1878.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56

Τῆς 5 Δεκεμβρίου 1878

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 2 Μ. Μ. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐκ Δίβρης τῆς Ἠπείρου προσφύγων ἐν Κερκύρᾳ ἐξαιτοῦνται παρὰ τῆς Βουλῆς ἵνα λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν ὡς πολλὰ πασχόντων. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐν Κερκύρᾳ προσφύγων βλαχοποιμένων ἐξαιτοῦνται παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν, ἀποκαθιστῶσα αὐτοὺς εἰς κατάλληλον μέρος διὰ τῆς χορηγίας τῶν πρὸς τοῦτο μέσων.

§2ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Αἱ ἀναφοραὶ αὗται εἶναι πράγματι ἄξιαι τῆς συστάσεως τῆς Βουλῆς, εἶναι ὑπογεγραμμέναι ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν οἰκογενειῶν τῶν προσφύγων ἐκείνων, οἵτινες ἠναγκάσθησαν νὰ καταφύγωσι εἰς Κέρκυραν ἕνεκα τῶν παθημάτων αὐτῶν καὶ ζητοῦν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ τοῖς δοθῇ ἡ ἀπαιτουμένη βοήθεια διὰ τὰς ἀνάγκας των, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ τοῖς δοθῇ καὶ κατάλληλον μέρος διαμονῆς; λέγοντες ὅτι θὰ ἀναγκασθῶσιν οὕτω νὰ παρακολουθῶσιν αὐτοὺς καὶ ἄλλοι. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πρόνοιαν περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν ἐν Κερκύρᾳ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ ὑπὲρ αὐτῶν ὅ,τι πρέπει. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ἀντικείμενον τοῦτο ἀπόκειται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ πράξῃ ὅ,τι δύναται ὑπὲρ αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὰς ἀναφορὰς ταύτας εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὸ νὰ σταλοῦν αἱ ἀναφοραὶ αὗται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ συστάσεως.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὴν συλλογὴν καὶ μεταφορὰν τῶν ἐντύπων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ τυπογραφεῖον τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας, ἐξωδεύθησαν 700 δραχμαί. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ ὥστε νὰ σημειωθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἔφορος εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε δοθῆ πίστωσις 3000 δραχ. διὰ τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰ περιοδικὰ συγγράμματα ζητεῖ ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ 300 δραχμάς· ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΦΙΛΗΜΩΝ. Γνωρίζετε ὁποίας σημασίας εἶναι καὶ διὰ τὴν ἱστορίαν ἐν γένει, ἰδίως διὰ τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τὸ ὄρος τοῦ Ἄθω. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι βιβλιοθῆκαι πλεῖσται ὅσαι, περιέχουσαι κειμήλια ἱστορικά. Πολλαὶ ἀποστολαὶ ἔγειναν κατὰ καιροὺς ἀπὸ διάφορα ἔθνη πρὸς ἐξερεύνησιν τοῦ Ἁγίου ὄρους· ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους οὐδεμία ἐγένετο μέχρι τοῦδε τοιαύτη ἔρευνα. Εὐτυχῶς ὁ ὑφηγητὴς τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ κ. Σπυρίδων Π. Λάμπρος, διακριθεὶς διὰ τὰς μελέτας του ἐπὶ τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ διαπρέπων ἐπὶ τοῖς δημοσιεύμασιν αὑτοῦ προτίθεται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἅγιον ὄρος, ὅπως προβῇ εἰς ἐρεύνας τῶν ἐν αὐτῷ βιβλιοθηκῶν. Ἀναφέρων τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν ζητεῖ ἁπλῶς τὴν ἠθικὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς. «Θὰ θεωρήσω ἐμαυτὸν εὐτυχῆ,» λέγει ἐν τῇ ἀναφορᾷ του, «ἂν περιβαλλόμενος ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ εἰδικοῦ αὐτῆς κύρους δυνηθῶ νὰ ἐξερευνήσω διὰ τὴν ἐθνικὴν ἱστορίαν καὶ τὴν κλασικὴν φιλολογίαν τὰ πολύτιμα χειρόγραφα τοῦ ἁγίου ὄρους, ἀφοῦ πρότερον ἤδη ἐπὶ διετίαν ἠδυνήθην νὰ μελετήσω ἐπὶ τῷ αὐτῷ σκοπῷ ἰδίαις δαπάναις ὑπὲρ τὰς 20 βιβλιοθήκας καὶ ἀρχεῖα τῆς Ἰταλίας, Γαλλίας, Ἀγγλίας, Γερμανίας, Βελγίου καὶ Ὁλλανδίας». Δὲν ζητεῖ λοιπόν, ὡς βλέπετε, οὐδεμίαν χρηματικὴν συνδρομὴν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἡ Βουλὴ νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ἔργον αὐτοῦ καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως παράσχῃ αὐτῷ πᾶσαν τὴν ἠθικὴν αὐτῆς συνδρομὴν εἰς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου του.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις καὶ εἰς τοῦτο.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§14ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἀνατύπωσιν τοῦ Νόμου περὶ πτωχεύσεως, συνέβησάν τινα τυπογραφικὰ λάθη, δηλονότι τὸ ἄρθρον 534 ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν λέξιν «πιστωταὶ», ἔχει τὴν λέξιν «δανεισταὶ», τὸ ἄρθρον 546 ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν λέξιν «ἐν τῷ πίνακι», ἔχει «ἐν τῷ βιβλίῳ» καὶ τὸ ἄρθρον 615 εἰς τὴν § 2 ἀντὶ νὰ ἀναφέρῃ «ἐκ τοῦ πίνακος», ἔχει «ἐκ τοῦ βιβλίου». Φρονῶ ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ νὰ διορθωθῇ ὁ νόμος.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ διορθωθῇ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι κείμενον νόμου, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καμμία διόρθωσις· ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, τὰ προτεινόμενα ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γραφῶσιν εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά, καὶ ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν τούτων νὰ προστεθῇ εἰς τὸν Νόμον.

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἦναι λάθη τυπογραφικά, ἠμποροῦμεν νὰ τὰ διορθώσωμεν· δὲν εἶναι καμμία δυσκολία.

§18ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κατὰ λάθος ἔγειναν αὐτὰ εἰς τὴν ἀντιγραφήν· νὰ σημειωθῇ λοιπὸν εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτὴ ἡ διόρθωσις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει λοιπὸν ὁ κ. Κασβίκης, ποῖα δηλ. εἶναι τὰ λάθη· τὸ ἄρθρον 534 ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν λέξιν «πιστωταὶ», ἔχει τὴν λέξιν «δανεισταὶ», τὸ ἄρθρον 546 ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν λέξιν «ἐν τῷ πίνακι», ἔχει «ἐν τῷ βιβλίῳ» καὶ τὸ ἄρθρον 615 εἰς τὴν § 2 ἀντὶ νὰ ἀναφέρῃ «ἐκ τοῦ πίνακος» ἔχει «ἐκ τοῦ βιβλίου». Λοιπὸν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ διόρθωσις;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§21ΤΙΝΕΣ. Πρέπει νὰ ἀνατυπωθῇ ὁ νόμος διορθωμένος.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον τοῦ νόμου ἐψηφίσθη καθ’ ἣν στιγμὴν ἐτελείωσεν ἡ ψήφισις τῶν ἄρθρων τῶν καθ’ ἕκαστα. Ἄλλη ἀνατύπωσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ πλέον.

§23ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγὼ καὶ δύω ἕτεροι συνάδελφοί μου εἰσάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κανονίζον τὸν τρόπον, δι’ οὗ δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς ἐνέργειαν οἱ διὰ τοῦ τελευταίου νόμου τεθέντες εἰς ἀποστρατείαν ἀξιωματικοί.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἓν ἔγγραφον τοῦ κ. Κορωναίου εἰς τὸ προεδρεῖον, κ. πρόεδρε;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν ἐπιστολὴν ἔλαβον, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέγνωσα ἀκόμη. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοὶ ἐδόθη ἀπὸ τὸν κ. Βαλέτταν ἐσφραγισμένη.

§27ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, διάφοροι ἐμποροπλοίαρχοι μοὶ ἀπηύθυναν παράπονα κατὰ τοῦ ὑποπροξένου Βραΐλας, καὶ ταῦτα τὰ δικαιολογοῦσιν οὐχὶ διὰ λόγων, ἀλλὰ δι’ ἐγγράφων· παραπονοῦνται ὅτι ὁ ὑποπρόξενος οὗτος εἰσπράττει ἀπὸ κάθε πλοῖον 2½ ἢ 3½ φράγκα δῆθεν ὡς δικαίωμα λιμενάρχου, ἐν ᾧ οὔτε λιμενάρχης εἶναι διωρισμένος, οὔτε ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ὑποπρόξενος νὰ κάμῃ τοῦτο.

§28ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι;

§29ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω.— Δεύτερον, εἰσπράττει τὰ ναυτιλιακὰ τέλη ἐναντίον τοῦ νόμου εἰς δραχμὰς 10 νέας, ἐν ᾧ εἰς πλοῖα μέχρι 300 τόνων εἶναι δραχμαὶ δέκα· καὶ τρίτον εἰσπράττει παρανόμως ναυτιλιακὰ τέλη εἰς πλοῖα, τὰ ὁποῖα ὑπερβαίνουν τοὺς 300 τόνους ἐναντίον τοῦ νόμου. Τὸ περίεργον μάλιστα εἶναι ὅτι ὁ ὑποπρόξενος οὗτος εἰσπράττει, ἀλλ’ ἐκδίδει διπλότυπα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν φαίνεται τὸ τέλος τὸ ὁποῖον εἰσπράττει τὸ παράνομον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ στείλῃ παραστάσεις εἰς τὸν ὑποπρόξενον τοῦτον διὰ τὰς παρανομίας ταύτας, διὰ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ καθῆκόν του.

§30Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν εἰσπράττῃ τις παρανόμως δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ εἰσπράττῃ, ἢ εἰσπράττει περισσότερα παρ’ ὅ,τι δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ, πράττει πρᾶξιν ἀξιόποινον, τιμωρουμένην ἀπὸ τὸν Ποινικὸν Νόμον. Μέχρι τοῦδε δὲν μοὶ ἐγένετο καμμία κατηγορία. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Σπετσῶν, θέλω ἐνεργήσει τὰ δέοντα.

§31ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Δύω νομοσχέδια ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ μὲν περὶ προκαταβολῶν, τὸ δὲ περὶ ἀνατροπῆς. Ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τόσα σπουδαιότερα ἀντικείμενα, προτείνω νὰ ἀπαλειφθῶσιν ἀπὸ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ζητεῖ νὰ γείνῃ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τῶν νόμων περὶ συνοικισμοῦ ἐν Ταβέρνῃ τῆς Ἠλείας καὶ ἐπὶ ἄλλων συνοικισθησομένων οἰκογενειῶν.

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ ὡς ἄνω νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τοῦ διὰ τοῦ νόμου ΞΗʹ. ἐπιβαλλομένου δημοτικοῦ ἐν Αἰγίῳ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ὑπὸ τῆς τελωνιακῆς ἀρχῆς κτλ.).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας ταχυδρομικῆς συμβάσεως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἔχομεν ἐπίσης εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας.

§36Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Παρακαλῶ πρὸ τούτου, κ. πρόεδρε, ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ μίαν μικρὰν πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 164 τοῦ προξενικοῦ νόμου,» τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πετράκης καὶ Καραϊσκάκης.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ αὐτὸ, καὶ κατόπιν ἓν ἄλλο νομοσχέδιον περὶ προβοβασμοῦ τοῦ ἐν Χανίοις τῆς Κρήτης Προξενείου εἰς Γενικόν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ τὰ δύω ταῦτα νομοσχέδια. Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ περὶ λῃστείας νομοσχέδιον).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων· εἶναι δευτέρα ἀνάγνωσις.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφ’ οὗ, κ. Πρόεδρε, μετεβάλομεν τὴν σειράν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα σύμφωνοι νὰ συζητήσωμεν ὅλα τὰ νομοσχέδια εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον λέγετε, ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, καὶ θὰ τὴν κάμω ἐγώ· καὶ τότε θὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θὰ ἀναγνωσθοῦν ὅλα ἐκεῖνα, εἰς ὅσα δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἐρχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. (Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον).

