1879.07.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 6

Τῆς 10 Ἰουλίου 1879.

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 9 π. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ χθὲς ἐνώπιον τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως καὶ προσεφώνησεν Αὐτῷ ὡς ἑξῆς: Μεγαλειότατε! «Τὸ Προεδρεῖον τῆς εἰς ἔκτακτον Σύνοδον συγκληθείσης Βουλῆς λαμβάνει τὴν ὑψηλὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος ὅπως ἀναγγείλῃ Αὐτῇ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος καὶ καταθέσῃ τὰ σεβάσματά του, εὐχόμενον ἵνα ἡ Θεία Πρόνοια ἐπισκιάζῃ καὶ διαφυλάττῃ ἀείποτε τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα καὶ ἅπασαν τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Πατρίδος.» Ὁ δὲ Βασιλεὺς ἀντεφώνησεν ὡς ἑξῆς: «Εὐχαριστῶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς διὰ τὰς εὐχὰς ὑπὲρ Ἐμοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας Μου· εὔχομαι δὲ αἱ ἐργασίαι τῆς ἐκτάκτου ταύτης Συνόδου τῆς Βουλῆς ν’ ἀποβῶσιν ὠφέλιμοι εἰς τὰ μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα.» Μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος ἐκπληρῶ λυπηρὸν καθῆκον, γνωστοποιῶν ἐπισήμως εἰς αὐτὸ τὸν πρόωρον θάνατον τοῦ διαπρεποῦς Βουλευτοῦ Μεσολογγίου Ἐπαμινώνδα Δεληγεώργη· ἐπίσης γνωστοποιῶ εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς αὐτῆς λύπης μου τὸν θάνατον τῶν Βουλευτῶν Βάλτου Ι. Καραγιαννοπούλου, Χαλκίδος Γ. Θωμᾶ, καὶ Σάμης Καβαλλιεράτου. Ὁ ἐνταῦθα ἐμπορικὸς καὶ βιομηχανικὸς Σύλλογος ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἢ αἴτησιν περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος, ἄνευ τῆς ὁποίας, λέγει, σπουδαίως ἀπειλοῦνται τὰ οἰκονομικὰ τῆς κοινωνίας ἡμῶν συμφέροντα.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δρούγερ, μέλος τῶν ἐν Ὁλλανδίᾳ ὁμολογιούχων παλαιῶν δανείων τοῦ 1821 καὶ 1825, ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως πρὸς τακτοποίησιν τῶν δανείων ἐκείνων. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, αἱ ἀλλεπάλληλοι ψηφοφορίαι, αἱ λαβοῦσαι χώραν ἀπό τινων ἡμερῶν, ἀπέδειξαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου· Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ δὲν ἐννοεῖται, οὔτε νὰ ζήσῃ οὔτε νὰ βαδίσῃ δύναται ἄνευ πλειονοψηφίας καὶ πλειονοψηφίας δυναμένης τῷ ὄντι νὰ τὴν συνδράμῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός της· μένουσα Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἀπόδειξιν ταύτην εἰς τὰ πράγματα, ζημιοῖ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ βλάπτει τὴν ἰδίαν αὐτῆς ὑπόληψιν, διότι ζημιοῖ τὸν τόπον χωρὶς νὰ χρησιμεύῃ. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀφοῦ ὡς χθὲς ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων ἀνέμνησεν ἡμῖν μίαν περίστασιν λαβοῦσαν χώραν πρό τινων ἐτῶν, ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα χθὲς τὴν παραίτησίν μας· μένομεν δὲ εἰς τὰ πράγματα διευθύνοντες τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν μέχρις οὗ διορισθῶσιν οἱ διάδοχοί μας.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Βασιλέως ἐπὶ τῇ παραιτήσει αὐτῇ δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἑπομένως ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην δὲν δύναται ἁρμοδίως νὰ συζητήσῃ τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἐπιφυλασσόμεθα ἄρα νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς σκέψεις τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ διότι ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παραίτησίν του, ὅταν ἡ κρίσις αὕτη παρέλθῃ.

