ἄλλων δραχμῶν 76,000. Ἡ ἀναλογία, κύριοι, τῶν δραχμῶν τούτων εἰς ἐνδεχόμενα κενὰ ἀπὸ τοῦ Μαρτίου μέχρι τοῦ τέλους τοῦ ἔτους ποία νομίζετε εἶναι; ὁ προϋπολογισμὸς φέρει, ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ λείψωσιν 23 ἄτομα· θὰ λείψουν δηλ. θ’ ἀποστρατευθῶσιν ἢ ἀτυχῶς διὰ τὰς οἰκογενείας των θ’ ἀποθάνωσι, καὶ ὁ ὑπολογισμὸς δὲν εἶναι κακός, διότι, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ὑπελογίσθη, ἐκενώθησαν τρεῖς θέσεις. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ τοῦ κονδυλίου τούτου δὲν ἔπρεπε νὰ διεγείρῃ τὴν ἱλαρότητα. Ἔρχομαι ἤδη εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς στρατιώτας. Ἐν τοῖς ὑπαξιωματικοῖς καὶ τοῖς στρατιώταις, ὅλον τὸ κονδύλιον ἀναβαίνει εἰς δραχμὰς 147,878· μεταξὺ αὐτῶν ἐν ὅλῳ κεναὶ θέσεις ἐξ ἀγνοίας, ἀδειῶν, ἀφέσεως καὶ καταδίκης λιποταξίας κλπ. εἶναι διὰ 580 ἄνδρας. Ἐὰν σᾶς φαίνεται πολὺ αὐτό, δύνασθε νὰ παρηγορηθῆτε. Οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἀμέσως, ὥστε τὸ δημόσιον νὰ πληρόνῃ καὶ νὰ μὴ παύσῃ κερδίζον ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸν Φεβρουάριον ἀφίενται ἄνδρες 429, τὸν Μάρτιον 359, τὸν Ἀπρίλιον 385, τὸν Μάϊον 528, τὸν Ἰούνιον 516, ἤτοι ἐν ὅλῳ μέχρι πρώτης Ἰουλίου 2,217. Ἰδοὺ λοιπὸν τὶ κερδίζει τὸ Δημόσιον ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν δύνασθε νὰ ὑπολογίσητε πότε θὰ ἔχητε τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν, ἤτοι μὲ ἄλλους λόγους, ὅτι θὰ ὑποχρεωθῆτε νὰ πληρώσητε. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, κύριοι, ὁ ὁποῖος μὲ ἔκαμε νὰ διατηρῶ πλείονας αὐξήσεις, διότι θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ νὰ χρειασθῶμεν καὶ κάτι τι πλείονας ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἔχομεν Ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν δὲν ἐμελέτησε καλῶς, καὶ πιστεύω, ὅτι βεβαίως δὲν ἐμελέτησεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν δὲν ἐμελέτησε τὸν προϋπολογισμόν, λέγω, τοῦ 1880, ἀναντιῤῥήτως ἐμελέτησε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Δὲν θέλω νὰ ἐπικρίνω τὸν συντάξαντα, ἐπενέετο ἀπὸ ἄλλας ἰδέας, εἶχε παρόντα ὅλον τὸν στρατόν· διότι τὸ 1879 ἐκληρονόμησε τὸν στρατὸν τοῦ 1878. Μοὶ εἶναι ὅλως ἐπιτετραμμένον νὰ παρατηρήσω τὰς μεταβολὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου· εἰς τὸ ἱππικὸν οὐδεμίαν παραδέχεται μεταβολὴν εἰς ἀξιωματικούς, οὔτε εἰς ὑπαξιωματικούς, οὔτε εἰς στρατιώτας, δηλαδὴ παραδέχεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1879, ὅτι ἐξ ὅλου τοῦ σώματος δὲν θὰ λείψῃ, δὲν θ’ ἀποθάνῃ, οὔτε ἄδειαν θὰ λάβῃ οὐδείς, οὔτε ἄλλη ἀλλοίωσις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Εἰς τὸ πεζικὸν ἐνέγραψε μεταβολὰς διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς δραχ. 680· Δὲν παραδέχεται δηλαδὴ οὔτε τὸν θάνατον ἀξιωματικοῦ, οὔτε περὶ τῆς ἀναπληρώσεως αὐτοῦ, ἂν λείψῃ. Εἰς τὸ μηχανικὸν δὲν παραδέχεται ἐπίσης οὐδένα ἀξιωματικὸν ἀπόντα. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἄνδρας τῶν δύω ταγμάτων τοῦ μηχανικοῦ, ἤτοι τοὺς 8 λόχους, παραδέχεται κενὰ μόνον διὰ δύω ἄνδρας. Εἰς τὸ σῶμα τοῦ πυροβολικοῦ 1 σχεδὸν καὶ ἥμισυ ἀξιωματικόν, ἐνῷ εἶχε τὰς θέσεις 7 ἀνθυπολοχαγῶν διὰ τοὺς 7 ἀνθυπασπιστάς, τοὺς ὁποίους ἐγὼ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον ἠδυνήθην διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879 καὶ τοὺς ἐπροβίβασα εἰς ἀνθυπολοχαγούς. Ὑποθέτω, ὅτι ἀρκετὰ σᾶς ἐκούρασα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν τέχνην ὁ κ. Τρικούπης νὰ τὸ παρουσιάσῃ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, καὶ νὰ διεγείρῃ κατὰ τῶν συνταξάντων τὸν προϋπολογισμὸν τὴν ἱλαρότητα. Ἐξακολουθῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ἔργου λογιστικοῦ. Ἔχω τὸν κ. Τρικούπην ἐπικρίνοντά με, διατί, ἐνῷ συνετάττετο ὁ προϋπολογισμός, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀναγκαῖα ποσὰ καὶ ἐζητήθησαν κατόπιν διὰ πιστώσεων. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν ἔχω πολλὰ νὰ εἴπω· αἱ πιστώσεις ἐζητήθησαν κατόπιν, διότι ἰδίᾳ ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη αὐτῶν. Ὁ κ. Τρικούπης ἔλαβε λόγον περὶ τῶν ἡμιόνων. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε καλὸν, κύριοι, νὰ μὴ λύσῃ αὐθωρεὶ τὸ ζήτημα τῶν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν πλεοναζόντων ἡμιόνων. Δὲν ἠδύνατο νὰ τοὺς στείλῃ ἀμέσως εἰς τὴν ἀγορὰν πρὸς ἐκποίησιν, διότι τότε ἤθελεν ἐκπέσει ἡ τιμὴ αὐτῶν, ὅπως συμβαίνῃ καὶ εἰς τὰς μετοχὰς τῶν καλλιτέρων τραπεζικῶν καταστημάτων. Μόλα ταῦτα ὀφείλομεν νὰ γνωστοποιήσωμεν, ὅτι ἤρχισεν ἡ ἐκποίησις διαδοχικῶς, καὶ πρὸ ὀλίγου, κύριοι, διὰ τοῦ νέου συστήματος, τὸ ὁποῖον παρεδέχθημεν, ἤτοι διὰ τῆς διαδοχικῆς ἐκποιήσεως, ἐπετύχαμεν εἰς τὰς Ἀθήνας πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ἐπωλήσαμεν ἡμιόνους μέχρι τῶν 700 δραχμῶν τὸν ἕνα· ἐδόθησαν δὲ διαταγαὶ καὶ διὰ τ’ ἄλλα μέρη ὅπου εὑρίσκονται τοιοῦτοι. Ὁ κ. Τρικούπης ἐχολώθη, διότι ὑπάρχουσιν ὑπεράριθμοι ἐν τῷ στρατῷ. Βεβαίως οἱ πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὸ 1862 μετὰ τὴν μεταβολὴν ἠναγκάσθημεν νὰ κάμωμεν ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ὅλως ἄτοπον, νὰ δοθῶσι δηλ. βαθμοὶ παρὰ τὸν νόμον· καὶ ὁ μὲν κ. Μαυρομμάτης ἀξιεπαίνως φερόμενος τότε, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἔμαθε τὸ Ἔθνος, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἤρχετο, ἔφερεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ψήφισμα, δι’ οὗ ἠκυροῦντο οἱ βαθμοὶ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μὴ ἀνελθόντας ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Ἡ Συνέλευσις ἐνόμισε τότε καλὸν νὰ μὴ ληφθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον καὶ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς τοὺς ἀποκτήσαντας τοὺς νέους αὐτῶν βαθμοὺς, καὶ ἔκτοτε ἐγένετο ἡ τάξις τῶν ὑπεραρίθμων. Ἡ τάξις αὕτη διαδοχικῶς ἠλαττοῦτο, διότι ὑπῆρχε διάταξις νὰ καταλαμβάνωσι τὸ ἥμισυ τῶν ἐν τῷ στρατῷ θέσεων. Ἀλλὰ πέρυσι κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1879 ηὔξησε πάλιν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπεραρίθμων. Δὲν πταίει ὅμως ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις εὑρεθεῖσα εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἔγεινεν ὄργανον τῶν ἀποφάσεων τοῦ 1877. Κατὰ τὸ 1877 ὅτε ηὔξησεν ὁ στρατὸς καὶ ἐτέθη εἰς κατάστασιν πολέμου, οὔτε ἕνεκεν λάθους ἢ παραδρομῆς, ἢ καλλίτερα νὰ εἴπω, πρὸς συντήρησιν τοῦ ὀργανισμοῦ, ἐπειδὴ δὲν εἶχον ἄλλο μέσον, ἐσκέφθησαν ποῦ ἠδύναντο νὰ εὕρωσι τοὺς ἀναγκαίους ὑπαξιωματικοὺς, καὶ δὲν εἶχον νὰ ἐκλέξωσιν εἰμὴ ἐντὸς τοῦ στρατοῦ. Φυσικὴ λοιπὸν συνέπεια, κύριοι, ἦτο ἐκ τῶν σπλάχνων τοῦ στρατοῦ νὰ γείνωσιν οἱ ἀναγκαῖοι ὑπαξιωματικοὶ διὰ τὴν ἐμπόλεμον τοῦ στρατοῦ κατάστασιν. Οἱ λόχοι ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ἔχουσι τὸ ἥμισυ τῶν ἀναγκαιούντων ἐν ὥρᾳ πολέμου ὑπαξιωματικῶν. Ὅταν ἐτελείωσε τὸ 1878, ὁ στρατὸς ἐπανῆλθεν εἰς κατάστασιν εἰρήνης, οἱ δὲ πλεονάζοντες δὲν ἠδύναντο νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους. Πιθανὸν νὰ ὑπῆρχεν ἡ ἀπαίτησις κατὰ τῶν συνταξάντων τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ 1877, καὶ πρῶτον κατὰ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· ἀλλ’ ἂν δὲν ἤμεθα πολιτικοὶ φίλοι, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ τὸν ἀδικήσω· γίνονται 10 νέα τάγματα τῆς ἐφεδρείας καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη νέων ὑπαξιωματικῶν· δὲν ἠδύνατο νὰ συλλάβῃ τὴν ἰδέαν, ὅπως τὸν ἔφεδρον ἐρχόμενον γυμναζόμενον καὶ ἑτοιμαζόμενον τὸν κάμῃ αὐθωρεὶ δεκανέα, λοχίαν, ἢ ἐπιλοχίαν· ἀπὸ τῆς λειτουργίας ὅμως τοῦ νέου στρατολογικοῦ νόμου δὲν δύνανται νὰ προκύψωσιν ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοί, διότι οἱ ἐπὶ πλέον ἀναγκαῖοι διὰ τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν τῶν σωμάτων κατὰ φυσικὸν λόγον λαμβάνονται καὶ ἀπὸ τῆς ἐφεδρείας. Μεταβαίνω ἤδη, κύριοι, εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ κ. Τρικούπης εὑρίσκεται εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν ἀπὸ ἡμᾶς, ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶχεν ἐνώπιον αὐτοῦ τὸ κείμενον καὶ ὅλα τὰ χρειώδη, ὅπως μελετήσῃ καὶ ἐκφέρῃ γνώμην εἴτε ὑπὲρ, εἴτε κατὰ, εἴτε ἔστω καὶ τροπολογίας· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τίποτε ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη· λέξεις τινὰς μόνον, στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, στρατὸν ὑπηρεσίας, 5,000 τὸν πρῶτον, 6,000 τὸν δεύτερον· ὁ δεύτερος 4,000 εὔζωνοι, 2,000 χωροφύλακες, οὐδὲν ἕτερον καὶ ξένους ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν· ἔχομεν καὶ ἄλλο ἀκόμη. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν 11 ἑκατομμύρια, περιορίζει τὰ ἔξοδα εἰς 8½ ἑκατομμύρια. Ἀπέναντι τῶν δεδομένων τούτων, κύριοι, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας, διότι τί νὰ εἴπωμεν πρὸς μελέτην τοῦ συστήματός του· μᾶς ἠνάγκασε νὰ κάμωμεν ὑπολογισμοὺς τῶν πιθανοτήτων, calculs des probabilités. Ὁ κ. Τρικούπης, λέγων τὰ ὀλίγα ταῦτα περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον προτείνει, ἠθέλησε νὰ παρηγορήσῃ τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ μᾶς εἶπε μὴ φοβεῖσθε, ὅλοι θὰ ζήσητε! Οἱ ὀργανισμοὶ δὲν γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀτόμων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει μία χώρα· μοῦ ἤρεσεν ὁ κ. Βαλασόπουλος ἐν ἀρχῇ, δηλαδὴ εἰς ἄλλην τινὰ συνεδρίασιν, δὲν τὸ ἐκράτησεν ὅμως μέχρι τέλους, διότι ἐφοβήθη τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐν ἀρχῇ εἶπε θέλω 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ, θέλω νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1877· φαίνεται γενναιότερος, τὸ ἐννοῶ, θέλει τὴν ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ· κατόπιν ὅμως ἔπραξεν ὡς σεῖς, οἱ ὁποῖοι λέγετε πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς μὴ φοβεῖσθε! θὰ σᾶς μισθοδοτήσω, καὶ εἶπεν ὡς ὁ κ. Τρικούπης, θὰ σᾶς μισθοδοτήσω μέχρις ὅτου ἐκλείψετε. Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ζητοῦσι τὸν ἄρτον· ὑπηρετοῦσι τὴν πατρίδα ἐνόσῳ ἡ πατρὶς νομίζει, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ἡμεῖς δὲν ὑπελογίσαμεν τὰ πρόσωπα, ὑπελογίσαμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους. Εἴπαμεν, ἂν ὑπάρξῃ ποτὲ ἀφορμὴ ἐνεργείας, θὰ ὑπάρξῃ ἢ ὅπως εἰσβάλωμεν ἢ ὅπως ἀμυνθῶμεν, δηλαδὴ εἰσβάλωμεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰσβάλωμεν εἰς τὴν Ἤπειρον, ἢ ἀμυνώμεθα κάτω νοτιώτερον αὐτῶν· ἐνομίσαμεν ἀναγκαῖον ταὐτοχρόνως νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῆς πρωτευούσης. Ἡ ἀτομική μου ἰδέα, κύριοι, ὄχι ὡς ὑπουργοῦ, εἶναι καθόσον ἀφορᾷ ἐποχὴν πολέμου, ὅπου στρατὸς ἐκεῖ καὶ πρωτεύουσα, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην ταύτην δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν ἀναλάβω ὡς ὑπουργός. Ἀπέναντι, ὡς εἶπον προηγουμένως, τῶν σκοτεινῶν ἀποκαλύψεων τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη καὶ ἀπέναντι τῆς ἀσφαλείας τῆς ζωῆς τῆς βιοποριστικῆς τῶν ἀξιωματικῶν, ἔκαμα τὰς μελέτας μου πιθανὸν, ἐπειδὴ δὲν ἔχω τίποτε ἐμπρός μου, ὅλαι αἱ μελέται μου νὰ ἦναι φροῦδαι· ἂν δὲν ἔδιδε τὴν ὑπόσχεσιν ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι θὰ διατηρήσῃ πάντας τοὺς ἀξιωματικούς, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἁπλούστατον. Ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὰ λεγόμενα τάγματα τῶν εὐζώνων ἐκ 4000 ἀνδρῶν θέλει 4 τάγματα, εἰς 5000 στρατοῦ ἐκπαιδεύσεως, ἐκεῖ νέα ἴσως μέθοδος· ἀλλ’ ἡ διατήρησις τῶν ἀξιωματικῶν μὲ ἠνάγκασε νὰ μελετήσω ἄλλως πως τὸ ζήτημα· ἔλαβον τὸ κατώτερον ὅριον, τὸ ἐν Γαλλίᾳ καὶ σχετικῶς ἐν Ἑλλάδι παραδεδεγμένον καὶ ἰδοὺ τὰ ἐξαγόμενα τῆς μελέτης μου. Ὁ κ. Τρικούπης δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 10 ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 11 ταγμάτων εὐζώνων· ἂν διατηρήσῃ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς πραγματικὰς θέσεις, καὶ ταὐτοχρόνως διατηρήσῃ τὰς ἄλλας ἐν τῷ στρατῷ ἀναγκαίας ὑπηρεσίας· ὄχι δὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας λέγουν θέσεις πολυτελεῖς· κατὰ τὸν κατώτερον ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἠδυνήθην νὰ κάμω, τὸ τάγμα τοῦ πεζικοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κάτω τῶν 351. Ὑποθέτω, ὅτι διατηρεῖ ὅλον τὸ ἱππικὸν 560. Εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποθέσω, ὅτι διατηρεῖ τὸ ἥμισυ τοῦ πυροβολικοῦ, ἤτοι 553 ἄνδρας, ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποθέσω, ὅτι διατηρεῖ ἓν τάγμα μόνον τοῦ μηχανικοῦ, καὶ τοῦ δίδω δύναμιν ἴσην μὲ τάγματος πεζικοῦ 351 ἀνδρῶν· λέγω δὲ ὅτι καταβιβάζω τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ πυροβολικὸν διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα τῶν 10 ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ· ἐὰν κρατῇ ὁ κ. Τρικούπης τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ ὡς ἔχει καὶ τὸ πυροβολικὸν ἐπίσης, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ 10 τάγματα πεζικοῦ, θὰ ἔχῃ ὀλιγώτερα. Ἐν τῷ συνόλῳ τῶν 5000 ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς πιθανότητος ἔχομεν εἰς τὸ ἱππικόν, πυροβολικὸν καὶ μηχανικὸν 1464 ἀξιωματικοὺς καὶ λοιποὺς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τελευταίου ὀργανισμοῦ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, ὑπολείπονται εἰς τὸ πεζικὸν μόνον 3536· αὐτοὶ οἱ 3536 ἀποτελοῦν τὸ πολὺ 10 τάγματα, διότι ὡς ἀνέφερον λαμβάνω τὴν δύναμιν τοῦ τάγματος τοῦ πεζικοῦ εἰς τὸ κατώτατον ὅριον· ὁ κ. Τρικούπης ἑτοιμάζων τὸν νέον ὀργανισμόν, λίαν εὐφυῶς εἶπεν, αὐτὰ θὰ τὰ κάμω ὅταν προηγουμένως μοῦ δώσητε νέον στρατολογικὸν νόμον· οὕτως ἐκέρδησε τὸ ζήτημα· ἡ σύνοδος ἐτελείωσεν, ἀλλὰχ κερὶμ τοῦ χρόνου· ἐνόσῳ δὲν δώσητε εἰς αὐτὸν νέον στρατολογικὸν νόμον, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀπαιτῆτε διὰ τὶ δὲν ἐφαρμόζει τὸν λαμπρὸν αὐτοῦ ὀργανισμόν. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι οὕτω πως παρουσιαζόμενος, δὲν ἔχει τι σπουδαῖον ὁ ὀργανισμός του, δύναται νὰ ἔλθῃ καὶ ἄλλος τις νὰ μᾶς εἴπῃ δώσατέ μου ἄλλον στρατολογικὸν νόμον νὰ σᾶς παρασκευάσω δύναμιν ὅλως διόλου ἀλλοίαν. Ἡ Ἑλλὰς ψηφίσασα τὸν στρατολογικὸν νόμον, τοῦ ὁποίου ἔναρξις ἐφαρμογῆς εἶνε ἡ πρώτη Ἰανουαρίου, ἐψήφισεν οὕτως εἰπεῖν τὸ στρατιωτικὸν σύνταγμά της· εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἠκούσθη βουλὴ ἅπαξ ψηφίσασα σύστημα στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας νὰ ἔρχηται τὴν ἐπαύριον νὰ τὸ κλοτσοπατᾷ καὶ νὰ λέγῃ, δὲν μ’ ἀρέσκει, θέλω ἄλλο· ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι κατόπιν ἔρχονται αἱ συμπληρώσεις τῶν κενῶν· ἐν τῇ βίᾳ, ἐν τῇ ἀρχικῇ μελέτῃ, οἱ νόμοι πιθανὸν νὰ μὴ περιλάβουν ὅλας τὰς περιστάσεις, καὶ ἔρχονται οἱ συμπληρωτικοὶ νόμοι ἢ οἱ ἑρμηνευτικοί· εἰς τὴν Γαλλίαν π. χ. ὁ στρατολογικὸς νόμος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1872, ἀκόμη ὅμως καὶ σήμερον συμπληροῦται, ἀλλὰ δὲν τροποποιεῖται εἰς τὸ ἀντίθετον. Ἡ βάσις τοῦ νόμου ποία εἶναι; ἅπαντες ὅσοι διήνυσαν τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν εἶναι στρατιῶται μέχρι τοῦ 40 ἔτους συμπεπληρωμένου· οὔτε παραπάνω οὔτε παρακάτω· δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐρχώμεθα σήμερον νὰ λέγωμεν, ἀλλάζομεν τὸν ὀργανισμόν, ἀλλ’ ἐπειδὴ μᾶς ἐμποδίζει ὁ στρατολογικὸς νόμος, τὸν ἀλλάζομεν καὶ ἐκεῖνον· καὶ ἐνόμισεν, ὅτι μᾶς ἐξηπάτησεν ὁ κ. Τρικούπης ὅταν ἔλεγε, 2, 3 ἄρθρα θὰ ἀλλάξωμεν, τὰ ἄλλα τὰ ἀφίνομεν. Τί εἶναι τὰ ἄλλα ἄρθρα; εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ πῶς ἐργάζονται αἱ ἐπιτροπαὶ κτλ. Τὸ σύνταγμα τὸ στρατιωτικὸν τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐκεῖ, ἀπὸ τοῦ 21 ἔτους τῆς ἡλικίας θὰ ἔλθῃς νὰ ὑπηρετήσῃς μέχρις ὅτου τελειώσεις τὸ 40 ἔτος, καὶ θὰ ὑπηρετήσῃς ὡς ἐγὼ θέλω. Εἶπεν, ὅτι τὰ κενὰ τὰ ἐν τῷ στρατῷ συμπληροῦνται δι’ ἀνδρῶν τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, ἀλλὰ τὰ κενὰ εἶναι κἄτι τι ἀόριστον, σχετικὸν μὲν μὲ τὸν τρόπον τῆς στρατολογίας, ἀλλὰ ἀλλοιούμενον καὶ διὰ τῶν μεταβολῶν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν φυσικῶν· ἡ ἀπογραφὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ νὰ συμπληρώσῃ τὰ κενὰ, ἂν δὲ πλεονάσῃ ἀριθμός τις νέων, δὲν εἶναι ἐλεύθεροι, εἶναι στρατιῶται, τὸ εἶπε τὸ ἔθνος· θὰ ἀλλάξῃ γνώμην, θὰ μοῦ εἰπῇ: τὸ ἔθνος· ἂς ἀλλάξῃ· θὰ ξαναλλάξῃ ὅμως, ἂν θέλῃ στρατιωτικὴν σύνταξιν· ἐνόσω δὲν ἐκφέρει τὴν ἐτυμηγορίαν τὴν νέαν τὸ ἔθνος, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ φέρωμεν ὀργανισμὸν στηριζόμενον ἐπὶ ἄλλων βάσεων στρατολογικῶν. Λοιπὸν οἱ πλεονάζοντες μετὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν ὑποχρεοῦνται εἰς στρατείαν ἑξάμηνον· τοῦτο εἶναι ὑποχρέωσις· ὁ κ. Τρικούπης σχίζει τὸν στρατολογικὸν νόμον καὶ λέγει, ἀκοῦτε ἐκεῖ! νὰ ἦναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν οἱ ἑξαμηνῖται! νὰ τὰ ἀλλάξωμεν ὅλα. Ἐπιμένω εἰς τοῦτο, κύριοι, διότι αὐτὸ εἶναι ἡ βάσις ἡ ἐσφαλμένη τοῦ ὀργανισμοῦ του· κατὰ τὴν ἀπογραφὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδεχόμενον νὰ ἔγιναν καὶ λάθη, 12,000 ὑπολογίζονται οἱ ἀπογραφέντες ὡς ἔχοντες ἐφέτος ἡλικίαν συμπεπληρωμένην 21 ἐτῶν· κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν πιθανοτήτων τὸ ½ ἐξαιρεῖται, εἴτε διὰ σωματικὴν ἀνικανότητα εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ὥστε 6000 ὑπολογίζομεν νὰ ἔχωμεν ἐφέτος, λέγω ὑπολογίζομεν, διότι εὔχομαι τὰ εὔκολα μέσα τῶν ἐξαιρέσεων ὅτι θέλουσι παύσει, καὶ πιθανὸν νὰ ἔχωμεν καὶ πλείονας· αὐταὶ αἱ 6000 εἶναι δεμένοι στρατιῶται ἀπὸ τὸν νόμον· οἱ μὲν θὰ ὑπηρετῶσι τρία ἔτη εἰς τὰ εἰδικὰ λεγόμενα ὅπλα, οἱ δὲ δύο ἔτη εἰς τὸ πεζικὸν μὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἀπέλθωσιν εἰς ἄδειαν τὸ τρίτον ἔτος, οἱ δὲ ἕτεροι 6 μῆνας. Ὄχι, λέγει ὁ κ. Τρικούπης, οἱ ὅλοι στρατιῶται τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη, ἂν οἱ ὑπολογισμοί μου ἔχωσι καλῶς, εἶναι 3740 στρατιῶται, πρὸς δὲ 853 ὑπαξιωματικοί· ὁ κ. Τρικούπης λέγει, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ κάθηται ὁ στρατιώτης τοῦ πεζικοῦ πλέον τοῦ ἔτους· δέχομαι νὰ ὑπηρετήσουν κἄτι τι περισσότερον οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ πυροβολικόν, τὸ μηχανικὸν καὶ ἱππικὸν 1½ ἔτος.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύο ἔτη.

