1878.11.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

τῆς 14 Νοεμβρίου 1878.

(Τρίτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀπεστάλη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. ἀναφορά τις τοῦ Ἰω. Καληντέρη περὶ καταχρήσεων ἐν τῇ Μονῇ Γέροντος. Τὸ δὲ Ὑπουργεῖον, δι’ ἐγγράφου του ὑπ’ ἀριθμὸν 9,431 τῆς χθὲς, πέμπει ἀναφορὰν τοῦ Νομάρχου Εὐβοίας καὶ ἑτέραν τοῦ παρὰ τοῖς ἐν Χαλκίδι πλημμελειοδίκαις Εἰσαγγελέως, ἐξ ὧν γίνεται δῆλον, ὅτι ἡ κατὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς εἰρημένης Μονῆς γενομένη καταγγελία ἀπεῤῥίφθη διὰ προβουλεύματος τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως. Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ εἰδικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν π. ε., δι’ ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων ἐκ δραχμῶν 48,553 90|00. Παραπέμπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§2Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατὶ αὐτὴ ἡ ἀταξία; Ἠδύνατο, νομίζω, νὰ ὑποβληθῇ αὐτὴ ἡ πίστωσις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου περὶ θητείας τῶν τηλεγραφικῶν φυλάκων. Ὑποβάλλω ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον, δι’ οὗ συμπληροῦται ὁ περὶ χρηματικῶν λαχείων νόμος.

§4ΖΩΧΙΟΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ ἐπέκεινα παρηγγέλθην, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον τὸ παράγγελμα, παρηγγέλθην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργη ν’ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τῶν μὲν πράξεών του τῶν γενομένων ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας του ὑπέβαλε τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὸ προεδρεῖον, τῶν δὲ πράξεών του μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων του ἐπὶ τῆς λεγομένης οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ τὰ παρέδωκε διὰ πρωτοκόλλου· ὥστε ὡς πρὸς τὴν λογοδοσίαν νομίζει ἑαυτὸν ἀνεύθυνον, διότι ὑπέβαλε τὰ κατ’ αὐτόν. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ παράγγελμα δὲν τὸ ἔλαβον, χθὲς δὲ μοὶ εἶπεν εἷς συνάδελφος, ἐὰν ἐξεπλήρωσα τὴν παραγγελίαν, καὶ ἐπειδὴ ἐπληροφορήθην τοῦτο, ἐνόμισα καθῆκόν μου καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς εἶναι ἀπὼν, καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ν’ ἀναγγείλω, ὅτι αὐτὸς ὑπέβαλε τὰ κατ’ αὐτὸν καὶ ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του, ὅτε ἀπετέλει μέρος τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως, ἤδη ζητεῖται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ μεταβολῆς ἄρθρου τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἔχομεν τὴν ά συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἀσκήσεως τῶν ἀγόντων ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§8Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ἐννοεῖτε, ὅτι οὐδένα σκοπὸν ἔχω νὰ ἐγείρω ζήτημα ὑπουργικὸν ἢ ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἁπλῶς πρόκειται νὰ εἴπω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Βεβαίως, χωρὶς νὰ θέλῃ τις νὰ φέρῃ ὑπουργικὸν ζήτημα, ἔχει καθῆκον νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν παραδέχεται νομοσχέδιόν τι· διότι, ἐὰν τίθηται πάντοτε ὑπουργικὸν ζήτημα ἢ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅταν συζητῆται νομοσχέδιόν τι, τότε πᾶσα συζήτησις ἤθελε παρακωλύεσθαι, καὶ μόνον ἐὰν πρόκηται περὶ ὑπουργικοῦ ζητήματος, τότε μόνον θὰ γίνεται συζήτησις. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, κύριοι, περὶ τῆς μὴ προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας καὶ περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ μονίμου στρατοῦ, ἐπῆλθε μεταβολή τις Ὑπουργείου, ἥτις δὲν διήρκεσεν ἐπὶ πολὺ, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τοῦ Ὑπουργείου τοῦ παραιτηθέντος ἐπανῆλθεν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἡ Βουλὴ εἶχε ῥητῶς ἀποφανθῆ κατὰ τῆς προσκλήσεως τῆς τρίτης σειρᾶς τῶν ἐφέδρων. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου, ἀφοῦ ἐπανῆλθε μετὰ παραίτησιν προηγουμένου Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον δὲν παρῃτήθη ἐπὶ ζητήματός τινος πραγματικοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ ζητήματος ὅλως διόλου τυπικοῦ, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἠδύνατο εἰλικρινῶς καὶ καθαρῶς ν’ ἀσπασθῇ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως νὰ παραιτήσῃ τὴν ἀρχικὴν αὑτοῦ γνώμην περὶ τῆς ἐφεδρείας. Εὑρέθη ὅμως, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, λίαν στενοχωρημένος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδοῦρος, μετὰ τοῦ ὁποίου πολλάκις συνέπραξα, ἔχει ἀληθῶς ἐν τῇ πολυμηχάνῳ διανοίᾳ του διάφορα ἑρμάρια, τῶν ὁποίων κάμνει χρῆσιν κατὰ τὰς ἀνάγκας καὶ διὰ ν’ ἀποβάλῃ στενοχωρίαν τινὰ, συνειθίζει ν’ ἀνοίγῃ τὴν θυρίδα ἑρμαρίου τινος, καὶ τῷ ὄντι πολλάκις τὸ πείραμα αὐτὸ ἐπέτυχεν· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομίζω, ὅτι δὲν ἀνέῳξε τὴν θυρίδα τοῦ καταλλήλου ἑρμαρίου, διότι διὰ τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς καθαρῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἠθέλησε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἐφεδρείαν, ἐναντίον τῆς ὁποίας ἡμεῖς ἀντετάχθημεν. Ἡ μεταβατικὴ ἐθνοφυλακή, ἣν παρουσιάζει σήμερον, εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, μετεμψύχωσις τῆς ἀτυχοῦς ἐφεδρείας. Πρὸ μικροῦ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ἤθελεν ἐφεδρείαν μὲ τὸ εὐρωπαϊκὸν ἱμάτιον, σήμερον δὲ τὴν θέλει μὲ διάφορα ἱμάτια, μὲ φουστανέλλας, μὲ βράκαις, καὶ μὲ κάθε ἄλλο φόρεμα. Κυρίως λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, διότι καλεῖ τὴν ἐφεδρείαν· ἐνοεῖται δὲ, ὅτι κατὰ τῆς ἐφεδρείας, ὅπως εἶναι γνωστὸν, ἀντετάχθην, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέθηκα τότε. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λόγων, δι’ οὓς δὲν ἀπεδέχθην τὴν πρόσκλησιν τῆς γʹ σειρᾶς, διότι βεβαίως, ἐὰν ἐπελαμβανόμην νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, ἤθελον κουράσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ἤθελα ἀναγκασθῆ καὶ ἐγὼ νὰ ἐπανέλθω εἰς παλιλλογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιθυμῶ. Ἀφίνω λοιπὸν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν τὴν καθαρῶς ἀφορῶσαν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, καλοῦνται εἰς στράτευσιν οἱ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἐγγεγραμμένοι καὶ ἔχοντες ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν. Καθαρῶς λοιπὸν, κύριοι, τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἐπαναφέρει τὴν ἐφεδρείαν καὶ ἐπιβαρύνει τὰς αὐτὰς ἡλικίας, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐπεβαρύνοντο. Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 ἀπαλλάσσει τοὺς ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ ὑπηρετήσαντας ἐπὶ 6 μῆνας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μεταβάλλει κατ’ οὐδένα λόγον τὴν φύσιν τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ὑπηρετήσωσι κατὰ τὸν νόμον τῆς ἐφεδρείας. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλο ἐλάττωμα, εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύω, ὅτι δὲν ἔδωκε τὴν προσήκουσαν προσοχὴν τὸ Ὑπουργεῖον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ κληθῶσιν οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ἔχοντες ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν Λαμβάνεται λοιπὸν ὡς βάσις τῆς ἡλικίας ἡ ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις. Ἀλλ’ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, κύριοι, ὅταν πρόκηται περὶ ἡλικίας ὑπερβαινούσης τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, οὐδὲ χρησιμεύουσιν ὡς ἀληθὴς γνώμων τῶν ἡλικιῶν, οὐδὲ ὡς γνώμων τῆς πραγματικότητος τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐξηγοῦμαι. Κατὰ τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν νόμον, ὁ ἔχων τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ὡς ἐκλογεύς· πᾶς δὲ ὁ ὑπερβὰς τὸ 21 ἔτος θὰ ἦναι ἐπίσης ἐγγεγραμμένος, ὥστε διὰ τὸν ὑπερβάντα τὸ 21 ἔτος οὐδεμία δίδεται προσοχὴ, ὅπως ἡ ἡλικία του ἐξακριβωθῇ ἐν τῷ καταλόγῳ. Μεγάλη λοιπὸν προσοχὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων δὲν παρέχεται ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπερέβησαν τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας· ὁ δὲ ἔχων ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν ἐγγράφεται εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους πολλάκις μὲ ἡλικίαν 30 καὶ 28 ἐτῶν, διότι εἶναι ἀδιάφορον, καθόσον πρόκειται μόνον νὰ βεβαιωθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐγγραφομένου· ἅμα συμπληρώσῃ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ ὡς ἐκ τούτου πάντες ἀδιαφοροῦσι καὶ ἐγγράφονται μὲ ἡλικίαν ἀνωτέραν τῆς πραγματικῆς. Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἐλάττωμα μέγιστον τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· ὅταν δὲ πρόκηται περὶ στρατευσίμων, ἡ ἡλικία πρέπει νὰ σημειοῦται ἀκριβῶς, οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι ὅμως δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἡλικίας. Συμβαίνει δὲ πολλάκις καὶ τὸ ἀντίθετον. Βεβαίως, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ τελευταίου νόμου περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, τὸ πλημμελὲς αὑτῶν περιωρίσθη, ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἔστε βέβαιοι, ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ· πολλοὶ μὴ ἔχοντες τὴν ἡλικίαν 21, 22 ἢ 23 ἐτῶν, ἀλλὰ τὴν ἡλικίαν τῶν 17 ἢ 18 ἐτῶν, ἐγγράφονται ὡς ἔχοντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, διότι παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχουσι ληξιαρχικὰ βιβλία καὶ πολλάκις δὲν εἶναι εὔκολον νὰ διακριθῇ ἡ ἡλικία ἀπὸ τὸ 21 ἔτος ἕως τὸ 18. Ὑπάρχει λοιπὸν ῥιζικὸν ἐλάττωμα εἰς τὸν νόμον, καὶ ἐὰν θελήσητε ν’ ἀποδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἦσθε ὑποχρεωμένοι νὰ λάβητε μέτρα τινὰ περὶ τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἡλικίας. Πιστεύω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, νὰ νομοθετηθῇ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ὀνόματα τῶν ἐγγεγραμμένων μὲ τὴν ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν πρέπει νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς ἀνάκρισιν, καὶ ἡ ἀνάκρισις θέλει φέρει ἐκδίκασιν καὶ θέλει φέρει βραδύτητα, διότι ἄλλως, ὅταν δεχθῆτε τὸν νόμον αὐτὸν, θέλετε γεννήσει πολλὰς ἀδικίας ἐν τῇ κοινωνίᾳ, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, κύριοι, οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι δὲν εἶναι ὁ ἀληθὴς γνώμων οὔτε τῆς ἡλικίας οὔτε τοῦ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ, καὶ γνωρίζετε κάλλιστα τοὺς λόγους αὐτούς. Πολλοὶ δὲ ἐξ ἡμῶν εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς βουλευτικοὺς καταλόγους μὲ ἡλικίαν μικροτέραν ἢ ἀνωτέραν. Σᾶς ἀνέφερεν ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἀθαν. Πετιμεζᾶς, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένος ὡς ἔχων ἡλικίαν 27 ἐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πληροφοροῦμαι, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένος μὲ ἡλικίαν 52 ἐτῶν (ἱλαρότης). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι δὲν εἶναι ἀληθὴς γνώμων τῆς ἡλικίας, καὶ ἂν θελήσητε νὰ ἐπιβάλητε τὴν στράτευσιν εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους εἰς τὸν κατάλογον μὲ τὴν ἡλικίαν τῶν 22 23 καὶ 24 ἐτῶν, θέλετε πράξει μεγίστην ἀδικίαν, διότι βεβαιότατα θέλετε κατατάξει πολλοὺς ὑπερβάντας τὸ 25 καὶ 26 ἔτος τῆς ἡλικίας. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει καὶ ὅλα τ’ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα παρετηρήσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἐφεδρείας ζητήματος· τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπαιτεῖ καὶ μεγάλας δαπάνας. Διὰ νὰ ἐκτιμήσητε τὸ νομοσχέδιον, ἔχετε ἀνάγκην τῶν δαπανῶν, ἃς ἠθέλατε κάμει διὰ τὴν ἔκτακτον ἐφεδρείαν. Καὶ διὰ τὴν κατάταξιν ἐθνοφυλάκων ἔχετε ἀνάγκην ἱματισμοῦ, διότι, ὅταν προετοιμάζωμεν τοὺς πολίτας διὰ τὸν τακτικὸν στρατόν, βεβαίως πρέπει νὰ τοὺς ἐνδύσωμεν. Ὥστε, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ μεταβατικὴ ἐθνοφυλακὴ θὰ γυμνάζηται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἢ τοῖς νομοῖς, πάντοτε ἡ ἀνάγκη τοῦ ἱματισμοῦ θὰ ὑπάρχῃ· ὑπαρχούσης δὲ τῆς ἀνάγκης, θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνάγκη μεγάλης δαπάνης. Γνωρίζω, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ θέλουσιν ἀντιτάξει λόγον τινὰ ἰσχυρόν· θέλουσιν εἴπει, ὅτι μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐφεδρείας τῆς ἐκτάκτου, τὴν ἀπόλυσιν τῆς τακτικῆς ἐφεδρείας καὶ τὴν λῆξιν τῆς θητείας τῶν ἐθελοντῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ μείνῃ ὄχι ἄνευ στρατοῦ, ἀλλὰ μὲ στρατὸν μικρόν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἦναι ἱκανὸς νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἐνδεχομένας περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθῶσιν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι τοῦτο θὰ ἦναι τὸ ἰσχυρότερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ φέρουν οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θέλει κατορθώσει ὅ,τι ἐπιζητοῦν, δὲν θέλει κατορθώσει νὰ σχηματίσῃ στρατὸν, καὶ δὲν θέλει τὸ κατορθώσει διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐφεδρεία δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ ὅ,τι ἐν τῇ φιλοπατρίᾳ αὐτῶν ἐπεδίωκον. Ἀντὶ τούτου, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεδέχετο καθαρῶς τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ δὲν κατέφευγεν εἰς τὰ ἑρμάρια, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα, ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην, ἣν ἐξεθέσαμεν τότε, ἤτοι τὴν γνώμην περὶ αὐξήσεως τοῦ μονίμου στρατοῦ, καὶ ἠδύνατο ἐντὸς δύο ἢ τριῶν μηνῶν οὐχὶ νὰ συμπληρώσῃ περὶ τὰς 18,000 στρατὸν, ἀλλὰ νὰ προσεγγίσῃ εἰς αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν 18,000. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, πῶς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρουσίασε καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, ἐναντίον τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀντιταχθῶ, τὸ περὶ καθυστερούντων κληρούχων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ ὑποχρέωσις τῶν καθυστερούντων κληρούχων ἐκ προηγουμένων ἀπογραφῶν μέχρι τοῦ 1876, συμπεριλαμβανομένου, ἐλαττοῦται εἰς ἓν ἔτος δι’ ἐκείνους, οἵτινες προσέλθωσιν ἐν τῷ στρατῷ καὶ ὑπηρετήσωσι· καθυστεροῦν δὲ κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος προσωρινὸς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, 5,000 περίπου.

