1878.12.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

τῆς 1 Δεκεμβρίου 1878.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ πρέπει νὰ περιλαμβάνουν πᾶν ὅ,τι γίνεται ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπαρχούσης ἀπαρτίας. Μετὰ δὲ τὴν ἀπαγγελίαν παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, ἡ συνεδρίασις εἶναι ματαιωμένη. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κατριβάνος)

§3ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἦναι ἡ πιστὴ καὶ εἰλικρινὴς ἀπεικόνισις πάντων τῶν λαμβανόντων χώραν κατὰ τὴν συνεδρίασιν, δὲν συμμερίζομαι δὲ τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία χθὲς ἐξεφράσθη, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας ἡ συνεδρίασις δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ ἰδοὺ διατί. Τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας πιστοποιεῖ πόσοι ἔλαβον μέρος κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι κατώτερος τοῦ ἀριθμοῦ, ὅστις ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, διὰ νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι μὴ λησμονήσητε, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν θεωροῦνται ὡς παρόντες καὶ οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰ δωμάτια, καὶ οἵτινες δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν· τοὺς τοιούτους δὲ Βουλευτὰς δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καλῇ πάντοτε ὁ Πρόεδρος, διότι δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, εἰμὴ ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ διαλογή· ὅτε δὲ χθὲς ἐτελείωσεν ἡ διαλογὴ, τὸ Σῶμα ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι προσῆλθον καὶ ἄλλοι Βουλευταί. Καθ’ ὃν καιρὸν ἡ ψηφοφορία ἐνηργεῖτο, τὸ Προεδρεῖον καὶ ἅπασα ἡ Βουλὴ εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐτελείωσεν ἡ ψηφοφορία· τὸ Προεδρεῖον παρήγγειλε νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διαλογή· ἐνῷ δὲ ἐνηργεῖτο, αὕτη εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Βουλευτηρίου τρεῖς Βουλευταὶ, τοὺς ὁποίους εἶδεν ὁ Πρόεδρος, ὅπως τοὺς εἴδετε καὶ ὅλοι ὑμεῖς· δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ἀναφέρω τὰ ὀνόματά των, διότι τὰ γνωρίζετε. Ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ διαλογὴ, ἠρώτησεν ὁ Πρόεδρος τὸ γραφεῖον, ὁποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα. Τὸ γραφεῖον ἀπήντησεν, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα παρίστανεν, ὅτι εἰς τὴν ψηφοφορίαν εὑρέθησαν μόνον 95 Βουλευταί. Ἐπειδὴ δὲ προσετέθησαν καὶ τρεῖς ἄλλοι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐγνώσθη, ὅτι εἰς τὴν ψηφοφορίαν δὲν ἔλαβε μέρος ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, τὸ Σῶμα ἦτο πλέον ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων Βουλευτῶν ἀνέβαινεν εἰς 98. Διὰ τοῦτο ὁ Πρόεδρος ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ Βουλὴ, εὑρισκομένη ἐν ἀπαρτίᾳ, ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας της καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ψηφοφορίαν. Ἡ Βουλὴ ὅμως ἔκρινεν ἄλλως πως τὸ πρᾶγμα· ἐζήτησε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἀνεγνώσθη καὶ εὑρέθησαν παρόντες 103. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τινὲς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ περαιτέρω ἐργασία ὡς νέα συνεδρίασις, ἀλλὰ περὶ τούτου ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάσισε. Ὁ δὲ Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐγένετο θέλει ἐκτεθῆ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ ἐπ’ αὐτῶν θέλει ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ αὔριον. Ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ δευτέραν συνεδρίασιν, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι θὰ εἶχε μέγα δίκαιον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ζακύνθου, ὅστις ἐζήτησε μικρὰν διακοπὴν, καὶ ἐγὼ μὲ πολλὴν δυσκολίαν ἤθελον ἀποφασίσει νὰ καθήσω εἰς τὴν ἕδραν μου, κάμνων δευτέραν συνεδρίασιν τὴν αὐτὴν ἡμέραν, χωρὶς νὰ δοθῇ ἀρκετὸς χρόνος, ὅπως εἰδοποιηθῶσιν πάντες οἱ ἐν Ἀθήναις Βουλευταὶ καὶ τὸ κοινόν. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιζον, ὅτι εἶναι ἐξακολούθησις τῆς αὐτῆς Συνεδριάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις καί τινες ἐζήτουν νὰ διευκρινισθῇ ἀμέσως τὸ πρᾶγμα, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν σκανδάλων εἶναι προτιμότερον νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, καὶ ἐλύθη. Πάντα ταῦτα, ὅπως ἔλαβον χώραν, ἐκτίθενται εἰς τὰ πρακτικά, καὶ δὲν βλέπω ὁποῖα δικαιώματα προσβάλλονται, ἢ τί ἄτοπον δύναται ἐκ τούτου νὰ ἐπέλθῃ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον;

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διαφωνοῦμεν ἐντελῶς πρὸς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα· νομίζομεν, ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀναγραφῶσιν, εἰμὴ μόνον τὰ γινόμενα, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως· εὐθὺς δὲ ὡς ἐβεβαιώθη, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν διετέλει ἐν ἀπαρτίᾳ, ἡ συνεδρίασις ἔπαυσε. Δὲν θεωρῶ δὲ, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου περὶ τῶν ἐν τοῖς δωματίοις, διότι ὁ κ. Πρόεδρος γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι, ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου, περιμένομεν ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐστάλησαν κλητῆρες πανταχοῦ, ὄχι μόνον εἰς τὰ δωμάτια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ὁδοὺς, καλοῦντες τοὺς Βουλευτάς, καὶ ὅτι, ἀφοῦ πλέον ἐπείσθη ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ἄλλοι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθωσιν, ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς ἦτο 95. Ἡ Βουλὴ ἑπομένως ἔπαυσεν ἀμέσως συνεδριάζουσα. Καὶ ἔπαυσεν ἀμέσως συνεδριάζουσα, κατ’ ἐμὲ, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ἄρχεται ἡ διαλογὴ, διότι μόνον ὅσοι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι, αὐτοὶ ἦσαν θεωρητέοι ὡς παρόντες. Ἐὰν κατόπιν ἐῤῥέθησαν πολλά, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπεν, ὅτι ὅσα ἐῤῥέθησαν θέλουσι σημειωθῆ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, πάντα ταῦτα δὲν ἔχουσιν ἀξίαν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι λόγοι ῥηθέντες μεταξὺ Βουλευτῶν, ἀφοῦ, ὡς ἡμεῖς φρονοῦμεν, ἡ Βουλὴ ἔπαυσε συνεδριάζουσα, εὐθὺς ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπιστοποιήθη, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἦτο μόνον 95.

§6ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐψηφοφόρησα, διότι ἤθελα νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, ὁμολογῶ ὅμως ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἤμην ἐδῶ μέσα καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ ὀφείλω νὰ τὴν ὁμολογήσω.

§7ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Λέγω, ὅτι ἡ συνεδρίασις εἶναι πάντοτε νόμιμος, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ἀπαρτία· ἡ ἀπαρτία εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθὸν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἔκαμε καλὰ καὶ προέβη εἰς τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅπως γίνεται καὶ ὅταν ἄρχηται ἡ συνεδρίασις· καὶ αὐτὰ δὲν εἶναι θεωρία, ἀλλὰ πρᾶξις· δὲν ἀντιβαίνει δὲ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, ὅτι ἠμπορεῖ τοῦτο νὰ φέρῃ κακὰ ἀποτελέσματα, διότι οὐδεμίαν πρᾶξιν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας, καίτοι συνεδριάζουσα. Λοιπὸν δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν, ὅτι, ἀφοῦ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἦσαν 95 μόνον ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῆς Λευκάδος, ὅτι οὐδὲν πλέον δύναται νὰ γείνῃ, διότι ἐξακολουθεῖ ἡ Βουλὴ συνεδριάζουσα καὶ ἐξακολουθεῖ συζητοῦσα τοὺς ὅρους τῆς ἀπαρτίας. Καὶ αὐτὴ ἡ πρᾶξις, δηλαδὴ ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι ἐγένετο ψηφοφορία καὶ εὑρέθησαν παρόντες κατόπιν εἰς τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου 103. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος καλῶς ἔπραξε νὰ συντάξῃ τὰ πρακτικά, ὅπως ἀνεγνώσθησαν.

§8Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅλα, ὅσα ἐῤῥέθησαν μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἥτις ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχε, δὲν ἠμποροῦν νὰ καταχωρισθῶσιν εἰς τὰ πρακτικά, οὔτε δύνανται νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν αὐτοῖς, διότι μετὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι ἦσαν 95 Βουλευταὶ μόνον παρόντες, ὅλα τὰ κατόπιν γενόμενα, δὲν πρέπει νὰ γραφῶσιν εἰς τὰ πρακτικά. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ εἰς τὰ πρακτικὰ περιστάσεων, καθ’ ἃς τὸ Σῶμα δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶναι ζήτημα σκανδαλῶδες καὶ δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς συνεπείας πολὺ δυσαρέστους. Ἀπόδειξις τῶν λόγων μου εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου συνεβούλευσε τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως. Διατί; Διότι ἤθελε καθιερωθῆ ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας, μεθ’ ὃ ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, τὸ καθῆκον τοῦ κ. Προέδρου ἦτο νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν αὐθωρεί· οὔτε παρατήρησις, οὔτε ἄλλος λόγος, οὔτε ἄλλο τι ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα. Διότι, ἐὰν, κ. Πρόεδρε, θελήσωμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ, θὰ λάβωσι χώραν γεγονότα τοιαῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ σημερινὴ Βουλὴ θ’ ἀναλάβῃ μεγάλην εὐθύνην, ἀπέναντι ἄλλης ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν κατεδίκασε. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι πάντα ὅσα ἐλέχθησαν μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀναγραφοῦν ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω. Λέγει ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι, ἅμα ἐγνώσθη ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου καὶ τῆς διαλογῆς, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, ὁ Πρόεδρος εἶχε καθῆκον νὰ λύσῃ ἀμέσως τὴν συνεδρίασιν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι ὁ Πρόεδρος δὲν ἔλαβε γνῶσιν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ὀλιγώτεροι τῶν 96, εἰμὴ μόνον μετὰ τὸ τέλος τῆς διαλογῆς, τότε δὲ ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι προσῆλθον καὶ ἄλλοι Βουλευταί. Εἶχον λοιπὸν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνώπιόν μου ὄχι 95, ἀλλὰ 98 Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι ἀπαρτίαν. Ἀδίκως λοιπὸν κατακρίνεται ὁ Πρόεδρος, ὡς μὴ λύσας τὴν συνεδρίασιν, δικαιότερον ἠδύνατο νὰ κατακριθῇ, ἐὰν αὐτοβούλως καὶ αὐτογνωμόνως ἔλυε τὴν συνεδρίασιν, ἐνῷ ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ὅτε ἔλαβε γνῶσιν ὁ Πρόεδρος, ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησεν ἡ ἀπαρτία, ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ αὐτὴ μόνη εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου, ὁ δὲ Πρόεδρος ἁπλῶς ἐξέφρασε τὴν γνώμην του. Δὲν βλέπω δὲ οὐσιωδῶς καὶ περὶ τίνος φιλονικοῦμεν· ὅσα γράφονται εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ἔλαβον χώραν, καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀμφισβητηθῶσιν ὑπ’ οὐδενός. Ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ὑμῶν καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴπητε, ἐὰν, καθ’ ἣν ὥραν ὁ Πρόεδρος ἔκαμνε τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς διαλογῆς, ἦτο ἀπαρτία τῆς Βουλῆς ἢ ὄχι, μολονότι τοῦτο ἀπεδείχθη καὶ ἐκ τῆς μετὰ ταῦτα ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου καὶ ὅτε ὡμίλησεν ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ὅτε ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἡ Βουλὴ ἦτο ἐν πλήρει ἀπαρτίᾳ, καὶ ἀπεφάσισε νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ συνεδρίασις, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλει σήμερον νὰ ἀπαλείψῃ τὸ μέρος τοῦτο τῶν πρακτικῶν, οὐδόλως προσβάλλεται ἐκ τούτου ἡ φιλοτιμία τοῦ Προέδρου.