§6Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι πρὶν μᾶς γνωστοποιήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν παραίτησιν τοῦ Ὑπουργείου, ἐπελθοῦσαν ἕνεκεν τῶν τελευταίων ψηφοφοριῶν, ὤφειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Ὑπουργείου τὴν γενομένην κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς· νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ πρώτη ἀναγγελία, ἥτις ὤφειλε νὰ γίνῃ πρὸς τὸ Σῶμα, ἦτον ἡ ἀναγγελία τῆς συμπληρώσεως τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς· κατόπιν δὲ διεδόθη, ἐγὼ δὲν τὸ ἐπίστευσα, οὔτε εἶμαι ἁρμόδιος νὰ γνωρίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς παρῃτήθη, καὶ παρῃτήθη διότι συνεκλήθη ἡ Βουλή· ἀφοῦ λοιπὸν δὲν μᾶς ἐγνωστοποιήθη ἡ συμπλήρωσις τοῦ Ὑπουργείου, δὲν μᾶς ἐγνωστοποιήθη, καὶ ἦτον ἑπόμενον, καὶ ἂν παρῃτήθη ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς πρὶν ἢ συνέλθῃ ἡ Βουλή. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει, κατὰ τὰ ἔθιμα τὰ ὁποῖα ἐπεκράτησαν πάντοτε εἰς τὸ Κοινοβούλιον, νὰ γείνῃ πρῶτον ἡ ἀναγγελία τοῦ διορισμοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ δεύτερον νὰ γνωρίσωμεν ἂν ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς παρῃτήθη διότι συνήρχετο ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι παρών.

§8ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ὑπηρεσία, ἀφοῦ εἶναι παρῃτημένη ἡ Κυβέρνησις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὸν παρ’ αὐτῆς συνταχθέντα προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς ἐκτάκτου ταύτης συνόδου, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 256,210. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ;

§10ΤΙΝΕΣ. Νὰ συζητηθῇ τώρα.

§11ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς;

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§13ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως. Θὰ εἴπω δύω λέξεις κατὰ καθῆκον, καὶ διότι θέλω νὰ ἦμαι συνεπὴς πρὸς ὅσα καὶ διὰ τῆς δημοσιότητος ἄλλοτε ὑπεστήριξα καὶ διὰ τῆς ψήφου μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν Βουλευτῶν. Συνερχόμενοι εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, δὲν δύνανται οἱ Βουλευταὶ ἐρχόμενοι εἰς τὴν πρωτεύουσαν νὰ λάβωσιν εἰμὴ τὰ ἔξοδα τῆς ἐλεύσεως καὶ τῆς ἐπανόδου. Ταῦτα δύνανται νὰ ἦναι δραχμαὶ 1500, καὶ μάλιστα εἰς Σύνοδον ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ διαρκέσῃ εἰμὴ 15 ἡμέρας μόνον; Τὸ τοιοῦτον ἀφίνω εἰς τὴν ὑμετέραν συνείδησιν νὰ κρίνῃ καὶ ν’ ἀποφανθῇ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἥμισυ ποσὸν, τῶν 750 δραχμῶν, εἶναι λίαν ἐπαρκές· εἶναι δὲ λίαν ἐπαρκὲς μάλιστα εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἰδίως ἡ Κυβέρνησις, τὸ Ὑπουργεῖον, παρουσιάζει ὅτι εἶναι δύσκολοι, καὶ κατὰ τὰς ὁποίας ὀφείλομεν ὅλοι νὰ πράξωμεν θυσίας, τῶν δὲ θυσιῶν ὀφείλομεν νὰ δίδωμεν τὸ παράδειγμα ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἀνεύθυνοι· πρέπει πρὸ πάντων νὰ συλλογισθῶμεν ὅτι καὶ πολλοὶ τῶν Βουλευτῶν δὲν ἦλθον ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν των· ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὰς ἐπαρχίας των ἐννοῶ ὅτι δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔμενον διαρκῶς εἰς τὰς Ἀθήνας ποῖον ταξείδιον ἔκαμον; Ἐὰν ἦσαν τακτικαὶ περιστάσεις, ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀποζημίωσιν τῶν 1500 δραχμῶν, ἀλλ’ εἰς περιστάσεις τὰς ὁποίας σεῖς μᾶς χαρακτηρίζετε ἐκτάκτους, ὡς περιστάσεις θυσιῶν, νὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δαπανηθῶσι δι’ εἴκοσιν ἡμέρας 250,000 δραχμῶν, τὸ τοιοῦτον δὲν τὸ θεωρῶ ὀρθὸν, οὔτε συμβιβάζεται μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον; Λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ προϋπολογισμὸς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον.