§9ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦ 1875 εἶναι 5,000.

§10Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Οἱ ἄλλοι δὲ εἶναι πολὺ περισσότεροι· καὶ γινώσκω ὁποῖαι καὶ πόσαι εἶναι αἱ δυσκολίαι εἰς τὴν κατάταξιν τῶν νεοσυλλέκτων τῶν παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ κατατάξῃ ὅλους τοὺς καθυστεροῦντας. Ἤθελεν εἶσθαι ἡράκλειον ἔργον, ἐὰν εὑρίσκετο Κυβέρνησις δυναμένη νὰ κατατάξῃ ὅλους τοὺς καθυστεροῦντας. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον ἐκ τῶν καθυστερούντων κληρούχων τῶν προηγουμένων ἀπογραφῶν νὰ καταταχθῶσι 2,000 τουλάχιστον. Ἔχετε λοιπὸν 2,000, ἔχετε τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1878 καὶ 1879, ἡ ὁποία θὰ σᾶς δώσῃ ἄλλας 6,000 περίπου· διὰ τῶν κληρωτῶν αὐτῶν καὶ δι’ ἐθελοντῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 16,000, χωρὶς νὰ προσφύγωμεν εἰς μεταβατικὴν ἐθνοφυλακὴν, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὴν γνώμην, δὲν θέλει κατορθώσει νὰ σχηματίσῃ τακτικὸν στρατὸν καὶ ἡ ὁποία θὰ ἐπενέγκῃ μεγάλας δαπάνας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ τὸ ζήτημα δὲ τῶν δαπανῶν, κύριοι, δὲν εἶναι μικρόν. Τὸ νὰ δαπανᾷ τις, κύριοι, ἀσκόπως εἶναι κάκιστον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρῃ τὸ νομοσχέδιον· τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλο ἐλάττωμα. Ἡ πρόσκλησις μόνον 30,000 ἢ 35,000 ἀνδρῶν εἰς τὰ ὅπλα θέλει φέρει σύγχυσιν, θέλει συνταράξει τὴν κοινωνίαν, καὶ ἡ κοινωνία αὐτὴ δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ πλέον εἰς τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν ταραχὴν ἐπ’ ἄπειρον. Νομίζω δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ὀφείλει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν νὰ λάβῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ σκεφθῇ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ κοινωνία αὐτὴ ἐπί τινα καιρὸν νὰ ἡσυχάσῃ καὶ νὰ μὴ συνταράσσηται ἀσκόπως καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος. Ἐὰν ἤμην πεπεισμένος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἤθελε συντελέσει εἰς τὸν ταχὺν σχηματισμὸν στρατοῦ, βεβαίως ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ αὐτοῦ· ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ταράξωμεν δι’ αὐτοῦ τὴν κοινωνίαν, θὰ ῥίψωμεν τὸ χειρόκτιον τοῦ πατάγου ἐν αὐτῇ, καὶ στρατὸς δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Διότι ἐκ τῶν 30,000, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἡλικίαν αὐτὴν, πρέπει νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς ἤδη ὑπηρετήσαντας, οἵτινες ἀνέρχονται εἰς 12,000. Λοιπὸν θὰ ἔχητε μόνον 20,000 ἄνδρας, τοὺς ὁποίους θὰ καλέσητε, καὶ ἐξ αὐτῶν δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ φέρητε εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ οὔτε 3,000 ἢ 4,000. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν θὰ ἐπιτύχητε τοῦ σκοποῦ σας, θὰ συνταράξητε ματαίως τὴν κοινωνίαν. Ὅπως δὲ σᾶς εἶπον, ἡ κοινωνία αὕτη ἔχει ἀνάγκην ἐπί τινα χρόνον νὰ ἡσυχάσῃ, ἔχει ἀνάγκην νὰ συνέλθῃ. Διότι, ἐὰν, ὡς ἔχω ἑδραίαν πεποίθησιν, μετ’ ὀλίγον περατωθῇ εὐτυχῶς τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα, ἡ χώρα θὰ προκληθῇ εἰς νέας θυσίας χρηματικὰς καὶ εἰς νέας συγκινήσεις. Πρέπει λοιπὸν νὰ τὴν ἀφήσωμεν ἐπ’ ὀλίγον νὰ ἡσυχάσῃ, διὰ νὰ τὴν εὕρωμεν πρόθυμον εἰς τὰς νέας θυσίας, τὰς ὁποίας θὰ προκαλέσῃ ἡ νέα κατάστασις τῶν πραγμάτων. Ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι ὤφειλον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἐγείρω πολιτικὸν ζήτημα, οὔτε ζήτημα ὑπουργικὸν, οὔτε ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, ἐλπίζων, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ νὰ καταφύγῃ εἰς ἄλλο μέσον πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀραιωθεισῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καὶ ὄχι εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργὸς.) Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι πάντοτε τὸ αὐτό· ἔπαυσαν αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ συγκροτήσῃ μεγαλείτερον στρατόν; δὲν ἔχομεν ἀνάγκην στρατοῦ; Ἐὰν τῷ ὄντι ἔπαυσαν αἱ περιστάσεις, ἐὰν τῷ ὄντι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ εὐάρεστον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἠλπίζομεν νὰ φθάσωμεν, ἤτοι νὰ ἐπανέλθῃ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἡσυχία, τότε βεβαίως ὅλα αὐτὰ θέλουν περιορισθῆ εἰς τὴν συνήθη ἀνάγκην, καὶ τὰ πλεῖστα τούτων θέλουν μείνει ἀπραγματοποίητα. Ἀλλὰ, κύριοι, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, κατὰ δυστυχίαν, δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ἂς ἀφοπλισθῶμεν· ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἔχομεν αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἀκλόνητον.