§10ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν προαγορεύσαντα κ. Ῥοντήρην, ὅτι δὲν εἶναι ἄλλο πρᾶγμα συνεδρίασις καὶ ἄλλο ἀπαρτία. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Ῥοντήρης εἶναι συγγραφεύς, καταγίνεται καὶ κοπιάζει· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ὅ,τι γράφει χθές, ἔρχεται ὁ ἴδιος καὶ τὸ ἀναιρεῖ σήμερον. Διὰ τοῦτο παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ῥοντήρην, ὅτι ἡ συνεδρίασις ὑφίσταται, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀπαρτία· δὲν δύναται δὲ οὐδέποτε τὸ Σῶμα νὰ κάμῃ συνεδρίασιν, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἀπαγγελθῇ εἰς αὐτὸ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου, ὅτι ἐγένετο ἀπαρτία. Τὸ ἀξίωμα λοιπὸν τοῦ κ. Ῥοντήρη πρέπει τουλάχιστον ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ τὸ παραμερίσῃ ἐντελῶς. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, καὶ ὀφείλω κατὰ πρῶτον νὰ κάμω τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν, ὅτι οὐδεὶς ἀπέδωκεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον οὐδεμίαν πρόθεσιν· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἔχει πεπλανημένην ἰδέαν καὶ γνώμην, διότι, ἀφ’ οὗ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤρχισεν ἡ διαλογὴ καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ προσέλθῃ πλέον νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, ὅτι ἦσαν παρόντες 95 Βουλευταί, ἀπαρτία πλέον τότε δὲν ὑπῆρχε, πᾶσα δὲ ἐξακολούθησις τῆς συνεδριάσεως ἔπρεπε νὰ ἀναγγελθῇ ἐπισήμως εἰς τοὺς Βουλευτάς· καὶ μάλιστα παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι τινὲς τῶν παρόντων Βουλευτῶν καὶ ψηφοφορησάντων, ἀφ’ οὗ ἐγνώσθη, ὅτι δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή, ἀνεχώρησαν.

§11ΤΙΝΕΣ. Ἦλθον μετὰ ταῦτα.

§12Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἔλθουν κατόπιν καὶ 130 καὶ 140 Βουλευταί ἀπαρτία, καθ’ ἣν ὥραν ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, δὲν ὑπῆρχε· ἡ δὲ νομολογία τῆς Βουλῆς εἶναι, ὅτι ὁσάκις δὲν εἶναι ἀπαρτία, ἡ συνεδρίασις ἀμέσως διαλύεται. Δὲν ἐγένετο βεβαίως ἐξ ἐπίτηδες ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου· αὐτὸ τὸ ὁμολογῶ· διότι δὲν προτίθεται κανεὶς νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τοιαύτην πρόθεσιν, διότι πόῤῥω ἀπέχει αὐτῆς τῆς ἰδέας· ἔχει ὅμως πεπλανημένην ἰδέαν, διότι νομίζω, ὅτι, ἀφ’ οὗ ἡ Βουλὴ δὲν εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ καθ’ ἣν ὥραν ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, καὶ ἡ συνεδρίασις ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ, καὶ ἐὰν ἐξηκολούθει νὰ γείνῃ ἄλλη συνεδρίασις, αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γνωστοποιηθῇ πρὶν διὰ νέας προσκλήσεως.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, τὰ πράγματα ἔλαβον χώραν, ὅπως περιγράφονται· χθὲς, διὰ νὰ μὴ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίαι, παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν, σήμερον δὲ, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς συζητήσεις καὶ διὰ νὰ μὴ δαπανῶμεν ματαίως τὸν καιρὸν, θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ μέρος τοῦτο ἐκ τῶν πρακτικῶν.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§15ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά. Δὲν ὑπάρχει πλέον καμμία ἀντίῤῥησις.

§17ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ζητήσω μίαν διασάφησιν. Δὲν ἤκουσα τί εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; θὰ μείνουν τὰ πρακτικὰ ὅπως εἶναι;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, νὰ ἐξαλειφθῶσι (θόρυβος).

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπειδὴ θεωρῶ, ὅτι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα, θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§21ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι σπουδαῖον, κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Πάλιν τὰ ἴδια (θόρυβος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε εἰς τὸ βῆμα, κ. Λομβάρδε. (Ὁ κ. Λομβάρδος ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ βήματος).

§24ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ εἶναι διὰ νὰ χάνωμεν τὸν καιρὸν, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ. Παύσατε τὸν θόρυβον. Ὁρίστε, κ. Λομβάρδε.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐπροκαλέσαμεν ἡμεῖς τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὶς ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα· ὀφείλομεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς ν’ ἀνακοινώσωμεν τὰς ἰδέας μας καὶ παρατηρῶ, ὅτι δὲν βλέπω κανένα θέλοντα νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν εἰς κανένα. Τὰ πράγματα ἐγένοντο χθὲς ἐν πλήρει ἀγαθοπιστίᾳ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ σήμερον πρέπει νὰ τὰ συζητήσωμεν ἐπίσης ἐν ἀγαθοπιστίᾳ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον διὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν, διότι, καθὼς ἄλλοτε εἰς παρομοίαν περίστασιν ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς προφερόμενον τὸ δόγμα, ὅτι τρεῖς ἀρκοῦν νὰ κάμουν collegium, οὕτω, ἐπίσης ἀπὸ τὸν αὐτὸν συγγραφέα καὶ ἀπὸ τὸν αὐτὸν ὑπερασπιστὴν τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου ὑποστηρίζεται....

§27ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, (θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε, κύριοι.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποστηρίζεται καὶ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ καθηγητοῦ τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ὅτι ἡ Βουλή, καίτοι μὴ οὖσα ἐν ἀπαρτίᾳ, εἶναι Βουλὴ καὶ ἠμπορεῖ νὰ συνεδριάσῃ. Τὸ δόγμα τοῦτο κυρίως ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ, διότι διὰ τὸ δόγμα τοῦτο ἡ Βουλὴ ἔκαμε μίαν κατηγορίαν καὶ συνέστησεν ἄλλοτε ἓν εἰδικὸν δικαστήριον. Μόνον δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ, μὴ οὖσα ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ αὐτὸν τὸν συλλογισμὸν, ὅτι μία Βουλὴ, ὅπως λέγει ὁ αὐτὸς ἐμβριθὴς συγγραφεὺς, δύναται νὰ συνεδριάσῃ ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ καὶ ὅτι ἀπόφασιν μόνον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ. Τί θὰ εἴπῃ τοῦτο; Βουλή, ὅταν δὲν ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ, δὲν εἶναι Βουλή. Συνεδρίασις λοιπὸν, ὅταν δὲν ἦναι ὁ νόμιμος ἀριθμός, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τῆς Βουλῆς. Ἂς μεταχειρισθοῦν ὅσα ἐπιχειρήματα θέλουν, εἴτε συγγραφέων εἴτε τριόδων, καὶ ἐὰν μεταχειρίζωμαι τὴν φράσιν αὐτὴν τοῦ κ. Ῥοντήρη, δὲν πιστεύω νὰ τῷ κακοφαίνεται. Συνεδρίασις λοιπὸν χθὲς δὲν ὑπῆρχεν· ὁ κ. Πρόεδρος μάλιστα ἀπήγγειλεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀπήγγειλα.

§31Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Τὸ εἴπατε, τὸ ἤκουσα καὶ ἐγὼ (θόρυβος).

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ (θόρυβος). Καθ’ ἣν ὥραν τὸ γραφεῖον εἶπεν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν 95, ἐγὼ δὲν ἠμποροῦσα νὰ εἴπω ψεῦδος· ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦτο ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω, ὅτι, ὅταν ἦλθον ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἤκουσα, ὅτι ἔγεινε ψηφοφορία καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ μοῦ τὸ εἶπον ἄλλοι.

§34ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διέταξα καὶ σᾶς ἔσβυσαν μάλιστα, κ. Λομβάρδε, ἀπὸ τὸν κατάλογον, διότι εἶχον διατάξει τὴν διαλογήν.

§35ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι, ὅπως χθὲς ὅλοι συνωμολογήσαμεν, θὰ συμφωνήσωμεν καὶ σήμερον, ὅτι, ἀφοῦ ἐπιστοποιήθη, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία, ἡ συνεδρίασις ἔληξε.

§36ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Διατί γίνεται αὐτὴ ἡ συζήτησις, κ. Πρόεδρε, ἀφοῦ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι νὰ διαγραφῇ αὐτὸ τὸ μέρος τῶν πρακτικῶν; τὸ κάμνουν διὰ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου;

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔχουν δίκαιον καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς μὴ ἀπαρτίας· ἔχουν δίκαιον ἐπίσης καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι προσθέτουν, ὅτι ὅσα γίνονται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου πρέπει νὰ ἦναι γεγραμμένα ὄχι εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἀλλ’ εἰς τὰ στενογραφημένα, διότι εἰς τὰ ἐπίσημα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γραφῇ εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσημον.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§39ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ κάμω λόγον περὶ τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ μοὶ δώσῃ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μὲ φωτίσῃ, ὅτι ὁ συγγραφεὺς πρέπει νὰ ἦναι ἀλάνθαστος καὶ ἀναμάρτητος. Οὐδεὶς ἠξίωσέ ποτε, ὅτι ὅ,τι γράφει εἶναι ἡ αὐτοαλήθεια. Καὶ βεβαίως ὑπαινίσσεται, ὅτι ἔγραψα ὑπὲρ τῆς μονοψηφίας, καὶ ἐψήφισα κατά· ὡς πρὸς τοῦτο ἀναφέρομαι εἰς ὅσα εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς μονοψηφίας· τοῦ κ. Λομβάρδου ἡ αἰτίασις μὲ ἐλύπησε παραπολὺ, ὁ ὁποῖος ἦτο παρὼν εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην......

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤμην παρών.

§41ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Εἴμεθα ἀποκλεισμένοι.

§42ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀπέκλεισαν αἱ καμπάνες.

§43ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τότε ὀφείλω ἐξ ἐναντίας εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν ἀφορμήν· τὸ tres faciunt collegium ὑπὸ κακοβουλίας ἢ ἐξ ἐπιπολαιότητος ἑρμηνεύθη, ὅπως καὶ ὁ κ. Λομβάρδος ὑπεστήριξεν. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα τότε, ὅτι 3 μόνοι Βουλευταὶ δύνανται νὰ κάμωσιν ἀπαρτίαν, ἀλλ’ ὅλως τὸ ἐναντίον· καὶ ἴσως δύναμαι νὰ καυχηθῶ, ὅτι μόνος ἐγὼ διὰ θυσίας ἐπιφανοῦς θέσεως ἐν τῷ ἐπιτελείῳ, οὕτως εἰπεῖν, Βούλγαρη ἐκλόνισα τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον, ἐθυσίασα τὴν θέσιν μου διὰ νὰ μὴ προσβληθῇ, οὔτε κατὰ κεραίαν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ τῆς ἀπαρτίας· οὐδεὶς ἄλλος ἐντὸς τῆς Βουλῆς δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἔπραξεν, ὅπως ἐγὼ, διότι εὑρισκόμενος ἐντὸς τοῦ κόμματος καὶ οὐχὶ μετὰ φίλων, ἀλλὰ μόνος ἀπεφάσισα καὶ ἔφυγα τῆς Βουλῆς, στιγματίσας τὴν πρᾶξιν ὡς προδοσίαν. Ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὑπὲρ τῆς ἀκεραιότητος τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς ἀπαρτίας, ἐθυσίασα τὸ ἐντὸς τοῦ κόμματος κεφάλαιόν μου, ὡς σκύβαλον, ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μου. Λοιπὸν ἐν τῇ ἀγορεύσει μου εἶπον τότε, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου· δύναται ἡ ἀπαρτία νὰ ἦναι κατωτέρα τῶν 96, ἀλλὰ χρειάζεται τὸ Σύνταγμα νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ. Ἐν Ἀγγλίᾳ, εἶπον, ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ μὲ 40, ἡ δὲ Βουλὴ τῶν Λόρδων, ἔφθασε κατὰ τὸ 1865 ἢ 1855, νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ ὑποθηκῶν μὲ 5 μόνον, καὶ δὲν ηὗρε ποτὲ λόγον, πῶς 5 ἄνθρωποι καταρτίζουσι τὸ Κράτος, καὶ εἶπον, ὅτι μόνον δόγμα, τὸ ὁποῖον δύναται κἄπως νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὸ τὸ παράδοξον φαινόμενον, εἶναι τὸ tres faciunt collegium· αὐτὸ τὸ ἤγειραν ἐναντίον μου ὡς φάσμα, καὶ ὅπου παρασταθῶ, παρουσιάζεται ἐνώπιόν μου τὸ tres faciunt collegium ὡς μορμολύκειον· (ἱλαρότης). Λοιπὸν ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ tres faciunt collegium; Ἐγὼ ὅλως τὸ ἐναντίον πρεσβεύω, καὶ σήμερον ἔρχεται καὶ τὸ ὑποστηρίζει ἀπὸ τοῦ βήματος εἷς τῶν ἐγκριτοτέρων συναδέλφων μας· ἀλλ’ ἐνόμιζον, ὅτι ἦτο παρὼν εἰς τὴν συνεδρίασιν τότε. Ἤδη λοιπὸν δὲν ἔχω ν’ ἀνακαλέσω παρὰ μόνον τὴν ἀγανάκτησιν, καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι τὸ δυστυχὲς αὐτὸ ῥῆμα ἐλέχθη διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸ παράδοξον ἐκεῖνο τῆς Ἀγγλίας ὅπου δέχονται ἀπαρτίαν μέχρι τριῶν... Τὸ εἶπον δὲ, διότι εἶμαι σφόδρα ὑπὲρ τῆς ἀπαρτίας τῶν 96, ἀλλὰ νομοθετικῶς δὲν εἶμαι πλέον ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἂν ἔλθῃ Συνέλευσις θὰ ὑποστηρίξω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπαρτία καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἑνὸς μόνου νὰ προτείνῃ τὴν μὴ ἀπαρτίαν εἶναι παραλυσία. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἐδώσατε ἀφορμὴν καὶ εὐκαιρίαν, διὰ νὰ δικαιολογηθῶ ἐφάπαξ διὰ παντός.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι (θόρυβος). Ὁ κ. Τρικούπης λοιπὸν προτείνει νὰ μείνωσι τὰ πρακτικὰ μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας.