§42ΔΟΥΜΑΣ. Ἐνῷ συνήθως ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως, νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμότερον ν’ ἀρχίσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως, ἵνα ἔχητε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ μελετήσητε καὶ μορφώσητε τὴν πεποίθησίν σας, ἥτις πιθανὸν νὰ ἦναι διάφορος ἐκείνης, ἣν μέχρι τῆς ὥρας ταύτης ἔχετε. Ἤμην σύμφωνος καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ μάλιστα κατὰ τὸ θέρος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἰργάσθην μετ’ ἄλλων ἐπίσης ἐνδιαφερομένων προσώπων· κατόπιν ὅμως, ὅταν εἶδον ὅτι ἀπεφασίσθη ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὰ δάνεια τοῦ 1824 καὶ 1825 ἐπιβαρύνοντα τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 2.200,000 καὶ ἐπέκεινα διὰ πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων αὐτῶν, ὅταν εἶδον τὰ ἐλλείμματα τὰ ὁποῖα ἔχομεν διὰ τὸ 1878 καὶ 1879, ἤρχισα νὰ διστάζω, ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 5,000,000, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἐπίσης διὰ τόκους καὶ χρεώλυτρα τοῦ δανείου αὐτοῦ. Ἐπείσθην, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ δανείου αὐτοῦ διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἐπιβαρυνόμεθα ἤδη μὲ τὸν τόκον τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, ἐπίσης μὲ τοὺς τόκους τῶν ἐντόκων γραμματίων ἤτοι 400,000 δραχμῶν, ὡσαύτως δὲ καὶ μὲ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ 1879. Νομίζω, κύριοι, προτιμότερον, ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν παραμονὴν τῆς λύσεως σπουδαίου ζητήματος τοιούτου, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἐνδιαφέρει τὴν Ἑλλάδα, νομίζω προτιμότερον νὰ περιμείνωμεν τὴν λύσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, διότι τότε θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν, ὅπως διαπραγματευθῶμεν τὸ δάνειον ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους· ἐκτὸς δὲ τούτου θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίσωμεν τί πρέπει νὰ κάμωμεν, τί εἶναι προτιμότερον, ἡ διὰ δανείου διὰ μιᾶς ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἢ ἡ βαθμηδὸν ἄρσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐν Εὐρώπῃ εὑρίσκονται πολλὰ κράτη ἔχοντα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· αὐτὰ δὲν σπεύδουσι, διότι σκέπτονται ἢ ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι καὶ φοβοῦνται μήπως ἐπανέλθουν πάλιν εἰς αὐτὴν τὴν κυκλοφορίαν ἢ διότι ἔχοντα πολλὰς ὑποχρεώσεις, αἵτινες τὰς ἐπιβαρύνουσι, ἀναγνωρίζουσι, ὅτι διὰ μιᾶς διὰ δανείων δὲν δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο, διότι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς νέα βάρη. Προτιμῶσι λοιπὸν τὰ κράτη ταῦτα νὰ μένωσιν ὑπὸ τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, μέχρις ὅτου παρουσιασθῇ κατάλληλος πρὸς τοῦτο εὐκαιρία· προσπαθοῦσι μόνον νὰ μὴ χειροτερεύσωσι τὴν θέσιν των διὰ νέων ἐκδόσεων. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἐπίσης συνέβη τὸ ἴδιον· ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς μεγάλας οἰκονομικὰς δυσχερείας καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα, ὅταν δὲ ἐτελείωσε ὁ ἐμφύλιος πόλεμος κατὰ τὸ 1865 καὶ ἀπεφάσισε νὰ παύσῃ τὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος, ἀπεδέχθη τὴν βαθμιαίαν παῦσιν, ἀπέσυρε δηλ. κατ’ ἔτος ἓν ποσὸν καὶ οὕτω ἐντὸς 14 ἐτῶν, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος 1879 παύει ὁριστικῶς ἡ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἐπειδὴ λοιπὸν καὶ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς δύσκολον οἰκονομικὴν θέσιν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ δανείου, διότι ἐπιβαρυνόμεθα ἤδη μὲ τόκους βαρεῖς τῶν ἄλλων δανείων. Διὰ τοῦτο πείθομαι εἰς τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις μὲ τὰ ὑπάρχοντα μέσα δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ· δὲν πρέπει νὰ σπεύσῃ, διότι, ἐὰν τὸ πολιτικὸν ζήτημα λυθῇ ταχέως, θὰ ἦναι εἰς θέσιν ἢ νὰ ἐπιτύχῃ καλλιτέρους ὅρους ἢ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἰδέαν τῆς βαθμιαίας ἐξοφλήσεως, ἣν καὶ προτιμῶ. Ἐὰν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ πολιτικὸν ζήτημα δὲν θὰ ἦναι λελυμένον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πάλιν θὰ ἤμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν ἐὰν δὲν ψηφίσωμεν τὸ δάνειον, διότι δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 ἐπιβεβαρυμένον μὲ τὰ 5,000,000 δραχ. ἡ δὲ Κυβέρνησις θὰ ἦναι, ὡς εἶπον, ἐλευθέρα νὰ λάβῃ τὸ μέτρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον ἐγκρίνει ὡς ὠφελιμώτατον, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ προτεινόμενον εἶναι τοιοῦτον, διότι δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ τόπος μὲ φόρους 5,000,000 δραχ. ἀφοῦ ἤδη ἐπεβαρύνθη μὲ φόρους 25,000,000 δραχμὰς πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 25 καὶ μὲ τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν ἐντόκων γραμματίων καὶ τοῦ δανείου, ὅπερ θὰ κάμωμεν διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879. Βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τρομάζει τὸ ἐμπόριον δὲν εἶναι ἡ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλ’ ἡ ἰδέα ὅτι ὄχι μόνον φροντὶς δὲν γίνεται πρὸς ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν μέτρον πρὸς περιορισμὸν λαμβάνεται· ὅταν ὅμως ἴδωσιν ὅτι λαμβάνομεν τὸ μέτρον τῆς βαθμιαίας ἐλαττώσεως, βεβαιωθῆτε ὅτι ἡ πίστις θὰ ἀναγεννηθῇ βαθμηδὸν καὶ ταχέως. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα θὰ λυθῇ ταχέως καὶ αἰσίως, τότε ἡ θέσις μας εἶναι λίαν εὔκολος· διότι αἱ ἀνάγκαι θὰ ᾖναι ὀλιγώτεραι σπουδαῖαι ἀνάγκαι τοῦ τόπου μας σήμερον εἶναι ἡ ἀγορὰ σίτου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἡ ἀγορὰ ζώων· ἔχοντες δὲ τὰς νέας ἐπαρχίας δὲν θὰ ἀποστέλλωμεν χρυσὸν διὰ τὴν ἀγορὰν σίτου καὶ ζώων, συνεπῶς ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ μετάλλου θὰ ᾖναι πολὺ περιωρισμένη καὶ ἡ ὑπερτίμησις αὐτοῦ κατὰ συνέπειαν θὰ ᾖναι ἀσήμαντος, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ζήτησις μεγάλη· ἡ δὲ Κυβέρνησις θὰ ᾖναι εἰς θέσιν, τότε γνωρίζουσα τὰ εἰσοδήματα τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, νὰ ὁρίσῃ ποῖον ποσὸν πρέπει νὰ δίδωμεν κατ’ ἔτος εἰς τὰς Τραπέζας διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ χρέους πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω νὰ μὴ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· εἶναι ἴσως τολμηρὸν νὰ ἀντεπεξέλθω σήμερον κατὰ τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπιμένει εἰς τὸ δάνειον αὐτὸ καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς ἐπιμένει εἰς τὸ δάνειον αὐτὸ, ἀλλ’ εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω εἶναι ἡ συμφερωτέρα. Σκεφθῆτε καὶ μελετήσατε τὴν ἰδέαν μου μέχρι τῆς γʹ. ἀναγνώσεως καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ βαρύνωμεν ὑπερμέτρως τὸν τόπον. Συλλογισθῆτε ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὰ 5 ἑκατομμύρια αὐτὰ καὶ ἂν τὸ ζήτημα τὸ Ἑλληνικὸν δὲν λυθῇ σισίως κατὰ τὸ 1879, διότι ὅλα εἶναι πιθανὰ, συλλογίσθητε εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους ψηφίζοντες αὐτὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα εἶναι δυσχερέστατα, διότι τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ 1879, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 20,000,000, ἅπερ θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν διὰ δανείων, καὶ οὕτω θὰ πληρόνωμεν τόκους δανείων διὰ δανείων. Ἐνῷ, ἂν παραδεχθῆτε τὴν ἰδέαν μου, εἰς τὴν ἰδίαν περίστασιν θὰ ἔχωμεν τὸ βάρος τῆς πληρωμῆς τῶν 2 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ δάνεια τῶν 1824 καὶ 1825, περιπλέον δὲ θὰ δεχθῶμεν εἰδικὸν φόρον τακτικὸν, τὸν ὁποῖον νὰ προορίσωμεν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους πρὸς τὰς Τραπέζας πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὄχι 5 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ μόνον 2 ἑκατομμυρίων. Φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ ἔθνος τὴν φορολογίαν αὐτὴν, ἂν καὶ βαρεῖαν, δύναται νὰ δεχθῇ· ἀλλὰ τὰ 9 ἑκατομμύρια μὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὸ ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰς δυνάμεις του, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀπατώμεθα, ὅτι οἱ ἄλλοι θὰ μᾶς πιστεύσουν, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὰ βάρη ταῦτα. Περὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν νέων ἐπαρχιῶν δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν, διότι δὲν τὰς γνωρίζομεν· οἱ φόροι, οὓς πληρόνουσιν, εἶναι φόροι ἁρπαγῆς καὶ ἄδικοι· θὰ χρειασθῇ δὲ αἱ ἐπαρχίαι αὐταὶ ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη νὰ φορολογηθοῦν λίαν ἐλαφρῶς, ὥστε διὰ τρία ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν μέγα εἰσόδημα· ἐν τούτοις ἡ ἠθικὴ σημασία τῆς προσαρτήσεως τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων θὰ ᾖναι μεγάλη δι’ ἡμᾶς καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὸ δάνειον ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους· ἀλλὰ καὶ τότε ἐπιμένω νὰ μὴ κάμωμεν δάνειον, ἀλλὰ δι’ ὡρισμένων πόρων νὰ ἐξοφλήσωμεν πρὸς τὰς Τραπέζας τὸ χρέος ἡμῶν καὶ νὰ ἄρωμεν οὕτω βαθμηδὸν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ὑπάρχουσα θὰ ἦναι ἀνεπαίσθητος, διότι δὲν θὰ ἐξέρχηται ἐκ τοῦ τόπου χρῆμα εἰς μεγάλα ποσὰ καὶ βαθμιαία ἐλάττωσις τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων θὰ ἐπαναφέρωσι τὴν πίστιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου αὐτὰς καὶ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Δούμα εἰσὶ βεβαίως πολὺ σπουδαῖαι, καὶ ἂν πραγματικῶς ἠδυνάμην νὰ συμφωνήσω ὡς πρὸς τὰ δύω οὐσιώδη ζητήματα τῆς θεωρίας αὐτοῦ ἤθελον παραδεχθῆ τὴν γνώμην του. Ἀλλὰ μοὶ γεννῶνται οἱ ἑξῆς δισταγμοὶ καὶ ἀμφιβολίαι. Ὁ κ. Δούμας παραδέχεται τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θέλει εἶσθαι ἐπαισθητὴ εἰς τὸν τόπον, ἅμα ληφθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς κατ’ ὀλίγον ἄρσεώς της, καὶ ἔφερε παραδείγματα ἄλλων ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα εὑρισκόμενα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν δὲν σπεύδουσι νὰ ἄρωσι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τῷ ἀντιτάξω ὅτι τὰ κράτη ἐκεῖνα, ἐν οἷς ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, δὲν ἔχουν μεγάλην δυσαναλογίαν μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, μάλιστα τὰ περισσότερα ἐξ αὐτῶν ἔχουσι πλειοτέραν ἐξαγωγὴν παρὰ εἰσαγωγὴν, ἐν ἄλλοις δὲ ὑπάρχει ἰσοῤῥοπία ἢ μικρὰ διαφορὰ μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς· ἀλλ’ εἰς ἔθνος, ὡς τὸ Ἑλληνικὸν, ἔνθα ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι μεγάλη καὶ ἡ ἐξαγωγὴ ἐλαχίστη, καὶ ἑπομένως ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομίσματος εὑρίσκεται εἰς μεγίστην δυσαναλογίαν πρὸς τὴν ἐξαγωγὴν, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι φοβερά· ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, ὅτι διὰ τῆς προσλήψεως τῶν ἐπαρχιῶν θέλει ἐλαττωθῆ ἡ εἰσαγωγὴ, νομίζω ὅτι δὲν θὰ φέρῃ τὸ μέγα αὐτὸ ἀποτέλεσμα, διότι ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψιν μόνον τὴν εἰσαγωγὴν τὴν τελωνιακὴν, ἀφίνω κατὰ μέρος τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προσφέρωσιν αἱ προσαρτηθησόμεναι ἐπαρχίαι, θέλετε ἰδεῖ ὅτι κατὰ τὰς τελωνιακὰς καταστάσεις εἰσάγονται κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 100 ἑκατομμύρια, διότι ὅταν αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις εἶναι 10 ἕως 12 ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι ἀμφιβολία ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπέρχεται, εἶναι τοὐλάχιστον 100 ἑκατομμύρια. Τόπος λοιπὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ ἐξάγῃ νόμισμα εἰς τόσο μέγα ποσὸν, καὶ ὁ ὁποῖος εἰσάγει ἐλάχιστον ποσὸν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν αἰσθανθῇ τὸν κλονισμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐὰν παραταθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπὶ μακρὸν χρόνον; Εἶναι μία ἀμφιβολία, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δὲν δύναμαι ἢ νὰ σταματήσω μὲ ὅλας τὰς ἄλλας συνεπείας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ψήφισις τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου. Ὁ δεύτερος λόγος τοῦ κ. Δούμα, ὅτι μετὰ τὴν αἰσίαν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος λύσιν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ συνομολογήσωμεν ὑπὸ ἐπωφελεστέρους ὅρους δάνειον, ἐπίσης ἔχω δισταγμοὺς, διότι φρονῶ ὅτι ἡ προσάρτησις τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν θέλει μᾶς προσθέσει νέα βάρη.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Ποῖα βάρη; Τί ἐννοεῖτε;

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Περιμείνατε· μὴ βιάζεσθε. Δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ βάρος νὰ τὰς ὀργανίσωμεν; δὲν θὰ ἔχωμεν δαπάνας δι’ αὐτὰς τὰς ἐπαρχίας; Αὐτὸ ἐννοῶ. Δὲν θὰ ἐκτεθῶμεν εἰς νέα βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ συνομολογήσωμεν χάριν αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν; Λοιπὸν δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν καλλιτέραν ἀφ’ ὅ,τι εἴμεθα σήμερον, ἀλλ’ ἡ θέσις μας ἡ οἰκονομικὴ θὰ ἦναι δυσκολωτέρα καὶ τότε δυσκολώτερον θὰ εὕρωμεν δάνειον ὑπὸ καλλητέρους ὅρους· ἑπομένως δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τόσον μεγάλη διαφορὰ, ὥστε ν’ ἀποφασίσωμεν ἀπέναντι αὐτῆς τῆς προσδοκίας νὰ ἐγκαταλείψωμεν ἕν μέσον διεξόδου, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐπαρουσιάσθη, καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὸν τόπον ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Μίαν παρατήρησιν ἀκόμη ἔχω νὰ προσθέσω καὶ νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ἐκτίμησιν ἐκείνων, οἵτινες θέλουσιν ἐκτιμήσει καὶ τὴν ἑδικήν μου γνώμην καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Δούμα· ἂν ὑποθέσετε, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴν ἐπέλθῃ ταχέως ἡ λύσις τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, τότε βεβαίως ὁ τόπος θέλει εὑρεθῆ εἰς ὅλως διόλου ἐκτάκτους περιστάσεις, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἡ θέσις μας καὶ τὰ οἰκονομικά μας θέλουσιν εἶσθαι ἐντελῶς ἔκτακτα· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ κανονίσωμεν ἀπὸ τοῦδε ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν ποίαν ἔκβασιν θέλουσι λάβει.

§46ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὰ λεχθέντα, κύριοι, ὑπὸ τοῦ κ. Δούμα, παρὰ μικρὸν μὲ ἔπεισαν· τῷ ὄντι εἰς πολλὰ κράτη ὑπάρχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ἡ βαθμιαία ἐλάττωσις τοῦ χαρτονομίσματος εἶναι προτιμοτέρα· εἶναι ὀρθὸν ἐπίσης ὅτι μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι τὰ χρήματα εὐθηνότερα· ἕως ἐδῶ πηγαίνει καλὰ, ἀλλὰ δὲν ἀπήντησεν, ἂν καὶ τὸ οἰκονομικὸν μέρος ὀρθῶς τὸ ἐπραγματεύθη, δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν πολιτικὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δάνειον αὐτὸ, καὶ δι’ αὐτὸ ἀναγκάζομαι νὰ καταψηφίσω τὴν γνώμην του· τὸ δάνειον αὐτὸ δὲν εἶναι μόνον ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι καὶ ἀπόθεμα χρηματικὸν ἐν ἀνάγκῃ· διότι ἐὰν πληρώσωμεν εἰς τὰς τραπέζας τὰ χρέη, ἔχομεν κατόπιν τὴν δυνατότητα, οὕτως εἰπεῖν, νὰ καταφύγωμεν πάλιν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ νὰ πληρώσωμεν μίαν ἀνάγκην ἐθνικήν· αὐτὸ τὸ μέρος δὲν τὸ ἐξέτασεν ὁ κ. Δούμας, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην αὐτοῦ· αὐτὸ τὸ μέρος τὸ θεωρῶ πολὺ σπουδαιότερον ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα· τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ἀποῤῥοφῶσιν ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα· ἴσα, ἴσα διότι ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἀνάγκας νὰ εὕρωμεν χρήματα, εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὸ δάνειον αὐτὸ καὶ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης τοῦ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν πάλιν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ θεραπεύσωμεν οὕτω ἀνάγκην ἐνδεχομένην.

§47ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡμεῖς ἠκούσαμεν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Δούμα, ὡς καὶ τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Ῥικάκη καὶ Ῥοντήρη. Εὐχαριστοῦμεν πολὺ τοὺς κυρίους αὐτοὺς, διότι ἤδη κατὰ τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν ὑπέβαλον τὰς σπουδαίας αὐτῶν παρατηρήσεις, διότι μᾶς δίδουν ὅλην τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην μεμελετημένην ἐπ’ αὐτῶν κατὰ τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν.

§48ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 παρατηρεῖτε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ ἀναδεχόμενοι νὰ κάμουν δάνειον νὰ πραγματοποιήσουν ὁλόκληρον τὸ ἐξ ἑξήκοντα ἑκατομμυρίων δάνειον, ἀλλὰ μόνον τὸ ἥμισυ, καὶ ἡ μὲν Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ περιμένῃ αὐτοὺς ἐπὶ ὅλους ἓξ μῆνας, αὐτοὶ δὲ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πραγματοποιήσουν εἰμὴ τὸ ἥμισυ· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τοῦ ὅλου θὰ λάβωσιν 1,5% προμήθειαν, παρέπεται ὅτι ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὑποχρεοῦνται νὰ πραγματοποιήσωσι, θὰ λάβωσι 3%, ἐπειδὴ τὸ δάνειον συνομολογηθήσεται εἰς τὰ 73%, θέλομεν ἐν συνόλῳ λάβει τὸ ποσὸν τῶν 21 ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ τούτου κεφαλαίου ἡ προμήθεια ὑπερβαίνει τὰ 4½%. Ἐρωτῶ δὲ ἐκτὸς τούτων ὑμᾶς, Κύριοι, διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 21 ἑκατομμυρίων τούτων θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν;

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι εἰς τὰ καθέκαστα.

§50ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὰ καθέκαστα ἀποτελοῦσι τὸ ὅλον καὶ πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ συνεννοηθῶμεν· κατὰ τὴν σύμβασιν ὑποχρεωτικὸν καὶ πραγματικὸν δάνειον εἶναι μόνον τὸ ἥμισυ πρὸς 73 καὶ μὲ προμήθειαν 3% δηλ. μόνον 21,000,000, μόνον δὲ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν οἱ ἀναδεχθησόμενοι τὸ δάνειον εὕρουν κέρδη τότε θὰ πραγματοποιήσουν καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ. Καὶ νομίζετε, ὅτι θὰ τρέξουν ἀμέσως κατόπιν τῆς γνωστῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως νὰ ζητήσωσι καὶ τὸ δεύτερον ἥμισυ πρὸς 75% χωρὶς οὐδεμίαν προμήθειαν, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἥμισυ ἐπραγματοποιήθη πρὸς 73 καὶ μὲ μεγίστην προμήθειαν; Τινὲς ἔχουσι τὴν ἰδέαν ὅτι ἂν ἔλθῃ τὸ χρηματικὸν αὐτὸ καὶ λάβῃ ἡ Τράπεζα τὸ εἰς μέταλλον ὀφειλόμενον αὐτῇ ποσόν, θέλει συγκατατεθῆ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ σκέπτεται τόσον ἐλαφρῶς ἡ Τράπεζα, διότι αἱ συνέπειαι τούτου κατανοοῦνται· ὅλος ὁ κόσμος ἀμέσως θέλει ζητήσει νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτιά του καὶ προβλέπων προσεχῆ νέαν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἕκαστος θὰ προτιμᾷ ὅ,τι ἂν ἔχῃ νὰ τὸ ἔχῃ εἰς μεταλλικόν, καὶ δι’ αὐτὰς ἀκόμη τὰς καθημερινὰς συναλλαγὰς μὴ γνωρίζων τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ὥστε βεβαίως δὲν θέλει ζητήσει τὴν καταστροφήν της ἡ Τράπεζα, καὶ ἑπομένως καίτοι συνομολογοῦντες δάνειον δὲν θέλομεν ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ψηφίζονται τὸ 1, 2 καὶ 3 ἄρθρον).

§52ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ πρὸ μικροῦ διενεμήθη τὸ ἔντυπον περιέχον τὰς τροπολογίας τοῦ ἐκ Παρνασσίδος βουλευτοῦ, διὰ τοῦτο ἐπιφυλασσόμεθα εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν νὰ φέρωμεν τὰς παρατηρήσεις μας. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν καὶ τὸ περὶ ἐθνικῶν καὶ κοινωνικῶν λειβαδίων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχει τροπολογία, ἡ ἑξῆς, (ἀναγινώσκεται).