§12ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐλπίζομεν, ὅτι συντόμως θὰ φθάσωμεν εἰς αἰσίαν λύσιν, ἀλλ’ ἀκόμη ἀπέχομεν ἱκανῶς· ἑπομένως ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συμβουλεύσωμεν οὔτε νὰ ὑποστηρίξωμεν ἄλλα μέτρα ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις ὑπαγορεύουν. Διὰ νὰ ἤμεθα, κύριοι, ἕτοιμοι, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἑκάστοτε ἀνάγκας, πρέπει νὰ προετοιμασθῶμεν, πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ποῦ θέλομεν καταφύγει καὶ πόθεν θέλομεν λάβει τὸ ὑλικὸν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν αἴφνης, ὅπως ἄλλοτε, εἰς στιγμὴν ἐπείγουσαν γυμνοὶ καὶ μὴ ἠξεύροντες τί πρέπει νὰ πράξωμεν· νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἔχωμεν οὔτε τὰ μέσα, οὔτε τὸν τρόπον νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁ λόγος τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν ἐνώπιόν σας. Καὶ πρῶτον ἐζητήσαμεν νὰ χορηγήσητε τὴν ἄδειαν, ἵνα ἐλαττωθῇ ὁ χρόνος τῆς θητείας τῶν καθυστερούντων νεοσυλλέκτων, δεύτερον νὰ θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, νὰ καλέσωμεν ἐθελοντάς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν αὐτὰ δὲν ἀρκέσουν, ἐὰν τῷ ὄντι τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ δὲν πληρωθῶσιν, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι ἦναι μεγαλείτεραι, τί πρέπει νὰ πράξωμεν τότε; τὸ ἀπεφασίσατε σχεδὸν, τὸ ἀπεφασίσατε, ἐπιψηφίσαντες τὸ περὶ στρατολογίας νομοσχέδιον. Κατ’ αὐτὸ, ἡ ἡλικία, εἴπετε, τῶν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν, μετατίθεται εἰς τοὺς διαθεσίμους· ἑπομένως θέλουσι διατελεῖ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, κατ’ ἔτος δὲ θέλουν ἐξασκεῖσθαι Βλέπετε, ὅτι εἰς τὸ ἴδιον μέσον καταφεύγομεν, ἵνα πληρώσω τὰς ἀνάγκας μας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ἕτοιμον τάξιν ἀνδρῶν, οἵτινες θὰ πληροῦν τὰς ἐλλείψεις μας, τὰς ὁποίας οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι οἱ ὑπάρχοντες δὲν καλύπτουν. Τί ἄλλο ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον παρουσιάσαμεν; ἠδυνάμεθα νὰ μὴ τὸ παρουσιάσωμεν, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς νόμον, ὅπως ἔχει. Ἀλλὰ διατὶ δὲν τὸ ἐπράξαμεν; διότι καὶ αὐτὰ τὰ βάρη ἦσαν ὑπερβολικὰ, αἱ ἀδικίαι ἤθελον εἶσθαι βαρεῖαι, διότι ἡ ταχύτης καὶ ἡ ἀκρίβεια δὲν ἤθελον ὑπάρχει. Κατὰ τὸν νόμον περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ καλέσῃ εἰς τὰ ὅπλα ἐθνοφύλακας ἀπὸ ἡλικίας 19 ἐτῶν μέχρι 35, οἵτινες θ’ ἀποτελέσουν μέρος τοῦ στρατοῦ ὑπηρετοῦντες κατ’ ἐλάχιστον, νομίζω, ὅρον, τρεῖς μῆνας, καὶ ἐν ἀνάγκῃ, περισσότερον, ὅπως Β. Διάταγμα ἤθελεν ὁρίσει. Ἰδοὺ τί εἴχομεν καὶ τί δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ εὐθύς. Ἀλλ’ ἠξεύρετε διατὶ ἐφέραμεν τὰς τροπολογίας, περὶ ὧν πρόκειται, τοῦ νόμου αὐτοῦ ὁ ὁποῖος ἰσχύει; διότι οἱ ἔχοντες ἡλικίαν ἔλαττον τοῦ 21 ἔτους δὲν εἶναι χρήσιμοι νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸν στρατὸν, κατὰ τὸν νέον νόμον — ὁ ὁποῖος ἐπεψηφίσθη· διότι οἱ πλέον τῆς ἡλικίας τῶν 24 ἐτῶν εἰσὶ βεβαρημένοι καὶ μὲ οἰκογενειακὰς ἀνάγκας καὶ μὲ τὸ βάρος τῆς ἡλικίας· δίκαιον λοιπὸν ἦτο ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Περιωρίσθημεν εἰς τὴν ἡλικίαν καθ’ ἣν εἰσὶν ὑποχρεωμένοι, κατὰ τὸν ἐν ἐνεργείᾳ νόμον, νὰ ὑπηρετήσουν ὡς κληροῦχοι, διότι μέχρι τῶν 24 ἐτῶν ὑποχρεοῦται ἕκαστος νὰ ὑπηρετῇ. Ἡ πρώτη μεταβολὴ λοιπὸν ἦτο αὕτη, νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν, νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν νεωτέραν ἡλικίαν καὶ νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν χρησιμωτέραν καὶ ἀκμάζουσαν ἡλικίαν. Δευτέρα μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν, ἦτο, ἀντὶ ἡ ἐθνοφυλακὴ ν’ ἀποτελῇ σῶμα χωριστὸν, αὐθύπαρκτον, μὴ ὑποβαλλόμενον εἰς ὅλους τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, ὅταν ὑπηρετῇ, νὰ τὴν ἑνώσωμεν μὲ τὸν στρατὸν, νὰ ἀποτελέσῃ μέρος ἀχώριστον τοῦ στρατοῦ, καὶ νὰ ἐνισχύσῃ καὶ συμπληρώσῃ αὐτόν. Ἡ τρίτη καὶ τελευταία μεταβολὴ εἶναι νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν κατάλογον, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη ὡς ἀκριβέστερος καὶ ὀρθότερος ὅλων τῶν ἄλλων, διότι περισσοτέρα ἐπιμέλεια κατεβλήθη εἰς τὴν σύνταξίν του, διότι πολλαχῶς ἐξητάσθη καὶ διότι εἶναι ἓν τεκμήριον, ἐὰν ὄχι ἀπόδειξις, διὰ τὴν ἡλικίαν, ἥτις, κατὰ τοὺς ὑφισταμένους νόμους, ὑποχρεοῦται νὰ χορηγήσῃ νεοσυλλέκτους. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν λοιπὸν τὰ ἄτοπα καὶ τὰ ἄδικα, ἐπροτιμήσαμεν τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήσαμεν, καὶ εἶναι, τὸ εἰλικρινέστερον πάντων. Κύριοι, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Κατὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη, καὶ ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅπως ἐξεφράσθη ἄλλοτε, δὲν διαφωνεῖ· θέλομεν συγκροτήσει στρατὸν ἐκ 18,000. Εἶναι, κύριοι, ἀληθὴς ἐκτίμησις τῆς πραγματικῆς ἀνάγκης μας ἠθέλομεν πραγματικῶς νὰ ἔχωμεν 18,000, ἢ θέλομεν μόνον νὰ ἐγγράψωμεν αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν εἰς τὸν χάρτην; ἐὰν τῷ ὄντι αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἐν ἐνεργείᾳ, πόθεν θέλομεν τὸν συμπληρώσει; Σᾶς εἶπαν, ὅτι θέλουσι τὸν συμπληρώσει ἀπὸ τοὺς καθυστεροῦντας νεοσυλλέκτους. Ἀφοῦ εἶναι καθυστεροῦντες, ἐννοεῖται ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ συναχθῶσι, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐλπίσητε, ὅτι διὰ νέας προσπαθείας θὰ ἦσθε εὐτυχέστεροι πολὺ ἢ κατὰ τὸ παρελθόν. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἠμποροῦν νὰ συμπληρώσουν τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ νεοσυλλεξίαν τοῦ παρόντος καὶ τοῦ ἑπομένου ἔτους. Τοῦ παρόντος θέλομεν ἔχει συντόμως νεοσυλλέκτους, ἀλλὰ τοῦ ἑπομένου ἡ κλήρωσις θὰ γείνῃ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, δηλαδὴ τὴν παραμονὴν τῆς λήξεως τοῦ ἔτους· μετὰ δὲ τὴν λῆξιν τοῦ ἔτους ὁ ὑπάρχων νόμος δὲν θὰ ἰσχύῃ καὶ θέλει ἐφαρμοσθῆ τὸ νέον σύστημα. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν ἐφέδρων καὶ τῶν ἐθελοντῶν, θέλουν μείνει, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, 12 ἢ 13 μόνον χιλιάδες. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ τῶν ἐτησίων νεοσυλλέκτων, μὴ λησμονῆτε, ὅτι θέλουν ἀναπληρώσει τοὺς ἀναχωροῦντας ἀφυπηρετήσαντας, ἑπομένως οἱ νεοσύλλεκτοι τοῦ ἔτους δὲν θὰ αὐξήσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν 12,000· πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρητε 6,000 ἵνα φθάσητε τὸν ἀριθμὸν 18,000, καὶ 6000 δὲν θέλετε εὕρει ἐν καιρῷ οὔτε ἀπὸ τοὺς καθυστεροῦντας νεοσυλλέκτους, οὔτε ἀπὸ τοὺς ἐθελοντάς. Τὴν ἀνάγκην αὐτὴν θέλομεν νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τοῦ προκειμένου νόμου. Ἐὰν, κύριοι, δυστυχεῖς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀπευχόμεθα, ἀναγκάσουν τὸ Ἔθνος νὰ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν του, ὑμεῖς θέλετε ἀποφασίσει καὶ τότε, διότι ὑμεῖς καὶ τότε θέλετε παραχωρήσει τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ στρατὸς θέλει συντηρηθῆ, θέλει προετοιμασθῆ καὶ θέλει προμηθευθῆ τὰ ἀναγκαῖα. Ἑπομένως καὶ ἤδη, ἐὰν δέχεσθε, ὅπως ἐπαναλάβητε τὸν ἀριθμὸν 18,000, τὸν ὁποῖον σημειοῦμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἔχετε ἀνάγκην ἀπὸ τοῦδε νὰ θυσιάσητε, νὰ δώσητε χρήματα, διὰ νὰ οἰκονομήσητε τὰς ἀνάγκας τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ. Σᾶς λέγω τοῦτο, διότι εἴμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον λήγει· ἑπομένως μὲ ὅλην τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν καταβάλει ἡμεῖς ἢ ἄλλη Κυβέρνησις, ἐὰν ἔλθῃ, μὲ ὅλην τὴν ἐνέργειαν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς μηνὸς νὰ συνέλθωσι τόσοι, ὥστε νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν 30,000, τὰς ὁποίας ὁ ἐν ἰσχύϊ προϋπολογισμὸς ὥρισε. Πρόκειται λοιπὸν νὰ συμπληρώσωμεν πρῶτον τὰς 18,000, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν διὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος. Διὰ τὰ περιπλέον, ἐὰν τῷ ὄντι λάβωμεν ἀνάγκην, θὰ προκληθῇ ἡ ἀπόφασίς σας. Μέχρι τοῦ τέλους τοῦ παρόντος ἔτους ἠδυνάμεθα ἄνευ νέας ἀποφάσεώς σας νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν, διότι εἴχομεν ἤδη τοιαύτην· ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον ἀπαιτεῖται νέα ἔγκρισις, ἑπομένως οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους σᾶς παρέστησεν ὁ κύριος Ζαΐμης, ἡ ταραχὴ τῆς κοινωνίας, τὴν ὁποίαν ἐφοβήθη, δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὅταν σεῖς πάλιν τὸ ἀποφασίσητε, διότι, ἐὰν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπῃ, «θέλω μέσα διὰ 10, διὰ 20 ἀκόμη χιλιάδας στρατοῦ», σεῖς θὰ ἀποφανθῆτε. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπαναλαμβάνω, τὸ νομοσχέδιον εἶναι διόρθωσις νόμου κειμένου καὶ ἔχει σκοπὸν νὰ ἔχῃ ἑτοίμους τὰς τάξεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐν ἀνάγκῃ θὰ λάβῃ τοὺς ἄνδρας.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ ἓν μόνον διαφέρομεν μὲ τὸν κ. Ζαΐμην, διότι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὁρίζει περισσότερον χρόνον ἐξασκήσεως, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἐπιψηφισθὲν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ τὴν ψῆφον τοῦ κ. Ζαΐμη, ὁρίζει ὀλιγώτερον χρόνον πρὸς ἐτησίαν ἄσκησιν τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἡλικίας.

§16ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀποκρούσητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε, ὅτι κοιμώμεθα ἐπὶ ῥόδων, ὅτι οὐδενὸς πλέον ἔχομεν ἀνάγκην, ὅτι τὰ πράγματα βαίνουσιν ἤδη κατ’ εὐχήν. Θέλομεν καθήσει ἐπὶ ῥόδων, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀκόμη δὲν καθήμεθα, καὶ ἐν ὅσῳ δὲν καθήμεθα, πρέπει νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ἀνέτοιμοι ὅταν αἱ περιστάσεις μᾶς παρουσιασθοῦν.

§18ΖΩΧΙΟΣ. Εἶχε κάμει ὁ θεὸς, καὶ ἐπί τινας ἡμέρας διήλθομεν ἐν εἰρήνῃ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ· ἀλλ’ ἐνθυμήθη πάλιν τὰ πλοῖά του καὶ τὰ δίκτυά του. Σεῖς νομίζετε, ὅτι καθήμεθα ἐπὶ ῥόδων, καὶ ἐγὼ σᾶς ἀναγγέλλω, ὅτι καθήμεθα ἐπὶ κρατῆρος· λοιπὸν πάλιν πλοῖα, πάλιν δίκτυα. Ὅσον θέλετε νὰ ἦσθε ὑπουργικοὶ, εἶναι ἀδύνατον, διατί; ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ ὁμοιάζει ἑνὶ ἀνέμῳ, ὅστις λέγεται κυκλών· ὅσον τὸν πλησιάσῃς, τόσον βιαιότερος εἶναι. Τὸν πλησιάζεις· δός του χεῖρας, χρήματα, δάνεια, φόρους. Ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν πλησιάσῃ; Ἐὰν τὸ κατορθόνητε σεῖς, εἶσθε θαυμασμοῦ ἄξιοι· ἐγὼ δὲν δύναμαι. Ἀμφιβάλλω ἐὰν πιστεύῃ τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι αὐτὴν τὴν χώραν θὰ τὴν λάβωμεν διὰ τῆς βίας, διότι περίπου σᾶς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θέλετε νὰ φάγητε καρπούζια, ἀκονίστε τὸ μαχαῖρι. Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἀνδρῶν. Χρήματα! Καὶ ποῦ θὰ τὰ εὕρητε; Δάνεια! καὶ διὰ νὰ καλύψητε τὸ ἔλλειμα, βεβαίως χρειάζονται φόροι. Ἠκούσατε αὐτὸν τὸν ἑξάψαλμον τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ· ἢ νομίζετε ὅτι σᾶς ζητεῖ μόνον τὴν ἐθνοφυλακήν; Μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουν πολλοὶ στρατιωτικοὶ ὄχι μόνον ἔντιμοι, ἀλλὰ καὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων ἔμπειροι· ἐγὼ δὲν εἶμαι μεταξὺ αὐτῶν, ἀλλ’ ἤκουσα. Ἡ ἐθνοφυλακὴ κάθηται ἐπὶ οὐρᾶς, δηλαδὴ εἶναι ἡ τελευταία, καὶ διὰ νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα, τὰ λαμβάνει ἀμυνομένη ὑπὲρ πατρίδος. Ἡ ἐθνοφυλακὴ πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τὰς ἑστίας, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς λέγει· Τὴν ἐθνοφυλακὴν τὴν θέλω, διὰ νὰ κατακτήσω τὴν χώραν, εἴτε θέλουν εἴτε δὲν θέλουν οἱ Τοῦρκοι καὶ αἱ Δυνάμεις. Ἠκούσατε δὲ περὶ τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς τῆς Γαλλίας· αὐτὴ εἶναι «mobile.» Πότε οἱ Γάλλοι, ἀξιότιμε Πρωθυπουργὲ, ἐκάλεσαν τοὺς mobiles; Ὅταν εἶχον καταλάβει τὸ γαλλικὸν ἔδαφος οἱ Γερμανοὶ καὶ ἐπρόκειτο περὶ ἀμύνης. Καὶ τότε αὐτοὶ εἶχον κάπως γένεια ὡσὰν τὰ ἰδικά μου· ἐδῶ ζητεῖ τὰ παιδιὰ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός. Δώσατέ μου, λέγει, μίαν ἀποθήκην, ἓν ἐργοστάσιον, νὰ παρασκευάζω στρατιώτας. Ἐὰν ἀγαπᾶτε τὸν Θεὸν, κύριε Πρωθυπουργὲ, εὑρίσκεται κανὲν ἐργοστάσιον νὰ κατασκευάζῃ στρατιώτας; Ἐὰν ἦτο διὰ σταμνιὰ, ἐδῶ εἶναι ἡ Αἴγινα· ἀλλὰ πρόκειται περὶ στρατιωτῶν. Ἀξιότιμε Πρωθυπουργὲ, τριακόσιοι προγονοί σου κατέλαβον τὰς Θερμοπύλας, καὶ αὐτοὶ ἐβοήθησαν ἀρκετά· δύνασαι νὰ μοῦ κατορθώσῃς τοὺς τριακοσίους αὐτούς; Καὶ αὐτοὶ διὰ τί παρεσκευάσθησαν; Τριακόσιοι ἠδύναντο νὰ ἐμποδίσωσι τὴν εἰσβολὴν τῶν Περσῶν; Οἱ Ἕλληνες τότε παρεσκευάζοντο, ὄχι διὰ νὰ κατακτήσουν, ἀλλ’ ὡς ἀπολλύμενοι. Δύνασαι αὐτὸν τὸν ἐνθουσιασμὸν νὰ μεταδώσῃς, ἢ νομίζεις, ὅτι μὲ τὴν σάλπιγγα τουροῦ, τουροῦ, θὰ μαζευθοῦν οἱ ἐθνοφύλακες καὶ θὰ κατακτήσουν τὸν κόσμον; Κατὰ πρῶτον κάπως ἤμεθα πλέον θερμοὶ, ἢ μᾶλλον σεῖς ἦσθε θερμότεροι, ἐγὼ δὲν ἐθερμάνθηκα ποτέ· Σεῖς ἦσθε ἐνθουσιῶντες, καὶ κάπως καὶ τὸ πλῆθος ἦτο ἐνθουσιῶν. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ ἀκμῇ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ ἀπετύχομεν, βεβαίως τώρα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναφλέξητε τὰς φλόγας, αἱ ὁποῖαι κατεσβέσθησαν. Ἐὰν τὸ κατορθώσητε, εἶσθε ἀξιέπαινοι. Δεκάκις χιλιάδες Ἕλληνες ἐπέστρεψαν ἀπὸ τῶν ἐσωτάτων τῆς Ἀσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διὰ τί; Εἶχον κάποιον δαιμόνιον, καὶ αὐτὸ ἦτο τὸ ἀμύνεσθαι ὑπὲρ πατρίδος. Καὶ ποῦ εἶχον τὴν πατρίδα; ἐδῶ, ἐνθυμήθησαν τὰς γυναῖκάς των, τὰ παιδιά των, τοὺς συγγενεῖς των, τὰς οἰκογενείας των. Ἄλλο εἶναι πόλεμος κατακτήσεως, καὶ ἄλλο πόλεμος ἀμύνης. Ὅταν πρόκηται περὶ ἀμύνης, καὶ ἐγὼ ὁ δειλότερος πάντων θὰ πάρω τὴν τουφέκα νὰ σκοτώσω ἕνα δαίμονα, ὁ ὁποῖος εὑρεθῇ ἐμπρός μου. Διὰ νὰ κατακτήσῃς, μὴ στηριχθῇς ποτε ὄχι μόνον ἐπ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ πλείστων ἄλλων κρειττόνων μου. Δὲν ἰσχύει πλέον τὸ λιγυρὸν καὶ κοπτερὸν σπαθί μου, καθὼς δὲν ἴσχυεν εἰς τοὺς Γάλλους. Ἀλλὰ μήπως ζητεῖτε τοὺς ἄνδρας μόνον; θὰ τοὺς ἐνδύσητε, θὰ τοὺς ὑποδέσητε, θὰ τοὺς θρέψητε, θὰ τοὺς κατασκηνώσητε. Αὐτὰ χρειάζονται χρήματα. Ἐρωτήσατε δὲ σήμερον ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ νομίσματος· ἐὰν δὲ προσθέσητε βάρη, τὸ χρυσοῦν νόμισμα ἔτι μᾶλλον θὰ ὑπερτιμηθῇ. Ἀλλὰ ἂς λάβωμεν τὴν ἁπλουστέραν τοῦ πράγματος τροπήν. Οἱ Τοῦρκοι συγκατατίθενται, εἶναι προθυμότατοι· ἂν μᾶς εἴπουν ὅ,τι εἶπον εἰς τοὺς ἄλλους λαούς; Πολὺ καλὰ θὰ σᾶς παραχωρήσωμεν τὴν γῆν, ἀλλὰ νὰ πληρώσητε.... — Τὶ μὲ ἀγριοκυτάζεις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν; Θὰ πληρώσητε, θὰ ἀναλάβητε ἓν μέρος τοῦ χρέους. Νομίζετε δὲ, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου; ἐγὼ δὲν πολεμῶ τὴν ἀρχὴν, πολεμῶ τὸ τέλος· θὰ σᾶς φανῇ παράδοξον. Ἐγράφετέ ποτε εἰς δανειστήν σας γράμμα, ἐγράφετέ ποτε εἰς ἐρωμένην σας γράμμα; Δὲν εἶναι τὸ γράμμα, τὸ ὁποῖον κυρίως γράφετε, εἰς τὸ ὑστερόγραφον εἶναι ὅλη ἡ προσοχή σας. Ἔθεσαν ἄρθρα, ἱστορίας, παραπομπάς. Σοῦ σκοτίζουν τὸ κεφάλι. Ἐγὼ δὲν τὰ ἐδιάβασα, ἐδιάβασα ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναγνώσω τώρα. «Οἱ καλούμενοι πρὸς ἐξάσκησιν κατατάσσονται ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὸν στρατόν.» Καὶ ἂν, ἀντὶ τοῦ ἐν ἀνάγκῃ, ἔλεγον «ἐν καιρῷ πολέμου,» θὰ ἔπιπτον πρηνὴς νὰ προσκυνήσω. Ἀλλὰ ποῖος θὰ κρίνῃ τὴν ἀνάγκην; οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοί. Καὶ ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ ἐν ἀνάγκῃ; νὰ μᾶς δώσητε νόμους ἐκτάκτους, διότι ἡ Ἑλλὰς ἀπεφάσισε νὰ ῥίψῃ τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων κύβον, «ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τὰν.» Καὶ ὅταν μᾶς εἶπον ὅτι ἐξῆλθον, ἐνομίζομεν, ὅτι θὰ ἐπέστρεφον δαφνοστεφεῖς, ἢ ὅτι δὲν θὰ ἐπέστρεφον πλέον. Τί ἔκαμον ὅμως; αὐτὴν τὴν ἔξοδον τὴν ἐθεώρησαν θρίαμβον, καὶ ἤρχισαν προβιβασμούς, προβιβασμούς, προβιβασμοὺς (ἱλαρότης). Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, εἰς αὐτὴν τὴν ἄβυσσον εὑρίσκετε πυθμένα; ἐγὼ δὲν εὑρίσκω· Ψηφίσατε τὸ ἐν ἀνάγκῃ, καὶ μετὰ ταῦτα βλέπετε ποῖον εἶδος μουσικῆς θὰ ἀρχίσῃ. Θὰ εἴπητε μετὰ ταῦτα τὴν ἐπάθαμεν. Καὶ ἂν τὴν πάθητε μόνον σεῖς, τὸ δυστύχημα δὲν εἶναι μέγα, ἀλλὰ παθαίνει ὁ τόπος. Οἱ θησαυροὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἀνεξάντλητοι, οὔτε ὡς δύναμις μάχιμος, οὔτε ὡς χρῆμα, οὔτε ὡς θέλησις· διότι ἄλλο εἶναι νὰ ἐκστρατεύσῃ τις μετὰ θελόντων, καὶ ἄλλο νὰ ἐκστρατεύσῃ μετὰ μὴ θελόντων. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐνταῦθα 200, καὶ ἂν λυσσάξωμεν, δυνάμεθα νὰ καταπίωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ κόσμου. Ἀλλ’ εἶναι κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς λυσσασμένος; Κανένα δὲν βλέπω. Ἀλλ’ εἶσθε ἀνυπόμονοι πότε θὰ τελειώσῃ αὐτὸς ὁ Σατανᾶς, νὰ ἀκούσητε τὴν λιγυρὰν φωνὴν τοῦ Προέδρου. «Οἱ παραδεχόμενοι λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.» Καὶ τὸ ἐξαγόμενον; Λοιπὸν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευάσωμεν δύναμιν στρατιωτικήν· οἱ στρατιωτικοὶ τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ παρίδουν τοῦτο. Τί λέγετε, στρατηγέ; (Ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Κορωναῖον.)

§19ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Θὰ σᾶς βοηθήσω.

§20ΖΩΧΙΟΣ. Ἄλλως τε δὲ ἐγὼ ἐρωτῶ τί λέγει ὁ στρατηγὸς ὁ ἰδικός μου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους εἶναι δυνατὸν νὰ λάβητε ἀπὸ τὰς ὁδοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ τοὺς διδάξητε, οὐχὶ τὸ «ἓν δύο,» οὐχὶ νὰ παρατάσσωνται ἢ νὰ κατασκηνῶσιν ἐν στρατοπέδοις, ἀλλὰ τί; Τὸ φοβεῖσθαι τοὺς ἄρχοντας ἢ τοὺς πολεμίους. Ἐὰν ἐξεστράτευες μὲ τοιούτους καὶ ἤσουν ἐπικεφαλῆς, κύριε Πρωθυπουργὲ, θὰ ἔβλεπες μὲ πόσους θὰ ἐγύριζες ὀπίσω. Δὲν γίνεται ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ στρατός· μόνον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ δυνάμεθα νὰ παρασκευάσωμεν τοιαῦτα πράγματα. Σήμερον θέλω στρατὸν, θέλω χρήματα· εὐθὺς αὐτὰ δὲν γίνονται· πρέπει νὰ ὑπάρχουν προηγούμενα, καὶ ἂς καταφύγωμεν εἰς τοὺς στρατηγούς. Πάντων τῶν ταγμάτων προηγεῖται μία σημαία, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι γεγραμμένα τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν μαχῶν, εἰς τὰς ὁποίας διέπρεψε τὸ Τάγμα· οἱ ὑπὸ τὸ Τάγμα δὲ τεταγμένοι πρόκειται νὰ προστατεύσουν τὴν τιμὴν τῆς σημαίας, τὴν δόξαν τῆς σημαίας. Αὐτὰ δὲν διδάσκονται οὔτε εἰς τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ, οὔτε εἰς τὰ γυμνάσια, οὔτε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον· ἀλλ’ εἶναι ἔργον, ἀξιότιμε Πρωθυπουργὲ, χρόνου μακροῦ, δὲν παρασκευάζονται ἐκ τοῦ προχείρου. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασκευασθῇ δύναμις ἀξιόμαχος, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν τιμήν της, τὴν σωτηρίαν της. Ἐὰν ἔχητε ὄρεξιν νὰ κάμητε ἐπιδρομὰς, εἶναι λογαριασμὸς ἰδικός σας. Ἀλλ’ ἠξεύρεις τί θὰ γείνῃ; θὰ μείνῃς σὺ Κυβερνήτης, κύριε Πρωθυπουργέ, καὶ σοὶ τὸ εἶπεν ὁ κύριος Ζαΐμης. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπουργικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἡ τρικυμία ὁλονὲν γίνεται μεγαλειτέρα, καὶ τότε θὰ σοῦ εἴπωμεν· τί ἔκαμες; σὺ ἐνεπιστεύθημεν τὸ πηδάλιον τῆς Πατρίδος, καὶ ποῦ τὴν ἔφερες; Θὰ μοὶ εἴπῃς· θὰ ζήσῃς ἕως τότε; Ὁ Θεὸς τὸ γνωρίζει· σὺ ὅμως θὰ δώσῃς λόγον. Ἐγὼ θὰ ἀντιταχθῶ διὰ τῆς ψήφου μου. Ἠξεύρετε δὲ πότε ὁ Κυβερνήτης εἶναι φθόνου ἄξιος; Ὅταν γαλήνῃ, ὅταν πρόκηται περὶ διανομῆς στεφάνων. Ὅταν βλέπῃ ὁλόγυρά του νέφη, τότε τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει, καὶ σᾶς τὸ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός· δὲν καθήμεθα ἐπὶ ῥόδων. Πρὸ πολλοῦ δὲ καιροῦ ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἐπὶ ῥόδων. Νὰ μὴ ἦμαι ἐπὶ ῥόδων, τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ νὰ μὴ μὲ στρώσῃς ἐπὶ ἀκανθῶν καὶ τριβόλων, διότι δύναμαι νὰ ἐξαπλωθῶ εἰς μίαν σανίδα. Ἰδοὺ διατὶ ἀντιτείνω. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ὅταν οἱ ἄλλοι ὁμιλοῦν, αὐτὸς λέγει «ἐγὼ ἔχω τὸν λογαριασμόν μου.» Καὶ προχθὲς, ὅτε ἐλάλει ὁ κύριος Κορωναῖος, τοῦ εἶπε· Σὺ λέγεις ὅ,τι θέλεις, ἐγὼ ἔχω ἄλλην γλῶσσαν. Καὶ ἠξεύρετε τί συμβαίνει εἰς τὴν γλῶσσάν του; ἔχει τὸ προτέρημα τῆς σαγήνης, πολλάκις δὲ κινδυνεύω καὶ ἐγὼ νὰ σαγηνευθῶ· ὅταν ὅμως τὸν πλησιάσῃς, εἶναι πῦρ καὶ μανία φοβερά. Ἀξιότιμε Πρωθυπουργέ, ἐν ὀλίγοις ἂς ὁμιλήσωμεν καὶ εὐαγγελικῷ τῷ τρόπῳ· ἂς ἀφήσωμεν τοὺς Ἑβραίους, καὶ ἂς μείνωμεν Χριστιανοί. Ἠξεύρεις τὴν παροιμίαν τῶν δέκα παρθένων· αἱ 5 ἦσαν φρόνιμοι, αἱ δὲ 5 μωραί· αἱ μωραὶ ἤναψαν ἀμέσως τὰς λαμπάδας καὶ ἐπερίμεναν νὰ πάρουν τὴν Ἠπειροθεσσαλίαν· αἱ ἄλλαι, αἱ φρόνιμοι, εἶπον, ἂς οἰκονομήσωμεν τὸ λάδι, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν εἰς τὰ βαλάντιά μας καὶ ὀλίγον χρῆμα. Τί μᾶς λέγει ὁ Πρωθυπουργός; Ὅσον λάδι ἔχομεν, νὰ τὸ καύσωμεν, χρήματα δὲν ἔχομεν· ὁ Θεὸς εἶναι μέγας. Ὁ Θεὸς εἶναι μέγας καὶ παντοδύναμος· τὰ πάντα δύναται, ὅταν ἔχῃ ὑπὸ τὸ κράτος του ἀνθρώπους φρονίμους· ποτὲ ὁ Θεὸς δὲν συνετάχθη μὲ μωρούς, διὸ καὶ λέγεται θεὸς τῶν δυνάμεων, τῶν στρατιωτικῶν, τῶν δυνάμεων τοῦ χρήματος. Ἀλλ’ ὁμιλῶ πρὸς ἀσθενεῖς, καὶ εἴμεθα ὅλοι ἀσθενεῖς, καὶ ἡ ἀσθένειά μας εἶναι αὕτη. Οἱ Γερμανοὶ ἐνίκησαν τοὺς Γάλλους· διατὶ οἱ Ἕλληνες νὰ μὴ νικήσουν τοὺς Τούρκους; Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν· οἱ Γάλλοι νικηθέντες ἐθαυματούργησαν διὰ τῶν τεχνῶν, τῶν ἐπιστημῶν, τοῦ ἐμπορίου, καὶ δὲν ἐτόλμησαν οἱ Γερμανοὶ νὰ παραβληθοῦν, ἐκρύβησαν. Ἡμεῖς δὲ εἰς μὲν τὴν Φιλαδέλφειαν ἐν Ἀμερικῇ δὲν ἐτολμήσαμεν νὰ ὑπάγωμεν· εἰς τοὺς Παρισίους ἐπήγαμεν, ἀλλ’ ἐσκεπάσαμεν τὸ πρόσωπόν μας μὲ μαῦρον. Πρέπει τέλος πάντων νὰ ἀράξωμεν εἰς ἕνα λιμένα. Δὲν δύναμαι νὰ ἀγριεύσω ἐναντίον τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ νὰ καταρασθῶ ἀπὸ ψυχῆς· πρόσεξε ὅμως, κύριε Πρωθυπουργέ, μὴ σὲ καταρασθῇ τὸ Ἔθνος καὶ ἀκούσῃς φωνὴν αὕτι, ἐνῷ ἠδύνασο νὰ ἐμποδίσῃς τὴν πρὸς τὰ χείρω φορὰν τῶν πραγμάτων, δὲν τὸ ἔπραξες.» Ἐὰν καταβῇς εἰς τὸν τάφον, τὸ μνημόσυνόν σου δὲν θὰ ἦναι τοιοῦτον, οἷον ἤθελεν εἶσθαι, ἂν ἔδιδες ἄλλην διεύθυνσιν εἰς τὰ πράγματα. Ἡμεῖς λέγομεν νὰ στρέψῃς τὸ πηδάλιον· ἄραξε καὶ μιὰ φορά, ὁλονὲν ’ς τὰ πανιὰ ’ς τὰ πανιὰ (ἱλαρότης). Μὲ ἔπνιξες, μὲ ἐσταύρωσες· δὲν θὰ ῥίξῃς τὴν ἄγκυράν σου εἰς λιμένα; Βλέπετε, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἦμαι ὑπουργικὸς, καὶ μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐμπνέει τὸ γαλήνιον πρόσωπόν του (ἱλαρότης). Ἐὰν ἦτο ὁ κ. Δεληγεώργης, θὰ ἀγρίευε περισσότερον, διότι εἶναι τοῦ χαρακτῆρός του· καὶ ὁ κ. Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰρηνικός, ἀγριεύει ἐνίοτε· ὁ κ. Τρικούπης ἔχει τὸν μέσον ὅρον, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς δὲν ἀγριεύει. Κύριοί μου, ὅτι θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§21ΛΑΠΠΑΣ. Εἶσαι νοικοκύρης. Ἀλλὰ δὲν ἐρωτᾷς καὶ ἡμᾶς;

§22ΖΩΧΙΟΣ. Ἄ! σὲ γνωρίζω· τὸ Βοιωτικὸν πεδίον τὸ καταλαμβάνετε. Ποῖος πηγαίνει νὰ πηδήσῃ εἰς τὸ Βοιωτικὸν πεδίον; Ἐὰν εἶχα 1000 ψήφους, καὶ τὰς 1000 θὰ τὰς ἔδιδα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅλην τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ ὑπὲρ τῆς πατρίδος του, μετεχειρίσθη κατὰ· εἶναι ἰδέα μου, ὅταν δὲ ἄνθρωπός τις παραστρατήσῃ, εἶναι δύσκολον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν εὐθεῖαν. Μᾶς λέγουν· ἂν ἀνακαλέσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τί θὰ γείνῃ; Θὰ ἦσθε ὅπως εἶσθε. Δὲν ἐῤῥίψαμεν τὴν ἐφεδρείαν; τί ἔγεινεν; ἀπὸ ἐδῶ τὴν ἐῤῥίψαμεν, ἀπὸ ἐκεῖ μᾶς τὴν ἐφέρατε.

§23ΛΑΠΠΑΣ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἤμεθα εἰς τὰ πανιά.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ἀξιότιμε συνάδελφε, τὰ πανιὰ λέγονται εἰς τὸ Βουλευτήριον. Ὁ οἶκός σου εἶναι ἐν καλῇ καταστάσει· τοῦτο σημαίνει ὅτι τὸ ἔχεις σωστὸν ὡς πρὸς τὸν οἶκόν σου, καὶ ἐκεῖ εἶσαι ἀραγμένος μὲ τέσσαρας ἀγκύρας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται περὶ τῶν πραγμάτων τῶν δημοσίων, τὰ ὁποῖα πάντη διαφόρως βλέπει τις, ὅταν κάθηται εἰς ταύτην τὴν θέσιν ἢ ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν καὶ τὴν δεξιὰν πτέρυγα). Σεῖς τὰ βλέπετε ἀπὸ αὐτῆς τῆς θέσεως· διότι θέλετε νὰ μὴ διαδεχθῇ αὐτὴν ὁ κ. Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει τὴν κληρονομίαν οὔτε ἐξ ἀπογραφῆς. Εἶπον ὅ,τι ἠδυνάμην νὰ εἴπω, διότι δὲν εἶμαι καὶ κύριος τοῦ πνεύμονός μου. Μετέπειτα, ἂν ἀκούσω ἄλλον τινὰ, ἴσως μὲ καταλάβῃ καὶ πάλιν τὸ δαιμόνιον.

§25Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι, εἶναι σήμερον σπουδαία· ἡ προσοχὴ καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κοινοῦ εἶναι ἐστραμμένη εἰς αὐτήν, οὐχὶ διότι πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, δηλαδὴ ἐὰν ἔχῃ ἢ μὴ ἐμπιστοσύνην ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν ἂν νόμος, εἰσαγόμενος καὶ ἁπτόμενος τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, δικαιολογῆται καὶ πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ζητοῦνται θυσίαι καὶ θυσίαι μεγάλαι ἀπὸ τὸν λαόν· ὅσον δὲ μέγα εἶναι τὸ βάρος, τόσον μεγάλαι πρέπει νὰ ἦναι καὶ οἱ λόγοι καὶ ἀποδεδειγμέναι αἱ αἰτίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ τοιούτου βάρους. Τίποτε δὲν ἤκουσα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Τί μᾶς εἶπεν; ὅ,τι καὶ πρὸ δύο μηνῶν· δηλαδὴ ὅτι περιστάσεις ἔκτακτοι δύνανται νὰ συμβῶσιν, ὅτι τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ λυθῇ εἰρηνικῶς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ προετοιμασθῶμεν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι πολιτική, στηριζομένη ἐπὶ ἀβεβαιότητος, πολιτικὴ μὴ ἔχουσα βάσεις δυναμένας νὰ φωτίσωσι καὶ τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κοινοβούλιον, πολιτική, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ ὁλοκλήρους μῆνας καὶ περὶ ἧς δὲν δύνανται νὰ φωτίσωσι τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, παρὰ τῆς ὁποίας ζητοῦνται ἀλλεπάλληλοι θυσίαι, δὲν εἶναι πολιτική, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ἄνευ αὐστηρᾶς ἐξελέγξεως. Πρὸ δύο μηνῶν σᾶς εἶπον, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι ἔχω ἐναντίαν πεποίθησιν τῆς ἰδικῆς σας· σᾶς εἶπον, ὅτι φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ εἰρηνικῶς, καὶ ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου θὰ ἐκτελεσθῇ ἄνευ βίας· σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ἐξαναγκάσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν, διότι οὔτε δυνάμεθα οὔτε μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀλλὰ θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, διότι εἶναι ἀπόφασις τῆς Εὐρώπης. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης σεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε, οἱ ὁποῖοι διατελεῖτε ἐνήμεροι εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἐξωτερικοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ἐὰν αἱ προγνώσεις μου εἰσὶν ἀκριβεῖς. Ἐν τούτοις μετὰ δύο μῆνας ἔρχεσθε καὶ τίποτε περὶ τούτου δὲν μᾶς λέγετε, μᾶς κρατεῖτε ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ, καὶ ἐν τούτοις ἐπαναλαμβάνετε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε καὶ κατεδίκασε. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς, χωρὶς νὰ διατελῶμεν ἐν γνώσει τῶν πολιτικῶν περιστάσεων, νὰ παραδεχθῶμεν ὅ,τι τότε δὲν παραδέχθημεν, ἀδυνατοῦντες νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν δευτέραν ἀπόφασίν μας. Δι’ αὐτό, κύριοι, ἡ συζήτησις εἶναι σπουδαία, δι’ αὐτὸ ἕκαστος ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του. Ἡ συζήτησις δὲν ἔχει τίποτε πολιτικόν· καὶ τότε εἴπομεν, ὅτι ἁπλῶς ἀποκρούομεν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἅπτεται τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, καὶ σήμερον δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς ἡμᾶς οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸ τὸν χαρακτῆρα πολιτικοῦ ζητήματος. Τοιοῦτος νόμος πρέπει νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἰδεῶν ἐκείνων, αἵτινες ἀποβλέπουσιν εἰς μόνον τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε αἱ περιστάσεις παρουσιάσθησαν κρίσιμοι καὶ τὸ ἔθνος ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ ἂν δύναται στρατιωτικῶς νὰ παρασκευασθῇ, δύο ἐπαρουσιάσθησαν ἰδέαι· ἡ μία, ἐὰν δυνάμεθα ν’ ἀναπληρώσωμεν μίαν προγενεστέραν ἔλλειψιν διὰ τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Κατὰ τὸ παρελθὸν οὐδεμία φροντὶς εἶχε γείνει, ὅπως σχηματισθῇ ἐφεδρεία δυναμένη νὰ χρησιμεύσῃ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην, καὶ πρὸς τοῦτο ἐσυστήσαμεν τὴν ἔκτακτον ἐφεδρείαν. Ποίας βάσεις εἶχεν ὁ νόμος ἐκεῖνος; ἀνεγνώριζεν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 20,000 ἀνδρῶν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἱκανὸν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ· οἱ 20,000 ἄνδρες νὰ θεωρῶνται, οὕτως εἰπεῖν, μία διαθέσιμος δύναμις, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύσῃ ἐν περιπτώσει ἀνάγκης πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ὑπάρχοντος στρατοῦ. Ἐξετελέσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, προσεκλήθησαν αἱ 10,000, προσῆλθον μετὰ ταῦτα καὶ ἕτεραι δέκα χιλιάδες πρὸς ἐκγύμνασιν, αἱ ὁποῖαι, ἀντὶ ἕξ μηνῶν, ἔμειναν ὑπὸ τὰ ὅπλα 15 μῆνας. Ὡς δευτέρα δύναμις ἐθεωρήθη βραδύτερον ἡ ἐθνοφυλακή, καὶ τὰ κατ’ αὐτὴν ἐκανόνισεν ὁ νόμος τῆς 22 Ἰουνίου 1877, ὁ ὁποῖος ὥρισεν, ὅτι ἡ μεταβατικὴ ἐθνοφυλακὴ πρέπει νὰ γυμνασθῇ κατὰ δήμους καὶ ἐπαρχίας, πρέπει νὰ σχηματισθῇ εἰς ἴδια τάγματα καὶ λόχους, καὶ ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, νὰ χρησιμεύσῃ· ὁ πρῶτος νόμος τῆς ἐφεδρείας ἐξετελέσθη, ἐξετελέσθη ὁ νόμος τῆς ἐθνοφυλακῆς; Ἐὰν ἐνομίζετε, ὅτι ὁ νόμος τῆς ἐθνοφυλακῆς ἦτο ἀναγκαῖος, καὶ ἐπιστεύετε σπουδαίως, ὅτι πρέπει νὰ προστρέξητε εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν, διατὶ δὲν ἐφηρμόσατε τὸν περὶ αὐτῆς νόμον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Διατί ἐγκαταλείψατε τὸν νόμον ἐκεῖνον, καὶ ἔρχεσθε μετὰ ἓν περίπου ἔτος νὰ εἰπῆτε «ἔλθετε νὰ σᾶς συγκεντρώσωμεν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νομῶν καὶ νὰ σᾶς συγχωνεύσωμεν εἰς τὸν στρατόν»; Εἰπέτε καθαρῶς, ὅτι ὑποβάλλετε νόμον εἰδικόν, καὶ μὴ προσφεύγετε εἰς τὸν νόμον τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλως διόλου ἄλλην βάσιν, τὸν ὁποῖον οὐδέποτε ἐξετελέσατε, ἐνῷ ἐδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ ἄνευ δαπάνης τοῦ Δημοσίου, διότι μόνον ὁ ὁπλισμὸς ἦτο εἰς βάρος αὐτοῦ, σήμερον ὅμως θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ ἐνδύσητε καὶ νὰ ὁπλίσητε τοὺς ἐθνοφύλακας, διὰ δὲ τὴν συντήρησίν των ἀπαιτεῖται μεγάλη δαπάνη. Δυνάμεθα λοιπὸν, κύριοι, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι σπουδαίως ζητοῦνται τοιαῦται θυσίαι, ὅτι σπουδαίως μᾶς ζητεῖτε νὰ σᾶς δώσωμεν νόμον, τὸν ὁποῖον ἔχετε πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους εἰς χεῖράς σας, χωρὶς νὰ τὸν ἐφαρμόσητε, ἐνῷ ἠδύνασθε νὰ ἐκτελέσητε αὐτὸν ἄνευ δαπάνης καὶ χωρὶς νὰ πιέζητε τὸν λαὸν, προπαρασκευάζοντες πράγματι τοὺς ἐθνοφύλακας εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν, ἵνα χρησιμεύσωσιν ἐν περιπτώσει ἀνάγκης; Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐθεώρει ἰσχύοντα καὶ τὸν νόμον τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἦτο μία νέα δύναμις, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ προπαρασκευασθῇ διὰ τὴν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης ἐνίσχυσιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου· σήμερον δὲ, ἀφοῦ ἐθεωρήθη ἡ πρόσκλησις τῶν νέων σειρῶν τῆς ἐφεδρείας μὴ ἀναγκαία, ἔρχεσθε νὰ ἀντικαταστήσητε τὸν νόμον αὐτὸν διὰ τοῦ νόμου τῆς ἐθνοφυλακῆς; Διὰ τῆς προηγουμένης ἀποφάσεώς της ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν πρόσκλησιν τῆς γʹ καὶ δʹ σειρᾶς, διότι νομίζει ὅτι οἱ ἔφεδροι, οἱ ὁποῖοι ἐξεγυμνάσθησαν, εἰσὶν ἀρκοῦντες ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ· πᾶσα ἄλλη θυσία πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἀντίκειται, κατὰ συνέπειαν, εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, οἱανδήποτε ὀνομασίαν καὶ ἂν δώσητε εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§26ΡΟΥΦΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἐφεδρείας καὶ πάσης ἐκτάκτου παρασκευῆς.