§45Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀποτελέσματος μιᾶς ψηφοφορίας καὶ τῆς ὑπάρξεως ἀπαρτίας. Ἐγὼ δὲν ἐψηφοφόρησα εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, διότι δὲν ἤθελον νὰ ψηφοφορήσω, ἀλλ’ οὔτε καὶ ν’ ἀρνηθῶ ψῆφον, οὐδεὶς ὅμως διὰ τοῦτο ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ καταλογίσῃ ὡς ἀπόντα, ἀφοῦ ἤμην διαρκῶς παρὼν καὶ οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν ἀπεμακρύνθην, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε, κύριοι, προεδρεύοντος τοῦ κ. Ζαΐμη συζητουμένης προτάσεως ἀφορώσης ὑπαλλήλους τινὰς τῆς Βουλῆς, ἐνῷ εἴμεθα εἰς πληρεστάτην ἀπαρτίαν, ἐγένετο ψηφοφορία, τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς δὲν ἔδωκεν ἄθροισμα 96, ἤτοι τὸν τῇ ἀπαρτίᾳ, καὶ ὅμως ἀμέσως κατόπιν, γενομένης ὀνομαστικῆς κλήσεως, εὑρέθη ἀριθμὸς Βουλευτῶν ἀνώτερος τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς ἀπαρτίαν, καὶ ἐξηκολουθήσαμεν συζητοῦντες, καὶ αἱ συζητήσεις ἡμῶν ἐθεωρήθησαν ὡς λίαν νόμιμοι· ὥστε βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ψηφοφορίας καὶ ἀπαρτίας, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπιμένω λέγων, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι λίαν καλῶς καὶ ὅτι τὰ κατόπιν τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου καὶ τῆς ἐπιβεβαιώσεως τῆς ἀπαρτίας λεχθέντα ἀποτελοῦσι μέρος τῆς αὐτῆς συνεδριάσεως.

§46Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύναται κανεὶς ν’ ἀρνηθῇ ψῆφον, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀρίθμησιν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ (Θόρυβος).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ μείνωσι τὰ πρακτικὰ μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς. Ἔπειτα δὲν νὰ τεθῇ «μεθ’ ὃ ὁ Πρόεδρος, μὴ εὑρεθείσης ἀπαρτίας, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν».

§48Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί.) Τὸ προεδρεῖον ἀμφιβάλλει· ἐρωτῶ τὸ ἐναντίον. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ κ. Κορωναῖος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§50Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέλεξεν ἡ Βουλή, ἐτυπώθη, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ διατάξητε τὴν διανομὴν καὶ νὰ γείνῃ συζήτησις αὔριον.

§51ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Προχθές, κύριοι, ἔκαμα τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐκλογέων Κυθήρων.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν· τὸ ζήτημα τῶν τμημάτων ἀποφασίζουν τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ἐὰν ὁ νομάρχης διαφωνήσῃ, τότε κατ’ ἔφεσιν ἀποφαίνεται τὸ Ὑπουργεῖον. Λοιπὸν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπεφάσισεν, ὁ νομάρχης ἀπεφάσισεν ἀντιθέτως· ἔγεινεν ἔφεσις, ἐγὼ παρεδέχθην τὴν ἔφεσιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.

§53ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, δι’ οὗ κανονίζεται ὁ τρόπος τῆς δεξαμενῆς.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ Κέας ὑποβάλλομεν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 66 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§55ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δέχεσθε τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον;

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑπεβλήθη παρ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία δὲν τὸ ἐδέχθη. Ἂς μεταβάλῃ ἡ Βουλὴ τὸν νόμον, καὶ τότε μάλιστα.

§57ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Λοιπὸν θὰ συζητήσωμεν· θὰ σᾶς διηγηθῶ πρὸς τοῦτο τὴν ὑπόθεσιν. Εἷς Δῆμος διῃρέθη εἰς 2 ἐκλογικὰ τμήματα· τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὥρισεν ὡς ἕδραν τοῦ βʹ ἐκλογικοῦ τμήματος ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς πρώτης· ἡ πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου διεβιβάσθη εἰς τὸν Ἔπαρχον, ὁ ὁποῖος, ἰδὼν τὸ ἄτοπον, διόρθωσε τὴν πρότασιν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐντελῶς· ἡ πρότασις διεβιβάσθη εἰς τὸν Νομάρχην, ὁ ὁποῖος, ἀκυρώσας καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἀπόφασιν, ἐδιώρισε τὸ χωρίον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο ἕδρα Δήμου ἄλλοτε· τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔκαμεν ἔκκλησιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἀντὶ τοῦ κυρίου Μαυρομμάτη, διορίζεται ὁ νῦν Νομάρχης, ὁ ὁποῖος ἐπικυροῖ τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν διαβιβάζει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐπεκύρωσε τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Νομάρχου. Δὲν εἶναι μόνον, ὅτι ἡ ἐκλογικὴ ἕδρα ὡρίσθη ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς πρώτης· ἡ θέσις, εἰς ἣν ὡρίσθη, εἶναι ἓν σχολεῖον κείμενον ἐκτὸς κατωκημένων μερῶν καὶ μακρὰν ἀπὸ τὰ ἀπόκεντρα χωρία 2½ ὥρας. Ἐν καιρῷ χειμῶνος οἱ ἐκλογεῖς δὲν θὰ ὑπάγουν, διότι εἶναι μακρὰν, διότι δὲν ἔχουν μέρος οὔτε αὐτοὶ νὰ μείνουν, οὔτε τὰ κτήνη ν’ ἀποθέσουν· τὸ δὲ μέρος, τὸ ὁποῖον προσδιώρισεν ὁ πρῶτος Νομάρχης, εἶναι ἡ ἕδρα ἀρχαίου Δήμου, εἶναι μία κώμη, ἔχει ναὸν εὐρυχωρότατον. Διατὶ λοιπὸν νὰ διορισθῇ εἰς τὸ μέρος αὐτό; Θέλετε νὰ ἰδῆτε κατὰ πόσον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνεδριάζει, φέρω μάρτυρα τὸν κύριον Βαρβαρῖγον.

§58ΒΑΡΒΑΡΙΓΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔπραξε πολὺ καλῶς καὶ δικαίως, διότι σεῖς θέλετε ἡ ἐκλογὴ νὰ γείνῃ ἐντὸς τῆς οἰκίας σας (ἱλαρότης).

§59ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ συμπέρασμά μου λοιπὸν εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς θέλει ν’ ἀδικήσῃ....

§60ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Διάβασε τὸν νόμον νὰ μάθῃς.

§61ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Θέλει νὰ καταδολιευθῇ τὸν νόμον· Θέλει νὰ ἐξακολουθῇ νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἔκνομον κατάστασιν, ἧς παράδειγμα μᾶς δίδει ἡ Ἐπαρχία του.

§62ΜΠΟΥΤΟΣ. Τί παράδειγμα, παρακαλῶ;

§63ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ἐξακολουθήσει νὰ παρανομῇ, καὶ ἀπόδειξις εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ ἴδιος.

§64ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§65ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, νομίζω, κατὰ τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν, ὅτι προετοιμάζετε δεινὰς ἡμέρας διὰ τὴν Ἑλλάδα· αἱ δειναὶ ἡμέραι ἦλθον, καὶ τώρα σᾶς λέγω ὅτι, ἐὰν δὲν θέσητε φραγμὸν εἰς τὸν ἐκτραχηλισμὸν τοῦ Ὑπουργείου (θόρυβος) προετοιμάζετε ἔτι δεινοτέρας ἡμέρας διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§66ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ προχθὲς ἤρχισεν ὁ κ. Κορωναῖος νὰ ὑπερασπίζηται δῆθεν τοὺς πατριώτας του· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοὺς ἀγαπᾷ, διότι, ὅταν ἤμεθα δοῦλοι, ὑποκάτω ἀπὸ τὸν ξένον, ὁ κ. Κορωναῖος δὲν κατεδέχετο νὰ ὀνομάζηται καὶ ἐντρέπετο νὰ λέγηται Κυθήριος· ἔλεγεν, ὅτι εἶναι Φαναριώτης. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται, θέλει νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν Κορωναῖον, οὐχὶ τὴν πατρίδα του, διότι ἰδοὺ πῶς εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ὁ Βαρβαρῖγος καὶ ἐγὼ δὲν εἴμεθα πατριῶται· πρὶν ἑνωθῶσιν οἱ δύο Δῆμοι εἰς ἕνα Δῆμον, ὑπῆρχον δύο Δῆμοι χάριν τοῦ γαμβροῦ του, διότι ὁ μακαρίτης ὁ γαμβρός του Ῥαπτάκης ἐπεθύμει εἰς τὸ χωριό του νὰ ἦναι Δῆμος· τότε εἴμεθα μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο δὲ τότε, ὅπως καὶ σήμερον, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος Πρωθυπουργός· ἔγειναν λοιπὸν τρεῖς Δῆμοι δευτέρας τάξεως. Μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν τριῶν Δήμων, εἰς τὸν Δῆμον Φρασιῶν ὑπάρχει σχολεῖον, οὗ τινος τοσοῦτον ἀναγκαῖον οὐχὶ Δημόσιον, ἀλλὰ τοῦ ἀνεψιοῦ του Βαρβάκη καὶ κομματάρχου του. Τώρα ὁ κ. Κορωναῖος θέλει, καταλαμβάνετε, μέσα εἰς τὸ σπῆτί του νὰ γείνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὸν σκοπόν του; ὑπάρχει δικαιοσύνη; Ἔχει τόσον πάθος μὲ ἐμέ, ὥστε ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ μοῦ ἐπετέθη, καὶ δὲν ἠξεύρω διατί τὸ δικαστήριον ὀκνεῖ. Ἔρχεται δὲ καὶ μᾶς λέγει, ὅτι εἶναι πατριώτης. Αὐτὰ εἶχον νὰ Σᾶς εἴπω.

§67ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, εἶναι ὅμως τινὲς... (Θόρυβος μέγας).

§68ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κ. Πρόεδρε. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος κ. Σ. Σωτηρόπουλος).

§69Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, ὡς πρὸς τὴν εἴσοδον μαθητῶν ἐν τῇ Στρατιωτικῇ τῶν Εὐελπίδων Σχολῇ εἶναι ἀληθεῖς. Συνέβη ὅπως καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη νὰ δώσουν πολλοὶ νέοι ἐξετάσεις, ἵνα εἰσέλθωσι μαθηταὶ εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολήν, ἀλλ’ ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ τοὺς ἀπέῤῥιψεν ὅλους, διότι καὶ οἱ σχετικῶς ἐπιτυχόντες καὶ λαβόντες τοὺς πρώτους ἀριθμοὺς δὲν ἐπήρκουν εἰς τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὥριζε τὸ ὀργανικὸν διάταγμα. Ἔμαθον ὅμως μετὰ λύπης, ὅτι, ἂν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκήρυξεν ὅλους ἀνικάνους, τὸ Ὑπουργεῖον προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ τοὺς μαθητὰς εἰς τὴν Σχολήν. Πιθανὸν νὰ λάβῃ χώραν τοῦτο διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀναγεγραμμένος ὁ ἀριθμὸς τῶν 140 μαθητῶν, ἐνῷ σήμερον δὲν ὑπερβαίνουν τοὺς 60 ἢ 70, ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει καὶ σήμερον τὴν εὐκολίαν, ὅπως μέχρι τοῦδε οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ διαταγμάτων νὰ μεταβάλλῃ τὰ ὀργανικὰ διατάγματα. Ἐπειδὴ ἐνδιαφέρομαι, διότι μεταξὺ τῶν ἐξετασθέντων ἔχω συγγενῆ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰς ἐξετάσεις ἔλαβε τὸν πρῶτον ἀριθμὸν μεταξὺ τῶν συνεξετασθέντων, θέτω ὑπ’ ὄψιν τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ Β. Διάταγμα τὸ ἰσχύον, τὸ ὁποῖον καὶ προτίθεμαι εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ νὰ ἀναγράψω ὡς νόμον τοῦ Κράτους, ἵνα μὴ οἱ Ὑπουργοὶ τὸ μεταβάλλουν ἑκάστοτε ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν των. Συνάμα, κύριοι, εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ νὰ μνημονευθῇ εἰς τὸν ὀργανισμὸν καὶ τὸ Σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, τὸ ὁποῖον βεβαίως ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐσημειώθη.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ Βουλευταὶ ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν, ὁ δὲ κ. Τζάνες νομοσχέδιον περὶ ὁπλοφορίας. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπὶ διαφόρων πιστώσεων.