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἀποδεχόμεθα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη νομοσχέδια εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν, σχέσιν ἔχοντα μὲ τοὺς προϋπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν καὶ κατόπιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 32,000 ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ 1878 καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 2500 ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1878). Ἔχομεν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ Κεντρικοῦ ταμείου. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.

§57ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ζητεῖ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 3.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόδειξις, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἶναι, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐργάζονται 2 γραμματεῖς ταμείων πρόσθετοι, ὧν στερεῖται ἡ ἄλλη ὑπηρεσία· ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη προσθέτου προσωπικοῦ, ἡ δὲ παρατήρησις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα καὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ἀπαλείψεως τοῦ 3 ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 καὶ 11, καθὼς καὶ τὸ σύνολον). (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν πρὸς δήλωσιν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν). Ὑπάρχει ἐνταῦθα τροπολογία, ἡ ὁποία σημειοῦται ὡς βʹ. ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ νομοσχέδια τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν. (Τὸ περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Παρισίοις διεθνοῦς ταχυδρομικῆς συμβάσεως. Τὸ περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 7ου τοῦ νόμου περὶ θητείας τῶν τηλεγραφοφυλάκων. Τὸ περὶ προσωπικοῦ τῶν ταχυδρομείων).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη νομοσχέδια τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ περιθάλψεως τῶν παραιτουμένων Ἐπισκόπων. Περὶ προσωπικοῦ τοῦ ἐν Ἀθήναις Ἀστεροσκοπείου).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως ὑπαλλήλων τινῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§63ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 1.

§64ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου προτείνω νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς· «ὁμοίως δὲ καὶ δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς διοριζόμενος βοηθὸς μέχρι τοῦ βαθμοῦ γραφέως ά. τάξεως» ἵνα ἐξισωθῇ καὶ ὁ ὑπάλληλος οὗτος μὲ τοὺς βοηθοὺς τῶν ἄλλων ὑπουργείων.

§65ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν μοὶ ἐγένετο παρατήρησις ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· σήμερον μοὶ ἀνακοινώθη τοῦτο· δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμωνος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως τὸ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐν Ἀθήναις Ἀστυκλινικῆς. Περὶ ἐφόρων τῶν ἀρχαιοτήτων. Περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν τελῶν χαρτοσήμου τῶν ὁμολογιῶν καὶ λοιπῶν ἐγγράφων τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας).

§67ΣΕΡΒΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἀνέγνωσε ὅλα τὰ νομοσχέδια, νὰ ἀναγνώσῃ καὶ τὸ περὶ διανομῆς τῆς περιουσίας τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος.

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς περιουσίας τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§69ΡΟΥΦΟΣ. Ὑπάρχει νομοσχέδιον κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν πιστεύω νὰ γίνῃ ἀντίῤῥησις, τὸ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κ. Ἀντζολίνου, Ζώτου καὶ Μπουτούρη· παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος προτείνει νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου δι’ ἧς ἀποκαθίστανται εἰς τὰ πολιτικά των δικαιώματα οἱ κ. Ζῶτος κλ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ συζητήσωμεν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ μείνῃ.

§73ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχομεν ἕν μικρὸν νομοσχέδιον σπουδαῖον περὶ ἰδιωτικῆς κατηγορίας ἐπὶ πταισμάτων (θόρυβος)

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1879.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὅπως φέρω εἰς σχέσιν τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ 1879 νομοσχέδιον μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι τὸ μὲν πρῶτον προσδιορίζει τὴν δύναμιν εἰς 18,862, τὸ δὲ δεύτερον κανονίζει τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 19,091, καὶ πρέπει νὰ γίνῃ διόρθωσις διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν σχετικῶν νόμων.

§76ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἡ διαφορὰ ἐπέρχεται, διότι τὸ μὲν νομοσχέδιον συνετάχθη παρὰ τοῦ κ. Σαπουντζάκη καὶ Κουμουνδούρου, κατόπιν ὅμως προσετέθησαν 2 πυροβολαρχίαι.

§77ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τοῦ περὶ δυνάμεως, διότι ἂν δὲν γίνωσι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι θὰ αὐξήσῃ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ.

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι ὁρίζεται ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ εἰς 19,091 συμφώνως μὲ τὸν....

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε προδικάζομεν τὸν ἀριθμὸν ἐὰν ὁρίσωμεν ὅτι θὰ εἶναι εἰς 19 χιλιάδες ἀντὶ 18 χιλιάδες καί τινας ἑκατοστίας. Πρέπει λοιπὸν πρῶτον ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ καὶ κατόπιν...

§80ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προταχθῇ τὸ περὶ ὀργανισμοῦ.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ τελειώσῃ αὐτὸ, νὰ γίνῃ τὸ περὶ λαχείου.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ἐν ἀρχῇ καὶ ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον. Ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐν ἀρχῇ, διότι εἶναι νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἐψηφίζομεν ἀπὸ τοῦ 1879 τὸν πάγιον νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· οὐδένα δὲ δύναμαι νὰ διαγνώσω λόγον, δικαιολογοῦντα τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀντὶ παγίου νόμου προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος νόμον προσωρινόν. Γινώσκω, ὅτι ἐῤῥέθη ὡς λόγος, ὅτι ψηφισθέντος νόμου περὶ στρατολογίας καὶ τοῦ νόμου ἐκείνου μὴ ἐφαρμοζομένου ἢ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1880, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ πάγιον ἀπὸ ἐποχῆς προγενεστέρας. Ἀλλ’ ἡ σκέψις αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθή, διότι κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ὁ περὶ στρατολογίας ψηφισθεὶς ἐκεῖνος νόμος. Ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ὁρίζει κατὰ τίνα τρόπον θέλουσι στρατολογηθῆ οἱ ἄνδρες, δι’ ὧν θὰ πληρωθῶσιν αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ· ἐὰν δὲ θέλωσι στρατολογηθῆ κατὰ τὸν τρόπον, ὃν ὁρίζει ὁ παρ’ ἡμῶν ἐσχάτως ψηφισθεὶς νόμος, ἢ ἐὰν θέλωσι στρατολογηθῆ κατὰ τὸν τρόπον, ὃν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον τὸ πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθὲν ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου, τοῦτο οὐδὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὀφείλουσι νὰ μορφωθῶσι τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ διαταχθῶσι τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς παιδεύσεως αὐτοῦ. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ 1879, ὁ στρατὸς θέλει συμπληρωθῆ ὑπὸ κληρωτῶν καὶ ὑπὸ ἐθελοντῶν· κατὰ δὲ τὸ ἄλλο σύστημα, τὸ τοῦ ψηφισθέντος παρ’ ἡμῶν νόμου περὶ στρατολογίας, θέλουσι πληρωθῆ αἱ τάξεις μόνον διὰ κληρωτῶν, οἱ δὲ κληρωτοὶ θέλουσιν ὑποβάλλεσθαι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην διὰ τρόπου διαφέροντος τοῦ νῦν ἐν ἰσχύϊ· ἀλλὰ ταῦτα κατὰ τί δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὸν νόμον, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ συζητήσωμεν, τουτέστι τὸν νόμον περὶ καθορισμοῦ τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ; Βεβαίως κατ’ οὐδέν. Δὲν εἶναι δὲ ἀδιάφορον τὸ ζήτημα ἂν ψηφίζωμεν νόμον προσωρινὸν ἢ νόμον διαρκῆ, πάγιον. Ἐὰν ψηφίσωμεν νόμον προσωρινὸν καὶ κατόπιν ψηφίσωμεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 νόμον πάγιον, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, ἐὰν ὁ νόμος οὗτος περιέχῃ μεταβολὰς—καὶ βεβαίως θὰ περιέχῃ, διότι διὰ τοῦτο προτείνεται ἤδη προσωρινὸς νόμος—αἱ μεταβολαὶ αὗται περὶ τῆς κατηγορίας τῶν ἀξιωματικῶν, ὅσαι μὲν ἀφορῶσιν εἰς προβιβασμὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ὅσαι δὲ ἀφορῶσιν εἰς ἐλαττώσεις θέσεων νὰ μὴ δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀφοῦ οἱ προβιβασμοὶ οἵτινες θέλουσι γείνει δυνάμει τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ διὰ τὸ 1879, θέλουσιν εἶσθαι διαρκεῖς, καίτοι αἱ θέσεις καθιεροῦνται ὡς προσωριναί. Ἡ Βουλὴ ἵνα προέλθῃ εἰς ψήφισιν νόμου ἐπιτρέποντος εἰς τὴν Κυβέρνησιν προβιβασμοὺς πολυαρίθμους, πρέπει νὰ ἠξεύρῃ ὅτι καὶ αἱ θέσεις θὰ ὦσι διαρκεῖς ὅπως καὶ οἱ προβιβασμοί. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ὀλίγων, ἀλλὰ περὶ 500 ἕως 600 προβιβασμῶν.

§86ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι τοσοῦτοι.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λέγει, ὅτι δὲν εἶναι τοσοῦτος ὁ ἀριθμός. Ἀλλ’ ἰδοὺ ἡ σημείωσις· 320 ἔσονται οἱ προβιβασμοὶ τοῦ πεζικοῦ, 1 τοῦ ἱππικοῦ, 32 τοῦ πυροβολικοῦ, 12 τοῦ μηχανικοῦ, 52 ἰατροὶ, 24 φαρμακοποιοί, 3 κτηνίατροι, 4 τῆς οἰκονομίας, 18 τῆς χωροφυλακῆς, 19 τῶν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ 50 εἰς τὰς γενικὰς, νομίζω, θέσεις. Ἀνέφερα τὸν ἀριθμὸν τοῦτον οὐχὶ ἵνα ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν προβιβασμοὺς, διότι φρονῶ τοὐναντίον ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὦμεν συνεπεῖς. Ὅτε εἴπομεν, συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις, ὅτι θέλομεν νὰ ἔχωμεν στρατὸν 19,000, ἔπρεπε νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι τοιαύτη ἀπαίτησις ἐπάγεται τὴν ἀνάγκην προβιβασμῶν. Ἂν θὰ ἦναι οὗτοι πλειότεροι ἢ ὀλιγώτεροι, ἂν ὁ ὀργανισμὸς πρέπῃ νὰ καταρτισθῇ μᾶλλον ἢ ἔλασσον πολυτελὴς, τοῦτο δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον· προβιβασμοὺς ὅμως πάντοτε θὰ ἔχωμεν πολυαρίθμους, οὐ μόνον διότι πρόκειται περὶ συγκροτήσεως στρατοῦ ἐκ 19,000, ἀνδρῶν, ἀλλὰ διότι θέλομεν ὁ στρατὸς νὰ ἦναι ὠργανισμένος οὕτως, ὥστε νὰ δύνηται ἐν καιρῷ ἀνάγκης νὰ συμπληρῶται, κατὰ τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ 19 εἰς 35 χιλιάδας ἀνδρῶν. Ἐὰν τοῦτο θέλωμεν, πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν προβιβασμοὺς, ἀλλ’ ἐὰν θὰ ἔχωμεν προβιβασμοὺς πολλοὺς καὶ τοσούτους, ὅσους ἡ Κυβέρνησις προτείνει, νομίζω τοὐλάχιστον, ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶμεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν πλειοτέρους. Ὅπως δὲ παρετήρησα πρὸ ὀλίγου, βεβαίως θὰ ἔχωμεν πλειοτέρους, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς ἦναι προσωρινός, διότι ἡ μετάβασις ἀπὸ τοῦ προσωρινοῦ εἰς τὸν πάγιον καὶ ἐὰν ὁ πάγιος δὲν περιέχῃ ἐν συνόλῳ πλείονας ἀξιωματικούς, θέλει φέρει ὅμως τὴν ἀνάγκην προβιβασμῶν, δι’ ὃν εἶπον λόγον, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἐνῷ αἱ αὐξήσεις θέλουσι πραγματοποιηθῆ....

§88ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρῶτον δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς καὶ ἔπειτα δὲν ἔχετε κανένα φόβον, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸν τὸν ἀριθμόν......

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ μοὶ τὸ εἴπητε, διότι τοῦτ’ αὐτὸ θὰ ἰσχυρισθῶ καὶ ἐγώ. — Ἀρκούντως σπουδαῖοι μοὶ φαίνονται οἱ λόγοι οὗτοι, ἵνα ὑπαγορεύσωσι τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλὰ ὑπάρχει λόγος ἄλλος σπουδαιότερος, δι’ ὃν δὲν παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, ὅτι πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς κατάστασιν ὁμαλὴν καὶ συντεταγμένην, διότι, νομίζω, οὐδὲν ὑπάρχει σήμερον τὸ δικαιολογοῦν τὴν προσωρινότητα, ἐφ’ ὅσον δὲ διατελοῦμεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς προσωρινότητος, οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίζωμεν ἀγαθὸν ἐκ τῶν μεγάλων θυσιῶν, ἃς ὑφιστάμεθα ἵν’ ἀποκτήσωμεν στρατὸν πολυάριθμον. Ὅτε ἡ ἀντιπολίτευσις εἶπεν, ὅτι συμφωνεῖ μετὰ τῆς συμπολιτεύσεως, ὅπως ὁ στρατὸς ἐν εἰρήνῃ ἔχῃ δύναμιν 18 ἕως 19 χιλιάδων ἀνδρῶν, δὲν ἐνόει προσωρινὸν στρατὸν, ὅστις κατ’ οὐδὲν ἐπαυξάνει τὰς στρατικὰς δυνάμεις τοῦ ἔθους· ἐνόει δύναμιν, ἥτις ν’ ἀποτελῇ τὴν κρηπῖδα τῆς ἰσχύος τοῦ ἔθνους καὶ ἥτις νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὸ ἔθνος νὰ παρίσταται ὡς παράγων ἐν τῇ κρίσει τῶν τῆς Ἀνατολῆς. Διὰ προσωρινῶν στρατιωτικῶν μέτρων δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τοιαύτην δύναμιν. Τὰ προσωρινὰ μέτρα εἴδομεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μορφώσωσι στρατὸν, καὶ ὅτι, ὅτε ἐπέστη ἡ ὥρα ἐνεργείας, εὑρέθημεν εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ μὴ ἐνεργήσωμεν, ἢ νὰ ἐνεργήσωμεν δι’ ἄλλων μέσων καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ στρατοῦ. Ἐνίσταμαι ἄρα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς προσωρινότητος καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ συζητήσῃ περὶ νομοσχεδίου ἄλλου, ἢ μόνον περὶ νομοσχεδίου παγίως ὀργανίζοντος τὰ τοῦ στρατοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὕτη ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον πάγιον περιέχον πάσας τὰς διατάξεις, δι’ ὧν νὰ καθίσταται δυνατὸν ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ παγίου νομοσχεδίου νὰ ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις πρὸς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, διότι ἐν τῷ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν νομοσχεδίῳ βλέπομεν σχεδὸν καταργουμένην καὶ διάταξιν τοῦ πρώτου νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀτελὴς ἦτο ἡ διάταξις καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ὑπῆρχεν· ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ἡ ἀρχὴ τῆς προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν. Οἱ νῦν ἰσχύοντες προσωρινοὶ νόμοι ἐντὸς ὀλίγου θέλουσι καταργηθῆ, εἴτε διὰ τῆς λήξεως τῆς βουλευτικῆς συνόδου, εἴτε διὰ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ θέλομεν ψηφίσει, τότε δὲ καὶ αὐτὸ τὸ νῦν ὑφιστάμενον δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τοσοῦτον ἀναγκαῖον, τῆς προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν, καταργεῖται. Ἀνέμενον λοιπὸν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ παγίου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ἤθελε περιλάβει διάταξιν ἐπιτρέπουσαν εἰς αὐτὴν νὰ προσκαλέσῃ ξένους ἀξιωματικοὺς καὶ οὐχὶ ἐν τῷ περιωρισμένῳ τοῦ προγενεστέρου νόμου ἀριθμῷ, ἀλλὰ ἐν ἀριθμῷ μεγαλειτέρῳ καὶ μετὰ πάσης εὐρύτητος περὶ τὴν ἐκλογὴν, ὅπως δυνηθῇ νὰ φέρῃ ὅλους ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι πρὸς πλήρη ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ. Οὐδὲν περὶ τούτων περιέχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἴσως οὐδὲν περιέχει, διότι διὰ τῆς προσωρινότητος ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ προβῇ εἰς ἐργασίαν ὀργανισμοῦ καὶ ἐπεφυλάχθη νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν πάγιον νόμον τὰς περὶ ξένων ἀξιωματικῶν διατάξεις. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄδειαν εἰς δαπάνας καὶ εἰς προβιβασμοὺς ἀξιωματικῶν ἄνευ τοῦ σκοποῦ τῆς διοργανώσεως τοῦ στρατοῦ· γενικὴ δ’ ἐξεφράσθη γνώμη ἐν τῇ Βουλῇ, παρά τε τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς συμπολιτεύσεως, ὅτι ἡ διοργάνωσις τοῦ στρατοῦ δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τῆς προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλης διατάξεως παρατηρεῖται ἡ ἔλλειψις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Δὲν βλέπω οὐδὲ περὶ σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν νὰ γίνηται ἐν αὐτῷ λόγος, διατάξεως ἀναγκαιοτάτης, ἴσως δὲ καὶ τὰ περὶ τούτου ἐπεφυλάχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ παγίῳ νόμῳ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη ᾖναι ἀπαραίτητος ἐν τῷ παγίῳ νόμῳ καὶ δέον νὰ ὑπάρχῃ διαρκῶς, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν παραλείπεται ἐν τῷ προσωρινῷ τούτῳ νόμῳ. Εἴτε προσωρινὸν εἴτε πάγιον ψηφίσωμεν νόμον, διάταξις περὶ ἀριθμοῦ ὑπαξιωματικῶν ἐκπαιδευομένων ἐν τῇ σχολῇ εἶναι ἀναγκαιοτάτη πρὸς ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Δὲν βλέπω προσέτι νὰ λαμβάνηται πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οὐδὲ περὶ καταργήσεως τῶν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν διὰ τῆς κατατάξεως ἐν κανονισμέναις θέσεσι τῶν δυναμένων νὰ ᾖναι χρήσιμοι ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῆς διαθέσεως τῶν ἄλλων κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι ἔχομεν στρατὸν ὠργανωμένον, ὅταν ἔχωμεν ἐν αὐτῷ ὑπαξιωματικοὺς ὑπεραρίθμους. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ὑπεραρίθμων, ἐνίσταμαι ἐπίσης κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶν ὅτι καὶ ἐν προσωρινῷ ὀργανισμῷ, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐν παγίῳ, ἔδει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν κατ’ αὐτούς. Οὕτω καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας αὐτοῦ διατάξεις ἐξεταζόμενον τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς νομοσχέδιον προσωρινὸν ἀποδεικνύεται οὐ μόνον ἀτελὲς ἀλλὰ καὶ ἀπραγματοποίητον ἐν πολλοῖς. Ὅταν ἐξετάζωμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς προσωρινὸν, πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπαγγελίας του πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ παγίου νόμου, ἐλλείψεις τινὲς παρουσιαζόμεναι κατὰ τὰς πρώτας περιόδους τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἠδύναντο κατόπιν νὰ συμπληρωθῶσιν· ἀλλὰ προκειμένου περὶ νόμου, ὅστις θέλει ἰσχύει μόνον μέχρι τέλους τοῦ 1879, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δύναται ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ ἐκείνου διαστήματος νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ὅταν δὲ ἔχωμεν τὴν ἐναντίαν ἀπόδειξιν, ὅτι δύναται μὲν ἴσως νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ 1880, ἢ τὸ 1881, ἢ βραδύτερον, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ 1879, ὁ τοιοῦτος εἶναι νόμος, ὃν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσωμεν. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι πολυάριθμοι ἔσονται οἱ προβιβασμοὶ, εἶναι δὲ τοσαῦται αἱ αὐξήσεις τῶν θέσεων, ὥστε κατὰ τὸν τρόπον τοῦ κανονισμοῦ τῶν στελεχῶν τὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁριζόμενον, μένουσι στελέχη ἄνευ κατωτέρων ἀξιωματικῶν. Διὰ τὰς ἀνωτέρας θέσεις ὑπάρχει προσωπικὸν ἐκ προβιβασμῶν, ἀλλ’ εἰς τὰς θέσεις τῶν ἀνθυπολοχαγῶν δὲν ἠξήτασαν οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ὑπάρχωσιν οἱ δυνάμενοι νὰ καθέξωσιν αὐτὰς διὰ προβιβασμοῦ κανονικοῦ. Καὶ ἰδοὺ ἀμέσως ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ πεζικοῦ καὶ ἐν τῷ πεζικῷ λέγω ὅτι 35 θέσεις ἀνθυπολοχαγῶν θέλουσι μείνει κεναί. Κατὰ 83 αὐξάνουσιν οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ πρὸς τὸν ἤδη ὑπάρχοντα ἀριθμὸν, καὶ ὁμιλῶ περὶ τῶν τάξεων τοῦ πεζικοῦ, ὅπως κανονίζονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ οὐχὶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ, ὑπὲρ ὧν θὰ διατεθῶσιν ἄλλαι θέσεις ἐκ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Κατὰ 83 αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων, γίνονται δὲ καὶ 56 προβιβασμοὶ ἀνθυπολοχαγῶν εἰς ὑπολοχαγούς, παρίσταται ἄρα ἀνάγκη διορισμοῦ 139 ἀνθυπολοχαγῶν. Ἔχομεν δὲ ἀνθυπασπιστὰς 104 καὶ οὗτοι βεβαίως δύνανται καὶ πρέπει νὰ διορισθῶσιν εἰς τὰς κενὰς θέσεις, ἀλλὰ μένουσιν ἔτι 35 θέσεις. Εἰς ταύτας τίνες θέλουσι διορισθῆ; Ἀνθυπασπιστὰς δὲν ἔχομεν ἄλλους, ὑπαξιωματικοὺς δὲν δυνάμεθα νὰ διορίσωμεν, διότι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους πρέπει νὰ διατελέσῃ τις ἀνθυπασπιστὴς ἐπί τινα χρόνον ἵνα προβιβασθῇ εἰς ἀνθυπολοχαγόν, ἑπομένως δὲν δύναται κατὰ τοῦτο νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ ὀργανισμὸς πρὸ τοῦ 1880, καί τοι ὁ ὀργανικὸς οὗτος νόμος ἀφορᾷ εἰς μόνον τὸ ἔτος 1879. Ἄρα αἱ 35 αὗται θέσεις ἀνθυπολοχαγῶν, αἵτινες δὲν δύναται νὰ πληρωθῶσιν, εἶναι περιτταί; Εἶναι τουναντίον θέσεις ἀναγκαιόταται καὶ ἄνευ τῆς πληρώσεως αὐτῶν δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος ὡς πρὸς τοὺς λόχους, εἰς οὓς ἀνήκουσιν. Ἀλλ’ εἶναι τὸ πρᾶγμα ἀθεράπευτον; Οὐχί. Δύναται νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τὰς θέσεις θέλουσι κατέχει ἀνθυπασπισταί. Δὲν λέγω δὲ τοῦτο διὰ νὰ ὁρίσω τὸν τρόπον τῆς θεραπείας, οὐδὲ διὰ νὰ συστήσω τὸν τρόπον τοῦτον κατὰ προτίμησιν διαῤῥυθμίσεως διαφόρου τῶν στελεχῶν μὴ παρουσιαζούσης τὴν ἔλλειψιν ταύτην. Ὅ,τι ζητῶ, ἐν προσωρινῷ μάλιστα ὀργανισμῷ, εἶναι ἡ πραγματικότης. Θέλω ὁ στρατὸς νὰ ἔχῃ τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, ὄχι μόνον τῆς δυνάμεως τῆς ἐν εἰρήνῃ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐν πολέμῳ, διότι ἠξεύρω ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἐκ τοῦ προχείρου τὸν ἀριθμὸν τοῦτον καὶ δέον νὰ ἔχωμεν τὰ στελέχη παρεσκευασμένα· ἀλλὰ τὰ στελέχη ταῦτα δέον νὰ λειτουργῶσιν ἐν εἰρήνῃ, ἵνα ὦσι χρήσιμα ἐν πολέμῳ, δὲν λειτουργοῦσι δὲ, ὅταν ἔχωσι κενὰς θέσεις ἀναγκαίας. Δὲν παρουσιάζεται δ’ ἡ ἔλλειψις αὕτη εἰς μόνον τὸ πεζικόν, παρουσιάζεται καὶ εἰς τὸ πυροβολικόν. Εἰς τὸ πυροβολικὸν αἱ θέσεις αἱ διὰ τοῦ νόμου τούτου κανονιζόμεναι εἶναι 26 ἀνθυπολοχαγοί, ἐνῷ σήμερον ὑπάρχουσιν ἀνθυπολοχαγοὶ ἐν ὅλῳ 10. Ἐκ τούτων θέλουσι προβιβασθῆ 3, ἄρα θέλουσι μείνει 7· ἀπαιτοῦνται ἄρα 19 ἀνθυπολοχαγοὶ ἐν τῷ πυροβολικῷ. Τοὺς 19 τούτους ἀνθυπολοχαγοὺς ποῦ θέλομεν εὕρει; Ἔχομεν 7 ἀνθυπασπιστὰς καὶ οὗτοι θέλουσι προβιβασθῆ· μένουσι λοιπὸν 12 θέσεις κεναί, ἀλλὰ καὶ τοὺς 7 ἀνθυπασπιστὰς ποῦ θὰ εὕρωμεν; Ἡ ἀνωτάτη τάξις τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς δὲν ἔχει μαθητάς, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε, δὲν ἠδύναντο οὗτοι νὰ γείνωσιν ἀπ’ εὐθείας ἀνθυπολοχαγοί. Ἐλλείπουσιν ἄρα 12 ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ 7 ἀνθυπασπισταί. Ἐν τούτοις, ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προτείνει αὔξησιν τῶν πυροβολαρχιῶν· δὲν ἀποκρούω τοῦτο. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχωμεν τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν διὰ τὰς δέκα πυροβολαρχίας, ἡ προσθήκη δύω πυροβολαρχιῶν ἄνευ μεταβολῆς τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τῆς πυροβολαρχίας δὲν δύναται νὰ ἦναι πραγματική. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει, ἀλλ’ εἰς διαστάσεις μικροτέρας, καὶ ἐν τῷ μηχανικῷ.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαρχόντων;

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἔχω τὴν σημείωσιν καὶ συνεπλήρωσα αὐτὴν δι’ ἐρευνῶν ἰδίων. Ἡ ἔλλειψις αὕτη τοῦ πυροβολικοῦ εἶναι ἀθεράπευτος; Οὐδόλως ἰσχυρίζομαι τοῦτο, ἀλλὰ δεικνύω μόνον ὡς πρὸς τὸ πυροβολικὸν, ὅπως ἔδειξα καὶ ὡς πρὸς τὸ πεζικόν, ὅτι δὲν θεραπεύεται διὰ τοῦ νόμου τούτου, καὶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ πράξῃ καλῶς φέρον εὐθὺς τὸν πάγιον νόμον καὶ λαμβάνον ἐν αὐτῷ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀντικειμένων, ἐφ’ ὧν συνιστῶ τὴν προσοχήν του. Δὲν νομίζω ὅτι δὲν εἶναι θεραπεύσιμον ὡς πρὸς τὸ πυροβολικὸν τὸ πρᾶγμα. Εἶναι βεβαίως μεγάλη ἡ δύναμις τοῦ πυροβολικοῦ παραβαλλομένη πρὸς τὴν τοῦ πεζικοῦ, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ αὕτη ἡ ἀναλογία. Ἡ δύναμις τοῦ πυροβολικοῦ ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ κανονίζηται ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τῇ ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς στρατοῖς ἀναλογίᾳ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ἐν πολέμῳ· διότι ἄλλως ἐν καιρῷ πολέμου δὲν θὰ ἔχωμεν πυροβολικὸν ἐπαρκές. Ὀρθῶς ἄρα ἐσκέφθη ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον δοὺς τοιαύτην ἀνάπτυξιν εἰς τὸ πυροβολικὸν, ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ αἱ πυροβολαρχίαι νὰ ὀργανωθῶσιν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐφαρμόζηται καθ’ ὅλα ὁ ὀργανισμός. Δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ ἤδη νὰ ἐξετάσω κατὰ τίνα τρόπον ἠδύναντο νὰ κανονισθῶσι τὰ τῶν πυροβολαρχιῶν, ὅπως ἔχωσιν ἑκάστη τὸ ἀναγκαῖον προσωπικόν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν πυροβόλων ἑκάστης πυροβολαρχίας εἶναι ἤδη 6, ἐνῷ ὑπάρχουσι κράτη, ἔνθα ἔχει ἑκάστη πυροβολαρχία 8 πυροβόλα, ἠδύνατο ἄρα διὰ τοιούτου ἢ ἄλλου κανονισμοῦ νὰ γίνηται οἰκονομία τοῦ προσωπικοῦ, ἂν μάλιστα ἐν καιρῷ εἰρήνης μὴ τίθηνται εἰς ἐνέργειαν δύω πυροβόλα ἐν ἑκάστῃ πυροβολαρχίᾳ. Δύναται προσέτι καὶ νομίζω, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ληφθῇ ἐν τῷ κανονισμῷ τοῦ πυροβολικοῦ πρόνοια καὶ περὶ ἄλλων ἀναγομένων εἰς τὸν κλάδον τοῦτον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔχομεν πυροβολικὸν ὀρεινὸν καὶ πυροβολικὸν πεδινόν· ἀλλὰ περὶ περιβολικοῦ τοπομαχικοῦ, ἤτοι πυροβολικοῦ παραλιακοῦ, πυροβολικοῦ φρουρίων, πυροβολικοῦ πολιορκίας δὲν γίνεται μνεία ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, Ὀργανίζοντες δύναμιν πυροβολικοῦ ἀνωτάτην ὀφείλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν δι’ αὐτῆς εἰς πάντας τοὺς κλάδους καὶ ἰδίως εἰς τὸν κλάδον, ὅστις εἶναι ἀναγκαιότατος ἐν Ἑλλάδι. Ἔχοντες εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἄνδρα ναυτικόν, εὐλόγως ἠλπίζομεν ὅτι δὲν ἤθελε παραμελήσει τὰ τοῦ πυροβολικοῦ τῶν παραλίων· ὅταν ἔχωμεν εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἄνδρα, ὅστις ἔδειξε τόσον ζῆλον περὶ τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰ ναύκλαστρα, ἤλπιζον ὅτι ἤθελεν ἐνθυμηθῆ, ὅτι ὑπηρεσία ναυκλάστρων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ πυροβολικοῦ ὑποστηρίζοντος αὐτά. Καὶ ἐν τούτοις ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῆς δυνάμεως τοῦ πυροβολικοῦ οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ παραλιακῶν πυροβόλων, οὐδὲ δύναται νὰ προταχθῇ εἰς δικαιολόγησιν τῆς παραλείψεως, ὅτι δὲν ἔχομεν τοιαῦτα πυροβόλα, διότι πυροβόλα παραλιακὰ παρηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐλήφθησαν δὲ κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, θέλουσιν δὲ ἀποβῆ ἐντελῶς ἄχρηστα, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν φροντίσωμεν νὰ ὀργανώσωμεν σῶμα πρὸς ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Δεχόμενος ἄρα τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀριθμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ πυροβολικοῦ ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θεωρῶ ὅτι ὅπως προτείνεται ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι ἀπραγματοποίητος, καθ’ ὅσον δὲ εἶναι πραγματοποιήσιμος, ἀφίνει κλάδους τινὰς ἀνικανοποιήτους καὶ ἰδίως τὸν κλάδον τῶν παραλιακῶν τηλεβόλων. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ἀτελὲς τοῦ νόμου καὶ τὸ ἀπραγματοποίητον αὐτοῦ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ εἶναι πραγματοποιήσιμος ὁ νόμος καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἄνδρας; Ἔτι ὀλιγώτερον. Κατὰ τίνα τρόπον πληροῖ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τὸ νομοσχέδιον; διὰ κληρωτῶν καὶ δι’ ἐθελοντῶν.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι προηγούμενος νόμος, ὅταν ἦτο ἀκόμη τὸ ζήτημα τῆς ἐφεδρείας ἄλυτον.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ τὸν κ. Πρωθυπουγὸν λέγοντα ὅτι θὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἔκτακτον ἐφεδρείαν διὰ τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, ἀλλ’ ἔκτακτον ἐφεδρείαν δὲν εὑρίσκω μνημονευομένην ἐνταῦθα.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον παρακαλῶ.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. «Ἄρθρον 17. Πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, τὰ διάφορα αὐτοῦ σώματα, πλὴν τῆς χωροφυλακῆς, συμπληροῦνται διὰ τῆς κατατάξεως. «αʹ. Κληρωτῶν, κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ περὶ ἀπογραφῆς Νόμον. βʹ. Ἐθελοντῶν, ἀγόντων ἡλικίαν μέχρι τοῦ 35 ἔτους, κατατασσομένων κατὰ τὰς ἐν ἰσχύϊ διατάξεις ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος ἢ καὶ ἐπὶ ἓξ μῆνας. Δύνανται δὲ νὰ ταχθῶσιν ὡς ἐθελονταὶ καὶ ἔκτακτοι ἔφεδροι ἑκατέρας τῶν κληρώσεων, ἐκπιπτομένου ἐκ τῆς ἐφέδρου ὑποχρεώσεώς των τοῦ χρόνου, ὃν θέλουσι διανύσει ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ὡς ἐθελονταί· «γʹ Ἐν ἀνάγκῃ διὰ τῆς δυνάμει Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τηρήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα τῶν τακτικῶν ἐφέδρων μέχρι συμπληρώσεως ἐνιαυσίου ὑπηρεσίας ἐκ τῆς τακτικῆς τριετοῦς ἐφέδρου ὑποχρεώσεως αὐτῶν.» Αὐτὴ εἶναι ὡς πρὸς τοὺς ἄνδρας ἡ δύναμις ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ταύτην λέγω ἀτελῆ καὶ ἀτελεστέραν ἔτι τῆς δυνάμεως τῆς ὀργανιζομένης ὡς πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικούς· διότι τὰ ἐν τῷ γʹ. ἐδαφίῳ σημειούμενα δὲν ἔχουσι σημασίαν τινὰ, ἀφοῦ ἠξεύρομεν, ὅτι οἱ τακτικοὶ ἔφεδροι συνεπλήρωσαν σχεδὸν ἅπαντες τὴν ἐνιαύσιον αὐτῶν ὑποχρέωσιν καὶ ἑπομένως ὁ στρατὸς θὰ ὀργανωθῇ ὁλόκληρος εἴτε ἐκ κληρωτῶν εἴτε ἐξ ἐθελοντῶν. Ἀλλὰ ποία φροντὶς ἐλήφθη ὅπως ἐθελονταὶ, οἵτινες ἤδη δὲν παρουσιάζονται, παρουσιασθῶσιν; Οὐδεμίαν εὑρίσκω ἐνταῦθα διάταξιν περὶ τούτου. Ἡ δὲ ἔλλειψις διατάξεων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αἵτινες ἤθελον διευκολύνει τὴν κατάταξιν ἐθελοντῶν, δικαιολογεῖ τὴν ἀντιπολίτευσιν παραστήσασαν τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ὡς μέτρα ἀφοπλισμοῦ τοῦ τόπου. Ἡ Κυβέρνησις προτείνει νὰ μορφωθῇ ὁ στρατὸς ἐκ κληρωτῶν καὶ ἐξ ἐθελοντῶν· αὐτὴ δὲ αὕτη εἶπεν ἄλλοτε ὅτι διὰ τῆς διπλῆς ταύτης κατατάξεως δὲν δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ἀριθμὸν ἀνώτερον τῶν 10,000· ὑπῆρξε μάλιστα ὑπουργὸς εἰπὼν ὅτι εἰς 7000 θὰ περιορισθῇ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ἐὰν μείνωμεν εἰς τὰς δύω ταύτας κατηγορίας. Ἀφοπλισμὸν ἄρα τοῦ ἔθνους ζητοῦσιν οἱ φέροντες εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ αὐξάνει μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ αὐξάνουσιν αἱ θυσίαι τῆς χώρας πρὸς συντήρησιν στρατοῦ, ὡς πρὸς τὴν δύναμιν ὅμως οὐδὲ τὸν στρατὸν ὃν εἴχομεν πρὸ τῆς τελευταίας κρίσεως καὶ πρὸ τῶν ἐκτάκτων μέτρων καταρτίζει. Μόνη διάταξις ἐν τῷ νόμῳ καθιστῶσα ἐφικτὴν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐθελοντῶν εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 21, καθ’ ἣν αὐξάνει ὁ μισθὸς τῶν εὐζώνων, ἀλλὰ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον οὔτε εἰς 2000 ἀνδρῶν δύναμιν φθάνουσιν· ἑπομένως ἐφ’ ὅσον ἔχει τινὰ σημασίαν ἡ διάταξις αὕτη περιορίζεται ἐντὸς τοῦ ἀνωτάτου τούτου ὅρου τῶν 2000 ἀνδρῶν, ὃν καὶ ἄνευ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ πιθανῶς ἤθελε πλησιάσει· ἀλλὰ δικαιοτάτη εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ. Τοιαύτην ὅμως διάταξιν δὲν εὑρίσκομεν περὶ τῶν ἄλλων ταγμάτων, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὸν πολὺν ἀριθμόν. Τὴν διάταξιν, δὲ ἣν ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ συνέστησα τοσοῦτον ζωηρῶς καὶ ἐπιμόνως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοῦ χορηγήματος ἐπὶ τῇ κατατάξει ἐθελοντῶν δὲν εὑρίσκομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Θέλομεν νὰ καταρτίσωμεν δύναμιν ἐν εἰρήνῃ 18 ἢ 19 χιλιάδων ἀνδρῶν· ταύτην δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν, ἐὰν τὸ ἥμισυ τοῦ στρατοῦ σύγκηται ἐξ ἀνδρῶν, οἵτινες μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, ἤτοι εὐθὺς ὡς κατασταθῶσι χρήσιμοι, ἀπέρχονται, τοιοῦτοι δὲ θὰ ἦναι οἱ μεταβατικοὶ ἐθνοφύλακες, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θέλει ποτὲ πραγματοποιηθῆ τὸ μέτρον τῆς κατατάξεως αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἄλλοτε εἶπον περὶ τῆς χωροφυλακῆς; Οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται ὥστε τοὐλάχιστον ἡ δύναμις αὕτη νὰ καταστῇ πραγματικὴ καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ στρατὸς τῆς ἀνάγκης νὰ ἐκτελῇ γρέη ἀστυνομικά. Ἐν ὅσῳ δὲ ὁ στρατὸς ὑπόκηται εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, εἶναι μάταιον νὰ ὁμιλῶμεν περὶ στρατοῦ ὀργανιζομένου πρὸς ἐθνικοὺς σκοπούς. Σήμερον ἀκόμη ἡ χωροφυλακὴ μόλις ἔχει τὸ ἥμισυ τῆς κανονικῆς αὐτῆς δυνάμεως· οὐδὲν δὲ μέτρον λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἵνα συμπληρωθῶσιν αἱ τάξεις αὐτῆς. Τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, προθύμως θέλει ψηφίσει ἡ Βουλή, ἀλλὰ ἐπιθυμοῦμεν τοιαῦται θυσίαι νὰ μὴ γίνωνται ἐπὶ ματαίῳ. Οὐδὲν δ’ ἐκ τῶν θυσιῶν δυνάμεθα εὐλόγως νὰ προσδοκῶμεν ἀποτέλεσμα, ἐὰν πρῶτον δὲν βεβαιωθῶμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν χωροφυλακὴν, καὶ ὅτι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ θέλομεν ἴδει πληρουμένας ὑπὸ στρατιωτῶν, οἵτινες, ἀφοῦ γυμνασθῶσι, θέλουσι μείνει ἐν τῷ στρατῷ. Τὰ πάντα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐδὲν ἄλλο ἐπεδιώχθη ἢ ἡ νομοθέτησις ἀριθμῶν, ἡ ἐπιβολὴ θυσιῶν εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ οὐδεμία ἐγένετο σκέψις περὶ πραγματικῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἓν μόνον νομοσχέδιον ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο κατά τι ν’ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐντελῶς ἐλησμονήθη, τώρα δ’ ἴσως τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον νομοσχέδιον. Ὑπέβαλε, τῷ ὄντι, τὸ ὑπουργεῖον νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων κληρούχων, διὰ τοῦ ὁποίου εἶναι ἐλπίς, ὅτι δύνανται νὰ προσέλθωσί τινες ἄνδρες.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐψηφίσθη αὐτό· συμπεριελήφθη εἰς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅπως ἐψηφίζετο ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐγνωρίζομεν τί ἐγίνετο.

