1878.10.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

τῆς 17 Ὀκτωβρίου 1878.

(Τρίτη.)

Ὥρα 2 μ.μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ὑποβάλλει πολύφυλλον ἔκθεσιν περὶ τῆς Βιβλιοθήκης· θὰ τυπωθῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλε, συνεπείᾳ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπερωτήσεως τοῦ Βουλευτοῦ Κέας, πίνακα κατὰ δῆμον τῶν καθυστερούντων ἐκτάκτων ἐφέδρων. Ὁ Α. Ν. Σιγάλας, δι’ ἀναφορᾶς του, ἐξαιτεῖται συνδρομὴν, πρὸς ἔκδοσιν τοῦ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων βραβευθέντος συγγράμματός του· θὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§2ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω ἢ μᾶλλον ἐπαναφέρω τὸ νομοσχέδιον, ὃ ὑπέβαλε κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, περὶ παραχωρήσεως τριῶν οἰκοπέδων καὶ δύω γηπέδων δωρεὰν εἰς τὸν ἐν Πειραιεῖ ἱερὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος. Ὑποβάλλω καὶ δύω ἕτερα νομοσχέδια αʹ) περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδου ἐπίσης δωρεὰν εἰς τὸν σύλλογον ὑπὲρ τῶν ἀπόρων γυναικῶν, πρὸς ἵδρυσιν ἐργαστηρίου· βʹ) περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ 40,000 δραχμῶν πρὸς πληρωμὴν φόρου θηραϊκῆς γῆς περιπλέον εἰσπραχθέντος κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσιν. Πρὸς τὴν Βουλήν Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω αὖθις εἰς τὴν Βουλὴν τὸ κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον αὐτῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, καθὸ παραχωροῦνται δωρεὰν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς τρία οἰκόπεδα καὶ δύω γήπεδα, ὧν τὸ τίμημα χρησιμεύει πρὸς ἀποπεράτωσιν καὶ διακόσμησιν τοῦ ἐν Πειραιεῖ ἡμιτελοῦς Ἱεροῦ Ναοῦ, τιμωμένου ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος, καὶ εἰς ἀπότισιν τῶν χρεῶν αὐτοῦ. Συμμεριζόμενος δὲ πληρέστατα τὰ ἐν τῇ ἀπὸ 13 Δεκεμβρίου 1876 ἐκθέσει τοῦ τότε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ κ. Σωτηροπούλου ἐκτιθέμενα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1878.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν κτημάτων εἰς τὸν ἐν Πειραιεῖ Ναὸν τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος. Πρὸς τὴν Βουλήν Τῆς ἐν Πειραιεῖ ὑπαρχούσης καὶ κατὰ τὸ 1834 διαλυθείσης Μονῆς τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος ἅπασα ἡ περιουσία, ἀποτελουμένη ἀπὸ πολλὰ ἀκίνητα κτήματα καὶ ἰδίως οἰκόπεδα μεγάλης ἀξίας, κείμενα ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἀθήναις, καὶ γαίας εἰς διαφόρους θέσεις, περιελθοῦσα εἰς τὸ Δημόσιον, ἐξεποιήθη ὑπὲρ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου καὶ δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ μέρος οἰκοπέδων, οὐχὶ μεγάλης ἀξίας σχετικῶς πρὸς τὰ ἐκποιηθέντα. Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς πλουσίας ταύτης κατὰ τὴν περιουσίαν Μονῆς, ὁ Ναὸς αὐτῆς μετεβλήθη εἰς ἐνοριακὸν τῆς πόλεως, ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκετο· πρό τινων δὲ ἐτῶν ἐπεχειρίσθη ἡ ἀνακαίνισις αὐτοῦ διὰ συνεισφορῶν τῶν κατοίκων καὶ διὰ συνδρομῆς τοῦ Δήμου, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀποπερατωθῇ, οὔτε νὰ διακοσμηθῇ πρεπόντως ὁ εἰρημένος Ναὸς δι’ ἔλλειψιν χρηματικῶν μέσων· τούτου ἕνεκα καὶ οἱ Ἐπίτροποι τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς ᾐτήσαντο νὰ παραχωρηθῶσιν οἰκόπεδά τινα ἐκ τῶν μενόντων ἔτι ἀνεκποιήτων, ὅπως διὰ τοῦ τιμήματος τούτων ἀποπερατωθῇ ὁ ἀνακαινιζόμενος Ναὸς καὶ πληρωθῶσι τὰ ἐκ τῆς ἀνακαινίσεως ὑπέρογκα χρέη αὐτοῦ· ὥρισε δὲ ὡς τοιαῦτα διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1687 ἀπὸ 24 Αὐγούστου 1872 ἀναφορᾶς του τὰ ἐν τῇ ἀπὸ 27 Ἰουλίου ἰδίου ἔτους αἰτήσει τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου περιγραφόμενα· ἤτοι, 1) οἰκόπεδον ἐκ Μ. 7,980, κείμενον ἐν τοῖς Τετραγ. 18, 19 καὶ 24 τῆς Ὑδραϊκῆς Συνοικίας, καταπατούμενον ὑπὸ Ὀριγώνη· 2) ὅμοιον κείμενον πρὸς μεσημβρίαν τῆς Λάκκας Βάβουλα, ἐκ στρεμ. 3 περίπου, ὅπερ ὅμως εὑρέθη στρέμ. 6,953 μ. καὶ 3) ἕτερον οἰκόπεδον εἰς θέσιν Πηγάδι Στρατιώτου ἐκ στρεμ. 3 περίπου, ὅπερ, διαχωριζόμενον εἰς δύω, καταμετρηθὲν εὑρέθη ἐκτάσεως τὸ μὲν Μ. 924 30|00, τὸ δὲ Μ. 600. Ἡ αἴτησις αὕτη, ὑποβληθεῖσα μετὰ τοῦ Ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρὰ τοῦ Νομάρχου Ἀττικῆς, διεβιβάσθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 25,293 ἀπὸ 8 7βρίου 1872 ἐπισημειωτικοῦ ἐγγράφου τοῦ τότε Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Δεληγεώργη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐσυστήθη παρ’ αὐτοῦ ἡ πραγματοποίησις διὰ τῆς ἑξῆς περικοπῆς «τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἀφορῶν εἰς τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν πρόκειται νὰ διατεθῇ τὸ τίμημα τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἀγρῶν τούτων, συνιστῶ τὴν αἴτησιν ταύτην». Συνεπείᾳ τούτων καὶ μετὰ διοικητικάς τινας ἐξετάσεις περὶ τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς ἀξίας τῶν γηπέδων, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Χρηστίδης, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 27,674 ἀπὸ 16 Ἰουλίου 1873 διαταγῆς, διέταξε καὶ ἐτέθησαν, δαπάνῃ τοῦ Δήμου Πειραιῶς, ὁρόσημα ἐπὶ τῶν ζητηθέντων ὡς ἀνωτέρω οἰκοπέδων, ἅτινα καὶ κατεμετρήθησαν διὰ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὸν Ναὸν τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος, ἀνετέθη δὲ ἡ διατήρησις αὐτῶν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν φροντίδα τοῦ Δημάρχου Πειραιῶς, ὅστις καὶ παρέλαβεν εἰς τὴν κατοχήν του τὰ ὁροθετηθέντα· ἀλλ’ ἐκ τῶν γηπέδων τούτων, τοῦ πρώτου, ἤτοι τοῦ ἐκ Μ. 7,980 (τοῦ καὶ σημαντικωτέρου) ἀποδειχθέντος ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Ἐκκλ. Ταμεῖον, τό τε Ἐκκλ. Συμβούλιον τοῦ Ναοῦ καὶ ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς ᾐτήσαντο εἰς ἀντικατάστασιν τούτου δύω τεμάχια γηπέδων κειμένων ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ κατὰ τὴν θέσιν Καραβᾶ, τὸ μὲν ἐκ στρεμ. 7,650μ, τὸ δὲ ἐκ στρεμ. 9,779μ — δι’ ἀναφορᾶς του δὲ ὑπ’ ἀριθ. 1701 ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1874 ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς ὑπέδειξε καὶ ἄλλα γήπεδα ἀνήκοντα εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος, ὧν ᾐτήσατο τὴν παραχώρησιν ὑπὲρ τοῦ Ναοῦ. Ἐπὶ τῶν αἰτήσεων τούτων ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Νικολόπουλος ἡτοίμασε νομοσχέδιον πρὸς παραχώρησιν 1) τῶν εἰς θέσιν Πηγάδι Στρατιώτου δύω γηπέδων ἐκ μέτρων τοῦ μὲν 924 30|00, τοῦ δὲ 600, 2) τοῦ εἰς θέσιν Λάκκα Βάβουλα ἐκ στρεμ. 6,953μ. 47|00, καὶ 3) τῶν ἐν τῷ 16ῳ τετραγ. δύω τεμαχίων, τοῦ μὲν ἐκ Μ. 1567 72|00, τοῦ δὲ ἐκ Μ. 2,439 60|00, ἀλλὰ δὲν εἰσήγαγε τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εὑρισκομένης τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς ἐπανέλαβε τὴν αἴτησίν του περὶ τακτικῆς παραχωρήσεως τῶν ζητηθέντων οἰκοπέδων, πρὸς τὸν ἐκτεθέντα σκοπόν. Τὴν αἴτησιν ταύτην, ἣν καὶ αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἐνέκριναν καὶ μάλιστα προέβησαν εἰς τὴν ὁροθέτησιν καὶ προσωρινὴν παράδοσιν τῶν κατὰ πρῶτον αἰτηθέντων, εὑρίσκων δικαίαν καὶ θεωρῶν, ὅτι ἄνευ τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῆς δὲν δύναται νὰ συμπληρωθῇ ἡ διακόσμησις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Ἱεροῦ Ναοῦ, ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ ὁποίου ὠφελήθη τοσοῦτον τὸ Δημόσιον, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ συνημμένον νομοσχέδιον καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ψηφίσῃ αὐτό. Προστίθημι ἐν τούτοις, ὅτι ἡ ἀξία τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ σημειουμένων οἰκοπέδων κατὰ τὴν γενομένην ὑπὸ δημοσίων πραγματογνωμόνων καὶ τοῦ Οἰκον. Ἐφόρου Ἀττικῆς ἐκτίμησιν, εἶναι ἡ ἑξῆς· Τοῦ 1 καὶ 2 εἰς θέσιν Πηγάδι Στρατιώτου ἐκ μέτρων 1524

30|00 πρὸς δρ. 8···················δρ. 12,194: 40

Τοῦ 3 ἐκ τῶν ἐν τῷ 16ῳ τετραγ. ἐκ μέτρων

1567 72|00 πρὸς δρ. 10··················» 15,677: 20

Τοῦ 4 εἰς Λάκκα Βάβουλα ἐκ μέτρων 6953

47|00 πρὸς 2························» 13,906: 93

Τοῦ 5 εἰς Καραβᾶ ἐκ μέτρων 13,320 πρὸς

λεπ. 65·····························» 8,658. —

Τὸ ὅλον δρ·····50,436: 54

Ἡ ἀξία αὕτη ὡς καὶ ἡ ἔκτασις τῶν γηπέδων δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι πραγματικαὶ, διότι τὰ σπουδαιότερα τούτων διεκδικοῦνται καὶ εἰσὶν ἐπίδικα μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου· ἤτοι, ἐκ μὲν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1, τὸ μεσημβρινὸν μέρος ἐκ Μ. 460 διεκδικοῦσιν οἱ Σαρδελᾶς καὶ Παναγιωταρᾶς, μέρος δὲ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐκ Μ. 220 καὶ ὁλόκληρον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 ἐν τῷ 16ῳ τετραγ. διεκδικοῦσιν οἱ Λιούμης καὶ Π. Κυριακοῦ, μετὰ τῶν ὁποίων ὑφίσταται δίκη ἐκκρεμὴς, ἐκ δὲ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4 εἰς θέσιν Λάκκα Βάβουλα, μέρος διεκδικεῖται κατὰ Μελετοπούλου, Μ. Ποταμιάνου καὶ ἄλλων καταλαβόντων αὐτὸ, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τούτου σχηματίζει λάκκον 3–4 μέτρων καὶ κατέχεται παρὰ διαφόρων ἰδιωτῶν ἐχόντων παραπήγματα καὶ οἰκίσκους. Τῶν δικῶν τούτων τὴν ἐξακολούθησιν ὡς καὶ τὴν ἀντίκρουσιν πάσης ἀξιώσεως θέλει ἀναλάβει ὑπ’ εὐθύνην του ὁ δῆμος Πειραιῶς, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀμφίβολον, τοῦτο δὲ σπουδαίως μειοῖ τὴν ἀξίαν τῶν γηπέδων. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 13 Δεκεμβρίου 1876.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς

Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς ἐκκλησιαστικῶν γηπέδων πρὸς ἀπεπεράτωσιν καὶ διακόσμισιν τοῦ ἀνεγειρομένου Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος. Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται νὰ παραχωρηθῶσι δωρεὰν εἰς τὸν Δῆμον Πειραιῶς τὰ ἑπόμενα ἐκκλησιαστικὰ γήπεδα καθόσον ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον, κείμενα ἐν Πειραιεῖ καὶ ἀνήκοντα εἰς τὴν διαλελυμένην μονὴν τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος, ὅπως τὸ τίμημα αὐτῶν, ἐκποιουμένων, χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ διακόσμησιν τοῦ ἐν Πειραιεῖ ἀνεγειρομένου Ναοῦ, τιμωμένου ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος, καὶ εἰς ἀπότισιν τῶν χρεῶν αὐτοῦ. α) Οἰκόπεδον ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, εἰς θέσιν Πηγάδι Στρατιώτου ἐκ μέτρων τετραγωνικῶν 924,30, συνορευόμενον πρὸς ἀνατολὰς μὲ ὁδὸν Ὑψηλάντου, δυσμὰς μὲ ὁδὸν Τσαμαδοῦ, ἄρκτον μὲ ὁδὸν Κουντουριώτου καὶ μεσημβρινῶς μὲ γήπεδα κατεχόμενα ὑπὸ Παναγιωταρᾶ καὶ Σαρδελᾶ· β) Οἰκόπεδον ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ ἐν τῇ αὐτῇ θέσει Πηγάδι Στρατιώτου, ἐκ μέτρων τετραγωνικῶν 600, συνορευόμενον πρὸς ἀνατολὰς μὲ ὁδὸν Ἀνδρούτσου, δυσμὰς μὲ ὁδὸν Ὑψηλάντου, ἄρκτον μὲ ὁδὸν Τσαμαδοῦ καὶ μεσημβρινῶς μὲ γήπεδα κατεχόμενα ἀπὸ τοὺς Παναγιωταρᾶν καὶ Σαρδελᾶν· γ) Οἰκόπεδον κείμενον ἐν τῷ τετραγ. 16 ἐκ μέτρων τετραγωνικῶν 1567,72, συνορευόμενον πρὸς ἀνατολὰς μὲ ὁδὸν Πραξιτέλους, δυσμὰς μὲ ὁδὸν Ἀλκιβιάδου, ἄρκτον μὲ ὁδὸν Τσαμαδοῦ καὶ μεσημβρίαν μὲ οἰκίαν Β. Σαρδελᾶ· δ) Γήπεδον κατὰ τὴν θέσιν «Λάκκα Βάβουλα» ἐκ στρεμ. 6 καὶ μέτρων τετραγ. 953,47, συνορευόμενον πρὸς ἀνατολὰς μὲ Λάκκαν Βάβουλα, δυσμὰς μὲ ὁδὸν Φίλωνος, ἄρκτον μὲ οἰκόπεδον ἐκκλησιαστικὸν ἢ ὁδὸν Ἱπποδαμίας καὶ μεσημβρίαν μὲ ὁδὸν Ἡφαίστου· ε) Γήπεδον ἐντὸς τῆς ζώνης Πειραιῶς εἰς θέσιν Καραβᾶ κείμενον ἐκ στρεμ. 13 μέτρ. 320,17, συνορευόμενον πρὸς ἀνατολὰς μὲ περίβολον ἐργοστασίου ἀδελφῶν Βολωνάκη, πρὸς δυσμὰς μὲ μάνδραν κήπου Ν. Μελετοπούλου, πρὸς ἄρκτον μὲ γαίας Ν. Μελετοπούλου καὶ ὁδὸν Σαλαμῖνος καὶ πρὸς μεσημβρίαν μὲ γαίας Ν. Μελετοπούλου. Ἄρθρον 2. Ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παραχωρητηρίου ὁ Δῆμος Πειραιῶς ἀναλαμβάνει τὴν ἀντίκρουσιν πάσης ἀξιώσεως τρίτου καὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑφισταμένων δικῶν, ἄνευ εὐθύνης τοῦ Δημοσίου. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 13 Δεκεμβρίου 1876.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς

Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως δημοσίου οἰκοπέδου εἰς τὸν Σύλλογον τῶν ἀπόρων γυναικῶν. Πρὸς τὴν Βουλήν: Ὡς γνωστὸν, εὐγενεῖς καὶ ἀξιότιμοι κυρίαι, ἐξ αἰσθημάτων φιλανθρωπίας ἐμφορούμεναι, ἀνέλαβον πρὸ πολλοῦ τὴν μέριμναν ὅπως διὰ τῆς ἐργασίας χορηγήσωσιν εἰς τὰς ἐνταῦθα ἀπόρους γυναῖκας τὰ πρὸς τὸ ζῆν μέσα· ὁ δὲ φιλογενὴς κ. Συγγρὸς ἰδίᾳ αὑτοῦ δαπάνῃ, ἧς τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 50,000, προτίθεται ν’ ἀνεγείρῃ τὸ ἀπαιτούμενον κατάστημα, εἰς ὃ αἱ ἄποροι γυναῖκες θέλουν ἐργάζεσθαι. Πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ καταστήματος τούτου ὁ Δῆμος τῶν Ἀθηναίων παρεχώρησε δωρεὰν οἰκόπεδον ἴδιόν του, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐπαρκεῖ πρὸς ὁλοσχερῆ πραγματοποίησιν τοῦ ἀγαθοῦ ἅμα δὲ καὶ φιλανθρωπικοῦ τούτου ἔργου· διὸ διὰ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου παραχωρεῖται καὶ ἐθνικὸν οἰκόπεδον συνεχόμενον μὲ τὸ δημοτικόν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1878.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ παραχωρήσεως δημοσίου οἰκοπέδου εἰς τὸν Σύλλογον τῶν ἀπόρων γυναικῶν. Ἄρθρον μόνον. Εἰς τὸν ἐν Ἀθήναις Σύλλογον τῶν ἀπόρων γυναικῶν παραχωρεῖται δωρεὰν πρὸς ἀνέγερσιν καταστήματος, εἰς ὃ αἱ ἄποροι γυναῖκες θέλουν ἐργάζεσθαι, τὸ ἐνταῦθα κείμενον ἐθνικὸν οἰκόπεδον ἐκ βασιλικῶν τετραγωνικῶν πήχεων 925 καὶ ὁροθετούμενον ἀνατολικῶς μὲ λεωφόρον Ἀμαλίας, δυτικῶς καὶ ἀρκτικῶς μὲ ἀνώνυμον ὁδὸν καὶ μεσημβρινῶς μὲ οἰκίαν Ῥότα. Μετὰ τὴν διάλυσιν τοῦ Ἐργαστηρίου τῶν ἀπόρων γυναικῶν τὸ οἰκόπεδον τοῦτο μετὰ τῆς οἰκοδομῆς περιέρχεται, ἄνευ τινὸς ἀποζημιώσεως, εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1878

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Πρὸς τὸ Σ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον Κύριε Ὑπουργέ Ἡ εὐσεβάστως ὑποφαινομένη, Ἀντιπρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ ὑπὲρ τῆς γυναικείας παιδεύσεως Συλλόγου τῶν Κυριῶν, ἔρχομαι νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως διὰ τῆς ὁμολογουμένως χαρακτηριζούσης ὑμᾶς φιλανθρωπίας τε καὶ τῆς ὑπὲρ τῶν κοινωφελῶν ἔργων μερίμνης, χεῖρα ἀρωγὸν καὶ εὐεργέτιδα τείνητε καὶ πρὸς τὸν κοινωφελῆ ἡμέτερον Σύλλογον. Ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἐδωρήσατο τῷ Συλλόγῳ ἡμῶν δημοτικόν τι γήπεδον, κείμενον κατὰ τὴν ἀνατολικομεσημβρινὴν ἄκραν τοῦ Αου τμήματος τῆς πόλεως ταύτης, παρὰ τῇ προσόψει τῆς λεωφόρου Ἀμαλίας, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἀνοικοδομήσεως ἐπ’ αὐτοῦ καταλλήλου ἰδιοκτήτου τοῦ Συλλόγου ἡμῶν οἰκοδομήματος, χρησίμου διὰ κατάστημα τοῦ Ἐργαστηρίου τῶν ἀπόρων γυναικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ γήπεδον τοῦτο λίαν σμικρᾶς ἐκτάσεως τυγχάνει, 600 μόλις πήχεων τεκτονικῶν τετραγωνικῶν, καὶ ἐπιπροσθεῖται, πρὸς τὴν πρόσοψιν τῆς λεωφόρου Ἀμαλίας ὑπὸ συνεχομένου χώρου, τῷ Δημοσίῳ ἀνήκοντος, καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ὁ ἡμέτερος Σύλλογος ν’ ἀνοικοδομήσῃ ἄξιον λόγου καὶ τοῦ σκοποῦ κατάλληλον οἰκοδόμημα, δι’ ὃν σκοπὸν εἴρηται. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, ὅπως εὐαρεστούμενοι διατάξητε τὴν δέουσαν ἐνέργειαν, ἵνα νομίμως παραχωρηθῇ δωρούμενον τῷ Συλλόγῳ ἡμῶν τὸ παρακείμενον τοῦτο τοῦ Δημοσίου γήπεδον, μέχρι τῆς λεωφόρου ἐξ 700 πήχεων συγκείμενον, ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ, ἑνουμένου τῷ ὑπὸ τοῦ Δήμου δωρηθέντι, δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ κοινωφελέστατον, ὡς εἴρηται, Κατάστημα, ἐν ᾧ, ἐκπαιδευόμενα πρὸς ἐργασίαν καὶ ἠθικὴν πτωχὰ κοράσια, εἰς ἀεὶ εὐχὰς θέλουσιν ἀναπέμπει τῷ Πλάστῃ ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ἁπάντων τῶν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν κοινωνικὴν ἀνάπτυξιν καὶ εὐημερίαν τῶν συντελεσάντων. Ἐν ἅπασι τοῖς πεφωτισμένοις ἔθνεσι, κύριε Ὑπουργέ, ὡς δὲν λανθάνει ὑμᾶς βέβαια, εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα, ὡς τὸ Ἐργαστήριον τῶν ἀπόρων γυναικῶν, οὐ μόνον δι’ ἁδρῶν δαπανῶν τὸ Δημόσιον παραχωρεῖ κατάλληλα Καταστήματα, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐτησίων συνδρομῶν βοηθεῖ καὶ ἐμψυχώνει αὐτά. Πέποιθα δὲ, ὅτι τὸ ἡμέτερον Δημόσιον, ἂν δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ τοιαῦτα, οἷα καὶ ἐν ἄλλοις χορηγοῦνται μέσα πρὸς ἐντελῆ διατήρησιν τοιούτων ἀγαθοεργῶν Καταστημάτων, δὲν θέλει ἀρνηθῆ τὴν μικρὰν ταύτην παραχώρησιν, ὀλίγων ἑκατοντάδων πήχεων γῆς, πρὸς ἀνέγερσιν τοσοῦτον κοινωφελοῦς Καταστήματος. Εὔελπις ὑποφαίνομαι

Ἡ Ἀντιπρόεδρος

ΕΛΕΝΗ Γ. ΣΚΟΥΖΕ.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1878 ἐκ δραχμῶν 40,000. Πρὸς τὴν Βουλὴν Δυνάμει Β. Διατάγματος τῆς 13 Ἰουλίου 1836 τὸ Δημόσιον εἰσέπραττε φόρον ἐπὶ τῆς Θηραϊκῆς γῆς λεπτὰ μὲν ἓξ κατὰ κοφίνιον ἐξ ὀκάδων 20–25, ὁσάκις ἡ Θηραϊκὴ γῆ ὑπήχθη εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὀρυχείων, ὁ φόρος τῶν ὁποίων ὁρίζεται, ἂν δὲν ἦναι ὡρισμένως δι’ εἰδικοῦ Νόμου, εἰς 10% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, καὶ ἑπομένως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου ὁ φόρος ἠλαττώθη εἰς ἓν λεπτὸν κατὰ κοφίνιον, τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ὁρισθέντος εἰς λεπτὰ δέκα. Τοῦτο ὅμως ἐξηκολούθησε μόνον μέχρι τοῦ ἔτους 1866, κατὰ δὲ τὸ 1867 τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, θεωρῆσαν ὡς ἰσχῦον τὸ περὶ φόρου ἐπὶ τῆς Θηραϊκῆς γῆς Β. Διάταγμα τοῦ 1836, διέταξε τὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Διατάγματος τούτου εἴπραξιν τοῦ φόρου. Καὶ ὑπέκυψαν μὲν οἱ φορολογούμενοι εἰς τὴν πληρωμὴν, ἀλλὰ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν κατέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια, ἀπαιτήσαντες τὴν ἐπιστροφὴν τῶν ἐπὶ πλέον πληρωθέντων καὶ ἀμφισβητήσαντες μεταξὺ ἄλλων καὶ τὸ κῦρος αὐτὸ τοῦ Διατάγματος, ὡς μὴ ἐγκαίρως δημοσιευθέντος, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1852 (σελὶς 129 ἐφημερ. Κυβερνήσεως 1852), ἤτοι μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844. Ἐπειδὴ τελεσιδίκως εἶχον λυθῆ τοιαῦται ὑποθέσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν συνεπειῶν ἐνδεχομένης ἥττης τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ ἐκκρεμῶν ὁμοίας φύσεως δικῶν, μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικοῦ συμβούλου, ἧς ἀντίγραφον ἐπισυνάπτω ὑπὸ στοιχ. Α. ὡς περιεχούσης ἐν λεπτομερείᾳ τοὺς συνηγοροῦντας ὑπὲρ τοῦ συμβιβασμοῦ λόγους, προέβην εἰς τοὺς ἐν τῷ συναπτομένῳ ὑπὸ στοιχ. Βʹ. καταλόγῳ σημειωμένους συμβιβασμοὺς, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον τοῦ ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν, ὅτε εἰσαχθήσεται εἰς τὴν Βουλὴ νόμος περὶ Θηραϊκῆς γῆς, ἢ ὅτε προκληθήσεται πίπτωσις πρὸς ἀπόδοσιν τῶν εἰσπραχθέντων, ἡ Βουλὴ ἤθελε κανονίσει ἄλλως τὰ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου καὶ ἤθελεν ἀποφανθῆ ὅτι τὰ ληφθησόμενα μέτρα θέλουσι ἐφαρμοσθῆ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, οἱ γενόμενοι συμβιβασμοὶ δὲν θέλουν παραγάγει δικαίωμά τι κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τὰ συναλλαττόμενα μέρη διατηροῦσιν οἷα δικαιώματα εἶχον κατὰ τὸν χρόνον τῆς συνάψεως αὐτῶν. Πρὸς πληρωμὴν ἑπομένως τῶν ποσοτήτων, ἃς ἀνεγνώρισα διὰ τῶν συμβιβασμῶν τούτων, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 40,000 ἐπὶ τοῦ Κεφ. 15 «ἐπιστροφαὶ χρημάτων» τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1878, πληροφορῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι πλὴν τῶν συμβιβασθεισῶν ὑποθέσεων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ὁμοίας φύσεως ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 16 Ὀκτωβρίου 1878.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1878 ἐκ δρ. 40,000. Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1878 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων, ἀριθ. 40,000, καταλογιζομένη ἐπὶ τοῦ Κεφ. 15 «ἐπιστροφαὶ χρημάτων» πρὸς πληρωμὴν τῶν συμβιβαστικῶς περαιωθεισῶν δικῶν περὶ ἐπιστροφῆς φόρου ἐπὶ Θηραϊκῆς γῆς παρὰ τὸ δέον εἰσπραχθέντος καὶ τῶν σχετικῶν τόκων. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 16 Ὀκτωβρίου 1878.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Στοιχ. Αʹ.

ΕΚΘΕΣΙΣ

Τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Δικαστικοῦ Συμβούλιον, ἀπευθυνομένη πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῶν ὑφισταμένων δικῶν περὶ ἐπιστροφῆς φόρων Θηραϊκῆς γῆς. Περὶ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν τῶν ἀφορωσῶν τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰσπραχθέντος ποσοῦ ἐπὶ τῆς Θηραϊκῆς γῆς. Κατὰ τὸ ἔτος 1836 εἶχεν ἐκδοθῆ Β. Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη ἐπὶ τῆς Θηραϊκῆς γῆς τῆς ἐξορυττομένης ἀπὸ ἐθνικὰ κτήματα δικαίωμα ἐξ μὲν λεπτῶν διὰ πᾶσαν ποσότητα 20–25 ὀκάδων ὅταν ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τεσσάρων δὲ λεπτῶν ὅταν ἐξάγεται πρὸς χρῆσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τοιούτου Διατάγματος, καί τοι μόλις κατὰ τὸ 1852 δημοσιευθέντος διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσεπράττετο τὸ ἀνωτέρω ποσὸν μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημοσιεύθη ὁ περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν νόμος, ὅτε ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐκανονίσθη τὸ ἐπὶ τῆς Θηραϊκῆς γῆς καταβλητέον ποσὸν καὶ ὅτι τούτου ἕνεκα κατηργήθη τὸ προεκτεθὲν Διάταγμα εἰσεπράττετο πλέον τὸ διὰ τοῦ ἄρθρου 42 τοῦ προμνησθέντος νόμου ὡρισμένον ἐπὶ τῶν λατομείων ποσὸν τῶν 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Κατὰ τὸ ἔτος ὅμως 1867 συνεπείᾳ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου ἤρξατο καὶ αὖθις ἡ εἴσπραξις τοῦ κανονισθέντος ἀπὸ τὸ προμνησθὲν Β. Δ. ποσοῦ, καὶ τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἔγερσιν πολλῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγῶν περὶ ἐπιστροφῆς τῶν εἰσπραχθέντων, ἐκκρεμῶν ἔτι οὐσῶν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους. Κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν τούτων τὰ ἑξῆς ἀνεφύησαν ὡς οὐσιώδη ἐξασκοῦντα ἐπιῤῥοὴν ἐπ’ αὐτῶν ζητήματα καὶ αὐτὸς δ’ ὁ Ἄρειος Πάγος ἀντιθέτους εἶχε παραδεχθῆ ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν λύσεις; Αʹ.) Μετὰ τὸν περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν Νόμον ἰσχύει πλέον τὸ ἀπὸ 13 Ἰουνίου 1836 Β. Δ; Βʹ.) Ἂν δὲν ἐτροποποιήθη δι’ αὐτοῦ, δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ τὸ κῦρός του δι’ ἄλλον τινὰ λόγον καὶ ποῖον; Γʹ.) Ἂν οὔτε τὸ κῦρός του εἶναι ἀμφισβητήσιμον, ὑπάρχουσιν ἐθνικαὶ γαῖαι ἐν Θήρᾳ ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξορύττεται Θηραϊκὴ γῆ; Ὡς πρὸς τὸν Αʹ. ἤτοι ἂν τὸ Διάταγμα κατηργήθη διὰ τοῦ Νόμου περὶ μεταλλείων. Καὶ τὰ κατώτερα Δικαστήρια καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἀντιφατικὰς ὡς πρὸς τοῦτο ἐξέδωκαν ἀποφάσεις, ὀρθωτέρα ὅμως καὶ κατ’ ἐμὴν κρίσιν εἶναι ἡ λύσις, ἣν ἐπὶ τέλους ἔδωκε καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ τὸ ἐνταῦθα Ἐφετεῖον ἐπὶ ὡρισμένων ὑποθέσεων, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1836 κανονισθὲν ἀντικείμενον δὲν ἐκανονίσθη ἄλλως ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου, ἑπομένως δὲν κατηργήθη διὰ τούτου. Καὶ τῳόντι ὁ περὶ μεταλλείων νόμος τοῦ ἔτους 1861 τὴν Θηραϊκὴν γῆν ῥητῶς κατατάσσει ὑπὸ τὴν κατηγορίαν τῶν λατομείων (ἄρθρον 4). Κατὰ τὰς περὶ τούτων δὲ ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ ὑπαρχούσας διατάξεις τὸ ποσὸν μόνον ὅπερ λόγῳ φόρου (οὐχὶ δὲ δυνάμει τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας) δικαιοῦται νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον προσδιορίζεται εἰς 10% κατ’ ἔτος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ προϊόντος, καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐδάφους ὑπὸ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει τὸ λατομεῖον λόγῳ ἀποζημιώσεως ὡς ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς κυριότητος ἀνῆκον, τοῦτο προσδιορίζεται δι’ ἰδιαιτέρας μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ λατομοῦντος συμβάσεως. Δι’ ὃν λόγον ἑπομένως ὁ ἰδιώτης ὁ ἔχων ἰδιοκτήτους ἐν Θήρᾳ γαίας ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξορύσσεται Θηραϊκὴ γῆ δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ διὰ συμβάσεως μετὰ τοῦ ἐξορύσσοντος ταύτην τὸ εἰς αὐτὸν καταβλητέον καὶ πάντῃ ἀνεξάρτητον τοῦ φόρου τῶν 10% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ προμνησθέντος νόμου ἐδύνατο τὸ Δημόσιον νὰ κανονίσῃ τὸ εἰς αὐτὸ οὐχὶ δυνάμει τοῦ δικαιώματος τοῦ φορολογεῖν ἀλλ’ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς χρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν ἀνῆκον, ἢ ἂν τοῦτο εἶχεν ὁρισθῆ δι’ ἄλλης προϋπαρχούσης διατάξεως νὰ εἰσπράττεται καὶ μετὰ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον ἀνεξαρτήτως τοῦ φόρου τῶν 10%. Ἡ ἐναντία λύσις καταδεικνύει ἀδικαιολόγητον διάκρισιν μεταξὺ ἰδιοκτήτων καὶ ἐθνικῶν γαιῶν, οὐδαμοῦ δὲ τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου ὑποδεικνύεται ὅτι πρὸς ἐπιτυχίαν ὡρισμένου σκοποῦ συμφερώτερον ἐκρίθη νὰ παραιτηθῇ τὸ Δημόσιον τοῦ εἰς αὐτὸ λόγῳ ἐπικαρπίας ἀνήκοντος καὶ νὰ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν εἴσπραξιν ὁμοιομόρφου φόρου διὰ τὴν ἐξ ἐθνικῶν καὶ ἰδιοκτήτων γαιῶν ἐξορυσομένην Θηραϊκὴν γῆν. Πρόδηλον δὲ καθίσταται ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἐξόρυξις αὐτῆς ἤθελε περιορισθῆ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὰς ἐθνικὰς γαίας, διότι ἡ ἀπὸ ἰδιοκτήτους ἐξόρυξις ἐκτὸς τοῦ φόρου τῶν 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὅστις ἐπιβαρύνει καὶ τὴν ἀπὸ ἐθνικὰς γαίας ἐξορυσσομένην, ἤθελεν ἐπιβαρύνεσθαι συνάμα καὶ διὰ τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ κυρίου τῆς γῆς. Κατὰ τὰ ἐκτεθέντα ἑπομένως ἀδιστάκτως φρονῶ ὅτι, ἂν ἐν Θήρᾳ ὑπάρχωσιν ἐθνικαὶ γαῖαι περιέχουσαι τὴν Θηραϊκὴν γῆν, τὸ τοῦ 1836 Διάταγμα ἂν δι’ ἄλλον λόγον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἰσχύει, καὶ ὅτι ἂν τοῦτο ὡς ἐξ ἄλλου λόγου δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἰσχύον, δὲν ἀποκλείεται τὸ Δημόσιον ὡς κύριον τῶν γαιῶν νὰ κανονίσῃ προσηκόντως τὸ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην ἀνῆκον εἰς αὐτὸ ἐπὶ τῆς ἐξ ἐθνικῶν γαιῶν ἐξορυττομένης Θηραϊκῆς γῆς. Ἀλλ’ εἶναι ἰσχυρὸν τὸ ἀπὸ 13 Ἰουνίου 1836 Β. Διάταγμα ἀνεξαρτήτως τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου; Καθ’ ὅσον μοὶ εἶναι γνωστὸν δικαστικῶς τὸ τοῦ Διατάγματος τούτου κῦρος ὑπὸ τὴν προεκτεθεῖσαν ἔποψιν ἠμφισβητήθη κατὰ πρῶτον μετὰ τὸ ἔτος 1867, ὅτε ἐπιβοηθητικῶς πρὸς τὸν κυρίως ὑποβληθέντα ἰσχυρισμόν, ὅτι διὰ τοῦ Νόμου περὶ μεταλλείων κατηργήθη, διετυπώθη συγχρόνως καὶ τὸ ὅτι δὲν εἶναι ἐφαρμοστέον διότι ὡς Νόμος τοῦ Κράτους δὲν ἐδημοσιεύθη πρὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ ἔτους 1844, καθ’ ὃν δὲ χρόνον ἐδημοσιεύθη διὰ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καταχωρίσεως ὡς Νόμος τοῦ Κράτους ἔπρεπε νὰ περιβληθῇ τὰς διατυπώσεις ἐκείνας ὑπὸ τὰς ὁποίας καὶ μῆνας μετὰ τὸ προμνησθὲν Σύνταγμα λογίζεται διάταξίς τις ὡς Νόμος τοῦ Κράτους, ἤτοι νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὰ Νομοθετικὰ σώματα καὶ νὰ κυρωθῇ ἀπὸ τὸν Βασιλέα. Μέχρι τῆς προεκτεθείσης ἐποχῆς καὶ ἰδίως μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου δικαστικῶς οὐδόλως ἠμφισβητήθη τὸ κῦρος τοῦ τοιούτου Διατάγματος, τοὐναντίον ἐπὶ τῇ βάσει τούτου εἰσεπράττετο τὸ δι’ αὐτοῦ ὡρισμένον ποσὸν, ἔπαυσε δὲ ἡ εἴσπραξις κατὰ τὸ ἔτος 1861, ὅτε ἐδημοσιεύθη ὁ περὶ μεταλλείων Νόμος, διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ Νόμου τούτου τὸ προεκτεθὲν Διάταγμα. Ἀλλ’ εἶναι ὀρθὴ ἡ λύσις κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεμίαν ἔχει ἰσχὺν τὸ ἀνωτέρω Διάταγμα ὡς δημοσιευθὲν μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ ἔτους 1844; Ὁ Ἄρειος Πάγος διὰ δύω ἀποφάσεών του παρεδέχθη τὴν τοιαύτην λύσιν ἀποφηνάμενος ὅτι διὰ νόμου μόνον προκειμένου περὶ εἰσπράξεως δικαιώματος ἐπικαρπίας ἐδύνατο νὰ κανονισθῇ τὸ τοῦ Διατάγματος περιεχόμενον καὶ τοι δὲ καθ’ ὃν χρόνον ἐξεδόθη τὸ τοιοῦτον (13 Ἰουνίου 1836), ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς τύπους ἐξεδίδοντο οἱ Νόμοι καὶ τὰ Βασιλικὰ διατάγματα, τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας περιβεβλημένης καὶ τὰ τῆς Νομοθετικῆς, δὲν δύναται ὅμως νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς Νόμος τοῦ Κράτους, καθόσον μόλις κατὰ τὸ ἔτος 1852 κατεχωρίσθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἧς καὶ μόνης καταχωρίσεως θεωροῦνται ὡς ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν ἔχοντες οἱ Νόμοι τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάζωνται ἂν ὦσι περιβεβλημένοι τοὺς τύπους ἐκείνους δι’ ὧν καταρτίζεται κατὰ τὸ Σύνταγμα πᾶς Νόμος τοῦ Κράτους. Κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκρουσθῇ ἡ θεωρία αὕτη ἓν καὶ μόνον ἴσως εἶναι ἀμφισβητήσιμον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἤτοι ἂν δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 διὰ Β. Διατάγματος, ἀποδεκτοῦ γενομένου ἀπὸ τὸν μετὰ τοῦ Δημοσίου συμβαλλόμενον, ἢ διὰ συμβάσεως νὰ κανονισθῇ τὸ τῆς ἐπικαρπίας δικαίωμα· ὡς πρὸς τοῦτο δὲ μᾶλλον ἀποκλίνω πρὸς τὴν λύσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπειδὴ εἰδικαὶ διατυπώσεις εἰσὶν ὡρισμέναι ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου (δημόσιος συναγωνισμὸς δι’ ἐνοικιάσεως κλπ.) δὲν ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προμνησθέντος Διατάγματος νὰ ἐκβιασθῇ ἡ εἴσπραξις τοῦ δι’ αὐτοῦ ὁριζομένου ποσοῦ. Καὶ ἂν ὅμως ἐδύνατό τις νὰ συμμερισθῇ τὴν γνώμην κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε διὰ Νόμου νὰ κανονισθῇ τὸ τοιοῦτον ἀντικείμενον ἀλλ’ ἤρκει πρὸς τοῦτο καὶ Βασ. Διάταγμα· Εἰσὶν ἐθνικαὶ γαῖαι αἱ ἀφ’ ὧν ἐξορύττεται ἡ Θηραϊκὴ γῆ; Ὡς γνωστὸν καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἀνεγνωρισμένον καὶ σεβαστὸν ἦτον ἐν ταῖς νήσοις τοῦ Αἰγαίου τὸ τῆς ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῶν γαιῶν δικαίωμα εἰς τοὺς χριστιανοὺς, εἰς οὐδεμίαν δ’ ἐξ αὐτῶν ὑπῆρχον ὀθωμανικὰ κτήματα, οὔτ’ Ὀθωμανός. Καὶ ἂν ἐπεκράτει τὸ ἀξίωμα ὅτι ὁ Σουλτάνος ἦτο κύριος τῆς γῆς, οἱ κατέχοντες ὅμως τὰς γαίας ἀπροσκόπτως διέθετον αὐτὰς χωρὶς ν’ ἀπαιτῶνται αἱ διατυπώσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἦσαν ἐπιβεβλημέναι εἰς τὰ μέρη τοῦ Κράτους ἔνθα ὑπῆρχε Τουρκικὴ ἀρχή. Ὥστε δικαιώματι τοῦ πολέμου δὲν περιῆλθον εἰς τὸ Δημόσιον γαῖαι ἐν ταῖς νήσοις κείμεναι. Ἐθνικαὶ ἑπομένως ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν ἢ διότι ἦσαν ἀδέσποτοι ἢ διότι ἀπετέλουν μέρος τοῦ αἰγιαλοῦ ἢ διότι ἀνῆκον εἰς διαλελυμένας Μονάς. Καθ’ ἃς ἔλαβον ἐπὶ τοῦ προκειμένου πληροφορίας αἱ γαῖαι ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξορύττεται ἡ Θηραϊκὴ γῆ κεῖνται μὲν πλησίον τοῦ παραλίου, ὡς ἐκ τοῦ ὕψους ὅμως τῶν λόφων ἐπὶ τῶν ὁποίων κεῖνται καὶ τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ τῆς ἀκτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀποτελοῦσαι τοιαύτην ἢ ἐν γένει αἰγιαλόν. Ἕν καὶ μόνον ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ ὅτι ἦσαν ἀδέσποτοι· διεξαγωγαὶ ὅμως ἀποδείξεων προκληθεῖσαι κατὰ τὸ στάδιον τῶν προκειμένων δικῶν παρέσχον ὡς πόρισμα ὅτι κατείχοντο ὡς ἰδιόκτητοι ἀπὸ ὡρισμένους ἰδιώτας. Καὶ συνομολογῶ μὲν ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει μου περιλαμβάνεται δισταγμός τις περὶ τῆς ἀληθείας ταύτης ἢ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὸ ὅτι κατ’ οὐσίαν ἀποδεδειγμένον ἀναμφισβητήτως εἶναι ὅτι αἱ γαῖαι εἶναι ἰδιόκτητοι, οὐδὲν ἧττον ὅμως τυπικῶς ἡττήθη τὸ Δημόσιον καὶ δὲν ἦτο βεβαίως εὐχερὲς εἰς αὐτὸ καὶ μέσα ἀνταποδείξεως νὰ προσαγάγῃ (καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ ἰδιότης τοῦ ἀδεσπότου πράγματι ὑπῆρχεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου). Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων προφανὲς εἶναι οἷον ἔσεται τὸ ἀποτέλεσμα τῶν τοιούτων δικῶν, γνωστὸν δ’ εἶναι τοῦτο, διότι καὶ ἐπὶ πολλῶν τελεσίδικοι κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις. Ἡ τῶν δικῶν τούτων κατάργησις θέλει ἀπαλλάξει τοὐλάχιστον τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τοσούτων δικαστικῶν δαπανῶν καὶ θέλει φέρει συγχρόνως τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ ληφθῇ ἐγκαίρως νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τοιούτου ἀντικειμένου, ὅπως μὴ διατρέχῃ τὸ Δημόσιον τὸν κίνδυνον νὰ ἐπιστρέφῃ τοιαῦτα ποσὰ ἐξογκούμενα ἀδιαλείπτως διὰ τῆς ἐπισωρεύσεως τόκων. Ἐκ τῶν σκέψεων δὲ τούτων ὁρμώμενος ἐνέκρινα καὶ ἐγὼ τὸ παρὰ τοῦ Ηʹ. τμήματος ληφθὲν μέτρον τῆς ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τοῦ παρὰ τοῦ Διατάγματος κανονισμένου ποσοῦ διὰ τῆς παροχῆς ἀναλόγου ἐγγυήσεως μεχρισοῦ ληφθῇ νομοθετικὴ περὶ τούτου πρόνοια. Τὰ αὐτὰ ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ συνημμένον Νομοσχέδιον. Καί τοι δὲ κατ’ ