1878.11.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46

τῆς 23 Νοεμβρίου 1878

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ· ά τῆς Ἀνθούλας, χήρας Ξενοφῶντος Λογοθέτου, πρώην πληρεξουσίου καὶ Βουλευτοῦ Μεγαρίδος, αἰτούσης σύνταξιν· βʹ πολλῶν τῶν ἐν Ἀθήναις ἀγωνιστῶν, αἰτούντων ν’ ἀπονεμηθῶσιν αὐτοῖς οἱ βαθμοὶ, οὓς ἐπρότεινεν ἡ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπιτροπή· γʹ Μ. Λελέκου, περὶ προσθήκης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους πιστώσεως, πρὸς συλλογὴν τῶν δημοτικῶν τοῦ ἔθνους ᾀσμάτων κλπ. Θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπήν. Ὑπεβλήθη τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν. Θὰ τυπωθῇ. Ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν τὰ νομοσχέδια ά) περὶ παραιτήσεως τοῦ δικαιώματος ἀπαιτήσεως ποινικῆς ῥήτρας. Θέλετε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἢ νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. βʹ) Νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν ἀπαιτήσεων τῶν τριῶν ναυτικῶν Νήσων. γʹ) Νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κεντρικοῦ ταμείου. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ σταλῶσι καὶ ταῦτα εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἣν ὁ ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς κ. Ῥικάκης ἐζήτησε κατάστασιν τῶν καθυστερούντων.

§6ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.) Κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλω τὰ ἑξῆς νομοσχέδια κανονίζοντα τὰς θέσεις διαφόρων ὑπηρεσιῶν· αʹ) περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐν Ἀθήναις Ἀστυκλινικῆς· βʹ) περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου· γʹ) περὶ τοῦ Ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων. Ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς κ. Μίλησης κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπέβαλε δύω νομοσχέδια, τὸ μὲν περὶ τῶν προσόντων τῶν ἐπισκόπων, τὸ δὲ περὶ ἐπιδόματος τῶν ἀποχωρούντων ἐπισκόπων Ἐπειδὴ δὲ δυστυχῶς καὶ τὰ δύω ἔμειναν ἀσυζήτητα, τὰ ὑποβάλλω ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ τὰ συζητήσῃ· τὸ περὶ περιθάλψεως τῶν ἐπισκόπων τῶν ἀποχωρούντων εἶναι σχετικὸν μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. Θὰ τυπωθῇ.

§8ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος ἡ Βουλὴ ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν, ὅπως ἡ χήρα τοῦ ἀειμνήστου ναυάρχου Σαχτούρη λάβῃ περίθαλψιν ἀπὸ τὸ Ἔθνος. Εἶναι πολὺ δίκαιον αὐτό. Χήρα ἀσθενὴς, μὲ τέσσαρας θυγατέρας, ἀναξιοπαθεῖ, λαμβάνουσα 100 δραχμῶν σύνταξιν. Ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε πρόνοιαν· ἴσως ἐδειλίασε, διότι προχθὲς ἐπρότειναν συντάξεις, ὁ μὲν διὰ τὴν μίαν, ὁ δὲ διὰ τὴν ἄλλην οἰκογένειαν. Δὲν ἐμποδίζει τὸ ἓν τὸ ἄλλο. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δικαιότατον νὰ δοθῇ μία περίθαλψις εἰς αὐτὴν τὴν οἰκογένειαν τοῦ Δημ. Σαχτούρη καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ δὲν θὰ φέρῃ καμμίαν ἀντίῤῥησιν, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Δηλιγιάννης δὲν ἔφερε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§9ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἀνεκάλυψε τὴν ἀλήθειαν· τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τοῦ μακαρίτου Δημ. Σαχτούρη παρεσκευάσθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν καὶ μοὶ ἐστάλη, ἵνα τὸ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ εἰσήγαγον νομοσχέδιον περὶ συντάξεως οἰκογενειῶν τινων Βουλευτῶν, δὲν ἐπεψηφίσθη δὲ τοῦτο, ἐνόμισα, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς νὰ εἰσαγάγω καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ θέλῃ, δὲν ἔχω κανένα δισταγμόν.

§10ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς κατηγορίας.

§11ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁσάκις συζητεῖται νομοσχέδιον περὶ συντάξεως, πολλοὶ προτείνουσι καὶ ἄλλας συντάξεις, διὰ νὰ ματαιώσωσι τὴν συζήτησιν. Ἡ Βουλὴ ἄλλοτε εἶχεν ἀποφασίσει περὶ τῆς συντάξεως τῆς χήρας τοῦ ἀοιδίμου ναυάρχου Σαχτούρη. Εἶναι ἐντροπὴ ἡ χήρα ἑνὸς ὑποναυάρχου, τοσαύτας ὑπηρεσίας προσενεγκόντος καὶ ἀποθανόντος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, νὰ ζητῇ τὸν ἄρτον της ἐκ τῶν βοηθημάτων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§12ΡΟΥΚΗΣ. Μὲ τέσσαρας θυγατέρας.

§13ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἀπεφάσισεν ἄλλοτε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ ἡ χήρα αὕτη μὲ 100 δραχμάς. Τὰ τέκνα αὐτῆς εἶναι ἔγγονοι τοῦ Σαχτούρη, ἐκ τῆς οἰκογενείας ἐκείνης, τῆς ὁποίας αἱ ἐκδουλεύσεις κατέλαβον σελίδας ὁλοκλήρους τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ μὴ σχετίζῃ δὲ τὴν σύνταξιν τοῦ Σαχτούρη μὲ τὸ πλῆθος τῶν προτάσεων περὶ συντάξεως.

§14ΡΟΥΚΗΣ. Αὔριον πρέπει ὁ Ὑπουργὸς νὰ τὸ φέρῃ.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ φέρῃ.

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλω ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον, ἕτοιμον ἤδη ὄν· παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀγανακτῇ, ὑπολαμβάνων, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὀλιγωρεῖ νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ οἰκογενείας, ἐχούσης τόσα δικαιώματα. Ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ προαγορεύσας, ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ σύστασις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἐπιθυμία αὐτῆς, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ μεμφθῇ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἀνέχεται ν’ ἀναξιοπαθῇ ἡ οἰκογένεια τοῦ Σαχτούρη, καὶ ὅτι ἀδιαφορεῖ νὰ προστατεύσῃ τὰ δικαιώματα αὐτῆς.

§18ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῶν διαθέσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οὔτε ἔπρεπε νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι πᾶν ὅ,τι εἶπον ἀφορᾷ πρὸς ἐπιτίμησιν αὐτοῦ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν, ἣν καὶ ἡμεῖς. Ὑπέλαβον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνόμισεν ὅτι εἰς τὴν περὶ τῶν ἄλλων προτάσεων ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ πρότασις αὕτη. Ἀλλ’ ἤδη ἀνακαλῶ ὅ,τι εἶπον.

§19Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλωσι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἀπεδέχθη τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, παρακαλῶ δὲ καὶ πάλιν, ἵνα τάχιστα, αὔριον, εἰ δυνατὸν, νὰ εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι εἶναι δικαιότατον.

§20ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀπασχολῇ τις, εἰς αὐτὰς μάλιστα τὰς περιστάσεις, τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, καὶ παρακαλῶ νὰ ἔχητε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε. Σήμερον ἀνέγνωσα ἓν διάφορον τῆς «Ὥρας......

§21ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τοιαῦτα πράγματα......

§22ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Μίληση, δὲν δίδω τὸ δικαίωμα εἰς κανένα νὰ μὲ διακόπτῃ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§24ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν ἡ ἐφημερὶς «Ὥρα» δὲν ἐγράφετο ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ κ. Τρικούπη, βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν ἤθελον κάμει λόγον· ἀλλ’ ἐπειδὴ φρονῶ ὅτι γράφεται ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν τοῦ κ. Τρικούπη, διὰ τοῦτο θέλω νὰ κάμω λόγον.

§25ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ν’ ἀκούσωμεν.

§26ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα· ἔχετε ὑπομονήν. Τὸ διάφορον αὐτὸ, κύριοι, μᾶς προσβάλλει, καὶ μᾶς προσβάλλει καιρίως.

§27ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τί;

§28ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ, διατὶ εἶσθε τόσον στενόχωροι; Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ «Ὥρα». «Εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐξησφάλισε τὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφίαν αὐτῆς καὶ ἤρξατο παρασκευάζουσα τὴν διανομὴν τῆς δημοσίας περιουσίας εἰς τοὺς περὶ αὐτήν.....» Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὕβρις αὐτό; ἐξακολουθῶ. «Ἀλληλοδιάδοχα ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια περὶ παραχωρήσεων δικαιωμάτων φορολογίας, προνομίων καρπώσεως ἐθνικῶν κτημάτων ἢ ἀποκλειστικῆς ἀδείας πρὸς ἐνάσκησιν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἀγανάκτησις καταλαμβάνει τὸν ἀναγινώσκοντα τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς σύμβασιν περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν φάρων καὶ φανῶν τοῦ κράτους, τὰ νομοσχέδια περὶ πολυετοῦς μισθώσεως ἰχθυοτροφείου καὶ τἆλλα τούτοις ὅμοια. Εἰς ἔνδειξιν δὲ τῆς ἀνευλαβείας, εἰς ἣν προέρχεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων, δημοσιεύομεν τὴν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ὑποβληθεῖσαν πρότασιν νόμου, ἀπαγορεύοντος ἐπὶ δωδεκαετίαν ἐν τοῖς νομοῖς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας καὶ Ἀρκαδίας τὴν κατεργασίαν τῆς τρυγὸς, ἤτοι τῶν καθιζημάτων τοῦ γλεύκους, καὶ παραχωροῦντος ἀποκλειστικὸν προνόμιον πρὸς ἐξαγωγὴν ἐξ αὐτῶν ἐμπορευσίμων οὐσιῶν εἰς ὡρισμένον πρόσωπον, καὶ ἄνευ οὐδενὸς κἂν ἀνταλλάγματος οὔτε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου οὔτε ὑπὲρ τῶν πολιτῶν τῶν στερουμένων τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλευθέρας ἐνασκήσεως τοιαύτης βιομηχανίας. Ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ, ὅπως τοιαῦτα νομοσχέδια ῥυπάνωσι τὴν ἡμερησίαν αὐτῆς διάταξιν. Ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος ἕως τῶν ἑορτῶν θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἧς ἄνευ δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λειτουργήσῃ κανονικῶς· ἂν δ’ αὕτη, παραγνωρίζουσα τὸ καθῆκον αὑτῆς, ζητῇ νὰ ἐκτρέψῃ τὴν Βουλὴν εἰς συζητήσεις ἀφορώσας εἰς προσωπικὰ συμφέροντα, ἐλπίζομεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει δειχθῆ ἐπιλήσμων τοῦ ἑαυτῆς καθήκοντος. Ἅμα ἀνέγνωσα αὐτὸ τὸ διάφορον, εὐθὺς εἶπον ἐν ἐμαυτῷ, τόσον ἐτυφλώθην ἐγὼ καὶ ὑποστηρίζω αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν; Ἂς ἴδω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ εὕρω ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ μοιράζει ὡς ῥουσφέτια εἰς τοὺς φίλους της· ἐπῆρα λοιπὸν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἰδοὺ αὕτη, καὶ ἂς ἴδωμεν ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια. «Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τακτοποιήσεως τῶν παλαιῶν δανείων τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825.» Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις· ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι εἶμαι ἐναντίος, ὄχι κατ’ ἀρχὴν, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις δὲν εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ πληρώσωμεν· εἶναι ἰδέα μου, ἀλλὰ δὲν κατακρίνω καὶ κανένα ἔχοντα ἐναντίαν ἰδέαν. Πλὴν δὲν εἶναι ἔνθερμοι ὑπερασπισταὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὁ κ. Τρικούπης καὶ οἱ φίλοι του; Ἕτερον ἀντικείμενον. «Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐν Πάτραις οἰκοπέδων.» Τοῦτο οἱ Βουλευταὶ τῶν Πατρῶν τὸ ἔφερον, παρεκάλεσαν δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἓν νομοσχέδιον νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ περὶ οἰκοπέδων. Εἶναι διανομὴ περιουσίας δημοσίας αὐτό; Τὸ ἐναντίον μάλιστα, διότι θὰ φέρῃ οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§29Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ φέρῃ οἰκονομίαν 200,000 δραχμῶν.

§30Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. «Συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ὁδοποιΐας ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας ἐν Τήνῳ.» Τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον τοῦ κ. Μαυρομαρᾶ, ὅστις δὲν εἶναι φίλος τῆς Κυβερνήσεως. «Συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ διανομῆς τῆς περιουσίας τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος.» Οἱ Βουλευταὶ Λευκάδος ὅλοι ὁμοῦ ἔφερον τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐζήτησαν νὰ συζητηθῇ αὐτὸ κατὰ προτίμησιν. «Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου συνομολογηθείσης συμβάσεως.» Ποῖοι εἶναι οἱ πλέον ἐνδιαφερόμενοι εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ συζητηθῇ; Αὐτὸ εἶναι χύσις, κατ’ ἐμέ, πολλῶν ἑκατομμυρίων· εἶναι λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως; Ὄχι βέβαια. «Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου.» Μᾶς ἐξεκούφανεν ὁ κ. Φίλων φωνάζων ὑπὲρ αὐτοῦ. Εἶναι φίλος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Φίλων; ὄχι βεβαίως. «Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ συστήματος τῶν φάρων καὶ φανῶν τῆς ἐπικρατείας». Αὐτὸ εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ βέβαια θὰ πρόκηται. Ἦλθεν ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν ἓν νομοσχέδιον καὶ δὲν ἔγεινε δεκτὸν, διότι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἦσαν ξένοι, καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἐφοβεῖτο τὴν ἀστυνομίαν μὴ δοθῇ εἰς τοὺς ξένους· ἴσως εἶχε δίκαιον. Αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι τώρα συνωμολόγησαν αὐτὴν τὴν σύμβασιν, εἶναι εὐτυχῶς Ἕλληνες. Κύριοι, ἡ ἐπιθυμία ὅλου τοῦ ἔθνους εἶναι νὰ κάμωμεν φάρους καὶ φανοὺς, διότι προσβαλλόμεθα· εἴμεθα ἱκανοὶ ἡμεῖς ὡς Ἔθνος νὰ κάμωμεν αὐτό; ὄχι λέγω· διότι ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τοιαῦτα ἔργα ὡς Ἔθνος μικρόν. Τί ἔπρεπε ὁ κ. Τρικούπης νὰ προσέξῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό; ἐὰν ἡ ἑταιρία αὐτὴ πρόκηται νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους καὶ οἱ ὅροι ἦναι ὠφέλιμοι· ἂν θὰ ὠφεληθῇ ἢ ὄχι, αὐτὸ δι’ ἐμὲ τὸν Βουλευτὴν εἶναι ἀδιάφορον· ἐγὼ θέλω νὰ ἴδω, ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἢ ὄχι; Ἀλλ’ ἦλθε καὶ ἓν ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐνεγράφη ἐδῶ, ἐν τῇ «Ὥρᾳ», διὰ νὰ κάμῃ κρότον εἰς τὸ Ἔθνος. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸν Καρανίκαν ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἐπὶ μίαν δωδεκαετίαν πρὸς χρησιμοποίησιν τῆς τρυγὸς πρὸς ἐμπορεύσιμον ὕλην». Ὁ κ. Τρικούπης ἠξεύρει πολὺ καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ, ὅτι εἰς τὰ πολιτισμένα κράτη, ὁσάκις τις ἐφεύρει κάτι τι ἔκτακτον, ζητεῖ νὰ τῷ δοθῇ προνόμιον κατὰ νόμον γενικόν. Ἡμεῖς τοιοῦτον νόμον γενικὸν δὲν ἔχομεν, καὶ ὁσάκις ζητεῖ τις, τῷ δίδωμεν δι’ ἰδιαιτέρου νόμου. Πῶς ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ προνομίου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη καὶ εἰς ἄλλον; Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος διϊσχυρίζεται, ὅτι θὰ κάμῃ μίαν ἐπιχείρησιν ὠφέλιμον καὶ ὅτι θὰ μεταχειρισθῇ αὐτὴν τὴν τρύγα πρὸς ὠφέλειαν καὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. Τώρα αὐτὴ ἡ τρὺξ τί γίνεται σήμερον; Τὴν πετοῦν, καὶ τὴν καίουν.

§31ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὸ λέγει;

§32ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω· ἔχετε ὑπομονήν. Αὐτὴν τὴν πετοῦν, κατ’ ἐμέ. Ἀλλὰ καὶ ἂν τὴν πωλοῦσιν εὐθηνὰ, τὸ ἴδιον εἶναι. Διατί, λέγουν, δὲν ἐπιβάλλεται φόρος; Ἀφήσατε νὰ τὴν ἐπεξεργασθῶσι καὶ νὰ παραγάγῃ καρπὸν ἡ ἐπιχείρησις αὕτη, καὶ τότε νὰ βάλητε φόρον. Δι’ αὐτοῦ θὰ ὠφεληθῶσι καὶ οἱ κάτοικοι, διότι θὰ γείνῃ καὶ κατάστημα καὶ πολλὴ ἐργασία ὠφέλιμος. Καὶ ἄλλοτε ἐδόθη αὐτὸ εἰς τὸν Βενδεβῆν. Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν καὶ χαλᾶτε τὸν κόσμον; Βλέπετε, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς καὶ δίκαιοι, διότι ἄλλως ὑβρίζομεν τοὺς ἄλλους, καὶ τὰς ὕβρεις ἡμεῖς δὲν τὰς ἀνεχόμεθα, ὅπως καὶ σεῖς· λέγετε, ὅτι εἶσθε πατριῶται, οὕτω καὶ ἡμεῖς· ὅπως σεῖς λέγετε ὅτι εἶσθε τίμιοι, οὕτω καὶ ἡμεῖς. Διὰ τί λοιπὸν δηλητηριάζετε τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ Ἔθνος μὲ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα γράφετε;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν «Ὥραν», οἱ συντάκται αὐτῆς κκ. Πάσσαρης καὶ Ἀσλάνης θέλουσιν αὐτοὶ βεβαίως ἀπαντήσει, ἐὰν κατὰ τὰς νέας ἐκλογὰς ἀναδειχθῶσι Βουλευταὶ καὶ συναντηθῶσιν ἐδῶ μετὰ τοῦ κ. Δημητριάδου (θόρυβος). Ὡς πρὸς δὲ τὸ περιεχόμενον τοῦ ἄρθρου περὶ φάρων καὶ φανῶν, περὶ πολυετοῦς μισθώσεως ἰχθυοτροφείων, περὶ κατεργασίας τῆς τρυγὸς κτλ. θεωρῶ τὰς παρατηρήσεις τῆς «Ὥρας» λίαν ὀρθὰς καὶ θέλω ἀναπτύξει τὴν γνώμην μου, ὅταν τὰ νομοσχέδια ταῦτα παρουσιασθῶσι. Καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φάρων, καὶ φανῶν, ἡ δ’ ἀγόρευσίς μου εἶναι δημοσιευμένη, καὶ ἐν αὐτῇ δύναται ἕκαστος νὰ ἴδῃ, ὅτι τότε ἐθεώρησα ὅτι ἐπρόκειτο νὰ δωρηθῇ δημοσία περιουσία. Καὶ τώρα τὸ αὐτὸ φρονῶ, δὲν βλέπω δὲ, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς ἐθνικότητος τῶν πρὸς οὓς γίνεται τὸ δῶρον δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς σκέψεις μας. Ἡμεῖς εἴμεθα τεταγμένοι πρὸς φύλαξιν τοῦ δημοσίου πλούτου, καὶ ἐλπίζω νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας. Ἀνέγνωσα τὸ ἄρθρον τῆς «Ὥρας» καὶ εὗρον ὀρθὰς τὰς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παρατηρήσεις της, δὲν ἐγνώριζον δὲ, ὅτι εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Δημητριάδης (θόρυβος). Περὶ δὲ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου παρατηρῶ, ὅτι ἠπατήθη ὁ κ. Δημητριάδης περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ. Περὶ ἐφευρέσεως δὲν πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον δίδεται εἰς ἕνα κύριον ἀποκλειστικὸν δικαίωμα, ὅπως αὐτὸς μόνος ἐξάγῃ ἐμπορευσίμους ὕλας ἀπὸ τῶν καθιζημάτων τοῦ γλεύκους, ὅτι δὲ ἐξάγονται ἤδη τοιαῦται ὗλαι ἐξ αὐτῶν εἶναι πασίγνωστον, καὶ παρέστημεν πρὸ ἐτῶν ἐν Φαλήρῳ μάρτυρες μετὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου τοιαύτης ἐργασίας. Ταύτας τὰς ἐμπορευσίμους ὕλας ἡ Κυβέρνησις προτείνει, ὅπως ἐπιτρέψωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς ἕνα νὰ ἐξαγάγῃ. Θ’ ἀγοράσῃ ἑπομένως οὗτος τὴν τρύγα ἄνευ συναγωνισμοῦ, εἰς ἣν ἂν θέλῃ τιμὴν, καὶ θὰ δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ φορολογίαν αὐτὸς ἀντὶ τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς μετερχομένους ἤδη τὴν κατεργασίαν τῆς τρυγὸς (θόρυβος).

§34ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ λογοκρισία, διότι τότε δὲν θὰ κάμωμεν ἄλλο τίποτε παρὰ νὰ φέρωμεν τὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ ζητῶμεν ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνον συντάκτην λόγον. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερον ποτὲ οὐδεμίαν ἐφημερίδα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἂν καὶ αἰσχρῶς μὲ ὕβρισαν αἱ κυβερνητικαὶ ἐφημερίδες· θεωρῶ ἄτοπον καὶ ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν νὰ κάμνῃ συζητήσεις περὶ τῶν ἄρθρων τῶν ἐφημερίδων. Ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος, δύναται νὰ γράφῃ, νὰ ἐπικρίνῃ καὶ νὰ ὑβρίζῃ, κριτὴς δ’ αὐτοῦ εἶναι ἡ συνείδησις τοῦ ἔθνους· φέροντες δὲ τοιαύτας συζητήσεις, βλάπτομεν καὶ τὸν τόπον καὶ ἐξευτελίζομεν τὸν τύπον, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἦναι μία δύναμις ἐν συνταγματικῷ πολιτεύματι. Δὲν εἶναι δυστυχῶς, ἕνεκα τῶν παρεκτροπῶν του, ἀλλ’ ἡμεῖς πρέπει νὰ συντελέσωμεν, ὥστε ὁ τύπος νὰ καθέξῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει εἰς ὅλα τὰ ἐλεύθερα κράτη. Παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸ ἑξῆς, ἐάν τις ἐγκαλέσῃ πάλιν ἄλλην ἐφημερίδα, νὰ τοῦ τὸ ἀπαγορεύσητε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ προταχθῶσι τὰ μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ συνδεόμενα νομοσχέδια, ὡς ἀπεφασίσθη χθές. Τινὰ τούτων εἶναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, ἄλλα εἰς βʹ καὶ ἄλλα εἰς αʹ.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅσα εἶναι εἰς ά καὶ βʹ μάλιστα.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ μὴ συζητηθῶσι τὰ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν νομοσχέδια, καθ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὅπως τὸ τῶν παλαιῶν δανείων.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ προταχθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν παλαιῶν δανείων;

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις.

§41ΔΟΥΜΑΣ. Καὶ ἐγώ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι θ’ ἀρχίσῃ συζήτησις.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε λοιπὸν θὰ ἔλθῃ;

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως μετὰ τὸ τῆς ἐνιαίας ψήφου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν δηλωθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Αὐτὸ συνδέεται στενώτατα μὲ τὸν προϋπολογισμόν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5 καὶ 6. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7.)