§42ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, εἰς τὸ πεζικὸν δὲν ἔχει νὰ λάβῃ παρὰ 2640· ὁ κ. Τρικούπης λησμονεῖ ἓν πρᾶγμα, ὅτι ἡμεῖς κατεβιβάσαμεν, ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ καταβιβασθῇ καὶ πρὸς βλάβην τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως, τὴν θητείαν εἰς δύο ἔτη· διὰ τοὺς πεζούς, τρία διὰ τὰ ἄλλα σώματα· δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἔγεινε τοῦτο κατὰ μίμησιν τῆς Πρωσσίας, διότι καὶ ἐκεῖ δύο ἔτη ὑπηρετοῦν, ἀλλὰ λησμονεῖ, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει τὸ Landwer καθ’ ὃ πρὶν γίνουν στρατιῶται εἶναι πλέον ἢ ἑξαμηνῖται, διότι ἀπὸ τοῦ 19ου ἔτους γυμνάζονται οἱ λεγόμενοι landwer, εἰς οὓς καὶ οὗτοι ἀνήκουσιν. Ἴσως καὶ ἐνταῦθα ἠδύνατο νὰ ληφθῇ τοιαύτη τις πρόνοια, ὡς ἐπίσης πιθανὸν μίαν ἡμέραν, αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος νὰ μᾶς ἀναγκάσωσι νὰ κάμωμεν νέαν συμπλήρωσιν, διότι ἐλησμονήσαμεν τὸ Landsturm. Κατὰ τὸ νέον λοιπὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη φεύγομεν ὅλως διόλου ἀπὸ τὰς βάσεις τοῦ στρατολογικοῦ ἡμῶν νόμου, ἀπὸ τὴν ἀπογραφὴν, ἐνῷ εἶναι 6000 ἡ ἀπογραφὴ, δὲν λαμβάνει παρὰ 3740 διὰ στρατιώτας καὶ 853 δι’ ὑπαξιωματικούς· δὲν μᾶς λέγει ἂν τοὺς κρατῇ τοὺς νέους αὐτοὺς ὑπαξιωματικούς, διότι θὰ ἦτο πολὺ ἄτοπον νὰ παραδεχθῇ, ὅτι δύναται νὰ μορφωθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους ὁ ὑποχρεωμένος νὰ μορφώσῃ, καὶ νὰ μορφώσῃ πότε; Ἔρχεται ἁπλοῦς πολίτης καὶ θὰ γείνῃ ὑπαξιωματικός, ἵνα ἐκπαιδεύσῃ τὸν στρατιώτην, ὁ ὁποῖος θὰ περιμένῃ νὰ ἐκπαιδευθῇ ὁ ὑπαξιωματικός του, ἂν ὅμως διατηρῇ.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὺς παλαιούς.