§15ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔκαμα πρότασιν νέαν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Φιλήμων προτείνει νὰ περιορισθῇ ἡ ἀποζημίωσις.

§17ΦΙΛΗΜΩΝ. Δηλῶ δὲ ὅτι ἐγώ, ἐπειδὴ δὲν ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ οὐδὲν ἄλλο ταξείδιον ἔκαμα εἰμὴ ἐκ τῆς οἰκίας μου εἰς τὸ Βουλευτήριον, δὲν δικαιοῦμαι εἰς ἀποζημίωσιν.

§18ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ δηλῶ τὸ αὐτό· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Φιλήμωνα ὅτι καθὼς ἐκεῖνος εἶναι ὁ ἴδιος κριτὴς περὶ τῆς ἀποζημιώσεως ἥτις τῷ ὀφείλεται, τὸ ἴδιον δικαίωμα πρέπει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς συναδέλφους του ἂν πρέπῃ νὰ λάβουν ἀποζημίωσιν· ὀφείλομεν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τοὺς συναδέλφους ἐκείνους οἵτινες ἐγκατέλειψαν πολυμελεῖς οἰκογενείας καὶ τὰς ἐργασίας των διὰ νὰ ἔλθουν ἐνταῦθα, νὰ ἀφήσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσουν τὴν ἀποζημίωσίν των ὅπως τὴν ὥρισαν αἱ προηγούμεναι ἔκτακτοι Σύνοδοι τῆς Βουλῆς.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλο ἀντικείμενον δὲν ἔχομεν πρὸς συζήτησιν. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάσῃ αὔριον διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν.

§20ΤΙΝΕΣ. Τώρα νὰ ἀναγνωσθοῦν καὶ νὰ ἐπικυρωθοῦν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται διακοπὴ 10 λεπτῶν. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ μετὰ τὴν διακοπήν.

§22ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Τὸ ζήτημα, ὅπερ ὁ συνάδελφος κ. Φιλήμων ἔθεσε πρὸ ὀλίγου ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἄλλοτε εἰς ἄλλας Συνόδους ἐπροτάθη. Νομίζω, ὅτι κακῶς ἐτέθη ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ κακῶς τίθεται συνήθως, ὁσάκις συνέρχεται ἡ Βουλὴ, καὶ συζητεῖται ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀπρεπὲς νὰ τίθεται, διότι τείνει νὰ καταστρέψῃ τὰς ἐλευθερίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε, καὶ νὰ καθιερώσῃ, ὅτι μόνον οἱ πλούσιοι δύνανται νὰ πολιτεύωνται καὶ νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ὁμιλῶ, διότι δὲν ἐκφράζονται καλῶς· ἐγὼ λοιπὸν λέγω, ὅτι τοιαύτη πρότασις τείνει ἀκριβῶς εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς ἰσοπολιτείας, τὴν ὁποίαν καθιέρωσαν καὶ τὰ δύο Συντάγματα καὶ ὅλοι οἱ νόμοι μας· διότι ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐγένετο κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλήμωνος, ὅτι ἀποζημίωσις δὲν πρέπει νὰ δίδεται· ἠθέλομεν ἔχει βουλευτὰς ῥακενδύτας, ἐπαίτας, ἐξευτελιζομένους ἐνώπιον καὶ τῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ κόσμου ὅλου· ἠθέλομεν ἔχει βουλευτὰς πλουσίους, οἱ ὁποῖοι ὅλους μας ἤθελον περιφρονεῖ, οἱ ὁποῖοι ἤθελον εἶσθαι ὡς οἱ δημόσιοι ἐκεῖνοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι δωροῦσι τὰς ἀντιμισθίας αὐτῶν· ἂν δὲ τὸ κράτος δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ἔχῃ δημοσίους ὑπαλλήλους μὴ πληρονομένους, βεβαίως δὲν θέλει νὰ ἔχῃ ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ πλούτου των νὰ δύνανται νὰ παραιτῶνται τῆς ἀντιμισθίας αὐτῶν· διὰ τοῦτο, καί τοι παραιτηθεὶς τῆς ἀντιμισθίας μου, ἐδήλωσα, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Φιλήμονος· διότι θεωρῶ, ὅτι εἶναι κατὰ τῆς ἰσοπολιτείας, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐλευθερία, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀξιοπρέπεια ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἐὰν ἡ γλίσχρος ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία ἑκάστοτε ἀπονέμεται, δὲν ἀπονεμηθῇ ἐκ νέου· ἀφίνω δὲ ἕκαστον τῶν κ. βουλευτῶν κριτὴν τῆς ἰδίας ἀξιοπρεπείας.

§25ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου, κύριος Ῥάλλης, ἔφερε τὸ ζήτημα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν τὸ ἔφερον· δὲν ὑπεστήριξα ἀπολύτως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν· δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου ζητήματος· ἐπρόκειτο ἁπλῶς ζήτημα εἰδικὸν κατὰ τὰς ἐνεστώσας περιστάσεις, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀπέκρουσα τὴν ἀποζημίωσιν ἀπολύτως, ἀλλ’ ἐζήτησα τὸν περιορισμὸν αὐτῆς εἰς 750 δραχμάς. Εἰς τὰς σκέψεις μου ταύτας δὲν ὡδηγήθην ὑπὸ πνεύματος προσβολῆς κατὰ τῆς Βουλῆς, διότι γνωρίζετε εἰς ποίαν θέσιν, κύριοι συνάδελφοι, θέτω τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, διότι τὸ μέλλον τοῦ τόπου εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θὰ προέλθῃ οὐχὶ ἄλλοθεν ἢ ἐκ τοῦ Σώματος τούτου, καὶ παλαίσας ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς ἀντιπροσωπείας, δὲν ἤθελον σήμερον γίνει ὄργανον τοῦ ἐξευτελισμοῦ αὐτῆς· ἠθέλησα νὰ ἀναβιβάσω κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, διότι εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις τῶν ἐθνῶν ἀναβιβάζονται αἱ δημόσιαι θέσεις, ὅταν αὐταὶ προΐστανται τῶν θυσιῶν καὶ πρῶται δίδουν τὸ πρὸς ταύτας παράδειγμα. Ὑπέμνησα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι εἴμεθα ἀνεύθυνοι, ἀλλ’ ἔχομεν ἠθικὴν εὐθύνην, καὶ ἡ ἠθικὴ αὕτη εὐθύνη εἶναι πολὺ βαρυτέρα τῆς νομικῆς· ἐνθυμήθητε τοὺς ἄνδρας τοῦ ἀγῶνος, οἱ ὁποῖοι συνήρχοντο καὶ ἐκ τοῦ πτωχοῦ ταμείου των συνεισέφερον. Σήμερον μᾶς λέγουν, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἑκατομμύρια, ὅτι πρέπει νὰ δείξωμεν αὐταπάρνησιν· τῆς αὐταπαρνήσεως αὐτῆς ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς πρῶτοι τὸ παράδειγμα. Συλλογίσθητε δὲ ὁποία θὰ ἦναι ἡ ἠθικὴ δύναμις τῆς Βουλῆς, ἐὰν δώσῃ αὐτὴ τὸ παράδειγμα. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν πνεῦμα προσωποληψίας, οὔτε ἔθεσα τὸ ζήτημα ὅπως ὁ κύριος Ῥάλλης εἶπε, ζήτημα γενικὸν, ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν πρέπει νὰ λαμβάνουν οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν· πολὺ δὲ ἧττον θεωρῶ ἀπρεπῆ τοιαύτην συζήτησιν ὡς τὴν ἐχαρακτήρισε, διότι δὲν εἶναι ἀπρεπὴς ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ ἀνυψώσῃ τὸ Σῶμα.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Φιλήμων ἐγνώριζεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ πρότασίς του παρ’ οὐδενὸς, μήτε ὑπ’ ἐμοῦ τοὐλάχιστον, ὁ ὁποῖος χάριν τοῦ κ. Φιλήμονος ἐδέησε νὰ παραιτηθῶ τῆς ἀποζημιώσεώς μου, καὶ αὐτὸ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του· σκοπὸν λοιπὸν εἶχε τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ Σώματος.

§27ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐξ ὅσων εἶπον οὐδεμία προσβολὴ ὑπάρχει κατὰ τῆς Βουλῆς.

§28Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δυστυχῶς ὁσάκις παρουσιάζεται ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν, γίνεται κάποιος λόγος· καὶ αὐτὸς ὁ λόγος γίνεται πάντοτε πρὸς ζημίαν τῆς ὑπολήψεως τῆς Βουλῆς· οἱ ἰσχυριζόμενοι τὸ ἐναντίον δὲν ἔχουν ποσῶς δίκαιον· δὲν γνωρίζω κανὲν ἐπάγγελμα νὰ ἀνταμείβηται ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς βουλευτάς· ἢ πλέον εὐτελὴς ἀμοιβὴ διὰ τοὺς κόπους, τὰς θυσίας, τὰ ἔξοδα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλεται ὁ βουλευτὴς εἶναι αὐτὴ ἡ ἀμοιβή· πρὸς τοῖς ἄλλοις θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω εἴς τινας τῶν κ. βουλευτῶν, ὅτι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραιτηθῶσι τῆς ἀμοιβῆς, τὴν ὁποίαν ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ, διότι τοῦτο προσβάλλει πάντοτε τὴν φιλοτιμίαν τῶν ἄλλων· ὅστις δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀμοιβῆς δύναται νὰ τὴν λάβῃ καὶ νὰ τὴν μεταχειρισθῇ, ὅπως θέλει ἀλλαχοῦ· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ λέγῃ ἐπιδεικτικῶς, διότι τοῦτο προσβάλλει τοὺς συναδέλφους του· ἡ ἁβροφροσύνη τοὐλάχιστον ἀπαιτεῖ νὰ μὴ γίνεται τοῦτο ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει· αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἤθελον νὰ κάμω· τὰς κάμνω δὲ τόσῳ μᾶλλον καθόσον ἀνέγνωσα, ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Βουλὴν, τὴν δημοκρατικὴν, δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν ἕκαστος τῶν βουλευτῶν πληρώνεται, καὶ πληρόνεται ὑποχρεωτικῶς· οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμήν.

§29ΖΑΪΜΗΣ. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν.

§30Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπίσης ὡς ἀκούω καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἰς δύω δημοκρατουμένας χώρας ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ θὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Ἠπόρουν διατὶ συνήλθομεν, καὶ ὡς φαίνεται συνήλθομεν διὰ νὰ θεατρισθῶμεν· ναὶ, ἀλλὰ τὸ ἐξαγόμενον ποῖον εἶναι; «οἴκοι τὰ μιλήσια καὶ ἐπιχώρια καὶ μὴ ἐν τῷ μέρῳ.» Θεατρίζομεν τὴν Βουλὴν καὶ ἀπαιτοῦμεν ἀπὸ αὐτὴν νὰ δώσῃ δύναμιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πότε; Ὅταν γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη πιέζῃ τὸν βουλευτήν.