§45Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ κατὰ τι ἡ ἐλευθερία τῆς ἐξαιρέσεως, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω νὰ προστεθῇ ὡς βʹ ἐδάφιον τὸ ἑξῆς: «δὲν ὑπάγονται δὲ εἰς ἐξαίρεσιν αἱ ἐντὸς τῶν κωμοπόλεων ἢ χωρίων φυτεῖαι καὶ τὰ ἐξαρτήματα αὐτῶν, αἱ γενόμεναι πρὸ τῆς ἐγκρίσεως σχεδιαγράμματός τινος.»

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ ὡς βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8, 9 καὶ 10 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον....

§48ΖΑΪΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει μία παράλειψις. Ὁ νόμος περὶ προικοδοτήσεως καθιεροῖ καὶ τὸ δικαίωμα τῶν ἐκδοχέων, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Κάμνω δὲ τὴν παρατήρησιν, διότι γνωρίζω ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπῆλθε διαφωνία περὶ τούτου ἄλλοτε, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ Οἰκουμενικῷ Ὑπουργείῳ, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐτέθη ἰδιαίτερον ἄρθρον περὶ τούτου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν συμμερίζηται τὴν γνώμην ταύτην, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου.

§49ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βάσις τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς εἶναι ἡ παραχώρησις 80 στρεμμάτων γῆς ξηρικῆς καὶ 40 στρεμμάτων γῆς ποτιστικῆς εἰς τὸν κάτοχον, καὶ ἑπομένως δηλωτήν. Μάλιστα ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 80 καὶ 40 στρεμμάτων ἀφαιροῦνται ὅσα τυχὸν παρεχωρήθησαν εἰς τὸ ἴδιον πρόσωπον πρὸς πραγματοποίησιν γραμματίου Κρητικοῦ ἢ πολιτικῆς προικοδοτήσεως. Ἑπομένως, ἐὰν παραδεχθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Καλαβρύτων, θέλομεν ἔχει ἀντὶ τῶν 80 στρεμμάτων δι’ ἕκαστον κάτοχον ἢ δηλωτὴν Ἐθνικῶν γαιῶν 200. 300 ἢ καὶ 500 στρέμματα, ἐνῷ ἡ ἐθνικὴ γῆ πρέπει νὰ διανέμηται εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τοῦ Βασιλείου. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀντιβαίνει εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ Νόμου. Ἀλλὰ πλὴν τούτου νομίζω, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται ἡ μεταβίβασις γαιῶν δηλωθεισῶν παρὰ τοῦ κατόχου ἢ ἄλλου προσώπου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζαΐμη.

§50ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος παρεξήγησεν ἐντελῶς τὴν γνώμην μου. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα εἰμὴ περὶ τῆς ἐκχωρήσεως τοῦ ποσοῦ ἐκείνου τῶν στρεμμάτων, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν νόμον δικαιοῦται ἕκαστος· δὲν εἶπον περὶ ἐκτάσεων 500 στρεμμάτων, ἀλλὰ μόνον περὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον κέκτηται ὁ δηλώσας ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ δηλώσῃ δυνάμει τοῦ νόμου.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἴσα ἴσα ἀντικρούω, διότι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ δηλωτοῦ, πρόκειται περὶ τοῦ ἐκδοχέως. Ἐγώ, ὑποθέσατε, ἐδήλωσα τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχον ἐξ 80 στρεμμάτων, ἀλλὰ κατόπιν ἠγόρασα ἀπὸ ἄλλους 20, 50, στρέμματα καὶ συνεκέντρωσα εἰς χεῖράς μου 200 στρέμματα. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ ἐκδοχέως, ὁ ὁποῖος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται κάτοχος μεγαλειτέρας τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένης ἐκτάσεως γαιῶν. Τοῦτο ἐννοῶ, ἑπομένως νὰ μὴ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Καλαβρύτων.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν αὐτά. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον.) (Κατόπιν γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν Πάτραις οἰκοπέδων, καὶ τὸ περὶ θηραϊκῆς γῆς εἰς ά ἀνάγνωσιν, εἶτα ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ά ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας τοῦ 1879.) Ἄρθρον 2ον.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ὁρίζεται ἀκριβῶς ὁ ἀριθμὸς καὶ συμφώνως πρὸς τὰς προτάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ συμφώνως πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρότεινεν, ὅπως αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν πυροβολαρχιῶν· ἑπομένως, ἐὰν ψηφισθῇ τοῦτο ὡς ἔχει, προδικάζομεν τὸ ζήτημα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις σας. (Γενομένου δεκτοῦ τοῦ ἄρθρου 2, ἡ Βουλὴ κατόπιν παρεδέχθη τὸ 3 καὶ 4 ἄρθρον ὡς καὶ τὸ σύνολον.) (Γίνονται δεκτὰ τὰ νομοσχέδια ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ά ἀνάγνωσιν, περὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1879, περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ μηχανικοῦ κλάδου, περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν λιμενικῶν ἀρχῶν καὶ περὶ προσωρινῆς ἀπολύσεως δι’ ἐγγυήσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν 4 μικρὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποτελέσουν ἓν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα αʹ) Περὶ τῆς μαίας τοῦ μαιευτηρίου. βʹ) Περὶ ἀντιμισθίας τῶν φαρμακοποιῶν τοῦ ἰατροσυνεδρίου. γʹ) Περὶ θέσεως ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοσίας ὑγείας καὶ δʹ) Περὶ δημοσίου κτηνιάτρου.)

§56ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ὡς γνωστὸν, μαστίζει τὸν τόπον ἐπιζωοτία τοῦ τύφου τῶν βοῶν, ἐκ τῶν ὁποίων φαγόντες τινὲς ἀπεβίωσαν· ἐπειδὴ πολλοὺς ἰδὼν, ὡς ἰατρὸς, πάσχοντας, παρετήρησα ὅτι φαγόντες κρέας βοῶν ἠσθάνοντο πόνον κατὰ τὰ ἔντερα· ἐπειδὴ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ἐναντίαν τῆς πεποιθήσεως ὅλων, ὅτι τὸ κρέας τῶν πασχόντων βοῶν εἶναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ὑγείαν τῶν ἀνθρώπων, διὰ τοῦτο συνιστῶ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ ἐπιμελῶς περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐπιθεωρήσεως τῶν βοῶν, οἵτινες πωλοῦνται εἰς τὰ σφαγεῖα, καὶ ἐπί τινα χρόνον νὰ μισθώσῃ πολλοὺς ἰατροὺς, τοὺς μᾶλλον καταλλήλους, οἵτινες νὰ ἐπιτηρῶσι τὸ πωλούμενον κρέας. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ὑποστῇ δαπάνας τινὰς πρὸς ὄφελος οὐ μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ τοῦ Κράτους. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοσίου κτηνιάτρου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὸ περὶ τῆς ἑνιαίας ψήφου.

§58ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ περὶ τῆς πιστώσεως, παρακαλῶ, διότι τὰ πληρώματα δὲν ἔχουν νὰ φάγουν.

§59ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ ἔλθῃ τὸ περὶ πιστώσεως· πληροφορῶ ὅμως τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ, ἐὰν δὲν προηγηθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης, κατὰ τὸ Σύνταγμα.

§60ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, κ. Βουλευτὰ, ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγὼ εἰς τοῦτο. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ψηφίσητε τὴν πίστωσιν, διότι οἱ ἐργολάβοι δὲν δίδουν πλέον ἄρτον· ἡ πίστωσις εἶναι ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§61ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν ἀκόμη τὴν ἔκθεσίν της, διότι δὲν ἔλαβεν εἰσέτι μερικὰς πληροφορίας, ἀναγκαίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλή;

§63ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρά τινων Βουλευτῶν ὑπεβλήθη πρότασις περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἄρθρου τινος τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων· θέλει τυπωθῆ.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, ἐξηντλήθη καὶ δυσκόλως δύναται ν’ ἀγορεύσῃ τις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ἄνευ ἐπαναλήψεως. Δὲν θὰ ἐζήτουν λοιπὸν τὸν λόγον ἢ θὰ παρῃτούμην αὐτοῦ, ἂν δὲν ὑπεχρεούμην ὁπωσδήποτε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἀλλὰ θὰ προσπαθήσω νὰ ἦμαι ὅσῳ τὸ δυνατὸν σύντομος καὶ νὰ ἀποφύγω τὰς ἐπαναλήψεις. Ἤμην μέλος τῆς εἰδικῆς πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς, τῆς διορισθείσης πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, καὶ Εἰσηγητὴς αὐτῆς, συνέταξα δὲ τὴν περὶ τούτου ἔκθεσιν καὶ ἐξέφρασα ἔκτοτε τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὡς καὶ οἱ μετ’ ἐμοῦ συνεργασθέντες. Ἡ γνώμη μου, κύριοι, ἦτο γνώμη πεποιθήσεως καὶ ἐδίδετο κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑστεροβουλίας. Εἰς τὴν γνώμην μου ἐκείνην ἐμμένω καὶ σήμερον, διότι οὐδὲν ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν, ὅπως μεταβάλῃ τὴν πεποίθησίν μου, οὐδὲν δὲ ἐκ τῶν ὅσων ἤκουσα συνέτεινεν ὅπως μετατρέψῃ τὴν ἰδικήν μου. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως τοῦτο δὲν συνεζητήθη κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, ἀλλ’ εἰς τὴν βʹ περίοδον, τότε δὲ μὴ δυνάμενος νὰ ἐκπληρώσω τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα δὲν ἦλθον ποσῶς εἰς Ἀθήνας, δὲν παρηκολούθησα λοιπὸν τὰς συζητήσεις, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἐλυπήθην, ὅταν ἤκουσα τὴν παραδοχὴν τοῦ νόμου ἄνευ τῆς ῥιζικῆς μεταβολῆς, ἣν εἰσηγάγομεν, ἤτοι τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἐπὶ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας. Ἐλυπήθην, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς τοιαύτης ἀρχῆς κατὰ πολὺ θέλει βελτιωθῆ ἡ διοίκησις καὶ θέλει συντελέσει μεγάλως εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν ἀνάπλασιν τῶν ἐκλογέων μας καὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἐν γένει. Παρακολουθῶ πάντοτε τὰς συζητήσεις, καί τοι παρακούω εἰς τὴν συμβουλὴν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν εἰς τὴν διαταγὴν τῶν ἰατρῶν, ἐνίοτε ὅμως ὑποχρεοῦμαι νὰ ἀπέρχωμαι ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου. Δυστυχῶς κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν δὲν ἠδυνήθην νὰ παραμείνω πλέον τῶν δύο ἀγορεύσεων τοῦ κυρίου Ἀθ. Πετιμεζᾶ καὶ τοῦ κ. Ῥικάκη, ἐστερήθην δὲ ὁλοσχερῶς τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Ζαΐμη, ἐν μέρει δὲ καὶ τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ὁ κ. Ζαΐμης φαίνεται, ὅτι ἐνεθυμήθη τὴν ἔκθεσίν μου καὶ ἀναδιφήσας εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Βουλευτηρίου εὗρεν αὐτὴν καὶ ἐπεκαλέσθη τοὺς λόγους πρὸς κύρωσιν τῶν ἰδεῶν του. Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι κολακεύει τὴν φιλοτιμίαν μου, τὸν εὐχαριστῶ καὶ τὸν εὐγνωμονῶ· ἀλλ’ οὐχ ἧττον παρατήρησίς τις, ἡ ὁποία διέφυγεν ἀπὸ τὰ χείλη του, μοὶ ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν, διότι ὁ κ. Ζαΐμης ἐπρόσθεσεν, ἀφοῦ ἐπεκαλέσθη τὴν ἔκθεσίν μου, ὅτι ὁ κ. Βαλσαμάκης ἐνόμισε διὰ τῆς ἀπουσίας του νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του. Δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης διὰ τῶν ῥήσεων αὐτῶν ἐνόησεν, ὅτι ἡ ἀπουσία μου ἐγένετο ἀπὸ σκοποῦ.

§66ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι.