§44ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἂν ὅμως διατηρῇ τοὺς παλαιούς, ὁ ἀριθμὸς 850 θὰ ἐλαττωθῇ ἀπὸ τὴν ἐρχομένην ἀπογραφὴν, δηλ. ἰσάριθμοι νέοι ἀπογραφόμενοι θὰ λείψουν, δὲν θὰ προσέλθουν εἰς τὸν στρατόν. Ἂν λοιπὸν καλῶς ἀντελήφθην, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 10 ταγμάτων πεζικοῦ διὰ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦτο ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι διατηρεῖ ὑπὸ τὰ ὅπλα τὸν ἐλάχιστον ἀναγκαῖον πρὸς τοῦτο ἀριθμόν. Δὲν μᾶς εἶπεν ὅμως καὶ ἓν ἄλλο, καὶ τὸ ἐφύλαξε, καὶ δύναται ὡραιότατα αὔριον νὰ τὸ εἴπῃ, δὲν εἶναι 10 τὰ τάγματα εἶναι 5, διότι ἐκεῖ ὅπου ὑπελογίσατε 66 τοὺς ἄνδρας, ἐγὼ τοὺς ὑπολογίζω 130, ὅπως δὲν μᾶς εἶπε πῶς εἶναι ὠργανισμένοι οἱ εὔζωνοι, ἀλλ’ ἐγὼ ἀναχωρῶν ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι δηλ. διατηρεῖ τοὺς ἀξιωματικούς, εὗρον τὸν ὑπολογισμὸν 10 τάγματα πεζικοῦ, 11 τάγματα εὐζώνων, μὲ τὴν ὑπόθεσιν ὅτι ἐκπίπτομεν ἓν τάγμα μηχανικοῦ, τὸ ἥμισυ τοῦ πυροβολικοῦ, διότι ἄλλως θὰ ἐκπέσωμεν τὴν δύναμιν αὐτὴν ἀπὸ τὸ πεζικὸν καὶ θὰ ἦναι αἴφνης 8 τάγματα τοῦ πεζικοῦ ὡς ὑποθέτω. Ἐμελέτησα, κύριοι, τὸ ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης εἶχε δίκαιον ὅταν εἶπεν οἰκονομῶ ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς. Ὅλοι οἰκονομοῦνται, ἐκτὸς ἡμῶν τῶν ἄλλων, τῶν κατεχόντων πολυτελεῖς θέσεις· ἀλλ’ οἰκονομοῦνται διὰ τὴν ζωήν· ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἦναι στρατιῶται, οἰκονομοῦνται εἰς τὰ 10, 11 ἢ 12 τάγματα τῶν εὐζώνων, δὲν οἰκονομοῦνται εἰς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἐπέλθῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συμβῇ, νὰ καταβοῦν τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἀπὸ 11, 10 ἢ 9 εἰς 4 ἢ 2 ἐφ’ ὅσον ἀποθνήσκουσιν ἀξιωματικοὶ καὶ ἐκλείπουσιν. Αὐτὰ μὲ ἠνάγκασεν ὁ κ. Τρικούπης νὰ μελετήσω. Θὰ ἦμαι λίαν εὐχαριστημένος, ἐὰν κατὰ χιλιοστὸν ἐπλησίασα εἰς τὴν ἰδέαν του, τὴν ὁποίαν δὲν μᾶς εἶπε πλήρη. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ἐξετάσω τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, διότι μέχρι τοῦδε εἴμεθα εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς δὲν ἠμπορεῖ νὰ φιλονεικήσῃ κανεὶς, διότι ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ζωῆς τῶν ἀξιωματικῶν. Ὁ κ. Τρικούπης λέγει, παραβιάζων τὸ σύνταγμα τὸ στρατιωτικὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἐὰν ὁ τόπος στέλλῃ τοὺς νέους του, δὲν τοὺς στέλλει δι’ ὑπηρεσίαν, τοὺς στέλλει ἁπλῶς πρὸς ἐξάσκησιν. Ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν λέγει αὐτό· τοὐναντίον, λέγει, ὅτι θὰ ὑπηρετήσουν· ἰδοὺ ἡ πρώτη παράβασις τοῦ παγίου νόμου· ἀλλὰ θὰ τὸν ἀλλάξῃ; Ἄ! τότε ὅλα ἀλλάζουν. Δεύτερον τὶ θὰ γυμνάσητε; ἐλάχιστον μέρος, διότι ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσία, δὲν δύναται νὰ ἐκπαιδευθῇ. Ὁ κ. Τρικούπης λέγει ἐν τῇ θεωρίᾳ του, ὅσοι ὑπηρετοῦσι τὴν πατρίδα, εἶναι ἀνάξιοι νὰ ἐκπαιδεύωνται, 4 χιλ. εὔζωνοι καὶ 2 χιλ. χωροφύλακες εἶναι ἐπιτετραμμένοι νὰ ὑπηρετῶσι τὴν πατρίδα, χωρὶς νὰ ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ καρποῦνται τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν χαρίζει ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὸ κράτος. Βεβαίως, δὲν εἶναι σπουδαῖον τοῦτο. Ἡμεῖς ἐν τῷ ὀργανισμῷ μας ἐξακολουθοῦμεν τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς ἐστηρίζετο τὸ στρατιωτικὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, νὰ ἐκπαιδεύωνται ὅλοι στρατιωτικῶς, μόνοι οἱ χωροφύλακες εἶναι κεχωρισμένοι, καὶ τοῦτο διὰ τὸ πολυφυὲς τῶν ἀσχολιῶν αὐτῶν. Καθ’ ἡμᾶς οἱ εὔζωνοι δὲν εἶναι καταδεδικασμένοι ὅπως τοὺς καταδικάζει ὁ κ. Τρικούπης· εἶναι στρατιῶται ὡς οἱ ἄλλοι, καὶ ἐκεῖ ὅπου κατὰ μεθόριον π. χ. γραμμήν τινα φυλάττουσιν οἱ εὔζωνοι, παραπλεύρως φυλάττουσι πεζοὶ καὶ τἀνάπαλιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν πρὸς στιγμὴν ἐγίνετο δεκτὸν τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη καὶ ἐπήρχετο αἰφνήδιος ἀνάγκη, ποῦ εἶναι τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, καὶ τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν τὰ εὗρον· ποῦ εἶναι τὰ στελέχη τὰ ἐν τῷ στρατῷ, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν ἀνάγκῃ ἐθνικῇ; Ἐγὼ ἔχω τὰ στελέχη τῶν σωμάτων τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔχω τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας, διότι εἶναι κοινὰ καὶ οἱαδήποτε ἀνάγκη ἂν ὑπάρξῃ, ὁ τόπος δὲν μένει γυμνός. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι τῶν 10 ἢ 8 ἢ 9 εὐζωνικῶν ταγμάτων, οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ πηγαίνουν εἰς τὴν ἐφεδρείαν· τὸ κράτος ἔχει ἀνάγκην τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς εἰς αὐτοὺς ὁριστικῶς ἀνέθηκεν ὁ κ. Τρικούπης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μένουσι διαρκῶς ἄνευ ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ θὰ εἴπῃ ὁ κ. Τρικούπης, μήπως σεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ σήμερον κυβερνῶντες, μᾶς εἴπετε ἄλλο τι, μᾶς εἴπετε τίποτε περὶ τῶν στελεχῶν τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς; εἰς τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ κ. Τρικούπης· δὲν εἴπομεν τίποτε· εἴπομεν, ὅτι θὰ φέρωμεν νέον νόμον, εἰδικὸν νόμον, ὅπως εἰδικὸν νόμον ἔχουν ὅλα τὰ κράτη, διότι πρέπει νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο σχετικῶς μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου· ἡ ἐθνοφρουρὰ εἶναι ἐθνοφυλακή. Δὲν σχεδιάζονται αὐθωρεὶ οἱ νόμοι οὗτοι· ἠδυνάμην νὰ φέρω μίαν μελέτην, ἀλλὰ τὸ ἐπεφύλαξα, καὶ τὸ ἐπεφύλαξα χωρὶς νὰ βλάψω τὸ παράπαν τὴν ἐκπαίδευσιν οὔτε τῆς ἐφεδρείας οὔτε τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Κατὰ τὸν στρατολογικόν μας νόμον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, εἴμεθα δεσμευμένοι, καὶ ὁ κ. Ζαΐμης ἂς κάμῃ ὅσας καὶ ἂν βούλεται οἰκονομίας, ἑκάστην διετίαν ὀφείλω νὰ προσκαλέσω ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ τὴν ἐφεδρείαν πρὸς ἄσκησιν. Ἐγὼ τῇ γνώμῃ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀπέφυγα τὸν σκόπελον τοῦτον διὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἂς ἦναι διὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἀφοῦ εἶναι κατὰ διετίαν· ἀλλὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, οἷος δήποτε καὶ ἂν ἦναι εἰς τὰ πράγματα, ὀφείλει νὰ τοὺς φέρῃ. Δύναμαι λοιπὸν νὰ τοὺς γυμνάσω, διότι ἡ δύναμις τῶν ταγμάτων εἶναι ὀλίγη καὶ κατὰ συνέπειαν χωνεύουν πολλοὶ ἐκεῖ ἐκ περιτροπῆς, ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης δὲν μᾶς ὑπεσχέθη νέον νόμον περὶ στελεχῶν ἐθνοφρουρᾶς ἢ ἐφεδρείας, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἑτοιμάζω τὰ στελέχη καὶ διὰ τὴν ἐφεδρείαν. Φαίνεται κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ὑπάρχει πλέον ἐθνοφρουρὰ, ὑπάρχει ἐφεδρεία· λησμονεῖ δὲ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ὑπάρχει ἄπειρος διαφορὰ μεταξὺ ἐφεδρείας καὶ ἐθνοφρουρᾶς. Ἡ ἐφεδρεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληροῖ τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἑτοίμη πρὸς ὑπηρεσίαν· ἡ ἐθνοφρουρὰ διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ χρειάζεται μία ἀνάγκη μεγαλειτέρα. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν λάβωμεν ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη, ἠξεύρετε τί εἶναι; ὁ κ. Τρικούπης, καθὼς εἶπε, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 10 ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ, καὶ τὸ πολὺ 10 ἢ 11 τάγματα τῶν εὐζώνων, τὸ ὅλον 21. Ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς, ἐὰν δύναται νὰ ὀνομασθῇ οὕτω, δὲν ἔχει μεγάλην ἀξίαν, καταργεῖ 3 τάγματα· ἔχομεν 24 θὰ ἦναι 21 ἢ 20. Ἀλλ’ ἔχει κἄτι τι νοστιμότερον. Ἐξ αὐτῶν τῶν ταγμάτων μετασχηματίζει τάγματα πεζικοῦ εἰς εὐζώνους. Τώρα ἔχομεν 20 τάγματα πεζικοῦ καὶ 4 εὐζώνων διὰ νὰ γείνουν 10 ἢ 11 τάγματα εὐζωνικὰ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει πάντοτε, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ τάγματος εἶναι κατὰ λόγον πρὸς 66 ἄνδρας, εἶναι ἀνάγκη νὰ μετασχηματισθοῦν 7 τάγματα πεζικοῦ εἰς εὐζωνικά. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τί κέρδος ἔχομεν ν’ ἀλλάξωμεν τὸ μέχρι τοῦδε σύστημά μας· σήμερον ἔχομεν τοὺς εὐζώνους, ἔχομεν τὸ πεζικόν, ἔχομεν τοὺς χωροφύλακας. Ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, ὡς εἶπον, καὶ πρὶν ὑπηρετοῦσι πάντες καὶ εἶναι ἕτοιμοι πρὸς ἐκπαίδευσιν πάντες· εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μένει ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς καὶ τῶν περιστάσεων καὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει, δύναται νὰ ἔχῃ συγκεντρωμένον τὸν λοιπὸν στρατὸν εἰς ὡρισμένα τοῦ Κράτους μέρη, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν τῶν συνταγμάτων, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐπιφυλάττομαι εἰς τὸν ὀργανισμὸν ὃν ἐπροτείναμεν. Ὁ κ. Τρικούπης, ἀφοῦ ὡμίλησε περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ του, ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ πατήσῃ εἰς ἔδαφος στερεὸν, καὶ τὸ στερεὸν ἔδαφος ἠξεύρετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ τί εἶναι, εἶναι τὸ χρῆμα. Ἡ Κυβέρνησις, λέγει ὁ κ. Τρικούπης, ζητεῖ 11 ἑκατομμύρια διὰ τὸν στρατὸν, ἐγὼ ζητῶ 8½. Μὲ ἠνάγκασε καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νὰ μελετήσω. Ἔχω λοιπὸν τὰ κονδύλια ὅλα, ὅσα εἶναι τοῦ στρατοῦ μὲν, ἔξω ὅμως τῶν σωμάτων. Ταῦτα προϋπολογισθέντα ὡς ἑκάστοτε προϋπολογίζονται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνέρχονται εἰς 2,219,000 δραχμάς. Εἶναι δὲ ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ, εἶναι οἱ νοσοκόμοι, αἱ ὑπηρεσίαι, οἱ ὑπεράριθμοι, τὰ χορηγήματα, οἱ ἀργοὶ καὶ διαθέσιμοι ἀξιωματικοί, αἱ διαγεγραμμέναι χρήσεις, ὁ ὁπλισμὸς, ἡ ἀποσκευὴ, τὰ ὄργανα καὶ αἱ σάλπιγγες αἱ οἰκοδομαὶ καὶ τὰ ἐνοίκια, τὰ ὁδοιπορικὰ, ἡ ἱππασία, τὰ γραφικὰ ἔξοδα, ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὸν λεγόμενον στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, καθὼς καὶ μὲ τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας, ὅστις καθ’ ἡμᾶς εἶναι ὁ αὐτός· ὅλα αὐτὰ, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω, ἀναφέρων ἐν λεπτομερείᾳ, ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 2,219,000. Τώρα τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ μας εἶναι 11,000,000, καὶ εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ, οἷον τὸν παρουσιάζει ὁ προϋπολογισμός. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὸ ἄνω ποσὸν ἀπὸ τὰ 11,000,000, μένουν 8,780,000 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν 24 ταγμάτων πεζικοῦ καὶ εὐζώνων, 12 πυροβολαρχιῶν, 2 ταγμάτων τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς. Ἡ ἔκπτωσις τῶν ἐξόδων εἶναι περὶ τὸ ἑκατομμύριον, ἐὰν καὶ ἡμεῖς καταργήσωμεν τὰ τρία τάγματα τοῦ πεζικοῦ. Λοιπὸν τὰ 8,700,000 θὰ τὰ κάμωμεν 7,700,000. Ἡ ἀποκοπὴ εἶναι εὔκολος. Ἐὰν ἀποκόπτῃ, καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ ν’ ἀποκόπτῃ ὁ κ. Τρικούπης, τότε οἱ λογαριασμοὶ ὅλοι εἶναι εὔκολοι· ἐὰν ἀποκόψωμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τὸ ἥμισυ τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ μηχανικοῦ, τὸ ἔξοδον, κύριοι, ὅλου τοῦ ὀργανισμοῦ ἀνέρχεται εἰς 7,000,000 περίπου. Δηλαδὴ ἐὰν ἡμεῖς σᾶς ἐλέγομεν δὲν θέλομεν 24 τάγματα, θέλομεν 21 ἢ 20· δὲν θέλομεν 12 πυροβολαρχίας, ἀλλὰ 6 καὶ ἓν τάγμα μηχανικοῦ ἀντὶ 2, τότε καὶ ἡμεῖς θὰ σᾶς ἐλέγομεν 7,000,000 δραχ. δὲν λέγεται λοιπὸν οἰκονομία στηριζομένη ἐπὶ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, λέγεται ἀποκοπή. Ὅταν λέγῃ τις, ὅτι παρουσιάζει οἰκονομίας, πρέπει νὰ τὰς παρουσιάζῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ συστήματος. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ εἴπῃ ὁ κ. Τρικούπης: ἐγὼ ἀντὶ τῶν 2,219,000, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰ κονδύλια τὰ ἔξω τῆς ὑπηρεσίας τῶν σωμάτων, ἐγὼ τὰ γράφω 1,500,000. Τὰ κονδύλια αὐτὰ στηρίζονται εἰς τὴν πεῖραν τὴν κεκτημένην καὶ ἠμπορούσαμεν καὶ ἡμεῖς ν’ ἀποκόψωμεν, ἀλλὰ θὰ βλάψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν. Λοιπὸν καὶ τὸ οἰκονομικόν του ζήτημα ἐφαρμοζόμενον εἰς τὰ στρατιωτικὰ, δὲν βλέπω εἰς τί δύναται νὰ μᾶς ὑπηρετήσῃ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν οὕτω πως καταρτίσητε τὸν στρατὸν, διότι δύναται νὰ ὑπερισχύσῃ μίαν ἡμέραν ἡ ἰδέα τοῦ κ. Τρικούπη, καθὰ εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου, μὴ παίζετε μὲ τὰς ἰδέας, ἐὰν λέγω ἔλθῃ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὑπερισχύσῃ ἡ ἰδέα τοῦ κ. Τρικούπη χωρὶς νὰ τροποποιηθῇ, σᾶς λέγω, ὅτι καμμίαν μόρφωσιν στρατοῦ δὲν θὰ ἔχητε τότε. Διὰ νὰ ἐκπαιδεύσῃ τις στρατὸν, πρέπει νὰ τὸν συνοδεύῃ μὲ ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ δυνάμενα νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν στρατὸν νὰ τὸν διοικῶσιν. Ὁ κ. Τρικούπης λαμβάνει ἁπλᾶς μονάδας σωμάτων, ἀλλὰ ἀνωτέραν διοίκησιν καμμίαν. Μᾶς παρηγορεῖ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης. Σᾶς λέγει, δώσατε τὴν ὕλην, ἐγὼ ἔχω τὸ πνεῦμα, θὰ τὸ φέρω ἀπὸ τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ ἐκεῖνοι θὰ σᾶς μορφώσουν. Ἐγὼ παραδέχομαι, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ τὸ παραδεχθῶ, ἐὰν ἦμαι εἰς τὰ πράγματα, διὰ νὰ ἀποδείξω ἄλλο τι. Ἐὰν ἠδυνάμην, ἤθελον φέρει ἐπ’ ὀλίγον τὸν ξένον διὰ νὰ μὴ τῷ ἀρνῆσθε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσυνειθίσατε νὰ ἀρνῆσθε καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας.