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εἰς ἐνέργειαν τὸ μέτρον αὐτό.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ ἄρα εἶναι τὸ μόνον ψηφισθὲν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἐπρονόησε περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ δι’ αὐτοῦ δύνανται νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς τάξεις 500 ἢ 1000 ἄνδρες. Λαμβάνοντες τὸν ἀνώτερον ὅρον τῶν 1800 ἀνδρῶν καὶ προσθέτοντες αὐτὸν εἰς τὰς δέκα χιλιάδας, θὰ ἔχωμεν στρατὸν 11 χιλιάδων ἀνδρῶν. Μένει δὲ πάντοτε ἄνευ ἀπαντήσεως ἡ ἐρώτησις κατὰ τίνα τρόπον θὰ συμπληρωθῶσιν αἱ τάξεις αἱ ἀπαιτοῦσαι 18 ἢ 19 χιλιάδας ἀνδρῶν, διότι ἡ μεταβατικὴ ἐθνοφυλακὴ οὔτε θέλει προσέλθει οὔτε προσερχομένη πληροῖ τὸν σκοπὸν τῆς συντάξεως στρατοῦ. Εἶναι λοιπὸν κατ’ ἐμὲ τὸ νομοσχέδιον ἀπραγματοποίητον καὶ ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν στελεχῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὡς πρὸς τὴν πλήρωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ περιέχει καὶ ἄλλας διατάξεις, αἵτινες αὐταὶ μόναι θὰ ἤρκουν ὅπως καταστήσωσιν αὐτὸ ἐντελῶς ἀπαράδεκτον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δίδεται ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπαυξάνῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ μέχρι 35,000 ἀνδρῶν ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Δὲν ἀρκεῖ δὲ τοῦτο, ἀλλὰ δύναται, ἐν ὥρᾳ πολέμου, νὰ συγκροτήσῃ νέα ἀρχηγεῖα, νέα τάγματα, νέας πυροβολαρχίας καὶ νέας ἴλας, δύναται νὰ προβιβάσῃ ὅσους ἂν θέλῃ ἀξιωματικούς, ἐκτὸς τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει. Μετὰ τὴν πεῖραν, ἣν ἐλάβομεν περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, οὓς ἐψηφίσαμεν περὶ ἐκτάκτων στρατιωτικῶν μέτρων, καλούμεθα σήμερον νὰ δώσωμεν ὁμοίαν ψῆφον. Ἐνῷ σήμερον βλέπομεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἐρχομένην εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ὑποστηρίξῃ νομοσχέδιον, δι’ οὗ θ’ ἀνατραπῇ πρᾶξις αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως ἀφορῶσα εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν, θέλετε δι’ ἄλλου νομοσχεδίου νὰ δώσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν, ὅπως αὕτη ὀργανίζῃ τὸν στρατὸν δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καθ’ ὃν τρόπον θεωρεῖ πρέποντα πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τρόπον δυνάμενον νὰ ἐπαυξήσῃ τοὺς προβιβασμοὺς ἐπάπειρον. Βεβαίως ἡ Βουλὴ, κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον, καὶ ἐὰν ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, φρονῶ, ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ τροπολογίας. Ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα, ὅπως αὕτη θέτῃ τὸν στρατὸν ὁλόκληρον ἢ μέρος αὐτοῦ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν δυνάμει Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Αἱ συνέπειαι τῆς ἀποφάσεως ταύτης, οἷαι ὁρίζονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 19ῳ, εἶναι βαρύταται. Δύναται κατὰ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ἡ Κυβέρνησις νὰ καλέσῃ εἰς τὰ ὅπλα ὅλους τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους κατὰ πρῶτον μὲν λόγον τῶν δύω σειρῶν τοὺς ὑπηρετήσαντας, ἐὰν δὲ οὗτοι δὲν ἐπαρκῶσι, δύναται νὰ καλέσῃ τοὺς τῆς πρώτης κληρώσεως, ἐὰν δὲ καὶ οὗτοι δὲν ἐπαρκῶσι, καὶ τοὺς τῆς δευτέρας κληρώσεως.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἐθνοφύλακας θὰ καλέσῃ.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους, καὶ ὑποθέτω ὡς πρὸς τοῦτο δὲν θὰ ἐπέλθῃ μεταβολὴ ἐκ τῶν ψηφισθέντων περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, διότι πρόκειται περὶ τῶν κληρώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν συμπίπτουσι μετὰ τῶν κατηγοριῶν, περὶ τῶν ὁποίων πραγματεύεται ὁ νόμος περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς. Πάντα δὲ ταῦτα τὰ δικαιώματα θὰ διαχειρίζηται ἡ Κυβέρνησις δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως ἢ τοῦ ἐλέγχου τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι ζῶμεν ὑπὸ Σύνταγμα; Κατὰ τί αἱ δεσποτικαὶ Κυβερνήσεις εἶναι ἰσχυρότεραι τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θὰ ἀφήσωμεν ἐνταῦθα ἀπερχόμενοι ἐπὶ τῇ λήξει τῆς συνόδου; Δίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν οἶκον αὐτοῦ πάντα Ἕλληνα ἄγοντα ἡλικίαν κατωτέραν τῶν 30 ἐτῶν, εὐθὺς ὡς νομίσῃ, ὅτι πρέπει νὰ θέσῃ τὸν στρατὸν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Δὲν λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πόλεμος, ἠξεύρομεν τὶ σημαίνουσι τοιοῦτοι ὅροι. Ἠξεύρομεν, ὅτι, ὅταν ἐψηφίσαμεν ἄλλα νομοσχέδια προσωρινῶν μέτρων, ἐνομίζομεν, ὅτι τὰ ἐψηφίζομεν, ὅπως ἐφαρμοσθῶσι μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ πολέμου, καὶ ἐν τούτοις ὁ πόλεμος δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια γενόμενα νόμοι ἐφηρμόσθησαν πρὸς ζημίαν καὶ τοῦ ταμείου καὶ τοῦ στρατοῦ. Τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτήν· νόμος προσωρινὸς ἀντὶ διαρκοῦς, καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν δύναμιν ἐν εἰρήνῃ, ἀτελὴς καὶ ἀπραγματοποίητος ἐν πολλαῖς αὐτοῦ διατάξεσι, καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν, μὴ συνᾴδων πρὸς τοὺς ὅρους, οἵτινες δέον νὰ κανονίζωσι τὴν ἐξουσίαν πάσης συνταγματικῆς Κυβερνήσεως.

§102ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.). Ἐγὼ, κύριοι ὀφείλω νὰ περιορισθῶ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πολιτικὸν μέρος πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος, ὅστις εἶναι ὁ νοῦς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ δώσῃ τὴν ἀποχρῶσαν ἀπάντησιν εἰς τὸν προλαλήσαντα. Θ’ ἀποδείξω διὰ βραχέων εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου φίλον μου κ. Τρικούπην ὅτι περιέπεσεν εἰς ὑπερβολάς. Πρῶτον ἠθέλησε νὰ σᾶς καταδείξῃ ὅτι θὰ ἔχωμεν πληθὺν προβιβασμῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου μᾶς ἐμέμφθη ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸν ἀριθμόν. Ἀφοῦ ἔχομεν ἀνάγκην στρατοῦ ἐκ 19,000, ἐννοεῖται ὅτι κατὰ τοὺς νόμους οἵτινες διέπουσι παντοῦ καὶ πάντοτε τὸν ὀργανισμὸν τοιαύτης δυνάμεως ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν καὶ τοὺς ἀναλόγους βαθμοφόρους. Σήμερον ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν βαθμοφόρων, διότι οὔτε τὰ πρόσωπα ἔχομεν, οὔτε τὰ προσόντα τὰ προβλεπόμενα ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων καὶ ἑπομένως εἰς ταγματάρχας καὶ ἀνωτέρους δὲν δύνανται νὰ γίνουν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅπως εἶπεν ὁ προλαλήσας, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἔλλειψις ἀξιωματικῶν καὶ εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς καὶ μᾶς μέμφεται διὰ τί εἰς τὸν ὀργανισμὸν δὲν προεβλέψαμεν περὶ τῆς ἐλλείψεως ταύτης. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον εἶναι διοικητικὸν μέτρον, εἶναι λεπτομέρεια, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ παραληφθῇ εἰς ἕνα ὀργανισμόν. Μᾶς ἐμέμφθη, διότι δὲν παρουσιάσαμεν μόνιμον ὀργανισμὸν, ἀλλὰ προσωρινόν. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν μόνιμον ὀργανισμὸν, πρῶτον διότι ὁ νόμος περὶ γενικῆς στρατολογίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος καὶ δεύτερον διότι θέλομεν ἀκριβῶς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ προλαλήσας, νὰ ὀργανίσωμεν τὸν στρατὸν διὰ ξένων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ νὰ φέρωμεν ξένους ἀξιωματικοὺς πρὸς διοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ μετὰ κόπου καὶ μετὰ δυσκολίας μεγάλης θὰ τὸ κατορθώσωμεν, καὶ ὅταν ἡμεῖς φέρωμεν πάγιον νόμον, τί ἔργον θὰ ἀφήσητε εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐκτελέσωσι πλέον; αὐτὸς ὁ λόγος μᾶς ἔπεισε νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἕνα πάγιον ὀργανισμὸν, διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἔλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ συνεργασθοῦν μὲ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ τόπου καὶ νὰ προέλθῃ ἓν τέλειον καὶ πάγιον σύστημα. Προέβημεν λοιπὸν εἰς τὸν προσωρινὸν αὐτὸν ὀργανισμὸν, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς καταδείξῃ καὶ τὰς ἐλλείψεις διὰ νὰ τὰς θεραπεύσωμεν. Ὁ ἴδιος λόγος μᾶς ἠνάγκασε νὰ μὴ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῆς σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἡ ἀρχὴ εἶναι δεκτὴ καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀφήσαμεν ὅλα αὐτὰ διὰ νὰ τὰ διοργανώσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν. Εἴμεθα ὅμως ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωμεν ἕνα προσωρινὸν ὀργανισμὸν διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν, ἵνα ἐν ἐκτάκταις περιστάσεσι δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸν στρατὸν εἰς 35,000. Ἐπεριορίσθημεν δὲ εἰς τοὺς κληρωτοὺς, εἰς τοὺς ἐθελοντὰς, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν νόμον περὶ τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, διὰ τοῦ ὁποίου εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 19,000 ἀνδρῶν. Δὲν ἠξεύρω πῶς εἰς τὸν κ. Τρικούπην παρίστανται αἱ δυσκολίαι αὗται, ἀλλ’ ἡμεῖς ἴσως εἴμεθα ἠπατημένοι, πιστεύομεν ὅμως ἀδιστάκτως, ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδει ἡ Βουλὴ, θὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν ἀριθμὸν 19,000 ἀνδρῶν, χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλα μέτρα. Δὲν ἐνομίσαμεν ἀναγκαῖον, ὅτι ὠφείλαμεν νὰ προβλέψωμεν περὶ τῶν ἐθελοντῶν, περὶ τῆς βελτιώσεως δηλ. τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐνσπείρωμεν μεταξὺ τοῦ στρατοῦ τὴν ἀνισότητα· τοῦτο εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐμπόδισε νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο· διότι ἠθέλομεν ἔχει δύω εἴδη στρατιωτῶν, τῶν μὲν πληρονομένων γλίσχρως, τῶν δὲ ἀφειδῶς· καὶ ἐννοεῖτε, κύριοι, τί ἠδύνατο νὰ προέλθῃ ἐκ τούτου ἐν τῷ στρατῷ, θὰ προήρχετο ἡ σύγχυσις· ἐβελτιώσαμεν μόνον τὴν θέσιν τῶν εὐζώνων, διότι αὐτοὶ εἶναι σῶμα ὅλως διόλου εἰδικὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὅλως διαφορετικὴν ἐντολὴν ἀπὸ τὴν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, τρέφονται δὲ ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ φροντίζουν δι’ ὅλας τὰς ἀνάγκας των ἐξ ἰδίων· ἑπομένως ἐνομίσαμεν καλὸν, διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν κατάταξιν ἀνδρῶν εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα, νὰ βελτιώσωμεν τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν. Ἔρχομαι εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικόν· διὰ τὰ σώματα αὐτὰ δὲν ἔχομεν τὰ ἀναγκαῖα ἐκεῖνα πρόσωπα δι’ ὧν θὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν ὅλας ἐκείνας τὰς θέσεις, αἵτινες παρίστανται εἰς τὰ στελέχη, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ δὲν προέρχονται ἐκ τῆς τάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς σχολῆς, ἑπομένως αἱ θέσεις αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μένωσι κεναὶ μέχρις ὅτου ἐξέλθωσι μαθηταὶ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς· τὴν ἔλλειψιν ταύτην, πάντα ἡ διοίκησις εἶναι ἐκείνη ἥτις θὰ δυνηθῇ νὰ θεραπεύσῃ καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν πρέπει νὰ ἀδημονῶμεν διὰ τὸν προσωρινῶς παρουσιαζόμενον ὀργανικὸν νόμον τοῦ στρατοῦ. Ἐμέμφθη ἡμῶν ὁ κ. Τρικούπης, διότι δὲν βλέπει πρόνοιαν περὶ πυροβολικοῦ πολιορκίας καὶ πυροβολικοῦ παραλιακοῦ· ἔχει δίκαιον διὰ τοῦτο· ἀλλ’ ἀτυχῶς πυροβολικὸν πολιορκίας δὲν ἔχομεν, ὑλικὸν πολιορκίας δὲν ἔχομεν· λοιπὸν πῶς ἠδυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν τοιοῦτον ὀργανισμὸν περὶ ἀντικειμένου, λέγω, τοῦ ὁποίου τὰ πρῶτα στοιχεῖα ἐλλείπουσιν ἐντελῶς; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ παραλιακὰ εἶναι ἀληθὲς ἓν μέρος ὑλικοῦ ἐλάβομεν ἐσχάτως προμηθευθὲν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου δὲν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, διότι διὰ τὴν προκαταρκτικὴν ἐργασίαν τῆς καταλλήλου τοποθετήσεως καὶ ὀχυρώσεως αὐτῶν, διὰ τὴν προεξεργασίαν αὐτὴν ἀπαιτεῖται εἷς χρόνος· ἀφ’ ἧς δὲν ἀνελάβωμεν ἡμεῖς τὴν κυβέρνησιν τοιοῦτον ὑλικὸν δὲν ἠδυνήθημεν, δὲν εὕρομεν, ἐφροντίσαμεν καὶ τὸ ἐφέραμεν καὶ μόλις ἐσχάτως ἔφθασε, ἐπὶ τοῦ ὑλικοῦ δὲ ἐκείνου ἤρξατο ἡ προεξεργασία, ἣν σᾶς προανέφερον, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον καὶ μὲ τὴν μεγαλειτέραν ταχύτητα 8 μῆνας· ἐκτὸς τούτου ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ἓν σχέδιον διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σᾶς παρουσιάσωμεν καὶ πόσα ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν τοποθέτησιν αὐτοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, δι’ ὅπερ ἀπαιτεῖται τοὐλάχιστον, τοὐλάχιστον 1,500,000· ἑπομένως ἄνευ σχεδίου, ἄνευ προκαταρκτικῆς ἐργασίας δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ προβλέψωμεν διὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν παραλιακῶν. Ταῦτα εἶχον ν’ ἀπαντήσω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς προβιβασμοὺς καὶ τὸν ὀργανισμὸν τὸν προσωρινὸν ἀπέναντι τῶν μομφῶν, τὰς ὁποίας ἔῤῥιψεν ὁ κ. Τρικούπης.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπολείπεται εἰς ἐμὲ νὰ προσθέσω ὀλίγα. Ὁ κύριος Τρικούπης ἐζήτησε τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νόμου διὰ δύω λόγους ἀντιθέτους. Πρῶτον, διότι ὁ νόμος εἶναι πολυτελὴς, περιέχει βαθμολόγους πολλοὺς, τοὺς ὁποίους κατόπιν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπαλείψωμεν, εἰς δὲ τὰς νέας ἀνάγκας θὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλους, καὶ δεύτερον κατ’ ἀντίθετον λόγον ὁ νόμος εἶναι γλίσχρος, διατί; διότι τοὺς ἀναγκαίους ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ διοργανισμὸς αὐτὸς προβλέπει, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ κ. Τρικούπης θεωρεῖ ἀναποφεύκτως ἀναγκαίους, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἔχωμεν· μείωσις γίνεται καὶ εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ εἰς τὸ πεζικὸν κατωτέρων βαθμῶν. Λοιπὸν ἔνοχος ὁ διοργανισμὸς δύω μεγάλων παραπτωμάτων, πολυτελείας καὶ γλισχρότητος συγχρόνως, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κύριος Τρικούπης ζητεῖ τὴν ἀπόῤῥιψίν του. Θέλω ἐξετάσει τὰς δύω αὐτὰς ἰδέας ἐν συντόμῳ· ὁ διοργανισμὸς εἶναι προσωρινὸς, καὶ πρέπει νὰ ἦναι προσωρινὸς, διότι προβλέπει ἀνάγκας καὶ κατάστασιν προσωρινὴν καὶ ἀλλοίαν ἀπὸ ἐκείνης, ἣν ὁ νόμος ὁ περὶ στρατολογίας, ὁ κατόπιν ἐφαρμοσθησόμενος, καθιεροῖ· κατὰ τὸν νέον νόμον θέλομεν ἔχει στρατὸν μόνιμον, δι’ ἕξ μῆνας ἐφεδρείαν καὶ ἐθνοφρουράν· διὰ τὰς τάξεις αὐτὰς τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ σχηματισθῶσιν ἀρχαὶ καὶ γραφεῖα διάφορα. Τί ἐπρόκειτο νὰ πληρώσῃ ὁ διοργανισμὸς ὁ προκείμενος; Πρῶτον νὰ πληρώσῃ τὰς ἀγάγκας τοῦ παρόντος καὶ νὰ πλησιάζῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ μέλλοντος· νὰ μὴ λείψῃ δὲ διὰ τὸ μέλλον παρὰ ἡ ἀλλαγὴ τῶν ὀνομάτων· ὡς πρὸς δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ὁ παρὼν προσωρινὸς ὀργανισμὸς συνετάχθη τοιοῦτος, ὥστε εἰς τὸν μέλλοντα ὀργανισμὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη αὐξήσεως ἀξιωματικῶν ἀλλὰ νέας μόνον ὀνοματολογίας· ὥστε ὅταν δὲν ἔχομεν οὔτε ἐφεδρείαν, ὅπως τὴν ἐννοεῖ ὁ νόμος ἐκεῖνος, οὔτε ἐθνοφρουρὰν, οὔτε τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον τότε θὰ κανονίσωμεν ὡς διαρκῆ στρατὸν, ἀπὸ τοῦδε δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ διοργανίσωμεν καὶ ψηφίσωμεν περὶ πράγματος μὴ ὑπάρχοντος· ἑπομένως ὁ συζητούμενος ὀργανισμὸς δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ μέλλον, καὶ συντείνει, κύριοι, καλλίτερα τὸ σύστημα αὐτό, διότι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του θὰ ἀνακαλύψωμεν καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ὡς ἔργον ἀνθρώπινον δύναται νὰ ἔχῃ, καὶ θὰ τὰ διορθώσωμεν. Ὑποθέσατε ὅτι κηρύττετε αὐτὸν τὸν νόμον πάγιον, ἀλλ’ αἱ μέλλουσαι ἀνάγκαι εἶναι ἄλλαι, τί θὰ κάμετε; διὰ τὴν ἐφεδρείαν ἔχετε ἀνάγκην διαφόρων γραφείων καὶ ἀρχῶν τί θὰ κάμετε διὰ τὴν ἐθνοφρουράν σας; θὰ μεταβάλετε καὶ θὰ τροποποιήσητε τὸν Νόμον· ἰδοὺ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς εἶναι κατ’ ἀνάγκην προσωρινὸς διὰ τὰς μελλούσας ἀνάγκας· οἱ ἀξιωματικοὶ σχεδὸν θὰ ὦσιν οἱ αὐτοὶ, ὥστε δὲν θὰ ἦναι ἀνάγκη νέων προβιβασμῶν. Ὁ κύριος Τρικούπης ἐπανῆλθε πολλάκις εἰς ζήτημα λυθέν· τὸ ζήτημα τὸ περὶ ἐθελοντῶν ἀνδρῶν πληρωνωμένων ὑπεστηρίχθη παρ’ αὐτοῦ, ἐπολεμήθη παρ’ ἡμῶν καὶ ἔπεσε. Διατὶ λοιπὸν μᾶς μέμφεται ἤδη, ὅτι δὲν προεβλέψαμεν περὶ ἐθελοντῶν, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀποκρούομεν ὡς κακόν; Ὁ κύριος Τρικούπης ἐπιμένει, ἀφοῦ ἡ ἰδέα του αὐτὴ ἐπολεμήθη καὶ ἀπεῤῥίφθη, ὅτε ἀπῄτει νὰ συγκροτήσωμεν στρατόν, ὁ ὁποῖος νὰ διαμένῃ ἐν ὅπλοις ἓν ὅλον ἔτος, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ἀποσυρθῇ· καὶ ὅτε παρεδέχθητε τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεβάλαμεν, τὸ περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς μὲ ἕξ μηνῶν θητείαν, τὸ ζήτημα ἐλύθη, διότι εἴπατε δι’ αὐτοῦ ὅτι ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον σχηματίζομεν, θὰ συγκροτηθῇ διὰ τῆς συλλογῆς στρατιωτῶν κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον καθ’ ὃν ἡ θητεία εἶναι ἕξ μηνῶν· τώρα ἢ ἀρέσκει ἢ δὲν ἀρέσκει εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἀδιάφορον· εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα, ἐκτὸς ἐὰν προκαλεῖ τὴν Βουλὴν εἰς ἀνασυζήτησιν καὶ ἀπόφασιν. Λοιπὸν, κύριοι, θεωρῶ ἐντελῶς μάταιον νὰ ἐπανερχώμεθα εἰς τὰ ἅπαξ λεχθέντα καὶ ἤδη ἐφαρμοσθέντα παρ’ ἡμῶν τῶν ἰδίων. Ὁ κ. Τρικούπης ἔκαμε λόγον πολὺν, καὶ ἐνῷ τῷ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι συνέβη λάθος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διορθωθῇ καὶ ἔχομεν ἕτοιμον πρὸς τοῦτο τροπολογίαν. Δὲν μακρηγορῶ, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω μόνον ὅτι κατὰ λάθος ἐσημειώθη ὅτι ἐσυζητήθη καὶ ἀπεφασίσθη, ὅτι πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ θέλουν χρησιμεύσει οἱ μεταβατικοὶ ἐθνοφύλακες· ἑπομένως ὁ ἰσχυρισμὸς ἢ ἡ ἀντιλογία τοῦ κ. Τρικούπη βλέπετε δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑπόστασιν· ὁ ὀργανισμὸς ἔχει σκοπὸν νὰ καλέσῃ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ τοὺς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους δι’ ἀποφάσεώς σας ὑπεχρεώσατε νὰ ἐκτελέσουν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἤδη αὐτὸ τὸ νομοθέτημα ἤρχισεν ἐφαρμοζόμενον. Κύριοι, εἶναι τόσον μεγάλη ἔλλειψις ἡ ἔλλειψις τῶν 35 ἀνθυπολοχαγῶν εἰς τὸ πεζικὸν, ἡ ἔλλειψις τῶν 9 ὑπολοχαγῶν εἰς τὸ πυροβολικὸν, εἶναι τόσον μεγάλη ἔλλειψις, ὥστε ὁ νόμος διὰ τοῦτο πρέπει νὰ πέσῃ; εἶναι τῷ ὄντι τόσον μεγάλον τὸ κακὸν, ὥστε καθιστᾷ μάταιον καὶ ἀνεφάρμοστον τὸν νόμον αὐτόν; πιστεύω, κύριοι, ὄχι, καὶ πιστεύω ὄχι, ὄχι διότι ἡ πεῖρα δὲν ἀποδεικνύει ἀναπόφευκτον τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, ἀλλὰ διότι διὰ διαταγῆς, διὰ διοικητικῆς ἐνεργείας αἱ θέσεις αὗται δύνανται εὐκολώτατα νὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ κατωτέρους ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκον αὐτὸ, ἂν τῳόντι εἶναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρωθῇ ἐντελῶς ἢ θὰ πληρωθῇ ὅμως ὀλίγον παρατύπως, διότι ἀντὶ ἀνθυπολοχαγοῦ θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἀνθυπασπιστὴς, διὰ τοῦτο ὁ νόμος δὲν εἶναι καταδικαστέος. Καὶ εἶναι δὲ περίεργος ἡ θεραπεία ἣν εὗρε ὁ κ. Τρικούπης, ὅταν σᾶς ὡμίλησε περὶ πυροβολικοῦ· σᾶς εἶπε μεταβάλετε τοὺς ἀριθμοὺς, ἀντὶ 8, κάμετε ἓξ καὶ συγκροτήσατε τὴν πυροβολαρχίαν, οὕτω ηὔξησε, λέγει, τὸν ἀριθμὸν τὸν ἀποτελοῦντα τάγμα, τότε θὰ ἔχετε ἀνάγκην ἀξιωματικῶν ὀλιγωτέρων· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι ἐσφαλμένον, καθ’ ὅσον δὲν εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι οἱ ἴδιοι ἀξιωματικοὶ δύνανται νὰ διοικοῦν μεγαλείτερον ἀριθμὸν στρατιωτῶν ἐὰν τοῦτο ἦτο ὀρθὸν, ἡ συγχώνευσις ἤθελε μεγάλως προχωρήσει· οὕτω ἀντὶ εἴκοσι τέσσερα τάγματα διατί νὰ μὴ τὰ συγχωνεύσωμεν εἰς δώδεκα καὶ οὕτω κατὰ τὸ ἥμισυ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν; Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπειδὴ πρέπει νὰ τελειώσω ταχέως, προσθέτω ἐν ὀλίγοις, ὅτι ἡ τελευταία κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ ὑπουργείου ὁ κ. Τρικούπης ἡ περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως διάταξις εἶναι ἀβάσιμος· καὶ τί χρειάζεσθε σεῖς, Σᾶς εἶπεν, πλέον; δώσατε αὐτὸν τὸν νόμον, μετὰ τοῦτο εἶσθε περιττοὶ, ἡ Κυβέρνησις ἀποκαθίσταται ἀπόλυτος Κυβέρνησις. Μοὶ κακοφαίνεται πολὺ διότι ὁ κ. Τρικούπης, τόσῳ σπουδαῖος ἄνθρωπος οὕτω ἐπιπολαίως ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα. Ἐμπόλεμος κατάστασις θὰ εἴπῃ ἑτοιμασία πρὸς πόλεμον, καὶ μέτρα εἰς τὸ νὰ κατασταθῇ ὁ στρατὸς αὐτὸς εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα νὰ ληφθῶσιν ἐγκαίρως μέτρα πρὸς παρασκευὴν τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ μὴ περιμένῃ τὸ ἔθνος τὴν Βουλὴν ἵνα δώσῃ τὰς περὶ τούτου διαταγάς· ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ἑτοιμασθῇ, ὥστε νὰ εὑρεθῇ, εἰς κατάστασιν πολέμου, ἡ δὲ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπῃ νὰ γίνῃ ἢ ὄχι. Βεβαίως, κύριοι, ἀναπόφευκτον εἶναι νὰ ἔχῃ καιρὸν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα νὰ ἑτοιμασθῇ καὶ νὰ περιμείνῃ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν καὶ τὰ μέσα ἂν πρέπῃ νὰ κληθῇ ὁ ἕτοιμος στρατὸς εἰς τὰ ὅπλα, νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀναγκαῖο, τότε ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις γίνεται πόλεμος· καὶ πῶς μία κυβέρνησις δύναται νὰ αὐξήσῃ στρατὸν ἀνακαλοῦσα στρατιώτας καὶ ἀξιωματικοὺς εἰς ἐνέργειαν κτλ. χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἔχῃ νὰ τοὺς πληρώσῃ καὶ νὰ τοὺς θρέψῃ; δίδετε προϋπολογισμὸν διὰ κατάστασιν εἰρήνης, λεπτὸν δὲν περισσεύει, νομίζετε πῶς ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ διπλασιάσῃ τὸν στρατόν; εἶναι ἀδύνατον καὶ ἐπικίνδυνον· ποῖος λαμβάνει τὴν εὐθύνην νὰ ὠθήσῃ τὸ ἔθνος εἰς τὸν πόλεμον ἄνευ τῆς γνώμης του καὶ νὰ ἐξοδεύσῃ ἄνευ τῆς ἀδείας του; καὶ ποῖος ταμίας πληρόνει; ἀλλ’ ἐθέσατε, λέγει, ἤδη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἐπιτρέπεται νὰ καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα· οὐχὶ, ἀλλὰ νὰ ἑτοιμάσῃ μόνον ἐν καιρῷ πολέμου δύναται νὰ ἐνεργήσῃ· βεβαίως ὅταν ἔλθωσι οἱ ἐχθροὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἀπουσιάζῃ ἡ Βουλὴ, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καλέσῃ τὸ ἔθνος εἰς τὰ ὅπλα καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ ἔπειτα νὰ ἀποφασίσῃ· καὶ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀφήσῃ ἀνυπεράσπιστον τὴν χώραν· ἀλλ’ ὅταν τὰ πράγματα δὲν εὑρίσκωνται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὰς διὰ τὸν πόλεμον ἀπαιτουμένας προετοιμασίας· μόνον τὸ ζήτημα τοῦτο καθορίζει τὸ κατόπιν ἄρθρον. Κύριοι, τὰ ζητήματα εἶναι τόσον ἁπλᾶ, ὥστε ἀπορῶ διατί γίνεται πόσον ἐκτεταμένη συζήτησις· νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον ὅπως ὑπεβλήθη μὲ τὴν τροπολογίαν βεβαίως τὴν ὁποίαν θέλομεν ὑποβάλει, ὥστε νὰ ἐκλείψουν αἱ ἀμφιβολίαι τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἶναι ἀπραγματοποίητος.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν δύναται ἀπὸ τοῦ ἔτους 1879 νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ πάγιος ὀργανισμὸς, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τοῦ 1880, εἶναι, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος ὁ νέος, ὅστις θέλει ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1880, περιέχει διατάξεις σχετιζομένας πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ ὥρισε τὰς διατάξεις ταύτας, εἰπὼν ὅτι εἶναι αἱ περὶ ἐφεδρείας καὶ ἐθνοφρουρᾶς, καὶ ἐπήνεγκεν, ὅτι μόνον κατὰ τὸ 1880, ὅτε θὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν καὶ ἐθνοφρουρὰν, κατὰ τὸν νεωστὶ ψηφισθέντα νόμον περὶ στρατολογίας, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ πάγιος ὀργανισμὸς ὁ προνοῶν περὶ τῶν δύω τούτων κατηγοριῶν τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνεθυμήθη, ὅτε ἔλεγε ταῦτα, ὅτι, ἂν ἀληθῶς περὶ ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρᾶς πρόκηται, ὅτι ἂν τοῦτο εἶναι τὸ κώλυμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παγίου ὀργανισμοῦ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1879, τὸ κώλυμα τοῦτο ὑφίσταται ἐπίσης ἰσχυρὸν καὶ διὰ τὸ ἔτος 1880; Μήπως ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας θὰ ἔχωμεν ἐφέδρους καὶ ἐθνοφρουράν; Ἡ ἐφεδρεία, κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, δὲν θὰ ἄρξηται λειτουργοῦσα παρὰ 3 ἔτη μετὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τουτέστι κατὰ τὰ 883, ἡ δὲ ἐθνοφρουρά, νομίζω, 6 ἔτη μετὰ τὴν ἀρχὴν τῆς λειτουργίας τῆς ἐφεδρείας, διότι, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ἡ διάρκεια τῆς ἐφέδρου ὑποχρεώσεως εἶναι ἑξαετής· ὥστε, ἐὰν ἦτο ἀληθὲς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, πάγιον ὀργανισμὸν δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν πρὸ τοῦ 1883 τὸ ταχύτερον, ἀφοῦ μόνος σκοπὸς τῆς ἀναβολῆς, ὡς εἶπεν, εἶναι νὰ ὀργανωθῇ ὁ στρατὸς, ὅπως ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Δὲ εἶναι λοιπὸν σπουδαῖον τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, καὶ ὁ λόγος οὗτος δὲν δύναται νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ νὰ πράξωμεν κατὰ τὸ 1879 ἐκεῖνο, ὅπερ θέλομεν πράξει κατὰ τὸ 1880. Τότε μόνον θὰ ἦτο σπουδαῖον, ἂν δὲν πρόκηται νὰ πράξωμέν τι πάγιον κατὰ τὸ 1880 ἀλλὰ τοῦτο πιστεύω οὐδεὶς τολμᾷ νὰ εἴπῃ· οὐδεὶς τολμᾷ νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπὶ τετραετίαν ἀπὸ σήμερον διεπόμενοι ὑπὸ προσωρινοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐξήτασεν ἔπειτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἐξέθηκεν ἀκριβῶς ὅσα εἶπον· εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἐπέκρινα τὸν νόμον ὡς πολυτελῆ, ὡς περιέχοντα ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν πλεονάζοντα τοῦ ἀναγκαίου· δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπανέλαβε κατόπιν· ὅτι ἀφοῦ ψηφίζομεν ἤδη προσωρινὸν ὀργανισμὸν, κατόπιν ἐν τῷ παγίῳ ὀργανισμῷ θέλομεν προβῆ εἰς μεταβολὰς, αἱ δὲ μεταβολαὶ δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἦναι ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον· καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐπὶ πλέον θὰ φέρωμεν αὔξησιν δαπανῶν, αἵτινες δὲν θέλουσι συμψηφισθῆ πρὸς τὰς ἐπὶ ἔλαττον, ἀφοῦ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐπὶ ἔλαττον δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι. Περὶ πολυτελείας δὲν ὡμίλησα· ἀπεναντίας εἶπον, ὅτι ἐννοῶ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία αὔξησίς τις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, διότι δὲν ὁμιλεῖ σπουδαίως, ὅστις λέγει, ὅτι θέλει ἀριθμὸν 18, ἢ 19,000 στρατοῦ καὶ δὲν θέλει ἀνάλογον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, θέλομεν ὅμως, ὅ,τι θὰ ψηφίσωμεν ἤδη, νὰ εἰξεύρωμεν, ὅτι θὰ ἦναι πάγιον, ἵνα μὴ ἐπέλθωσι κατόπιν αἱ αὐξήσεις τῶν δαπανῶν, αἵτινες εἶναι ἀναπόδραστος συνέπειαι πάσης μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐπέκρινεν ἔπειτα τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς πρὸς τοὺς ἐθελοντὰς, διότι εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς προηγουμένως κατὰ τῆς γνώμης μου. Ἐγὼ δὲν ἐπανέφερον τὰ περὶ τούτου, ἵνα ἐπαναλάβω τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης μου, ἀλλὰ διότι εὗρον αὐτὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· εὗρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι θέλουσι συμπληρωθῆ αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐκ τῶν κληρωτῶν καὶ ἐξ ἐθελοντῶν καὶ ἠρώτησα κατὰ φυσικὴν συνέπειαν, πῶς θέλουσι καταταχθῆ ἐθελονταὶ, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰπεῖ προηγουμένως, ὅτι ἐθελονταὶ δὲν προσέρχονται, οἱ δὲ κατατεταγμένοι ἀπέρχονται ἐπὶ τῇ λήξει τῆς θητείας αὐτῶν. Δὲν ἔρχομαι νὰ συζητήσω ἐκ νέου ὅσα ἄλλοτε ὑπεστήριζα, οὐδὲ νὰ ἀποκρούσω τὴν ἀπάντησιν τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἰπόντος, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνισότης μεταξὺ ἐθελοντῶν καὶ κληρωτῶν, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἐθελοντῶν· δὲν ἔρχομαι ν’ ἀπαντήσω εἰς τοῦτο, διότι ἡ πρότασις ἡ ἐμὴ δὲν ἀφώρα εἰς αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ἐθελοντῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν πρὸς αὐτοὺς παροχὴν χρηματικοῦ βραβείου ἐπὶ τῇ κατατάξει, καὶ ἔλεγον νὰ ἐφαρμοσθῇ πρὸς αὐτοὺς ἡ ἀρχὴ, ἣν ἀπεδέχθη ὁ περὶ στρατολογίας νόμος περὶ τῶν ἀνακατατασσομένων στρατιωτῶν. Μὲ κατέκρινεν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπέμενον ὁμιλῶν περὶ τοῦ ἄρθρου 17ου, ὡς ἔχει, ἐνῷ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν, ὅτι πρόκειται νὰ τὸ τροποποιήσῃ καὶ νὰ προσθέσῃ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουσι προσκληθῆ πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ οἱ μεταβατικοὶ ἐθνοφύλακες· ἀλλ’ αὐτὴν ταύτην τὴν τροποποίησιν ἐπέκρινα παρατηρήσας ὅτι καὶ ἂν περιληφθῇ ἡ διάταξις περὶ μεταβατικῶν ἐθνοφυλάκων οὐδὲν ἐπράξαμεν, διότι καὶ ἐκ τῶν 8,000 ἀνδρῶν, οὓς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἀποτελεσόντων τὴν πρώτην κληθησομένην σειρὰν, δὲν θέλει ἔλθει κατὰ τὴν γνώμην μου οὐδὲ πολλοστημόριον καὶ οὐδ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἔλθωσι, θὰ ἦναι χρήσιμοι πρὸς τὸν σκοπόν. Ἀλλὰ, παρετήρησε προσέτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ φέρω τὴν ἐπίκρισιν ταύτην περὶ τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, ἥτις εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μετὰ τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ἀφοῦ παρεδέχθην τὴν ἔκτακτον ἐφεδρείαν ὡς πρὸς τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν σειράν. Ὅτε παρεδέχθημεν νὰ κληθῇ ἡ ἔκτακτος ἐφεδρεία, οὐδόλως ἐκαλέσαμεν αὐτὴν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνην ἣν διὰ τῆς προσθέτου διατάξεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ θέλει ἐπιβάλει εἰς τοὺς μεταβατικοὺς ἐθνοφύλακας ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὅτε ἡμεῖς ἐκαλέσαμεν τὴν πρώτην σειρὰν τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας ὑπὸ τὰ ὅπλα, δὲν τὴν ἐκαλέσαμεν ὅπως συμπληρώσωμεν τὰς τάξεις τοῦ ἐν εἰρήνῃ στρατοῦ, τὴν ἐκαλέσαμεν ὅπως συμπληρώσωμεν τὰς τάξεις τοῦ ἐμπολέμου στρατοῦ, ὃν ἠθέλομεν τότε ν’ αὐξήσωμεν εἰς 30, 35 ἢ καὶ 40 χιλιάδας ἀνδρῶν. Οὐδεμία ἄρα ὁμοιότης ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων· ὁμοιότης τις θὰ ὑπῆρχεν, ἂν προσετίθετο ἡ διάταξις ἐν τῷ ἑπομένῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπου γίνεται λόγος περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως· ἀλλὰ καὶ τότε ἀποκρούων τὴν διάταξιν δὲν θὰ εὑρίσκωμαι εἰς ἀντίφασιν, διότι ἐκεῖνο, ὅπερ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν ὡς πρὸς τὴν πρώτην σειρὰν τῆς ἐφεδρείας καὶ δυσκολώτερον ὡς πρὸς τὴν δευτέραν, ἠδυνάμεθα κάλλιστα νὰ μὴ τὸ ἀποφασίσωμεν ὡς πρὸς τὴν τρίτην, διότι εἶναι ζήτημα ἀριθμοῦ καὶ δυνάμεως τοῦ τόπου. Ὁ τόπος δύναται νὰ ἔχῃ δυνάμεις, ὅπως προσφέρῃ τὴν πρώτην, ἴσως δὲ καὶ τὴν δευτέραν σειρὰν τῆς ἐφεδρείας, καὶ νὰ μὴ ἔχῃ δυνάμεις, ὅπως προσφέρῃ τὴν τρίτην, ὥστε εὑρίσκομαι ἤδη εἰς πλήρη ἀκολουθίαν πρὸς τὴν προτέραν ἐνέργειάν μου, διότι καὶ τότε δὲν ἀπεφασίσαμεν νὰ φέρωμεν τὴν δευτέραν σειρὰν, ἂν καὶ εἴχομεν μεγάλην ἀνάγκην καὶ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῶμεν εἰς μίαν μόνην σειράν. Περὶ δὲ τῶν ἀνθυπολοχαγῶν τῶν ἀναγκαίων πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τάξεων τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀληθὲς ὅτι θὰ μείνωσι κεναὶ θέσεις, εἶναι τοῦτο ἐπίκρισις ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὸ ἀποδεκτὸν τοῦ νόμου. Τὴν παρατήρησιν ἔφερον ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλλας ὁμοίας φύσεως ἐπικρίσεις, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ὁ νόμος οὗτος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὅπως παρουσιάζεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ τὴν δύναμιν τοῦ λόχου, ἣν ἐπαγγέλλεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ καταρτίσῃ τὸ πυροβολικὸν, ὅπερ ἐπαγγέλλεται· ταῦτα εἶπον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν σκέψιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, ὃν ἐπαγγέλλεται ὁ νόμος, καὶ ὅταν ἀποδεχθῇ τις, ὅτι δὲν δυνάμεθα, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἔχωμεν ἄνδρας πλείονας τῶν ἕνδεκα χιλιάδων, ὅταν ἀποδεχθῇ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κανονικῶς λειτουργοῦντας τοὺς λόχους καὶ τὰς πυροβολαρχίας, πρὸς οὓς ἀντιστοιχοῦσιν οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες λείπουσιν, ἀγόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ νόμος οὗτος δὲν εἶναι ἀποχρώντως ἐφαρμόσιμος. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τοῦ λόγου μου. Δὲν εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ἄλλον ὀργανισμοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποκτήσεως στρατοῦ ἔχοντος δύναμιν, οἵαν ὡρίσαμεν, οὐδ’ εἶπον, ὅ,τι ὑπέθεσεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, τοὐτέστιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ στελέχη, διότι εἶναι δυνατὸν καὶ ἄνευ ἐλαττώσεως τῶν στελεχῶν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Εἶπον ὅτι, ὅπως κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον, παρουσιάζει ἰδανικὸν ἀριθμὸν ἀνδρῶν καὶ ἀπραγματοποίητον ἔν τισι προσωπικὸν ἀξιωματικῶν, καὶ, ἂν ἐπρόκειτο περὶ παγίου νόμου, δὲν ἤθελον ἀποδώσει τοσαύτην σημασίαν εἰς τὰς ἐλλείψεις ταύτας, διότι ὅ,τι εἶναι ἰδανικὸν διὰ τὸ 1879, δύναται νὰ μὴ ἦναι ἰδανικὸν κατόπιν· ὅταν ὅμως ἐν νόμῳ προσωρινῷ ἀφορῶντι εἰς μόνον τὸ 1879, κατὰ τὸ 1879 ὁ ἀριθμὸς θὰ ἦναι ἰδανικὸς, δικαιοῦμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον περιέχον διατάξεις ἰδανικὰς καὶ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον πραγματικόν. Οὐδ’ εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ περὶ πυροβολικοῦ, ὅτι ὁ τρόπος ὃν ἀνέφερον τῆς συγκροτήσεως τῶν πυροβολαρχιῶν θὰ ἦτο πρωτοφανὴς καὶ ἀτελεσφόρητος. Ἐγὼ ἀνέφερον τὰ περὶ τούτου ἁπλῶς, ἵνα δείξω ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἄλλος τρόπος συγκροτήσεως τῶν τάξεων τοῦ πυροβολικοῦ ἀνάλογος πρὸς τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν, δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ὅτι πανταχοῦ αἱ πυροβολαρχίαι εἶναι ὠργανισμέναι ὡς ἐνταῦθα. Καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ εἴτε πᾶσαι αἱ πυροβολαρχίαι εἴτε τινὲς περιλαμβάνουσιν 8 πυροβόλα ἀντὶ τῶν παρ’ ἡμῖν 6, ὥστε ὑπάρχουσι παραδείγματα ὀργανισμοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, οἷον ἀνέφερα καὶ εἰς ἄλλα κράτη. Λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκγυμνάζονται ὀλιγώτεροι ἄνδρες. Βεβαίως ὀλιγώτεροι τῶν ἰδανικῶν, ἀλλ’ οὐχὶ ὀλιγώτεροι τῶν πραγματικῶν, ἐγὼ δὲ ζητῶ οἱ ὑπάρχοντες ἄνδρες νὰ γυμνασθῶσι καὶ οὕτω νὰ ὀργανισθῶσιν αἱ πυροβολαρχίαι, ὥστε πάντες οἱ δυνάμενοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀξιωματικοὶ νὰ ἔχωσι θέσεις. Τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸ σύστημα καὶ οὐχὶ ἡ παρ’ ἐμοῦ ἐκφρασθεῖσα ἰδέα ἀντιστρατεύεται πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀνωτάτου ἐφικτοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν. Ὀργανίζοντες τὰ σώματα ἀτελῶς, ἄνευ τῶν ἀναγκαίων βαθμοφόρων, ὡς συμβαίνει ἐν τῷ προτεινομένῳ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὀργανισμῷ, καθιστῶμεν οὕτως ἀτελεστέραν, ἂν μὴ καταργοῦμεν καὶ τὴν γύμνασιν ἄλλων βαθμοφόρων, διότι ὅταν ὁ λόχος δὲν δύναται νὰ περιέχῃ τοὺς ἀπαιτουμένους πρὸς τὴν κανονικὴν αὐτοῦ λειτουργίαν ἀξιωματικούς, ὁ τοιοῦτος λόχος ἢ δὲν θέλει συγκροτηθῆ ἢ συγκροτούμενος θέλει εἶσθαι ἀτελὲς τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν γυμναστήριον· ἐνῷ κατὰ τὴν παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθεῖσαν ἰδέαν θὰ ὠργανίζετο ὁ στρατὸς οὕτως, ὥστε πᾶσα θέσις νὰ κατέχηται ὑπὸ τοῦ ἀναγκαίου ἀξιωματικοῦ καὶ νὰ λειτουργῇ πᾶν τμῆμα αὐτοῦ κανονικῶς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συγκαλῇ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης τὸν ἀνώτατον ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, ὃν ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν, ἔστω καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως ἢ τοῦ ἐλέγχου τῆς Βουλῆς· «καὶ εἶναι ἀνάγκη, εἶπε, νὰ περιμείνωμεν τὸν πόλεμον ἐκραγέντα, ἵνα λάβωμεν τὸ μέτρον τῆς αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ;» Καὶ μήπως ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ περιμείνῃ τὸν πόλεμον; Εἶπον ὅμως, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ γίνηται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συγκαλῆται πρὶν ἢ ἐκδοθῇ τοιοῦτον διάταγακ, ἂν δὲν ἦναι παροῦσα. Τοῦτο ζητῶ, ὅπως τῆς Βουλῆς ἀπούσης, μὴ ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸ τῆς ἐκδόσεως διατάγματος συγκαλοῦντος τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον μέτρον, τοῦτο δ’ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Δύνασθε νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἡ ψῆφός σας δὲν θὰ καταστήσῃ αὐτὸ συνταγματικώτερον. Ἔχετε, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐγγύησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου χορηγουμένου αὐτῇ δικαιώματος ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς, τὴν ἔλλειψιν πιστώσεως, ἀφοῦ ἄνευ πιστώσεως δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν πραγματοποίησιν μέτρου, συνεπαγομένου δαπάνας καὶ ἑπομένως μεγάλην εὐθύνην. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ ἔθνος, ἂν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων του μόνην ἐγγύησιν ἔχῃ τὴν εὐθύνην τοῦ ὑπουργείου, τὴν συναίσθησιν τοῦ ὑπουργείου περὶ τῆς εὐθύνης αὐτοῦ. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυσπιστίας καὶ ὑποθέτον πάντοτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διάθεσιν νὰ πράξῃ τὸ κακὸν περιβάλλει τὸ Κοινοβούλιον δι’ ἐξουσίας ὅπως προλαμβάνῃ αὐτό. Ἡ ἔλλειψις πιστώσεως κατ’ οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποχρῶν φραγμὸς, ἵνα ἐν ἐνδεχομένῃ περιστάσει μὴ ποιήσηται αὕτη χρῆσιν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου χορηγουμένων αὐτῇ δικαιωμάτων. Μόνος φραγμὸς εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς Βουλῆς, ὅστις εἶναι μάταιος, ὅταν ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων ἀφορᾷ εἰς τετελεσμένα. Ἡ παρουσία τῆς Βουλῆς δέον νὰ ᾖ ἔγκαιρος ἵνα προλάβῃ τὸ μέτρον ἢ καταστείλῃ αὐτὸ εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ἀτόπως λαμβανόμενον, ἀφοῦ δ’ ὁ χρόνος προχωρήσῃ, καὶ αὐτοὶ οἱ ἀρχῆθεν ἐναντίοι τοῦ μέτρου δὲν δύνανται πολλάκις ν’ ἀντιταχθῶσιν εἰς αὐτὸ ἄνευ ἐθνικῆς ζημίας. Ἐν τῇ παρουσίᾳ ἄρα τῆς Βουλῆς καὶ οὐχὶ ἐν τῇ ἐλλείψει πιστώσεως δέον νὰ ζητηθῇ ἡ ἐγγύησις. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἰδέαι, ἃς ἐκτεθείσας παρ’ ἐμοῦ παρενόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ὤφειλον νὰ παραστήσω αὐτὰς ὡς εἶχον καὶ περιττὸν ν’ ἀνασκευάσω κατὰ τ’ ἄλλα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἀπήντησεν εἰς ὅσα δὲν ἐῤῥέθησαν παρ’ ἐμοῦ, τὰ δὲ παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντα δὲν ἀνεσκεύασε.

§105Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ συμφωνήσω ἐντελῶς οὔτε μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὔτε μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη ἐπὶ πολλῶν σκέψεων, ἐφ’ ὧν ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Τρικούπης ἐδείχθη λίαν αὐστηρὸς ἀπαιτήσας ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ πάγιον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νόμου περὶ στρατολογίας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἐν πολλοῖς καὶ ὁ σημερινὸς ὡς προσωρινὸς παρουσιαζόμενος ὀργανισμὸς δὲν διαφέρει ἐκείνου, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ἔθνος καὶ ὅταν ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου περὶ στρατολογίας νόμου, καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαία δικαιολόγησις διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐπὶ πολλῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶμαι ἐντελῶς ἀσύμφωνος. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἐφεύρεσις τινος ἔθνους, κατὰ μείζονα λόγον ἀτόμου. Ἰδίως δὲ σήμερον, ὅτε κατωρθώθη ὅλα τὰ ἔθνη νὰ ἔχουν τὸν αὐτῶν σχεδὸν ὀργανισμόν, καὶ τοῦτο διότι φέρουν τὸν αὐτὸν ὁπλισμὸν καὶ εἶναι κάτοχα τῆς αὐτῆς ἐπιστήμης. Μέχρι τοῦ 1870 ἡ διαφορὰ τῶν ὀργανισμῶν τῶν διαφόρων κρατῶν ἦτο λίαν ἐπαισθητή, σήμερον ὅμως οἱ ὀργανισμοὶ τῶν Εὐρωπαϊκῶν στρατῶν εἶναι σχεδὸν ὁμοιόμορφοι, καὶ συνεπῶς καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν τακτικῶν μονάδων εἰς ὅλα τὰ κράτη εἶναι ὁ αὐτός. Διὰ τοῦτο ὑπὸ τὸν τίτλον τῆς προσωρινότητος, ὑπὸ τὸν ὁποῖον θέλει νὰ συζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὀργανισμὸν δὲν τὸν ἀποδέχομαι καὶ δι’ αὐτὸ φέρω τροπολογίαν εἰς ἕν τῶν τελευταίων ἄρθρων, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ὁ παρὼν ὀργανισμὸς ἰσχύει ἐπὶ ἓν ἔτος, τοῦτο θὰ ζητήσω ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι τέλος πάντων, ἀφοῦ κατωρθώθη, ὥστε τὸ ἔθνος αὐτὸ καὶ μόνον νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα καὶ οὐδεὶς ἕτερος νὰ κανονίζῃ τὰ τοῦ στρατοῦ χάριν τοῦ ὁποίου καταβάλλει τὸ τρίτον τοῦ προϋπολογισμοῦ του, πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὸ καὶ μόνον τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιῇ, ἐὰν αἱ μέλλουσαι Κυβερνήσεις ὑποδείξωσι τὴν ἀνάγκην τῆς τροποποιήσεως καὶ οὕτω νὰ ἐκλείψῃ διὰ παντὸς εἰς τὸ μέλλον τὸ αὐθαίρετον δικαίωμα τὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, νὰ παύσῃ τοῦ λοιποῦ ἡ δημιουργία τῶν θέσεων, νὰ καταστραφῇ ἡ προστασία, διότι διὰ τῆς μέχρι τοῦδε διοικήσεως τοῦ στρατοῦ αἱ θέσεις ἀπέβαλον πᾶσαν ἀξίαν καὶ πᾶν γόητρον, διότι πολλάκις συνέβη, ὥστε θέσεις κατεχόμεναι ἀπὸ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς νὰ κατέχωνται ἀπὸ ἀνθυπασπιστὰς καὶ τ’ ἀνάπαλιν, ἀναλόγως τῶν προσώπων καὶ τῆς εὐνοίας, ἣν ἀπελάμβανον παρὰ τῶν Ὑπουργῶν. Τὸ ἔθνος ἀπεφάσισεν ὁμοψήφως ν’ αὐξήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ διπλάσιον σχεδόν, διότι ἐνῷ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἔφθανε ἀπὸ 6½ ἕως 7, σήμερον ἀνέρχεται εἰς 13 ἑκατομ. καὶ δὲν ἐξεύρω ἐὰν δὲν θὰ ἔλθωσι κατόπιν αἱ συμπληρωτικαὶ πιστώσεις. Καὶ ἐνῷ τὸ κράτος διέρχεται σπουδαίαν οἰκονομικὴν κρίσιν ἀναγνωρίζει ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τοῦ μονίμου στρατοῦ· θὰ ἦμαι ὅθεν ἐπιεικής, κύριοι, ἀφοῦ κατωρθώθη ὥστε ὁ στρατὸς νὰ ὀργανισθῇ διὰ νόμου καὶ οὐχὶ διὰ διαταγμάτων. Τὸ πνεῦμα ὅμως, κύριοι, δυστυχῶς τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν τοῦ ἔστω καὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ ἀπεμακρύνθη ἐπὶ πολὺ τοῦ λόγου δι’ ὧν ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ὀργανίζεται διὰ νόμου, διότι ἐνῷ κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ ἀποδέχεται σύστημα ἐντελῶς εὐρωπαϊκὸν καὶ τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἀποδεχθῇ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας, ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰς ἐν γένει διατάξεις καὶ τὰ διάφορα ἄρθρα προσέκρουσε καὶ εἰς τὰ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐν γένει καλῆς συγκροτήσεώς του. Διὰ τοῦτο, κύριοι, χωρὶς νὰ θελήσω ν’ ἀναιρέσω εἰς τὰς λεπτομερείας τοὺς ἐντίμους προαγορεύσαντας περιορίζομαι ν’ ἀναιρέσω κατά τι τὸν ἔντιμον κ. Τρικούπην ἔστω καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον συνεδύασε μετ’ ἄλλων τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἀνεπαρκείας τῶν βαθμοφόρων. Ἡ ἀνεπάρκεια, κύριοι, 35 βαθμοφόρων εἶναι ἀριθμὸς, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Οἱ πλεῖστοι τῶν Εὐρωπ. στρατῶν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἔτους ἄνευ ὡρισμένης καὶ ἐπειγούσης ἀνάγκης πολλάκις δὲν συμπληροῦσι τὰ κενὰ, ἅτινα ἡ ὑπηρεσία παρουσιάζει, καὶ τοῦτο διὰ τὸν λόγον τῶν ἐτησίων ἐπιθεωρήσεων, μετὰ τὸ πέρας τῶν ὁποίων συμπληροῦνται τὰ κενὰ διὰ προβιβασμῶν· ὥστε ἡ ἔλλειψις 35 κατωτέρων βαθμοφόρων εἰς τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον ἀριθμεῖ 298 τοιούτους, εἶναι ἔλλειψις ἀσήμαντος· ἄλλως, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ πεζικοῦ, εἰς ὃ ἕκαστος λόχος ἔχει τρεῖς ἀξιωματικοὺς, ἡ ἔλλειψις 35 βαθμοφόρων δὲν θὰ παρουσιάσῃ σπουδαῖον κώλυμα. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἄφιξιν τῶν ἀνωτέρων ἐξ Εὐρώπης ἀξιωματικῶν τὰ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀντέταξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ἀτυχές· διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον, καί τοι ἀναγνωρίζων ἀπόλυτον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀφίξεως Εὐρωπαίων ἀξιωματικῶν, δὲν ἐννοῶ εἰς αὐτοὺς ἄλλην ἀποστολὴν παρὰ τὴν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς καλῆς αὐτοῦ διοικήσεως. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι ἔργον ὑπαγορευόμενον ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην, καὶ οὐδεὶς ἀξιωματικὸς θὰ θελήσῃ νὰ μεταβάλῃ ὀργανισμὸν παραδεχθέντα ὁμοψήφως παρ’ ὅλης τῆς Εὐρώπης· ὥστε τὸ ἐπιχείρημα περὶ τῆς μὴ μονιμότητος τῶν ὀργανισμῶν χάριν ξένων ἀξιωματικῶν δὲν ὑποστηρίζεται. Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω καὶ πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα δι’ αὔριον, ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου, ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Τρικούπην. Ὁ κ. Τρικούπης ἐκάκισε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτων μέτρων καὶ εἶπεν ὅτι ἐγένοντο πολλοὶ προβιβασμοί· ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο τῷ ὄντι ἐκυκλοφόρησεν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἥτις δὲν γνωρίζει τίποτε περὶ τῆς ἀληθείας αὐτοῦ, ἀφοῦ δὲν τὸ γνωρίζει ἡ Βουλὴ, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ φωτίσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ θέλω τὴν φωτίσει μετὰ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα παρέδωκα εἰς τὸ γραφεῖον καὶ ἐτυπώθησαν. Εἰς τὰ 1877, ὅτε ὁ στρατὸς ἦτο ἀκόμη 12,000, ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ 745, εἰς τὰ 1878 μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμα ἐγὼ, ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ 745.

§107ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὰ τάγματα τῶν ἀκροβολιστῶν δὲν εἶχον τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ εἶδον τάγμα τὸ ὁποῖον οὐ μόνον δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν ν’ ἀντικρύσῃ τὸν ἐχθρὸν, ἀλλ’ οὐδὲ ὁδοιπορίαν νὰ κάμῃ.

§108Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ τὰ εἰπῶ τώρα. Ὁ προϋπολογισμὸς ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ πληρώσῃ τὸν στρατὸν καὶ νὰ κάμῃ 872 ἀξιωματικούς· δηλ. ἐγὼ ἀπὸ τὴν τακτικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἄφησα 127 θέσεις κενάς· ἀλλ’ ἦτο μόνον αὐτό; Ὄχι. Ἑπτὰ τάγματα τῶν ἀκροβολιστῶν δὲν εἶχον ἕνα ἀξιωματικὸν ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Καραϊσκάκης, καὶ μέχρι πρὸ 8 ἡμερῶν τῆς παρατηρήσεώς μου ὁ ὑπουργὸς δὲν εἶχεν ἕνα ὑπαξιωματικὸν, δηλ. στρατὸς ὁλόκληρος ἐξ 7 χιλ. δὲν εἶχεν ἕνα ἀξιωματικὸν καὶ δὲν ἔχει ἀκόμη· προσθέσατε λοιπὸν εἰς τοὺς 127 καὶ ἀξιωματικοὺς τῶν 7 ταγμάτων καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι πλέον τῶν 300 ἀξιωματικῶν ἐλλείπουσι. Ταῦτα, κύριοι, ἐξάγονται ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχετε ἀνὰ χεῖρας. Εἰς ἄλλο κράτος, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἤθελε τολμήσει ν’ ἀφήσῃ τὰς θέσεις τοῦ στρατοῦ κενὰς, ἤθελαν τὸν κρεμάσει, ἤθελαν εἰπεῖ ὅτι εἶναι ἄξιος θανάτου, διότι ἡ πρᾶξις ἰσοδυναμεῖ μὲ προδοσίαν τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος, καὶ ὅμως ἐγὼ ἀφῆκα τριακοσίας θέσεις, καὶ φωνάζετε προβιβασμοί, προβιβασμοὶ, προβιβασμοί· καὶ ἂν δὲν ἔκαμνα καὶ αὐτοὺς τοὺς προβιβασμοὺς τὸ ἥμισυ τοῦ στρατοῦ θὰ ἔμενεν ἄνευ ἀξιωματικῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἦλθον εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ φωτίσω τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τῆς μεγάλης ἐλλείψεως τῶν ἀξιωματικῶν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀφῆκα εἰς τὸν στρατὸν, καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἔπαυε αὐτὴ ἡ ὑπερβολὴ τῶν λόγων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ παραστήσω, διότι ἠμφισβητήθη ἡ ἀκρίβεια τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ὅτι ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, παριστᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐν συνόλῳ κατὰ τὸ 1877 καὶ μετὰ τοὺς προβιβασμοὺς τοῦ 1878 ὡς ἕνα καὶ τὸν αὐτόν· ἀλλ’ οἱ προβιβασμοὶ οὐχ ἧττον ἐγένοντο ἐντὸς τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἀπὸ τῶν κατωτέρων εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς. Βαθμολόγοι ἀπὸ τῶν ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ἀνωτέρω προεβιβάσθησαν, ἀλλὰ 42 θέσεις προβιβασθέντων ἀνθυπολοχαγῶν δὲν ἀνεπληρώθησαν καὶ οὕτως ἐπῆλθεν ἡ ἐξίσωσις. Ἰδοὺ δὲ ὁ πίναξ τῶν προβιβασμῶν, ὃν κατήρτισα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημειώσεων τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. ηὔξησαν αἱ θέσεις τῶν συνταγματαρχῶν κατὰ 3, τῶν ταγματαρχῶν κατὰ 29, τῶν λοχαγῶν κατὰ 4 καὶ τῶν ὑπολοχαγῶν κατὰ 7· ἀνθυπολοχαγῶν δὲ προβιβασθέντων 42 θέσεις ἔμειναν κεναί.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Πρὶν ὅμως ζητήσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι αὔριον δὲν εἶναι ἐξῃρημένη ἑορτὴ καὶ ἑπομένως παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ προσέλθωσι.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ θερμότατα τὴν Βουλὴν, τὴν εὐγνωμονῶ μάλιστα διὰ τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν μᾶς κάμνει καὶ διὰ τοὺς κόπους τοὺς ὁποίους καταβάλλει πρὸς περαίωσιν τῶν ἐργασιῶν· παρακαλῶ δὲ θερμῶς τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ἔλθουν αὔριον, διότι ὁ καιρὸς ἐπείγει καὶ πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὰ ἔργα μας καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ὑλικὸν καιρὸν ὅπως συμφωνήσωμεν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 μ. μ.