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, μᾶς εἶπε σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὄχι πλέον διὰ νὰ κάμῃ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι περὶ ἐθνοφυλακῆς ὁρίζουσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸν στρατὸν, διότι μᾶς εἶπεν, ὅτι παραδέχεσθε καὶ σεῖς, ὅτι εἰς τὸ 1879 εἶναι ἀνάγκη ἡ δύναμις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 18000, ἀλλὰ διὰ τῶν κληρούχων καὶ ἐθελοντῶν δὲν δύναμαι νὰ τὸν συμπληρώσω· ἑπομένως θὰ καταφύγω ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης εἰς τὴ ἐθνοφυλακήν. Πρῶτον, τὸ σύστημα αὐτὸ ἀντίκειται εἰς δύο νόμους, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· τὸν νόμον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τοῦ 1879, ὅστις λέγει, ὅτι ἡ τακτικὴ δύναμις τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ 1879 εἰς 18,769 ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, ἡ δὲ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς τακτικῆς δυνάμεως στρατολογία διὰ τὸ ἔτος 1879 ὁρίζεται εἰς 2,800 ἄνδρας· ἔχομεν λοιπὸν νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς, τὸ ὁποῖον παραδέχεται, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ 1879 θὰ ἦναι 18,769 ἄνδρες καὶ ὅτι πρὸς συμπλήρωσιν αὐτῆς τῆς δυνάμεως δὲν θέλει ἀπαιτηθῆ ἢ ἡ κλήρωσις 2,800 ἀνδρῶν· συμβιβάζεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ τὴν προτεινομένην νέαν ἀνάγκην, τοῦ νὰ προετοιμάσωμεν ἐθνοφυλακὴν, διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὴν εἰρημένην τακτικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ; Ἔχομεν τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1879· τί λέγει τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Ἡ ἐν εἰρήνῃ δύναμις τοῦ κατὰ τὸν ἀνωτέρω νόμον στρατοῦ θέλει ἀναβαίνει εἰς 19,000 περίπου ἄνδρας καὶ θέλει σύγκεισθαι ἐκ τῶν κληρούχων, τῶν ἐθελοντῶν καὶ τῶν τακτικῶν ἐφέδρων, ἐν καιρῷ δὲ πολέμου ἡ δύναμις θέλει ἀναβαίνει εἰς 35,000 ἄνδρας, καὶ θέλει σύγκεισθαι καὶ ἐκ τῶν ἐκγυμνασθέντων ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς Αʹ καὶ Βʹ σειρᾶς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅστις εἶναι ἐπίσης διὰ τὸ 1879 συντεταγμένος, λέγει ὅτι τακτικὴ δύναμις, ἥτις εἶναι 19,000, ἐν περιπτώσει πολέμου εἶναι 35,000, καὶ αὕτη θὰ συγκροτηθῇ ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα περὶ ἐθνοφυλακῆς προβλέπει; λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐθνοφυλακή; Ὄχι. Πῶς θέλομεν λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὸν προτεινόμενον νόμον ὡς νόμον, ὁ ὁποῖος ἔρχεται νὰ συμπληρώσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ; ὁ νόμος αὐτὸς παραδέχεται κληρούχους, ἐθελοντὰς, τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους ἐφέδρους, καὶ τὸ ἐννοῶ. Οἱ ἔκτακτοι ἔφεδροι δι’ αὐτὸ ἐξεγυμνάσθησαν, οἱ τακτικοὶ ἔφεδροι εἰς τοῦτο εἰσι προωρισμένοι, καὶ ὅταν ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ συμπληρώσωμεν τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, θὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτὴν, ὡς τὴν ὠνόμασαν, τὴν ἐπὶ τούτῳ προωρισμένην; Ἔχετε λοιπὸν τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους, ἔχετε τοὺς ἐκτάκτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον 14,000 γεγυμνασμένοι καὶ 6,000, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐγυμνάσθησαν εἰσέτι, καὶ τοὺς ὁποίους δύνασθε νὰ καλέσητε ἐν πάσῃ περιπτώσει, διότι μόνον διὰ τὴν γʹ καὶ δʹ σειράν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ προσέλθωσιν· ἔχομεν λοιπὸν 20,000 καὶ 4, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν τακτικὴν ἐφεδρείαν, εἶναι 24,000 νομοθετημένη δύναμις, ἑτοίμη ἐν πάσῃ περιπτώσει. Διατί λοιπὸν ζητεῖτε νὰ ἐφαρμόσητε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καλέσητε μίαν τάξιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι προσκεκλημένη εἰς τοιαύτην ὑπηρεσίαν, νὰ θέσητε ἓν νέον μέγιστον βάρος εἰς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος χθὲς σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ σηκώσῃ, νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὸν τόπον μίαν δαπάνην τόσῳ μεγάλην, καλοῦντες 30,000 ἄνδρας πρὸς ἐκγύμνασιν, ἐνῷ ὁ σκοπὸς δὲν ἐκτελεῖται ὅπως θὰ ἐξετελεῖτο, ἐὰν ἐφηρμόζετε καθ’ ὁλοκληρίαν τοὺς κειμένους νόμους; Ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας, παρετήρησα, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς συνηντήθη εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀρκετὰ ὁ τόπος συνεισέφερε, εἰς ἱκανὰς ὑποχρεώσεις ὁ τόπος ὑπεβλήθη, ὅτι αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι προητοιμάσθησαν, εἰσιν ἀνάλογοι μὲ τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐζήτησε, καὶ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἀναψυχὴ εἰς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος δύω ὁλόκληρα ἔτη ἐξακολουθεῖ νὰ διατελῇ ὑπὸ τὰ βάρη ταῦτα· σήμερον εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ αὐτὸ πνεῦμα θὰ ὁδηγήσῃ τὴν Βουλὴν, διότι τίποτε νεώτερον δὲν ἐπαρουσιάσθη, ἀπ’ ἐναντίας, ἐὰν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἐκ τῶν ἐνόντων, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι πολὺ εὐνοϊκώτεραι αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ ἀπὸ ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας ἐσυζητοῦμεν κατὰ τὸ παρελθόν. Ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἔχῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν στρατοῦ κατὰ τὸ 1879 ἐν καιρῷ πολέμου· σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι αἱ πηγαὶ εἰσιν ἀρκοῦσαι πρὸς καταρτισμὸν τοιούτου στρατοῦ· ἑπομένως, κύριοι, μὴ θελήσωμεν νὰ θέσωμεν εἰς ἀναστάτωσιν τὸν τόπον, διότι κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν τρεῖς ἡλικίαι, τριάκοντα χιλιάδες ἄνδρες, θέλουσι τεθῆ εἰς γενικὴν ἀναστάτωσιν· ὁ τόπος δὲ θὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας οὐ σμικρὰς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης. Ἐννοῶ κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἔχει τὰς ἰδέας της. Ἀλλ’ ἐγὼ πρὸς τὰς ἰδέας αὐτῆς ἀνταποκρίνομαι, τὰς ἰδέας αὐτῆς ἐξηγῶ, ὑποδεικνύων τοὺς τρόπους, καθ’ οὓς δύνανται αἱ ἴδιαι ἰδέαι της νὰ ὑπηρετηθῶσι, καὶ συζητῶν τὰ πράγματα, νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ θεωρηθῶ, ὅτι ἀναχωρῶ ἀπὸ πνεῦμα ἢ σκοπὸν μὴ συνδεόμενον στενῶς μὲ τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ ὅπως ἡμεῖς σήμερον ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς σκέψεις μας ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰς σταθμίσῃ ἐπίσης μὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, καὶ νὰ παραδεχθῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν, ὅτι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὀρθὰ καὶ δίκαια. Τοιαῦτα ζητήματα, ὡς προεῖπον, ἀποβλέπουσιν τὸ ἐσωτερικὸν συμφέρον ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, συνδέονται στενῶς μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον ἐνδιαφέρουσιν ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς. Ἰδιαίτερον συμφέρον δὲν ἔχει ἡ μία πτέρυξ ἀπὸ τὴν ἄλλην.

§28ΡΟΥΦΟΣ. Ἔχει, διότι ὁ καθεὶς θέλει τὴν Κυβέρνησιν.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι· διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις εἴπῃ, ὅτι τὸ θεωρεῖ ζήτημα πολιτικὸν, ἐγὼ πρῶτος θὰ τὴν καταδικάσω. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι πάντες τὸ αὐτὸ συμφέρον ἔχομεν· ἐὰν διαφωνοῦμεν εἰς τὰς ἰδέας, τὴν αὐτὴν ἀποστολὴν ἔχομεν· τὰς σκέψεις μας ἂς τὰς ἐκτιμήσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε ἐψηφίσθησαν, τὰ βάρη, ὑπὸ τὰ ὁποῖα ὁ τόπος ὑπεβλήθη, τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα σήμερον, καὶ τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συμπληρώσωμεν, θέλει παύσει ἐπιμένουσα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νόμου, ὅστις θέλει ἀποβῆ καὶ ἐπαχθὴς καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὸν τόπον.

§30ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἴσως ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλήσῃ τις ὕστερον ἀφ’ ὅ,τι οἱ προλαλήσαντες εἶπον περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, ἐὰν δὲν ἔμενε μέρος τι ἄξιον ν’ ἀναπτυχθῇ περισσότερον· εἶναι δὲ τοῦτο τὸ πρακτικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ κατὰ πρῶτον λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπικαλῆται νομοσχέδιον περὶ ἀσκήσεως ἐθνοφυλακῆς, ἀλλὰ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως ἢ ἐνδυναμώσεως τοῦ στρατοῦ ὑπὸ τῆς ἐθνοφυλακῆς, διότι ὁ σκοπὸς εἶναι ἡ ἐνδυνάμωσις καὶ τὸ μέσον εἶναι ἡ ἐξάσκησις· ἀλλ’ ἀφίνω ταῦτα. Τί ζητοῦμεν, κύριοι, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου καὶ τί κατεψηφίσατε ὑμεῖς πρὸ ὀλίγου; Βεβαίως, ὅταν κατεψηφίσατε τῆς ἐφεδρείας, ἠθέλετε νὰ παύσωμεν αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν παρασκευῶν, θεωρήσαντες τὰς μέχρι τοῦδε ὑπαρχούσας ἀρκούσας· ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶ διὰ μίαν στιγμὴν τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂς εἴπω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, ἂν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ· τὸ ἄρθρον 2 λέγει «ἡ ἄσκησις τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον εἰς τοιαύτην ὑποχρεουμένων ἐνεργεῖται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἢ νομοῖς εἰς οὓς ἀνήκουσιν». Τί θὰ εἰπῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο; ὅτι πρέπει νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς μέρος τι τῶν ἐπαρχιῶν ἢ τῶν νομαρχιῶν οἱ ἐθνοφύλακες, διὰ νὰ ἐξασκηθῶσι· λοιπὸν θ’ ἀπομακρυνθοῦν τῶν οἰκογενειῶν των, καὶ ἑπομένως θὰ τοὺς ἐνδύσητε, θὰ τοὺς ὁπλίσητε, θὰ τοὺς ἀποσκευάσητε καὶ θὰ τοὺς στρατωνίσητε· ἀλλὰ περὶ τούτων ὁ νόμος οὐδὲν λέγει. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ θὰ τοὺς ἐξασκήσητε· καὶ ὑποθέσατε μίαν στιγμὴν, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας θέλομεν νὰ πραγματοποιήσωμεν αὐτὸ· θὰ συνάξητε ἑπομένως 2–3 χιλιάδας ἐθνοφύλακας. Ποῦ δὲ θὰ τοὺς τοποθετήσετε; πῶς θὰ τοὺς οἰκονομήσετε; ἀλλὰ καὶ πῶς θὰ τοὺς γυμνάσητε, ἀφοῦ δὲν εἶναι κατατεταγμένοι, διότι ἡ κατάταξις ἕπεται τῆς ἀσκήσεως· θὰ τοὺς πάρετε ἀπὸ 50, 100, 200 νὰ τοὺς ἐξασκήσητε; Αἴ, κύριοι, ἀλλ’ αὐτὰ πράγματα γίνονται; Πείθεται ἡ συνείδησίς σας, ὅτι οὕτω πως ἐξασκεῖται εἷς στρατὸς νεοσυλλέκτων; Δὲν ὡμολογήσατε, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἐνδυνάμωσις τοῦ στρατοῦ, διότι ἀπέτυχεν ἡ ἐφεδρεία, καὶ μετεβάλετε σχέδιον φέροντες τὴν ἐθνοφυλακήν; Δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ, ὅτι ἡ ἐφεδρεία εἶχέ τι κανονικώτερον καὶ διέταττε ἀσφαλέστερον τὰ περὶ τούτου· καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, ἔχετε δίκαιον νὰ μεταβάλετε τὸν τρόπον, διότι οἱ ἔφεδροι δὲν προσῆλθον· ἀλλὰ διατὶ δὲν προσῆλθον; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν ἀξιέπαινον παῤῥησίαν νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ· ὅτι τουτέστιν ἔγειναν ἀδικήματα, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἐφήρμοσαν τὸν νόμον αὐστηρῶς. Καὶ ποῖος μὲ βεβαιόνει, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ χειρότερα δὲν θὰ συμβῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον; σᾶς ἐρωτῶ, ἤλλαξαν τάχα τὰ πράγματα καὶ οἱ ἄνθρωποι; Γινώσκει καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οἱ ἐθνοφύλακες δὲν θὰ προσέλθουν, καὶ ὅτι καὶ ἐκεῖνος δὲν σκοπεύει νὰ τοὺς βιάσῃ, διότι, ἂν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν, καὶ τοὺς ἐφέδρους ἠδύνατο νὰ βιάσῃ· ἀλλὰ καὶ ἂν προσέλθωσι, κύριοι, καί τινες, καθὼς προσῆλθον καὶ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, βεβαίως θὰ συμβοῦν ὅ,τι συνέβησαν καὶ εἰς ἐκείνην, καὶ ἔτι περισσότερα· διότι ὁ νῦν νόμος ἔχει τι τὸ ἀκανόνιστον, διότι δὲν ἐλήφθη οὐδεμία πρόνοια, ἑπομένως θ’ ἀσθενήσωσι, θὰ ἀποθάνωσι, θὰ λιποτακτήσωσι. Καὶ τί θὰ μᾶς ἀπομείνῃ, κύριοι, ὕστερον ἀπ’ ὅλα αὐτά; τίποτε ἄλλο παρὰ τὰ φύλλα τοῦ χάρτου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγράψαμεν τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὴν πρόσκλησιν τῶν ἐθνοφυλάκων δὲν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα τῶν δαπανῶν; καὶ θὰ ἀρνηθῆτε νὰ δώσητε αὐτάς, ὅταν σᾶς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι σεῖς μοῦ ἐδώκατε τὸν νόμον; Δὲν προσῆλθον, λέγουν, οἱ ἔφεδροι· καὶ διατὶ δὲν προσῆλθον; οὔτε ἡ Βουλὴ οὔτε τὸ Ἔθνος ἐδίστασε νὰ χορηγήσῃ ὅσα ἐζήτησε τότε ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅλοι τὸν ἐνθουσιασμόν, μεθ’ οὗ προσήρχοντο οἱ ἔφεδροι· ἀλλ’ ὅταν εἶδον τὸν τρόπον, δι’ οὗ ἀντημείβετο ἡ προθυμία των αὕτη, ὅταν εἶδον, ὅτι οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη οὔτε διὰ τὴν διατροφὴν καὶ συντήρησιν των, οὔτε διὰ τὸν στρατωνισμόν των· ὅταν, κύριοι, εἶδον, ὅτι αἱ ἐλπίδες των ἐματαιώθησαν, ὅτι οὐδὲν ἐξ ὅσων ἐλέγοντο ἐγένετο, τότε βεβαίως ἀπεγοητεύθησαν καὶ δὲν ἤρχοντο πλέον. Τάχα εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι αὐτὰ δὲν θὰ συμβῶσι καὶ σήμερον; Πολλάκις, κύριοι, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν προπαρασκευῶν, ἡ ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε νὰ ἐμποδίσῃ πολλά. Αὐτὴ ἐπολέμησε τὸν πρῶτον ὀργανισμόν, λέγουσα, ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὀργανισμόν, ὅστις ἐλήφθη κατὰ γράμμα ἀπὸ ὀργανισμὸν εὐρωπαϊκοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τὸν ἐδέχθη· δὲν παρῆλθον 3 ἢ 4 μῆνες, καὶ ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς ἦλθε νὰ σᾶς ὑποβάλῃ τὸ ἐναντίον νομοσχέδιον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ἡ ἀντιπολίτευσις. Αὐτά, κύριοι, εἶναι πράγματα καὶ οὐχὶ λόγοι. Καὶ ὑπομονή, ἐὰν ἦτο μόνον αὐτὴ ἡ πρᾶξις ἄνευ συνεπειῶν· ἀλλὰ διὰ νὰ ἔλθωμεν καὶ ἐφαρμόσωμεν τὸν πρῶτον ὀργανισμόν, ἐδαπανήσαμεν ἀρκετά, καὶ διὰ νὰ ἐπανορθώσωμεν αὐτὰ καὶ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ πρῶτα, ἐδαπανήσαμεν καὶ ἄλλα. Κατόπιν ἦλθεν ὁ νόμος τῆς Ἐθνοφυλακῆς, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἀκόμη· καὶ κατ’ αὐτοῦ ὡμίλησαν μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐγὼ διὰ μακρῶν ἀπέδειξα, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, καθὼς καὶ δὲν εἶχε, καὶ δὲν ἐφηρμόσθη ποτέ· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη αὐτόν. Καὶ πολλὰ ἄλλα ἐψηφίσθησαν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα οἱ Βουλευταὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν δὲν ἐνέκριναν. Λοιπὸν καὶ τώρα, κύριοι, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ σήμερον συζητούμενον νομοσχέδιον εἶναι πλάνη καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐγκαταλείψητε, διότι πρέπει νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης ἔχει τὸν λόγον.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλω λάβει τὸν λόγον κατόπιν ἄλλου, ὄντος ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος, καὶ ὡς ἐκ τούτου θέλω θέσει εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§34Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον καθόλου ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν ἔβλεπον, ὅτι ἡ διαγωγὴ τῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι ὁλοσχερῶς σιωπηρά. Ἐρειδόμενον τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας, ἐπιθυμεῖ τὸ νομοσχέδιον, τὸ τόσον σημαντικόν, νὰ παρέλθῃ ἄνευ συζητήσεως, καὶ λέγω ἄνευ συζητήσεως, διότι οἱ κύριοι Ὑπουργοί, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τὴν σύντομον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδόλως ἠθέλησαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτήν. Τὸ νομοσχέδιον ἑπομένως ἢ τὸ ἐθεώρησαν ἀνάξιον πάσης ὑποστηρίξεως, ἢ, ἐρειδόμενοι ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῶν, ἐνόμισαν, ὅτι πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή, διότι τὸ ζήτημα τὸ λύει ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ εἰς ἕνα τόπον ἦναι σπουδαῖόν τι, αἱ συζητήσεις πρέπει νὰ ἦναι σπουδαῖαι, καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἦναι ἐπίσης σπουδαῖα. Τὸ νομοσχέδιον τὸ παρουσιασθὲν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐὰν τὸ ψηφίσῃ ἡ πλειονοψηφία, δὲν εἶναι σπουδαῖον, ἡ δὲ Βουλὴ ἀποδεικνύεται, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὡς Σῶμα ἐπίσης μὴ σπουδαῖον. Ἐπαναφέρομεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπεῤῥίφθη εἰς προηγουμένην συζήτησιν. Δὲν θέλω νὰ παλιλλογήσω· διότι περὶ τούτου ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου καὶ συμπολίτης μου κ. Ζαΐμης ἐν ἐκτάσει σᾶς ὡμίλησε, καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ πράγματα· ἔλαβον, τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὸν λόγον, δι’ αὐτὴν τὴν ἀδιαφορίαν καὶ αὐτήν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν περιφρόνησιν ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν. Ποῦ στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον τὸ παρουσιασθὲν πρὸς ἐπιψήφισιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; στηρίζεται εἰς βάσιν σφαλερὰν, εἰς βάσιν ψευδῆ· στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Λίαν εἰλικρινῶς καὶ λίαν εὐστόχως ὁ ἔντιμος κ. Ζαΐμης σᾶς ἀνέπτυξε πῶς συντάσσονται οἱ κατάλογοι οἱ βουλευτικοί· καὶ ὅλοι, κύριοι, τὸ γνωρίζομεν, καὶ οὐδόλως πρέπει νὰ ἔχητε δισταγμὸν, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν ἡλικίαν τὴν ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, τότε θὰ φέρητε ἢ παῖδας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι 18 ἢ 19 ἐτῶν, ἢ ἄνδρας 30 ἢ 35 ἐτῶν, καὶ οὐδεὶς θὰ δύναται νὰ τοὺς ἐξαιρέσῃ.

§35ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τοῦτο· θὰ ἔλθουν οἱ ἔχοντες νόμιμον ἡλικίαν.

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Κάρτσονα, παραδέχομαι, ὅτι εἰς τὰς Καλάμας οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι εἶναι εἰλικρινεῖς, καὶ σημειοῦν τὴν ἀληθῆ ἡλικίαν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ὅτι αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει πανταχοῦ.

§37ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Παντοῦ εἶναι.

§38Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λάβετε τὸν λόγον καὶ ἔλθετε νὰ μὲ ἀντικρούσητε. Λοιπὸν, ἔχετε τοὐλάχιστον αὐτὰς τὰς ἡλικίας τὰς ὁποίας ζητεῖτε νὰ καλέσητε ὅπως ὑπηρετήσουν; Ὄχι, διότι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται, τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀληθὴς, εἶναι ψευδής. Ἔκαμε λόγον ὁ κ. Ζαΐμης καὶ περὶ ἑτέρου τινὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαττοῦται ἡ θητεία τῶν κληρούχων, οἵτινες καθυστεροῦν μέχρι τοῦ 1876, ὅπως δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καταστήσωμεν πλέον ἐφικτὴν τὴν προσέλευσιν αὐτῶν εἰς τὸν στρατόν. Εἰς αὐτὰ, κύριοι, τὰ μέσα καταφεύγουν πάντοτε ὅλα τὰ ἔθνη καὶ ὅλαι αἱ κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπέδειξαν εἰς τὸν τόπον ἀληθῆ καὶ εἰλικρινῆ διοίκησιν. Ἡ καθυστέρησις τῶν κληρούχων προέρχεται ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως τῶν κυβερνήσεων ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἕνεκα τούτου σήμερον ὁμοιάζομεν ἡμεῖς τὸν οἰκοδεσπότην ἐκεῖνον, ὅστις κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θέρους δὲν ἐπρονόησε νὰ προμηθεύσῃ τὰ μέσα διὰ νὰ θερμάνῃ τὸν οἶκόν του, κατόπιν δὲ, ὅταν ἐπέρχεται ὁ χειμὼν δριμύς, ἀρχίζει νὰ καίῃ τὰ καθίσματα, τὰς τραπέζας, τὰ γραφεῖά του καὶ λοιπά. Οὕτω καὶ ἡμεῖς σήμερον, μὴ προνοήσαντες, διὰ τῆς κακῆς διοικήσεως ἀπαλλάσσομεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπήκουσαν εἰς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος καὶ παρεβίασαν αὐτοὺς, καὶ τοὺς καλοῦμεν νὰ ὑπηρετήσουν ἓν ἔτος, καὶ τοὺς ἄνδρας, οἵτινες ὑπήκουσαν καὶ ὑπακούουσιν εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ἐπιβάλλομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετήσουν τρία ἔτη!! Καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἠξεύρετε τί θὰ κάμωμεν; εἰς τὸ μέλλον θὰ δώσωμεν ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν φυγοδικίαν καὶ φυγοστρατείαν, διότι σεῖς μὲν οἱ ὑπακούσαντες εἰς τοὺς νόμους τῆς Πολιτείας καὶ προσελθόντες ὀφείλετε νὰ ὑπηρετήσητε τρία ἔτη, ἐγὼ δὲ, διότι ἤμην ἀπειθὴς εἰς αὐτοὺς, διότι ἐφυγοστράτησα καὶ ἐφυγοδίκησα, καλοῦμαι νὰ προσενέγκω ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσίαν. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα μοιραίως φερόμεθα ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Πολλάκις, κύριοι, ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου Βουλευταὶ ἔκαμον παρατηρήσεις εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ἀφορώσας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ ἀναγομένας κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἠθέλησαν νὰ κανονίσωσι τὴν ἐκτέλεσιν. Καὶ δικαίωμα μὲν δὲν εἶχον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ἀπέκτησαν διὰ τῶν ἐπερωτήσεων, ἕνεκεν τῆς καταδολιεύσεως τῶν νόμων περὶ τὴν ἐκτέλεσιν. Γνωρίζω ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐθνοφυλακῆς, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζεται, ὁρίζει τὰς ἐπαρχίας, τοὺς δήμους ἢ τοὺς νομοὺς πρὸς ἐκγύμνασιν τῶν ἀνδρῶν, καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τούτου ἀνατίθεται βεβαίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸν Ὑπουργὸν, εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν τέλος ἐξουσίαν· ἀλλ’ ἂν καὶ ὁ νόμος αὐτὸς ἐφαρμοσθῇ, ὅπως καὶ ὁ νόμος περὶ στρατολογίας καὶ ἐφεδρείας, ἔστε βέβαιοι, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον (καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο δὲν εὑρέθην σύμφωνος μὲ τὸν κύριον Τρικούπην· διότι ὁ κ. Τρικούπης ἔχει ἐναντίαν ἰδέαν, ἐγὼ δὲ ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου) νὰ εἴπωμεν ῥητῶς, ἐὰν θὰ γυμνασθῶσι, νὰ ὁρίσωμεν ἢ τὰς ἐπαρχίας ἢ τοὺς νομούς. Διότι κατόπιν ἠξεύρετε τί θὰ γείνῃ; οἱ ἰσχυροὶ θὰ κρατήσουν τοὺς ἰδικούς των εἰς τὰς ἐπαρχίας, θὰ ἀποστείλουν δὲ τοὺς ἄλλους εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ. Ἀπόδειξις, κύριοι, εἶναι ἡ πικρὰ πεῖρα τοῦ παρελθόντος εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται ῥητῶς εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν Ἑλλάδι. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς: ψηφίσατε τὸν νόμον, καὶ σεῖς ἔχετε τὴν ἐξουσίαν μεθαύριον, ὅταν σᾶς ζητηθοῦν αἱ δαπάναι διὰ νὰ κινηθῇ αὐτὸς ὁ στρατὸς, νὰ μὴ τὰς ψηφίσητε, καὶ αὐτὸς δὲν κινεῖται. Αὐτὸ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ δὲν ἔχω κανένα δισταγμὸν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως μᾶς λέγει σήμερον, ψηφίσατε αὐτὸν τὸν νόμον, μεθαύριον θὰ μᾶς εἴπῃ, ἀφοῦ ἐψηφίσατε αὐτὸν τὸν νόμον, ἐννοεῖτε, ὅτι ὀφείλετε νὰ μοὶ δώσητε καὶ τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, τουτέστι χρήματα, καὶ πρὸς τοῦτο σκεφθῆτε. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἔργον καὶ σπουδαίας Κυβερνήσεως καὶ σπουδαίου νομοθετικοῦ σώματος δὲν εἶναι διὰ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ὀνόματος μόνον νὰ ψηφίζῃ ὅ,τι χθὲς ἀπέῤῥιψεν. Ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἴδιον, ἐὰν μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μονοψήφου καὶ ἀποῤῥιφθῇ, νὰ παρουσιασθῇ τις κατόπιν καὶ νὰ εἴπῃ διὰ νέου νομοσχεδίου, ὄχι δι’ ἑνὸς σφαιριδίου, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς κυάμου νὰ κάμωμεν τὴν ψηφοφορίαν. Σήμερον τὰς αὐτὰς ἡλικίας καλοῦμεν εἰς τὰ ὅπλα, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν τοὺς λέγομεν ἐφέδρους, ἀλλὰ ἐθνοφύλακας. Ἀλλὰ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικήν· πιστεύετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐκγύμνασις ἐπὶ τρεῖς μῆνας τῶν ἐθνοφυλάκων εἰς τὰς ἐπαρχίας θέλει καταστήσει αὐτοὺς ἱκανοὺς, ὅπως συγχωνευθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ πολεμήσωσιν εἴτε συμβαδίσωσιν εἰς τὸ πλευρὸν αὐτοῦ ὡς στρατιῶται; αὐτὸ εἶναι ὅλως διόλου πρᾶγμα ἀδύνατον. Ἐὰν λοιπὸν σπουδαίως σκεπτώμεθα, σπουδαίως θέλωμεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν νόμον αὐξάνοντα τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις, παρουσιάσατε ἓν ἄλλο οἱονδήποτε σύστημα, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ τὰ αὐτὰ στοιχεῖα, τὰ αὐτὰ συστατικὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλή, διότι καὶ ὑμεῖς, κύριοι, ἔχετε καθῆκον νὰ σώσητε τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ εἶνε θεσμὸς ἀνίσχυρος, ὅταν τὴν ὑπόληψιν τῶν Βουλευτῶν πόσῳ τολμηρῶς ἐκθέτῃ ἡ κυβέρνησις.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, δὲν λαμβάνομεν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν σήμερον, διότι ἔχομεν τρεῖς συζητήσεις νὰ κάμωμεν, καὶ εἰς τὰς τρεῖς συζητήσεις θὰ συζητηθῇ πολὺ εὐρέως τὸ νομοσχέδιον αὐτό· ὥστε ἔχομεν καιρόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περαιωμένην τὴν συζήτησιν καὶ θέτω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§42ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ά ἄρθρον.)

§43ΖΩΧΙΟΣ. Ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὸ ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, καὶ πιστεύω νὰ μὴ σᾶς σκανδαλίσῃ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον ἀπὸ τὸ ἰδικόν μας (καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι πολλοὶ μοῦ λέγουν, εἶναι πρώτη συζήτησις, καὶ δὲν πρέπει νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου). Τὸ ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον λοιπὸν ἐκεῖνο πρὸ ἐνιαυτῶν συζητεῖ, ἂν πρέπῃ νὰ δεχθῇ τὸ μετρικὸν σύστημα τὸ γαλλικόν, καὶ μέχρι τῆς ὥρας ἔκαμε δύο συζητήσεις πρὸ ἐτῶν. Καὶ τώρα μοὶ λέγουν, τί σᾶς πειράζει; τὴν ἄλλην ἡμέραν. Κύριε Πρωθυπουργέ, ἔφαγα ξύλο ἐγὼ, καὶ μὲ πονεῖ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ εἶναι εἰς τὸ 2 ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2

§45ΖΩΧΙΟΣ. Φαντασθῆτε, ὅτι εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔρχεται τὸ δαιμόνιον νὰ πάρῃ τοὺς κατοίκους τῆς Νάξου καὶ νὰ τοὺς μεταφέρῃ εἰς τὴν Σῦρον, νὰ τοὺς γυμνάσῃ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι εὔκολον αὐτό; Ἢ νὰ εἴπῃ, κύριε Ζωχιέ, οἱ ἐθνοφύλακες ἀπὸ τὴν Κέρκυραν θὰ πᾶν εἰς τὴν Λευκάδα.

§46ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, λέγει τὸ νομοσχέδιον· ὥστε οἱ Λευκάδιοι θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Κέρκυραν.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Ἡσύχασε. Λέγει εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, καὶ τὸ λέγει ὁ κ. Ῥωμαῖος, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκει εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ. Νὰ σοῦ τοὺς πάρουν ἀπὸ τὸ χωριὸ, τὸ θέλεις;

§48ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅ,τι λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν τοὺς μεταφέρουν, θὰ ἀγριεύσῃς, ἢ δὲν θὰ ἀγριεύσῃς; Καὶ πότε πρόκειται νὰ γείνῃ τοῦτο; Ἐπερχομένων βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ κυβερνήτης καὶ ὅτι ἤθελα μεταχειρισθῆ τὰ μέσα αὐτὰ, πρὸς ὠφέλειάν μου. Θέλετε νὰ ἐκπαιδεύσητε τὴν Ἐθνοφυλακὴν, καὶ λέγετε. Ἐδῶ μὲν θέλομεν ἓν ἔτος, ἀλλοῦ ἕξ μῆνας, ἀλλοῦ τρεῖς μῆνας. Μὲ αὐτὰ τίποτε δὲν θὰ κάμωμεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ κατορθώσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου, καὶ διὰ τοῦτο ἐντὸς δύο ἡμερῶν ἔφερεν ἐδῶ τὸ νομοσχέδιον ἀχώνευτον, καὶ μετὰ ταῦτα ἔρχονται ὅλοι καὶ προσθέτουν καὶ αἱ προσθῆκαι στρέφονται κατὰ τῆς κεφαλῆς του. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἀκατάληπτον, πῶς εἷς ἄνθρωπος ἀγροῖκος, ἀμαθὴς, ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν δύναται νὰ γυμνασθῇ καὶ νὰ συμπαραταχθῇ μὲ στρατόν. Διατί; πρὸς τίνα σκοπόν; Διότι εἴμεθα ἐπὶ κρατῆρος. Ἐὰν ἐρωτήσητε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, θὰ σᾶς εἴπῃ, ὄχι. Καθήμεθα ἐπὶ ῥόδων; ἐὰν ἐρωτήσητε πάλιν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, θὰ σᾶς εἴπῃ, ὄχι. Καὶ πότε θὰ τὸ λέγῃ αὐτό; Τὸ φιλελεύθερον κόμμα τῶν Γερμανῶν (καὶ αὐτὸ εἶναι πολυάριθμον καὶ ἰσχυρὸν) τί ζητεῖ; Ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ. Εἶναι ἀνυπόφορος ἡ στρατολογία. Καὶ ὅταν οἱ Γερμανοὶ λέγουν, εἶναι ἀνυπόφορος, ἡμεῖς ζητοῦμεν στρατολογίαν, καλοῦμεν ἐφέδρους, καὶ ἐπὶ τέλους καὶ αὐτὴν τὴν ἐθνοφυλακήν. Καὶ εἰξεύρετε, εἰς τί θὰ χρησιμεύσουν ὅλα αὐτά; Θὰ χρησιμεύσουν ὡς μέσα καταπιέσεων, ἐννοεῖται, ἂν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ τὸ φέρῃ, καὶ ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν, διότι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ καθέκαστα θὰ ὑποβληθῶσι τροπολογίαι.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε τροπολογίαν; Ἡμεῖς τὴν δεχόμεθα.

§51ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὴν δύναμιν τὴν μεγάλην, ὥστε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει καὶ εἰσάγει, νὰ καταντᾷ νὰ μὴ ἦναι πλέον νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅμως νὰ τὸ θεωρῇ ὡς ἰδικόν του. Λοιπὸν εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτὴ καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὴν πολεμήσωμεν. Ἀλλὰ, σᾶς εἶπον, Ἐὰν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ τὸ φέρῃ νὰ γείνῃ δεκτὸν καὶ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν, τότε θὰ φέρωμεν τροπολογίας.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τὰς φέρητε ἐγκαίρως.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐλάλησα, διὰ νὰ μὴ εἴπητε, ὅτι ἐξ ἐφόδου ἔρχεσαι καὶ μᾶς τὰ ὑποβάλλεις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2 ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται δὲ τὸ 3.)

§54Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐδὼ λέγει «ὁ ἀριθμός». Ποῖος εἶναι; καὶ ἀπὸ ποῖον προσδιορίζεται; Ἐὰν πρόκηται νὰ ὑπάγωσιν ὅλοι, τότε κλήρωσις δὲν ὑπάρχει· ἐὰν δὲ θὰ γείνῃ κλήρωσις, ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμός; Εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–6.) Ἄρθρον 7.

§55ΦΙΛΗΜΩΝ. Οὐδεὶς ἐν τῷ ἄρθρῳ γίνεται λόγος περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν σωματικῶς ἀνικάνων. Πρέπει, νομίζω, νὰ προστεθῇ τοιαύτη διάταξις.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παρατήρησις αὕτη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 7 καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον, δι’ ὁμοίας ψηφοφορίας).

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ά σχέδιον νόμου μετὰ προϋπολογισμοῦ καὶ σχεδιογράμματος, πρὸς οἰκοδομὴν πυριτιδαποθήκης ἐν Πειραιεῖ· βʹ σχέδιον νόμου περὶ τῆς θηραϊκῆς γῆς· καὶ γʹ ἕτερον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσιν. Ψηφίζονται εἰς βʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· αʹ) Περὶ ναυτικῆς πολεμικῆς σχολῆς· βʹ) Περὶ τῶν ἐν Πάτραις οἰκοπέδων· γʹ) Περὶ ὁδοποιΐας ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας ἐν Τήνῳ· δʹ) Περὶ διανομῆς τῆς περιουσίας τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος· εʹ) Περὶ ἐγκρίσεως τηλεγραφικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς τηλεγραφικῆς ἑταιρίας τῶν καλωδίων.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου συνομολογηθείσης συμβάσεως.

§60ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§61ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ μείνῃ δι’ αὔριον. (Ψηφίζονται εἰς δευτέραν συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ νομοσχέδια. ά. Περὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὴν προξενηθεῖσαν φθορὰν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Εὐστ. Σίμου. βʹ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1760 τοῦ ἀστικοῦ Ἰονικοῦ Νόμου.)

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 276 τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν Νόμου. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν φέρει τροπολογίαν, ἥτις θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.)

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν δύο Ὑποπροξενείων Κύπρου. Ὁ κύριος Φιλήμων ἔχει τροπολογίαν, ἥτις θὰ συζητηθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν). (Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἑξῆς ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) βʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1879. βʹ, συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου ΧΞΗʹ. περὶ διαθέσεως τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. δʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΧΞΘʹ. Νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων κτλ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἡ ἡμερησία διάταξις θὰ ἦναι οἵα ἦτο καὶ ἡ σημερινή· θὰ μεταβληθῇ δὲ μόνον ἡ τάξις τῆς ἀναγνώσεως. Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 6 μ. μ.