§45ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Αὐτὸ εἶναι καλό.

§46ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Διότι ὁ ξένος, εἴτε Γάλλος εἶναι, εἴτε Γερμανὸς θὰ ἔλθῃ γεμάτος ἀπὸ τὰς ἰδέας του, καὶ δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ γραφεῖον χωρὶς γραφεῖς καὶ λόγους χωρὶς ἀξιωματικούς· δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως συντάσσεται ὑποχρεωτικῶς ὁ προϋπολογισμός· θὰ λάβῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ ὑπ’ ὄψιν ὡς τὰς ἐννοοῦν τὰ Κράτη, ἅτινα ἀποτελοῦν αὐθεντίαν.

§47ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Μὰ δὲν εἶναι μόνον δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ὁ ξένος, ἀλλὰ διὰ νὰ γυμνάσῃ.

§48ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θὰ σᾶς ζητήσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐζητήσαμεν εἰς τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν· περισσότερα δύναται νὰ ζητήσῃ, οὐδέποτε ὅμως ὀλιγώτερα. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὁ φίλος μου, ὅτι ἐλησμόνησα. Τί θὰ κάμουν οἱ ἀλλοδαποί; Θὰ μᾶς μορφώσουν. Μὰ διαρκῶς θὰ μᾶς μορφώνουν, κ. Τρικούπη; ὑποθέτω εἰς ἕνα χρόνον, εἰς δύω, εἰς τρεῖς, ὅσοι ἀπὸ ἡμᾶς εἴμεθα ἐπιδεκτικοὶ μορφώσεως, θὰ μορφωθῶμεν. Ἔπειτα θὰ φύγουν αὐτοί, ὑποθέτω, καὶ ὅταν φύγουν, ποῖος θὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ;

§49ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Οἱ μορφωθέντες.

§50ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ναί, οἱ μορφωθέντες. Θὰ χρησιμεύσουν, διὰ νὰ μορφώσουν κατόπιν τοὺς νεωτέρους. Ἐν τούτοις ὁ ὀργανισμὸς τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἔχει τὰς θέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας καλεῖ πολυτελεῖς· σήμερον θὰ τὰς δώσῃ εἰς τοὺς ξένους· αὔριον θὰ τὰς δώσῃ εἰς ἡμᾶς; Ἅμα δὲν εἶναι τοῦτο, δὲν εἶναι μόρφωσις, κύριοι· ὁ ἕλλην θὰ μάθῃ νὰ γυμνάζῃ τὸ τάγμα μόνος του;

§51ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς τάγματος μόνον.

§52ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸν στρατόν, λέγω, θὰ τὸν μορφώσουν οἱ ξένοι. Αὐτοὶ οἱ ξένοι ἐν ὅσῳ εἶναι μορφωταὶ θὰ κατέχουν θέσεις προϊσταμένων ἀρχῶν, ναί, ἢ ὄχι;

§53ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Βέβαια.

§54ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αὐταὶ λοιπὸν εἶναι αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας κατηγορεῖτε ὡς θέσεις πολυτελεῖς· θὰ ἦναι ἀρχηγὸς ἢ δὲν θὰ ἦναι; θὰ ἔχῃ παρ’ αὐτῷ πρόσωπά τινα νὰ τὸν βοηθῶσιν, ἢ δὲν θὰ τὰ ἔχῃ; ὅταν φύγουν, θὰ λάβουν Ἕλληνες αὐτὰς τὰς θέσεις;

§55ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Μάλιστα.

§56ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λοιπὸν τί μᾶς κατηγορεῖτε, ὅτι ἔχομεν ἐπιτελεῖς; Τὰς ἔχετε λοιπὸν αὐτὰς τὰς θέσεις, ἀλλὰ τὰς κρύπτετε ὡς θησαυρὸν κεκρυμμένον διὰ μόνους τοὺς ξένους, θεωροῦντες τοὺς Ἕλληνας ἀναξίους αὐτῶν. Ὁ κ. Τρικούπης ἔπειτα εὑρίσκει καλὸν διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ χρήματος νὰ φυλάττῃ κενὰς τὰς θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν Βουλευτῶν καὶ τῶν ὑπασπιστῶν τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἰδέα αὕτη ὡς ἁπλῆ ἰδέα ἀφαρπάζει τὸν ἄνθρωπον· ἰδοὺ μία οἰκονομία. Ἐφέτος, κ. Πρόεδρε, πόσοι εἴμεθα ἐδῶ Βουλευταὶ ἀξιωματικοί;

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐμέτρησα.

§58ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Εἴκοσι πέντε.

§59ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ ἰδέα εἶναι ὡραία, κερδίζομεν 25 ἀξιωματικῶν μισθούς. Ἀλλὰ τί σᾶς ὀφείλουσι, κύριοι ἀξιωματικοὶ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσητε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη, τί σᾶς ὀφείλουσιν οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς λογαριασμόν σας; ἐξέλθετε νὰ ὑπηρετήσητε, ὅσοι ψηφίσετε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη. Ὅσοι ἠσφάλισαν ἑαυτούς, λέγει μία παροιμία, τοῖς εἶναι ἀδιάφορον· ἀλλ’ οἱ ἄλλοι ὑπηρετοῦν, καὶ εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ἦτο ἀνάγκη τῆς πληρώσεως, διότι ἐν ἀρχῇ ἀφέθησαν αἱ θέσεις κεναί, ἀλλὰ διηγέρθησαν οἱ ἀξιωματικοί, καὶ διηγέρθησαν δικαίως· καὶ ἰδοὺ ἔκτοτε πληροῦνται αἱ θέσεις περὶ ὧν ὁ λόγος. Ἠξεύρετε τί λέγετε μὲ τοῦτο, κύριοι; λέγετε, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, εἰς ἕνα λόγον ἦναι ἀνάγκη τριῶν ἢ τεσσάρων ἀξιωματικῶν, αὐτοὶ μόνοι πρέπει νὰ ἦναι, καὶ ἂν λείψουν, οὐδεὶς ἄλλος πρέπει νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν των· αὐτὰ λέγουν καὶ οὐχὶ ἄλλο. Ἠδυνάμην, κύριοι, νὰ εἴπω ἔτι πλείονα πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ὁ παρουσιαζόμενος ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὀργανισμὸς εἶναι ἄντικρυς ἐναντίος τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως τῆς χώρας καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀπαιτήσεως, καὶ δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ κανένα σκοπόν· ἀλλὰ, φειδόμενος τοῦ χρόνου, μεταβαίνω φυσικῶς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἰδικοῦ μας. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν, εἶχε μίαν ἀτυχίαν, ὅπως καὶ ἄλλην φορὰν σᾶς ὡμίλησα, ὅτι ὁ τόπος ἔμεινεν ἄνευ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ ἀπὸ τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ λήξαντος ἔτους. Περὶ τούτου ὡμίλησε καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ εἶχε δίκαιον· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἦτο ὑποχρεωμένη ν’ ἀκολουθήσῃ μίαν ἐκ τῶν δύω ὁδῶν· ἢ νὰ φέρῃ προσωρινὸν ὀργανισμὸν οἱονδήποτε καὶ κατὰ συνέπειαν προϋπολογισμὸν, καὶ εἶχε ἕτοιμον τὸν τοῦ 1879, καθὼς καὶ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑφίστατο τὴν τύχην του, οἱανδήποτε, ἢ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν· δὲν ἐφέραμεν τὸ Νομοσχέδιον καὶ σχετικῶς τὸν προϋπολογισμὸν σύμφωνον μὲ τὸν προσωρινὸν νόμον, διὰ νὰ μὴ μᾶς εἴπητε ὅ,τι ἐλέγετε πέρυσι καὶ εἰς τὰ 1878, ἀλλὰ ἐφέραμεν ὁριστικὸν ὀργανισμὸν καὶ προϋπολογισμὸν ἐξ αὐτοῦ ἀποῤῥέοντα. Συζητοῦντες, κύριοι, τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ συντάττοντες αὐτὸν, ὀφείλομεν νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, διότι πράγματι ἁπλαῖ ἰδέαι δὲν εἶναι οἱ ὀργανισμοί. Ὁ κ. Τρικούπης, καθὼς καὶ ὁ κ. Ζαΐμης, μὲ ἤλεγξαν, ὅτι ζητῶ πλείονας τῶν ὅσων ὁ τόπος δύναται νὰ μοὶ δώσῃ στρατιώτας, εὗρον δὲ καὶ ἀναλογίαν τινὰ καθιερωμένην εἰς ἄλλα Κράτη, τὸ 1% τῶν κατοίκων τῆς χώρας. Οὐδαμοῦ εἶναι ἐγγεγραμμένον τοῦτο, κύριοι, ὡς ἀξίωμα, ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου κανονίζουσι τὰ πράγματα, αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου δύνανται νὰ ἦναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ χρειάζηται διόλου ὑπὸ τὰ ὅπλα στρατὸς ἢ ἐλάχιστος. Καὶ πάλιν ἡ ἀναλογία εἴς τινα Κράτη ὑπάρχει πολὺ μεγαλειτέρα. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ σύστημα τοῦτο οὔτε ἐπιστημονικὸν, οὔτε λογικόν. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸν ὀργανισμὸν ὅπως ἔχει, ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμοῦμεν, ὁ τόπος δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν, διότι ζητοῦμεν 28,000 ἄνδρας ἢ 26,000. Αἱ μελέται ἐμοῦ, κύριοι, ὅταν ἡτοίμαζον τὸν ὀργανισμὸν, διαφέρουσι πολὺ τῆς μελέτης τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ στρατὸς διαιρεῖται διὰ τῆς μελέτης ταύτης εἰς δύω, ἤτοι εἰς προσωπικὸν ἀνεξάρτητον τῆς ἀπογραφῆς, καὶ εἰς προσωπικὸν ὑπὸ τὴν ἀπογραφὴν κείμενον. Ὅπως ἐπροτάθη ὁ ὀργανισμὸς, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔγεινεν εἰσέτι νόμος τοῦ κράτους, ἔχει ἀξιωματικοὺς 1293, ἱερεῖς 26, ἰδιώτας καθηγητὰς καὶ διδασκάλους τῆς σχολῆς 6,25,47· μαθητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς 120, στρατιώτας ἢ ἰδιώτας διὰ τὴν σχολὴν 10, χωροφύλακας 4093, ἀνθυπασπιστὰς 246, τὸ ὅλον 5856, μὴ ἔχοντας ἀνάγκην διόλου τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἀπογραφῆς. Ἔχομεν εὐζώνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐθελονταὶ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν σχετίζονται διόλου μὲ τὴν ἀπογραφὴν, 16 8. Ἰδοὺ ἀμέσως 7494. Ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακατατάξεως. Μὴ λησμονήσητε, κύριοι, ὅτι ἐν Ἑλλάδι, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς αὐτοὶ πάντοτε θὰ θελήσωσι νὰ ἀνακαταταχθῶσιν· ἀλλ’ ἐγὼ, ὅταν συνέταττον τὸ νομοσχέδιον, δὲν παρεδέχθην, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ θέλουσιν ἀνακαταταχθῆ τὸ παράπαν· τὸ πολὺ παρεδέχθην τὸ ⅓, ὥστε θὰ ἔχωμεν τὸ ὅλον 8586, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς ἀπογραφῆς. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι εἷς μικρὸς ἀριθμὸς στρατιωτῶν θ’ ἀνακαταταχθῇ, ἤτοι τὸ ⅒, καὶ οὕτω, κύριοι, χωρὶς νὰ ὑπολογίσω εἰς τὰς μελέτας μου τοὺς ἐθελοντὰς καὶ μὲ ἔκπτωσιν, φθάνω εἰς τὸν ἀριθμὸν 10,064 τῆς πρώτης κατηγορίας, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, εἶναι τὸ πολὺ 16,000. Ἡ ἀναλογία, κύριοι, τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, ἤτοι τῶν 6,000 νέων ἀρκεῖ πληρέστατα διὰ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τῶν δέκα καὶ ἓξ χιλιάδων, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, ἐὰν ὑπολογίσωμεν ἐκείνους, οἵτινες θὰ καταταχθῶσιν ἐπὶ 3 ἔτη εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, ἔχομεν τὸν ἀριθ. 1899, τοὺς δὲ εἰς τὸ πεζικὸν ἐπὶ διετίαν 4,824 τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς, τὸ ὅλον 6,000 καὶ κἄτι τι. Θὰ μοὶ χαρίσητε λοιπὸν ὡς τὸν ἀνώτερον ὅρον τοῦ ὀργανισμοῦ μου τὰς 6.000. Εἶπον τὸν ἀνώτατον ὅρον, διότι ἐν τῷ σχεδίῳ δὲν ἔχω τὸν λόγον πρὸς 66 ἄνδρας, ἤτοι τὸν κατώτερον, τὸν ἔχω εἰς 100 στρατιώτας. Καὶ διὰ τί; διότι ἐνόμισα καλὸν νὰ συνειθίσωμεν τὸν ἀπογραφόμενον νέον νὰ ὑπηρετῇ, καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο ἀνέγραψα εἰς τὸ ἄρθρον 58 τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅταν γείνῃ δεκτὸν ὅπως ἔχει, ὅτι καταβιβάζεται ἡ δύναμις τῶν σωμάτων εἰς ἄνδρας δι’ ἀποστολῆς αὐτῶν ἐπ’ ἀδείᾳ, καὶ καταβιβάζεται εἰς ἕνα κατώτερον ὅρον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ παραδέχομαι, διότι τὸ παρεδέχθησαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οἱ 16,000 νέοι στρατιῶται δὲν μονιμοποιοῦνται. Ἀλλὰ, κύριοι, καθὼς σᾶς εἶπον, ὁ ἀριθ. τῶν 26,000, ὅστις εἶναι ὁ ἀνώτερος ὅρος τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ δύναται νὰ καταβιβασθῇ. Ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ ἡ δύναμις τῶν 100 ἀνδρῶν τοῦ λόχου καὶ σχετικῶς εἰς τὰ ἄλλα ὅπλα, καὶ λάβετε τὸν κατώτερον ἀριθμὸν, περὶ οὗ ἄνω εἴρηται, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, σᾶς λέγω, ὅτι κατέρχεται ὁ στρατὸς εἰς 19,000, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν λόχων τῶν λεγομένων ἐμπέδων ὡς καὶ ἄλλων τινῶν στοιχείων. Ὁ στρατὸς ἀναβιβάζεται τέλος εἰς 20,000, ἐὰν καταλογίσωμεν εἰς τὸ πεζικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν καὶ τὰ λοιπὰ σώματα οὐχὶ αὐτογνωμόνως, ἀλλ’ ὅπως τὰ ἄλλα κράτη, τούς τε ἐμπέδους λόχους, τὰς ἐμπέδους πυροβολαρχίας, τοὺς ἐκτὸς γραμμῆς καλουμένους κτλ. Διὰ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τῶν 20,000 τοῦ ὅλου στρατοῦ εἰρήνης, ἠξεύρετε, κύριοι, πόσων ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λαμβάνωμεν ἐτησίως διὰ τῆς ἀπογραφῆς; πρὸς τοῦτο ἀρκοῦσι 4876 νέοι, δηλαδὴ ἐπὶ δύο μὲν ἔτη ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ πεζικὸν 3273, εἰς τὰ ἄλλα δὲ σώματα τὸ ὑπόλοιπον, ἤτοι 1603, οἱ δὲ ἄλλοι, ἤτοι οἱ πλεονάζοντες τῆς ἀπογραφῆς καὶ μὴ ἀναγκαῖοι πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ ἑξάμηνον. Δὲν ἔχω λοιπὸν κανένα φόβον μὴ δὲν ἀρκέσῃ ἡ ἀπογραφὴ, εἴτε παραδεχθῆτε τὸν κατώτατον ὅρον τῆς ἐν εἰρήνῃ καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, δηλ. τὸν ἀριθμὸν 19 ἢ 20 χιλιάδων, εἴτε παραδεχθῆτε τὸν ἀνώτερον, ὅστις ἐσημειώθη ἐν γνώσει ὡς τοιοῦτος εἰς τὸν ὀργανισμὸν, δηλ. τὰς 26 χιλιάδας. Μὲ ἤλεγξαν, κύριοι, ὅτι εὑρίσκω τὴν εὐκολίαν μου εἰς τὸ ἄρθρον 79 τοῦ σχεδίου τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἴσια ἴσια ἐκεῖ εἶναι ἡ βάσις τοῦ νόμου. Ὁ ὀργανισμὸς, ὅπως εἶναι συντεταγμένος, (καὶ ὅστις θέλει νὰ τὸν μελετήσῃ, θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν), ὁ ὀργανισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῆτε τὴν θέσιν σας. Ἕν μόνον κατ’ ἐμὲ θεωρῶ ἀναγκαῖον, εἶναι δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σεῖς προσβάλλετε κατ’ εὐθεῖαν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σεῖς ὀνομάζετε Θέσεις πολυτελείας. Καὶ ἀπόδειξις ὅτι εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ θέσεις αὗται εἶναι ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ τὰς ἔχῃ, διότι ἐν ἀρχῇ ὀφείλει νὰ τὰς δώσῃ εἰς τοὺς ξένους, κατόπιν ὅμως, ὅταν δηλ. φύγωσιν οἱ ξένοι, δὲν λέγεται ὀργανισμὸς, δὲν λέγεται τίποτε ἄλλο, εἶναι ἁπλοῦν ἄθροισμα σωμάτων, ἂν δὲν διατηρήσῃ διὰ τοὺς Ἕλληνας αὐτὰς τὰς θέσεις, ἃς, ἐπειδὴ τὰς προτείνουμεν ἡμεῖς, ἀποκαλεῖ θέσεις πολυτελείας. Αὐτὸ δὲ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατέστρεψε τὸν τουρκικὸν στρατὸν καὶ ὄχι τὸ οἰκονομικόν. Ὁ κ. Τρικούπης ὁμιλῶν προχθὲς περὶ τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ εἶπεν, ὅτι ἡ Τουρκία ἐχάθη διὰ τὴν ἔλλειψιν οἰκονομίας, διότι ἄλλως ἦτο λαμπρῶς συντεταγμένος ὁ στρατός της. Τοὐναντίον, κύριοι, δὲν ἔλειψε τίποτε ἀπὸ τὸν τουρκικὸν στρατόν, δὲν ἔλειψαν χρήματα, ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῆς γενικῆς χρεωκοπίας εἶπον, τοὐναντίον δὲ εἶπον, ὅτι ὁ στρατὸς εἶχεν ὅλα τὰ μέσα.

§61ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀλλ’ ἀπέτυχε, διότι δὲν εἶχε σύστημα στρατιωτικόν· οὐδέποτε ὑπέταξε χιλιάδας στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρους· οἱ ἰδόντες τὸν πόλεμον, τὸ ὡμολόγησαν· δὲν εἶχον, κύριοι, συνειθίσει τὰ τάγματα νὰ βλέπωσιν ἀρχηγούς· ἔχω ἄπειρα παραδείγματα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ἡττώμενον αὐτὸν νὰ διασκορπίζηται· ὅταν δὲ ἤρχετο ἡ στιγμὴ νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς διευθύνσεως τῶν ἀνωτέρων του ὁ τοῦρκος στρατιώτης ἦτο ὁ γενναιότερος καὶ τρομερώτερος ἐχθρὸς εἰς τὴν ἄμυναν, διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην διαταγῶν ἀνωτέρων· ἀλλὰ διὰ τὰς κινήσεις τὰς στρατηγικὰς καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας δὲν εἶχε συνειθίσει ν’ ἀκούῃ ἀνωτέρους. Αὐτὰ λέγουσιν οἱ μελετήσαντες τὸν τελευταῖον ῥωσσοτουρκικὸν πόλεμον. Ἐγὼ, κύριοι, ἐν τῷ ὀργανισμῷ μου ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ διαιρέσω τὸν στρατὸν εἰς τρία ἀρχηγεῖα καὶ ἕτερον ἑδρεῦον εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι βάσιν τοῦ ὀργανισμοῦ μου ἔλαβον τὸν πόλεμον. Προσδιορίσας τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀρχηγείων, ἤθελον ἁπλῶς νὰ προδικάσω τὸ ζήτημα, οὐδόλως ὅμως ἤθελον δυσκολευθῆ νὰ ὑποχωρήσω εἰς τὸν ἀριθμόν, καὶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τρία ἢ τέσσαρα, νὰ ἔχωμεν μόνον δύο. Βεβαίως λοιπὸν δὲν λέγω, ὅτι ἤθελον ἐπιμένει εἰς τὴν διαίρεσιν ταύτην· τὴν ὕπαρξιν ἀρχηγείων ἐθέμην ὡς ἀρχὴν, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι τότε μόνον δύνασθε νὰ ἔχητε ἐν Ἑλλάδι, ὡς καὶ ἁπανταχοῦ, καλῶς συντεταγμένον στρατὸν, ἐὰν ἀναγνωρίσητε τὴν ἀνάγκην ὑπάρξεως προϊσταμένων ἀρχῶν. Ἐὰν δὲν ἀναγνωρίσητε τοῦτο, οἷος δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀρχῶν τούτων, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θέλετε ἔχει στρατὸν, ἀλλὰ ἀθροίσματα στρατιωτῶν. Ὁ στρατὸς εἶναι ἡ δύναμις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διὰ νὰ κινηθῇ, διὰ νὰ ὁδηγηθῇ, διὰ νὰ ἐκπαιδευθῇ θέλει προϊστάμενον. Ἰδοὺ, κύριοι, προκειμένου ἁπλῶς περὶ τοῦ πεζικοῦ, ἡ ἀνάγκη τῆς διοικήσεως συμπλέγματος ταγμάτων, ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως τοῦ συντάγματος. Ἐὰν δὲν συνειθίσητε τὸν στρατὸν εἰς τὴν ὑπακοὴν καὶ ὑποταγὴν, ἐὰν δὲν τὸν προπαρασκευάσητε ν’ ἀκούῃ τὴν φωνὴν τοῦ ἀνωτέρου, τίποτε δὲν θέλετε κατορθώσει. Πῶς θέλετε μίαν ἡμέραν νὰ τοῖς εἴπητε: ὑποτάχθητε ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ τάδε; δὲν ἐσυνείθισαν νὰ τὸν βλέπωσι, δὲν τὸν γνωρίζουσιν, οὔτε αὐτὸς ἐσυνείθισε νὰ διοικῇ. Ὅστις δὲν μάθει νὰ διοικῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ διοικήσῃ· πρέπει νὰ μάθῃ· ὅπως καὶ ἂν ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα, θὰ ἴδητε, ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον. Ἔπειτα, κ. ὁ στρατός μας ἔχει ἀνάγκην ἀσκήσεως. Ἐὰν ἔχητε τὰ τάγματα ἀπολύτως ἀνεξάρτητα ἀπ’ ἀλλήλων, φυσικῷ τῷ λόγῳ θὰ ἔχωσι καὶ ἀλλαχοῦ τὰς ἕδρας των. Ἐὰν ὅμως ἔχητε σύμπλεγμα ταγμάτων ἐπὶ τὸ αὐτὸ, δὲν ἔχετε ἀνάγκην αἱ ἕδραι τῶν ταγμάτων τῶν ἀποτελούντων τὰ συντάγματα νὰ ἦναι ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ δύνανται νὰ ἦναι καὶ εἰς τὸ αὐτὸ μέρος. Τοῦτο λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς διευκολύνει τὴν διοίκησιν, ἀφ’ ἑτέρου κρατεῖ τοὺς μὴ εἰς ἄλλα μέρη ἀναγκαίους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἄνδρας ἐπὶ τὸ αὐτὸ, πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ μόρφωσιν. Ἀφίνω τοῦτο, κύριοι... οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὑπάρχοντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐντὸς τῆς ἕδρας τοῦ συντάγματος θὰ ἦναι πολλοὶ καὶ δύνανται ν’ ἀσκηθῶσι καὶ νὰ γυμνασθῶσι κατὰ τὰ ἄπειρα συστήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Εὐρώπη εὗρε πρὸς ἐκγύμνασιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐνῷ, ὅταν τοὺς ἔχητε ἀπομεμακρυσμένους ἀπ’ ἀλλήλων κατὰ 5 ἢ 6, ὅπως σήμερον ὑπάρχει κατασκορπισμένος ὁ στρατὸς, πῶς θέλετε νὰ μορφωθῇ ὁ ἀξιωματικός; Ἐὰν δὲν κάμητε τοῦτο, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε μορφωμένους ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγω, δὲν ἐπιθυμῶ ὁ κ. Τρικούπης νὰ τὸ λάβῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ εἴπῃ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶναι κακὸς ὁ σήμερον ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν γνωστὸν σύστημα, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τὸ ἔχω διὰ τὸ μέλλον πρὸς τελειοτέραν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ μας· ἀλλ’ ὅ,τι λέγω διὰ τὴν σημερινὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν, δὲν ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ, τοῦ μὴ ἐπιτρέποντος εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, τὸν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, νὰ ἐκτελῇ οὐδεμίαν τοῦ Κράτους ὑπηρεσίαν. Αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τοῦ στρατιώτου, ἐξασκοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸν δρόμον καὶ τὰς κακουχίας καὶ ἀναγκάζουσιν αὐτὸν νὰ γνωρίζῃ τὸν τόπον. Μὴ λησμονήσητε, κύριοι, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ἐπαράτου ληστείας, πρωτεύουν εἰς τὸν στρατόν. Διατί; διότι γνωρίζουσι τὸν τόπον καὶ ἔμαθον νὰ διοικῶσιν εἰς δυσκόλους περιστάσεις. Ὅταν τοὺς κλείσητε εἰς ἓν μέρος καὶ τοὺς διαβάζετε τὰ γράμματα, δὲν θὰ γνωρίζωσι τίποτε καὶ δὲν θὰ δύνανται νὰ κάμωσι τίποτε, μὴ ὑπηρετοῦντες ταὐτοχρόνως. Ἤθελον εἰπεῖ πλειότερα διὰ τὰς θέσεις τὰς πολυτελεῖς τῶν συνταγματαρχῶν. Εἰς τὸ πεζικὸν λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν δὲν θέλετε συμπλέγματα ταγμάτων, θέλετε μεμονωμένα τὰ τάγματα, ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ὁ ξένος, δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὰ τάγματα μεμονωμένα, ἐκτὸς ἐὰν ἀνήκῃ εἰς Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποτελεῖ αὐθεντίαν εἰς τὴν νεωτέραν στρατιωτικὴν ἐπιστήμην. Ἴσως εἴπωσί τινες, ὅτι ὁ Βαλτινὸς ἐνέδωκεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τινῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ γείνουν συνταγματάρχαι. Ἐγὼ ἀτομικῶς δὲν κερδίζω τίποτε ἀπὸ τὸν ὀργανισμὸν αὐτῶν τῶν συνταγμάτων, διότι ἀνήκω εἰς τὸ καταδεδικασμένον σῶμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἴσως ὀλίγα θέλω καταδεχθῆ νὰ εἴπω. Ἀλλ’ ἐὰν παραδεχθῆτε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου μελέτην ἐστηρίχθην ἐπὶ αἰτήσεων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ γείνουν συνταγματάρχαι, δὲν ἤθελον ἔχει ὑπὲρ ἐμοῦ, κύριε Τρικούπη, ἐκείνους, τοὺς ὁποίους πράγματι εἰς προαγωγὴν ἀδικεῖ ὁ ὀργανισμὸς, ὃν προτείνω· διότι ὁ ὀργανισμός μου ἀδικεῖ ἐπ’ ἀναλογίᾳ προβιβασμῶν τοὺς ταγματάρχας. Σήμερον ἔχομεν 24 τάγματα· ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ αὐτό; 24 θέσεις ἀντισυνταγματαρχῶν ἕτοιμοι διὰ 24 ταγματάρχας. Κατὰ τὸ ἐμὸν σύστημα οἱ ταγματάρχαι δὲν ἔχουσι θέσεις διὰ προβιβασμὸν ἢ ἑπτὰ εἰς ἀντισυνταγματάρχας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἀξιωματικοὶ ἢ ἐὰν ταγματάρχαι δὲν τὴν ὡδήγησαν νὰ παραδεχθῇ τὴν ὕπαρξιν τῶν συνταγμάτων. Αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον καὶ δι’ ἄλλον λόγον, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ περιορισθῶσι τὰ ἔξοδα· ὅπου τάγμα, κύριοι, ἐκεῖ καὶ κέντρον σήμερον. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὰ ἑπτὰ συντάγματα, ἑπτὰ κέντρα θὰ γείνουν, ἐνῷ τώρα ἔχετε εἴκοσιν. Εἴκοσι κέντρα, εἴκοσι ἐνοίκια διὰ διαφόρους λόγους, δι’ ἀποθήκας, γραφεῖα, θεραπευτήρια κλπ. Ἰδοὺ καὶ ἄλλος λόγος· ἀλλὰ ὁ κύριος λόγος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον προέταξα, ὅτι τοῦτο θέλει χρησιμεύσει ὡς ὁδηγὸς εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ συνόλου τῶν ἀξιωματικῶν καὶ εἰς μόρφωσιν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Εἰς τὴν διοίκησιν, κύριοι, ἀπομένει νὰ δώσῃ τὰ μέσα τῆς μορφώσεως, διότι οἱ νόμοι, τὰ πάντα ἐπιτρέπουσι, καὶ μὴ στηρίζεσθε ἐπὶ ἄλλων ἰδεῶν ἐσφαλμένων, καὶ πολεμεῖτε τὸ σύστημα αὐτό. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου. Ἀλλὰ τὸ πεζικόν, κύριοι, δὲν εἶναι τὸ μόνον, εἶναι καὶ τὰ ἄλλα σώματα. Ἔρχομαι εἰς τὸ πυροβολικόν. Κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, κύριοι, τὸ ὅλον πυροβολικὸν ἀποτελεῖ ἓν σύνταγμα· ἐγὼ δὲν τὸ ὀνομάζω σύνταγμα, τὸ ὀνομάζω ἀρχηγεῖον, διατί, κύριοι; διότι ἠθέλησα ὑπὸ τὸ αὐτὸ πρόσωπον νὰ θέσω καὶ ἄλλα στοιχεῖα τοῦ πυροβολικοῦ, τὰς ἐφορίας, τὸ ὁπλοστάσιον, τὸ πυριτιδοποιεῖον κτλ., ἐνῷ εἰς ἄλλα κράτη ἔχουσι τὰς λεγομένας ἐπιθεωρήσεις τοῦ πυροβολικοῦ· συνεκέντρωσα λοιπὸν τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὑπάρχει ἡ παρεξήγησις, καὶ τὴν παρεξήγησιν ταύτην βεβαίως καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἄλλοι θὰ τὴν ἔκαμον. Τὸ ἀρχηγεῖον τοῦ πυροβολικοῦ ἔχει ὑπ’ αὐτὸ καὶ τὸ μάχιμον πυροβολικόν, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἔχω ἡνωμένον, διατί; διότι ὡς βάσιν τοῦ συστήματός μου θέλω τὰ λεγόμενα εἰδικὰ ἀρχηγεῖα νὰ ἔχωσι τοὺς ὑπ’ αὐτὰ μαχίμους, ὠργανισμένους οὕτως, ὥστε νὰ ἀποτελῶσι μονάδας αὐτοτελεῖς, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπάναγκες, ἵνα ὡς σώματα αὐτοτελῆ τίθενται ὑπὸ τὴν διοίκησιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν γενικῶν ἀρχηγείων, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὀργανισμοῦ ἡμῶν· διατί τοῦτο; διότι πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ τις, κύριοι, εἰς τὰς λεγομένας πολυτελεῖς θέσεις, διὰ νὰ ἴδῃ τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει, ὅταν ὁ παρ’ ἐμοί ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἄλλον. Ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, ἡ διοίκησις τοῦ συντάγματος ὁρίζει καὶ διοικεῖ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔχει ὑπ’ αὐτὸν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ· ἐπίσης ὁ διοικητὴς τοῦ μηχανικοῦ, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ἔχει τὴν χεῖρα ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἐπὶ τῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν ὑπὸ τὸ ἀρχηγεῖον τοῦ στρατοῦ· τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὰ ἄλλα. Λοιπὸν ὡς βάσιν τοῦ συστήματός μου ἔθεσα τὸ 2 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι ὅτι αἱ δυνάμεις αἱ ὑπὸ ἕκαστον ἀρχηγεῖον στρατοῦ καθ’ ὅπλον καὶ σῶμα πρέπει νὰ ἦναι αὐτοτελεῖς. Τώρα πρὸς παρηγορίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐφοβήθησαν, ὅτι θὰ σκορπισθῇ τὸ πυροβολικόν, ὅτι θὰ σκορπισθῇ τὸ μηχανικὸν ἢ τὸ ἱππικὸν καὶ δὲν θὰ γυμνάζωνται, τοὺς ἔχω ἐξασφαλίσει· διότι εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὰς ἀσκήσεις ἐν γένει δύνανται πλειότεραι μοῖραι νὰ ἦναι ἐπὶ τὸ αὐτό. Δύνασθε λοιπόν, ἂν θέλετε, τὰς μοίρας τοῦ πυροβολικοῦ, τὰς μοίρας τοῦ μηχανικοῦ καὶ τὰς τοῦ ἱππικοῦ ἰππιλαρχίας νὰ τὰς ἔχητε ὅλας εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τῶν σχετικῶν καθ’ ὅπλον εἰδικῶν ἀρχηγείων, καὶ ὅταν αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου καὶ τῆς ὑπηρεσίας τὸ καλέσουν, ἀπὸ ἐδῶ πηγαίνουν ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, ὡς καὶ τώρα συμβαίνει, διότι σύνταγμα ὑπάρχει πυροβολικοῦ, εἶναι ὅμως πυροβολαρχίαι εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ ἄλλαι εἰς τὴν Χαλκίδα. Ἂς μὴ φέρουν λοιπὸν πρόσκομμα ὅσοι πολεμοῦσι τὸν ὀργανισμόν, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἡνωμένα τὰ σώματα διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι πάντοτε θὰ ἦναι ἡνωμένα. Ὅστις λέγει τοῦτο, θὰ ἀρνηθῇ τὰς ἐνδεχομένας περιστάσεις καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐγὼ θέλω νὰ ἦναι ἡνωμένα διὰ νὰ ἐκπαιδεύωνται· ἀλλὰ θέλω νὰ ἦναι ὠργανισμένα οὕτως, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ζῶσιν αὐτοτελῶς, ὅταν εὑρίσκωνται ἀπεσπασμένα ἀπὸ τοῦ εἰδικοῦ αὐτῶν κέντρου. Λοιπὸν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ πυροβολικοῦ κατὰ μοίρας, ὧν ἑκάστη εἶναι αὐτοτελής, κειμένη ὑπὸ τὸ εἰδικὸν αὐτῶν ἀρχηγεῖον, ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, τὸ παράπαν δὲν βλάπτει τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ πυροβολικοῦ· τὰ αὐτὰ καὶ διὰ τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ ἱππικόν. Ὁ ὀργανισμὸς λοιπὸν τῶν σωμάτων αὐτῶν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ μηχανικοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἔχει οὕτως. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ σώματος, ἕως τώρα ὁ διοικητὴς τοῦ συντάγματος τοῦ πυροβολικοῦ, δύναται νὰ ἔχῃ ὅλον τὸ πυροβολικὸν ἐδῶ, ἀλλὰ θὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ αὐτὸν κατὰ μοίρας, καὶ ὄχι κατὰ πυροβολαρχίας, θέλουσι δὲ ἔχει τὴν διοίκησίν των καὶ τὴν οἰκονομίαν τῶν χωριστὰ, καὶ μόνην τὴν διοικητικὴν ἐποπτείαν ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ ὅπλου των. Ἐὰν λάβωσιν ἀνάγκην ν’ ἀναχωρήσουν, ἀναχωροῦν ὅπως σήμερον ἀναχωροῦν τὰ τάγματα. Ἂν ἀναχωρήσῃ σήμερον ἓν τάγμα, δὲν ἔχει νὰ περιμένῃ τίποτε ἀπὸ τὰς Ἀθήνας· ὅπου ὑπάγει, ἐκεῖ εἶναι διοικητικῶς, οἰκονομικῶς, ἐλεύθερον. Τὰς δυσκολίας τῆς ὑπηρεσίας, μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰς ἐννοήσητε· ἐγὼ ὑπηρέτησα. Ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ κλεισίματος, ὡς λέγουν, λογαριασμοῦ κατήντησαν, κύριοι, τῶν πυροβολαρχιῶν οἱ σιτισταὶ νὰ προσέρχωνται εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ κλείσωσιν ἐδῶ τοὺς λογαριασμούς, διότι ἐνταῦθα ὑπάρχει τὸ διοικητικὸν καὶ οἰκονομικὸν κέντρον· αὐτὸ δὲν τὸ θέλω. Ἂν δὲν παραδεχθῆτε τὸ σύστημά μου, εὕρετε ἄλλο σύστημα, ἀλλ’ ἀπαλλάξατε τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικὸν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀμηχανίαν, αὐτὴν τὴν δυσκολίαν. Αὐτὰ εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω ἀπέναντι τῆς μομφῆς τοῦ καταμερισμοῦ, ἡ φράσις ἀνήκει εἰς τὸν κ. Τρικούπην. Ὡς ἐπίλογον, κύριοι, ἐφύλαξα τοὺς ἐπιτελεῖς· ἐν πρώτοις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου θεωρεῖται ἀναγκαῖον, ἐδῶ ὠνομάσθη θέσις πολυτελείας, ἤτοι ἡ ἀνωτέρα διοίκησις. Ἂν δὲν Θέλετε ἀνωτέραν διοίκησιν, μὴ λέγετε ὅτι εἶναι γέννημα ἐπιθυμίας πρὸς πολυτέλειαν, διότι εἰς ὅλα τὰ κράτη ὑπάρχει ἡ ἀνωτέρα διοίκησις. Ἡ ἀνωτέρα διοίκησις ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐξασκηθῇ ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου, ἔχει ἀνάγκην ὀργάνων νὰ ἴδωσι, νὰ τρέξωσι, νὰ γράψωσι, νὰ ἀναλάβωσι μελέτας, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἐπιτελεῖς. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, διατὶ ἐμορφώθη τὸ λεγόμενον σῶμα τῶν ἐπιτελῶν; Ἀλλ’ ἀφίνω τοῦτο· ἐγὼ ἐν τῷ ὀργανισμῷ μου ἀνέγραψα τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἐγὼ τὸ ἐσκέφθην. Ἠμπορεῖτε νὰ καταβιβάσητε τὸν ἀριθμὸν σεῖς, ἀλλὰ μὴ μοι λέγετε, ὅτι εἶναι περιττοί. Τώρα ποία εἶναι ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐπιτελική; ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι διοικητική, εἶναι ἐπιστημονική· οἱ ἐπιτελεῖς, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν, ἀσχολοῦνται περὶ τὴν διοίκησιν, βοηθοῦντες τὴν διοίκησιν, τὰς ἀρχηγίας· ταὐτοχρόνως δὲ, ἐπειδὴ εἶναι βοηθοὶ τῆς ἀρχηγίας, ἀσχολοῦνται εἰς ἐπιστημονικὰ βοηθητικῶς χρειώδη καὶ ἀναπόφευκτα. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ εἴπητε, ὅτι δέον ὁ ἐπιτελεὺς ν’ ἀσχολῆται μόνον εἰς τὴν ἐπιστήμην, μὴ μετέχων τῆς διοικήσεως· ὄχι, διότι, ἂν δὲν μετέχω ἐγώ, θὰ μετέχῃ ἄλλος, ἐπιτελεὺς λεγόμενος, ἀδιάφορον τίνος στολὴν φορεῖ. Λοιπὸν μὴ πολεμῆτε τὰς θέσεις ὡς θέσεις πολυτελείας· ὁ κ. Τρικούπης, ἀντὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἐπιτελεῖα, ὡς ὤφειλε, διότι θὰ φέρῃ ξένους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελοῦν ἐπιτελεῖον, ἀντὶ νὰ ὑπερασπίσῃ, ἐπετέθη κατὰ τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ Γαλλίᾳ εἶναι προωρισμένον νὰ καθέξῃ τὰς ἀναγκαίας ἐπιστημονικὰς θέσεις διὰ τὴν ἐργασίαν τὴν ἐπιστημονικὴν, καὶ τὰς ἀναγκαίας θέσεις διὰ τὴν διοίκησιν. Οἱ Γάλλοι ὅλους αὐτοὺς, ἀντὶ νὰ τοὺς ἀνταλλάσσουν καθ’ ἑκάστην, τοὺς κρατοῦν, καὶ ὅπως εἰς ἄλλα σώματα ἡ διάρκεια μορφώνει τὸν ἄνθρωπον, οὕτω θὰ μορφωθῇ ἔτι μᾶλλον ὁ ἐπιτελεὺς διαρκῶς μένων εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Οἱ Γερμανοὶ ἔχουσι καὶ αὐτοὶ τοὺς ἐπιτελεῖς των, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι ὠνόμασα πολλοὺς ἐπιτελεῖς εἰς τὸν ὀργανισμόν μου· ἀλλ’ ἠδύνασθε νὰ ἀποκόψητε, ἢ νὰ μὲ ψέξητε μόνον διὰ τὸν ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὑποβιβασθῇ, ἂν δὲν θεωρῆται παρ’ ἄλλων ἀπολύτως ἀναγκαῖος, οἷος ἐσημειώθη. Εἶπον, ὅτι ἔκαμα πλείονας τῶν ὅσων εἰσῆλθον εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸν γαλλογερμανικὸν πόλεμον, καὶ ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ μόνοι ἐπιτελεῖς τῆς Γερμανίας. Οἱ Γάλλοι, καθὼς σᾶς εἶπον, ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς ἔδωκαν εἰς ἓν σῶμα, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἔχουσι πλέον δίκαιον. Οἱ Γερμανοὶ ἂς ἔχουν διῃρημένας· ὅ,τι ἀφορᾷ γενικὴν ἐπιστήμην, ἄσχετον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, τὸ ἔδωκαν εἰς τοὺς λεγομένους Neben statt (παρεπιτελεῖς), οἱ δὲ κυρίως λεγόμενοι ἐπιτελεῖς ἔχουσι τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν. Δὲν συμφωνοῦσι μὲ τοὺς Γάλλους καὶ εἰς ἕτερόν τι τῆς διοικήσεως· ὅσον ἀφορᾷ τὴν λεγομένην τυπικὴν ὑπηρεσίαν ἔχουσι τὸ ἰδιαίτερον σῶμα Adjutanture λεγόμενον, ἤτοι τοὺς ὑπασπιστάς, εἶναι σῶμα ἴδιον. Ὅλοι αὐτοὶ ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν ἐπιτελῶν, καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτοί, εἶναι κατὰ τοὺς Γερμανοὺς οἱ ἐκ τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν διὰ προβιβασμοῦ ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν στρατόν, ὅπως ἀναβαπτισθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σωμάτων· καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτοί, εἶναι οἱ ἐκ τῆς Ἀκαδημίας ἐξερχόμενοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀνοικτὴν θέσιν ἀκόμη εἰς τοὺς ἐπιτελεῖς καὶ τόσοι ἄλλοι· 219 εἶναι σχεδὸν σήμερον ἐπιτελεῖς καὶ 140 ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων ὅπλων ἐν ἁρμονίᾳ ἐκτελοῦντες τὰς ἄλλας ἐπιτελικὰς ὑπηρεσίας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, εἰς τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἤθελον εἶσθαι ὕβρις δι’ ἐμὲ νὰ συζητήσω τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν· διότι, ἂν τὸ σῶμα δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἐπιθυμίας καὶ προσδοκίας τοῦ κ. Τρικούπη, δὲν πταίουσιν οἱ ἀξιωματικοί· οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν πάντοτε διεμαρτυρήθησαν διὰ τὸ παραμέρισμα, τὸ ὁποῖον ἔπαθον. Ἅπαξ, κύριοι, εἰς τὸ 1870 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἠθέλησε νὰ δώσῃ ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους καθαρῶς ἐπιτελικήν· φυσικῶς ἀπετέλουν καὶ ἐγὼ μέρος· ἠθέλησε νὰ τοῖς ἀναθέσῃ τὴν χωρογραφίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ προσκάλεσεν ὅλους τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ στρατηγοῦ Σούτσου, διὰ νὰ γείνῃ μία προμελέτη. Ἐγὼ τότε ἠρώτησα τὸν πρόεδρον, ἐὰν ἔχω τὴν ἄδειαν νὰ τῷ εἴπω κἄτι τι, ἐκεῖνος μοὶ εἶπε: μάλιστα· στρατηγέ, τῷ εἶπον, ἐπειδὴ εἶσθε πολὺ παλαιότερος ἀπὸ ἡμᾶς, ἠξεύρετε νὰ μᾶς εἴπητε πότε ἤρχισαν οἱ Γάλλοι ἐπιτελεῖς νὰ ἐργάζωνται διὰ τὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος; Ὁ στρατηγὸς ἀπεκρίθη: «τὸ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλά, εἰς τὰ 1827» Στρατηγέ, ἠξεύρετε πότε ἐτελείωσεν ὁ χάρτης αὐτός; τῷ εἶπον· αὐτὸς δὲ μοὶ ἀπεκρίθη, ὅτι τὸ ἀγνοεῖ. Ὁ κ. Τρικούπης θὰ τὸ ἐνθυμῆται, διότι ἤμεθα μαζῆ εἰς τὴν Γαλλίαν τότε, εἰς τὰ 1852. Λοιπὸν πόσα ἔτη εἶναι ἀπὸ τὰ 1827–1852; 25 ἔτη. Λέγω λοιπὸν τότε, στρατηγέ, οὐδεὶς θὰ μᾶς ἀνεχθῇ ἐργαζομένους ἐν τῷ σκότει, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ πτῶσις τοῦ ὑπουργείου καὶ ἡμεῖς θὰ τεθῶμεν εἰς ἀργίαν. Καὶ ἦλθεν ἡ πτῶσις τοῦ ὑπουργείου Δεληγεώργη καὶ ἐτέθημεν εἰς ἀργίαν. Διατὶ τώρα αὐτό; δὲν πταίει λοιπὸν τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, πταίουν τὰ ἑλληνικὰ πράγματα, δὲν δίδουν τροφὴν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς· δόσατε τροφὴν νὰ ἴδητε τὰ ἔργα. Τί πταίει ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ, ἂν δὲν ἠξεύρῃ νὰ κάμνῃ φρούριον; τί πταίει ὁ πυροβολητής, ἂν δὲν τῷ δώσητε τὰ μέσα νὰ ἐργασθῇ; τί πταίουν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ὅλου στρατοῦ, ὅταν δὲν βλέπωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης των εἰς ἀσκήσεις ἐν ὥρᾳ εἰρήνης; δὲν δύνασθε νὰ ἴδητε ἀσκήσεις γενικὸν φερούσας ἀποτέλεσμα, ἐὰν δὲν ἔχητε πυρά. Καὶ ὅμως ἤμεθα 8–9 χιλιάδες εἰς τὴν Χαλκίδα, δὲν μᾶς ἐδόθησαν φυσέκια· τὸ ἴδιον εἶναι καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ μου προβλέπω καὶ περὶ προσόντων τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ γενικοῦ ἐπιτελείου, καὶ ἑπομένως δέον νὰ περιμείνητε τὸν περὶ αὐτοῦ ἰδιαίτερον νόμον. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ μου. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 μ. μ.