1880.01.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56

τῆς 23 Ἰανουαρίου 1880.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινὲς τῶν Κυρίων Βουλευτῶν βραδύνουν νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν συνεδρίασιν, καὶ, καθὼς παρετηρήσατε, σήμερον μόλις μετὰ τὴν 3 ὥραν ἡ Βουλὴ ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ περὶ τούτου ἓν ὁριστικὸν μέτρον, διότι ὡρισμένη ὥρα διὰ τὰς συνεδριάσεις, καθὼς γνωρίζετε, εἶναι ἡ 2, καὶ πολλοὶ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ἐρχόμενοι κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν καὶ πρὸ αὐτῆς, παραπονοῦνται δικαίως, ἀναγκαζόμενοι νὰ παραμένουν ἐν ἀπραξίᾳ εἰς τὸ Βουλευτήριον μέχρι τῆς 3 καὶ ἐπέκεινα. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ τὶ πρέπει νὰ γείνῃ ὡς πρὸς τοῦτο, νὰ μεταβληθῇ ἡ ὥρα τῶν συνεδριάσεων, ἢ νὰ ἐφαρμόσω τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσα καὶ μίαν ἄλλην ἡμέραν, δηλαδὴ ἐὰν μέχρι τῆς 2½ ὥρας δὲν ἦναι ἀπαρτία, νὰ κατέρχωμαι τῆς ἕδρας μου καὶ νὰ ματαιώνεται ἡ συνεδρίασις.

§2ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§4Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἅμα ἔλθῃ ἡ δευτέρα καὶ ἡμίσεια ὥρα, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἦναι πλήρης, ὁ κ. Πρόεδρος νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν, ὑπὸ τὸν ὅρον, τὰ ὀνόματα τῶν ὑπαρχόντων ἐν Ἀθήναις καὶ μὴ προσερχομένων Βουλευτῶν μέχρι τῆς ὥρας ἐκείνης νὰ δημοσιεύωνται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὀνόματα τῶν προσερχομένων νὰ δημοσιεύωνται· τοῦτο εἶναι καλλίτερον.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν εἶναι πρακτικὸν, κ. Πρόεδρε, ὅπως ἀπεδείχθη πολλάκις. Κάθε ἡμέραν νὰ ἐρχώμεθα καὶ, ἂν μέχρι τῶν 2 καὶ ½ δὲν γείνῃ ἀπαρτία, οἱ προσερχόμενοι ν’ ἀποφασίζουν τὶ πρέπει νὰ γίνηται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ οἱ προσερχόμενοι δὲν θὰ ἀποτελοῦν ἀπαρτίαν.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι οἱ προσερχόμενοι ἠμποροῦν νὰ εἴπωσιν ὅ,τι θέλουν, νὰ μείνωσιν ἀκόμη ὀλίγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἴσα ἴσα λέγουν οἱ προσερχόμενοι κατὰ τὴν 2 ὥραν, ὅτι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν στενοχωροῦνται νὰ καθήσουν περισσότερον. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ γείνῃ;

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπόρεσεν ἀκόμη νὰ διακρίνῃ ποῖοι εἶναι οἱ μεγαλωσάνοι (Θόρυβος).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ.

§12ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ἕως τὰς 3 νὰ προσμένωμεν, καὶ ἂν δὲν γείνῃ ἀπαρτία, τότε, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαλύετε τὴν συνεδρίασιν.

§13Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν κάμητε περὶ αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἴδιον θὰ ἦναι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς νὰ ἔρχωνται ἀκριβῶς εἰς τὰς 2, διότι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν δυσκόλως θὰ ἠμπορῶ νὰ κρατῶ τὴν συνεδρίασιν.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§16Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τῷ ὄντι ἄπορον διατί καθ’ ἡμέραν προκαλεῖται αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ κάμω;

§18Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἅπαξ ἀπεφάνθη...

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπεφάνθη.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν πρέπει νὰ προκαλέσητε, διότι ἤκουσα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι οἱ προσερχόμενοι ν’ ἀποφασίζουν ἑκάστοτε. Αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἀπόφασιν. Διὰ νὰ ἤμεθα ὅλοι πρόθυμοι καὶ νὰ ἐρχώμεθα ἐγκαίρως, πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὥστε, ἐὰν μέχρι τῶν 2½ δὲν γείνῃ ἀπαρτία, ἡ συνεδρίασις νὰ διαλύεται. Ὅταν τοῦτο γείνῃ ἅπαξ καὶ δὶς, νὰ ἦσθε βέβαιος, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ πλέον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ προσμένω μέχρι τῶν 2½ ἀκριβῶς, εἶτα δὲ θὰ διαλύω τὴν συνεδρίασιν. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν ἐκθέσεις ἐπὶ διαφόρων νομοσχεδίων. Αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουν τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, καὶ τὰ νομοσχέδια θέλουν ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ Γεώργιος Σαβόϊας ζητεῖ ἀποζημίωσιν, δι’ ἐπανόρθωσιν πολιτικοῦ ἀδικήματος. Ὁ Ἀριστείδης Πατσόπουλος, κατάδικος ἐκ Καλαμῶν, παραπονεῖται, ὅτι δὲν τῷ ἀπενεμήθη καλῶς ἡ χάρις. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων. Ὁ κ. Δρόσος ὑποβάλλει πρότασιν ἀναφερομένην εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς Βουλευτοῦ ὑπὸ τῶν ἐν Ἑλλάδι συνῳκισμένων Κρητῶν. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Δημητριάδης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§22Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, νὰ παραλέσω τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ δώσῃ συντόμως τὰς ἐφεξῆς πληροφορίας. Πρῶτον, κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον τὴν ἔκτακτον ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως 30,000 δραχμῶν πρὸς περίθαλψιν τῶν παθόντων ἐκ τοῦ σεισμοῦ κατοίκων Ξυλοκάστρου τοῦ Δήμου Τρικάλλων. Ἡ Βουλὴ τότε ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐγκρίσεως τῆς ζητουμένης ὑπὲρ τῶν παθόντων περιθάλψεως, τὸ νομοσχέδιον δ’ ἐκεῖνο ἔμεινεν ἀσυζήτητον, ληξάσης τῆς ἐκτάκτου Συνόδου. Ἦλθεν ὅμως ἡ ἐνεστῶσα Βουλὴ, καὶ ἔκτοτε παρῆλθον τρεῖς μῆνες, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμίαν ἔλαβε περὶ αὐτοῦ μέριμναν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες ἠνάγκασαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεταβάλῃ γνώμην. Νομίζω, ὅτι ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν, διότι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ γνωρίζωσιν ἐκεῖνο, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς περίθαλψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, ἢ ὅτι δικαίως δὲν πρέπει νὰ προσδοκῶσί τι, ἢ ὅτι δι’ αὐτοὺς, καί τοι παθόντας ἀνεπανόρθωτον ζημίαν, ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις εἶναι Μητρυιά. Δεύτερον, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ μέχρι τίνος θ’ ἀνέχεται τὸ σκανδαλῶδες θέαμα τὸ ὁποῖον διαδραματίζει ἡ Ἀστυνομία ἐν Κορίνθῳ μετὰ τοῦ Δημάρχου καὶ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων· ὑποβάλλω δὲ καὶ μερικὰ ἔγγραφα εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τούτων, διότι εἶναι ἀντίγραφα τῶν ἀναφορῶν πρὸς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν, καὶ θέλω νὰ μάθω ἐὰν ἐξέπνευσαν τὰ παράπονα αὐτὰ ἐνώπιον τοῦ κ. Καλαμίδα καὶ τῶν Καλαμιδοφρονούντων, καὶ ἐὰν συμμερίζηται τὴν γνώμην ταύτην καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, χωρὶς νὰ συλλογισθῇ, ὅτι τοιαύτη κατάστασις ἀναιρεῖ τὴν ἀγαθὴν γνώμην τῆς κοινωνίας περὶ τῆς καλῆς διοικήσεως τοῦ τόπου.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατατίθενται εἰς τὸ γραφεῖον. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§24ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὸ σημερινὸν φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος» καὶ τοῦ «Τηλεγράφου» ἀνέγνωσα δήλωσιν ὑπογεγραμμένην ἀπό τινας τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ φέρουσαν καὶ τὴν ὑπογραφήν μου, ἀφορῶσαν δὲ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν γεννημάτων καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἀπορῶ πῶς εὑρέθη ἡ ὑπογραφή μου εἰς αὐτὴν, ἐνῷ ἐγὼ ἀντετάχθην, ὅπως καὶ ὑμεῖς, ὅτε προσεκλήθημεν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μᾶς ὑπέδειξεν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ αὐξήσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ παρέστησα μάλιστα τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἕνεκα τῆς ἐπὶ μακρὸν ὑποτιμήσεως τοῦ σταφιδοκαρποῦ καὶ τῆς καταστροφῆς αὐτοῦ ὑπὸ τῆς νόσου ἀνθρακίτιδος. Ἀπορῶ λοιπὸν πῶς εὑρέθη ἡ ὑπογραφή μου· ἐγὼ ἐννοοῦσα, ὅτι θὰ κατατεθῇ πρότασις εἰς τὸ προεδρεῖον περὶ καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ αἴφνης βλέπω εἰς τὴν «Ἐφημερίδα» μίαν δήλωσιν.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, κύριε Στεφανόπουλε.

§26ΖΑΪΜΗΣ. Διατί τὸ ὑπεγράψατε;

§27ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἂν δὲν ἦναι ὁ κ. Στεφανόπουλος, εἶναι ἄλλοι, κύριε Ζαΐμη, οἵτινες ὑποστηρίζουν τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου· πρῶτος εἶμαι ἐγώ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τοὺς διαλόγους, κύριοι· ὁ κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἡ κρίσιμος οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς πατρίδος ἐπέστησεν ὅλων ἐν γένει τὴν προσοχήν· φυσικῶς καὶ εἰς ἐμὲ πολιτευόμενον ἀπὸ 25 ἐτῶν ἐπῆλθεν ἡ ἐντύπωσις αὕτη. Ἡ μακροχρόνιος πολιτεία μου μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνεισφέρω καὶ ἐγὼ τὸν ὀβολόν μου εἰς τὴν πνευματικὴν εἰσφορὰν περὶ ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος. Τὸν παρελθόντα μῆνα συνέταξα πραγματείαν περὶ τροποποιήσεως τῆς φορολογίας καὶ περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ· τὴν πραγματείαν ταύτην ἐξ ἀγαθῆς προθέσεως ὁ συντάκτης τοῦ «Τηλεγράφου» κατεχώρισε. Τὰς ἰδέας ταύτας ἔκρινα καλὸν νὰ διατυπώσω διὰ προτάσεως νόμου, ὅπως ἐγὼ νομίζω καταλληλότερον. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ νὰ ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ ἑνὸς Κράτους, καὶ πρὸ πάντων τῆς Ἑλλάδος, ἀπαιτοῦνται, κατ’ ἐμὲ, τέσσαρα πράγματα 1) ἀνάπτυξις πόρου διὰ παραγωγικῶν ἔργων, καὶ πρὸ πάντων διὰ τῶν σιδηροδρόμων· 2) οἰκονομίαι μεγάλαι καὶ ῥιζικαί· 3) τροποποιήσεις τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι εἶναι ἐλαττωματικὸν καὶ πιέζει μίαν τάξιν τῆς κοινωνίας, τὴν πολυπληθεστέραν· 4) θυσίαι, καὶ θυσίαι εἶναι οἱ φόροι. Περὶ μὲν τῶν παραγωγικῶν ἔργων καὶ τῶν σιδηροδρόμων θέλω μετ’ ὀλίγον ἐπιληφθῆ ἐκτενέστερον. Οἰκονομίας νομίζω, ὅτι εἰμποροῦμεν νὰ φέρωμεν καὶ νὰ προβῶμεν μέχρι 10,000,000 ταύτας στηρίζω εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ὑπουργείων τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν, καὶ περιορίζω αὐτοὺς εἰς τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ τὸ 1877· εἰς δὲ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα ἐπιφέρω οἰκονομίας μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὑπολοίπου. Μετὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ ἐγγείου φόρου εἶναι εἰς ὅλων τῶν Ἑλλήνων τὸν νοῦν, ὅτι ἐπέστη πλέον ἡ ὥρα νὰ καταργηθῇ αὐτὸς ὁ φόρος, μέχρις οὗ ἐξευρεθῇ κατάλληλον ἄλλο σύστημα, διότι τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ τάξις τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πολυπληθεστέρα πάσχει· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει ἔλλειμμα, πρέπει νὰ ἀναπληρωθῇ δι’ ἄλλων φόρων, περὶ τῶν ὁποίων εἰσάγω νομοσχέδιον. Τρίτον νὰ τροπολογηθῇ ἡ εἴσπραξις, καταργουμένων τῶν ταμείων, τῶν εἰσπρακτόρων καὶ τῶν στρατιωτῶν. Οἱ φόροι οἱ εἰσπραττόμενοι ὑπὸ τῶν ταμείων θέλουν ἐνοικιάζεσθαι μετὰ τὴν βεβαίωσιν ὑπὸ τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν, ὑποχρεουμένων τῶν ἐνοικιαστῶν νὰ πληρώνουν εἰς τὴν ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τέταρτον πρέπει νὰ ὑποβληθοῦν φόροι, καὶ φόρους τοιούτους εἶναι δίκαιον νὰ θέσωμεν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ προτείνω ἄλλον τρόπον φορολογίας, ὄχι τὸν τρόπον, ὃν προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις, διότι τὸν θεωρῶ ἐλαττωματικὸν, καὶ δὲν θέλει φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προτίθεται. Προτείνω τὸ μονοπώλιον, ὄχι ὅμως διαχειριζόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἀνατιθεμένης τῆς λειτουργείας διὰ δημοπρασίας εἰς ἑταιρίαν τινά· προτείνω μεταβολὴν τοῦ συστήματος τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐλαττουμένου τοῦ φόρου τῶν μικρῶν ἐνοικίων καὶ αὐξανομένων κατὰ κλιμακωτὴν τάξιν τῶν μεγαλειτέρων· τροποποιῶ τὸ δασμολόγιον ἐπιβαλλομένων ποσοστῶν ἐπὶ τῶν ὑφασμάτων καὶ ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πολυτελείας. Ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, τροποποιεῖται δὲ ὁ νόμος περὶ κληρονομιῶν· ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Δύο ἐκ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν θέλω κατόπιν λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, τὰ δὲ ἄλλα ὑποβάλλω σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ἂν θέλωμεν ἀληθῶς ἰσοζύγιον, ὀφείλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὰ τὰ μέτρα, διότι ἄλλως τὰ ἡμιτελῆ μέτρα δὲν φέρουν καμμίαν θεραπείαν, ἐξ ἐναντίας βλάπτουσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν καὶ ν’ ἀνυψώσωμεν τὴν δημοσίαν πίστιν, πρέπει νὰ φέρωμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ἰσοζύγιον, ἰσοζύγιον ἀληθὲς καὶ μόνιμον. Ταῦτα περὶ τῆς τροποποιήσεως τῆς φορολογίας καὶ περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἔκθεσιν καὶ τὰ νομοσχέδια. Εἶπον, ὅτι, διὰ νὰ ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ ἑνὸς Κράτους, πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τοὺς πόρους αὐτοῦ· ἓν ἐκ τῶν μέσων τῆς ἀναπτύξεως τῶν πόρων εἶναι καὶ ἡ βελτίωσις τῆς συγκοινωνίας. Περὶ τούτου ἐπίσης συνέταξα πραγματείαν, τὴν ὁποίαν κατεχώρισα, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος μηνὸς εἰς τὴν ἐφημερίδα ὁ «Τηλέγραφος»· ταύτης τῆς πραγματείας ἔρχομαι νὰ διατυπώσω τὴν ἰδέαν ὡς νομοθέτημα περὶ κατασκευῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους σιδηροδρόμων,

§30ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, καὶ σεῖς θέλετε σιδηροδρόμους; καὶ τὸ λέγω τοῦτο, διότι ἀπὸ χθὲς ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος περὶ σιδηροδρόμων, καὶ οἱ ἄνθρωποι μ’ ὅλα ταῦτα πνίγονται.

§31ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὕτη εἶναι εἰσαγωγὴ· ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μελετήσῃ τὸ Νομοσχέδιόν μου, καὶ ἐὰν ἔχῃ μέτρα καταλληλότερα, ἂς τὰ προτείνῃ. Ἐν τῇ πραγματείᾳ ταύτῃ ἀναπτύσσω τὴν ὑπόθεσιν εἰς πέντε κεφάλαια. Εἰς τὸ πρῶτον κεφάλαιον πραγματεύομαι περὶ τῆς ἱστορίας τῶν σιδηροδρόμων, εἰς τὸ δεύτερον περὶ τῆς ὠφελείας αὐτῶν, εἰς τὸ τρίτον περὶ τῶν συστημάτων τῶν σιδηροδρόμων, εἰς τὸ τέταρτον περὶ τοῦ εἴδους τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, καὶ εἰς τὸ πέμπτον περὶ τῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι θέλουν χρησιμεύσει εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Περὶ τῆς ἱστορίας δὲν κάμνω κανένα λόγον· ὁ θέλων δύναται νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεώς μου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐμπεριέχεται ἡ περὶ τούτου ἀνάπτυξις. Οὔτε τῆς ὠφελείας τῶν σιδηροδρόμων θὰ κάμω μακρὸν λόγον, διότι οὐδεὶ ἐκ τῶν Βουλευτῶν, πιστεύω, ἀγνοεῖ αὐτὴν, ἐξ ἐναντίας μάλιστα λέγω, ὅτι ὅλοι γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ τὰς ὠφελείας ταύτας, ἓν μόνον λέγω ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην τὸ ζήτημα τῶν ὠφελειῶν εἶναι διηυκρινισμένον. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐνῷ πρότερον πρὶν τεθῶσιν ἐν ἐνεργείᾳ οἱ σιδηρόδρομοι μετεκομίζοντο ἓξ δισεκατομμύρια τόνων ἐμπορευμάτων, μετὰ τὴν χρῆσιν τῶν σιδηροδρόμων αὐτὰ ἐδιπλασιάσθησαν, καθόσον ἓξ δισεκατομμύρια ἐμπορευμάτων μεταφέρονται κατ’ ἔτος διὰ τῶν ἁμαξιτῶν καὶ πλευστῶν ὁδῶν, σήμερον διὰ μὲν τῶν ἁμαξιτῶν καὶ πλευστῶν ὁδῶν μεταφέρονται 6 δισεκατομμύρια τόνων μεταφέρονται ἔτι 6 δισεκατομμύρια διὰ τῶν σιδηροδρόμων. Ἐνῷ πρότερον ἐν Γαλλίᾳ ἕν ταξείδιον ἀναλόγει πρὸς ἓν ἄτομον, σήμερον ἀναλογοῦσι 5 ἕως 6, ὥστε αὐτὸ τὸ ποσὸν ὑπερεδιπλασιάσθη· ὅτι ἐνῷ ἐδαπάνα διὰ νὰ μεταφέρῃ τις 1 τόνον ἐμπορεύματος κατὰ 1 χιλιόμετρον 30%, σήμερον δαπανᾷ 6, ἤτοι τετραπλασία ἦτον ἡ πρότερον δαπάνη. Ταῦτα λοιπὸν περὶ τῆς ὠφελείας τῶν σιδηροδρόμων. Περὶ δὲ τῶν συστημάτων. Ταῦτα ὑπάρχουν τρία· ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, δηλαδὴ ἑταιρία ἰδιωτικὴ ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν καὶ διαχείρισιν σιδηροδρόμων ἐπὶ ποσότητι χρηματικῇ χορηγουμένῃ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐπὶ ἐγγυήσει τῶν τόκων· τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐν Γαλλίᾳ. Δεύτερον σύστημα εἶναι ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς ὅπου αἱ ἑταιρίαι ἄνευ προνομιῶν καὶ ἄνευ χορηγήσεων κατασκευάζουσι καὶ διαχειρίζονται σιδηροδρόμους· τοῦτο τὸ σύστημα ἐπικρατεῖ ἐν Ἀγγλίᾳ. Τρίτον σύστημα εἶναι τὸ μικτὸν λεγόμενον, καθ’ ὃ καὶ ἰδιωτικοὶ σιδηρόδρομοι ὑπάρχουν καὶ τοῦ Κράτους. Κατὰ τοῦ πρώτου συστήματος οἱ δημοσιολόγοι ἐπιφέρουσι πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους· αἱ ἑταιρίαι αὐταὶ συγκεντρόνουν μεγάλην δύναμιν καὶ σχηματίζουν κράτος ἐν κράτει, οὕτως εἰπεῖν, διότι ἐν Γαλλίᾳ τὸ ποσὸν τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον διαθέτουν, σύγκειται ἐξ 150,000 ὑπαλλήλων, ὅτι τὸ μονοπώλιον ἐπιφέρει ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ βαδίζωσι τὴν τετριμμένην ὁδὸν χωρὶς νὰ ἐπιφέρουν τὰς βελτιώσεις τὰς ἀπαιτουμένας. Ὅταν ὑπάρχῃ τὸ μονοπώλιον δὲν φροντίζουν περὶ οὐδεμιᾶς συνδρομῆς πρὸς τὴν ἐμπορείαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἐξ ἐναντίας μάλιστα δὲν ὑποβλέπει παρὰ εἰς τὴν κερδοσκοπίαν καὶ εἰς τὰ μεγάλα μερίσματα τῶν μετόχων. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν σήμερον ἐπροτάθη εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀγορασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι ἀπὸ τὸ δημόσιον, καὶ μία μικρὰ πλειονοψηφία ἐμπόδισε τὴν ἀγορὰν αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπεχρέωσε τὴν κυβέρνησιν ν’ ἀγοράσῃ τοὺς σιδηροδρόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν νὰ λειτουργῶσιν, ἕνεκα τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν Οἰκονομικῶν. Σήμερον δὲ ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν δημοσίων καὶ νῦν πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας παρασκευάζει τὴν κατασκευὴν 40000 χιλιομέτρων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀπαιτεῖ δαπάνην 6 δισεκατομμυρίων. Κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ συναγωνισμοῦ ἀποδίδουν, ὅτι ἐπιφέρει καταστροφὰς, διότι τῷ ὄντι κατέστρεψεν εἰς μὲν τὴν Ἀγγλίαν ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι ἐδαπάνησαν πλέον τῶν δύο δισεκατομμυρίων δραχμῶν, ἐν δὲ τῇ Ἀμερικῇ ἄλλας ἑταιρίας, αἵτινες ἐπίσης ποσὰ μεγαλύτερα. Κυρίως εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τοῦ συναγωνισμοῦ δὲν ἐφαρμόζεται, διότι δὲν εἶναι πολλοὶ οἱ συναγωνιζόμενοι, καὶ ὁ συναγωνισμὸς περιορίζεται εἰς μίαν ἢ δύο ἑταιρίας. Τί συμβαίνει ἐκ τούτου; ἡ ἰσχυροτέρα ἑταιρία καταστρέφει τὴν ἄλλην. Μένουσα δὲ μόνη ἐξασκεῖ τὸ μονοπώλιον καὶ, ὡς ἐπικρατεστέρα, ἐπιβάλλει τὰ διόδια, ἢ μετὰ ἐπιζήμιον πάλην ἐπέρχεται ἡ συνεννόησις καὶ ἡ ὕψωσις τῶν διοδίων. Κατὰ τὸ ἕτερον σύστημα τῶν μικτῶν ὑπάρχουν σιδηρόδρομοι ἰδιωτικοὶ καὶ δημόσιοι. Εἰς τὴν Γερμανίαν ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ἐπικρατεῖ, ὥστε οἱ σιδηρόδρομοι ν’ ἀγοράζωνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· διὰ τοῦτο, ἐν Βαυαρίᾳ, ἐν Βιτεμβέργῃ καὶ ἐν Σαξωνίᾳ δὲν ὑπάρχουν ἰδιωτικοὶ σιδηρόδρομοι. Ἐν Γερμανίᾳ ἠγόρασεν ἡ Κυβέρνησις ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους τοὺς ἰδιωτικούς, καὶ σήμερον ὑπάρχουν μόνον αὐτοκρατορικοὶ σιδηρόδρομοι. Ἐν Βελγίῳ ἀπὸ τοῦ 1870 ἤρχισεν ἡ ἀγορὰ τῶν ἰδιωτικῶν σιδηροδρόμων καὶ τώρα τὰ ⅔ αὐτῶν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ κράτους. Κατὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ἀντιτάσσεται τὸ δόγμα, ὅτι τὸ κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπιχειρῇ παρὰ ἐκείνας τὰς ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις δὲν δύναται ν’ ἀναλάβῃ, καὶ ὅτι τὸ κράτος κακῶς διαχειρίζεται καὶ κακῶς κατασκευάζει τὰ δημόσια ἔργα. Αὐτὸ τῷ ὄντι εἶναι ἓν δόγμα ἀναφερόμενον εἰς πολλὰ ἀντικείμενα, ἀλλ’ εἰς τὸ περὶ σιδηροδρόμων ζήτημα διὰ τῆς πείρας ἀπέδειξαν τὸ Βέλγιον καὶ ἡ Γερμανία, ὅτι τὰ κράτη κατασκευάζουν σιδηροδρόμους πολὺ εὐθηνοτέρους καὶ καλλιτέρους παρ’ ὅτι αἱ ἰδιωτικαὶ ἑταιρίαι. Ποῖον εἶδος σιδηροδρόμων δύναται νὰ κατασκευάσῃ ἡ Ἑλλὰς; εἶναι δύο εἰδῶν σιδηρόδρομοι, οἱ πλατεῖς καὶ οἱ στενοί· οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι δὲν εἶναι συμφέροντες εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ἀπαιτοῦν πολλὰς δαπάνας εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ διαχείρισιν, ἐν ᾧ τὰ εἰσοδήματα δὲν δύνανται νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ πρὸς ταῦτα κεφάλαια. Ὑπάρχουν δὲ πολλοὶ σιδηρόδρομοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ εὐθηνοὶ καὶ συμφέροντες εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι, ἐν ᾧ οἱ πλατεῖς σιδηρόδρομοι ἀπαιτοῦν τουλάχιστον 150 χιλ. δραχμῶν, οἱ στενοὶ σιδηρόδρομοι δύνανται νὰ κατασκευασθοῦν διὰ 30,000 δραχμῶν, ἐὰν μεταχειρισθῇ τις τὰς ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, θέτων σιδηρᾶς ῥάβδους εἰς τὸ πλάγιον αὐτῶν· 30,000 δραχμῶν ἀρκοῦν δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον. Ἐρχόμεθα εἰς τοὺς πόρους. Ποῖοι εἶναι οἱ πόροι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν; Νομίζω, ὅτι, ἐὰν μεταχειρισθῶμεν τὸ ὑπολειφθὲν ποσὸν ἐκ δραχ. 1,500,000 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, πρὸς τούτοις 2,000,000 δραχ. ἐκ τῶν κατ’ ἔτος ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν 3,200,000, θέλομεν ἔχει τὴν ἀρκοῦσαν ποσότητα, τὴν ἀπαιτουμένην, ἵνα κατασκευάσωμεν τὴν γραμμὴν τῶν σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι θέλουν διασχίζει ὅλον τὸ Κράτος ἀπὸ τῶν Καλκιδῶν μέχρι τῆς Λαμίας· ἡ γραμμὴ αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι μακροτέρα τῶν 500 χιλιομέτρων. Ἂν λοιπὸν ὑπολογίσωμεν πρὸς 30 ἢ 40 δραχμὰς δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον, δὲν μᾶς χρειάζονται παρὰ 20,000,000 δραχμαί· ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο προσκρούει πρὸς τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται τὴν μονιμοποίησιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς. Κατ’ ἐμὲ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν εἶναι μέγα τι κακὸν, οὔτε ἀπολύτως ἀποδοκιμαστέον. Παρετηρήθη, κύριοι, ὅτι ὑπῆρχε μέχρι προχθὲς ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ Ἰταλίαν· εἰς μὲν τὴν Γαλλίαν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἦτον εἰς τὸ ἄρτιον, εἰς δὲ τὴν Ἰταλίαν ἦτον ὑποτιμημένον εἰς 8, 10, καὶ 15%. Διατί λοιπὸν αὐτὴ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἐθνῶν; διότι αἱ ἐγγυήσεις ἦσαν διαφορετικαί· τὸ χρῆμα ὡς καὶ αἱ ἀξίαι, ἤτοι τὰ χρεώγραφα τιμῶνται ἀναλόγως τῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες ὑπόσχονται τὴν ἐξαργύρωσίν των, ἂν αἱ ἐγγυήσεις αἱ διδόμεναι παρέχουν τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν δι’ ἕν γραμμάτιον, θέλουν ἐπιστραφῆ, τὸ γραμμάτιον αὐτὸ ἔχει τὴν ἀξίαν του καὶ οὐδόλως ὑποτιμᾶται. Ἀλλὰ, κύριοι, οἱ φοβούμενοι, καὶ πρὸ πάντων ὁ κ. Καλλιγᾶς, τὴν μονιμότητα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς κινδύνους, δὲν προτείνουν ῥιζικόν τι μέτρον πρὸς ἄρσιν αὐτῆς· εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἀρθῇ, διότι τοῦτο εἶναι ὠφέλιμον, ἀλλὰ δὲν προέβλεψαν διὰ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, καὶ ἂν σήμερον ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, αὔριον, ἂν ἐξακολουθῇ ἡ ἰδία οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ τὰ ἐλλείμματα, θὰ ἀναγκασθῶμεν πάλιν, οἱαδήποτε Κυβέρνησις καὶ ἂν ἦναι, νὰ φέρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι ἄλλο δάνειον ἐξωτερικὸν ἢ ἐσωτερικὸν εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ. Λοιπὸν πρὸς κατάπαυσιν τῶν φόβων τῆς μονιμότητος πρέπει νὰ ἐπιφέρωμεν ῥιζικὴν θεραπείαν, καὶ ἡ θεραπεία αὕτη εἶναι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ φέρωμεν διὰ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας, ἂν ἡ Βουλὴ δεχθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος θέλει βελτιωθῆ καὶ ἡ πίστις αὐτῆς θέλει ἀνυψωθῆ· ἓν δὲ ἀπὸ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα προτείνω, εἶναι καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων, διότι οὕτως ὁ πλοῦτος τῆς χώρας θὰ ἀναπτυχθῇ, ὁ πολιτισμὸς θέλει προαχθῆ καὶ ἄλλα πολλὰ συμφέροντα θέλουν κατορθωθῆ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀγνοεῖτε. Ὑποβάλλω σὺν τῇ προτάσει τοῦ νόμου ἔκθεσιν εἰσηγητικήν.

§32ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Εἰς παρελθοῦσάν τινα συνεδρίασιν ὁ κ. Πετούσης ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς περὶ τῆς ἁλικῆς Δομβραίνης καὶ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ἁλάτων. Συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης, ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα· ὑποβάλλω δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν τοῦ διευθύνοντος τὸ ὀρυκτολογικὸν Τμῆμα κ. Βουγιούκα, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ὑπάγεται καὶ ἡ καλλιέργεια τῶν ἁλικῶν, μετὰ διαφόρων σχετικῶν ἐγγράφων, ὥστε ὁ κ. Πετούσης δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα θὰ κρατηθῶσι πέντε ἡμέρας ἐδῶ, καὶ θὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§34ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτε ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἠλείας συνεζητεῖτο, ὅτι ἐγένετο μέγας λόγος περὶ τῆς καλπονοθεύσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ βʹ. τμῆμα τοῦ δήμου Ὀλυμπίων. Περὶ τούτου ἐδόθη καταγγελία ὑπογεγραμμένη παρ’ ἐμοῦ, τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ τοῦ κ. Παπακυριακοπούλου κατὰ τοῦ δικαστοῦ Γριμάνη, τοῦ λοχίου Καββάκου, τοῦ δημαρχικοῦ παρέδρου, καὶ ἄλλων. Ἀνέμενον ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἵνα μάθω ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν ἢ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἤθελον διατάξει ἕνα τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, διότι κατηγγέλθη εἰς δικαστὴς, ὅστις μέχρι τῆς χθὲς ἐξηκολούθει νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἠλείας. Ἀτυχῶς οὐδεὶς ἐστάλη μέχρι τῆς σήμερον νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ καλπονοθευταὶ ἐλατύνθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τῶν ἐπαρχιακῶν Συμβούλων ἐτόλμησαν εἰς τὸ αὐτὸ Τμῆμα τοῦ δήμου Ὀλυμπίων νὰ ἐνεργήσουν καλπονόθευσιν. Ἔλαβον, κύριοι, χθὲς τὸ ἑσπέρας τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα. (Ἀναγινώσκει.) Οὕτως ἐξήχθη τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, διὰ νὰ ἐπιτύχουν οἱ ὑποψήφιοι τῆς μερίδος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας.

§35ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Σὲ βεβαιῶ, κ. Κρεστενίτη, ὅτι δὲν ἤξευρα ἂν ἐνηργεῖτο ἐκλογὴ προχθές· σήμερον ἔμαθον, ὅτι εἶναι ἐκλογαί.

§36ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πιστεύω, ὅτι καὶ σεῖς, ὡς καὶ ἐγὼ, δὲν ἀποδίδετε μεγάλην σπουδαιότητα εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν ἐπαρχιακῶν Συμβούλων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο ἐγένετο καλπονόθευσις, καὶ ἐν τούτοις δὲν κατεδιώχθη οὐδεὶς, ἂν καὶ ὑπάρχῃ καταγγελία ἐκκρεμὴς, οὐδεμία δὲ ἀνάκρισις ἐνηργήθη κατὰ τῶν καταγγελθέντων, δι’ αὐτὸ τοῦτο κάμνω λόγον· ἄλλως καὶ ἐγὼ δὲν ἤθελον δώσει μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαρχιακῶν Συμβούλων. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι μέχρι τοῦδε οἱ διδάσκαλοι δὲν εἶχον εἰσέλθει εἰς τὰς καλπονοθεύσεις· νῦν δὲ ἤρχισαν καὶ αὐτοί. (Ἱλαρότης.) Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, καὶ νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν, ἵνα πέμψῃ Ἐφέτην τινὰ, ὅπως ἐνεργήσῃ ἀνάκρισιν, ἐξακριβωθῇ δὲ οὕτως ἂν ὁ δικαστὴς Γριμάνης ἦναι ἔνοχος ἢ ὄχι· διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ δικαστοῦ καὶ ἡ τιμὴ τοῦ δικαστικοῦ ἐν γένει κλάδου.

§37ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μείνατε ἥσυχοι, θὰ διατάξω ἀμέσως τὰ δέοντα.

§38ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς συναδέλφους μου Βουλευτὰς· κ. κ. Στεφανόπουλον, Παπακυριακόπουλον, Πετραλιᾶ, νὰ μοὶ εἴπωσιν ἂν ἡ πατρίς μας παράγῃ διδασκάλους. Δυστυχῶς δὲν παράγει τοιούτους, καὶ παρακαλοῦμεν τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ ὅπως τὸν διορίσωμεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν· καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα τὸν κ. Ι. Μαυρομιχάλην, τοῦ ὁποίου ἡ πατρὶς παράγει πολλοὺς διδασκάλους. Οὐδεὶς πατριώτης μας διδάσκαλος ὑπάρχει, ἐγὼ δὲ οὐδὲν ἐνδιαφέρον ἔχω εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, οὔτε ὡς Ὑπουργὸς σήμερον, οὔτε ὡς Βουλευτὴς ἄλλοτε, οὔτε ὡς πολιτευόμενος, διότι ἀφίνω τὴν ὑπηρεσίαν νὰ τρέχῃ μόνη της.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀρνεῖσθε, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος Παπαγιαννόπουλος εἶναι ἀπὸ τὴν Βαρβίτσαν;

§40ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἠξεύρω ἀπὸ ποῦ εἶναι;

§41ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Αὐγερινὸς πιστεύω, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν εἴδησιν διὰ τὰ ἐν Ἠλείᾳ, ἀλλὰ τὸν διδάσκαλον αὐτὸν τὸν διώρισεν ὁ ἴδιος, τὸν Παπαγιαννόπουλον, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὸ ἴδιον τμῆμα· πταίουν ἐκεῖνοι, οἵτινες τὸν διώρισαν νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν διαλογὴν, διότι εἶναι εἰς φανατικὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν διστάζει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν φυλακὴν 5 ἔτη, ἀρκεῖ νὰ ἐκτελέσῃ τὸν σκοπόν του. Ἀλλὰ, κύριε Κουμουνδοῦρε, ἂν ἔπαυσα νὰ ἦμαι πολιτικός σου φίλος, γνωρίζεις, ὅτι τὴν πολιτικήν σου τὴν ἠκολούθησα ἐπὶ 20 ἔτη, δὲν ἔπαυσα ἀπὸ τοῦ νὰ σὲ σέβωμαι καὶ σὲ ὑπολήπτωμαι· γνωρίζεις, ὅτι ποτὲ δὲν ἐφάνην ὑπερβολικὸς, οὔτε ἐψεύσθην εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας σοὶ ἔδωκα πάντοτε, διότι σέβομαι τὸν ἑαυτόν μου. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἠλείας διοικεῖται δεσποτικῶς, δὲν πταίει διὰ τοῦτο ὁ κ. Αὐγερινός· ἐν τούτοις Εἰσαγγελεὺς, Ἔπαρχος, Ὑπομοίραρχος, καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐν γένει φατριάζουν ἐκεῖ φρικωδῶς. Αἰσχύνομαι δὲ νὰ σᾶς εἴπω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἐν τούτοις μένουν εἰσέτι οἱ ἴδιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τεράστια. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε ἄλλο· φέρετέ μας ἀνθρώπους μετριωτέρους, διὰ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα εἰς ἄρυθμον κατάστασιν.

§42ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.) Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ἐπισκόπων. Τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἀπὸ τὸν κ. Μίλησην καὶ ἀπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην, καὶ βραδύτερον ἀπὸ ἐμέ. Ὑποβάλλω ὡσαύτως Νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου· τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ συνοδεύεται καὶ μὲ ἔκθεσιν ἀνεπτυγμένην.

§43ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ Ἕλλην, ὁ μὴ γνωρίζων καὶ μὴ σεβόμενος τὸ ὄνομα τοῦ περιωνύμου Ζαχαριᾶ, τοῦ πατριώτου καὶ ἱστορικοῦ ἐκείνου ἀνδρός. Αἱ ἔγγονοι αὐτοῦ καὶ θυγατέρες τοῦ Θεοδώρου Ζαχαροπούλου, υἱοῦ ἐκείνου, ἐπίσης ἐπιτελέσαντος τὸ καθῆκον αὐτοῦ κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, καὶ ὁδηγήσαντος τὰ ὅπλα τῆς Σπάρτης, εὑρίσκονται εἰς τὴν ἐσχάτην πενίαν καὶ ἔνδειαν. Δι’ ἀναφορᾶς των δὲ ζητοῦσιν, ἵνα πραγματοποιηθῇ, ὑπὲρ αὐτῶν καὶ συμφώνως τῷ νόμῳ, τὸ γραμμάτιον, εἰς ὃ ἐδικαιοῦτο ὁ πατήρ των. Νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκον ἐκ μέρους ἡμῶν νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως οὕτω ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῶν ἀξίων πάσης προστασίας ἐθνικῆς γυναικῶν τούτων.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ συστηθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν;

§46ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§47ΦΙΛΗΜΩΝ. Μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Βουλγαρικῆς ἡγεμονίας ἡ Κυβέρνησις διώρισεν ἐν Βάρνῃ Πρόξενον· ὁ Πρόξενος οὗτος ἔλαβε τὸ ἐκτελεστήριον αὐτοῦ ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἡ νέα Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ τὸν ἀναγνωρίσῃ, ἰσχυριζομένη, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ λάβῃ ἓν εἶδος ἀναγνωρίσεως ἐκ μέρους τῆς ἐν Σοφίᾳ ἑδρευούσης Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως. Φαίνεται, ὅτι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές, συμφέροντα δὲ σπουδαιότατα συνδέονται μὲ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς Προξενικῆς ἀρχῆς ἡμῶν. Ἐσχάτως ἀπηγορεύθη ἡ ἐξαγωγὴ σιτηρῶν, λόγῳ σιτοδείας, ἓν δὲ ἑκατομμύριον καὶ ἥμισυ κοιλῶν εἶναι ἀποταμιευμένον ἐν Βάρνῃ, τὸ πλεῖστον δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀνήκει εἰς Ἕλληνας ἐμπόρους. Ἄλλαι Δυνάμεις, ἔχουσαι προξένους ἐκεῖ, κατώρθωσαν νὰ ἐξαγάγωσιν ἀρκετὸν ποσὸν τῶν σιτηρῶν τούτων. Οἱ μόνοι, οἵτινες ζημιοῦνται ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης, εἶναι οἱ ἡμέτεροι συμπολῖται, οἵτινες μοὶ ἀπηύθυναν ἓν γράμμα, διὰ τοῦ ὁποίου μὲ παρακαλοῦν νὰ ζητήσω πληροφορίας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ παρακαλέσω, ὅπως συντονώτερον ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις πρὸς λύσιν αὐτοῦ, διότι, ἐνόσῳ μένει ἐκκρεμὲς, βλάπτει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων, ἅτινα, ὡς γινώσκετε, εἶναι ποικίλα καὶ σπουδαῖα ἐν τῇ Βουλγαρικῇ Ἡγεμονίᾳ.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.) Περὶ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς προξενικῆς Ἀρχῆς ἐν Βάρνῃ ὑπὸ τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως ὑπῆρξαν τῷ ὄντι δισταγμοί. Ἐζήτησα νὰ μάθω τίνες ἦσαν οἱ δισταγμοὶ οὗτοι· πληροφορηθεὶς δὲ ποῖοι εἶναι, ἐφρόντισα νὰ μάθω τί ἐν παραπλησίᾳ περιπτώσει ἐνήργησαν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις. Ἀφοῦ ἔλαβον τὰς πληροφορίας ταύτας, συνεμορφώθην πρὸς αὐτὰς καὶ ἀπέστειλα ἤδη τὰς δεούσας ὁδηγίας πρὸς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείαν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλουσιν ἀρθῆ οἱ δισταγμοὶ οὗτοι.

§49ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, διατί δὲν ἐξετελέσθη ὁ πέρυσι ψηφισθεὶς νόμος περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τούτου.

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ Ὑπουργεῖον ἐξετέλεσε τὰ καθήκοντά του. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ διάδοχός μου θέλει σᾶς φέρει τὰ ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἰδῆτε, ὅτι, ἂν δὲν ἐξετελέσθησαν ἔργα, δὲν πταίει τὸ Ὑπουργεῖον.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ Ὑπουργεῖον ἀσχολεῖται εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ φέρω πληροφορίας, καὶ ἴσως ἀποτέλεσμα τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐργασιῶν.

§52ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐλήφθη πρόνοια νὰ κανονισθοῦν τὰ ὅρια τῆς Κωπαΐδος; Καταπιέζονται οἱ ἄνθρωποι.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε, Μπουφίδη, ὅταν θέλετε, ἔλθετε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ συζητήσωμεν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ νὰ εὕρωμεν τὸ μέσον τῆς θεραπείας.

§54ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Χιλιάκις σᾶς ὑπέβαλον ἀναφορὰς, καὶ δὲν ἐνηργήσατε τίποτε.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν εἷς ἀντιπρόσωπος θέλῃ νὰ τελειώσῃ μίαν ὑπόθεσιν, ἀντὶ νὰ ἐπερωτᾷ, μεταβαίνει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ συνεννοεῖται μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§56ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάθετε, ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον σεῖς ὑποδεικνύετε, δὲν εἶναι βεβαίως ὁ κατάλληλος.

§57ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐκ τῆς συζητήσεως περὶ καθυστερούντων κληρούχων παρετηρήθη μία ἔλλειψις· ἐπειδὴ εὐτυχῶς παρετήρησα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ διενεμήθη εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ διὰ τοῦ ὁποίου αἴρονται ὅλαι αἱ ἀμφισβητήσεις, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ σήμερον εἰς ά. συζήτησιν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ἀπὸ 10; (ἐγείρονται πολλοί.) Ἐγένετο δεκτή. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ἐν τοῖς ἄρθροις 2, 3 καὶ 4 ὑπὸ τοῦ κ. Ῥικάκη, καὶ κατὰ σύνολον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, παρακαλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ τὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ ἐκλεχθεῖσα Ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της περὶ τῆς προανακρίσεως.

§60ΤΙΝΕΣ. Μετὰ 10 ἡμέρας.

§61ΕΤΕΡΟΙ. Μετὰ ἕνα μῆνα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. ....... μετὰ ἕνα μῆνα· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§63ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπεται ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῶν ὑποτρόφων· ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§65ΚΟΡΙΖΗΣ. Ἐφημερίς τις ἐδημοσίευσεν, ὅτι ὁ Γ. Κορίζης εἶναι ἀδελφός μου. Ἐγὼ ἀδελφὸν δὲν ἔχω, οὔτε συγγενής μου εἶναι, καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας.

§66ΤΙΝΕΣ. Εἶναι γνωστὸν αὐτό.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράβας ἔχει τὸν λόγον.

§68ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα, κύριοι, νὰ προσδιορισθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον κάμει.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶσθε ἐδῶ, κ. Σαράβα, πρὶν, ὅταν εἶπον, ἐὰν ζητῆτε τὴν σημείωσιν μόνον τῶν κληρούχων γενικῶς, τὴν φέρομεν ἀμέσως· ἐὰν δὲ ζητῆτε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, διέταξα, νὰ ἔλθουν.

§70ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὅταν ἐζήτησα τὰς πληροφορίας περὶ τῆς χρήσεως τῶν κληροδοτημάτων καθὼς καὶ περὶ τῶν αἰτιῶν, διὰ τὰς ὁποίας ἐγένοντο αἱ σκανδαλώδεις ἐκεῖναι ἐξαιρέσεις καὶ ἀπαλλαγαὶ τῶν ἐφέδρων, ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι ἐζήτουν ἁπλῶς πληροφορίας, διὰ νὰ χρησιμεύσουν ἐν καιρῷ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁπότε ἐνόμιζον ὅτι ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον, μοὶ φαίνεται, κυρίως πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, τὸ ζήτημα πῶς διοικεῖται αὐτὸς ὁ τόπος. Διότι ἐνόμιζον, ὅτι καὶ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα, μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἤθελε δώσει ἡ Κυβέρνησις, ἤθελον μεγάλως συντελέσει νὰ διαφωτίσωσι τὴν κοινωνίαν ποῦ εἴμεθα, νὰ ἴδῃ ἡ κοινωνία διατί οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι, καθ’ ἑαυτοὺς ἐξεταζόμενοι, εἶναι ἄριστοι, δὲν ἐκτελοῦνται, καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς σκέψεις διατί ὑπὸ τὸ κράτος θεσμῶν τόσῳ φιλελευθέρων, τόσῳ καλῶς κατηρτισμένων, ἡ κοινωνία πάσχει καὶ κακοδαιμονεῖ. Δὲν ἐζήτησα, ἐπαναλαμβάνω, νὰ προσδιορισθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεώς μου διὰ σήμερον· αἴφνης τὴν εἶδον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος ἑκὼν ἄκων νὰ λάβω τὸν λόγον, καίτοι πάσχων, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ παραπεμφθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§71ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§72ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.) Ἕως τότε ἐλπίζω νὰ ἦναι καὶ ἡ λεπτομερὴς κατάστασις τῶν κεφαλαίων, τῶν τόκων, τῶν δαπανῶν καὶ καθ’ ἑξῆς, πρόχειρος. Τὴν κατάστασιν ταύτην ἐπέδειξα σήμερον εἰς ἕνα βουλευτήν. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς γενομένας ὑποτροφίας ἐκ μέρους μου, εἶμαι πρόθυμος νὰ δώσω λόγον εἰς πάντα βουλευτήν, ὅταν ἔλθῃ ἀτομικῶς καὶ μοὶ εἴπῃ διατὶ ἔκαμες τὸν Κώστα καὶ δὲν ἔκαμες τὸν Παῦλον.

§73ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρότασίν σας, κ. Σαράβα, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, προσθέτω, ὅτι σήμερον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐγένετο περὶ τούτου λόγος· ἦτο ἐκεῖ καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ πληροφορήσῃ τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι ὁ κατάλογος τῶν ἐκτάκτων βοηθημάτων συντάσσεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον· ὅτι πλὴν τούτου συντάσσεται καὶ κατάλογος λεπτομερὴς ἀφορῶν καὶ τὰς ὑποτροφίας καὶ τὸ Βαρβάκειον, καὶ ὅτι πρόκειται τὴν Κυριακὴν νὰ ἐργασθῇ μετὰ τινων μελῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε φωτισθῇ καλλίτερα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἀναβληθῇ.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Σήμερον.

§75ΣΑΡΑΒΑΣ. Βλέπω τὴν ἐπιθυμίαν πολλῶν νὰ γείνῃ συζήτησις σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο ἐξακολουθῶ. Ὅταν ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἐσκόπουν ἁπλῶς νὰ τὸν ἐξαναγκάσω νὰ ἐκπληρώσῃ μίαν ὑποχρέωσιν εἰς αὐτὸν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τουτέστι νὰ παρουσιάσῃ τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου τούτου τὸν ὑποχρεοῖ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ ἔτος· ἐσκόπουν κυρίως νὰ προκαλέσω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, διότι, ὡς ἐγὼ φρονῶ, ἐξ ὅλων τῶν δικαιωμάτων μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι περιβεβλημένον τὸ Κοινοβούλιον, τὸ πρώτιστον καὶ λυσιτελέστατον, ἐν οἷς καιροῖς διατελοῦμεν καὶ εἰς ἣν κατάστασιν τὰ κοινὰ περιῆλθον, εἶναι ὁ αὐστηρὸς ἔλεγχος ἐπὶ τῶν διαχειριζομένων τὰ κοινά. Ἡ κοινωνία τοῦτο ζητεῖ ἐπιμόνως· περὶ τούτου ἔχετε ἀπόδειξιν πρόσφατον. Εἴδετε μὲ ποῖον τρόπον ἡ κοινωνία ἀπεδέχθη τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον τὸ παρελθὸν Σάββατον ἔδειξεν ἡ Βουλή, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ἐνασκῇ τοῦ λοιποῦ ἐπὶ τῶν διαχειριζομένων τὰ κοινά. Ὁ παρουσιασθεὶς κατάλογος μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐδικαίωσε πληρέστατα τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔκαμον τὴν ἐπερώτησιν, καὶ ἀπέδειξε πόσον λυσιτελὴς τῷ ὄντι εἶναι ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τοῦ Βουλευτοῦ, νὰ ζητῇ ἑκάστοτε λόγον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ἐὰν οἱ κείμενοι νόμοι ἐκτελῶνται ἢ μή. Μὲ λυπεῖ πολὺ, διότι διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ταύτης ἐλύπησα πρόσωπα πολλά· ἀλλὰ προκειμένου νὰ λυπήσω ἐμαυτὸν παραλείπων τὸ καθῆκόν μου, ἢ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ λυπηθῶσι διὰ τῆς ἐκπληρώσεως αὐτοῦ, εἶχον τὴν φιλαυτίαν νὰ προτιμήσω νὰ λυπήσω μᾶλλον ἐκείνους· κατανοεῖτε ἄλλως τε πόσον δυσχερὲς εἶναι νὰ καταστήσῃ τις ἀντικείμενον συζητήσεως τόσα συμφέροντα προσωπικά. Τί περιέχει ὁ μακρὸς αὐτὸς κατάλογος περὶ ὑποτρόφων; ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τοὺς ὑποτρόφους, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν συνεπείᾳ διαγωνισμῶν, ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὰς ὑποτροφίας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τῷ ὄντι ἐθνικὴν ὀφειλὴν εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, ὁ ὁποῖος προσέφερε τὰς πλέον ἐξόχους ὑπηρεσίας εἰς τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ στέρησις γίνεται καθ’ ἡμέραν ὀδυνηροτέρα ἐφ’ ὅσον τὰ κοινὰ χειροτερεύουσι.......

§76Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸν Κουντουριώτην ποῦ τὸν κατατάττετε καὶ τὸν Κολοκοτρώνην;

§77ΣΑΡΑΒΑΣ. Δηλῶ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀπαντῶ εἰς οὐδεμίαν διακοπήν. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν αὐτὰς τὰς δύο τάξεις τῶν ὑποτρόφων, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἀρνηθῶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἰκογένειαι μεγάλας κατὰ τὴν ἐπανάστασιν προσενεγκοῦσαι ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, ὁ κατάλογος παρουσιάζει ὁρατὸν τὸν τύπον τοῦ ἐπικρατοῦντος κυβερνητικοῦ συστήματος, τὸν τύπον τῆς προσωπικῆς διοικήσεως. Ἐκτὸς ὀλιγίστων τινῶν ἐξαιρέσεων, εὔνοια καὶ προστασία χαρακτηρίζει ὅλας τὰς λοιπὰς ὑποτροφίας, αἱ ὁποῖαι περιέχονται ἐν τῷ καταλόγῳ, εὔνοια καὶ προστασία, ἡ ὁποία οὐδέποτε πρέπει νὰ ἐπηρεάζῃ τὰς ἐνεργείας τῶν κυβερνώντων ἐν ἐλευθέρῳ πολιτεύματι. Ἡ εὔνοια καὶ ἡ προστασία κανονίζει μόνον τὰς ἐνεργείας τῶν ἀνελευθέρων πολιτευμάτων, τῶν δεσποτικῶν ἐξουσιῶν· ἐν ἐλευθέρῳ πολιτεύματι μόνον ὁ ἐλεύθερος διαγωνισμὸς πρέπει νὰ κανονίζῃ τὰς ἀμοιβὰς καὶ τὰς τιμάς, ὁ ἐλεύθερος διαγωνισμὸς, τοῦ ὁποίου ἀγωνοθέτης εἶναι ἡ πολιτεία καὶ ἀγωνοδίκαι οἱ ἐντολοδόχοι τῶν μεγάλων τοῦ Κράτους ἐξουσιῶν. Αὐτὸ ἐνόουν οἱ μεγάθυμοι καὶ φιλοπάτριδες ἐκεῖνοι ὁμογενεῖς, οἵτινες τὴν μετὰ τόσων κόπων καὶ τιμιότητος ἀποκτηθεῖσαν περιουσίαν αὐτῶν προσέφερον εἰς τὴν κοινὴν πατρίδα; ἐνόουν νὰ αὐξήσουν τὰ μέσα, δι’ ὧν γίνονται αἱ συνήθεις παραχωρήσεις χάριν τῶν προσώπων, ἢ ἐνόουν, ὅτι ἡ περιουσία αὕτη ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ γένους; Τότε δὲ ἀληθῶς ὑποστηρίζεται ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις, ὅταν βραβεύηται ἡ εὐφυΐα, ἡ μὴ δυναμένη νὰ ἀναπτυχθῇ, ἕνεκα τῆς ἀπορίας. Ταῦτα προέβλεψαν ἀλλεπάλληλα διατάγματα, ἀλλ’ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐτηρήθη. Διάταγμα τῆς 15 Μαρτίου 1865 ἀπῄτει ὅπως αἱ ὑποτροφίαι ἀπονέμωνται μόνον εἰς τὴν εὐφυΐαν καὶ τὴν χρηστοήθειαν ἐν ἀπορίᾳ διατελοῦσαν, περιώρισε δὲ τὸ ποσὸν τὸ διαθετέον εἰς 80,000 δραχμάς, καὶ προσδιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποτρόφων· ἀλλὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἔμεινε χάρτης ἄγραφος, καθὼς ἔμειναν καὶ ὅλα τὰ μεταγενέστερα. Κατόπιν ὁ μακαρίτης Μαυροκορδάτος, τοῦ ὁποίου τὴν πανθομολογουμένην χρηστότητα ὅλη ἡ κοινωνία ἀνεγνώριζεν, ἅμα ἐλθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ καταργήσῃ ὅλας τὰς ὑποτροφίας τοῦ ἐσωτερικοῦ, καὶ διατηρήσῃ μόνον τὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τὰς τοῦ Ἀρσακείου, ῥητῶς δὲ ἐν τῷ Διατάγματι νὰ ἀπαιτήσῃ, ὅπως τοῦ λοιποῦ μηδεμία δίδεται ὑποτροφία, ἄνευ διαγωνισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὸ Διάταγμα τοῦτο τῆς 10 Αὐγούστου 1872 ἐποδοπατήθη. Τὸ Διάταγμα τέλος τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1875, τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἀξιοτίμου κ. Δ. Ῥάλλη, προσδιώρισε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ διὰ τὰς ὑποτροφίας, εἰς 56,000 δραχ. μόνον, ὥρισε τοὺς ὑποτρόφους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ διωρισθῶσι, καὶ προσδιώρισεν ὡς ὅρον ἀπαραίτητον διὰ πᾶσαν ὑποτροφίαν τὸν διαγωνισμόν. Καὶ ἀληθῶς, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ Διατάγματος, τοῦ τελειοτέρου ὅλων τῶν προεκδοθέντων, ἐγένοντο οἱ ὑπότροφοι, περὶ τῶν ὁποίων προηγουμένως σᾶς ἀνέφερον. Ἀλλὰ μετ’ αὐτὸ τὸ Διάταγμα ἐπῆλθεν, ἐπιτραπήτω μοι νὰ τὸ εἴπω, ἀληθὴς λεηλασία εἰς τὰ κληροδοτήματα. Δὲν εἶναι νέον, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο δι’ ἐμὲ, δὲν εἶναι νέον οὐδὲ δι’ ὑμᾶς, ὅσοι ἀπετελέσατε μέρος τῆς Βουλῆς τοῦ 1869, καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ ἐνθυμῆσθε ποίας προσπαθείας κατέβαλεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ θέσῃ νομοθετικοὺς περιορισμοὺς εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων. Ὑπεβλήθη τότε Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὅμως διῆλθε μόνον τὴν δευτέραν συζήτησιν· ὅταν δὲ κατὰ τὸ ἔτος 1871, ὁ ὑποβαλὼν τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο Ὑπουργὸς, Βουλευτὴς ὤν τότε, ἐζήτησε κατὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν καθ’ ἣν εἶχε μείνει σειρὰν, τουτέστι νὰ διέλθῃ τὴν τρίτην, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἀντέστη ἐπανειλημμένως, καὶ ἐπειδὴ ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον ἐπέμενε, τῷ εἶπε· «κύριε, ἐπειδὴ σεῖς εἰσηγάγετε νομοσχέδιον ἅπαξ, νομίζετε, ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν θέλομεν εἰσαγάγει; δὲν δεχόμεθα τὸ ἰδικόν σας, θὰ εἰσαγάγωμεν ἴδιον νομοσχέδιον.» Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως ἦτο, ἀντὶ νὰ εἰσαγάγῃ ἴδιον νομοσχέδιον, νὰ γείνῃ ἡ γνωστὴ ἐκείνη χύσις τῶν ὑποτροφιῶν, ἡ ὁποία ἔκαμε τόσην ἐντύπωσιν τότε, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὥστε καὶ αὐτὴ ἡ «Παλιγγενεσία,» ἡ φίλα τότε φρονοῦσα τῇ Κυβερνήσει, ἠναγκάσθη νὰ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦτο μετὰ μοναδικῆς πικρίας. Ταῦτα συνέβαινον κατὰ Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον τοῦ 1871, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι. Βλέπετε λοιπὸν ἐξ ὅλων τούτων, ὅτι οὔτε ὁ σκοπὸς τῶν γενναίων κληροδοτῶν, οὔτε ἡ ἱερότης τῶν χρημάτων αὐτῶν, οὔτε τὰ ἀλλεπάλληλα Διατάγματα ἴσχυσαν νὰ ἀποτρέψωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιπέσωσιν ἐπ’ αὐτῶν ὡς ἐπὶ καλῆς λείας οἱ ἑκάστοτε ἰσχύοντες. Ἀνάγκη νὰ θέσωμεν, τοῦ λοιποῦ τοὐλάχιστον, φραγμοὺς, ὅπως διασωθῇ ἡ ἱερὰ αὕτη περιουσία, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ προσδιορισθῇ εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἀληθῶς ἐνόουν οἱ γενναῖοι ἐκεῖνοι δωρηταὶ, ἂς χρησιμεύσῃ τοὐλάχιστον εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀφοῦ σήμερον εὑρίσκεται εἰς ἐντελῆ οἰκονομικὴν κρίσιν. Ἀπεδείχθη ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων καὶ μία ἀλήθεια, ἡ ὁποία ἄλλως τε εἶναι πανθομολογουμένη, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν σωτηρίαν, εἰμὴ ἐὰν προνοήσωμεν νὰ θέσωμεν νομοθετικοὺς περιορισμοὺς ἐκεῖ, ὅπου ἡ Κυβέρνησις κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἔχει ἐλευθέραν ἐνέργειαν. Ἐγὼ, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐκφράσω μίαν γνώμην, ἤθελον εἴπει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ φροντίσῃ νὰ ἀνεύρῃ ὅλα τὰ μέρη τῆς νομοθεσίας, ὅπου εἴτε ἡ κεντρικὴ ἐξουσία, εἴτε οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς ἔχουν ἐλευθερίαν ἐνεργείας, τῆς ὁποίας ὅμως ποιοῦνται κακὴν χρῆσιν, καὶ νὰ τὴν περιορίσῃ διὰ νομοθετημάτων. Πρέπει νὰ κάμνωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται ἑκάστοτε, ὅταν τις διεχειρίσθη κακῶς μίαν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τῷ παρεδώκαμεν· τὸν ὑποβάλλομεν ὑπὸ κηδεμονίαν, καὶ ἡ ἀσφαλεστέρα κηδεμονία εἶναι βεβαίως ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος θέτει ὅριον ἀνυπέρβλητον εἰς τὴν αὐθαίρετον θέλησιν. Θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον αὐτὴ ἡ κατάστασις; Θὰ τελειώσωμεν καὶ σήμερον μὲ μίαν συζήτησιν, καὶ οὐδὲν πλέον. Θέλετε νὰ λάβωμεν μέτρον ῥιζικὸν, καὶ νὰ καθιερώσωμεν συνάμα ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς ὁμοίου εἴδους περιπτώσεις; Ἄς ἀποφασίσωμεν νὰ καταργήσωμεν ὅλας τὰς ὑποτροφίας, ἐξαιρουμένων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν διὰ διαγωνισμοῦ.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§79ΣΑΡΑΒΑΣ. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἀκόλουθον πρότασιν...

§80ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.) Διαδέχομαι τὸν πάλαι ποτὲ συνάδελφόν μου κ. Σαράβαν καὶ πάντοτε φίλον μου, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν ὅλα, ὅσα εἶπεν ἐνταῦθα, ἀφοροῦν ἀτομικῶς ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου.

§81ΣΑΡΑΒΑΣ. Γενικῶς ὡμίλησα περὶ ὑποτρόφων· ἕκαστος ἂς λάβῃ τὴν μερίδα του ἐφ’ ὅσον τῷ ἀνήκει.

§82ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ φίλος μου κ. Σαράβας, τὸν ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διαδεχθῶ τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, γνωρίζει, διότι συνεπράξαμεν κατ’ ἐξακολούθησιν, ἐκεῖνος μὲν ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ δὲ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μετὰ πόσης φειδωλίας διεχειρίσθην τότε τὰ κληροδοτήματα.

§83ΣΑΡΑΒΑΣ. Μάλιστα, ὁμολογῶ πρὸς τιμὴν τοῦ φίλου μου κ. Αὐγερινοῦ, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1869 ἐπὶ 12 μῆνας διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, καὶ δὲν ἔκαμον κανένα ὑπότροφον. Κατόπιν μὲ διεδέχθη ὁ κ. Αὐγερινὸς, ὁ ὁποῖος ἠκολούθησε τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, μὴ διορίσας ἐπίσης οὐδένα ὑπότροφον.

§84ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε ὑποτρόφων.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ βοηθημάτων, προσθέσατε.

§86ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ βοηθημάτων.—Ἀπαντῶ λοιπὸν, εἰς ὅσα ἀφορῶν ἐμὲ, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος καὶ πρόθυμος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς πάντα Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος εὐαρεστηθῆ νὰ μοὶ εἴπῃ διατὶ διώρισα τὸν Κώσταν ὑπότροφον, καὶ ὄχι τὸν Παῦλον.

§87ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διατὶ διωρίσατε ὑπότροφον τὴν κόρην τοῦ κ. Δροσοπούλου ἀπὸ τὸν Πύργον; διατί διωρίσατε ὑπότροφον τὸν υἱὸν τοῦ Δαραλέξη βουλευτοῦ ἀπὸ τὸν Πύργον; διατί διωρίσατε ὑπότροφον κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τὸν υἱὸν τοῦ κ. Αὐγερινοῦ Πετραλιᾶ βουλευτοῦ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Πύργου; Προσέτι δὲ σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴπητε ἐὰν ἦναι μόνον αἱ ὑποτροφίαι αὐταὶ, τὰς ὁποίας ἐφέρατε ἐδῶ, ἢ ἐὰν ἦναι καὶ ἄλλαι.

§88ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Αὐταὶ μόνον εἶναι. Διώρισα ὑπότροφον τὴν κόρην τοῦ Δροσοπούλου, διότι ἡ Δροσοπούλου εἶναι κόρη πατρὸς, ὁ ὁποῖος καὶ ὑμᾶς καὶ τὸν πατέρα σας καὶ ὡς στρατιώτης καί ὡς ἰατρὸς ἐθεράπευσεν. Ὁ Ἀγαμέμνων Αὐγερινός, κ. Κρεστενίτη, καὶ μὲ τὴν ἐπιστήμην του καὶ μὲ τὸ ὅπλον του ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα.

§89ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ Δροσόπουλος ἔχει 300,000 δραχμὰς περιουσίαν. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλεῖτε διὰ τὸν πατέρα μου, σᾶς λέγω, ὅτι ὁ πατήρ μου εἶχε τὴν φιλοτιμίαν, ἵνα οὔτε ἐμὲ οὔτε τὴν ἀδελφήν μου διορίσῃ ποτὲ εἰς ὑποτροφίαν. Ὁ Δροσόπουλος λοιπὸν δὲν ἔχει οὐδὲν δικαίωμα, ὡς ἔχων 300,000 δραχμὰς περιουσίαν, σεῖς δὲ τὴν ἐβάλατε ὑπότροφον, διότι εἶναι ἀνεψιά σας.

§90ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Θέλετε, κύριοι, νὰ σᾶς εἰπῶ ὁποῖος εἶναι ὁ Πετραλιᾶς; ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα ἀπὸ τὸν καιρὸν ποῦ ἐγεννήθης· ἔχει δικαιώματα.

§91ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαιώματα;

§92ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Θὰ γείνῃ καὶ διὰ σᾶς, ὅταν ἔλθῃ ἄλλος ὑπουργός. Κύριοι, σήμερον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ συζητήσωμεν μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ πρῶτος ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ κληροδότημα, διότι ἓν καὶ μόνον κληροδότημα διαχειρίζεται τὸ ὑπουργεῖον, τοῦ Βαρβάκη, δὲν πρέπει νὰ μένῃ εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ὁ ὑπουργὸς πιέζεται, ἄνθρωπος εἶναι, ὑποκύπτει, ὅπως εἴδετε, ὅτι συνέβη εἰς τὸ παρελθὸν, διότι, κύριοι, μεταξὺ ὅλων τῶν πρὸ ἐμοῦ ὑπουργῶν ἐγὼ εἶμαι ὁ ὀλιγώτερον ἁμαρτήσας. Εἶπον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ νόμος, καὶ παρεκάλεσά τινας τῶν συναδέλφων νὰ λάβωσι τὴν καλωσύνην νὰ ἐργασθῶσιν, ἵνα ὑποβάλωμεν μέτρον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀρθῇ τὸ σκάνδαλον.

§93ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι, δὲν ἤθελον νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ ἡ ἀσέβεια, μὲ τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη τὴν ἱστορίαν ὁ κ. Σαράβας, μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. Σαράβας ἀνέφερε τὸ ὄνομα τοῦ πραγματικῶς ἀειμνήστου Δεληγεώργη· ἔπρεπεν ὅμως εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ νὰ συγκατατάξῃ καὶ τὸν Κουντουριώτην, τὴν Μπουμπουλίναν, τὸν Χατζηπέτρον καὶ τὸν Μιαούλην· ἔπρεπε νὰ φερθῇ ἐπιεικέστερον ὁ κ. Σαράβας πρὸς τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐδαπάνησαν τοσαῦτα χρήματα, καὶ τὸ ἔθνος δὲν ἀπεζημίωσε τὰς οἰκογενείας των. Περὶ τῶν Σπετσῶν, κύριοι, ὑπάρχει εἰδικὸν κληροδότημα τοῦ Ἠπειρώτου, καὶ ἀπὸ αὐτὸ δὲν ἐλάμβανον οἱ Σπετσιῶται οὐδὲ ὀβολόν. Πρὸ δύω μόνων ἐτῶν ὁ κ. Μίλησης, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, ἀνεκάλυψεν, ὅτι ὑπάρχουν 18 μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀνήκουσαι εἰς τοὺς Σπετσιώτας, καὶ διέθεσε τοὺς τόκους ὑπὲρ αὐτῶν.

§94Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τοῦ ἀξιώματος, «μηδὲν ἄγαν» σπουδαίως καὶ δισσῶς ἐπελάθετο ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Οἰτύλου. Πρῶτον, διότι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐδικαιοῦτο νὰ καταλήξῃ δι’ οὗ κατέληξε συμπεράσματος· δεύτερον, διότι διορισμὸς ὑποτρόφων διὰ συναγωνισμοῦ, ὡς τὸν ἐννοεῖ, οὐ μόνον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν ἱερὸν καὶ ἅγιον σκοπὸν τῶν πατριωτῶν, οἵτινες ἀφιέρωσαν τὸ χρῆμά των πρὸς ἐκπαίδευσιν τῆς ἑλληνικῆς νεότητος, ἀλλὰ τοὐναντίον ἄντικρυς ἀντιστρατεύεται εἰς τὰς ὑψηλὰς καὶ ἐθνικὰς προθέσεις τῶν κληροδοτῶν. Εἰς τὴν διπλῆν ταύτην πλάνην τὸν ὡδήγησε βεβαίως ζῆλος ὑπέρμετρος ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ καλοῦ· οὐχ ἧττον ὁ ζῆλος αὐτὸς τὸν ἤγαγεν εἰς τὸ νὰ λησμονήσῃ τὸ «μηδὲν ἄγαν». Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, νὰ μακρηγορήσω, διότι οὔτε διάθεσιν ἔχω, οὐδ’ ἡ κατάλληλος στιγμὴ εἶναι ἡ παροῦσα· οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι συναγωνισμός, οἷος προτείνεται, εἶνε προφανὴς ἀθέτησις τοῦ σκοποῦ τῶν ὑποτροφιῶν, εἶνε ἀδικαιολόγητος ἀποκλειστικότης καὶ ἐγωϊστική. Ὑπάρχουσι, κύριοι, καὶ δὲν εἶναι συζητήσιμον, ὅτι ὑπάρχουσιν εἰς ὅλας τὰς ἑλληνικὰς ἐπαρχίας ἔντιμοι πενίαι δικαιούμεναι εἰς ἐθνικὴν ἢ κυβερνητικὴν μέριμναν, καὶ δυνάμεναι ἐν ὅλῃ τῇ αὐστηρότητι τῆς δικαιοσύνης νὰ διεκδικήσωσι τὴν προτίμησιν τῆς κυβερνητικῆς μερίμνης ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ τῶν τέκνων των. Πῶς ὅμως θέλετε νὰ συναγωνισθῇ τὸ τέκνον τοῦ πενομένου ἐθνικοῦ δικαιούχου, ὅταν οὗτος ἦνε Ἀρκάς, Εὐρυτάν, Κερκυραῖος, Ἰθακίσιος, ἐπαρχιώτης, ἑνὶ λόγῳ, μετὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις διαμένοντος πλουσίου, ἀφοῦ καὶ τὸ νὰ ἔλθῃ μόνον ἐπὶ μικρὸν εἰς Ἀθήνας τῷ εἶνε ἀδύνατον, δι’ ἔλλειψιν τῶν μέσων; Καὶ ἐὰν δὲ κατορθώσῃ νὰ ἔλθῃ, πῶς δύναται νὰ συναγωνισθῇ ἡ φυσικὴ καὶ ἀξία πάσης προστασίας εὐφυΐα μετὰ τῆς πλουσίας καὶ πολλαχῶς ἐπιμελουμένης ἀνατροφῆς τοῦ τέκνου τοῦ ἐν Ἀθήναις πλουσίου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς γεννήσεώς του πολλοὶ καὶ παντοδαποὶ παραλαμβάνουσι διδάσκαλοι; Ἀφήσωμεν, κύριοι, θεωρίας δημοκοπικὰς, ἀφήσωμεν ἄκαιρον πατριωτισμοῦ ἐπίδειξιν, ἥτις ἤγαγε τὸν τόπον εἰς ὃ εὑρίσκεται σημεῖον. Ἀντὶ λοιπὸν τοιούτου συναγωνισμοῦ, ἂς μεριμνήσωμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὰ ἐπὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ὑποτρόφων ἄτοπα, ἂν ὑπάρχωσι τοιαῦτα, ὡς καὶ ἐπὶ παντὸς ἄλλου ζητήματος, τιθέμενοι ἡμεῖς αὐτοὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ὅριον καὶ μέτρον εἰς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ ἀξιώσεις μας. Προληπτικὸν δὲ μέτρον κατὰ τῆς καταχρήσεως ἂς θέσωμεν, καὶ ἂς φροντίσωμεν, τιθεμένη, νὰ τηρηθῇ ῥητὴ διάταξις, καθ’ ἣν οὐδενὶ ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῇ ὑπότροφος, ἂν δὲν φοιτᾷ ἀποδεδειγμένως εἰς τι Σχολεῖον, Γυμνάσιον ἢ Λύκειον, οὐδὲ νὰ διατηρηθῇ μετὰ τὸν διορισμόν του, ἂν δι’ ἐλέγχου, γινομένου κατὰ τριμηνίαν ἢ ἑξαμηνίαν δὲν βεβαιοῦται, ὅτι ὁ ὑπότροφος διακρίνεται ἐπὶ ἐπιμελείᾳ καὶ χρηστότητι μεταξὺ τῶν συμμαθητῶν του. Τοιουτοτρόπως τὸ εὐεργέτημα τῆς ὑποτροφίας θὰ ἀπονέμηται ἐν ἰσότητι εἰς ὅλας τοῦ Βασιλείου τὰς ἐπαρχίας, καὶ συναγωνισμὸς πράγματι θὰ ὑφίσταται, ἡ δὲ φυσικὴ νοημοσύνη καὶ εὐφυΐα δὲν θὰ πιέζηται καὶ ἀδικῆται ὑπὸ τοῦ πλούτου, ὅστις ἐν τῷ προτεινομένῳ συναγωνισμῷ ἔχει ἐκ τῶν προτέρων ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν ἐπιτυχίαν, καταστρέφει δὲ ἄρδην τὸν σκοπὸν καὶ τὸν προορισμὸν τῆς ὑποτροφίας.

§95ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπερώτησις εἶχε σκοπὸν σπουδαῖον, ὅτι ἤθελεν ἐξενεχθῆ κατηγορία, ὅτι δὲν ἐξεπληρώθη ἡ πρόθεσις τῶν κληροδοτῶν εἰς ἐκπαίδευσιν τῆς ἀπόρου νεολαίας καὶ εὐφυοῦς, ἢ ὅτι προσέβαλεν ἡ Κυβέρνησις τὰ κεφάλαια, ἤτοι ὅτι ὑπερέβη τοὺς τόκους. Αὐταὶ εἶναι αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλὰ τοιαύτην διατύπωσιν ὁ κ. Σαράβας δὲν ἔκαμεν, οὐδὲ μᾶς εἶπεν ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ διώρισαν τοὺς ὑπηρέτας των ἢ τοὺς εὐνοουμένους των. Ἡ ὕλη αὐτὴ δὲν δύναται νὰ προσβληθῇ παρὰ μόνον κατὰ τὰ δύο ταῦτα: ἢ ὅτι προσέβαλε τὰ κεφάλαια τῶν κληροδοτημάτων ὁ Ὑπουργὸς, τὸ ὁποῖον δὲν διετυπώθη ὡς κατηγορία, ἢ ὅτι τῶν τόκων ἐγένετο κατάχρησις, δαπανηθέντων εἰς μὴ σπουδάζοντας νέους. Κύριοι, πᾶσα ἐκτὸς τοῦ ἐδάφους τούτου συζήτησις, λέγω ἀπροκαλύπτως, εἶναι φατριαστικὴ ἢ γίνεται ἐκ κακίας, ἢ ἕνεκα φθόνου. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς μετεχειρίσθη τὰ χρήματα τὰ ἱερὰ εἰς ἀνάπτυξιν μιᾶς εὐφυΐας, ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν διασύρῃ. Κύριοι, ἐξεπλάγην ὅταν εἶδον τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σαράβα νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ Νομοσχέδιον ἐκεῖνο «ἐξαιρεῖται ἡ οἰκογένεια Δεληγεώργη», καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτόν: ἐγὼ εἶμαι Παρίας, σεῖς εἶσθε Παρίαι; Πρόκειται ἐδῶ νὰ ζήσωμεν ὡς ἐλεύθεροι ἐν ἰσονομίᾳ, ἢ πρόκειται νὰ σχηματίσωμεν τάξιν τινὰ προνομιούχων;

§96ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Ῥοντήρη, αὐτὰ τὰ ἐπικαλεῖσθε, ἵνα καλύψητε τὴν πηγὴν τῆς κακοηθείας, ἡ ὁποία διὰ τῆς χρήσεως τῶν κληροδοτημάτων ἔλαβε χώραν.

§97ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν παραδέχομαι, κύριοι, τὴν ἐπικρατοῦσαν γνώμην, ὅτι τινὲς μετρούμενοι εἰς τοὺς δακτύλους ἔσωσαν τὴν Ἑλλάδα, δὲν παραδέχομαι νὰ λέγηται, ὅτι μόνος ὁ Μαυρομιχάλης ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐπειδὴ ἀνέφερον τὸ ὄνομα, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου, ὅτι ἐγὼ θεωρῶ πρωτίστην τῶν οἰκογενειῶν τὴν τοῦ Μαυρομιχάλη, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἰσονομίας. Ἐὰν πρόκηται νὰ μετρηθῶσιν ἀγῶνες καὶ ἐκδουλεύσεις (θόρυβος καὶ διακοπή) εἶναι καὶ ἄλλαι κλάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἀγῶνας, ἀλλ’ ἐθυσίασαν κἄτι τι σπουδαιότερον, ἔχυσαν αἷμα· τὸ βάπτισμα τοῦ ἐξόχου ἀγωνιστοῦ ἐδόθη ἐν Κλειστόβῃ, ἐν Τάπιᾳ Τεράμπελε, ἐν Μένινᾳ (θόρυβος) Ὡς πρὸς τοὺς νεοφύτους δὲ μεγάλους ἄνδρας, ἐγὼ τοὐλάχιστον διαμαρτύρομαι, ἡ ἱστορία θὰ εἴπῃ ποῖος ὑπηρέτησε τὸν τόπον καὶ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος καὶ μετὰ τὸν ἀγῶνα καὶ κατὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν πολιτικῶν μας ἐλευθεριῶν. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοιαύτας θεωρίας, τὰ χρήματα δὲν εἶναι ἰδικά σας, εἶναι τῶν κληροδοτῶν, καὶ αὐτοὶ τὰ προσδιώρισαν οὐχὶ διὰ τοὺς ἀγωνιστὰς, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀπόρους εὐφυεῖς νέους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκπαιδεύονται μόνον δι’ ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ἡ ἀνάπτυξις τοῦ πνεύματος, εἶναι Ἐθνικὸν κεφάλαιον, ὡς εἶναι ὁ πλοῦτος. Κύριοι, εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν σημεῖον τῆς διαφθορᾶς, εἰς ἣν ἐφθάσαμεν, διαφθορᾶς τῆς διανοίας, ἡ ὁποία εἶναί τι ἴδιον, ἰδιογενὲς πάθος· σήμερον ἡ ὑποτροφία θεωρεῖται κλοπὴ (θόρυβος).

§98ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§99ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι.

§100ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀφορᾷ ὑμᾶς, ἀλλὰ τὴν συζήτησιν. Ἀφοῦ ὑπεβλήθη πρότασις πρὸς διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων, νομίζω, ὅτι πᾶσα παρατήρησις ἤδη καὶ συζήτησις εἶναι περιττή.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ γείνῃ ἡ ἐπερώτησις....

§102ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. Σαράβας ὑπέβαλε πρότασιν νόμου, καὶ ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μεσσηνέζης. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολήν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι σήμερον ἦτο προσδιωρισμένη ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ ὁ κ. Σαράβας, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, εἶπε πολλὰ σχετιζόμενα μὲ τὰς ὑποτροφίας, καὶ ἐπὶ τέλους κατέθεσε μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία δὲν ἐμποδίζει τὴν περαιτέρω συζήτησιν, διότι καὶ οἱ ὑπουργοὶ καὶ πᾶς ἕτερος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ.

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πᾶσα ἐπερώτησις τείνει εἰς ἔλεγχον· ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Σαράβα δὲν ἔλαβε τοιαύτην τροπὴν, ἀλλὰ κατέληξεν εἰς πρότασιν νόμου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω ὑπὲρ τίνος συνηγορεῖ ὁ κ. Ῥοντήρης.

§105ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, λέγω ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον· εἶσαι ὑπότροφος, εἶσαι κλέπτης. Κύριοι, εἶμαι ὑπότροφος σημαίνει, ὅτι διαχειρίζομαι ἓν διανοητικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον καλλιεργῶ καὶ ἀναπτύσσω ἐπ’ ἀγαθῷ ἐμοῦ καὶ τοῦ τόπου· δὲν εἶναι στίγμα, διότι σπουδάζω ὡς ὑπότροφος. Εἰς τὰ 1840 ἐσπούδαζον ἐγὼ ἐδῶ....

§106Α. ΡΟΥΚΗΣ. Εἰς τὴν πατρίδα σου εἶναι 200 παιδιὰ εὐφυέστερα καὶ πτωχότερα ἀπὸ τὸ ἰδικόν σου καὶ σὺ τὰ ἐλησμόνησες καὶ ἐφρόντισες διὰ τὸ ἰδικόν σου, τὸ ὁποῖον πέρνει 300 δραχμὰς, καὶ ἔρχεσαι καὶ ὁμιλεῖς περὶ ἰσονομίας. Ὡραῖα πράγματα! (Θόρυβος καὶ διακοπαί.)

§107ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐδῶ, κύριοι, βλέπω, ὅτι ὑπάρχει κἄτι τι προσωπικόν. Βουλευταὶ τῆς μιᾶς πτέρυγος λέγουσιν, ὅτι εἶναι διεφθαρμένος ὁ ἔχων ὑποτρόφους. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἰς τὰ 1840, ὅτε ἐσπούδαζον ἐδῶ εἰς τὴν τρίτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου καὶ ἤμην ὁ πρῶτος τῆς τάξεως, δὲν ἤμην ὑπότροφος, οὐδ’ ἐζήτησα ὑποτροφίαν· δὲ ἤμην δὲ οὐδὲ Βουλευτής. Ὁ ἀείμνηστος ὅμως διδάσκαλος τοῦ γένους Γεννάδιος εἶδεν, ὅτι εὑρισκόμην εἰς στενοχωρίας, καὶ μὲ ὠνόμασεν ὑπότροφον, χωρὶς ἐγὼ νὰ τὸ ζητήσω. Ἔβλεπεν, ὅτι προέβαινον ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους μαθητὰς, χωρὶς νὰ ἔχω τὰ μέσα. (Θόρυβος.)

§108ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, πῶς θέλετε καὶ οἱ στενογράφοι νὰ ἠμποροῦν νὰ γράφουν μὲ αὐτὴν τὴν ταραχήν; Εἶναι ἀκατανόητον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τίποτε ἄλλο. Παρακαλῶ, κύριοι, καθήσατε.

§110ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Φοβοῦμαι, κύριοι, μήπως ὅλον τὸ σκάνδαλον προῆλθε, διότι ἐν τῷ καταλόγῳ εὑρίσκεται ἕν ὄνομα Ἀντών. Α. Ῥοντήρης, ὅστις εἶναι υἱός μου· καὶ δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ὑποθέσωσι πολλοὶ, ὅτι ἐγὼ ἐπώλησα τὴν ψῆφόν μου εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην διὰ τοῦτο. Κύριοι, ὅταν ἐγὼ ἐγενόμην φίλος τοῦ κ. Δηλιγιάννη, οὗτος δὲν ἦτον Ὑπουργὸς, μόλις δὲ εἶχε τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἦτον ὁδηγὸς ἀποχρώσεώς τινος. Ἰσχυρίζομαι λοιπὸν, ὅτι, ὅταν ἀπεφάσισα καὶ συνέπραξα μετ’ αὐτοῦ, ἔπραξα τοῦτο ὄχι δι’ αὐτὸ τὸ ροσφέτι· ὅποιος θέλῃ ἂς μὲ πιστεύσῃ. Ἔχω ὅμως καὶ τὴν ἑξῆς ἀπόδειξιν· ὅτι ἐπὶ 20 σχεδὸν ἔτη πολιτεύομαι, ὑπῆρξαν Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα μάλιστα εἶχον συντελέσει ἐγὼ νὰ γείνωσι, καὶ ἔζησαν μάλιστα χρονικὸν διάστημα μακρὸν, ἐνῷ δ’ εἶχον ἕξ τέκνα, οὐδέποτε κατεδέχθην νὰ ζητήσω ἢ νὰ ἐπιμείνω νὰ γείνῃ ἓν τῶν τέκνων μου ὑπότροφος. Δὲν θεωρῶ ὕβριν, δι’ ἐκεῖνον, ὅστις εἶναι ὁπωσδήποτε ἄπορος, τὸ νὰ ζητήσῃ ἐντὸς τῶν νομίμων μέσων ν’ ἀναπτυχθῇ· ἀλλ’ ἐγὼ, εὐτυχῶς, δὲν ἤμην εἰς τοιαύτην ἀπορίαν, καὶ ἐν Μεσολλογγίῳ καὶ ἐνταῦθα μόνος μου ἐξώδευσα ὅπως ἐκπαιδεύσω τὰ τέκνα μου ὅλα.

§111ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Ῥοντήρη, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ δικαιολογηθῆτε.

§112ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τώρα, κύριοι, ἀξιῶ τὸ ἑξῆς νὰ πιστεύσητε. Ὁ υἱός μου ἐγένετο ὑπότροφος, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔδωκα τὴν ψῆφόν μου δι’ αὐτὸ, καὶ τὸ ἀποδεικνύω, διότι ἐπὶ 20 ἔτη Βουλευτὴς, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον Ὑπουργικὸς, οὐδέποτε ἐζήτησα νὰ γείνῃ υἱός μου τις ὑπότροφος. Ὁ υἱός μου ἐγένετο ὑπότροφος, διὰ νὰ σπουδάσῃ, καὶ ἐγὼ ἐγενόμην ὄργανον ἐξ ἰδιοτελείας; Κύριοι, ἡ ὑποτροφία αὕτη εἶναι ζημία θετικὴ εἰς ἐμὲ, εἶναι δὲ ζημία καὶ εἰς τὸν υἱόν μου. Ὁ υἱός μου ἐτελείωσε τὰ μαθήματά του ἐνταῦθα· ἐσπούδασε 5 ἢ 6 ἔτη, ἐξετάσθη, καὶ ἠδύνατο νὰ ἦναι δικηγόρος ἢ Πρωτοδίκης πρὸ τριῶν ἐτῶν, καὶ νὰ ἔχῃ 200 ἢ 300 δραχμὰς τὸν μῆνα, καὶ νὰ μὴ ἐξοδεύω ἐγὼ λεπτόν. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἠθέλησα, καὶ αὐτὸς ἠθέλησε νὰ σπουδάσῃ τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην· ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη δὲν διδάσκεται· θὰ ἦτο αἶσχος, ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲ δὲν διδάσκεται οὐδαμοῦ τῆς Εὐρώπης. Ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης ἢ ὁ μακαρίτης Μαυροκορδάτος εἶδον τὴν ἔλλειψιν, καὶ ἐσκέφθησαν νὰ προσθέσωσι σχολὴν τοιαύτην εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Μία μόνη σχολὴ τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης ὑπάρχει ἐν Παρισίοις, καὶ αὕτη ἰδιωτικὴ καὶ ἰδιοσυντήρητος. Λοιπὸν εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὤν, διὰ νὰ σπουδάσω ἓξ τέκνα, δὲν ἠδυνάμην νὰ τὸν στείλω καὶ εἰς τοὺς Παρισίους· ἔπραξα λοιπὸν κακὸν, εἴτε εἰς τὴν πατρίδα μου, εἴτε εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου; Σᾶς λέγω καθαρὰ ποίαν ἰδέαν ἐγὼ ἔχω περὶ ὑποτρόφων· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν ὑποτρόφους παρὰ μόνον τοὺς θέλοντας νὰ σπουδάσωσι τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην, οὔτε δικηγόρους οὔτε ἰατροὺς ὑποτρόφους νὰ ἔχωμεν, ἐκτὸς μόνον εἰς τὴν φιλολογίαν. Ἀλλὰ πόθεν ἔχω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, κύριοι; Ὁ Κοραῆς, κύριοι, εἶπεν, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ σχολὴ τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκάστῃ τάξει τῶν Γυμνασίων νὰ ὑπάρχωσι μαθήματα πολιτικὰ, ὥστε οἱ μαθηταὶ νὰ διδάσκωνται τὰς σχέσεις καὶ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀτόμου πρὸς τὴν πολιτείαν, τοῦ Κράτους πρὸς τὸν πολίτην, τοῦ Κράτους πρὸς ἄλλα Κράτη, καὶ ἐν γένει πᾶν ἀφορῶν τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἴπητε, ὅτι εἶμαι ἰδιόῤῥυθμος, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ πολιτικαὶ ἐπιστῆμαι δὲν ἐῤῥίζωσαν ἐν Ἑλλάδι, τοῦτο εἶναι ἡ ῥίζα τῆς καχεξίας μας. Διὰ τοῦτο προσῆλθον εἰς τὸν Ὑπουργὸν καὶ εἶπον, ὅτι ἐγὼ ἐπὶ 15 ἔτη καταγίνομαι εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαί τι. Ἔχω τὸν υἱόν μου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἔφεσιν αὐτὴν νὰ σπουδάσῃ τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ· Ἐπίστευεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καπηλικὸν συμφέρον, ὅτι προσφέρω θυσίαν, καὶ ἐγένετο ὁ υἱός μου ὑπότροφος· βλέπετε δὲ, κύριοι, ὅτι εἶναι ὁ μόνος μεταξὺ τῶν ὑποτρόφων, ὅστις σπουδάζει πολιτικὰς ἐπιστήμας, πληρόνει δὲ καὶ δίδακτρα. Ἀλλὰ ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἰπῆτε, ὅτι εἶναι ἄχρηστος ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη, ἑπομένως διατὶ νὰ σπουδάσῃ πολιτικὴν ἐπιστήμην; ἀλλ’ ἐξεπλήρου ἆρά γε καλῶς τὸ καθῆκόν του σπουδάζων; Ὁ υἱός μου, κύριοι, καὶ χαίρω διότι μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ, ἐξετάσθη ἐν τῇ Σχολῇ, καὶ ἐξετάσθη ἐν Γαλλικῇ γλώσσῃ καὶ μεταξὺ 200 Γάλλων, καὶ ἦλθεν ἢ πρῶτος ἢ δεύτερος. Εἶχον λοιπὸν δικαίωμα νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἐπώλησα τὴν ψῆφόν μου, διὰ νὰ λάβω αὐτὴν τὴν ὑποτροφίαν; Δὲν πωλεῖ ὁ Ῥοντήρης τὴν ψῆφόν του· ἐξεπλήρωσε πάντοτε τὸ καθῆκόν του μὲ θυσίαν· ἦτο εἰς τὸ ἐπιτελεῖον τῶν διαφόρων κομητάτων, καὶ ἐθυσίασε πάντοτε τὴν θέσιν του καταταχθεὶς κατὰ τῶν ἀρχηγῶν του, ὁσάκις ἔπρεπεν, ἰσχυρότερον παντὸς ἄλλου· ἐκπλήρωσις δὲ καθήκοντος εἶναι καὶ ἡ σπουδὴ αὐτὴ πολιτικῆς ἐπιστήμης. Τώρα ἐτελείωσα τὸ προσωπικόν. Ἤκουσα, ὅτι ἐπηνέθη πολὺ ὁ ἀείμνηστος Μαυροκορδάτος, ἐγὼ ὅμως δὲν τὸν ἐπῄνεσα. Ἠξεύρετε πόθεν προῆλθε τὸ κακὸν τοῦτο; διότι αἱ ὑποτροφίαι ἐξηπλώθησαν καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὰς Ἀθήνας· διότι ὑπάρχουν συμμορίαι ἐδῶ, αἱ ὁποῖαι ἀναμιγνύονται εἰς πάντα, καὶ διὰ τοῦτο τότε ἐξεδόθη τὸ διάταγμα.

§113ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ποῖαι συμμορίαι εἶναι ἐδῶ;

§114ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ἄλλο τι.

§115Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὅλαι αἱ συμμορίαι εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι.

§116ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἀπὸ σᾶς γίνονται ὅλαι αἱ ὑποτροφίαι.

§117ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅ,τι εἶπον δὲν ἀφορᾷ οὔτε σᾶς, οὔτε τὰς Ἀθήνας.—Πρώτην φορὰν αἱ ἐπαρχίαι ἔλαβον ὑποτροφίας, τότε δὲ ἤρχισαν νὰ φωνάζουν ὅλοι ἐδῶ καὶ ἐξεδόθη τὸ διάταγμα. Κατώρθωσαν ὅμως πάλιν οἱ ἐπιτήδειοι καὶ ἔμειναν, διότι ἐξηρέθησαν οἱ σπουδάζοντες ἐν Εὐρώπῃ καὶ αἱ σπουδάζουσαι ἐν Ἀρσακείῳ, δηλ. τὰ τέκνα τῶν τμηματαρχῶν, τῶν, τῶν... Κύριοι, πρόκειται νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον βεβαίως, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ φιμωθῇ ἡ συκοφαντία ἡ ἑκάστοτε ἐπιτιθεμένη κατὰ τῶν διαφόρων ὑπουργῶν. Ἀλλὰ εἶναι δύσκολον νὰ εἴπῃ τις τί πρέπει νὰ γείνῃ. Διὰ διαγωνισμοῦ πρέπει νὰ γίνωνται αἱ ὑποτροφίαι; ἀλλ’ ὁ διαγωνισμὸς θὰ γείνῃ ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, ἐνώπιον 5 ἢ 6 ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι πάντοτε οἱ αὐτοὶ ἢ θὰ ἀνήκωσιν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κλάσιν, καὶ πρῶτον θὰ φροντίσωσι διὰ τὸν ἑαυτόν των, τὸν συνάδελφόν των, τὸν θυρωρόν των, τὸν γείτονά των, ὥστε δὲν εἶναι εὔκολον τὸ πρᾶγμα· ἔπειτα ἡ ἐπιτροπὴ ἐδῶ θὰ ἐξετάζῃ ἢ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας; Ὁπωσδήποτε ὅμως πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος, ὄχι διότι πρέπει νὰ ἐμποδισθῇ ὁ Ὑπουργός, ἀλλὰ διὰ νὰ παύσουν τὰ φατριαστικὰ παράπονα. Δὲν πρέπει νὰ λέγητε διατί νὰ διορίσῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸν Πετραλιᾶν· μήπως δὲν εἶναι πολίτης ἕλλην αὐτός; Κύριοι, ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐνδέχεται νὰ διατυπώσω καὶ ἐγὼ μίαν γνώμην. Εἶπον, ὅτι ὁ νῦν ὁ Ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ μὴ κάμῃ οὐδένα ὑπότροφον ὅπως ἔκαμε καὶ ὁ κ. Σαράβας, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Σαράβας παρεβίασε τὸ καθῆκόν του, διότι ἐτύφλωσεν 179 παῖδας. Τὰ χρήματα ταῦτα λέγονται ἱερὰ, ἀλλ’ ἱερά εἰσιν οὐχὶ τὰ χρήματα, ἀλλ’ ἡ χρῆσις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Ταύτας τὰς ἐξηγήσεις εἶχον νὰ δώσω· εἰς δὲ τὴν συζήτησιν θέλω λάβει τὸν λόγον. Νομίζω ὅμως ὅτι πάρα πολὺ ἡ τάξις ἡμῶν τῶν βουλευτῶν δὲν πρέπει νὰ ἐξευτελίζηται, καὶ δὲν εἶναι οὐδ’ ἐθνικὸν συμφέρον. Μᾶς εἶπαν ἄλλοτε «ἐπὶ συναλλαγῇ ψηφίζετε». Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἔχωμεν κἄτι τί καλὸν, τοῦτο προῆλθεν ἀπὸ τὴν κλάσιν τῶν πολιτευομένων, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος ὀφείλει πολλὰ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐξευτελιζώμεθα. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω.

§118Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολὴν, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἐγένετο ἐπερώτησις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως περὶ τῶν ὑποτροφιῶν· ἡ ἐπερώτησις κατέληξεν εἰς πρότασιν νόμου. Αἱ ἐπερωτήσεις, ὅταν γίνωνται, πρέπει νὰ καταλήγωσιν εἰς συμπέρασμά τι, ἢ εἰς συμπέρασμα ἐπιδοκιμασίας τῆς Κυβερνήσεως, ἢ εἰς συμπέρασμα ἀποδοκιμασίας, ἢ εἰς πρότασιν νόμου. Ὁ εἰσαγαγὼν τὴν ἐπερώτησιν ἀξιότιμος Βουλευτὴς κ. Σαράβας κατέληξεν εἰς πρότασιν νόμου περὶ ὑποτροφιῶν· ἑπομένως πᾶσα ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μετὰ τὴν κατάθεσιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σαράβα, ἦτον ὅλως διόλου περιττὴ, ἦτον ἄσχετος, καὶ δὲν ἐχρησίμευσεν εἰμὴ εἰς τὸ νὰ καταναλώσῃ 2 ὥρας τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως. Ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ὑποτροφίας θέλουν συζητηθῆ ἐν ἐκτάσει, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σαράβα.

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα πρέπει νὰ τὰ συζητήσωμεν.

§120Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τότε προτείνατε ἀποδοκιμασίαν. Ὁ ἐπερωτήσας ἦτο κύριος νὰ δώσῃ εἰς τὴν πρότασίν του λύσιν τινά· σεῖς δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα.

§121ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν.

§122Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὴν ἔφερεν ὁ κ. Σαράβας, ἐσεῖς δὲ εἴπατε πολλὰ ἀνακατωμένα. (Ἱλαρότης.) Λοιπὸν, ἀφοῦ κατέθηκεν ὁ κ. Σαράβας πρότασιν, πᾶσα περαιτέρω συζήτησις εἶναι περιττή. Προτείνω διὰ τοῦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης προτείνει τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως μέχρις οὗ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς ὑποβληθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Σαράβα προτάσεως· ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη ἀπὸ 10;

§124ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§125ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζαΐμη θέλω ὁμιλήσει.

§126ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα, καὶ προτιμῶμαι.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον.

§128ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Κύριοι, ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀκροασθῆ μὲ προσοχὴν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δι’ ὀλίγων λέξεων θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὰς σκέψεις της. Τὸ σύστημα τοῦ νὰ καλύπτωμεν αἰωνίως τὴν πληγὴν ἅμα ἐμφανίζεται αὕτη, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ζαΐμη, πρέπει πλέον νὰ ἐκλείψῃ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ὑπεδείχθησαν ἀσχημίαι, τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ ἀναλύσωμεν. Θέλομεν φῶς, καὶ τὸ φῶς, κύριοι, πρέπει νὰ λάμπῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Λοιπὸν εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς· καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ σημειώσῃ μεταξὺ τῶν ὁμιλησόντων.

§129Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν καταδέχομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ προηγούμενος Βουλευτὴς ἐξέθηκεν, ἀλλὰ δὲν θεωρῶ δίκαιον οἱ νεαροὶ Βουλευταὶ νὰ ἐπιτίθηνται τόσον ἀποτόμως κατ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ἔχουν στάδιον μακρὸν καὶ ἔντιμον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ὑπέβαλον τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, συμμορφούμενος μὲ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ τὴν τάξιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὰς συζητήσεις. Ὅταν ὁ κ. Σαράβας ἀπηύθυνε τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, ἦτο κύριος νὰ δημιουργήσῃ τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ φθάσῃ. Ὁ κ. Σαράβας, εἶπον, κατέληξεν εἰς πρότασιν νόμου. Ἡ πρότασις νόμου δὲν ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ σήμερον· ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο καὶ περαιτέρω συζήτησις νὰ λάβῃ χώραν. Πᾶσα συζήτησις περὶ τῶν κληροδοτημάτων, ἢ περὶ τῆς χρήσεως, εἴτε περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ταῦτα πρέπει νὰ κανονισθῶσιν εἰς τὸ μέλλον, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἀφεύκτως κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν θέλει ἔλθει ἡ πρότασις εἰς συζήτησιν. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν διατί νὰ καταναλίσκῃ ἡ Βουλὴ τὸν καιρόν της, συζητοῦσα. Πᾶσα συζήτησις, ἅμα κατετέθη ἡ πρότασις, εἶναι ἄσκοπος καὶ ἀλυσιτελής. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔκαμον νὰ προτείνω τὴν ἀναβολήν. Δὲν συνείθισα νὰ καλύπτω πληγὰς· συνείθισα μάλιστα, ἐὰν ὑπάρχῃ πληγή τις σκεπασμένη, νὰ τὴν ἀποκαλύπτω, καὶ ὅταν ὁμιλοῦν τινες, πρέπει νὰ ἔχουν πολλὴν προσοχήν. Δὲν ἦλθον ἐδῶ, διὰ νὰ μᾶς διδάξωσι καὶ μᾶς ἐπιτιμῶσιν· ἦλθον ἐδῶ, διὰ νὰ συντελέσωσιν, ὅσον δύνανται διὰ τῶν γνώσεών των, εἰς τὸ καλόν.

§130ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύω λέξεις, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς προτάσεώς μου.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετραλιᾶς θὰ εἴπῃ δύω λέξεις.

§132ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι διωρίσθη ὁ υἱός μου ὑπότροφος εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, καὶ μὲ τοῦτο μὲ ἐπηρέασαν. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἐγὼ εἶμαι τώρα καὶ 40 ἔτη φίλος τοῦ Αὐγερινοῦ, ἀλλὰ δὲν τὸν ξεσυνερίζομαι, διότι εἶναι πολὺ νέος. Ἔπειτα ἡ οἰκογένεια τοῦ Πετραλιᾶ ἔχει πολλὰ δικαιώματα, καὶ ἴσως ἔχει περισσότερα ἀπὸ τὸν Κρεστενίτην.

§133ΣΑΡΑΒΑΣ. Βλέπω, ὅτι παρεξήγησίς τις, τῆς ὁποίας ἐγὼ ἔγεινα αἴτιος, ἔλαβε χώραν, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινάς. Ὅταν ἀνέπτυσσον τὴν ἐπερώτησίν μου, εἶπον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὴν ἐπερώτησίν μου δὲν τὴν ἔκαμον ἁπλῶς χάριν τῶν πληροφοριῶν, ἀλλ’ εἶχον σκοπὸν νὰ φθάσω εἰς ἓν συμπέρασμα μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐπειδὴ ὅμως ἦλθε σήμερον, ἀναγκαίως δὲν ἠδυνάμην παρὰ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξα, διότι δὲν ἐπεθύμουν νὰ φέρω ζήτημα πολιτικὸν σήμερον, διότι ὤφειλον, ὅπως ἡ ἀντιπολίτευσις παρεδέχθη, νὰ ἀποφύγω πᾶν τὸ ὁποῖον ἤθελε φέρει πολιτικὴν κρίσιν. Αὐτὸς ἦτον ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξα. Φρονῶ, ὅτι οὕτω δὲν ἐλαττοῦται διόλου ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων, ἂν δὲν προβῶμεν σήμερον εἰς ἀπόφασιν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον περὶ τῆς καταργήσεως· ἂν ἄλλοι τινὲς θέλουν νὰ προκαλέσωσι συμπεράσματα ἄλλα, εἶναι, κύριοι. ἐγὼ δὲν προκαλῶ, τοὐλάχιστον σήμερον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζετε λοιπὸν τὴν ἀναβολήν;

§135ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Πετραλιᾶς ὡμίλησε περὶ δικαιωμάτων. Δὲν ἀγαπῶ, κύριοι, νὰ περιαυτολογῶ· οἱ πάντες γνωρίζετε τὰ δικαιώματα τῶν οἰκογενειῶν ἐν γένει. Ὁ κ. Πετραλιᾶς, εἶναι ἀληθές, ἐδέχθη ὑποτροφίαν διὰ τὸν υἱόν του τὸν Ἰούλιον μῆνα. Διατί τὸν Ἰούλιον, καὶ ὄχι ἄλλον μῆνα, δηλ. κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, αὐτὸ δὲν ἀπόκειται εἰς ἐμὲ νὰ τὸ ἐξετάσω· δι’ αὐτὸ δὲ καὶ ἐσκανδαλίσθη. Ἀπαντῶν δὲ, ἐπιμένω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διορισθῇ οὔτε ὁ υἱός του, συμφώνως μὲ τὸν νόμον, οὔτε ἡ κόρη τοῦ Δροσοπούλου, ἥτις ἔχει περιουσίαν 300,000 δραχμῶν, οὔτε ὁ υἱὸς τοῦ Δαραλέξη κλπ. Λέγω δὲ εἰς τὸν κ. Πετραλιᾶν, ὅτι, ἂν ὁ πατήρ μου ἦτον ἀγωνιστής, τοῦτο πάντες γινώσκετε· ἴσως δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ἦτον ἐξ ἐκείνων, οἵτινες οὔτε βαθμοὺς ἔλαβον, οὔτε συντάξεις, οὔτε τὸν υἱόν του, οὔτε τὴν κόρην του ἐσπούδασε διὰ δημοσίων χρημάτων, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὀλίγων χρημάτων, ἅτινα ἀπέκτησεν ἐργαζόμενος. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸς ὁ βίος τοῦ πατρός μου, κρίνω ὅλως περιττὸν νὰ προσθέσω πλειότερα, ἀπαντῶν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πετραλιᾶς, ὅστις ἠθέλησε νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὸν πατέρα μου.

§136ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν ἐννοῶ τὸ παράπαν ν’ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὑπάρχει Βουλευτὴς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅστις δὲν καταδέχεται...

§137ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος.

§138ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. (Ἀπὸ τοῦ βήματος.)

§139ΤΙΝΕΣ. Πάλιν ἀπ’ ἀρχῆς.

§140ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὅταν λέγω, κύριοι, μίαν ἰδέαν, δύναμαι νὰ τὴν ἐπαναλαμβάνω οὐχὶ δίς, ἀλλὰ χιλιάκις, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὴν ἀκούσουν. Ἐννοῶ νὰ ἦμαι ἐντελῶς ὑπεύθυνος, καὶ δὲν διστάζω ἐνώπιον τῆς εὐθύνης. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ἐκ τοῦ στόματος ἑνὸς Βουλευτοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐξῆλθε μία λέξις, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ἐννοήσω βαθύτερον· ἡ λέξις ἐκείνη ἦτο, ὅτι δὲν καταδέχεται. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, κύριοι, ὅσοι ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ πατήσω αὐτὴν τὴν ὀφρῦν. Ἐπὶ δὲ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνασχολεῖ, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κύριον ζήτημα, μὲ συγχωρεῖ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Σαράβας, ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, ἦτον ἐπερώτησις, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἔννοιαν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Σαράβα εἶπε, δὲν θέλω νὰ γείνω ἀφορμὴ νέας ὑπουργικῆς κρίσεως· ἀλλὰ δὲν εἶναι συνεπής. Δὲν εἴμεθα, κύριοι, ἐδῶ, ἵνα, ὅπως ἡ γαλῆ, μεταχειριζώμεθα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν πατρίδα, καὶ οἵτινες πρέπει νὰ ἦναι ὑπερήφανοι διὰ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κρατοῦν. Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ, διὰ νὰ παίζωμεν ὅπως ἡ γαλῆ μὲ τὸν ποντικὸν, νὰ τὸν συντρίβωμεν, νὰ τὸν ἀτιμάζωμεν, νὰ τὸν ἐκφαυλίζωμεν, καὶ ἔπειτα νὰ τοῦ λέγωμεν: μεῖνε ἐκεῖ, διὰ νὰ ἔχω καιρὸν νὰ παίξω πάλιν μαζῆ σου. Ἂν δὲν ἦσθε εἰς καιρὸν νὰ γείνῃ νέα κρίσις, εἶσθε πάντοτε εἰς καιρὸν νὰ λέγητε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὡς θέλω ἀποδείξει κατόπιν, ἂν δὲν προχωρήσῃ ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαΐμη περὶ ἀναβολῆς, ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπολιτεύθη ὡς ἔδει κατὰ τὴν τοποθέτησιν τοῦ ἱεροῦ χρήματος τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων εἰς τὴν χρῆσιν τῶν ὑποτροφιῶν. Ὅσον δ’ ἀφορᾶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Ζαΐμης (ἵνα περιορισθῶ ἀκριβῶς εἰς τὸ παρεμπίπτον ζήτημα), ὅτι ὁ κ. Σαράβας ὑπέβαλε τὴν πρότασίν του μόνον ὅπως ἔχῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ καταθέσῃ ἓν νομοσχέδιον, λέγω πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ μὲ ἀκούσωσιν, ὅτι τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Σαράβα τὴν υἱοθετῶ ἐγὼ, ἐπὶ τῷ ἀποτελέσματι, -τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἶπον. Λοιπὸν, κύριοι, μὴ καλύπτωμεν πληγάς· ἂς ἀφήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐλευθέραν. Καὶ τί θέλει εἰπεῖ ὁ κόσμος, ὅταν ἡμεῖς μὲν πολλὰ ὡμιλήσαμεν, ἐκ τῆς τάξεως δὲ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν συμπολιτευομένων οὐδὲν ἠκούσαμεν εἰς ἀπολογίαν αὐτῶν; Νὰ κλείωνται αἱ συζητήσεις τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν στιγματίζομεν ἀπὸ τοῦ βήματος, τοῦτο τὸ νομίζομεν ἄνανδρον.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, δὲν ἀπήντησα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, διότι δὲν ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις εἰς ὕβρεις γενικὰς καὶ εἰς θεωρίας ἀορίστους. Ἦλθε τὸ ζήτημα τῶν ὑποτροφιῶν, ἐζήτησαν σημείωσιν αὐτῶν καὶ ἐπέκριναν τὸν διορισμὸν τῶν ὑποτροφιῶν διὰ γενικῶν καὶ ἀορίστων ἐπίσης φράσεων. Τὴν γενικὴν αὐτὴν θεωρίαν περιώρισεν ὁ κ. Κρεστενίτης εἰς 2 ἢ 3 ὀνόματα ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας· τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἀπόδειξις κακῆς χρήσεως τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον προωρίσθη διὰ τὰς ὑποτροφίας. Ἂν τῷ ὄντι ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ κάμωμεν πλήρη τὴν συζήτησιν αὐτὴν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα πολιτικὸν, εἴμεθα, κύριοι, ἕτοιμοι, ἑτοιμότατοι. Καὶ ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα νὰ καθήμεθα εἰς τὰς ἕδρας αὐτὰς ὑπὸ μομφὴν, καὶ περιφρονοῦμεν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι θὰ καθήσωμεν ἐνταῦθα μίαν ὥραν περιφρονημένοι. Ἂν θέλετε νὰ ἐξετάσητε τὴν διαγωγήν μας, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν, τὸ ζητοῦμεν μάλιστα· ἀλλὰ, κύριοι, νὰ ἔρχησθε μὲ γενικὰς θεωρίας νὰ ἐπαναλαμβάνητε ἀναποδείκτους μομφὰς καὶ νὰ νομίζητε, ὅτι τοῦτο κλονίζει τὴν θέσιν ἢ τὴν τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως, μοῦ φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἶναι ὄχι γελοῖον, ἀλλὰ κάτι τι περισσότερον. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα πλῆρες, καὶ τὸ ζητοῦμεν.

§142ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Μάλιστα....

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ μάλιστα τὸ λέγετε διὰ τὸν ἑαυτόν σας· ἀλλ’ εἶσθε μόνος, καὶ θὰ εἶσθε μόνος ἐνόσῳ ζῆτε. Δὲν προσέχω λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὴν μεμονωμένην γνώμην τοῦ κ. Οἰκονόμου, ἥτις οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίαν εἰς τὴν Βουλὴν· εἶναι ἡ γνώμη σας πεπλανημένη, διὰ τὴν ὁποίαν ἀδιαφορῶ. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ τώρα νὰ συζητήσωμεν πληρέστερα καὶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῶν ὑποτροφιῶν, ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ σᾶς ἀκολουθήσωμεν. Ἀλλὰ τὸν κ. Οἰκονόμου οὐχί.

§144ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Σαράβα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἐπιστραφῇ, καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν νὰ τελειώσουν τὰ 170 ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· λέγω τοῦτο, διότι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῶν ὑποτροφιῶν φωνάζομεν δύω χρόνους· πρέπει λοιπὸν ταχέως νὰ σκεφθῶμεν πῶς νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὴν τὴν πληγήν. Νὰ σταλῇ λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μὲ ὡρισμένην προθεσμίαν, καὶ ἅμα ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ τὴν ἔκθεσην τις, νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐντὸς 5 ἡμερῶν.

§145ΤΙΝΕΣ. Ἐντὸς 8.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν ἡ συζήτησις νὰ ἀρχίσῃ μετὰ 8 τὸ πολὺ ἡμέρας, διότι ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ διαστήματος ἐλπίζομεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἐνέργειαν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων.

§147Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰ 1865, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ 1870.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ δοθῇ προθεσμία 8 ἡμερῶν, καὶ, ἅμα παρουσιασθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§149ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δύο λέξεις περὶ ἑνὸς προσωπικοῦ. Ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως δὲν ἤμην παρὼν, κατόπιν δ’ ἔμαθον, ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν του, ὅτι εἰς μίαν πρότασιν, ἥτις ἐδημοσιεύθη σήμερον, περὶ καταργήσεως τῆς ἐγγείου φορολογίας, φαίνεται ὑπογεγραμμένος. Τὴν ἀπορίαν του δὲ ταύτην συνώδευσε καὶ μὲ πλαγίαν τινα αἰτίασιν κατ’ ἐμοῦ....

§150ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰπέτε τί ἔτρεξε, καὶ ἂν ἐγὼ τὴν εἶδον καὶ τὴν ἀνέγνωσα, καὶ τί μοῦ εἴπατε.

§151ΧΑΤΣΙΣΚΟΣ. Αἰτίασιν, ὅτι δῆθεν τὸν ἐξηπάτησα καὶ ὑπέκλεψα τὴν ὑπογραφήν του. Χθὲς, κύριοι, ὑπέγραψα τὴν δήλωσιν ταύτην, μοὶ εἶπε δὲ ὁ δώσας εἰς ἐμὲ αὐτὴν, ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος ζητεῖ καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπογράψῃ καὶ αὐτός· ἦλθον λοιπὸν καὶ τοῦ εἶπον: κ. Στεφανόπουλε, ἰδοὺ ἡ πρότασις τῶν Βουλευτῶν· τὴν ἔλαβε, καὶ τὴν ὑπέγραψε.

§152ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀνέγνωσα;

§153ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ διὰ τοῦτο, διότι ὁ κ. Στεφανόπουλος ὑπέγραψεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἐγγράφου; Ἠθέλησα νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν ταύτην, διὰ νὰ ἀποκρούσω μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν μομφὴν.....

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 6. μ. μ.