§71Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐθαιρέτων οἰκοδομῶν.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ πολλοῦ εἶχον ζητήσει πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως λιμνῶν.

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ὁ Τμηματάρχης μοὶ ὑπέβαλε τὴν σημείωσιν, ἐὰν δὲν ἐστάλη εἰς τὸ Προεδρεῖον εἰσέτι, θέλει σταλῆ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλομεν ἐπαναλάβει ἤδη τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σέρβου, περὶ προτιμήσεως τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως περὶ διανομῆς τῆς κοινοτικῆς περιουσίας Λευκάδος ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν· δύναται νὰ γείνῃ καὶ δι’ ἀναστάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§76ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας δὲν δύναται νὰ προταθῇ ἡ ἀναβολή.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σέρβου λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 117, εἷς δὲν ἠθέλησε νὰ ψηφοφορήσῃ, ἑπτὰ ἠρνήθησαν ψῆφον, 47 εἶπον ναί, καὶ 62 ὄχι, ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Πολλοὶ Βουλευταὶ ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου περὶ ἀποκαταστάσεως εἰς τὰ πολιτικά των δικαιώματα τῶν καταδικασθέντων Μπουντούρη, Ἀντζουλίνου καὶ Ζώτου.

§80ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τοὺς συγχαίρω.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν πολλῶν νομοσχεδίων συνδεομένων μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. (Ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ εἰς δευτέραν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρα καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Νομοσχέδιον περὶ ἐντόκων γραμματίων. Νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ποινικῆς ρήτρας. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης διὰ τὸ δάνειον τῶν ἀτμακάτων. Νομοσχέδιον περὶ τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας. Νομοσχέδιον περὶ Ἱεροκηρύκων.)

§82ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, διότι εἶναι ἀναγκαιότατον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὸ νομοσχέδιον, περὶ πληρωμάτων τῶν ἀτμοτελωνίδων καὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τελωνοφυλάκων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμεν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπ’ ὄψιν σας. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν.)

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν ἀπαιτήσεων τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων· ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ;

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§86ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐγώ· ὅλων τῶν νομοσχεδίων νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀρχίσῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ νὰ μείνουν κατὰ μέρος τὰ νομοσχέδια.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ὑπάρχει ἔσοδον 75,000 δραχμῶν, προϋποθέτει δὲ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν μὴ δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν· ἂν δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος, τὸ ἀναγραφὲν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔσοδον θὰ μείνῃ ἰδανικόν.

§89ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν συμφωνῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις ἄνευ νόμου, διότι ῥητὸν ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ λέγει, ὅτι δύναται ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις, ἀλλὰ μόνον δὲν δύναται νὰ γείνῃ εὐθὺς χρῆσις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ περὶ παρατάσεως περὶ δηλώσεως τῶν γαιῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. (Ψηφίζονται τοῦ κεφαλαίου πρώτου τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4, τὰ περὶ ἐφημερίδων ὀφείλω νὰ κάμω παρατηρήσεις τινάς. Αἱ πιστώσεις αὗται νομίζω, ὅτι ψηφίζονται, ὅπως γίνεται χρῆσις τῶν χρημάτων ὑπὲρ ἐθνικῶν σκοπῶν, ὅπως, ὁσάκις τὸ ἔθνος συκοφαντεῖται, ὁσάκις ὑπάρχει ἀνάγκη, ἵνα παρασταθῶσιν ἀκριβῶς τὰ πράγματα τῆς χώρας ἡμῶν, δύνατα ἡ Κυβέρνησις νὰ παρέχῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα. Δυστυχῶς ὅμως ἡ χρῆσις τῶν χρημάτων εἶναι ὅλως ἀλλοία. Αὐτή, κύριοι, ἡ ἐν ξένῃ ἐφημερίδι δημοσίευσις, ἥτις ἐξήγειρε τὴν ἀγανάκτησιν τῆς Βουλῆς καὶ καθ’ ἧς ἡ Βουλὴ διεμαρτυρήθη, ἐγράφη παρ’ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔλαβε καὶ λαμβάνει χορηγίαν. Νομίζω, ὅτι ὤφειλον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην, προκειμένου περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου, καὶ δὲν τολμῶ νὰ προτείνω τὴν ἐλάττωσιν ἢ τὴν κατάργησιν τῆς πιστώσεως, διότι εἶναι τῳόντι ἀναγκαία, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὤφειλον νὰ σημειώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμνῃ χρῆσιν εὐσυνειδητοτέραν τῶν χρημάτων καὶ ἰδίω νὰ μὴ δίδῃ ταῦτα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσφέρονται οὐχὶ νὰ ὑπερετήσωσι τὸ ἔθνος, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετήσωσι κομματικῶς τὴν Κυβέρνησιν, συκοφαντοῦντες τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ βλάπτοντες τὸ Ἔθνος διὰ τῶν συκοφαντιῶν τούτων. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 4, 5, καὶ 6 τοῦ πρώτου κεφαλαίου καὶ ἐκ τοῦ δευτέρου κεφαλαίου «Διοίκησις Ἐπαρχιῶν» τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.)

§92ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν Ἐπαρχείων.»

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, μέλη τινὰ προέτειναν νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ πίστωσις 10 Ἐπάρχων, ἄλλοι δὲ τῶν Γραμματέων τῶν Ἐπαρχείων, ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς προτείνει νὰ μείνῃ ἡ πίστωσις ὡς ἔχει.

§94ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ εἶναι ἐντελῶς εἰς τὴν Βουλὴν περιτταί. Ἔρχονται καὶ ῥίπτουν μίαν ἔκθεσιν, τὴν πετοῦν ἐδῶ μέσα, καὶ ὅταν ἔρχηται ἡ συζήτησις, δὲν εὑρίσκεται κανεὶς νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, ἄλλα σκέπτεται ἐν τῷ δωματίῳ, καὶ ἄλλα ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς.

§95ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὰς οἰκονομίας ἐν γένει καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Ἐπαρχειῶν, παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι, ὅταν εἷς Βουλευτὴς ἦναι πεπεισμένος, ὅτι ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν θὰ προκαλέσῃ, δὲν θὰ ἔχῃ κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, καλλίτερον εἶναι νὰ σιωπᾷ· τοῦτο κάμνω καὶ ἐγώ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἔχει;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζονται τ’ ἄρθρα 4, 5, 6, 7, 8 καὶ 9.) «Κεφάλαιον Γʹ. Δημόσια ἀσφάλεια.» Ἄρθρον 1. Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας 100,000.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ περιορισθῇ εἰς 50,000.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παραδέχομαι τὴν ἐλάττωσιν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§101ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§102ΦΙΛΗΜΩΝ. «Ἀμοιβαὶ ἐπὶ τῷ φόνῳ καὶ τῇ συλλήψει λῃστῶν.» Δὲν ἔχομεν πλέον λῃστάς.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀκόμη κατὰ δυστυχίαν δὲν ἐξέλιπον. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2, 3, 4 καὶ 5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) «Ἄρθρον 6. Ἀποζημίωσις φθορῶν ἐκ κακῆς χρήσεως ἀστυνομικῶν καταστημάτων 2,000»

§104Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ζητεῖ ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, διότι, ἐὰν προκύψῃ τοιαύτη ἀνάγκη, ἠμπορεῖ νὰ ζητηθῇ πίστωσις.

§105ΖΑΪΜΗΣ. Εἶναι μεγάλη δυσκολία διὰ τὴν Βουλὴν διὰ μιᾶς ἀποζημιώσεως νὰ γίνωνται νόμοι.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς;

§107ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 ὡς ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 7. Καταστήματα φυλακῶν 29,500.»

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μερικὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, καὶ τώρα ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς φυλακάς. Πρῶτον νὰ ληφθῇ πρόνοια ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν καταλλήλων φυλακῶν, δεύτερον ὡς πρὸς τὴν κατάλληλον τοποθέτησιν τῶν καταδίκων. Ἡ κακὴ κατάστασις τῶν φυλακῶν εἶναι ἀντικείμενον τῆς γενικῆς συγκινήσεως πάντων, ὅσοι γνωρίζουσιν οἴκοθεν ἢ ἀναγινώσκουσι καθ’ ἑκάστην θλιβερωτάτας περιγραφὰς τῶν φυλακῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν περιποιοῦν τιμὴν εἰς πεπολιτισμένον ἔθνος. Ἰδιαιτέραν ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμεν ὅτι κατὰ τὸ ἐσχάτως συγκροτηθὲν διεθνὲς Συνέδριον περὶ φυλακῶν, ὅλα τὰ ἔθνη ἐξέθεσαν τὰ συστήματά των, ἡ δ’ Ἑλλὰς παρακαθήσασα δὲν εἶχε τίποτε νὰ ἐκθέσῃ, διότι ἤθελεν ἐκθέσει σύστημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ εἶναι διαγεγραμμένον ἀπὸ τὰς βίβλους τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Καὶ λόγῳ ἠθικοῦ συμφέροντος καὶ λόγῳ ἀξιοπρεπείας ἐθνικῆς, πρέπει νὰ δοθῇ προσοχὴ εἰς τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν, νὰ ἐξετασθῶσι τὰ διάφορα γνωστὰ συστήματα καὶ νὰ παραδεχθῇ ἡ Ἑλλὰς ἓν ἐξ αὐτῶν. Πρέπει νὰ δοθῇ συγχρόνως προσοχὴ ὡς πρὸς τὴν τοποθέτησιν τῶν καταδίκων, διότι συμβαίνουν συχνότατα δραπετεύσεις ἕνεκα τῆς τοποθετήσεως καταδίκων ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν ὑποδίκων, καὶ βεβαίως αἱ τοιαῦται ἀποδράσεις δὲν συνιστῶσι τὸν τόπον.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τοποθέτησις γίνεται ἤδη οὕτως, ὥστε βαρύποινοι φυλακισμένοι δὲν μένουν εἰμὴ εἰς τὰς κεντρικὰς φυλακάς. Σύστημα νέον φυλακῶν βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἐκ τοῦ προχείρου. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προσθέσῃ ποσὸν, ἵνα ἐπιδιορθώσωμεν τὸ ἐν Αἰγίνῃ κατάστημα, νὰ ἐπιδιορθώσωμεν ἴσως τὰ οἰκήματα τὰ ἐν τῷ φρουρίῳ Ζακύνθου, εἰς Κύθηρα κλπ.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§112ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ὡς γνωρίζετε, ἔχομεν λαμπρότατον κατάστημα, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ τοὺς ὑποδίκους καὶ ἐλαφροποίνους· ὑπάρχει καὶ τὸ πρώην λοιμοκαθαρτήριον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ οὕτω νὰ κενωθῇ ἓν μέρος τῶν φυλακῶν.

§113ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῷ κεφαλαίῳ Θʹ ἄρθρῳ 6 καὶ 7 προβλέπει καὶ περὶ ἐπισκευῆς καὶ κατασκευῆς φυλακῶν, ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔπραξε καλῶς, ζητοῦσα νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὸ ἐδάφιον αὐτὸ πίστωσις τοιαύτη.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μένει τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει καὶ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις καὶ ἀπόφασις εἰς τὸ κεφάλαιον Θʹ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9 καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Δʹ κεφαλαίου). «Ἄρθρον 2. Ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει 78,500.»

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ παρακαλῶ νὰ αὐξηθῇ κατὰ 50,000 δραχμῶν, νὰ γείνῃ 128,500.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§117ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 3 καὶ 4.) «Ἄρθρον 5. Προκαταβολὴ εἰς βάρος τῶν δήμων διὰ τὴν προμήθειαν ἐκλογικῶν εἰδῶν 180,000.»

§119ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐταὶ αἱ προκαταβολαὶ εἶναι ἀπαλείψιμοι ἢ ὄχι;

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ γείνῃ δυνάμει τοῦ νόμου ἔξοδον ὄχι προκαταβολὴ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου.

§121ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ σημειωθῇ κἄτι τι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, διότι τὰ εἴδη αὐτὰ εἶναι εἰς βάρος τῶν ὑποψηφίων.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἐψηφίσθη πλέον. Θὰ τεθῇ «Προμήθεια ἐκλογικῶν εἰδῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη..... Κεφάλαιον Εʹ Ἄρθρον 1. Ἰατροσυνέδριον καὶ ἰατροὶ 8,700.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, διὰ τοὺς φαρμακοποιοὺς πρέπει νὰ προστεθοῦν 1680 δραχμαί.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§125ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§126ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ νομοποιηθῶσιν τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐνόει τὸ καθεστὼς μόνον. Τώρα βλέπω, ὅτι προέκυψεν αὔξησις νέα.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτακτοποιήθη ἡ ὑπηρεσία. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2.) «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν Μαιευτηρίου 5040.»

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδῶ εἰς τὸν ἰατρὸν βοηθὸν προσετέθησαν 30 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ὥστε πρέπει νὰ προστεθῶσι 360 δραχμαὶ ἐν ὅλῳ.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§130ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τ’ ἄρθρα 4 καὶ 5.) «Ἄρθρον 6. Δι’ ἐπιτόπιον ἰατρικὴν ἐξέτασιν τῶν Ἑλληνικῶν ἰαματικῶν ὑδάτων 4,000.»

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδῶ θὰ προστεθῶσι κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον 800 δραχμαί.

§133ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ μεταβληθῇ οὕτω «διὰ μισθοδοσίαν ἰατροῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ δι’ ἐπιτόπιον ἰατρικὴν ἐξέτασιν».

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 7, 8, 9, 10 καὶ 11.)

§135ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ προστεθῇ ἐδῶ ἓν κονδύλιον διὰ μίαν ἐσχάραν εἰς τὴν Ὑπάτην, ὅπου πνίγονται κατ’ ἔτος ἄνθρωποι· ἡ δαπάνη εἶναι 5,000 δραχμῶν.

§136ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχει δίκαιον.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἄρθρον 12 «κατασκευὴ ἐσχάρας εἰς τὰ λουτρὰ Ὑπάτης 5000 δραχμῶν.» Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§139ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ ΣΤʹ Κεφαλαίου.) «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν τοῦ σχολείου τεχνῶν 55,200.»

§140ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Μεταξὺ τοῦ προσωπικοῦ ὁ καθηγητὴς τῆς φυσικῆς ηὔξησε τὰς ἐργασίμους ὥρας του ἀπὸ 2 εἰς 6. Ἑπομένως παρεκάλεσε πολὺ ν’ αὐξηθῇ καὶ τὸ ἐπιμίσθιόν του ἀπὸ 100 εἰς 150. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον.

§141ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§142ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει γνώμην;

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ παρατηρεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια δι’ ὑποτρόφους κτλ. εἶναι εὐχαὶ καὶ συζητήσεις.

§144ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐζήτησα νὰ ἀναγινώσκωνται αἱ γνῶμαι τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ὅλοι δὲν ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν, ἀφοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ συνεδρίασεν ἐπὶ μῆνας καὶ ἔκαμε μίαν ἐργασίαν, αἱ γνῶμαι αὐτῆς ν’ ἀναγινώσκωνται.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι προτάσεις, ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ κάμω. (Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς.)

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 προτείνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προστεθοῦν δραχ. 600.

§147Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Δὲν θεωροῦμεν ἄδικον ν’ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία, ἀλλ’ εἶναι ἄλλοι καθηγηταὶ, οἱ ὁποῖοι παραδίδουν 12 ὥρας τὴν ἑβδομάδα, καὶ λαμβάνουν ὀλιγώτερα. Προτείνω λοιπὸν νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν αὔξησιν κατὰ 600 δρ. παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5.) «Ἄρθρον 6. Συντήρησις τοῦ καταστήματος κτλ. τῆς πρώην ἐν Τυρίνθῳ γεωργικῆς σχολῆς 1500.»

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ ἔχει πολλὰς εὐχὰς ἡ Ἐπιτροπή. (Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς).

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν λάβῃ καιρὸν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Τριανταφυλλίδη, θὰ ὑπάρχουν ἀρκετὰ μέσα, διὰ νὰ σχηματισθῇ ἡ σχολή· ἄλλως τὰ πράγματα πρέπει νὰ μείνουν ὡς ἔχουν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ ἄρθρον ἕκτον. (Γίνεται τὸ ἄρθρον ἕβδομον δεκτόν). «Ἄρθρον ὄγδοον. Ἀπογραφὴ τῶν κατοίκων 25,000).»

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ παρατηρεῖ, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ τακτικώτερον ἤθελε γείνει, ἐὰν ἐκανονίζοντο διὰ νόμου τὰ τῆς ἐργασίας ταύτης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον ἔννατον δὲν ἔχει ποσόν. Ἄρθρον δέκατον. Συνδρομὴ Θεάτρου Ἑλληνικοῦ 25,000.

§153ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον· εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς πιστώσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μείνῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι ἡ πρωτεύουσα ἐπιθυμεῖ νὰ διασκεδάζῃ διὰ τῆς δαπάνης τῶν φόρων τῶν κατοίκων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῶν κυριωτέρων πραγμάτων, καὶ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε εἶπον, τοῦ ἀσυμφόρου, τοῦ ἀλυσιτελοῦς καὶ τοῦ ἀναξιοπρεποῦς αὐτῆς τῆς δαπάνης, πρὸς τούτοις καὶ ἕνεκα τῶν σκανδάλων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἕνεκα τῆς χρήσεως τῆς πιστώσεως ταύτης· πιστεύω, ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν, ὥστε νὰ μεριμνήσωμεν διὰ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι δαπανῶσι, καὶ ἀντὶ νὰ δαπανῶμεν εἰς πράγματα γελοῖα, καλλίτερον εἶναι φροντίσωμεν δι’ ὠφελιμώτερα καὶ ἐπισημότερα ἔργα.

§154ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁσάκις συζητεῖται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἔρχεται τὸ κονδύλιον τοῦτο, πάντοτε εἰς Βουλὴν ἐγείρεται συζήτησις, καὶ οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Βουλευταὶ ὁμιλοῦσι κατὰ τῆς δαπάνης ταύτης, διότι δὲν ἐπιθυμοῦσι διὰ τῶν χρημάτων τῶν ἐπαρχιῶν νὰ διασκεδάζωσιν οἱ ἐν τῇ πρωτευούσῃ κάτοικοι. Ἐν τούτοις ἡ δαπάνη αὕτη οὐδέποτε ἀπέτυχε, πάντοτε γίνεται δεκτὴ, δὲν ἠξεύρω τίνι τρόπῳ, ἴσως διότι ἐλέγετο, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ὑφίσταται θέατρον χάριν τῶν ξένων, καὶ δὲν ἤθελον νὰ φανῇ ὅτι ἡ πρωτεύουσα δὲν ἔχει θέατρον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἵνα ὑπάρχῃ θέατρον, πρέπει νὰ τεθῇ μία εἰδικὴ φορολογία εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πρωτευούσης, εἴτε ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, εἴτε ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἥτις νὰ ἦναι τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων πρὸς διατήρησιν τοῦ θεάτρου, καὶ παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοια. Τὸ θέατρον τῶν Πατρῶν, τῆς Σύρου, τῆς Κερκύρας διατηρεῖ ὁ δῆμος.

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ διασκεδάσεως τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης μόνον· εἶναι δυνατὸν πρωτεύουσα, εἰς τὴν ὁποίαν συῤῥέουν καὶ τόσοι ξένοι καὶ ἡ ὁποία ἔχει τοσαύτας ἀνάγκας πολιτικὰς καὶ οἰκονομικὰς, νὰ μὴ ἔχῃ τόπον τινὰ διασκεδάσεως οἱονδήποτε· θέλετε νὰ ἔρχωνται ἐνταῦθα, ἵνα βλέπωσι μόνον τὰς ἀρχαιότητας, ἀλλὰ τοῦτο γίνεται τὴν ἡμέραν καὶ οὐχὶ ἐπὶ μακρὸν, ἔπειτα τὴν νύκτα νὰ μὴ ἔχωσι διασκέδασίν τινα· ὡμίλησα μετὰ πολλῶν ξένων, παραπονοῦνται διὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν, πρέπει λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ θεραπευθῇ. Ἔχομεν μέγιστον συμφέρον νὰ προσελκύσωμεν ἐνταῦθα ξένους, διότι οὕτω θὰ γείνῃ μᾶλλον γνωστὴ ἡ νῦν Ἑλλὰς, καὶ νὰ παύσωσιν αἱ συκοφαντίαι, διότι δὲν γνωρίζεται ἡ Ἑλλὰς. Οἱ ξένοι, κύριοι, φέρουν χρήματα, τοῦτο γίνεται εἰς ὅλας τὰς εὐρωπαϊκὰς πόλεις, ἀνέγνωσα στατιστικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶδον, ὅτι οἱ ξένοι οἱ ἐπισκεπτόμενοι τοὺς Παρισίους ἀφίνουν δισεκατομμύρια κατ’ ἔτος, δὲν πρόκειται νὰ παρομοιάσω τὰς δύο αὐτὰς χώρας, θέλω μόνον νὰ σᾶς δείξω, ὅτι παντοῦ γίνεται προσπάθεια νὰ προσελκύωσι τοὺς ξένους, διότι προσθέτουν εἰς τὰ κεφάλαια τοῦ τόπου. Ἑπομένως, κύριοι, ἐὰν προτείνητε λόγῳ οἰκονομίας τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι κακίστη οἰκονομία καὶ ἐπιβλαβής. Ἐὰν τὴν προτείνητε λόγῳ ἠθικῆς, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν πταίουν τὰ θέατρα, ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι ἀφίνουσι τοὺς ὑποκριτὰς νὰ παριστάνωσιν ἀνήθικα δράματα· ἂς ἀφαιρεθῇ καὶ ἡ λέξις «ἑλληνικὸν» διὰ νὰ δοθῇ εἰς θέατρον οἱονδήποτε. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἔχουν μόνον θέατρον ἐγχώριον, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐντοπίων, ἀλλὰ καὶ ξένων, ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀρέσκονται εἰς τὸ ἐγχώριον θέατρον, ἄλλοι προτιμοῦν ξένον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ κονδύλιον τοῦτο, διότι εἶναι ἀναγκαῖον.

§156ΔΟΥΜΑΣ. Κατεψήφισα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν πίστωσιν αὐτὴν, οὐχὶ διότι θέλω νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν θέατρον, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους· διότι τὸ θέατρον τὸ ὑπάρχον εἶναι ἀκατάλληλον, καὶ διότι 25,000 δραχμαὶ δὲν φθάνουν, διὰ τοῦτο εἶπον τὴν ἑξῆς ἰδέαν, ὅτι εἶναι προτιμότερον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐγγυηθῇ δάνειον πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ὑπάρχοντος θεάτρου. Μὲ 500,000 δραχμῶν τὸ θέατρον τελειώνει, μὲ τόκον δὲ καὶ χρεωλύσιον δραχμῶν 50,000 ἐξωφλεῖται τὸ δάνειον τοῦτο ἐντὸς 20 ἐτῶν, καὶ τὸ θέατρον θὰ δύναται νὰ συντηρῆται ἐκ τῶν εἰσοδημάτων του, οὕτω δὲ ἀπαλλάσσομεν τὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ ἓν μέρος τοῦ βάρους, διότι μέρος τοῦ δανείου ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ καὶ ὁ Δῆμος, διότι αἱ διασκεδάσεις πρέπει νὰ ἐπιβαρύνουν τοὺς Δήμους. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὠφεληθῶ τῆς περιστάσεως καὶ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀντὶ τούτου, νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιστασίαν τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως. Πάντες γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ ὕδατα τῆς πρωτευούσης, δὲν ἔχομεν νερὸ νὰ πιοῦμε.

§157ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν περὶ θεάτρου καὶ ὑδάτων ὁ λόγος.

§158ΔΟΥΜΑΣ. Μάλιστα· περὶ θεάτρου καὶ ὑδάτων, διότι εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων κινδυνεύομεν τὸ θέρος νὰ μὴ ἔχωμεν νερό. Πρέπει τὰ ὕδατα νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ζήτημα, ἂν αὔριον ἡ πόλις αὐξανομένη θὰ ἔχῃ ὕδωρ· ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σπουδαῖον, πρέπει νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ, ἀντὶ νὰ φροντίζῃ περὶ θεάτρου, νὰ φροντίζῃ περὶ ὑδάτων. Διὰ νὰ ἔχωμεν δὲ ὕδωρ, ἀπαιτοῦνται δαπάναι σπουδαῖαι, ἃς ὁ Δῆμος δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τοῦτο.

§159ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Δούμας ὡμίλησε περὶ τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἐπειδὴ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ νὰ προεδρεύω, σήμερον, αὐτοῦ, παρατηρῶ, ὅτι καὶ ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔπραξαν ὅ,τι ἠδύναντο νὰ πράξουν περὶ τῶν ὑδάτων· καὶ τὰ περὶ αὐτῶν λεγόμενα δὲν ἔχονται ἀληθείας, ὡς ἐξετέθησαν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πολύπλοκον, ἀπαιτεῖ ἐξηγήσεις λεπτομερεῖς, τὰς ὁποίας δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ φέρωμεν ἤδη, πρὸς δὲ καὶ νὰ εἴπωμεν, πόθεν αἱ ἐλλείψεις, ἐὰν ὑπάρχουν τοιαῦται. Ἀπορῶ δὲ πῶς περὶ τούτων γίνεται λόγος ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐνῶ δὲν εἶναι ζήτημα αὐτῆς, οὔτε ἐξ ἀντιμωλίας εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις.

§160Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἤκουσα πολλά, ὅτι τὸ θέατρον εἶναι ἀναγκαῖον, ἕνεκα τῶν παρεπιδημούντων ξένων, ὅτι φέρει χρήματα κτλ. ὅλα ταῦτα παραδέχομαι. Θέλω ὅμως προσθέσει δύο λέξεις ἀκόμη, διότι προϋποθέτω, ὅτι ἐφέτος εὐτυχῶς τὸ θέατρον δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ παραστήσουν δράματα ἑλληνικά· διότι ὅλαι αἱ οἰκογένειαι ἀπεδέχθησαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ εὐρωπαϊκὴ μουσική· εἶμαι δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι, νομίζω, καὶ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα θέλουν ἀποκτήσει πολύ.

§161Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι κατὰ τῆς χορηγίας τοῦ ποσοῦ ὑπὲρ τοῦ θεάτρου, διότι δίδομεν χρήματα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν θέατρον· ἐὰν δὲ ἐγκρίνωμεν τὸ ποσὸν τὸ χορηγούμενον ὑπὲρ τοῦ θεάτρου, ὄχι μόνον δὲν ὠφελοῦμεν, ἀλλὰ βλάπτομεν μᾶλλον, διότι θέατρον δὲν ἔχομεν, ἑταιρίας καὶ μελοδράματα δὲν ἔχομεν, χρήματα πληρόνομεν, καὶ τὰ πληρόνομεν εἰς μίαν φάτνην καὶ μάλιστα εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουσιν οὔτε μίαν δοκόν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ διέλθουν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους τοῦ ποταμοῦ εἰς τὸ ἄλλο. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον διατί εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ σημειοῦται ἡ δαπάνη διὰ συνδρομὴν θεάτρου Ἑλληνικοῦ δραχ. 25,000.

§162ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ σβεσθῇ τὸ «Ἑλληνικόν».

§163Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἰς τὴν πρωτεύουσαν, τὴν ὁποίαν ἐπισκέπτεται ὁ ξένος κατὰ τὸ θέρος καὶ πνίγεται ἀπὸ τὸν κονιορτόν, τὸν δὲ χειμῶνα ἀπὸ τὸν βόρβορον, δὲν εἶναι ἐντροπή, ἀφοῦ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρισκόμεθα, ὥστε τὸ θέρος νὰ μὴ ἔχωμεν ὕδωρ νὰ δροσίσωμεν τὴν γλῶσσάν μας, νὰ θέλωμεν νὰ διατηρήσωμεν θέατρον; ἐὰν θέλωμεν νὰ διατηρήσωμεν θέατρον, ἂς τὸ διατηρήσωμεν, ὅπως τὸ διατηρῇ ἡ Κέρκυρα, αἱ Πάτραι καὶ αἱ ἄλλαι πόλεις τῆς Ἑλλάδος ἄνευ συνδρομῆς· εἰς τὰς Ἀθήνας μάλιστα διὰ πολὺ μεγαλύτερον λόγον δύναται νὰ διατηρηθῇ τὸ θέατρον, διότι ἐν αὐταῖς κατοικοῦν οἱ πλουσιώτεροι καὶ ἐπισημότεροι. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι ἄδικον κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν δυσχέρειαν τὸ δημόσιον ταμεῖον, νὰ πληρώσωμεν τόσας χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὸ θέατρον.

§164ΤΖΑΝΕΣ. Πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, περὶ τοῦ θεάτρου, καὶ συνεπῶς περὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι δοθῆ ὑπὲρ αὐτοῦ, δηλονότι ὑπὲρ τοῦ μελοδράματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ περιεχόμενον χρηματικὸν ποσὸν τῶν 25,000 δραχμῶν. Λέγουσι, κύριοι, ὅτι ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία ἀπαιτεῖ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ θεάτρου, ἀλλὰ τίνος θεάτρου; τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ τοῦ Μελοδράματος; Εἶπον, ὅτι ἡ μουσικὴ εἶναι ὠφέλιμος, καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἠθῶν. Τὴν ὠφέλειαν τῆς μουσικῆς οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, καὶ μάλιστα παραδέχομαι πρὸς χάριν τῶν τοιαῦτα φρονούντων, ὅτι καὶ ζημία προσγίνεται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς μουσικῆς, ἥτις ὄντως συντελεῖ εἰς βελτίωσιν καὶ ἐξημέρωσιν τῶν ἠθῶν. Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅστις δὲν δύναται ἐκ τῶν μέσων αὑτοῦ νὰ τραφῇ διὰ καθαροῦ καὶ ἐκλεκτοῦ ἄρτου, δὲν πρέπει νὰ τὸν ἐπιζητῇ· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἐθνικὸν θέατρον, αἱ σκηναὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ θεάτρου δὲν ἀνεπετάσθησαν εἰσέτι δυστυχῶς, καὶ ἐντούτοις ζητοῦμεν μελόδραμα. Ἠξεύρετε ὅμως τὶ θέλομεν πάθει, κύριοι, ἀκολουθοῦντες τῆς μιμήσεως τὴν σκολιὰν ὁδόν: Ἔχετε ἀκούσει πῶς συλλαμβάνονται παγιδευόμενοι οἱ πίθηκοι ἐν οἷς ἐνδιαιτῶνται μέρεσιν; (Θόρυβος). Ἀκούσατε, κύριοι, παρακαλῶ. Οἱ τοὺς πιθήκους ἐμπορευόμενοι, θέλοντες νὰ συλλάβωσιν αὐτοὺς, μεταβαίνουσιν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, φέροντες μεθ’ ἑαυτῶν μεγάλα ὑποδήματα· προσερχόμενοι δὲ ὑπὸ τὰ δένδρα, ἐν οἷς τὰ ζῶα ταῦτα ἀναῤῥιχῶνται, ἢ τὰς φωλεὰς αὐτῶν, εἰσάγουσι καὶ ἐξάγουσι τοὺς πόδας των ἐκ τῶν ὑποδημάτων τούτων, μεθ’ ὃ ἐγκαταλείπουσιν αὐτα ἐκεῖ κρυπτόμενοι. Οἱ πίθηκοι, κατερχόμενοι καὶ προσερχόμενοι εἰς τὰ ὑποδήματα, λαμβάνουσιν αὐτὰ, εἰσάγουσι τοὺς πόδας των ἐν αὐτοῖς, ἐμπίπτουσιν εἰς τὴν παγίδα καὶ οὕτω συλλαμβάνονται. Τοῦτ’ αὐτὸ παθαίνομεν καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ἐν Ἑλλάδι, ζητοῦντες καὶ θέλοντες νὰ εἰσαγάγωμεν τοὺς πόδας ἡμῶν ἐν ὑποδήμασι δυσαναλόγοις πρός τε τὰ ἤθη καὶ τὴν κατάστασιν ἡμῶν. Ἀλλ’ εἶπον, κύριοι, τινὲς, ὅτι χάριν τῶν ἐνταῦθα ξένων πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν θυσίαν τῶν ζητουμένων 25,000 δραχμῶν. Ἂν, κύριοι, θέλωμεν νὰ κάμωμεν θυσίας χάριν τῶν ξένων, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ θυσία εἶναι καὶ ἄκαιρος καὶ ματαία· τὸ ἰταλικὸν μελόδραμα, κύριοι, ὅπως ἐν Ἀθήναις ὑποστηρίζεται, δὲν ἀρκεῖ, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν, ἀφοῦ μάλιστα καὶ τὸ κατάστημα τοῦ θεάτρου εἶναι ἐλεεινὸν καὶ ἀκατάλληλον· οἱ ἐκ τῶν ἰταλικῶν τριόδων ἐν Ἀθήναις μεταγόμενοι μελοδραματικοὶ θίασοι, κύριοι, μᾶλλον τὸν οἶκτον τοῖς ξένοις προξενοῦσιν, ἢ τὴν εὐχαρίστησιν· ἠξεύρετε ὁποίους φέρουσιν ἐκεῖθεν ἠθοποιοὺς, διὰ νὰ ψάλωσιν ἐπὶ τῆς σκηνῆς τοῦ θεάτρου ἡμῶν τ’ ἀριστουργήματα τῶν μουσικοδιδασκάλων τῆς Ἰταλίας καὶ Γερμανίας μάλιστα; Ἐκείνους σχεδὸν πάντας, οἵτινες ἔχουσι τὸν λάρυγγα καὶ τὴν φωνὴν κατεστραμένην ἐξ αἰτίων, περὶ ὧν δὲν λέγω, διότι τὰ ἐννοεῖτε (Θόρυβος). Μὴ φωνάζετε, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθητε περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖτε, πρέπει, λέγω, νὰ μάθητε ὑπὲρ τίνων ζητεῖται ἡ ὑποστήριξις τοῦ μελοδράματος καὶ χάριν τίνων ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν συμπολιτῶν μας. Ἐνοῶ, κύριοι, θέατρον μελοδράματος, ἀξιοπρεπὲς καὶ ἄξιον νὰ μέλψῃ καὶ εὐχαριστήσῃ τὰς ἀκοὰς τῶν ἐν Ἀθήναις παρεπιδημούντων ξένων, οἵτινες ξένοι δὲν εἶναι τῆς γνώσεως τῆς μουσικῆς, καὶ ἐθισμένοι εἰσὶν εἰς τὴν λαμπρότητα καὶ ἐντέλειαν τῆς μελοδραματικῆς σκηνῆς. Ἀλλὰ τοῦτο δι’ ἡμᾶς, διὰ τὰ μέσα ἡμῶν εἶναι ἀδύνατον, καὶ μονονουχὶ διὰ τὸ παρὸν ἀκατόρθωτον, καὶ ἐγὼ ὅστις τῆς μουσικῆς εἶμαι φίλος καὶ γνῶσίν τινα ἔχω τοῦ μελοδράματος, βλέπετε, κύριοι, ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῆς ζητουμένης χρηματικῆς ποσότητος, διότι ὡς Ἕλλην αἰσθάνομαι τὰς ἀνάγκας καὶ ποθῶ τὴν οἰκονομίαν, χάριν τῶν συμπολιτῶν μας, οἵτινες καθ’ ἑκάστην ἐπιβαρύνονται διὰ φόρων. Διὰ νὰ ἴδητε, κύριοι, πῶς πληροῦται ἡ ἀνάγκη τοιαύτης διασκεδάσεως, σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς. Ὅτε κατὰ τὸ ἔτος 1860 ἐσπούδαζα ἐν Εὐρώπῃ εἰσέτι, παρευρέθην ἐν Φλωρεντίᾳ εἰς τὴν παράστασιν τοῦ μελοδράματος Roberto il diavolo· διὰ νὰ ἀνέλθῃ ὅμως ἐπὶ τῆς σκηνῆς τὸ μελόδραμα τοῦτο, καὶ διὰ νὰ παρασταθῇ, ἐχρησίμευσαν 300,000 δραχμῶν. Βεβαίως δὲν ἔχω τὴν ἀπαίτησιν, κύριοι, ὑπὲρ τοιαύτης λαμπρότητος καὶ πληρότητος τῆς τοιαύτης ἀνάγκης ἐν τῇ πατρίδι μου, θὰ ἐπόθουν ὅμως τὸ σχετικῶ, καλὸν μετὰ τὴν πλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων καὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τῆς προόδου τῆς ἑλληνικῆς σκηνῆς. Ἀναπετάσατε, κύριοι, τὴν σκηνὴν τοῦ ἑλληνικοῦ δράματος, τῆς κωμῳδίας· διὰ τούτων τὰ ἤθη μορφοῦνται καὶ τὰ κακὰ στηλιτεύονται. Ἐκ τῆς ἑλληνικῆς σκηνῆς διδάξατε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους ἡμῶν, τὰ ἤθη τῶν πατέρων μας, καυτηριάσατε διὰ τοῦ εὐγενοῦς καὶ δραστηρίου καυτηρίου τῆς κωμῳδίας τὰ προσγενηθέντα κακὰ ἐκ τοῦ Vaudeville καὶ τὰ τούτου ὅμοια· ἡ διαφθορά, κύριοι, ἀνήχθη εἰς τὸν κύβον, καὶ προσέξατε. Προσέξατε καὶ ἐπὶ τῆς ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς σκηνῆς ἔτι διδασκαλίας, διότι τὸ διὰ τοῦ τερπνοῦ διδασκόμενον, ἐὰν μὲν ἡ ἠθικὴ τὸ ὑποστηρίζῃ, σώζει, ἐὰν δὲ τὸ ἀνήθικον, καταστρέφει. Ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς μάλιστα ἂς φροντίσῃ νὰ διορίσῃ ἐπόπτας ἐπὶ τῆς διδασκαλίας ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς σκηνῆς τῶν δραμάτων, τούτους ἂς ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν λογιωτέρων καὶ ἐμπειροτέρων ἀνδρῶν μας. Ὑπενθυμίζω ὑμῖν, κύριοι, τοὺς λόγους τοῦ προλαλήσαντος ἐκ Καλαβρύτων ἐντίμου Βουλευτοῦ, ὅστις πολὺ ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐπὶ τῶν ποταμῶν τοῦ Κράτους οὔτε μίαν δοκόν, δι’ ἧς νὰ διέρχωνται ἀπὸ τῆς μιᾶς εἰς τὴν ἑτέραν ὄχθην κατὰ τὸν χειμῶνα οἱ συμπολῖται ἡμῶν. Τοὺς λόγους τούτους περιέχοντας τὴν ἱστορίαν ἅπασαν τῆς ἔτι καὶ νῦν ὑφεστώσης καταστάσεως τοῦ τόπου, ἂς ζυγίσωσι πάντες ἐξ ὑμῶν ὅσοι ποθεῖτε τὸ ἰταλικὸν μελόδραμα ἐν Ἀθήναις εἰς λογαριασμὸν τῶν ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μας εἰσφερομένων φόρων. Καὶ διατί, κύριοι, τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ἰταλικοῦ θεάτρου ἐν Ἀθήναις δὲν ἀναλαμβάνουσι νὰ ὑποστηρίξωσιν αἱ Ἀθῆναι; Ἐνταῦθα κατοικοῦσι πλούσιοι, οἵτινες δὲν βαρύνονται ἀναλόγως ὑπὸ τῶν βαρῶν, ἅτινα ἐπιβαρύνουσιν ἡμᾶς τοὺς ἄλλους· οὗτοι ἀκόπως δύνανται νὰ εἰσφέρωσιν ὑπὲρ τῆς τέρψεως καὶ διασκεδάσεώς των. Ἄλλως ὁ Δῆμος τῶν Ἀθηνῶν δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ θεάτρου, ἀφοῦ ἀπολαμβάνει καὶ τὰ ἐκ τούτου καλά. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, θέλω ψηφίσει κατὰ τῆς χορηγήσεως τῶν 25,000 δραχμῶν καὶ θέλω εὐχηθῆ ταχέως νὰ ἴδω τὴν ἑλληνικὴν σκηνὴν ἀναπεπταμένην.

§165ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἀληθῆ, ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ξένα τοῦ θέματος. Ἐὰν δὲ ἄλλοτε συνέβησαν ἀτοπήματα, εἰς τοῦτο πταίει ἡ ἐκτέλεσις, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν 25 χιλιάδων διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ διότι φρονῶ, ὅτι αἱ Ἀθῆναι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν Δῆμον τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν συνδρομὴν αὐτήν.

§166ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ 10 ἄρθρον ὅπως εἶναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν.........

§168ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἀπάλειψιν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Συνδρομὴ Θεάτρου Ἑλληνικοῦ.»

§170ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ λείψῃ τὸ «Ἑλληνικοῦ.»

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διαγράφεται τὸ «Ἑλληνικοῦ.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον....

§172ΤΙΝΕΣ. Ὄχι τὸ ἄρθρον, τὴν ἀπάλειψιν.

§173ΔΟΥΜΑΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα μίαν τροπολογίαν (θόρυβος)· ἡ τροπολογία.... (θόρυβος).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον «Συνδρομὴ θεάτρου Ἑλληνικοῦ δραχμαὶ 25000.» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 11, 12, 13 καὶ 14.)

§175ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην 6,000 δραχμῶν πρὸς τὸν σλαπὸν νὰ συστηθῶσι δύω καταστήματα χάριν βελτιώσεως καὶ συντιρήσεως τῶν μεταξοσκωλήκων.

§176ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προσθέσωμεν 6,000 δραχμὰς πρὸς βελτίωσιν καὶ συμπλήρωσιν τῶν σπόρων τῶν μεταξοσκωλήκων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 15).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ Ζʹ κεφάλαιον «Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει παρατηρήσεις.

§179ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§180ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατόπιν πρέπει νὰ θέσωμεν 4,440 δραχμάς, διότι ηὔξησαν οἱ βοηθοὶ εἰς 7 ἀπὸ 6, ὥστε πρέπει νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ κατὰ 4,440.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§182ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 2. Ἔξοδα ὑπηρεσίας 16400 δραχμαί».

§184Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προσθέσωμεν 1200 δραχμὰς εἰς τὸ 2 ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου, δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας.

§185ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ περιορίζω τὰς 1200 δραχμὰς εἰς μόνον 500.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ προστεθῶσι 500 δραχμαί;

§187ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§189ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν τῶν κατ’ Ἐπαρχίας Ταχυδρομείων 91,200».

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὰ ἑξῆς.

§191ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§192Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, διὰ νὰ συστηθοῦν τὰ ταχυδρομικὰ γραφεῖα, δὲν ἀρκοῦν 2,000, ὥστε, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ συστηθοῦν αὐτὰ τὰ γραφεῖα, πρέπει νὰ πληρώσωμεν πολλά.

§193ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν λέξιν θὰ εἴπω ἀπολύτως. Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τὸ ἔχει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι δὲ ἀντισυνταγματικὸν νὰ γείνῃ αὔξησις κατὰ πρότασιν τῆς Βουλῆς. Ἐσχάτως μάλιστα ἤκουσα, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ἐσυστήθη σύλλογος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, παρετηρήθη δ’ ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων προέρχεται κυρίως ἀπὸ τὴν Βουλὴν πολλάκις· ἀμφιβάλλω δὲ ἂν οἱ ταχυδρομικοὶ ἐπιστάται δὲν ἦναι ὑπάλληλοι, καὶ δὲν εἶναι ὑπάλληλός τις, ἂν δὲν ἀντλῇ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ ἀπὸ νόμον, διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποκρούσῃ κατ’ ἀρχὴν τὸ ἔξοδον, καὶ νὰ μὴ προσθέσῃ πιστώσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν προερχομένας ἀπὸ Βουλευτάς, εἴτε ἀπὸ Ἐπιτροπήν, διότι ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐλαττόνῃ τὰ ἔξοδα, ἐλάττωσις δὲ ἐξόδων εἶναι ἐλάττωσις φόρων, ὡς καὶ αὔξησις ἐξόδων εἶναι αὔξησις φόρων καὶ πᾶν νέον κονδύλιον εἶναι νέος φόρος.

§194ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν θὰ κάμω συνταγματικὰς θεωρίας, ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐλαττόνῃ ἢ νὰ αὐξάνῃ τοὺς φόρους, εἰς ἓν μόνον ζήτημα δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ πρότασιν, εἰς τὸ περὶ προσώπων, καὶ τοῦτο εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι· περὶ πραγμάτων ὅμως δύναται νὰ φέρῃ πρότασιν, διότι ἕκαστος Βουλευτὴς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας του. Ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἤμην ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνετάχθησαν μὲ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, καὶ μάλιστα εἰς τὰ μέρη ὅπου διέρχονται ταχυδρομεῖα, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεστήριξα τὴν σύστασιν ταχυδρομικοῦ γραφείου εἰς τὴν κάτω Ἀχαΐαν, ὅπου, κύριοι, παράγονται πλέον τῶν πέντε ἑκατομμυρίων σταφιδοκάρπου καὶ ὅπου καὶ τὸ Δημόσιον ἔχει συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ ταχυδρομεῖον (θόρυβος).

§195ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Προτείνω, κύριοι, καὶ ἐγὼ νὰ συστηθῇ ταχυδρομικὸν γραφεῖον εἰς τὸν δῆμον........ τῆς ἐπαρχίας μου (θόρυβος).

§196ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν θὰ συνηγορήσω, κύριοι, ὑπὲρ οὐδεμιᾶς ἐπαρχίας οὔτε ὑπὲρ οὐδενὸς ταχυδρομικοῦ σταθμοῦ· ἀλλ’ ἐκ τῆς συζητήσεως καταφαίνεται, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῆς ταχυδρομικῆς συγκοινωνίας, καὶ δὲν συμφωνῶ μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν ἔχουσι καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ν’ ἀνακοινῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν των· ἀλλ’ ἵνα μὴ καταντήσωμεν εἰς λεπτομερείας, δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν πρότασιν τύπον γενικόν, νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν 6,000 δραχμῶν πρὸς αὔξησιν τῆς ταχυδρομικῆς συγκοινωνίας, ὅπου ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας συστήσῃ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 «Προσωπικὸν τῶν ταχυδρομείων» ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ συστηθῶσι ταχυδρομικὰ γραφεῖα εἰς κάτω Ἀχαΐαν, Αἰδιψὸν, κτλ. κατὰ τὴν ἔκθεσιν· ὡσαύτως νὰ δοθῇ μισθὸς εἰς τοὺς ἐπιστάτας Ἄνδρου καὶ Πάρου.

§198ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου δύναται νὰ συγχωνευθῇ ἡ τῆς Ἐπιτροπῆς· ἐγὼ προτείνω νὰ προστεθῶσι 3,000 δραχμαί.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπαύλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ψηφοφορήσωμεν χωριστά. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ δοθῇ μισθὸς ἀνάλογος εἰς τὸν ἐπιστάτην Ἄνδρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι διὰ τὸν ἐπιστάτην Πάρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν δι’ εἰδικῆς ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ συστάσεως ταχυδρομικῶν γραφείων εἰς κάτω Ἀχαΐαν, Αἰδιψὸν, Γραβιὰν, Καστρὶ τῆς Τανίας, Λογκὸ τοῦ Δήμου Κορώνης, Κρέσταινα τοῦ Δήμου Σκυλλοῦντος, Μεθαίνων καὶ Λαγκάδια. Ἡ Βουλὴ κατόπιν παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 3 τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς εἶχεν, καθὼς καὶ τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6.

§200ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 7. «Μετακομιδὴ γραμμάτων δρ. 195,312.

§201Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ γείνῃ αὔξησίς τις εἰς τὸ ποσὸν τὸ πληρονόμενον εἰς τὰ πορθμεῖα μεταξὺ Σκοπέλου, Σκιάθου καὶ Ἁγίας Ἄννης, τὰ μετακομίζοντα τοὺς φακέλλους, διότι, κύριοι, δὲν εὑρίσκονται πλοῖα κατάλληλα καὶ συνέβησαν ἐσχάτως πολλὰ ναυάγια.

§202ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ναῦλος, εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὁ διδόμενος εἶναι ὀλίγος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκονται κατάλληλα πλοῖα, ὥστε νὰ ἀντέχουν εἰς τὰς τρικυμίας, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προστεθῇ κἄ τι.

§203ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω εἰς τὸ σημειούμενον ποσὸν τῶν 921 δραχμῶν διὰ τὴν μεταξὺ Σκοπέλου, Σκιάθου καὶ Ἁγίας Ἄννης συγκοινωνίαν νὰ προστεθῶσιν προσέτι δραχμαὶ 76, ἤτοι τὸ ὅλον 1000, διότι τὸ σημειούμενον εἶναι ἀνεπαρκές.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 7 καὶ 8 τοῦ Ζʹ. κεφαλαίου, ὡσαύτως τὸ κεφάλαιον Ηʹ. «Τηλεγραφικὴ συγκοινωνία.»

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Θʹ. ἄρθρον 1 ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ.

§206ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§207ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ποσὸν νὰ μείνει ὅπως ἔχει.

§208ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε, ὅτι πρόκειται νὰ φέρητε «κατάλληλα πρόσωπα».

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγράψαμεν πρὸς τὸν κ. Δελιγιάννην.

§210ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ σᾶς παρέξωμεν τὴν εὐκολίαν νὰ φέρητε αὐτὰ, εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔχητε τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν.

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ὑπάρχει ἡ πίστωσις.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ προσθήκη δὲν ὑποστηρίζεται, ὥστε παραδέχεται τὸ ἄρθρον.

§213ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Κατόπιν ἐγένοντο παραδεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4.)

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 5 ἄρθρου ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει.

§215ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.)

§216ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ζητεῖ ῥητῶς ν’ ἀναφέρηται.

§217ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ ἐπισκευῶν πρόκειται.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ σᾶς προτείνει ν’ ἀποῤῥιφθοῦν αἱ 110,000 δραχμῶν καὶ νὰ μένουν 30,000.

§219ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὅ,τι ἀνέφερον δὲν τὸ εἶπον ὡς προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ δαπάνη τῶν 30,000 δραχμῶν κτλ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ κ. Σιμόπουλος προτείνει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ πίστωσις ὑπὲρ τοῦ φρενοκομείου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§221ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔκαμα αὐτὴν τὴν πρότασιν, διότι παραβιάζεται ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§222ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται νὰ ἐπιδιορθωθῇ τὸ φρενοκομεῖον καὶ νὰ προστεθῶσι δωμάτια.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ποσὸν ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6. «Ἐπισκευὴ καὶ βελτίωσις τῶν φυλακῶν 30 χιλιάδες.»

§224Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ ἀναγραφοῦν 100,000 διὰ νὰ γείνῃ ἡ ἀπαρχή.

§225ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι σύμφωνος τὸ ποσὸν τῶν 30,000 νὰ γείνῃ 100,000.

§226ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄλλο ἄρθρον πρέπει νὰ προστεθοῦν.

§227ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν ἐξαρκεῖ.

§228ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ ἐπισκευὴ, ἥτις θέλει γείνει, θέλει ἀνέλθει εἰς 40,000, ὥστε δὲν μένουν εἰμὴ ἄλλαι 10,000, εἰς τὸ ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον εἶναι ....

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Τὸ ἄρθρον δὲ 7 «κατασκευὴ ἐξεταστικῶν φυλακῶν καὶ ἀγορὰ οἰκοπέδων» ἀπὸ 50,000 θὰ γείνῃ 100,000.

§230ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως, διότι ἄλλως δὲν θὰ κατορθώσωμεν ποτὲ νὰ ἔχωμεν κἄτι σπουδαῖον.

§231ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὅτε ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ φυλακῶν, εἶχε προταθῆ νὰ κατασκευασθῶσιν εἰς τὴν νῆσον Βίδο πλησίον τῆς Κερκύρας· ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι εἶχεν ἐπιβληθῆ καὶ σχέδιον περὶ τούτου. Εἶναι δὲ καὶ ἄλλως ὠφέλιμον νὰ γείνουν ἐκεῖ, διότι ὑπάρχει ἄφθονον ὑλικόν. Ὑπενθυμίζω τοῦτο ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκηται νὰ κατασκευασθῶσι φυλακαί.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ ἀπὸ 50,000 τὸ ἄρθρον 100,000 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Παρεδέχθη.

§233ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ἄρθρον 8. Ἀποπεράτωσις τοῦ Βουλευτηρίου 10,000».

§234ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν παρεδέχθη τὴν παρατήρησίν μου περὶ οἰκοδομῆς καταστήματος διὰ τὴν βιβλιοθήκην. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σημειωθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅλον τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον τῶν 200,000 δραχμῶν, παρακαλῶ νὰ προσθέσωμεν 10–20 χιλιάδας, αἵτινες νὰ χρησιμεύσωσι διὰ πληρωμὴν τοῦ τόκου· ὑπόσχομαι δὲ, ὅτι τὸ δάνειον θὰ συνομολογηθῇ ἢ μὲ ἐλάχιστον τόκον ἢ ἄνευ τόκου. Λοιπὸν προτείνω νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 15,000 δραχμαί.

§235ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν καιρὸν, ἂς γείνῃ τὸ δάνειον πρῶτον.

§236ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὸν τύπον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον τὸ ἔφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν, διότι οὔτε δάνειον εἶναι, οὔτε νόμος.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§238ΦΙΛΗΜΩΝ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε ῥητῶς τὴν πρότασίν μου.

§239ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, κύριε Πρόεδρε. (Εἶτα ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 8, 9 καὶ 10.)

§240ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 11. «Ἀποξήρανσις ἑλῶν κτλ. 50,000.»

§241ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ δύο λέξεων, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὑπάρχει ἓν μέρος, τὸ ὁποῖον γείνεται ἕλος καὶ βλάπτει πολὺ τὸν τόπον μου· φρονῶ, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξοδεύσῃ 6–7 χιλιάδας δραχμῶν θέλει ἐπέλθει θεραπεία.

§242ΤΙΝΕΣ. Εἰς πολλὰ μέρη ὑπάρχουν τέλματα.

§243ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ γνωρίζω καὶ φρονῶ, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις πράξῃ τοῦτο, θὰ κάμῃ φιλανθρωπότατον ἔργον.

§244ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προσθέσωμεν τὰς 30,000 δραχμὰς διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου.

§245ΧΑΝΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀντὶ 30,000, νὰ γείνῃ 100,000, διότι δὲν ἐπαρκεῖ.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον ἡ προσθήκη νὰ γείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν;

§247ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἂς μείνουν 50,000 δραχμαὶ, διότι εἶναι ἀρκεταὶ, διότι καὶ πέρυσι εἴχαμεν 100,000, ἀλλὰ δὲν ἐξωδεύθησαν.

§248ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη αὐτὸ τὸ ποσόν.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τῶν 30,000 δραχμῶν εἰς τὸ ἄρθρον 11 νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§250ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 12. «Φάροι 40,000».

§251ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ὑποβάλω πρότασιν αὐξήσεως κονδυλίου ἢ δαπάνης τινὸς, ἀλλὰ μόνον σύστασιν θέλω κάμει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν χρῆσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι σημειωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπὶ τοῦ κονδυλίου περὶ κατασκευῆς καὶ διατηρήσεων τῶν φάρων καὶ φανῶν. Ἡ πατρίς μου, κύριοι, ἔχει ἕνα λιμένα ἀρκετῆς χωρητικότητος, ἤτοι τὸν λιμένα τοῦ Πανόρμου, ὄντα εἰς τὸ βορειοδυτικὸν μέρος τῆς νήσου Τήνου, ἔχει δὲ πρὸς βοῤῥᾶν 200 μιλίων πέλαγος, φθάνον μέχρι τῆς Χαλκιδικῆς Χερσονήσου καὶ τῆς Θεσσαλονίκης· ἕνεκα δὲ τῆς θέσεως τοῦ λιμένος ἐν καιρῷ τοῦ χειμῶνος συμβαίνουσι πλεῖστα ναυάγια, διότι μεταξὺ τῆς μεγάλης νήσου καὶ τοῦ ἐπὶ τοῦ στομίου τοῦ λιμένος νησιδρίου «ὁ Πλανήτης» ὑπάρχει ὕφαλος, ἥτις ἐν καιρῷ τρικυμίας εἶναι ἀφανὴς, τὰ δὲ πλοῖα ἐξαπατώμενα καὶ νομίζοντα, ὅτι ἐκεῖθεν εἶναι τὸ στόμιον τοῦ λιμένος, ναυαγοῦσιν ἐπὶ τῆς ὑφάλου ταύτης, ἄλλοτε μάλιστα ἐναυάγησεν ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἓν γαλλικὸν πολεμικὸν δίκροτον πλοῖον. Εἶναι λοιπὸν ἀπολύτως ἀναγκαῖον, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ λάβῃ ὑπὸ ἔποψιν σπουδαίαν, νὰ γείνῃ εἰς φάρος οἱασδήποτε κατηγορίας ἐπὶ τοῦ νησιδρίου «ὁ Πλανήτη», διὰ νὰ δεικνύῃ τὸ πρὸς ἀνατολὰς αὐτοῦ στόμιον τοῦ λιμένος, καὶ οὕτως ὁδηγοῦνται τὰ πλοῖα, ὅτι τὸ στόμιον τοῦ λιμένος εἶναι πρὸς ἀνατολὰς καὶ σώζονται ἐν καιρῷ τρικυμίας· διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συμβαίνουν ναυάγια καὶ δυστυχήματα ἀεννάως ἐκεῖ.

§252Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἤκουσα πολλὰ νὰ λέγωνται περὶ τοῦ φάρου, διὰ τὸν ὁποῖον εἶχα κάμει τὴν ἐπερώτησιν, ὅτι ὁ φάρος προσβάλλεται ἀπὸ τὰ κύματα....

§253ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐξώδικον ἔχω πληροφορίαν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ τμῆμα ἰδοὺ τί μοῦ εἶπον. Ὁ φάρος κατεσκευάσθη εἰς μέρος, τὸ ὁποῖον ἀπεῖχεν ἀπὸ τὴν θάλασσαν πολλὰ μέτρα. Ὑπῆρχε βραχίων γῆς, ὅστις ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἀνεπαισθήτως παρεσύρθη ἀπὸ τὴν θάλασσαν καὶ οὕτω ὁ φάρος ἔπεσεν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἔσφαλεν ὁ μηχανικὸς, διότι διετάχθη μηχανικὸς νὰ μεταβῇ καὶ ἐνδυναμώσῃ τὸν φάρον καὶ ἐξετάσας μᾶς πληροφορήσῃ, πῶς ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον, διότι αὐτὸ εἶναι δυστύχημα διότι δὲν ἔχουν ὁδηγὸν τὰ πλοῖα.

§254ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι εἶναι ἐπερώτησις, περὶ τῆς εὐθύνης τοῦ μηχανικοῦ.

§255ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρὸ τῆς κατασκευῆς τοῦ φάρου Ἀράξου εἶχε λάβει χώραν ἀλληλογραφία μεταξὺ τῶν προξενείων καὶ τῶν πρεσβειῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν, διότι ὁ σύρτης, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ ἀκρωτηρίου Ἀράξου, προεκτείνεται μέχρι 3 μιλίων ἀπόστασιν ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης, ἑπομένως τὴν νύκτα τὰ πλοῖα κινδυνεύουσιν ἐκεῖ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐστενοχωρεῖτο διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ φάρου τούτου, διότι ἦτο μεγάλη ἀνάγκη νὰ ἀνεγερθῇ ὁ φάρος οὗτος· ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι προσεκάλεσεν ἡμέραν τινὰ κατὰ τὸ 1867 ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου τὸν τότε διευθύνοντα τὸ τμῆμα κύριον Μανιτάκην, πρὸς ὃν εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα νὰ ἀνεγερθῇ ὁ πανταχόθεν ζητούμενος οὗτος φάρος. Ὁ κύριος Μανιτάκης ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνεγερθῇ ὁ φάρος οὗτος, ὅπου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνεγερθῇ, δηλ. ἐντὸς τῆς θαλάσσης, ὅπως εἶναι ὁ ἔξω φάρος τῆς Μασσαλίας καὶ ὁ τῶν Ψωμαθιῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως· διότι οὐδεὶς τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν ἔχει ὄρεξιν νὰ ἐργασθῇ ἐντὸς τῶν ὑδάτων καὶ εἶχον δίκαιον, διότι ἀπαιτεῖται μεγίστη δυσκολία καὶ κόπος εἰς τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα πανταχοῦ ἀπαιτοῦνται εἰδικοὶ ἄνθρωποι. Ἔμενε λοιπὸν ἡ κατάστασις αὕτη, μέχρι τῆς ἀποφάσεως τοῦ μηχανικοῦ τμήματος, νὰ κατασκευασθῇ ὁ φάρος ἐπὶ τῆς παραλίας, καὶ κατεσκευάσθη ὁ φάρος οὗτος, ὁ ὁποῖος κατέπεσε. Δὲν κατεσκευάσθη δὲ εἰς τὴν προσήκουσαν θέσιν, ὅπου θὰ εὐηργέτει ὁλόκληρον τὴν ναυτιλίαν· ὁ φάρος οὗτος εἶναι τρίτης τάξεως, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἦναι πρώτης, τῶν ὁποίων μόνον τὸ μηχάνημα τιμᾶται 60000 φράγκων. Ἐὰν λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον ἀποφασίσῃ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ἐργασίαν, πρέπει νὰ ἀλλάξῃ θέσιν, διότι ἄλλως εἶναι περιττὸς ὁ φάρος.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 12 «φάροι 40,000 δραχμῶν» δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§257ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 13, 14, 15, 16 καὶ 17 καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ δεκάτου κεφαλαίου.) «Ἄρθρον 2. πρόσφυγες 105,000.»

§258ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ προσθέσητε τουλάχιστον 50,000 δραχμῶν, διότι ἔχομεν ἀκόμη πρόσφυγας καὶ ἐξοδεύομεν δι’ αὐτούς.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§260ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, γίνονται 155,000. Ἄρθρον 3. Μεγαλοδωρίαι 28,500. Κεφάλαιον 11 ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων. Ἄρθρον 1. ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 53,855.95. Ἄρθρον 2. ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων 12,602,91.

§262Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχομεν μίαν δήλωσιν.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὀνομαστικοὶ κατάλογοι προσάγονται ἤδη. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεως τὸ ποσὸν 5,357 6 καὶ τῶν διαγεγραμμένων χρήσεων 3,625;

§264ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§265ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἄλλως ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ἐντελῶς ματαία.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντοτε γίνεται αὐτό. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ γείνῃ αὔξησις;

§267ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7 Μ. Μ.