§67ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διότι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἤθελε φανῆ ἡ γνώμη μου. Ἐγὼ ἐξέλαβα, ὅτι ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως καὶ διὰ τοῦ λόγου ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου. Διὰ τοῦτο, ἑπόμενος τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ κ. Ζαΐμη, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀνεχθῇ νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου. Μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἦσαν ὁ κ. Μανέτας, ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς, ὁ κ. Α. Πετιμεζᾶς καὶ ἐγώ. Πρόεδρος δὲ ὁ κ. Καλλιφρονᾶς. Ὁ Πρόεδρός μας διεφώνησε μόνον ὡς πρὸς τὴν μίαν ψῆφον, ἅπαντες δὲ οἱ λοιποὶ εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὴν παραδοχὴν τῆς ἑνιαίας ψήφου, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας, καὶ ἐξεθέσαμεν τοὺς λόγους, ἀλλὰ συνάμα ἐξεθέσαμεν καὶ τοὺς λόγους ἐκείνους, οἵτινες μᾶς ὑπεχρέουν νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Τὴν ἑνιαίαν ψῆφον καὶ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν ἐθεωρήσαμεν ἀδιαχώριστον. Ὁ κ. Ζαΐμης ἀνέγνωσε τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐκθέσεώς μου, τὸ δεύτερον δὲ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκτίθενται οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀποκρούομεν τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, τὸ ἀπεσιώπησεν. Ἐὰν δὲ ἐθεώρησε σπουδαίους τοὺς λόγους, διὰ τῶν ὁποίων ὑποστηρίζομεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ὡσαύτως εἰσὶ σπουδαῖοι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀποκρούομεν καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Συνεπὴς, κύριοι, καὶ σήμερον ὡς πρὸς τὴν γνώμην, ἣν εἶχον καὶ πρότερον, καί τοι ἀσπάζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς ἀρχὰς καὶ ἰδέας καὶ γνώμας, αἵτινες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπηγγέλθησαν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ συνεπὴς ὡς καὶ τότε ὢν καὶ νῦν ἀποκρούω καὶ ὑποχρεοῦμαι νὰ ἀποκρούσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι τοῦτο παραδέχεται μὲν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἀλλὰ παραδέχεται καὶ τὰς περιφερείας τὰς ἐπαρχιακὰς, καὶ οὐχὶ τὰς νομαρχιακάς. Δὲν εἶμαι, κύριοι, ἐναντίος τῶν θεωριῶν, γινώσκω πολὺ καλὰ πόσον συνδέεται ἡ θεωρία μὲ τὴν πρᾶξιν, φρονῶ ὅμως, ὅτι πρὸ πάντων, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ τις τοιαῦτα νομοθετήματα, ὀφείλει πρακτικῶς νὰ τὰ ἐξετάζῃ καὶ νὰ ἀποφεύγῃ, ὅσον εἶναι δυνατὸν, τὰς θεωρίας, πολὺ δὲ μᾶλλον τὰ γινόμενα παρ’ ἄλλοις ἔθνεσι. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν θεωρητικὴν ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοσοῦτον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσω τι· θὰ περιορισθῶ ὅμως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν πρακτικὴν νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, καὶ πρὸ πάντων, κύριοι, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐπαρχιακὴν, ἥτις κυρίως κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐμελετᾶτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ συνετάσσετο ἡ ἔκθεσις, ἐμελετᾶτο παρ’ ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου. Ἐπολεμήσαμεν τοὺς συνδυασμοὺς, διότι φρονοῦμεν αὐτοὺς, κύριοι, ὡς τὴν ἀφορμὴν, ὡς τὴν αἰτίαν τῶν πλείστων τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὑπαρχόντων κακῶν. Δὲν ἐπαναλαμβάνω ὅσα ὁ ἔντιμος κ. Ζαΐμης σᾶς εἶπεν, ἀναγινώσκων τὴν ἔκθεσιν, νομίζω δὲ καὶ περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθ’ ὅτι ὅλοι ὑμεῖς ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τ’ ἀποτελέσματα τῶν συνδυασμῶν. Οἱ συνδυασμοὶ, κύριοι, καταστρέφουσι τὴν διοίκησιν, ἀνηθικοποιοῦσι τὸν λαὸν, καταστρέφουσι τὰ πολιτικὰ φρονήματα. Τοὐλάχιστον τοῦτο ἐξάγεται, καὶ ἂν μελετήσωμεν κατὰ τόπους τὸ ζήτημα καὶ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅ,τι εἰς τὸν λαὸν ὑποβάλλεται. Οἱ συνδυασμοὶ, κύριοι, διαιροῦσι τὴν κοινωνίαν εἰς δύω ἀντίπαλα στρατόπεδα, ἡ νίκη δὲ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν στρατοπέδων τούτων εἶναι ἧττα, εἶναι ὑποδούλωσις τρόπον τινὰ τῆς ἡττημένης μερίδος. Ἐὰν ἡ μία μερὶς κατορθώσῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν νὰ ἀναδείξῃ Βουλευτὰς τοὺς ἰδικούς της, αὐτοὶ βεβαίως θὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἐπαρχίας. Καὶ, κύριοι, δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν διοίκησιν τῆς ἐπαρχίας, τὴν καλὴν ἢ κακὴν, νὰ τὴν ἀποδίδωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, οἱαδήποτε Κυβέρνησις καὶ ἂν ἦναι, ὑποχρεοῦται νὰ ἐνδίδῃ εἰς τοὺς Βουλευτὰς, ὑποχρεοῦται νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις αὐτῶν, καὶ ἐὰν δὲν ὑποχωρῇ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἐν μέρει ὅμως δὲν δύναται νὰ ἀρνῆται τοιαύτην ὑποχώρησιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις αὐτῶν· ἐκ τῆς ἠθικότητος δὲ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες ὑπερίσχυσαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἐξαρτᾶται καὶ ἡ καλὴ καὶ ἡ κακὴ διοίκησις αὐτῆς· διότι, ἐὰν περιορίζωνται ἐντὸς ἠθικῶν ὁρίων, ἕπεται, ὅτι καὶ οἱ ὑπάλληλοι, οἵτινες ἐπηρεάζονται κατὰ τὰς ἐπαρχίας ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν, θὰ περιορίζωνται ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν. Ἐὰν δὲ οἱ Βουλευταὶ ὑπερβαίνωσι πᾶν ὅριον, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἡττηθεῖσα μερὶς θὰ πάσχῃ, καὶ θὰ πάσχῃ δεινῶς. Ἡ θέσις τῆς ἡττηθείσης μερίδος ἀπέναντι τῆς κατισχυσάσης εἶναι θέσις σχεδὸν ὑποτελείας, μὲ μόνην τὴν ἐλπίδα, ἥτις ἀπομένει εἰς αὐτὴν, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ καθέξῃ τὴν ἰδίαν θέσιν καὶ θὰ ἀνταποδώσῃ τὰ ἴδια. Τὶ ἐπέρχεται ὡς ἐκ τούτου; σᾶς εἶναι γνωστὰ, κύριοι. Τὰ πάντα ἡ πολιτικὴ ἐμπορεύεται, καὶ ἡ δικαιοσύνη αὐτὴ χρησιμεύει ὡς μέσον πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ κόμματος· οὐδεμία ἀπόφασις ἐκδίδεται, χωρὶς νὰ θεωρῆται ὡς ἀπόῤῥοια τῆς ἐπιδράσεως τῆς βουλευτικῆς, ἤτοι τῆς κατισχυσάσης μερίδος, ἢ τοὐλάχιστον χωρὶς νὰ ἀποδίδηται εἰς τὴν ἐνέργειαν ταύτην. Καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, κύριοι, ἔχουν τὸ ἐνδιαφέρον τὰ κόμματα νὰ ἐπιδιώκωσιν, ἵνα πείσωσι τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτι πράγματι τὰ πάντα ἐξαρτῶνται ἀπὸ ἐκείνους, τοῦτο δὲ φέρει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνηθικότητα τῶν ἐκλογέων. Φέρει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ πεισθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ κόμματος, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ κόμμα πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων αὐτῶν καὶ δικαιωμάτων, καὶ ὅτι πᾶς πολίτης πρέπει νὰ προσκολλᾶται εἰς τὴν Α ἢ Β μερίδα, καὶ νὰ καταβάλλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως κατισχύσῃ ἡ μερὶς εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ τοιουτοτρόπως καθέξῃ αὐτὴ τὴν ἐξουσίαν. Ἡ κατάργησις τῶν συνδυασμῶν ἐπιφέρει καὶ τὴν κατάργησιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀτοπημάτων, ἡ κατάργησις δὲ τῶν συνδυασμῶν ἐπέρχεται πλήρης διὰ τοῦ συστήματος τοῦ συζητουμένου, ἤτοι τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου. Δὲν ἔχετε πλέον τὴν κοινωνίαν διῃρημένην εἰς δύω στρατόπεδα, δὲν ἔχετε αὐτὴν παλαίουσαν, δὲν ἔχετε τὸν συνδυασμὸν, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνουν τινὲς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐῤῥέθη, ὅτι, μ’ ὅλον ὅτι ἀναγνωρίζονται τὰ κακὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, μολονότι ὅλοι τὰ ὁμολογοῦμεν, οὐχ ἧττον ἐῤῥέθη, ὅτι καὶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, δὲν εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὰ κακὰ ταῦτα, ἀλλ’ εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχει καὶ αὐτὸ ὅσα κακὰ καὶ ὁ συνδυασμὸς, καὶ ὅτι δὲν εἶναι μόνον οἱ συνδυασμοὶ, οἵτινες ἐξεγείρουσι τὰ πάθη, ἀλλ’ ὅτι τὰ πάθη θὰ ἐξεγερθῶσι, καὶ ἐὰν ἔτι ἐφαρμοσθῇ καὶ τὸ προκείμενον σύστημα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κύριοι, δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ θεωρητικῶς σπουδαίας ἀντιῤῥήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐκ πείρας δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης. Παρουσιάσθη ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν, τουλάχιστον ἐν Κεφαλληνίᾳ, διεξήχθησαν ἐκλογαὶ οὐχὶ κομματικαὶ, ἐκλογαὶ οὐχὶ συνδυασμῶν, ἀλλ’ ἀτομικαί· τὰ ἄτομα κατῆλθον εἰς τὸν ἀγῶνα ὡς ἄτομα, προσῆλθον εἰς τοὺς συμπολίτας των καὶ ὡς ἄτομα ἐζήτησαν τὴν ψῆφόν των, ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας ἄνευ οὐδεμιᾶς ταραχῆς, ἄνευ στρατολογίας τῶν φαύλων στοιχείων, ἄνευ ἐπικλήσεως τῶν τραμπούκων, καὶ διατί; διότι ἕκαστος τῶν ὑποψηφίων ἐνήργει δι’ ἴδιον λογαριασμὸν, προσήρχετο εἰς τὸν ἐκλογέα ἕκαστος αὐτῶν, καὶ ἐφρόντιζε νὰ πείσῃ αὐτὸν νὰ τὸν ψηφίσῃ, δὲν ἐπῆλθε πόλεμος μεταξὺ τῶν ἀτόμων, οὔτε ἐξηγέρθησαν τὰ πάθη μεταξὺ αὐτῶν, διότι ἕκαστος εἶχε τὸ συμφέρον νὰ πείσῃ τὸν ἐκλογέα ὑπὲρ αὑτοῦ μόνον. Τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ σήμερον, ἕκαστον ἄτομον θὰ ἐπιδιώκῃ τὸ ἴδιον συμφέρον, δὲν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του εἰμὴ τὸ συμφέρον τὸ ἀτομικὸν, νὰ πείσῃ, νὰ ἐπισύρῃ ψήφους περὶ ἑαυτὸν, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ φόβος, δὲν εἶναι εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ συνδυασμὸς εἶναι ἀπέναντι τοῦ συνδυασμοῦ, καὶ ἡ μία μερὶς ἐπιτυγχάνουσα ἀποκλείει τὴν ἄλλην. Ἐῤῥέθη προσέτι, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἀπαλλάττει τῶν διαιρέσεων τῶν οἰκογενειῶν, τῶν διαιρέσεων τῶν φίλων, τῶν χαλαρώσεων τέλος ἁπάντων τῶν σχέσεων καὶ ὅτι ἀπεναντίας τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν αὐτὸ ἔτι μᾶλλον συνδέει τὰ διάφορα πρόσωπα, τὰς διαφόρους οἰκογενειακὰς σχέσεις, τὰς διαφόρους ἀτομικὰς συμπαθείας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, διότι καὶ τότε θὰ ἴδητε τὸν ἀδελφὸν τιμώμενον ἐπίσης καὶ ὑποληπτόμενον, ὅπως καὶ νῦν, καί τοι ὑποστηρίζοντα ἐναντίας ἰδέας, διότι εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν, μὲ τοὺς συνδυασμοὺς, θὰ ἔχωμεν εὐρυτέραν τὴν διαίρεσιν, διότι τὸ ἄτομον θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἀντίθετον ἀρχήν. Δὲν ὑπάρχει πλέον ὡς ἄτομον, δὲν θὰ ἔχῃ ἀπέναντί του τὸν ἀδελφὸν, μετὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφύγῃ πᾶσαν πρᾶξιν καὶ πᾶσαν λέξιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπισύρῃ τὴν δυσμένειαν τοῦ ἀδελφοῦ. Ἐργαζόμενοι ὅμως ὡς κόμμα, καὶ ἐὰν τὸ κόμμα μᾶς ὑποχρεώσῃ νὰ ἐργασθῶμεν ἄλλως, θέλομεν τὸ πράξει, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ καταδιώξωμεν τὸν ἀδελφὸν ὡς ἀντίπαλον τῶν ἀρχῶν καὶ τοῦ κόμματος, θέλομεν τὸ πράξει· ἐνῷ ἀπεναντίας, μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν κατέλθῃ καὶ ὁ ἕτερος εἰς τὸν ἀγῶνα, τὸ στάδιον εἶναι εὐρὺ, ἕκαστος θὰ προσπαθήσῃ νὰ κατισχύσῃ, ἀλλὰ δὲν θὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, ἢ τὴν μερίδα, ἢ τὸ κόμμα. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἀπαγορεύομεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν οἰκογένειαν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θέλει νὰ προτιμηθῇ ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς, διότι, καὶ ἂν ἀποτελῆται ἡ οἰκογένεια ἀπὸ 2, 3 ἢ 4 πρόσωπα, δὲν θὰ τοὺς ἐμποδίσῃ ἡ μία ψῆφος· διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς ἀδιαιρέτως ἀνήκουσιν εἰς τὴν οἰκογένειαν ἐκείνην, ὅταν ἔχωσι συμφέρον νὰ στείλωσι πλέον τοῦ ἑνὸς, θὰ μοιρασθῶσι καὶ θὰ στείλωσιν οὓς θέλουσι· ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἕκαστον μέλος τῆς οἰκογενείας ἔχει τοὺς ἰδιαιτέρους φίλους, τὰς ἰδιαιτέρας σχέσεις, καὶ ἑπομένως ἕκαστον μέλος τῆς οἰκογενείας καλλιεργεῖ ἰδιαίτερα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπικαλεσθῇ δι’ ἑαυτὸν καὶ θὰ ἔλθῃ ἕκαστος μὲ τὰ ἴδια κεφάλαια. Ἐὰν σήμερον φαίνωνται ἡνωμένοι καὶ ἕκαστος καταβάλλῃ τὰ κεφάλαιά του, δὲν ἕπεται, ὅτι ὅλοι οἱ φίλοι τῆς οἰκογενείας θὰ ψηφίσουν τὸν Α ἢ τὸν Β, τὸν πρωτότοκον ἢ τὸν δευτερότοκον, ἀλλὰ ἕκαστος θὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ὑπολήπτονται περισσότερον καὶ εὑρίσκονται εἰς μεγαλειτέρας σχέσεις. Τὸ ζήτημα ὅμως, κύριοι, πρὸ πάντων ἐξητάσθη ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν· καὶ μάλιστα συζητῶν τὸ μέρος τοῦτο ὁ κύριος Σωτηρόπουλος διϊσχυρίσθη, ὅτι τὰ κόμματα ἐργάζονται ὑπὲρ ἰδεῶν καὶ ἐπιδιώκουσιν ἕνα σκοπὸν, καὶ τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὴν ἰδέαν αὐτῶν, ἔχουσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλουσι τὸν πραγματοποιήσῃ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δυνηθῶσι νὰ εἰσαγάγωσι πλειοτέρους Βουλευτὰς αὐτῶν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ τοῦ ἐνιαίου τῆς ψήφου ὑπεστήριξεν, ὅτι τὴν ἰδέαν αὐτὴν, τὸ μέσον αὐτὸ, διὰ τοῦ ὁποίου θέλουσι πραγματοποιήσει καὶ ἀναπτύξει τὸν σκοπόν των, τὸ ματαιοῦμεν, ἐπεκαλέσθη δὲ παράδειγμα εὐστοχώτατον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ πρώτην ἔποψιν ἐποίησεν καὶ εἰς ἐμὲ ἐντύπωσιν. Σᾶς ἀνέφερε τὴν Ἀττικὴν καὶ σᾶς εἶπεν· ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς, μεταξὺ τῶν δεκάκις χιλιάδων ψηφοφόρων οἱ 6,000 ἔχουσιν ἰδέαν τινὰ σπουδαίαν· ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ ἰσχύον σύστημα, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς θὰ ἐκλέξῃ καὶ τοὺς ἕξ Βουλευτὰς, καὶ θὰ ἀναδείξῃ τὰς ἰδέας της, τὰς ἀρχάς της, καὶ θὰ θριαμβεύσῃ, ἐνῷ ἀπεναντίας, διὰ τοῦ συζητουμένου συστήματος, ἕνα καὶ μόνον θὰ δύναται νὰ ἀποστείλῃ ἢ τὸ πολὺ δύο Βουλευτάς. Εἶναι δὲ πιθανώτατον ἕνα καὶ μόνον νὰ στείλῃ, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἷς μεταξὺ τῶν πρεσβευόντων τὴν ἀρχὴν ταύτην διακρίνεται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νομίζουσιν οἱ ἐκλογεῖς, ὅτι διὰ αὐτοῦ θὰ ὑποστηρίξωσιν ἔτι μᾶλλον τὰς ἰδέας των, θὰ λάβῃ λοιπὸν τὰς 6000, οἱ δὲ λοιποὶ θὰ εἰσέλθωσιν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου διὰ τῶν ψήφων τῶν 4000, καὶ οὕτως ἡ μὲν πλειονοψηφία θὰ ἐκλέξῃ 1, ἡ δὲ μειονοψηφία 5 Βουλευτάς. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, λέγει, ὄχι μόνον καταστρέφομεν τὸν σκοπὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλπίδα, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, νὰ κατισχύσωσιν εἰς τὰς ἰδέας των· ὥστε ἐξ αὐτοῦ θὰ εἰσάγηται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ μειονοψηφία, θὰ ἀποκλείηται δὲ ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλ’ ὁ συλλογισμὸς οὗτος, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸς, ὡς καὶ τὸ παράδειγμα δὲν εἶναι τόσον εὔστοχον· δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ συλλογισμὸς, διότι, ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὸν αὐτὸν συλλογισμὸν καὶ εἰς τὴν μειονοψηφίαν, καὶ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐν τῇ μειονοψηφίᾳ ὑπάρχει ἄτομον ἔξοχον, τὸ ὁποῖον ἐπισύρει τὴν ὑπόληψιν τῶν πολιτῶν, τὸ ἔξοχον τοῦτο ἄτομον θὰ ἀναδειχθῇ Βουλευτής. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, θὰ συμβῇ, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰμὴ μόνον μία ἰδέα. Ἐὰν ὅμως ὑποθέσωμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κοινωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπικρατοῦσι πολλαὶ ἰδέαι κοινωνικαὶ, αἱ ὁποῖαι διαιροῦν τοὺς πολίτας, διάφορα πολιτικὰ φρονήματα, ἕνεκα τῶν ὁποίων διαιροῦνται ῥιζικῶς, καὶ ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ αὐτὸ παράδειγμα, ὑπάρχουσι μοναρχικοὶ, ἀπόλυτοι, συνταγματικοὶ, δημοκρατικοὶ καὶ κοινωνισταὶ, πρόκειται δὲ νὰ ψηφίσουν 2,000 μόνον· (λέγω δὲ 2,000 μόνον, διὰ νὰ καταστήσω ἁπλούστερον τὸ παράδειγμα·) ἑκάστη δὲ τῶν μερίδων αὐτῶν, ἕκαστον τῶν πολιτικῶν τούτων κομμάτων ἔχει ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς Ἀττικῆς 500 ὀπαδοὺς ἐκλογεῖς, τί θὰ συμβῇ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου; Ἕκαστον τῶν κομμάτων τούτων θὰ ἀποστείλῃ ἕνα μόνον ἀντιπρόσωπον. Ἐὰν ὅμως ἕν ἐξ αὐτῶν τῶν κομμάτων προσκτήσῃ προσέτι 60 ἢ 80 ψήφους, τότε θέλει ἔχει 560 ἢ 580· μὲ τὸ σύστημα δὲ τῶν συνδυασμῶν τί θὰ συμβῇ; τὸ κόμμα αὐτὸ θὰ ὑπερισχύσῃ ἀπέναντι ὅλων τῶν κομμάτων καὶ θὰ ἐκλέξῃ ὅλους τοὺς Βουλευτὰς, θὰ ἀποκλεισθῶσι δὲ πάντα τὰ λοιπὰ κόμματα. Ἐὰν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, τότε τὸ ⅓ μόνον τοῦ Κράτους θὰ ὑπερισχύσῃ καὶ θὰ ἐκλέξῃ ὅλους τοὺς Βουλευτὰς, τὰ δὲ ⅔ θὰ μείνωσιν ἐκτὸς, καὶ οὐδεμίαν ἐλπίδα θὰ ἔχωσιν ὅπως καταβάλωσι τοὺς ἀντιπάλους των αὐτοὺς, ἐκτὸς ἐὰν προβῶσιν εἰς τὴν βίαν, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅπερ εὐτυχῶς δὲν ὑπάρχει, ὅτι ὑπάρχει κόμμα κοινωνιστῶν καὶ οἱ κοινωνισταὶ ὑπερισχύσουν, τί ἀπομένει εἰς τὰ ἄλλα κόμματα, ἢ νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν βίαν, ὅπως ἀπαλλαγῶσιν; Ἐνῷ ἀπεναντίας διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου πᾶσα ἰδέα δύναται νὰ ἀντιπροσωπευθῇ, διότι οἱαδήποτε ἰδέα ἢ συμφέρον ἀποκτήσῃ τόσον ἀριθμὸν ὀπαδῶν, ὅσος ἀπαιτεῖται, θὰ ἔχῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ τοιουτοτρόπως ὅλαι αἱ ἰδέαι, ὅλαι αἱ ἀρχαὶ θὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι τοῦτο ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ συστήματος τοῦ μονοψήφου, νὰ δύναται νὰ εἰσέλθῃ καὶ ἡ μειονοψηφία ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἤτοι νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ὅλαι αἱ ἰδέαι, καὶ νὰ φροντίσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν νὰ κατισχύσωσιν αἱ ἰδέαι των ἐν αὐτῷ. Ἀλλὰ μᾶς διαιροῦσι πολιτικαὶ ἀρχαὶ, ἐννοῶ, πολιτικαὶ ἀρχαὶ ῥιζικαὶ, ὅπως διαιροῦσι τὰ λοιπὰ Ἔθνη; καὶ εἶναι αὐταὶ αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ, αἵτινες κατισχύουσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς, εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ τοιαύτης βάσεως; Φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο· ἅπαντες κατερχόμεθα εἰς τὸν ἀγῶνα ὡς πολῖται συνταγματικοὶ, μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ διατηρήσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν συνταγματικὴν ἐλευθερίαν· λαμβάνομεν δὲ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν μας, εἴτε διότι ἡ μερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκομεν, κατισχύει τῆς ἄλλης μερίδος, εἴτε διότι αἱ συμπάθειαι αἱ ἀτομικαὶ μᾶς δίδουσι τὴν πλειονοψηφίαν. Ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, εἶναι ἡ ἰδέα, πῶς νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ μία μερὶς ἀπέναντι τῆς ἄλλης καὶ πῶς νὰ πεισθῇ ὁ ἐκλογεὺς νὰ ταχθῇ εἰς τὴν μερίδα, ἥτις θὰ ὑπερισχύσῃ, καὶ ἑπομένως νὰ ἔχῃ τὰς ὠφελείας καὶ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ νικητής. Διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, κύριοι, δὲν θὰ σχηματίζωνται βεβαίως αἱ ἰδέαι αἱ πολιτικαὶ, θὰ μορφῶνται ὅμως τουλάχιστον ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποβλέπωσι τὴν καλὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Ὑπάρχουσι, κύριοι, εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι σκέπτονται μόνον καὶ μόνον πῶς ἀγαθώτερον θὰ διοικηθῶσι, καὶ αὐτοὶ βεβαίως θὰ ἔστελλον τοιούτους ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν· ἀλλ’ αὐτοὶ ἀπέναντι τῶν συνδυασμῶν δὲν κατισχύουσιν, οὐδὲν σημαίνουσιν. Ἀλλὰ, κύριοι, κατὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐῤῥέθησαν καὶ πολλὰ ἄλλα, ἐκ τῶν λεχθέντων δὲ συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι θέλουσι ἐπισυμβῆ πολλὰ, ὅταν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο καὶ τὸ ἐφαρμόσωμεν εἰς ἐπαρχιακὰς περιφερείας· ἕνεκα τούτου οὐ μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ συνεργασθέντες μετ’ ἐμοῦ, εἴμεθα κατὰ τῆς ἰδέας τῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας· διότι ἔκτοτε, κύριοι, κατείδομεν τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθωσιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ ἐπαρχιακαὶ περιφέρειαι. Σᾶς εἶπον, ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου συστήματος προλαμβάνομεν τὰς ἐπεμβάσεις τῆς κυβερνήσεως, καὶ πράγματι, κύριοι, τὰς προλαμβάνομεν, ἂν παραδεχθῶμεν ὅμως τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν· ὅταν ὅμως παραδεχθῶμεν τὴν ἐπαρχιακὴν, οὐ μόνον δὲν προλαμβάνομεν αὐτάς, ἀλλὰ μᾶλλον καθιστῶμεν βεβαίαν καὶ ἀποτελεσματικὴν τὴν ἐπέμβασιν. Καὶ, κύριοι, τί ὡμολογήθη ἀπὸ τοῦ βήματος παρὰ πάντων, ὅσοι ὑπεστήριξαν τὸ νομοσχέδιον τῆς μιᾶς ψήφου; σᾶς εἶπον, ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου τί δύναται τὸ πολὺ νὰ πράξῃ, ἤτοι ὅτι εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν θὰ ἐνεργήσῃ δι’ ἕνα καὶ μόνον Βουλευτήν· ἀλλ’ ἐὰν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ἕνα Βουλευτὴν, ἔχομεν, κύριοι, 60 καὶ ἐπέκεινα ἐπαρχίας, καὶ τοιουτοτρόπως παραδέχεσθε ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἐπαρχιακῶν περιφερειῶν θὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν 60 Βουλευτάς· καὶ σᾶς ἐρωτῶ, σήμερον διὰ τῶν συνδυασμῶν πότε Κυβέρνησις ἠδυνήθη, ἂν περιωρίσθη εἰς τὰ ἠθικὰ μέσα, ἐὰν δὲν εἶχε πραγματικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ τόπου, νὰ λάβῃ διὰ τῆς ἐκλογικῆς ἐπιῤῥοῆς 60 Βουλευτάς; Καὶ εἰς περιστάσεις ἀκόμη, κατὰ τὰς ὁποίας Κυβέρνησις, μὴ ἔχουσα πραγματικὴν ἐπιῤῥοὴν, ἐπενέβη διὰ τῆς βίας, μόλις κατώρθωσε νὰ ἀποκτήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον κακὸν ἀποφεύγομεν διὰ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τότε, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἀκολουθοῦντες καὶ τὴν αὐτὴν ἀρχὴν παραδεχόμενοι, ὅτι δηλαδὴ ἕνα καὶ μόνον Βουλευτὴν δύναται διὰ τῆς ἐπεμβάσεώς της νὰ ἐκλέξῃ, ἡ Κυβέρνησις μόνον 13 Βουλευτὰς δύναται νὰ φέρῃ διὰ τῆς ἠθικῆς αὐτῆς ἐπεμβάσεως. Ἂν λοιπὸν θέλητε νὰ πολεμήσητε τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νομίζετε, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου τὴν πολεμεῖτε, ὀφείλετε, κύριοι, νὰ ἀποκλείσητε τὰς ἐπαρχιακὰς περιφερείας, ὀφείλετε νὰ μείνητε εἰς τὴν ἰδέαν σας τῶν νομαρχιακῶν περιφερειῶν, διότι δὲν δύνασθε νὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν δίδεται τὸ δικαίωμα, νὰ φέρῃ 60, 65 Βουλευτὰς, ἐκλεγομένους διὰ τῆς ἠθικῆς ἐπεμβάσεώς της. Ἐῤῥέθη, κύριοι, ὅτι δύνανται διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ κατισχύωσι διεφθαρμένα στοιχεῖα τῆς κοινωνίας, νὰ συνδεθῶσι, νὰ ἐργασθῶσιν ἀπὸ κοινοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως ν’ ἀποστείλωσιν ἀντιπροσώπους ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἀντιπροσώπους τῶν ἰδεῶν των, ἀντιπροσώπους τοῦ συστήματός των. Καὶ πράγματι, κύριοι, ἂν περιορίσωμεν τὴν περιφέρειαν, ὁ σύνδεσμος αὐτὸς δύναται νὰ ὑπάρξῃ· δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι τὸ στενὸν τῆς περιφερείας θὰ γενήσῃ, κύριοι, τὸ πνεῦμα τοῦ τοπικισμοῦ, θὰ προκαλέσῃ τὴν ὄρεξιν εἰς ἕκαστον τῶν κομματαρχίσκων νὰ θέσῃ κάλπην, τὸ στενὸν τῆς περιφερείας θ’ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀνθρώπους τῶν γενικωτέρων ἰδεῶν, διότι οἱ γενικώτεροι ἄνθρωποι δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ παλαίωσι μὲ τοὺς κατοικοῦντας διηνεκῶς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, οἵτινες ἔχουσιν ἀμοιβαῖα συμφέροντα ἐν τῷ τόπῳ, οἵτινες περιποιοῦνται τὰς μικρὰς ἰδέας των, τὰ ἐλαττώματά των, καὶ τὰς μικρὰς ἑαυτῶν ἀπαιτήσεις· διότι, κύριοι, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των οἱ τοιοῦτοι δὲν θὰ κατέλθωσιν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Οἱ γενικοὶ λοιπὸν ἄνθρωποι δὲν θὰ κατορθώσωσι νὰ συναγωνισθῶσιν, ἐνῷ διὰ τῆς περιφερείας τῆς νομαρχιακῆς ἐξασφαλίζονται, καὶ ὄχι μόνον ἐξασφαλίζονται, ἀλλὰ τοιουτοτρόπως, κύριοι, διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς περιφερείας κατὰ νομοὺς ἀποφεύγομεν καὶ τὸν κίνδυνον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον πολὺ ὀρθῶς διεῖδεν ὁ ἀγορεύων κατ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς οἱ Βουλευταὶ θὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ περιστρέφωνται ἐντὸς τοῦ στενοῦ κύκλου τῶν στενῶν συμφερόντων τῶν ἐπαρχιακῶν. Θὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ καλλιεργῶσι τὴν σχέσιν καὶ τὴν ἐπιῤῥοὴν αὑτῶν μεταξὺ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἀνθρώπων, καὶ ἐντὸς τῆς στενῆς αὑτῶν περιφερείας, καὶ ἑπομένως, ἀντὶ, νὰ ἀνυψωθῇ ἡ Βουλὴ, ἀπεναντίας θὰ καταπέσῃ· καὶ βεβαίως, κύριοι, θὰ συμβῇ τοῦτο, ἀλλὰ διὰ τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας ἀποφεύγομεν καὶ αὐτὸν τὸν κίνδυνον, διότι οἱ ἄνθρωποι, διὰ ν’ ἀποκτήσωσι τὴν ὑπόληψιν τοῦ νομοῦ, δὲν δύνανται πλέον νὰ περιορίσουν τὰς ἐνεργείας αὑτῶν εἰς αὐτὸ τὸ στενὸν σημεῖον, ἀλλὰ θὰ ἀποβλέπωσιν εἰς τὰ γενικὰ μέτρα, θ’ ἀποβλέπωσιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενοι νὰ ἐρχώμεθα ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Τὰ ὀλίγα ταῦτα, κύριοι, ὑπεχρεώθην, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ νὰ συμπεράνω, ὅτι εἶμαι σύμφωνος καὶ συνεπὴς μὲ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν τότε συνέταξα, καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἤθελε παρουσιασθῆ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἀλλὰ μὲ περιφέρειαν νομαρχιακὴν, θὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ αὐτοῦ· σήμερον ὅμως, ὡς παρουσιάζεται τὸ νομοσχέδιον μὲ ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος συνεπὴς ὢν νὰ καταψηφίσω, σκεπτόμενος, κύριοι, ὡς ἐσκέφθην καὶ πρὸ δύω ἐτῶν, καὶ ἔχων τὰς αὐτὰς ἰδέας καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον τότε, χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῶ ποσῶς οὔτε ἀπὸ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν φέρετε τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ, οὔτε ἀπὸ τὰ ἐνδεχόμενα τῆς παραδοχῆς τοῦ συστήματος τούτου.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀκούων τις, κύριοι, τοὺς εἰσαγαγόντας καὶ ὑποστηρίζοντας τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ βλέπων τὸν ἔκτακτον ζῆλον, τὸν ὁποῖον ἀναπτύσσουν κατὰ τὴν συζήτησιν, ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι εὐτύχησαν ν’ ἀνεύρωσι τέλος πάντων τὴν μόνην αἰτίαν τῆς πολιτικῆς ἡμῶν καχεξίας καὶ τὸ πρόχειρον μέσον τῆς θεραπείας αὐτῆς. Ἂν αἱ ἐκλογαὶ παραβιάζωνται καὶ νοθεύωνται παρ’ ἡμῖν, πταίουν οἱ κατ’ ἐπαρχίας ἐκλογικοὶ συνδυασμοί. Ἂν τὸ Κοινοβούλιον ἦναι διῃρημένον εἰς πολλὰ κόμματα, καὶ ἀδυνατεῖ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν καὶ μόνιμον, μὴ ἀναζητεῖτε ἄλλην αἰτίαν· πταίουν οἱ συνδυασμοί. Ἂν δὲν ἐμορφώθησαν ἐν τῷ τόπῳ ἀρχαί, ἂν ἐπικρατῶσι προσωπικὰ συμφέροντα, τίς ἄλλος πταίει εἰμὴ οἱ συνδυασμοί; Τέλος πάντων, ἂν ἡ διοίκησις ὑπηρετῇ τὸν κομματισμόν, ἂν ἡ δικαιοσύνη προσκόπτῃ εἰς τὴν κανονικὴν αὑτῆς λειτουργίαν, οἱ συνδυασμοί, πάντοτε οἱ συνδυασμοὶ πταίουν· θέλετε ν’ ἀπαλλάξητε τὴν πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν ἀφ’ ὅλων τούτων τῶν κακῶν; Καταργήσατε τοὺς συνδυασμοὺς, καθιερώσατε τὴν μίαν ψῆφον, καὶ ἀμέσως τὰ πράγματα θὰ μεταβληθῶσι. Μία ψῆφος ἐν πολλαπλῇ περιφερείᾳ, ἰδοὺ ἡ μαγικὴ ῥάβδος, δι’ ἧς θὰ ἐπιτελεσθῶσι τόσα θαυμάσια! Παράδοξόν τι, κύριοι, συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ὁσάκις ἐπιχειρήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν πολιτικὴν καχεξίαν, ἐν ᾗ ταλαιπωρούμεθα, δὲν ἐγκύπτομεν ποτὲ εἰς τὸ βάθος τῶν πραγμάτων· προτιμῶμεν μᾶλλον νὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ ἐπιῤῥίπτομεν αὐταρέσκως τὴν εὐθύνην εἰς πάντα ἄλλον ἐκτὸς ἡμῶν αὐτῶν. Τὸν λαὸν εὑρίσκομεν ἐξαίρετον, τοὺς πολιτευομένους ἀξίους αὐτοῦ ἀντιπροσώπους· ἅπαντες, ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, οὐδενὸς δεόμεθα, τίς πταίει; Θεσμός τις ἐκ τῶν κειμένων. Καὶ ἰδοὺ καταδικάζομεν παρατυχόντα τινὰ θεσμὸν εἰς ἀφορισμὸν, φορτόνομεν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἰδίας ἁμαρτίας, τὸν ἀποδιοπομποῦμεν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἀναπαυόμεθα κατόπιν μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐθεραπεύσαμεν τὸ κακὸν καὶ ἐξησφαλίσαμεν τοῦ λοιποῦ τὴν εὐεξίαν καὶ εὐημερίαν τῆς πολιτείας. Ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος εἶναι πλήρης τοιούτων περιοδικῶν παροξυσμῶν, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀνατρέξω μακρύτερα, περιορίζομαι νὰ σᾶς ὑπομνήσω δύω ἢ τρία γεγονότα ἀπὸ τῆς τελευταίας πολιτικῆς μεταβολῆς. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὁποία ἀγανάκτησις μᾶς εἶχε καταλάβει ὅλους ἐν τῇ Συνελεύσει κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, καὶ ὁποῖος ἐνθουσιασμὸς ἐπεκράτει ὑπὲρ τῆς μιᾶς Βουλῆς. Ἂν ἀπέτυχε τὸ πρῶτον Σύνταγμα, ἡ Γερουσία εὐθύνετο διὰ τὴν ἀποτυχίαν. Ὁ θεσμὸς λοιπὸν τῆς Γερουσίας ἔπρεπε νὰ πέσῃ, καὶ ἔπεσεν. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ἂν ἡ καινοτομία αὕτη ὠφέλησεν ἢ ἔβλαψε τὸν τόπον. Κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου ὑπῆρξεν ἀφορμὴ ἄλλης κατὰ τῶν κειμένων θεσμῶν σταυροφορίας. Τὰ ψηφοδέλτια ἐθεωρήθησαν ὑπεύθυνα διὰ τὴν νοθείαν τῶν ἐκλογῶν, ἐνθουσιασμὸς δὲ ἀκράτητος κατέλαβε τοὺς πάντας ὑπὲρ τῶν σφαιριδίων οὕτως, ὥστε καὶ τὴν παραλογωτέραν πρότασιν ἠδύνατό τις νὰ καταστήσῃ παραδεκτὴν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἂν κατώρθονε νὰ τὴν θέσῃ ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς καθολικῆς μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας. Τώρα ἀνακαλύπτομεν, ὅτι τὰ σφαιρίδια εἶναι...... κούφια, μοὶ λέγει ἀπὸ τῆς θέσεώς του ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, καὶ ἀληθῶς κούφια, κύριοι, διότι, ἐνῷ οὐδόλως ἐξησφάλισαν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, τὴν γνησιότητα τῶν ἐκλογῶν, ἄλλοθεν ἐξαρτωμένην, ἐξ ἄλλου δὲν προσφέρονται εἰς κἀνένα λογικὸν συνδυασμὸν, οὔτε δυνάμεθα κἂν δι’ αὐτῶν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακὸν τοῦ νὰ ψηφίζῃ ὁ ἐκλογεὺς ὅσους ἂν θέλῃ ὑποψηφίους. Περιττὸν, κύριοι, ν’ ἀναφέρω ἄλλα παραδείγματα, ἄλλως τε καὶ διότι τὰ γεγονότα διαδραματίζονται ὁσημέραι ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν. Ἕκαστος βλέπει, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τῆς δυστυχοῦς ταύτης μονομανίας, ἥτις περιοδικῶς ἐπιδημεῖ παρ’ ἡμῖν, οἱ πολιτικοὶ τῆς χώρας θεσμοὶ διαῤῥέουσι διηνεκῶς, καί, ὡς ἤθελεν εἴπει ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Ζωχιὸς, εἶναι αἰωνίως εἰς τὰ πανιὰ, ἡ δὲ ἐθνικὴ συνείδησις, ἀδιαλείπτως κυμαινομένη, δὲν δύναται ν’ ἀνεύρῃ κανόνα πολιτικῆς ἐνεργείας ὁπωσοῦν σταθερὸν καὶ μόνιμον. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, πόσον ὀλεθρίως ἐπιδρᾷ τοῦτο εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἑδραίωσιν παρ’ ἡμῖν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν; Ἴδετε τί πράττουσιν ἄλλα ἔθνη, ὅσα καυχῶνται δικαίως ἐπὶ ἐλευθερίᾳ καὶ εὐνομίᾳ. Οἱ Ἄγγλοι ὠθοῦσι τὸ πρὸς τοὺς θεσμοὺς αὑτῶν σέβας, ὄχι πλέον μέχρι λατρείας, ἀλλὰ μέχρι τοῦ γελοίου. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Κατὰ τὸν μεσαιῶνα πολίχνιά τινα εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων δι’ ἑνὸς ἢ καὶ πλειόνων Βουλευτῶν. Διὰ τοῦ χρόνου τὰ πλεῖστα τούτων σχεδὸν ἠρημώθησαν, καὶ ὅμως διετήρησαν οὐχ ἧττον ἐπὶ μακρὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, φέροντα τὴν ὀνομασίαν bourgs pourris. Ἓν τούτων, τὸ Old-Sarum, εἶχε καταντήσει εἰς πέντε μόνον ἠρειπωμένας οἰκίας, ἀλλ’ ὅμως ἐξηκολούθει μέχρι τῆς ἐκλογικῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ 1832 ν’ ἀποστέλλῃ δύο Βουλευτὰς εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων. Τὸ πρᾶγμα σᾶς φαίνεται παράδοξον; Ἀκούσατε καὶ ἄλλο παραδοξότερον. Ἓν ἄλλο τοιοῦτον bourg pourri, τοῦ ὁποίου δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομα, κατεκλύσθη ὑπὸ τῆς θαλάσσης. Ὑποθέτετε, ὅτι ἀπώλεσε διὰ τοῦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς; Πανἅπασι. Μέχρι τοῦ 1832, κατὰ πᾶσαν ἐκλογικὴν περίοδον, ὁ ἰδιοκτήτης τῆς παρακειμένης παραλίας μετέβαινεν ἐπὶ λέμβου μετὰ δύο ἄλλων ἐκλογέων εἰς ὃ μέρος ἔκειτο τὸ καταποντισθὲν bourg pourri, καὶ ἐκεῖ ἐξέλεγε τὸν ἀντιπρόσωπον τούτου διὰ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων! (ἱλαρότης). Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, βεβαίως νὰ συστήσω τὰ παραδείγματα ταῦτα ὡς καθ’ ἑαυτὰ ἀξιομίμητα· ἀναγνωρίζω, ὅτι τοιαύτη δεισιδαίμων λατρεία τῶν παραδόσεων δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς προόδου. Θέλω μόνον νὰ παραστήσω, ὅτι οἱ ἀληθῶς ἐλεύθεροι λαοὶ φείδονται τῶν θεσμῶν αὐτῶν, καὶ δὲν τοὺς μετακινοῦσιν ἀεννάως, οὕτω δὲ μορφόνουν τὴν ἀγωγήν των, ἐμπεδοῦσι τὸν χαρακτῆρά των καὶ διασφαλίζουσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἐλευθερίας των, ἐνῷ ἡμεῖς πράττομεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Χθὲς ἔτι ἐψηφίσαμεν νόμον, τροποποιοῦντα τὸ ἐκλογικὸν ἡμῶν σύστημα, καὶ πρὶν ἀκόμη ἐφαρμοσθῇ, πρὶν λειτουργήσῃ ἀκόμη ὁ νέος οὗτος νόμος, προτείνουν σήμερον νέαν καινοτομίαν, καὶ δι’ αὐτῆς μᾶς ζητοῦσι τί; νὰ διαλύσωμεν τὸν σύνδεσμον τῆς ἐπαρχίας, ὅστις διὰ μακρᾶς χρήσεως εἰσέδυσεν ἤδη εἰς τὰ ἤθη τοῦ τόπου, καὶ νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν διὰ συστήματος πρωτοτύπου, καινοφανοῦς, τὸ ὁποῖον οὐδείς ποτε ἐφαντάσθη νὰ ἐφαρμόσῃ ἀλλαχοῦ. Ἂν μᾶς ἔλεγον νὰ παραιτήσωμεν τοὺς ἐπαρχιακοὺς συνδυασμοὺς καὶ νὰ δεχθῶμεν ὅ,τι ἰσχύει εἰς τὰ ἄλλα κοινοβουλευτικὰ Κράτη, ἂν ἐζήτουν νὰ διαιρεθῇ τὸ Κράτος εἰς τόσας ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅσοι εἶναι οἱ ἐκλεκτέοι Βουλευταί, ἡ ἀξίωσις θὰ ἦτο εὐπρόσδεκτος. Θὰ ἐθυσιάζομεν μὲν τὸν ἰδιαίτερον ἡμῶν θεσμὸν, θὰ παρηγορούμεθα ὅμως ἀναλογιζόμενοι, ὅτι τὸν ἀντικαθιστῶμεν δι’ ἄλλου συμφωνοτέρου πρὸς τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ μᾶλλον καταλλήλου εἰς τὴν κανονικὴν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν λειτουργίαν. Ἂν μάλιστα ἐξετείνετο ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, εἰς τρόπον ὥστε 15,000 κάτοικοι νὰ ἐκλέγωσιν ἕνα μόνον Βουλευτὴν, τὰ ἐπ’ ἐμοὶ ἀδιστάκτως θὰ ἐψήφιζον ὑπὲρ τῆς τοιαύτης προτάσεως. Ἀλλ’ ὅταν ἀξιοῦσι νὰ θυσιάσωμεν θεσμὸν, ἐπὶ μακρὸν ἤδη χρόνον ἰσχύοντα παρ’ ἡμῖν, χάριν πρωτοφανοῦς καὶ ἰδιοῤῥύθμου ἐπινοήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ οὔτε τὴν πεῖραν οὔτε τὸν ὀρθὸν λόγον, ἡ συνείδησις ἐξεγείρεται κατὰ τῆς τοιαύτης ἀξιώσεως. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, ἂς μᾶς εἴπωσι, ποῦ εὗρον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀγωνίζονται νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Διατηροῦντες τὰς ἐπαρχιακὰς περιφερείας, αἵτινες ἀποδίδουν πλείονας τοῦ ἑνὸς Βουλευτάς, καὶ ζητοῦντες νὰ συνδυάσωσιν αὐτὰς μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, οὐδὲν ἄλλο προτείνουν ἢ καθαρὰν λογικὴν ἀντίφασιν, ζητοῦν νὰ συνδυάσουν τὰ ἀσυνδύαστα, διότι ἀδύνατον νὰ ἐννοηθῇ, πῶς ἡ μὲν ἐκλογικὴ περιφέρεια δίδει πολλοὺς Βουλευτάς, ὁ δὲ ἐκλογεὺς ἐκλέγει ἕνα μόνον. Τοιοῦτον σύστημα οὐδεὶς οὐδαμοῦ ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ, καὶ διὰ τοῦτο εἰς οὐδὲν Ἔθνος ἀπαντᾶται. Καὶ ἐπεχείρησαν μέν τινες τῶν προαγορευσάντων νὰ τὸ συνδυάσουν μὲ τὸ ἐν Δανίᾳ ἐπικρατοῦν ἐκλογικὸν σύστημα, καθ’ ὃ ἀντιπροσωπεύεται καὶ ἡ μειονοψηφία, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἤθελον ἀδικήσει τὴν ὀρθοφροσύνην ὑμῶν, ἂν, μεθ’ ὅσα μάλιστα ἐλέχθησαν περὶ τούτου παρ’ ἄλλων, ἐπίστευον, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ν’ ἀποδείξω, ὅτι οὐδεμίαν ὁμοιότητα ἢ ἀναλογίαν ἔχει τὸ σύστημα ἐκεῖνο μὲ τὸ σύστημα τῆς μιᾶς ψήφου, ὅπως ζητεῖται νὰ εἰσαχθῇ τοῦτο παρ’ ἡμῖν. Ἐπιστρέψατε ἤδη, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν ἐγγύτερον τὸ παράδοξον τοῦτο σύστημα. Δὲν ἠξεύρω ἂν πλανῶμαι, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ κυριώτερον πρόσκομμα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν εὐδοκιμοῦσιν ἐντελῶς παρ’ ἡμῖν οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ, εἶναι ἡ κοινωνικὴ ἰσοπέδωσις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐκληροδότησε μακρὰ καὶ φοβερὰ δουλεία. Τοιαύτη κοινωνικὴ κατάστασις, μὴ παρουσιάζουσα κέντρα δυνάμεως ἀξιόμαχα, ἐξυπηρέτησε πανταχοῦ καὶ πάντοτε τὴν κυβερνητικὴν αὐθαιρεσίαν, καὶ ἔβλαψε τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Καὶ ἐν τούτοις τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔρχεται ν’ ἀποσυνθέσῃ καὶ καταστρέψῃ καὶ αὐτὰ τὰ μικρὰ κέντρα δυνάμεως, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν σήμερον αἱ ἐπαρχίαι· μεταβάλλει τοὺς ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ πολιτευομένους εἰς ἁπλᾶ ἄτομα, εἰς καθαρὰς μονάδας, εἰσάγει μεταξὺ αὐτῶν πόλεμον ἐμφύλιον, ἀδιάλλακτον, ἀδύνατον καθιστῶν πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι κοινοπραξίαν αὐτῶν δι’ οἱονδήποτε λόγον· οὕτως ἰσοπεδώνει καὶ ἐκμοναδίζει τὸ ἔδαφος τῆς πολιτείας, καὶ τοῦτο ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας καὶ πρὸς θρίαμβον τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν! Εἶναι τάχα ἀνάγκη νὰ σᾶς παραστήσω ὁποῖα ὀλέθρια θὰ ἐπέλθωσιν ἐντεῦθεν ἀποτελέσματα; Πρὸ πάντων οἱ πολιτευόμενοι θὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ὡς ἄτομα. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἀρχῶν καὶ κομμάτων. Ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἰδίας σωτηρίας, ὀλίγον θὰ φροντίσῃ τις περὶ ἀρχῶν καὶ κομμάτων, ἐκτὸς ἂν ἦναι ἥρως, καὶ οἱ ἥρωες εἶναι ὀλίγοι ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. Δὲν ἐπιδεικνύει δὲ σύνεσιν καὶ πρόνοιαν ὁ νομοθέτης, ὅστις, ἀντὶ νὰ συμβιβάζῃ τὰς εὐλόγους τῶν ἀτόμων ἀνάγκας πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον, ἀπαιτεῖ ἄνευ λόγου τὴν θυσίαν τῶν ἀναγκῶν τούτων, δηλ. τὸν ἡρωϊσμόν. Τοιαῦτα νομοθετήματα πανταχοῦ καὶ πάντοτε ἀπέτυχον. Πολεμεῖ λοιπὸν, ὡς βλέπετε, τὸ νέον σύστημα τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ κόμματα εἰς αὐτὴν τὴν γένεσίν των. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου νοθεύει καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, διότι ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ ἀδύνατον ἡ Βουλὴ νὰ διερμηνεύῃ τὸ ἐπικρατοῦν εἰς τὸ ἔθνος φρόνημα, δηλ. τὴν πλειονοψηφίαν αὐτοῦ. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πυλίας κ. Καράπαυλος, ὅστις ὑπέμνησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς πλειονοψηφίας, πῶς δὲν κατεῖδε τὴν ῥιζικὴν ταύτην ἔλλειψιν τοῦ συστήματος, ὑπὲρ οὗ συνηγόρει. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἦναι ἁπλοῦς σύλλογος ἀτόμων, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύει φρονήματα καὶ ἀνάγκας τοῦ τόπου, τίνι τρόπῳ, ἐρωτῶ, θὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἐν αὐτῇ τὸ ἐπικρατοῦν φρόνημα, ἡ ἐπικρατοῦσα ἀνάγκη; Οἱ ἐκλογεῖς δὲν ἔχουν βέβαια τὴν μαντικὴν δύναμιν, ὥστε νὰ γνωρίζουν, ὅτι ὁ Α ὑποψήφιος, τὸν ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν θέλουν ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ ἐπικρατοῦντος φρονήματος, ἔλαβεν ἤδη τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν ψήφων, διὰ νὰ δώσουν τὰς ὑπολοίπους εἰς τὸν Β καὶ τὸν Γ, οὓς θέλουν κατὰ δεύτερον ἢ τρίτον λόγον ἀντιπροσώπους των. Τί θὰ πράξουν λοιπόν; Θὰ συγκεντρώσουν φυσικῷ τῷ λόγῳ ὅλας τὰς ψήφους των εἰς τὸν Α ὑποψήφιον, στεροῦντες αὐτῶν τὸν Β καὶ τὸν Γ. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα; τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι ὁ Α ὑποψήφιος θὰ ἐξέλθῃ μὲν μὲ περισσοτέρας ψήφους, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ συναδέλφους δύο ἢ τρεῖς, ἀντιπροσωπεύοντας τὸ μειονοψηφοῦν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ φρόνημα, οὕτω δὲ ἡ πλειονοψηφία ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ θὰ ἦναι μειονοψηφία ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ἀντιστρόφως. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τοῦτο νοθεία τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας; Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔκαμεν ἤδη ἀπ’ ἀρχῆς ὁ ἀξιότιμος ἡμῶν Πρόεδρος, οὐδεὶς δὲ τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων ἠδυνήθη ν’ ἀντιτάξῃ ἐπαρκῆ ἀπάντησιν εἰς τὴν κριτικωτάτην ταύτην παρατήρησιν. Καὶ ὑπομονή, ἂν οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις μειονοψηφοῦντες ἠδύναντο τοὐλάχιστον νὰ συμπράξουν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· θὰ εἴχομεν ὁπωσδήποτε συγκεντρωμένην τινὰ δύναμιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Καὶ θὰ ἐκυβέρνα μὲν τὸν τόπον ἡ μειονοψηφία αὐτοῦ, θὰ ἠδύνατο ὅμως αὕτη νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν κοινοβουλευτικῶς ἰσχυρὰν καὶ διαρκῆ. Ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο τὸ ἀγαθὸν δύνασθε νὰ ἐλπίσητε ἀπὸ τὸ νέον σύστημα. Ἀφοῦ καθιστᾶτε ἐχθροὺς ἀμειλίκτους ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοὺς πολιτευομένους, πῶς δύνασθε εὐλόγως νὰ ἐλπίσητε, ὅτι θὰ συμπράξουν οὗτοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Ποῖον εἶναι τὸ φυσικόν; τὸ φυσικὸν εἶναι, ὅτι ἕκαστος τῶν τεσσάρων, πέντε ἢ ἓξ Βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας θὰ καταταχθῇ εἰς ἴδιον κόμμα, καὶ ἂν δὲν εὕρῃ τοιοῦτον ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ προσπαθήσῃ νὰ δημιουργήσῃ μετ’ ἄλλων, εὑρισκομένων εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ἰδιαίτερον κόμμα, ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ὁποίου νὰ θέσῃ τὰ ἰδιαίτερα πολιτικά του συμφέροντα· ἀναγκαίως λοιπὸν θὰ κατατμηθῇ, θὰ κατακερματισθῇ ἡ πολιτικὴ δύναμις τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε θὰ κατασταθῇ ἀδύνατος σχεδὸν σπουδαία Κυβέρνησις ἐν τῷ τόπῳ, καὶ μάλιστα ὑπὸ πολιτικὸν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐκπηγάζει ἐκ μόνης τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων. Καὶ ἐν τούτοις τοιοῦτον σύστημα ὑποστηρίζεται παρ’ ἀνδρῶν, οἵτινες ἐπιδιώκουν τὴν συγκέντρωσιν πολιτικῆς δυνάμεως τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν διαίρεσιν αὐτῆς εἰς δύο μόνον κόμματα! Ἰδοὺ, κύριοι, τὰ μεγάλα καὶ ῥιζικὰ ἐλαττώματα τοῦ προτεινομένου νέου συστήματος. Ἀπέναντι τοιούτων ἐλαττωμάτων οὐδεμίαν ἀξίαν θὰ εἶχον ἐπουσιώδη τινὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον οἱ ὑπερασπισταὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα, ἀκριβῶς ἐξεταζόμενα, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ αὐθαίρετοι ὑποθέσεις, οὐδεμίαν ἔχουσαι ἀσφαλῆ βάσιν. Δὲν ἐννοῶ πῶς, διότι, κατὰ τὸ νέον σύστημα, θὰ ἐκμοναδίσωμεν τοὺς ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ πολιτευομένους καὶ θὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς ἀδιαλλάκτους πρὸς ἀλλήλους, πῶς διὰ τούτου καὶ μόνου θὰ κατορθώσωμεν ν’ ἀφοπλίσωμεν τὰ πάθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ νὰ χειραφετήσωμεν τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε ἐπιδρομῶν τοῦ κομματισμοῦ. Ἐγὼ πιστεύω τὸ ἐναντίον· φρονῶ, ὅτι ἡ διαίρεσις εἰς πολλὰ συμφέροντα ἀντίθετα καὶ ἀδιάλλακτα καὶ τὰ ἐπιτόπια πάθη καὶ μίση θέλει αὐξήσει, καὶ τὴν ἐξαρτησίαν τοῦ Βουλευτοῦ ἀπὸ τῶν ἐκλογέων θέλει ἐπιτείνει, καὶ τὰς ἐπιδρομὰς αὐτοῦ ἐπὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην θέλει καταστήσει ἔτι μᾶλλον ἀνοικονομήτους, διότι θὰ στενεύσῃ τὸν κύκλον τῆς ἐνεργείας ἑκάστου πολιτευομένου, καὶ σφιγκτότερος ἑπομένως θὰ κατασταθῇ ὁ δεσμός, ὁ συνδέων αὐτὸν πρὸς τοὺς ἰδίους ἐκλογεῖς. Ἀκόμη ὀλιγώτερον ἐννοῶ τὸ ἑξῆς ἀγαθὸν, ὅπερ ἐπαγγέλλεται τὸ νέον σύστημα, δηλ. ὅτι θὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ὑλικὴν τῆς ἐξουσίας ἐπέμβασιν εἰς τὰς ἐκλογάς. Πολὺ ἐπέμειναν, κύριοι, εἰς τὸ πλεονέκτημα τοῦτο οἱ ὑπερασπισταὶ τοῦ νέου συστήματος· ὁ ἀξιότιμος μάλιστα Βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Λομβάρδος ἐπειράθη νὰ σώσῃ τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν σκέπην αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ πλεονεκτήματος, ἔστω καὶ προσωρινῶς καὶ ὡς μέτρον ἁπλῶς πολιτικὸν καὶ οὐχὶ νομοθετικόν. Καιροὶ πονηροὶ ὑποφαίνονται, μᾶς εἶπε· μὴ σκέπτεσθε περὶ πλειονοψηφίας· παραιτηθῆτε ταύτης, καὶ φροντίσατε νὰ ἐξασφαλίσητε πεντήκοντα Βουλευτὰς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἕνα ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τουλάχιστον ἐντὸς αὐτοῦ μία σπουδαία μειονοψηφία, καὶ μὴ μείνωσι τὰ μεγάλα τοῦ ἔθνους συμφέροντα ἐντελῶς ἀπροστάτευτα, τοῦ κινδύνου ἐπιστάντος. Δὲν ἔχω, κύριοι, τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν δυστυχίαν νὰ διαβλέπω τὸ μέλλον ὁποῖον ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Λομβάρδος. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, τὸ ὁμολογῶ, βλέπω μὲν ἐνώπιόν μας δυσχερείας, ἀρκετὰ σοβαρὰς, ἀλλὰ δὲν εἶμαι καὶ τόσον ἀπαισιόδοξος· τὸ μέλλον δὲν μοὶ φαίνεται τόσον ζοφερὸν καὶ ἀπηλπισμένον, ὅσον εἰς τὸν ἐκ Ζακύνθου ἀξιότιμον συνάδελφόν μας. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος βλέπει καλλίτερον ἐμοῦ τὰ πράγματα, ἐὰν τῳόντι καιροὶ πονηροὶ μᾶς περιμένουν, φρονεῖτε λοιπόν, ὅτι θὰ δημιουργήσητε ἐγγύησιν ὑπὲρ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, ὅταν διὰ τοῦ συστήματος τῆς μιᾶς ψήφου κατορθώσητε νὰ καταστρέψητε καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν πολιτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν δύνανται ν’ ἀντιτάξουν αἱ ἐπαρχίαι; Καὶ πῶς, κύριοι, ὑποθέτετε, ὅτι εἶναι εὔκολον εἰς τὴν ἐξουσίαν ν’ ἀποκλείσῃ διὰ τῆς ἐπεμβάσεως ὁλόκληρον συνδυασμὸν, καὶ φαντάζεσθε, ὅτι θὰ τῇ ἦναι δύσκολον ν’ ἀποκλείσῃ ἕνα μόνον Βουλευτὴν ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, πολεμούμενον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους ὑποψηφίους τῆς ἐπαρχίας του; ἀπογυμνώνετε τὸν πολιτευόμενον πάσης συμμαχίας καὶ βοηθείας, τὸν θέτετε μεταξὺ ἐξουσίας ἐπεμβαινούσης καὶ ἐχθρῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἀμειλίκτων, καὶ ἰσχυρίζεσθε σπουδαίως, ὅτι δημιουργεῖτε ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τοῦ τόπου; Μὴ πλανώμεθα, κύριοι. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νέου συστήματος, πᾶσα ἐξουσία, ἔχουσα συμμάχους φυσικοὺς ὅλα ὁμοῦ τὰ ἀντίθετα τοπικὰ συμφέροντα, θὰ δύναται πάντοτε ν’ ἀποκλείσῃ ἕνα τουλάχιστον Βουλευτὴν ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, ἂν ὄχι καὶ ν’ ἀναδείξῃ ἄλλον Βουλευτὴν, ὅπως ἰσχυρίσθη ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Σωτηρόπουλος, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ καταφύγῃ εἰς μέσα ἀπότομα καὶ βίαια, ἐξεγείροντα κατ’ αὐτῆς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι οἱ συνδυασμοὶ, ὡς πᾶς ἀνθρώπινος θεσμὸς, ἔχουν τὰς ἐλλείψεις των· ἀλλὰ διατί βλέπετε μόνον τὰς ἐλλείψεις, καὶ παραβλέπετε τὰ ὠφελήματα αὐτῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν προσφέρουν εἰς τὴν πολιτείαν, ὑπηρεσίαν πολλάκις πολύτιμον; Βλέπετε τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ἐνίοτε ἐξασκοῦν οἱ συνδυασμοὶ, ἀποκλείοντες τοῦ Βουλευτηρίου ἀνθρώπους, οἵτινες ἄλλως ἤθελον εἰσέλθει ἐντὸς αὐτοῦ· ἐπιδεικνύετε τὸ κοινωνικὸν σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐκ τοῦ ὅτι τινὲς πολιτικοὶ συμπράττουσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καὶ ἀντιπράττουσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τίς ἀρνεῖται τὰ μειονεκτήματα ταῦτα; ἀλλὰ διατί δὲν βλέπετε λοιπὸν καὶ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα πορίζεσθε ἐκ τῶν συνδυασμῶν; Ὅταν διὰ τῶν συνδυασμῶν σχηματίζηται ἕν τινι ἐπαρχίᾳ δύναμις συμπαγὴς καὶ ἰσχυρὰ, κατὰ τῆς ὁποίας συντρίβεται ἡ ἔκνομος τῆς ἐξουσίας ἐπέμβασις, μικρὰν καὶ ἀναξίαν λόγου θεωρεῖτε τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν; Ὅταν ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν συνδυασμῶν συμπράττουν ἀντιφρονοῦντες πολιτικοὶ, καὶ κατορθοῦται οὕτω ν’ ἀντιπροσωπεύηται κατά τινα τρόπον καὶ ἡ μειονοψηφία ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μὲ τὸ σύστημα τῶν σφαιριδίων εἶναι ἄλλως ἀδύνατον, μικρὰν θεωρεῖτε καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην; Ἀλλ’ ἔστω· θέλετε ν’ ἀπαλλαγῆτε τῶν ἀτοπημάτων τῶν συνδυασμῶν; Εἰσαγάγετε τότε ἀντ’ αὐτοῦ σύστημα, κυρωμένον ὑπὸ τῆς πείρας τῶν ἄλλων ἐθνῶν καὶ καθ’ ἑαυτὸ λογικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ θεμελιώσῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων ἐπὶ βάσεως ὁμαλῆς καὶ ἀσφαλοῦς, χωρὶς νὰ γεννήσῃ δυσχερείας πολὺ μεγαλειτέρας καὶ σπουδαιοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ζητεῖτε ν’ ἀποφύγητε. Διαιρέσατε, ἐπαναλαμβάνω, τὸ κράτος εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ἕνα μόνον Βουλευτὴν διδούσας ἑκάστην εὐρύνατε τὸν κύκλον τῶν περιφερειῶν, ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ δέκα πέντε χιλιάδας ψυχὰς ἑκάστη, καὶ εἴκοσι χιλιάδας μάλιστα βραδύτερον, ὅταν, ὡς εὐχόμεθα καὶ ἐλπίζομεν ἅπαντες, προσαρτηθῶσι καὶ αἱ μεθόριοι ἐπαρχίαι. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἰσχύει καὶ εἰς ὅλον τὸν λοιπὸν κόσμον, ἐξομαλύνονται αἱ ὑφιστάμεναι δυσχέρειαι, χωρὶς νὰ ἐκτεθῶμεν εἰς τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους σᾶς προϋπέδειξα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως διατηρεῖτε τὰς ὑπαρχούσας ἐπαρχιακὰς περιφερείας, ἡ μία ψῆφος, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ δώσητε εἰς τὸν ἐκλογέα, οὐδὲν τῶν ὑφισταμένων κακῶν θέλει ματαιώσει, θέλει μόνον ἐπαυξήσει τὰ κακὰ καὶ καταστήσει ἀδύνατον τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς συνταγματικῆς πολιτείας. Αὕτη εἶναι ἡ περὶ τούτου ἐνδόμυχος πεποίθησίς μου, τὴν ὁποίαν τίθημι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Περιττὸν θεωρῶ νὰ ἐπαναλάβω ἄλλας λεπτομερείας, ὅσας ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ἐξέθεσαν κατὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος. Φείδομαι τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τὴν εὐμενῆ προσοχὴν, μὲ τὴν ὁποίαν μὲ ἐτίμησεν, ἐξαντλούμενος εἰς ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν καθαρὰ παλιλλογία.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς.

§70Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραχωρῶ τὴν θέσιν μου εἰς τὸν κ. Τρικούπην.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συμφωνοῦμεν πάντες, πλὴν ἑνὸς, τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Πατρῶν, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα χρήζει μεταῤῥυθμίσεως, καὶ αὐτὸς δ’ ὁ προαγορεύσας, ὅστις πλειότερον τῶν ἄλλων ἐπετέθη κατὰ τῆς προτάσεως περὶ μεταῤῥυθμίσεως, ἀνεγνώρισεν, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα δεῖται μεταῤῥυθμίσεως, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ προταθὲν μέσον δὲν εἶναι τὸ κατάλληλον. Μόνος ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πατρῶν ἠξίωσεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε προσβάλει ἑαυτὴν, ἐὰν ἀνεγνώριζεν, ὅτι τὸ σύστημα, καθ’ ὃ ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τῆς Βουλῆς ταύτης, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐδημιουργήθη τὸ Σῶμα, ὡς νῦν ἔχει, εἶναι ἐλαττωματικός. Κατὰ τοῦτο ὅμως νομίζω, ὅτι ἔχει ἄδικον. Ἡ Βουλὴ, ἐξ ἐναντίας, τιμᾷ ἑαυτὴν μὴ τυφλώττουσα πρὸς τὰ ἐλαττώματα τῆς νομοθεσίας, ἐξ ὧν καὶ αὐτὴ πάσχει, ἀλλ’ ἐργαζομένη θαῤῥαλέως, ὡς ἁρμόζει εἰς Σῶμα προηγμένον καὶ ἠνδρωμένον ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ, καὶ μὴ ζητοῦσα νὰ περικαλύψῃ τὰ ἴδια ἕλκη, ἀλλὰ φέρουσα ἐπ’ αὐτὰ τὸ καυτήριον. Κατὰ τὰ ἄλλα ὅμως ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐπραγματεύθησαν τὸ θέμα οἱ ἀποκρούσαντες τὴν πρότασιν, περὶ ἧς συζητοῦμεν, ὑπῆρξε διάφορος καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ἑνὸς ἑκάστου τῶν κατὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος ὁμιλησάντων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἀντεστρατεύοντο πρὸς τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἄλλων, τινὰ δι’ αὐτῶν καὶ πρὸς ἄλληλα. Ἰδίως ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς περιώρισε τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ εἰς λίαν στενὸν κύκλον. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου, τὴν ὁποίαν αὐτὸς θὰ ὑπεστήριζεν, ἐὰν ἐφηρμόζετο εἰς τὸν εὐρύτερον κύκλον τοῦ νομοῦ, διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου ἐπιδιώκεται κατ’ αὐτὸν μόνον ἡ ἀκώλυτος ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἡ ἐλευθερωτέρα λειτουργία τῆς διοικήσεως ἐν τῷ κράτει· καὶ ὑπὸ ταύτην μόνην τὴν ἔποψιν ἐθεώρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐξετασθῇ ὁλόκληρον τὸ ζήτημα, καὶ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν ἐνόμισεν, ὅτι ἔδει νὰ γένηται ἡ ἀντιπαραβολὴ τοῦ συστήματος τοῦ προτεινομένου πρὸς τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, τῶν συνδυασμῶν, καὶ ἀπεφάνθη ὅτι, ἐὰν μὲν ἀποδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς κατὰ νομὸν ἐκλογῆς, τὸ προτεινόμενον σύστημα πλεονεκτεῖ τοῦ συστήματος τῶν συνδυασμῶν, ἐὰν ὅμως ἐμμείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς κατ’ ἐπαρχίας ἐκλογῆς, πλεονεκτεῖ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου. Καὶ πρῶτον, κύριοι, πρέπει νὰ διευκρινήσωμεν περὶ τίνος συζητοῦμεν. Ἡμεῖς συζητοῦμεν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀφορᾷ εἰς νομὸν ἢ εἰς ἐπαρχίαν, ἀφορᾷ εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου τῶν ἐκλογέων. Κατόπιν, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστον, θὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν κατ’ ἐπαρχίας ἢ κατὰ νομοὺς δέον νὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ, καὶ ἂν ὑπερισχύσῃ γνώμη, ἣν δὲν ἀσπάζεταί τις ἐκ τῶν ψηφισάντων ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἔχει πάντοτε οὗτος τὴν εὐκαιρίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ ψηφίσῃ κατ’ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο δὲ ἔχομεν ἐν τῷ Κανονισμῷ, παραλαβόντες ἐκ κανονισμῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, τὴν τριπλῆν διαίρεσιν τῆς ψηφοφορίας, εἰς ψηφοφορίαν τῆς ἀρχῆς, εἰς ψηφοφορίαν τῶν καθέκαστον καὶ εἰς ψηφοφορίαν τοῦ συνόλου. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δὲν πρέπει ἤδη νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν σύγχυσιν, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐπιτρέψωμεν ἰδίως, διότι ἡ ψῆφος, εἰς τὴν ὁποίαν θέλομεν προβῆ, εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, μᾶλλον ψῆφος παρασκευαστικὴ παρὰ ψῆφος ἀποφασιστική. Νομίζω, ὅτι καλῶς διέγνωσα τὴν διαφορὰν τῆς πλειονοψηφίας πρὸς τὴν μειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θέλομεν ὑπερισχύσει κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην. Ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλομεν ὑπερισχύσει βραδύτερον, καὶ φρονῶ, ὅτι πρὸς τὴν ἐπικράτησιν ἡμῶν τὴν βραδυτέραν θέλει μεγάλως συντελέσει ἡ συζήτησις αὕτη, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ καὶ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Ἡ ψῆφος, ἑπομένως, πρέπει νὰ ἦναι διακεκριμένη, πρέπει καθαρῶς νὰ δύναταί τις νὰ διαγινώσκῃ ὁποία τις εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάκρισιν τὴν ἐν τῷ Κανονισμῷ ἀναγεγραμμένην καὶ νὰ περιορίσωμεν τὴν ψῆφον τὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἐγὼ δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο εὐχερέστερον ἔτι, διότι εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου εἶναί τι ἀγαθὸν καὶ ἐν τῷ νομῷ καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, πλειότερον ἐν τῷ νομῷ παρὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ· ἀλλ’ ἐὰν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν αὐτὸ ἐν τῷ νομῷ, εἶμαι ἐκ τῶν πρεσβευόντων, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν αὐτὸ, ἔστω καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ· διότι ἡ μόνη διαφορά, κατ’ ἐμὲ, μεταξὺ τοῦ συστήματος τούτου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐφαρμοζομένου καὶ ἐν τῷ νομῷ ἐφαρμοζομένου, εἶναι διαφορὰ βαθμοῦ, καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ ἐντελῶς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου, ὅτε πρῶτος αὐτὸς ἐπισήμως ἐπρότεινε τὸ μέτρον τοῦτο, ἐπεζήτησε τὴν χειραφέτησιν τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ κράτει καὶ τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τῆς διοικήσεως, ταῦτα δὲ, προσέθηκε, δὲν ἀνευρίσκει ἐν τῷ συστήματι ἐφαρμοζομένῳ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Καὶ διατί δὲν ἀνευρίσκει αὐτὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ; Κατὰ τίνα τρόπον διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιζητεῖ τὴν χειραφέτησιν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως; Τὴν ἐπιζητεῖ, ὡς λίαν ὀρθῶς εἶπεν, ἐν τῇ ἀντιθέσει τῶν συμφερόντων, ἀλλά, προσέθηκε, τὴν ἀντίθεσιν τῶν συμφερόντων διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου δὲν ἀνευρίσκει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Ἀνευρίσκεται βεβαίως μεγαλειτέρα ἡ ἀντίθεσις ἐν τῷ νομῷ, ἀνευρίσκεται ὅμως ἐν ἐλάσσονι βαθμῷ καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Πληροῖ ἄρα καὶ αὕτη, καί τοι ἀτελέστερον τοῦ νομοῦ, τὸν ἐπιδιωκόμενον παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ σκοπόν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡσαύτως, ὅτι ὑπῆρχε καὶ ἕτερος λόγος, ὅστις ὅμως ἤδη ἐξέλιπε, δι’ ὃν ἐπρότεινε τότε τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς. Ὑπῆρχεν ὁ λόγος, ὅτι ἐφοβεῖτο τὴν βίαν, ἣν ἠδύνατο νὰ μετέλθῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεζήτει διὰ τῆς προτάσεώς του, οὐχὶ τόσον τὴν παραδοχὴν τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου, ὅσον τὴν παραδοχὴν τῆς εὐρυτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, διότι ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια περιεῖχε πλειότερα σημεῖα, ἐφ’ ὧν ἔδει νὰ ἐπιδράσῃ ἡ βία, καὶ ἐν τῷ πολλαπλασιασμῷ τῶν σημείων τούτων ἀνεύρισκεν ἐγγύησιν κατὰ τῆς βίας. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, κατὰ τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ ἀποσοβήσεως παντὸς κινδύνου ἐξ ἐνδεχομένης ἐπιθυμίας τῆς χρήσεως βίας, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐν τῷ συστήματι, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἤτοι ἐν τῷ πολλαπλασιασμῷ τῶν ἐκλογικῶν κέντρων, θ’ ἀνεύρωμεν τοῦτο. Εἰς ἀπόκρουσιν τῆς βίας θὰ συντελέσῃ οὐχὶ τόσον ἡ ἐπέκτασις τῆς περιφερείας, ἣν ἀποδέχομαι δι’ ἄλλους λόγους, ὅσον τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, διότι ὡς ἐγγυήσεις κατὰ τῆς χρήσεως τῆς βίας τὰ πολλὰ ἐκλογικὰ κέντρα εἶναι ἄχρηστα ἐν τῷ συστήματι τῆς ἑνιαίας ψήφου μικρὰν ἢ οὐδεμίαν ἔχοντα σπουδαιότητα πρὸς τὸν ὑποψήφιον. Οἱ ὑποψήφιοι ἅπαντες θέλουσι ζητήσει τὰς ψήφους, καὶ μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ νομῷ, ἐκεῖ, ὅπου καὶ σήμερον τὰς ἐπιζητοῦσι, τουτέστιν ἐν τῷ κέντρῳ τῶν σχέσεων αὐτῶν· θὰ ἐκλέγωνται πάντοτε ὑπὸ τῆς ἐπαρχίας, ἔστω καὶ ἐὰν ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια ᾖναι ὁ νομός· τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων τῶν ἀναγκαιουσῶν, ὅπως ἐκλεχθῶσιν ἐν τῷ νομῷ θ’ ἀποκτῶσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Τὰ σημεῖα τὰ ἄλλα εἶναι ἀδιάφορα εἰς αὐτούς· οὐδὲν τοῖς προσθέτουσι, καὶ οὐδὲν δύναται ἡ βία νὰ πράξῃ κατ’ αὐτῶν ἐν τοῖς σημείοις ἐκείνοις· ἑπομένως ὁ πολλαπλασιασμὸς αὐτῶν οὐδεμίαν ἀποτελεῖ ἐγγύησιν. Ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ περιφρουρήσωμεν εἶναι τὰ σημεῖα, ἔνθα γίνεται ἡ ἐκλογὴ ἡ πραγματικὴ δι’ ἕκαστον τῶν ὑποψηφίων, εἶναι τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ἔνθα λαμβάνει τὰς ψήφους, τὰ δὲ σημεῖα ταῦτα πρὸς τὰ 99% τῶν ὑποψηφίων θὰ ἦναι τὰ αὐτὰ καὶ ἐν τῇ νομαρχιακῇ περιφερείᾳ, οἷα εἶναι καὶ σήμερον ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ, διότι οἱ ὑποψήφιοι, καὶ ἐν τῇ νομαρχιακῇ περιφερείᾳ ἐκλεγόμενοι, τὰς ψήφους αὐτῶν θὰ λαμβάνωσιν ἐν τῷ κέντρῳ τῶν σχέσεων αὐτῶν, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καὶ τῷ δήμῳ αὐτῶν. Ὥστε ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἐκλογικῶν κέντρων, ὡς ἐγγύησις κατὰ τῆς βίας, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔχων τινὰ σπουδαιότητα, καὶ ἐὰν διὰ τοῦτον μόνον τὸν λόγον ἐγκατέλιπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν ἀρχικήν του πρότασιν, θὰ ἠδύνατο ἐν ταύτῃ τῇ περιστάσει νὰ ψηφίσῃ μεθ’ ἡμῶν. Καὶ εἶναι λίαν σπουδαία ἡ ψήφισις τοῦ Πρωθυπουργοῦ μεθ’ ἡμῶν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐκ τῶν τῆς ὑπουργικῆς μερίδος, φρονοῦντες τὰ τῆς προτάσεως, οἵτινες ὅμως φοβοῦνται, ὅτι δύνανται νὰ προσκρούσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ψηφίσωσιν ὑπὲρ αὐτῆς.

§72ΤΙΝΕΣ. (Ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι ἀληθές.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύνανται, λέγω, νὰ προσκρούσωσιν οὐχὶ προσωπικῶς, ἀλλὰ πολιτικῶς, διότι, ὁμιλήσαντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐν τοιαύτῃ ἐννοίᾳ, φοβοῦνται μὴ ἡ ὑπὲρ τῆς προτάσεως ψῆφος φέρῃ δυσχέρειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ δ’ αἴσθημα τοῦτο δύναται νὰ ἐπιδράσῃ καὶ ἐπὶ τῆς ψήφου αὐτῶν. Ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ ἡ ἑνιαία ψῆφος παρέχει τὰς ἐγγυήσεις ἁπάσας, τὰς ὁποίας παρέχει καὶ ἐν τῷ νομῷ, καίτοι, ὡς εἶπον, παρέχει αὐτὰς ἐν μικροτέρῳ βαθμῷ, καὶ δὲν παρέχει μόνον τὴν ἐγγύησιν, ὅτι χειραφετεῖ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἀγαθὰ ἄλλα ἴσης ἀξίας πρὸς ταῦτα· χειραφετεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τὸν Βουλευτὴν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, χειραφετεῖ τὸν Βουλευτὴν ἀπέναντι τοῦ ἐκλογέως καὶ τὸν ἐκλογέα ἀπέναντι τοῦ ὑποψηφίου. Χειραφετεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τοῦ Βουλευτοῦ, διότι οἱ Βουλευταὶ δὲν παρουσιάζονται πλέον ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως ἐν συνδυασμοῖς ἐπαρχιακοῖς ἔχοντες ἓν συμφέρον, μίαν θέλησιν, καὶ ζητοῦντες νὰ ἐπιβάλωσιν αὐτήν, ἀλλ’ ἐν ἀντιθέσει ἐπαρχιακῇ διατελοῦντες, ἔχουσι συμφέρον ἕκαστος, ὅπως περιορίζῃ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ ἄλλου ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐξουδετερούμενοι ἀμοιβαίως, ἀφίνουσιν ἐλευθέραν τὴν διοίκησιν. Ἡ πίεσις ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν προϋποθέτει τὴν συμμαχίαν τῶν ὑπουργικῶν Βουλευτῶν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ὡς πρὸς τὰ ἐπαρχιακὰ αὐτῶν πράγματα, αὕτη δ’ ἡ συμμαχία δὲν δύναται νὰ συμβαδίσῃ μετὰ τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου. Χειραφετεῖται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, χειραφετεῖται δὲ ἡ Βουλὴ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπαλλάσσονται οἱ Βουλευταὶ πάσης φροντίδος περὶ μελλόντων συνδυασμῶν, εἰς ὧν τὴν σύναψιν ἢ τὴν διάλυσιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἡ Κυβέρνησις· ἀπαλλάσσονται ὡσαύτως καὶ τοῦ πειρασμοῦ τῆς ἀναμίξεως εἰς τὰ τῆς διοικήσεως, ὡς μὴ προσκαλούμενοι εἰς τοῦτο παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἀναγκαζομένου ν’ ἀπέχῃ ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας, ὡς ἀσυμφόρου διὰ τὴν ἀντίθεσιν τῶν συμφερόντων τῶν Βουλευτῶν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας· πιεζόμενοι δὲ ὀλιγώτερον ὑπὸ τῶν ἐκλογέων αὐτῶν, ὀλιγωτέραν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλῶνται τὴν κυβερνητικὴν συνδρομήν, ἐπεμβαίνοντες εἰς τὰ τῆς διοικήσεως· διότι χειραφετεῖ τὸν Βουλευτὴν τὸ σύστημα, καὶ ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων. Κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, ὁ Βουλευτὴς ἔχων διηνεκῶς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἀπέναντί του συνδυασμὸς ἰσχυρός, εἶναι ὑπόχρεως νὰ φροντίζῃ καὶ περὶ τῆς τελευταίας ψήφου, ἵνα δυνηθῇ νὰ καταπολεμήσῃ τὸν συνδυασμὸν ἐκεῖνον, ἐνῷ, ὅτε ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει ἀνάγκην, ἵνα ἐπιτύχῃ ὡς ὑποψήφιος, εἰμὴ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ψήφων, ὅστις ἀριθμὸς θὰ ἦναι πάντοτε ἐλάσσων τοῦ ἡμίσεως τῶν ψηφοφόρων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲ ποσοστὸν πολλῷ ἔλασσον τοῦ ἡμίσεως, συνάμα δὲ γινώσκει, ὅτι ἀπολαμβάνει τῆς ἀγάπης τῶν συμπολιτῶν αὑτοῦ καὶ ὅτι ἔχει πολιτικοὺς φίλους ἱκανοὺς ἵνα ἐξασφαλίσωσιν αὐτῷ τὸν πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν ἀπαιτούμενον ἀριθμόν, δὲν κινδυνεύει νὰ ἴδῃ τὰς πρὸς αὐτὸν σχέσεις τῶν ἐκλογέων του μεταβαλλομένας εἰς ἀθέμιτον πίεσιν. Ὅλως ἐξαιρετικαὶ εἶναι αἱ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν δύναταί τις νὰ ἐκλεχθῇ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου μόνον εἰς τὰς δύο ἐπαρχίας τοῦ κράτους τὰς ἐκλεγούσας ἀνὰ ἕνα Βουλευτὴν δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἡ περίπτωσις τῆς ἀνάγκης ἀπολύτου πλειονοψηφίας πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν. Χειραφετεῖται ἄρα ὁ Βουλευτὴς ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων, διότι γινώσκει, ὅτι δὲν ἐξαρτᾶται ἐξ ὀλίγων ψήφων ἡ ἐπιτυχία αὑτοῦ· ἀλλ’ ἰδίως χειραφετεῖται ὁ ἐκλογεὺς ἀπέναντι τῶν ὑποψηφίων, διότι κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς, ἵνα ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐπιτυχίαν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπόν των, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ψηφίζωσιν ὑπὲρ ὁλοκλήρου τοῦ συνδυασμοῦ, καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ συνδυασμοῦ, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἡ γνώμη αὐτῶν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν. Ἐν τοῖς συνδυασμοῖς πολλάκις ὑπάρχει ἕνωσις ὑποψηφίων πολλὴν ἐχόντων ἐπιῤῥοὴν μετὰ ὑποψηφίων οὐδεμίαν ἐχόντων ἐπιῤῥοήν, τοὺς ὁποίους ὅμως προσλαμβάνουσιν ἐκεῖνοι, διότι εἶναι οἱ ὑποδεικνυόμενοι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· ἄλλοτε πάλιν γίνεται συνδυασμὸς μετὰ προσώπων ἐλαχίστην ἐχόντων ἐπιῤῥοὴν καὶ ἅτινα οὐδέποτε ἤθελον θεωρηθῆ ὡς σπουδαῖοι ὑποψήφιοι, ἂν δὲν προσελαμβάνοντο ἐν τῷ συνδυασμῷ, ἀλλ’ ὁ ἐκλογεὺς εἶναι ἠναγκασμένος νὰ δώσῃ καὶ ὑπὲρ τούτων καὶ ὑπὲρ ἐκείνων τὴν ψῆφόν του. Καὶ εὑρίσκεται ὁ ἐκλογεὺς ἐν πολὺ χείρονι μοίρᾳ τοῦ οὕτω συνδυαζομένου ὑποψηφίου, διότι ὁ ὑποψήφιος, ὁ δεχόμενος νὰ συνδυασθῇ μετά τινος ἔχοντος ὅλως ἀντίθετον γνώμην, πράττει τοῦτο ἐν ἐπιγνώσει καὶ ἐλευθέρᾳ αὑτοῦ θελήσει, διότι νομίζει ὅτι τὸν συνδυασμὸν ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον τοῦ κράτους, ἢ τουλάχιστον τὸ συμφέρον τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ὁ ἐκλογεὺς ἀναγκάζεται νὰ ὑποστηρίξῃ συνδυασμὸν τυφλῶς, ψηφίζει δὲ ὑπὲρ ἐκείνων οὓς ἤθελεν ἀποκρούσει, ἐὰν παρουσιάζοντο εἰς τὴν ἐκλογὴν μόνοι. Τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου ἀποδίδει τὴν ἐλευθερίαν τῆς διαχειρίσεως τῆς ψήφου αὐτῶν εἰς πάντας, εἴτε ἐν τῷ νομῷ ἐφαρμοσθῇ εἴτε ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἀλλὰ πλὴν ταύτης χορηγεῖ καὶ τὰ μέσα τῆς ἀποκρούσεως τῆς βίας. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡμίλησεν ἰδίως περὶ τῆς ὑλικῆς βίας, ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ἡ ἠθικὴ βία, καὶ ὡς πρὸς ταύτην τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου εἶναι ἡ μόνη ἐφικτὴ ἐγγύησις. Ὡς πρὸς τὴν ὑλικὴν βίαν δύναμαι μέχρι τινὸς νὰ παραδεχθῶ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τουτέστιν ὅτι ἐπῆλθεν ἱκανὴ πρόοδος ἐν τῇ πολιτείᾳ, ὥστε νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι δὲν θέλουσι πλέον ἐπαναληφθῆ τελεσφόρως τὰ τοῦ παρελθόντος, ὅτι δὲν κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν ἐπαναλαμβανομένας τὰς σκηνὰς ἐκείνας, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἐξηγέρθη ἡ συνείδησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ἡ ὑλικὴ ἐκείνη βία ἐγένετο ὑπὸ ἑνὸς μόνον Ὑπουργείου, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἐγὼ δὲ φοβοῦμαι τὴν βίαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ γείνῃ ὑπὸ τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν. Δὲν ἔχω πλήρεις ἐγγυήσεις καὶ τώρα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θέλει ἐπαναλάβει ὁμοίας ἀποπείρας τῶν ἐν τῷ παρελθόντι, καὶ δὲν ἐννοῶ ὑπὸ τὸν παρόντα αὐτοῦ Διευθυντήν, ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχω τὰς ἐγγυήσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἔχω ὅμως τὴν ἐγγύησιν ἐν τῇ προόδῳ τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ὅτι, ἐὰν γείνῃ ἀπόπειρα, θέλει ἀποκρουσθῆ καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα. Ἡ βία ὅμως, ἥτις φοβοῦμαι, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἀποτελέσματα ὅμοια πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφερε καθ’ ὅλον τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν βίον, εἶναι ἡ ἠθικὴ βία, ἣν ἐξασκοῦσι τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα. Ἐναντίον τῆς βίας ταύτης, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ ἤθη τοῦ τόπου ὑπερμαχοῦντα, πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἐγγυήσεις ἐν τοῖς θεσμοῖς, διότι δὲν φρονῶ, ὅτι οἱ θεσμοὶ εἶναι ἡ πανάκεια τῶν κακῶν· πανάκεια τῶν κακῶν εἶναι ἡ ἠθικοποίησις, ἀλλὰ διὰ τῶν θεσμῶν συντελοῦμεν εἰς τὴν ἠθικοποίησιν καὶ δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἐγγυήσεις τινάς. Τοιαύτας ἐγγυήσεις παρέχει τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου πληρέστερον πάντων τῶν ἄλλων συστημάτων, διότι καθιστᾷ αὕτη ἀδύνατον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐνέργειαν, τὴν ἠθικὴν πίεσιν, ἣν ἐκ πείρας γινώσκομεν, ὅτι δυνατὴν οὖσαν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε μετέλθει καὶ ὁ τόπος ἤθελεν ἀνεχθῆ. Ἡ ἑνιαία ψῆφος καθιστᾷ ἀντιμέτωπον τῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ τὰ πολιτικὰ ἤθη, ἅτινα ἐλλείπουσιν, ἀλλὰ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον. Ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀντιθέτου πρὸς τὴν κυβερνητικὴν πίεσιν συμφέροντος βεβαίως θὰ ἦναι μεγαλειτέρα ἐν νομαρχιακῇ περιφερείᾳ, ἀλλὰ θὰ ὑφίσταται τὸ ἀντίθετον συμφέρον καὶ ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ, ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου, ἰσχυρότερον ἢ ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν, διότι ἡ ἑνιαία ψῆφος συνδυάζει πάντας ἐναντίον τοῦ ἑνός, τοῦ θέλοντος νὰ δολιευθῇ τὸν νόμον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς παρετήρησεν, ὅτι ἔστω καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ ἀντίθεσις τῶν συμφερόντων θέλει περιορίσει τὴν ἐπίδρασιν τὴν κυβερνητικήν, θέλει ὅμως τὴν περιορίσει μέχρις ὡρισμένου σημείου, θὰ δύναται δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδρᾷ ὡς πρὸς ἕνα ἐν πάσῃ ἐπαρχίᾳ, καὶ προέβη καὶ εἰς ὑπολογισμούς, οἱ δὲ ὑπολογισμοί του ἐνεποίησαν μεγάλην ἐντύπωσιν, διότι, ὅταν ὁ κ. Σωτηρόπουλος προφέρῃ ἀριθμοὺς, πάντες θεωροῦσι τοὺς λόγους αὐτοῦ ἀσφαλεῖς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐστήριξε πάντα τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 500. Πεντακόσιαι ψῆφοι, εἶπεν, ἀπαιτοῦνται ἵνα ἐκλεχθῇ τις Βουλευτὴς κατὰ τὸ νέον σύστημα, πεντακοσίας δὲ ψήφους, εἶπε, κατὰ τινα ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν πάσῃ ἐπαρχίᾳ. Ἀλλὰ, κύριοι, πρώτην ἴσως φορὰν ἀριθμοί, προφερόμενοι ἐκ τῶν χειλέων τοῦ κ. Σωτηροπούλου, εἶναι ἐντελῶς λελανθασμένοι. Ἓν εἰκοστημόριον, εἶπε, τῶν ἐκλογέων δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπηρεάσῃ, καὶ ἓν εἰκοστημόριον, προσέθηκεν, εἶναι 500.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν οἱ ἐκλογεῖς ἦναι 10,000.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῶν ἐκλογέων, κατὰ τὸν ὁποῖον δικαιούμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν; Οὐχὶ δέκα χιλιάδες, ἀλλὰ τρεῖς ἢ τέσσαρες χιλιάδες· ἑπομένως τὸ εἰκοστημόριον εἶναι 200. Τοῦτο εἶναι, κατὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον, τὸ μέτρον τῆς ἐπιῤῥοῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐνασκήσῃ ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ, εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατὰ ὑποψηφίου τινός. Ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς δὲν θὰ ἐκλέγηται διὰ 500 ψήφων, ὡς εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἀλλὰ θ’ ἀπαιτῆται κατὰ μέσον ὅρον ἀριθμὸς 800 ἢ καὶ 1000, ἀπέναντι δὲ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου τίνα ἔχουσιν ἀξίαν αἱ διακόσιοι ψῆφοι, ἐφ’ ὧν ἐπιδρᾷ ἡ Κυβέρνησις; Ἡ ἐπίδρασις ἄρα τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ συστήματι τῆς ἑνιαίας ψήφου θὰ ἦναι μηδαμινή· ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελεν ἀποβῆ τελεσφόρος, τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τῇ ἀνωτάτῃ αὐτοῦ ἐκφράσει, θὰ ἦτο νὰ φέρῃ τόσους Βουλευτάς, ὅσαι εἶναι αἱ ἐπαρχίαι, καὶ οὐχὶ πλειοτέρους· διότι, κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ ἔν τινι ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ἕνα, χωρὶς νὰ πολεμήσῃ τοὺς ἄλλους, οἵτινες θὰ καταστῶσιν ὡς ἐκ τούτου ἐχθροὶ τῆς Κυβερνήσεως. Φέρουσα ἄρα ἡ Κυβέρνησις Βουλευτὰς οὐχὶ πλείονας τῶν 60, ἤτοι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπαρχιῶν, στερεῖται ὅλων τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιζητοῦσιν αἱ Κυβερνήσεις ἐν ταῖς διαλύσεσι τῶν Βουλῶν· τοῦτο δ’ ἀκριβῶς καὶ ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν. Ὅ,τι ἔπεισε τὴν Βουλήν, ὅτι ὀφείλει ἐν ταύτῃ τῇ ὥρᾳ τοῦ ἔτους, ἐν ᾗ ἔχομεν τόσα ἄλλα σπουδαῖα ἀντικείμενα, εἰς ἃ ὀφείλομεν ἐπειγόντως ν’ ἀσχοληθῶμεν, ὅπως ἀφιερώσῃ τρεῖς ἡμέρας εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἑνιαίας ψήφου, εἶναι, ὅτι ἀπεκδεχόμεθα ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὴν ἀποσόβησιν κακοῦ συστηματικῶς μέχρι τοῦδε ἐπικρατοῦντος ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πολιτείᾳ, ὅτι ἡ πολιτεία ἡμῶν ἔχει ἕνα πόλον, πρὸς ὃν στρέφονται αἱ Κυβερνήσεις, τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Πᾶς ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν διαγινώσκει τὴν ἐνίσχυσιν αὐτοῦ ἐν τῇ διαλύσει τῆς Βουλῆς. Ἄρα ζητεῖται ἡ διάλυσις, ἵνα ἀπευθυνθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν λαὸν καὶ ζητήσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξε, δεχθεῖσα τὴν ἐξουσίαν; Οὐχί· τὸ ἠξεύρετε· ἀλλὰ ζητεῖται, διότι ὑπάρχει πεποίθησις, στηριζομένη ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ διάλυσις εἶναι ταυτόσημος πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ, καὶ μόνον ἐὰν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις πλειονοψηφίαν ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ, ἔχει συμφέρον νὰ λάβῃ τὴν διάλυσιν. Μίαν ψῆφον ἂν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις κάτω τῆς πλειονοψηφίας, ἡ διάλυσις τῇ εἶναι ἄχρηστος, διότι χρήζει τῆς πλειονοψηφίας, ἵνα καλύψῃ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει διὰ τῆς διαλύσεως καὶ τῶν κατόπιν αὐτῆς ἐνεργειῶν. Ὥστε τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον εὐφυῶς μετεχειρίσθη ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας Βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, στρέφονται ὑπὲρ ἡμῶν· διότι ἀποδεικνύουσιν, ἂν ἀποδεικνύωσί τι, ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου νὰ φέρῃ τινὰς Βουλευτάς, ἀλλ’ οὐχὶ ἱκανοὺς, ἵνα τῇ δώσωσι πλειονοψηφίαν, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται, κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ν’ ἀνεύρῃ ἐν τῇ διαλύσει τὸ συμφέρον, ὅπερ ἐπιδιώκουσιν αἱ Κυβερνήσεις, ζητοῦσαι τὴν διάλυσιν. Διὰ τοῦ συστήματος ἄρα τῆς ἑνιαίας ψήφου ἐξασφαλίζομεν τοῦτο, τὸ νὰ φεύγωσιν αἱ Κυβερνήσεις τὰς διαλύσεις, τὸ νὰ ἐπιτρέπωσιν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ λειτουργῇ ὁμαλῶς, καὶ τὸ νὰ μὴ ἐπιζητῶσι τὰς εὐκαιρίας, ὅπως διαλύωσιν αὐτήν. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργός, ὅπως πάντοτε πρακτικός, εἰλικρινῶς εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν ἀπόφασιν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου ἢ τοῦ συστήματος τῶν συνδυασμῶν ἐξαρτᾷ ἐκ τῶν σκέψεων, ἃς ἐξέθηκε, καὶ δὲν ἠθέλησε διόλου νὰ ἐξετάσῃ, οὐδὲ παραδέχεται, ὅτι δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀπόφασιν τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἀληθεστέρας ἢ δικαιοτέρας ἀντιπροσωπείας.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐξήτασα.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπηρεάζεται ὡς πρὸς τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ ἐκ τοῦ ζητήματος τῆς δικαιοτέρας ἢ τῆς ἀληθεστέρας ἀντιπροσωπείας, ὅτι δὲν ἀνευρίσκει ἐν τῷ προτεινομένῳ συστήματι, ὅπερ αὐτὸς πρῶτος υἱοθέτησε, δικαιοτέραν καὶ ἀληθεστέραν ἀντιπροσωπείαν.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐν τῷ νομῷ· ἀλλ’ ὅτι ἀπεδέχθη τὸ σύστημα ἐν νομαρχιακῇ περιφερείᾳ, ἵνα χειραφετήσῃ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ ἐξουδετερώσῃ τὴν ἐπίδρασιν τῆς ὑλικῆς βίας. Ἀλλά, κατ’ ἐμέ, ἡ ἀληθεστέρα καὶ ἡ δικαιοτέρα ἀντιπροσωπεία, εἴτε ἐν τῷ νομῷ, εἴτε ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐπιτυγχάνεται ἰδίως διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος, διότι, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο πάλιν διαφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου προαγορεύσαντος, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκεῖ ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύῃ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Ἡ περὶ πάντων ἀπόφασις ἀνήκει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ συζήτησις ἀνήκει εἰς πάντας διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ἄν ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύῃ μόνον τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς, λαμβανόμεναι κατὰ πλειονοψηφίαν, θὰ ἦναι ἀποφάσεις τῆς μειονοψηφίας τοῦ Ἔθνους· αἱ δὲ συζητήσεις δὲν θὰ ἦναι συζητήσεις τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ συζητήσεις μόνης τῆς πλειονοψηφίας αὐτοῦ. Ὅπως ὦσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἔθνους, ὅπως ὦσιν αἱ ἀποφάσεις πορίσματα ἐθνικῆς συζητήσεως καὶ μόνον ὡς τοιαῦται ἔχουσιν ἠθικὸν κῦρος, πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, καὶ ἐκεῖνο τὸ σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, ἐκεῖνο τὸ σύστημα ἀληθῶς ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος, ὅπερ φέρει ἐνταῦθα ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν ἀποχρώσεων τῆς πολιτείας, οὐ μόνον τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ τῆς μειονοψηφίας, καὶ οὐ μόνον ταύτης, ἀλλὰ καὶ πάσης μειονοψηφίας. Τὸ δὲ σύστημα, ὅπερ παρουσιάσθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρῶτον καὶ κατόπιν σήμερον παρουσιάζεται παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Καλαβρύτων, εἶναι τὸ μόνον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἦτο σύμφωνος ἐν ἀρχῇ πρὸς ἡμᾶς, διότι εἶπεν, ὅτι παραδέχεται τὸ σύστημα τοῦ ἄγγλου συγγραφέως Harre στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἑνιαίας ψήφου. Ἀποδεχόμενος ὅμως ὁ κ. Σωτηρόπουλος τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ὡς ἐπιστημονικῶς τέλειον, ἀποκρούει τὸ σύστημα οἷον ἤδη προτείνεται. Ἀληθῶς ἐπιστημονικῶς ἀτελὲς εἶναι τὸ προτεινόμενον σύστημα, ἀλλ’ εἶναι σκοπίμως ἀτελὲς, διότι ἐπεδιώχθη ἡ ἁπλοποίησις, θεωρηθέντος ἐν τῷ παρόντι οὐχὶ ἀναγκαίου τοῦ τελείου συστήματος, οἷον διετύπωσεν αὐτὸ ὁ ἄγγλος συγγραφεύς. Τὸ σύστημα, ὅπερ ἤδη συζητοῦμεν, σκοπεῖ ἰδίως εἰς τοῦτο, ν’ ἀποτελέσῃ ἐκλογικὰς περιφερείας κατὰ βούλησιν τῶν ἐκλογέων· τουτέστι τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας νὰ μὴ καθορίζῃ ὁ νόμος, ἀλλὰ νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοὺς διὰ τῆς θελήσεως αὐτῶν, συμπιπτούσης ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ν’ ἀποτελῶσι καὶ ἐκλογικὰς περιφερείας ἀναδεικνύουσας Βουλευτήν. Εἶναι δὲ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐκλογῆς πλῆρες, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ θεωρίᾳ τοῦ ἄγγλου δημοσιολόγου, ἀλλ’ εἰς τὸ αὐτὸ σχεδὸν ἀποτέλεσμα θὰ φθάσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα διὰ τοῦ ἁπλοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου καὶ ἄνευ τῶν πολυπλόκων διατυπώσεων, ἃς ἐκεῖνος ἀπαιτεῖ. Διὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου, ὡρισμένος ἀριθμὸς ἐκλογέων, δίδων τὴν ψῆφον αὑτοῦ ὑπὲρ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, θὰ φέρῃ αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἄνευ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου κανονιζομένης ἐκλογικῆς περιφερείας· ὁ δ’ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς εἶναι ὁ προκύπτων ἐκ τῆς σχέσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀντιπροσωπευθησομένων, ἤτοι τῶν ψηφιζόντων, πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων ἀντιπροσώπων. Ἄν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει 200,000 ψηφοφόρων καὶ ἐκλέγει 200 Βουλευτάς, ἀντιστοιχοῦσιν εἰς ἕκαστον ἐκλεκτέον 1,000 ψῆφοι· αἱ 1,000 ἄρα ψῆφοι ἀποτελοῦσιν ἕνα ἐκλογικὸν σύλλογον, μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἄν ἀντιστοιχῶσιν εἰς ἕκαστον ἐκλεκτέον 1,000 ψηφοφόροι, ψηφίζοντες οὗτοι ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, ἀποτελοῦσι διὰ τῆς τοιαύτης αὑτῶν ψήφου τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ἀναδεικνύουσιν ἕνα Βουλευτήν. Τοῦτο εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ ἀνέφερε χθὲς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Θιασώτης δ’ ἐγὼ τοῦ συστήματος τούτου, θέλων τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐλευθέρως προσδιοριζομένην ὑπὸ τῶν ἐκλογέων, οὐ μόνον προτιμῶ ὡς ἐκλογικὴν μονάδα τὸν νομὸν ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας, ἀλλὰ προτιμῶ καὶ τὸ κράτος ὑπὲρ τὸν νομόν, καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ καθιερωθῇ ἐν Ἑλλάδι, ὅπως πέπεισμαι, ὅτι ταχέως θέλει καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου, τάχιστα θέλει ἐπεκταθῆ καὶ εἰς εὐρυτέραν μονάδα, διότι τάχιστα θέλομεν ἐννοήσει, ὅτι ταὐτὸν εἶναι, ὡς πρὸς τοὺς ὑποψηφίους, εἴτε γείνῃ ἡ ἐκλογὴ κατ’ ἐπαρχίας, εἴτε κατὰ νομούς, εἴτε καθ’ ὅλον τὸ κράτος, διότι τὸ αὐτὸ πηλίκον, ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς ἀπαιτεῖται πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν, εἴτε θὰ ἐκλεχθῇ ὁ Βουλευτὴς ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ, εἴτε ἐν τῇ νομαρχικῇ, εἴτε ἐν τῷ κράτει. Ἂν θὰ ἐνεργῆται ἡ ἐκλογὴ ἐν μονάδι τῷ κράτει, διαιρέτης θὰ ἦναι ὁ ἀριθμὸς 200, ἤτοι ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, ἂν θὰ ἐνεργῆται ἐν τῷ νομῷ, διαιρέτης εἶναι ὁ ἀριθμὸς 15 ἢ 20, ἤτοι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν τοῦ νομοῦ, ἂν δὲ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ διαιρέτης θὰ ἦναι τὸ 2, τὸ 3, τὸ 5. Ἀλλ’ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ διαιρέτης, ἤτοι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων, θ’ αὐξάνῃ ὁ διαιρετέος, ἤτοι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφόρων, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ διαιρέτου, ἀφοῦ κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἡμῶν νόμον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτέων εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων, τὸ δὲ πηλίκον θὰ ἦναι τὸ αὐτό. Ὁ ἀναδεικνυόμενος ἄρα Βουλευτὴς δι’ 800 ψήφων ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ, διὰ τῶν αὐτῶν ψήφων θὰ ἦναι Βουλευτὴς καὶ ἐν τῇ νομαρχιακῇ περιφερείᾳ καὶ ἐν τῷ κράτει. Ἂν ἀπεδεχόμεθα τὸ σύστημα τέλειον, ὅπως ἀνέπτυξεν αὐτὸ ὁ δημοσιολόγος, ὃν προανέφερον, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ συμβῇ ὅ,τι ἠκούσαμεν παρὰ πολλῶν προαγορευσάντων ὡς ἐνδεχόμενον, νὰ λάβωσι δηλαδὴ πρόσωπά τινα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἢ τῷ νομῷ πλείονας ψήφους τῶν ἀναγκαιουσῶν, ἵνα ἐκλεχθῶσι, καὶ αἱ ψῆφοι αὗται νὰ καθίστανται ἄχρηστοι, καταργοῦσαι τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τῶν οὕτω διαθεσάντων αὐτάς. Τὸ σύστημα ἐκεῖνο παρουσιάζει τὸ μέσον, δι’ οὗ αἱ ψῆφοι αὗται χρησιμοποιοῦνται, καταλογιζόμεναι ὑπὲρ ἄλλου ὑποψηφίου, κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ δόντος αὐτάς. Ἐν Ἑλλάδι ὅμως θὰ ἦτο περιττὸν νὰ προσφύγωμεν εἰς τοιοῦτον σύστημα, καὶ τοῦτο διὰ λόγους πρακτικούς, οὓς νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἄνθρωποι ἐξαιρέτως πρακτικοί, θέλουσιν ἐκτιμήσει. Ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν πλεοναζουσῶν ψήφων, διότι ἠξεύρομεν, ὅτι ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐπαρχίαις ὑπάρχουσιν ἐπιῤῥοαὶ κεκτημέναι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπαρχία, ἐν ᾗ νὰ μὴ παρουσιάζωνται πολιτευόμενοι διπλάσιοι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκτέων ἐν αὐταῖς καὶ οἵτινες θέλουσιν ἐν πάσῃ περιπτώσει λάβει ἕκαστος μέγαν ἀριθμὸν ψήφων, καὶ ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς ἐκλεκτέους θέλουσι λάβει τοὐλάχιστον τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον τῶν ψήφων, ὅστις προσδιορίζεται ὡς κατώτατος ὅρος, δηλαδὴ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ πηλίκου. Ἕκαστος ἡμῶν ἂς ἀναλογισθῇ τὰς ἐπαρχίας, ἃς γινώσκει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, καὶ ἀμέσως θὰ δυνηθῇ νὰ ὀνομάσῃ τὰ πρόσωπα, ἅτινα θὰ ἔχωσι βέβαιον τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων, ὃν ἀνέφερον. Ἑπομένως, ἀφοῦ τὰ πράγματα, ἀφοῦ ἡ κατάστασις τῆς χώρας εἶναι τοιαύτη, ὥστε παρέχει ἀφ’ ἑαυτῆς τὰς ἐγγυήσεις, ἃς ἐν συστήματι τεχνικῷ ἀνεζήτησαν οἱ δημοσιολόγοι ἀλλαχοῦ, εἶναι περιττὸν νὰ προσφύγωμεν εἰς τοὺς μηχανισμούς. Βεβαίως θὰ ὑπάρξωσί τινες ἀνωμαλίαι, θὰ λάβωσί τινες ὑποψήφιοι ψήφους κατὰ 10 ἢ 20% ἐπὶ πλέον τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ διαφορὰ τοιαύτη, ὥστε νὰ παραβλάπτηται ἡ γνησιότης τῆς ἀντιπροσωπείας. Τὸ δίκαιον λοιπὸν καὶ ἡ ἀλήθεια ἐν τῇ ἐκλογῇ ἐπιτυγχάνονται διὰ τοῦ συστήματος τούτου τῆς ἑνιαίας ψήφου· ἀλλὰ δὲν ἐπιτυγχάνεται τὸ δίκαιον μόνον καὶ ἡ ἀλήθεια, ἔχει τὸ σύστημα καὶ ἄλλας ἀρετάς, ἔχει τὴν ἀρετήν, ὅτι ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἐκλογεῖς νὰ προσδιορίζωσιν αὐτοὶ τὴν περιφέρειαν, καὶ νὰ δίδωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν κατὰ τὴν ἰδίαν βούλησιν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο οὐδεὶς θὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν Βουλὴν, ὅστις νὰ μὴ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ψῆφος, ἣν ἔλαβεν, εἶνε ψῆφος ἀκεραία δοθεῖσα αὐτῷ καὶ οὐχὶ ψῆφος πλεονάζουσα ἐπιῤῥοῆς ἄλλης, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἰδίως ἠκούσαμεν πολλὰς μομφὰς κατὰ τοῦ συστήματος· ἰδίως ἐπὶ τούτου τοῦ ἐπιχειρήματος ἐστηρίχθησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠθέλησαν θεωρητικῶς νὰ καταπολεμήσωσι τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου. Εἶπον οὗτοι, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου ἡ ἐκλογὴ γίνεται προσωπικὴ, ὅτι κατ’ αὐτὸ αἱ ἰδέαι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ψηφιζόμεναι, ὅτι περὶ τὰς ἰδέας δὲν δύναται νὰ γείνῃ συνασπισμὸς διὰ συνδυασμοῦ, καὶ ὅτι οἱ ἐρχόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν οὐδὲν θ’ ἀντιπροσωπεύωσιν ἢ τὰς πεποιθήσεις, ἃς οἱ ἐκλογεῖς ἔχουσιν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῶν, καὶ οὐχὶ τὴν γνώμην, ἣν ἔχουσι περὶ τῶν ἰδεῶν, ἃς οὗτοι ἔρχονται ἵνα ὑπηρετήσωσιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν τὰ περὶ τούτου νὰ ἐξετάσωμεν ὡς ἀφορῶντα οὐχὶ ἀπολύτως εἰς οἱονδήποτε κράτος, ἀλλ’ ὡς ζήτημα ἀφορῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Ἑλλάδος· καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν πορείαν τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τοῦ 1843 ἕως σήμερον, δηλαδὴ ἐπὶ 35 ἔτη, καὶ νὰ βεβαιωθῶμεν, ἂν τῳόντι παρετηρήθη ἐν Ἑλλάδι τάσις τις, ὅπως ψηφίζῃ ὁ λαὸς ἰδέας καὶ οὐχὶ πρόσωπα, καὶ ἂν ἴδωμεν, ὅτι παρατηρεῖται τοιαύτη τις τάσις, ἔστω καὶ ἐλαχίστη, ἔστω καὶ ἐν διαστήματι 35 ἐτῶν ἐκδηλωθεῖσα μόνον ἐν ὀλίγαις ἐπαρχίαις, ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν τάσιν ταύτην καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὴν ὑποβοηθήσωμεν. Ἀλλὰ, ἐπὶ 35 ἔτη λειτουργοῦντος τοῦ πολιτεύματος, οὐδαμοῦ εἴδομεν ψήφων διδομένην ἐπὶ τῇ βάσει ἰδέας· πάντοτε ἡ ψῆφος ἔμενε προσωπική. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι τοῦτο εἶναι εἰς τὸν βαθμὸν, εἰς ὅν τινες ὑποθέτουσιν, ἀξιοκατάκριτον. Ἡ ἐκλογὴ πάντοτε καὶ ἐν τοῖς κράτεσι τοῖς πολιτικῶς προωδευμένοις ἔχει χαρακτῆρα προσωπικὸν, καὶ δέον νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα προσωπικὸν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα προσωπικὸν ἀποδεικνύουσιν αὐταὶ αἱ νομοθετικαὶ διατάξεις τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν. Τὸ ἀποδεικνύει αὐτὴ ἡ διάταξις ἡ νομοθετικὴ, ἡ πανταχοῦ ἰσχύουσα, καθ’ ἣν ἀπαγορεύονται αἱ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς ἐπιτακτικαὶ ἐντολαὶ, τουτέστι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοὺς νὰ ὑπαγορεύωσιν ἐπιτακτικῶς εἰς τὸν ἐκλεγόμενον τὴν γνώμην πρὸς ἣν ὀφείλει νὰ συνταχθῇ. Οἱ ἐκλογεῖς ἐκλέγουσι τὸ πρόσωπον, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκλογῇ δέον νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην τοῦ ἐκλεγομένου περὶ τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων τῆς πολιτικῆς. Ὡς πρὸς τοῦτο ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν μᾶλλον προηγμένων ἐν τῷ πολιτικῷ βίῳ ἐθνῶν. Παρ’ ἡμῖν ἡ γνώμη τῶν ὑποψηφίων περὶ τῶν γενικῶν ζητημάτων τῆς πολιτικῆς δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν· ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε καὶ ἐπὶ πολὺ ἔτι θὰ ἦναι προσωπικὴ, καὶ ἐὰν θὰ ἦναι προσωπικὴ, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἦναι γνησία, νὰ περιφρουρήσωμεν τὴν συνείδησιν τοῦ ἐκλογέως, ὥστε νὰ δύναται νὰ ψηφίζῃ ὑπὲρ τοῦ προσώπου, εἰς ὃ ἔχει πεποίθησιν, ἂν μὴ διὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων, διὰ τὴν ἱκανότητα ὅμως αὐτοῦ, διὰ τὴν ἀκεραιότητα, διὰ τὴν εἰλικρίνειαν, διὰ τὴν δραστηριότητα. Ἡ σπουδαιοτέρα μαρτυρία κατὰ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος εἶναι αὐτὸ τὸ συμβαῖνον ἔν τισιν ἐπαρχίαις. Εἴδομεν ἐν πολλαῖς ἐπαρχίαις τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἐπολέμησαν πρὸς ἄλληλα καὶ ἀπεκλείσθησαν ἀμοιβαίως, δόντα ἀκολούθως ἀδελφικῶς τὴν χεῖρα κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἐνῷ ἐνταῦθα ἕκαστον διετήρει τὴν ἰδίαν θέσιν. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ὅτι εἴτε αὐτοὶ οἱ ὑποψήφιοι, εἴτε αἱ ἐπαρχίαι αὐτῶν, κατενόησαν τ’ ἀγαθὰ τῆς ἑνιαίας ψήφου, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καθιερώσωσιν αὐτὴν διὰ τοῦ νόμου, τὴν ἐπέβαλον εἰς ἑαυτοὺς διὰ τῆς ἰδίας θελήσεως, διότι οὐδὲν ἄλλο εἶναι τὸ γινόμενον ἢ πραγματοποίησις τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου ὑπὸ κειμένην νομοθεσίαν καθιεροῦσαν τοὺς συνδυασμούς. Αἱ ἄλλαι μορφαὶ κατὰ τοῦ προταθέντος συστήματος μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν τῷ ἀπεδόθησαν σπουδαίως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἴδομεν αὐτὰς ἐπαναληφθείσας. Ἐλέχθη, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος ἡ δωροδοκία θέλει ἐπαυξήσει. Ἡ πεῖρα δύναται ν’ ἀποδείξῃ εἴτε τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ εἴτε τὸ ἐναντίον, ἐκ τῶν προτέρων ὅμως ἡμεῖς κρίνοντες, εὐλόγως δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι δυσκολώτερον θὰ δελεασθῇ ἡ ψῆφος ἡ ἀκεραία τῆς πλεοναζούσης ψήφου τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Ὅταν ἔχωμεν σήμερον σύστημα, καθ’ ὃ ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἔχει ψήφους ἴσας πρὸς τοὺς ἐκλεκτέους, ἀλλ’ ἔχει ψήφους καὶ ἐπέκεινα τοῦ ἀριθμοῦ τούτου καὶ ἕως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὅλων ἐκτεθέντων ὑποψηφίων, ἀγόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἀπόκτησις τοιαύτης ψήφου διὰ δωροδοκίας εἶναι εὐχερεστέρα τῆς ἀποκτήσεως τῆς ἀνηκούσης ἑκάστῳ ἐκλογεῖ ἑνιαίας ψήφου. Ἀλλ’ ἐν γένει τὸ σύστημα τοῦ συνδυασμοῦ παρέχει μεγαλειτέρας εὐκολίας εἰς τοὺς διὰ πλαγίων μέσων ζητοῦντας νὰ ἐκλεχθῶσι, διότι ἐν τῷ συστήματι τούτῳ καὶ ὁ μηδεμίαν ἔχων ψῆφον, ἐὰν ἐπιτύχῃ νὰ εὕρῃ θέσιν ἐν συνδυασμῷ τινι, δύναται νὰ ἐκλεχθῇ, ἐνῷ διὰ τοῦ πλούτου δὲν δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ ἡ ἔλλειψις ἐπαρχιακῆς ἐπιῤῥοῆς, ἐν τῷ συστήματι τῆς ἑνιαίας ψήφου. Προετάθη ἐπίσης, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς τὸ προτεινόμενον σύστημα. Πρωτοφανὲς εἶναι τὸ ἰσχύον ἤδη σύστημα, καθ’ ὃ ψηφίζει τις δι’ ἀριθμὸν ἀνώτερον τοῦ τῶν ἐκλεκτέων. Τὸ δὲ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνομεν, οὐδόλως εἶναι πρωτοφανὲς ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ. Ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ εἶναι, ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύεται μόνη ἡ πλειονοψηφία· ἔχουσι δὲ καὶ ἄλλα κράτη συστήματα ἐπιτρέποντα, ὅπως ἀντιπροσωπεύωνται αἱ μειονοψηφίαι· ἐμνημονεύθη δὲ καὶ κράτος, ἐν ᾧ ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑπόστασιν καὶ δὲν δύνανται νὰ διασείσωσι σύστημα, τὸ ὁποῖον καταρτίζει ἀληθῆ ἀντιπροσωπείαν παντὸς τοῦ ἔθνους καὶ χειραφετεῖ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τὸν Βουλευτὴν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸν Βουλευτὴν ἀπὸ τῶν ἐκλογέων καὶ τοὺς ἐκλογεῖς ἀπὸ τῆς πιέσεως τοῦ συνδυασμοῦ, ἐπιτρέπον εἰς αὐτοὺς νὰ ὁρίζωσι τὴν ἰδίαν περιφέρειαν, νὰ ἐκλέγωσι τὸ πρόσωπον τῆς ἐλευθέρας αὐτῶν θελήσεως, καὶ ἐξασφαλίζον τὴν ἐκλογὴν κατὰ πάσης ἐκνόμου ἐπιδράσεως τῆς ἐξουσίας. Πλειότερον βεβαίως ἐν τῷ νομῷ ἢ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἀναπτύσσονται τ’ ἀγαθὰ ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ὑποστηρίξει ἐπὶ τῶν καθέκαστον, ὅπως παραδεχθῶμεν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὸν νομόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν, δὲν θέλω ἀσπασθῆ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ προφασιζομένου, ὅτι, ἀποκρουσθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς ἄλλοτε τοῦ καλλιτέρου, πρέπει διὰ τοῦτο ἡμεῖς ν’ ἀποῤῥίψωμεν ἤδη τὸ καλόν. Ἀπ’ ἐναντίας, ἂν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν τὸ καλλίτερον, ὀφείλομεν ν’ ἀρκεσθῶμεν πρὸς τὸ παρὸν εἰς τὸ καλόν· ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν γένηται ἀποδεκτὸν τὸ σύστημα ἐν περιφερείᾳ ἐπαρχιακῇ, θέλομεν ἀποκτήσει αὐτὸ ὡς τάχιστα καὶ ἐν τῷ νομῷ.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις, καὶ θέλω ἀκολουθήσει, ὅσον ἡ μνήμη μου μὲ βοηθήσῃ, τὴν σειράν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὸν λόγον του. Πρώτην φοράν, κύριοι, μανθάνω ὅτι, νομοσχεδίου προκειμένου ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἐξεταζομένου, ζητεῖται ἐπιβοηθητικῶς κατὰ τὰς βελτιώσεις τὰς ἔξωθεν ὑποσχομένας, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη οὔτε ἐπαρουσιάσθησαν οὔτε ἐμελετήθησαν, νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἐκτιμηθῇ, καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτοῦ ἀξίαν. Πρώτην φορὰν ἀκούω νὰ λέγουν: παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι κατόπιν ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν βελτιώσεις· μὴ τὸ ἐξετάζητε αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ καὶ ὅπως ἔχει. Αἱ βελτιώσεις, κύριοι, αἱ κατόπιν ἀποτελοῦν ἰδιαιτέρας προτάσεις, εἰσὶ νέαι ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ εἰσαχθῶσι βεβαίως, ἅμα ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ παραδεχθῇ ἡ ἀρχή, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ἔλθωσιν ἐπιβοηθητικῶς πρὶν, καὶ δυνάμει αὐτῶν νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ ἑνὸς νομοσχεδίου. Καὶ πρώτην φορὰν ἠκούσαμεν ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος: δεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, κατόπιν θὰ φέρωμεν βελτιώσεις. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τὸ ἔχομεν ὅπως τὸ παρουσιάζετε· αὐτὸ κρίνομεν καὶ τὸ παραδεχόμεθα ἢ οὔ, ὅπως τὸ παρουσιάζετε. Δὲν ψηφοφοροῦμεν ἐπὶ ἀγνώστων· ἐὰν ἔχητε ἰδέας ἄλλας, παρουσιάσατέ τας ἰδιαιτέρως κατόπιν καὶ θὰ ἴδωμεν τότε, ἐὰν δὲν πρόκηται περὶ νέου τινός· αὐτὸ ἕως τώρα ἠκολουθήσαμεν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παρεκτραπῶμεν. Τὸ κακόν, κύριοι, εἶναι, ὅτι προτείνουσι πρὸς βελτίωσιν ὅ,τι ἀπεῤῥίψατε, διὰ νὰ εἴπωσι κατόπιν· ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν πεποίθησιν, οὐδεμίαν ἀρχὴν, καὶ διὰ τοῦτο εὐκόλως μεταβάλλεται. Τὴν βελτίωσιν, ὅπως τὴν παρουσιάζετε, ἡ Βουλὴ τὴν ἀπέκρουσεν ὡς ἀντισυνταγματικὴν, καὶ χάριν τῆς τιμῆς της σήμερον δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ. Διατὶ, λέγει ὁ κ. Τρικούπης, τὴν χειραφέτησιν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως τὴν εὑρίσκω ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ νομοῦ διὰ τοῦ συστήματος τῆς μιᾶς ψήφου, καὶ διατὶ δὲν τὴν εὑρίσκω καὶ ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς ἐπαρχίας; Κύριοι, ἁπλούστατον· διότι, ὅταν ἔχῃ τις εὐρύτερον κύκλον ἐνεργείας, ἔχει καὶ περισσότερα κατὰ συνέπειαν μέσα ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ του. Ὅταν δὲν ἦμαι ἠναγκασμένος νὰ στηριχθῶ εἰς μικρὰν ὁμάδα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐνασχολοῦνται εἰς τὰ μικρὰ καὶ περιωρισμένα συμφέροντά των, τὰ ὁποῖα στενῶς συνδέονται μὲ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, εἶμαι ἐλεύθερος, κύριος, νὰ χαλαρώσω τὴν προστασίαν, τὰς ἐνεργείας μου, καὶ ἀποκρούσω τὰς ἀπαιτήσεις τῆς μικρᾶς αὐτῆς ὁμάδος, διότι ἡ δυσαρέσκειά της δὲν μὲ βλάπτει σπουδαίως· ἀλλὰ ὅταν τὴν πολιτικὴν ὕπαρξίν μου τὴν στηρίζητε εἰς μίαν μικρὰν ὁμάδα, καὶ διὰ νὰ ζήσω πολιτικῶς, ἐντὸς τῆς ὁμάδος αὐτῆς ὀφείλω νὰ περιστρέφωμαι, ὅταν ἦμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπηρετῶ 500 ἀνθρώπους π. χ. διότι ἄνευ αὐτῶν οὐδὲν δύναμαι, πῶς θέλετε νὰ ἀποφασίσω νὰ ἀρνηθῶ τὴν πολιτικήν μου ὕπαρξιν καὶ νὰ μὴ τοὺς ὑπηρετήσω; καὶ αἱ αἰτήσεις 500 ἀνθρώπων μικρᾶς μερίδος δὲν ἔχουσι συνήθως σκοποὺς γενικοὺς, δὲν εἶναι αἰτήσεις ἀποβλέπουσαι πρὸς σκοποὺς ὑψηλοτέρους. Διὰ τοῦτο ἡ προσπάθεια ὅλων ἡμῶν τοῦ νὰ ἔχωμεν ὑπὲρ ἡμῶν τοὺς ἐκλογεῖς, οἵτινες ἔχουσιν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην τῆς διοικήσεως καὶ δικαιοσύνης, θέλει χαλαρώσει τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θέλουσι ζητεῖσθαι παραχωρήσεις. Διοίκησις καὶ δικαιοσύνη δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, ὅταν στενοχωρῆται πανταχόθεν καὶ πιέζηται ἀδιακόπως. Ἰδοὺ, κύριοι, διατὶ βλέπω, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν θὰ εὕρῃ προστασίαν ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη· περικυκλωμένοι εἰς στενὸν κύκλον συμφερόντων μικρὰ θέλομεν ἐπιζητεῖ. Ἀλλὰ, κύριοι, θέλει τῳόντι ἀπαλλαγῆ καὶ ὁ Βουλευτὴς καὶ ἡ Βουλὴ, θέλει ἀπαλλαγῆ καὶ ὁ πολίτης; ἢ θέλει γείνει χειροτέρα ἡ θέσις των, ἢ θέλομεν γείνει δοῦλοι ποταποὶ ἀμοιβαίως καὶ εὐτελεῖς ὀπαδῶν μικρῶν; Ἐὰν ἤμεθα σήμερον ἠναγκασμένοι εἰς εὐρύτερον κύκλον νὰ ὑπηρετῶμεν ἢ νὰ ὑποστηρίζωμεν τὰ συμφέροντα τῶν συνεπαρχιωτῶν μας, ἐὰν σήμερον ἔχοντες πλειονοψηφίαν σπουδαίαν, φίλους πολλοὺς, ἠμποροῦμεν νὰ ἀποκρούσωμεν καὶ νὰ παραβλέψωμεν ἀπαιτήσεις ἀνηθίκους, διότι ἀδιαφοροῦμεν, ἐὰν μικρὰ μερὶς δυσαρεστηθῇ καὶ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ ἡμᾶς, τί θέλομεν πράξει, ὅταν ἀπέναντί μας ἔχωμεν ὀλίγους, οἵτινες ἐπιδιώκουσι τὰ ἴδια συμφέροντα; Τί θέλω πράξει, ὅταν ἠξεύρω, ὅτι οἱ ὀλίγοι, ὅσοι μὲ ἐξέλεξαν, δύνανται νὰ μὲ ἀντικαταστήσουν διὰ τῆς μεταθέσεως ὀλίγων ψήφων; Θέλω ὑποταχθῆ, καὶ θέλω γείνει δοῦλος αὐτῶν καὶ θέλω προσπαθήσει νὰ τοὺς εὐχαριστήσω καὶ νὰ τοὺς ὑπηρετήσω εἰς ὅ,τι ζητήσουν· οἱ ζητοῦντες θέλουσιν εἶσθαι ὀλίγοι χωρικοὶ καὶ ἁπλοῖ, μεταξὺ δὲ τούτων ἴσως ἔχουν καὶ τὸ συμφέρον τινὲς ἐξ αὐτῶν διὰ νὰ μὲ ἀντικαταστήσουν. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον δὲν εἶναι ἀνάγκη μεγάλου ἀριθμοῦ, διότι, ἐὰν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης π. χ. ἥτις ἔχει 3,000 ψηφηφόρους παρουσιασθῶσι δέκα ἀπαιτηταὶ ὑποψήφιοι, 300 μόνον ἀρκοῦσι διὰ νὰ ἀναδείξωσι Βουλευτήν. Θέλω λοιπὸν γείνει δοῦλος αὐτῶν καὶ ἐν μικροῖς, διὰ νὰ τηρήσω τὴν ἐπιῤῥοήν μου. Καὶ τοῦτο θέλει συμβῆ ὄχι μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Βουλήν· οἱ Βουλευταὶ εἰς ὑπηρέτας μικροὺς θέλουσι μεταβληθῆ, ἡ Βουλὴ θέλει ταπεινωθῆ καὶ ἐξευτελισθῆ, ἢ θὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ὑπηρετήσῃ· ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ὑπάρξει, θέλει εἶσθαι αἰωνία καὶ διαρκὴς πάλη, ἐξ ἧς οὐδὲν καλὸν θὰ ἐπέλθῃ. Τὸ σύστημα λοιπὸν αὐτὸ, διότι περιορίζει οὕτω τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων, δὲν συντελεῖ οὔτε πρὸς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς διοικήσεως, οὔτε πρὸς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς δικαιοσύνης, οὔτε πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ Βουλευτηρίου, τῶν Βουλευτῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Συγκατετιθέμην εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν νομῶν, διότι εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας ἐλπίζεται καὶ ἡ ἀνύψωσις τῶν ἀτόμων, ὅσα δύνανται νὰ ἀνυψωθῶσιν· ἡ δὲ ἀνύψωσις τῶν ἀτόμων δύναται νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν ζημίαν τῆς διαλύσεως τῶν κομμάτων. Ἐὰν, κύριοι, πιστεύητε, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις θὰ ἦναι αὐτὸ, τότε ἔχετε δίκαιον· ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἐν τῷ νομῷ θὰ ἐκλέγωνται καὶ χάριν ὑψηλοτέρων σκοπῶν, διότι εἰς τοὺς πολλοὺς ἀπαντῶνται καὶ ἐκλεκτοί· ἄλλως κηρύττομαι ἀπολύτως κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, διότι δὲν βλέπω ἢ κακόν. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι θὰ μένωμεν καὶ ἐν τῷ νομῷ ἄνθρωποι ἐπαρχιακοί· πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, πρὸ τοῦ συστήματος τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ, εἴμεθα ἄνθρωποι τῶν δήμων, ἠναγκασμένοι νὰ μένωμεν εἰς πολὺ στενὴν περιφέρειαν· μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ συντάγματος ἐγείναμεν ἄνθρωποι τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἀμφιβολίαν δὲν ἔχω, ὅτι, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια, θέλομεν ἀποκαταστῆ καὶ ἄνθρωποι τῶν νομῶν, καὶ θέλομεν τοιουτοτρόπως ἀνυψωθῆ καὶ θέλομεν γείνει ἄνθρωποι γενικοί, καὶ τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ἐπιζητοῦμεν. Ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης πιστεύῃ τῳόντι, ὅτι μόνον κατὰ 20‰ ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπηρεάσῃ εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐὰν, κύριοι, ὁ φόβος του ἦναι, ὅτι ἡ ἐπιῤῥοὴ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἠθικὴ, τόσον ὀλίγον ἠμπορεῖ μόνον νὰ βλάψῃ, τότε δὲν ἐννοῶ διατὶ φοβεῖται, διατὶ νομίζει, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον εἶναι ἐπιφοβωτέρα ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἂν τῳόντι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἐπὶ τόσον μόνον ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῶν συνδυασμῶν, οἱ ἀντίπαλοι δύνανται, ὡς ἐξεθέσαμεν, νὰ ἀντιπαραταχθοῦν καὶ νὰ μεταχειρισθοῦν ὅλα τὰ μέσα καὶ ὅλας τὰς δυνάμεις, καὶ ἡ ἐλάττωσις κατὰ πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν συνδυασμῶν δὲν εἶναι ἐπαισθητή, ἣν ἠδύνατο ὅμως ἡ Κυβέρνησις νὰ κατορθώσῃ. Κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα, ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα, ὅταν ἔχωμεν πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ μικροῦ ἀριθμοῦ Ὅταν τὸ ἄτομον ἦναι μεμονωμένον, πολεμεῖται ὑφ’ ὅλων τῶν ἄλλων ὑποψηφίων, τότε δὲ δύναται ἡ ἐξουσία νὰ τὸ καταβάλῃ εὐκολώτερον· μόνον του τὸ ἄτομον δύναται νὰ ἀνθέξῃ, ὅσον μικραὶ καὶ ἂν ἐξασκηθῶσι παραχωρήσεις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως; ὅταν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ πολεμήσῃ δι’ ἠθικῶν ἢ ἀνηθίκων μέσων; Καὶ ἐπειδὴ ἔχω τὴν πεποίθησιν αὐτὴν, διὰ τοῦτο, ὅταν ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω ἐκλογὰς, ἀπέφυγον νὰ θέσω εἰς ἐνέργειαν τὰ μέσα ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο, ὅπως δύναται νὰ εἴπῃ καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, πρὸ 40 ἡμερῶν διὰ πρωτοκόλλου ἀπεφασίσαμεν νὰ μὴ ἐνεργήσωμεν οὔτε διορισμὸν οὔτε μεταθέσεις, καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν ὑπεβάλομεν εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ ἦναι ἐν γνώσει καὶ νὰ μὴ δεχθῇ, ἐὰν συμβῇ λάθος τι, νὰ ἐγκρίνῃ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του τὴν πρότασιν. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχετε 10 ὑποψηφίους ἐπαρχίας τινὸς καὶ ὅτι ἐκ τῶν 10 θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς τρεῖς· νομίζετε, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ἀρκοῦσαν ἰσχὺν καὶ καταστρέψῃ ὅλους τοὺς ἄλλους; Ἐὰν τῳόντι, κύριοι, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς ἐκλογὰς, δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ μᾶλλον ὑπὸ αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ περιωρισμένον, καθ’ ὃ πᾶν ἄτομον πολεμεῖ καὶ πολεμεῖται ὑπὸ πολλῶν· ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀνθέξῃ καὶ ὅτε ὑπὸ πολλῶν ἐν συνδυασμῷ ὑπεστηρίζετο, θὰ γείνῃ ἕρμαιον τῆς κακῆς ἐξουσίας ὁ ὑποψήφιος, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐπέμβῃ. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἐνηργεῖτο παντοῦ καὶ πάντοτε ἡ ἐπέμβασις; Καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ ἐπέμβασις ἐπέφερε πάντοτε ἀποτελέσματα; Ὅλοι, κύριοι, ἐστάθημεν Βουλευταὶ καὶ ἐκρίναμεν ἐκλογὰς καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ταῦτα ἔλαβον χώραν εἰς ἐπαρχίας μόνον τινάς. Ἐρωτῶ δὲ ποῖα Ὑπουργεῖα ἐνήργησαν ἐκλογὰς καὶ ἀπέκτησαν πλειονοψηφίαν; Ἐγὼ πρῶτος, κύριοι, ἐνήργησα ἐκλογὰς καὶ δὲν εἶχον πλειονοψηφίαν, ὁ μακαρίτης Βούλγαρης ἐπίσης, ὁ κ. Δεληγεώργης ἐπίσης, ὁ κ. Τρικούπης ἐπίσης ἐνήργησαν ὅλοι ἐκλογὰς, καὶ ἐν τούτοις εὑρέθησαν ἐν μειονοψηφίᾳ. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολος ἡ ἐπέμβασις, ὅταν ἐνεργῆται ἐπὶ μερίδος ὁλοκλήρου ἐπαρχίας· διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα βέβαιον ἡ μειονοψηφία, ὡς ἐξουσία ἐνεργοῦσα ἐκλογὰς, ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῇ βίαια μέσα καὶ ἀνήθικα, καὶ δὲν ἦτο ἴδιον εἰς τὴν ἰδιοσυγκρασίαν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, οὔτε θὰ ἦναι εἰς τὴν ἰδιοσυγκρασίαν καὶ τὴν δύναμιν τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἑπομένων νὰ καταφεύγουν εἰς τοιαῦτα μέσα· ἄλλως ἡ ἀντίστασις θέλει εἶσθαι μεγίστη· καταστρέψατε αὐτὴν τὴν δύναμιν τῶν ἐπαρχιῶν, ἀφήσατε τὸ ἄτομον μεμονωμένον, ἐντὸς περιωρισμένου στενοῦ κύκλου, καὶ πολεμούμενον, καὶ τότε θὰ ἴδητε τί ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ μία ἐξουσία· μέσων ἀνηθίκων δὲν ἔχει τότε ἀνάγκην. Κύριοι, τὸ σύστημα τοῦ νὰ σχηματίζουν οἱ ἐκλογεῖς περιφερείας καὶ νὰ ἐκλέγουν, τὸ ἐννοῶ, δὲν τὸ συζητῶ, διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, ἀλλὰ δὲν εὗρε καὶ ἐπιδοκιμασίαν πλήρη· ἐὰν ὅμως τὸ σύστημα αὐτὸ θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν, πρέπει νὰ δώσωμεν εὐρύτητα εἰς τὴν περιφέρειαν. Τὸ σύστημα αὐτὸ, κύριοι, τότε μόνον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα, ὅταν ὅλους τοὺς πολίτας τῆς ἐπικρατείας τοὺς ἀφήσητε ἐλευθέρους νὰ ἐκλέξωσι τοὺς ἀντιπροσώπους των. Ἀλλὰ, κύριοι, ζητεῖτε τοῦτο τὸ σύστημα καὶ περιορίζετε τὴν περιφέρειαν· δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε πλῆρες, διότι ἐμὲ, ἐὰν δὲν μὲ ἐκτιμήσουν τυχὸν οἱ συμπολῖταί μου, δυνατὸν ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας νὰ ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐκτιμοῦν, μὲ ὑπολήπτονται καὶ θέλουσι νὰ μὲ ἐκλέξωσι. Παραδεχθῆτε λοιπὸν ἀπολύτως ν’ ἀγρεύωμεν τοὺς ἐκλογεῖς, ὅπου καὶ ἂν ἦναι, καὶ τότε ἐφαρμόζεται ἡ ἰδέα σας, ἀλλὰ νὰ μὴ λέγητε, ἐπιτρέπομεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς νὰ σχηματίσωσι τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ νὰ ἐκλέξωσι τοὺς Βουλευτὰς, ἀλλὰ τοὺς περιορίζομεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, διότι τοῦτο εἶναι ἀντίφασις. Ἀλλὰ ὁ κ. Τρικούπης θέλει νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν ὅλοι οἱ πολῖται. Κύριοι, ὅλοι οἱ πολῖται ἀντιπροσωπεύονται διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐκτεινομένου εἰς ὅλον τὸ κράτος· ἐὰν ἄλλως θέλητε νὰ γίνηται τοῦτο καὶ νὰ καθιερώσητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς πλήρους ἀντιπροσωπείας, πρέπει νὰ ἐκτείνητε καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπροσώπων μέχρι τίνος ἄρα ἀριθμοῦ, πόσοι θέλουσιν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωνται; Τί θὰ γείνῃ δέ; Διὰ τὰς μικροτέρας ὁμάδας, διὰ νὰ ἦσθε συνεπεῖς, μεταβάλλετε τὸ σύστημα εἰς ἐκκλησίας τοῦ λαοῦ· ἄλλως ἡ ἀντιπροσώπευσις ὅλων δὲν ἐπιτυγχάνεται· νὰ λέγωμεν, ὅτι θέλωμεν νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ὁ λαὸς ὅλος, καὶ ἐν τούτοις νὰ περιορίζωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπροσώπων, δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὑπὸ τὸ σύστημά σας δὲ τοῦτο τὸ ἐναντίον συμβαίνει. Καὶ ἰδοὺ διατὶ συμβαίνει τὸ ἐναντίον· ὑποθέσατε, ὅτι εἴμεθα, κύριοι, εἰς μίαν ἐπαρχίαν 3,000 ψηφοφόροι, καὶ 2,000 προτιμῶμεν ἀποκλειστικῶς ἕνα, καὶ τὸν ἐκλέγομεν· οἱ ἄλλοι 1000 ψηφοφοροῦν τοὺς ἄλλους δύο, ἐὰν τρεῖς ἐκλέγωνται· ἐρωτῶ τώρα, οἱ 2000 ἀντεπροσωπεύθησαν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τοὺς 1000; Διατὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ τὸ ἀντίθετον; Εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ περιέχεται ἡ ἀδικία, ἡ ἀνισότης καὶ τὸ παράνομον. Κύριοι, ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχετε πεῖραν, ποῖοι εἶναι ὀλιγώτερον ὀχληροὶ ἀπὸ τοὺς ὀπαδούς σας, οἱ ἰσχυροὶ, οἵτινες δὲν φοβοῦνται ἐὰν ἀπολέσωσι καί τινας, ἢ οἱ μικροὶ κομματάρχαι, οὓς καὶ ἡ μικροτέρα ἐλάττωσις ἐξασθενεῖ; μικροὺς κομματάρχας θέλουσι νὰ σᾶς ἀποκαταστήσωσι, διὰ νὰ πιέζητε τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὰ μικρά; Κυβέρνησις οὕτω δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Κύριοι, εἶπον, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν ἐπαρχιῶν ἦλθε νὰ βάλῃ τὴν μάχαιραν, καὶ ὄχι μόνον θὰ διαλύσῃ τὰς οἰκογενείας, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀναπτύξῃ εἰς ὑπέρτατον βαθμὸν τὴν φιλοδοξίαν· εἴμεθα φιλόδοξοι καὶ φίλαρχοι οἱ Ἕλληνες· τί γίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας; Εἰς τὰς ἐπαρχίας, λέγω; Τί γίνεται ὅπου ὑπάρχει Ἕλλην; (ἱλαρότης). Ἀποβλέψατε εἰς τὰς ἀποικίας μας· ὁποῖος θόρυβος διὰ τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς ἐπιτρόπου τῆς ἐκκλησίας; Εἴπατε σεῖς τώρα, ὅστις ἔχει 300 ψήφους νὰ γίνηται Βουλευτὴς, καὶ νομίζετε, ὅτι θέλει ὀπισθοδρομήσει ὅστις διαθέτει τόσον ἀριθμόν; οὐδεμία ἐμπιστοσύνη, οὐδεμία πεποίθησις, οὐδεμία ἀγάπη θέλει ὑπάρξει μεταξὺ μας. Κύριοι, τὸ μνημονικόν μου δὲν μὲ βοηθεῖ, ὥστε νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλους τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Τρικούπη· ἄλλως δὲν ἔχομεν καὶ χρόνον, καὶ βιαζόμεθα νὰ τελειώσωμεν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, τελειώνω ἐπιμένων, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται κατὰ τὰ κεκανονισμένα καὶ διὰ τὴν τιμήν της νὰ ψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως τὸ νομοσχέδιον παρουσιάσθη· ἂν ὅμως οἱ κύριοι θέλουν νὰ φέρουν ἄλλα νομοσχέδιον κατόπιν, θέλομεν συζητήσει καὶ αὐτό.

§81ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Μίαν δήλωσιν, κύριοι, θὰ κάμω, μολονότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοὶ ἠγέρθη ἄλλη διάθεσις, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀξιοῖ νὰ ἀκούῃ μόνον τοὺς Πρυτανεύοντας... (θόρυβος). Ἄλλοτε ἤμην, κύριοι, ὑπὲρ τῆς μιᾶς ψήφου, ἀλλὰ τώρα ἦλθον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἂν καὶ ἔχω συγγράψει ὑπὲρ τῆς μιᾶς ψήφου. Ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔπεισε νὰ μεταβάλω γνώμην καὶ νὰ ἦμαι ἐχθρὸς ἀμείλικτος κατὰ τῆς μιᾶς ψήφου, εἶναι ὅτι διὰ τῆς μιᾶς ψήφου κινδυνεύει πρῶτον ἡ ἀνεξαρτησία το, Βουλευτοῦ· δεύτερον κινδυνεύει ἡ ἁγνότης τῆς ψήφου· τρίτον κινδυνεύει ἡ στερεότης τῆς Κυβερνήσεως· τέταρτον κυρίως, (τὸ καὶ σπουδαιότερον), ἰσοπεδοῦνται αἱ κατὰ ἐπαρχίας (προπύργια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαιότατα κατὰ τῶν παρεκβάσεων τῆς Αὐλῆς. Τὸ πρῶτον τὸ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ὅταν μείνω ἐγὼ περιωρισμένος εἰς τὸν Πλάτανον, ὁ δήμαρχός μου θὰ μὲ σύρῃ ἀπὸ τὴν μύτην, καὶ ναὶ μὲν περιφέρεια εἶναι ὅλη ἡ ἐπαρχία, ἀλλ’ ἡ φωλεά μου εἶναι ἐκεῖ, ἐν Πλατάνῳ. Ὡς πρὸς τὴν ἁγνότητα τῆς ψήφου διὰ τοῦ συνδυασμοῦ ἔχομεν δύο καὶ πλείονας ψήφους· ἡ μία εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ συμφέροντος, ἡ ἑτέρα εἶναι ψῆφος τῆς ὑπολήψεως· τὴν πρώτην ψῆφον θὰ τὴν δώσω διὰ τὸ συμφέρον μου, θὰ τὴν δώσω τοῦ υἱοῦ μου, τοῦ συγγενοῦς μου. Εἶμαι δὲ κύριος νὰ δώσω τὴν δευτέραν, τρίτην, τετάρτην ψῆφον εἰς ἐκείνους, οὓς ὑπολήπτομαι, καὶ πρεσβεύω, κύριοι, ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Εἶναι οἱ ἄριστοι τοῦ λαοῦ, καὶ οἱ ἄριστοι εὑρίσκονται διὰ τῆς ψήφου τῆς ὑπολήψεως, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς ψήφου τῆς συμπαθείας. Περὶ τοῦ κλονισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ὑποστηρίζω, ὅτι δύο Βουλευταὶ, ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ὑποστηρίζοντες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ κόμμα, δὲν δύνανται ἐφεξῆς νὰ συμβαδίσωσι, καὶ τὰ κόμματα θὰ γίνωνται τόσα, ὅσους Βουλευτὰς ἔχει ἑκάστη ἐπαρχία, καὶ διὰ τοῦ καταμερισμοῦ αὐτοῦ τῆς μιᾶς ψήφου ἐπέρχεται ἰσοπέδωσις ἐπιῤῥοῶν καὶ παύει ἡ ἰσχυρὰ κατὰ τῆς Αὐλῆς ἀντίδρασις· σήμερον βέβαια αὐτὸς ὁ λόγος θεωρεῖται ἀργὸς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μὴ ἀπίθανον μέλλον.

§82Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅ,τι καὶ κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν ὑπέδειξα, ὅτι, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προτιμᾷ τὸ σύστημα τῆς νομαρχιακῆς περιφερείας, δὲν διστάζω παντάπασι ν’ ἀποδεχθῶ τοῦτο. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀπεῤῥίφθη ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ καὶ ἂν ἀπεῤῥίπτετο, ἐγὼ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναφέρω αὐτὸ, διότι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, τὰ ἀποῤῥιπτόμενα νομοσχέδια δὲν δύνανται νὰ εἰσαχθῶσι μόνον κατὰ τὴν αὐτὴν Σύνοδον, οὐχὶ δὲ καὶ κατὰ τὰς ἑπομένας. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπανέλαβε καὶ σήμερον ὃν καὶ προχθὲς ἐξέφρασε δισταγμὸν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀντικειμένη εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι οἱ ὁρισμοὶ τούτου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν ἀναφέρονται εἰς περιφερείας κατ’ ἐπαρχίαν, οὐχὶ δὲ κατὰ νομὸν. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ πολλοὶ νομομαθεῖς ἀπεφάνθησαν κατὰ τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ. Ἄλλως τε, αὐτὸς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ἤδη, ὅτι μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Συντάγματος διῄρεσε τοὺς νομοὺς τῆς Κεφαλληνίας καὶ Κερκύρας εἰς ἐπαρχίας. Ἀφοῦ δὲ ἔπραξε τοῦτο, δὲν ἔπρεπε ν’ ἀμφιβάλλῃ σήμερον, ὅτι ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἰς νομοὺς πάλιν. Θὰ ἐξετάσω ἤδη τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ἐὰν, κατ’ αὐτοὺς, ἡ Κυβέρνησις ἐπηρεάζῃ τὰς ἐκλογὰς κατὰ 5%, ἐν ἐπαρχίᾳ ἐχούσῃ ἐκλογεῖς 10,000, θὰ ἐπηρεάσῃ κατὰ τὸ ἤδη ἰσχύον σύστημα 500 ψήφους ὑπὲρ ὁλοκλήρου συνδυασμοῦ, ἐνῷ ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, αἱ 500 αὗται ψῆφοι θ’ ἀφαιρεθῶσιν ὑπὲρ ἑνὸς μόνου ἀπὸ ἕκαστον τῶν ἄλλων ὑποψηφίων, κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ· ἐὰν π. χ. οἱ ὑποψήφιοι ἦναι δέκα, θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἐξ ἑκάστου αὐτῶν 50. Ἀλλὰ τότε πάντες οὗτοι θὰ συνασπισθῶσιν, ἀμυνόμενοι ἀπὸ κοινοῦ κατὰ τοῦ κυβερνητικοῦ ἐπηρεασμοῦ. Κρίνατε δὲ ὑμεῖς ὁποῖον ἔσεται τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν θὰ ἦναι τὸ αὐτὸ ἢ διάφορον τοῦ γνωστοῦ ἀποτελέσματος ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν συνδυασμῶν.

§83ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά· ψηφοφορία.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§85ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§86ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμην, κύριοι, ἐγγεγραμμένος μεταξὺ τῶν ζητησάντων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, καὶ ἀπορῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος οὔτε μ’ ἐκάλεσε κἂν, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ κηρύξῃ περατωμένην τὴν συζήτησιν, λησμονήσας με. Δὲν εἶχον, κύριοι, κατὰ νοῦν νὰ μακρηγορήσω, καὶ εἰς τοιαύτην στιγμὴν μάλιστα. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, ὅπως εἴπω ὀλίγιστα, ἐὰν δὲν νομίζῃ ἐντελῶς ἐξαντληθεῖσαν τὴν συζήτησιν καὶ δὲν ἐπιθυμῇ νὰ μὲ ἀναγκάσῃ οὕτω νὰ παραιτηθῶ.

§87ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε. Δὲν δύναται ν’ ἀκούῃ πλέον κἀνείς. (Γίνεται ψηφοφορία).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 133, ἐξ ὧν 52 μὲν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, 81 δὲ κατ’ αὐτῆς, καὶ εἷς ἠρνήθη· τὸ νομοσχέδιον ἄρα ἀπεῤῥίφθη. Ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἥτις θὰ τυπωθῇ. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 7 μ. μ.)