§32ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐδανείσθη διὰ νὰ ταξειδεύσῃ.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται δὲ περὶ θυσιῶν, ὅταν οὐδεὶς ἐκ τῶν πλουσιωτέρων προσφέρῃ οὐδὲ ὀβολόν. Ἐπὶ τέλους τίς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος εἰς τὸν τόπον τοῦτον; Ἡ Βουλὴ· οἱ βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ προπολεμήσουν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν νήστεις. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸν ἑαυτόν μου· τίς ἡ ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία σου δὲν ἀξίζει. 1500 δραχ. ἀλλὰ 750, διατί; Ἐὰν μείνετε εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου μήτε αἱ 750 δὲν πρέπουν. Ἠξεύρετε τί εἶπεν εἰς ἐμὲ ὁ πατὴρ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κυρίου Κανάρη; Εἶμαι ναύαρχος, εἶμαι Ὑπουργὸς, δὲν διστάζω νὰ βάλω τὸ χέρι μου νὰ λάβω ὅ,τι μοῦ ἀνήκει. Ἀπαιτεῖς ἀπὸ ἐμὲ ὑπηρεσίας μεγάλας καὶ ἔρχεσαι νὰ μὲ ἐξευτελίσης; Νομίζω ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δὲν δύνανται νὰ προσφέρουν μεγαλειτέραν ἐκδούλευσιν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Πῶς ζητεῖς νὰ προπολεμήσω ἐγὼ ἀφοῦ μὲ ἐξευτελίζεις, μὲ παραβάλλεις μὲ ἀνδράποδον; Ἄφετε λοιπὸν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πτέρυγα τὰς ἀρκούσας δυνάμεις νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἡ Κυβέρνησις κατισχύσῃ, ἀφήσατε καὶ εἰς ἐκείνην τὴν πτέρυγα ἀρκοῦσαν δύναμιν διὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ νέαν. Ὁ τυχὼν ἄνθρωπος, ὅταν θέλῃ νὰ ὑβρίσῃ τὴν Ἑλλάδα, ὑβρίζει ἀνωνύμως τὴν Βουλὴν καὶ μᾶς ἀποκαλεῖ συνάθροισμα ἀνδραπόδων, ὅτι ἐπέσαμεν ὡς λῃσταὶ νὰ καταφάγωμεν τὸν δημόσιον πλοῦτον. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φιλήμονος εἶναι ἄτοπος, διότι ἐνδέχεται πολλοὶ ἐξ ἡμῶν νὰ μὴ ἔχουν ἀνάγκην τῆς ἀμοιβῆς, ἐνδέχεται ἄλλοι νὰ ἔχουν ἀνάγκην. Τὸ καλλίτερον θὰ ἦτο, νομίζω, νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§34ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι ἴδιον ἁβροφροσύνης τὸ ὑβρίζειν τοὺς συναδέλφους· ἀλλ’ ἐγὼ ἐστήριξα τὴν ἀποποίησίν μου εἰς τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἀμοιβὴ δι’ ἐμὲ δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ Σύνταγμα· δὲν ἠρνήθην τὴν ἀποζημίωσιν πρὸς τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας· ἑπομένως βλέπετε ὅτι ἠθέλησαν νὰ διαστρέψουν τὸ ζήτημα· ἄτοπον δὲν ἐπρότεινα, ἄτοπα εἶναι ἐκεῖνα περὶ τὰ ὁποῖα ἐντὸς ὀλίγου θὰ γείνῃ λόγος.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Κ. Φιλήμων ἀποτεινόμενος πρὸς φίλους του εἶπεν, ὅτι αὔριον θὰ καθαρισθοῦν οἱ λογαριασμοί· παρακαλῶ νὰ τοὺς καθαρίσῃ ἀπὸ τοῦδε, διότι ὁ Κ. Πετιμεζᾶς καὶ ἐγὼ, οἱ ὁποῖοι ὡμιλήσαμεν κατὰ τῆς γνώμης του, δὲν εἴμεθα ὑπουργοὶ, εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι· (Θόρυβος).

§36ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε παρὰ τοῦ Κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς τὴν λυπηρὰν εἴδησιν τοῦ θανάτου τινῶν ἐκ τῶν συναδέλφων μας. Μεταξὺ δὲ αὐτῶν ἀνέφερεν καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀειμνήστου Ἐπαμ. Δεληγεώργη τοῦ διακεκριμένου πολιτικοῦ ἀνδρὸς, τῆς ἀηδόνος τοῦ βήματος τούτου. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀνταποκρίνομαι εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν κατὰ τὸν θάνατον τοῦ διακεκριμένου τούτου πολιτικοῦ εὑρεθέντων ἐν Ἀθήναις συναδέλφων ἀνακοινῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τότε πάντες οἱ ἐν Ἀθήναις εὑρεθέντες συνήλθομεν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ πιστεύοντες ἀδιστάκτως, ὅτι ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὴν θέλησιν ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος, ἀπεφασίσαμεν ὅπως ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ὡς Πρόεδρος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐκφράσῃ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς τὴν λύπην αὐτῆς διὰ τὸν ἄωρον θάνατον τοῦ ἁγνοῦ πατριώτου. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἀνταπεκρίθημεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἤδη, ὅτε ἡ Βουλὴ κατηρτίσθη ἐν σώματι καὶ εὑρίσκεται παροῦσα, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκφράσῃ ὡς Σῶμα πλέον τὴν λύπην αὐτῆς ἐν τῷ προώρῳ θανάτῳ τοῦ ἁγνοῦ πατριώτου καὶ ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὸν Πρόεδρον νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἔκφρασιν ταύτην εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀποθανόντος.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ Κ. Παπαζαφειροπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἕτερον ἀντικείμενον δὲν ἔχομεν. Θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ὅταν παρέλθῃ ἡ ὑπουργικὴ κρίσις. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 Π. Μ.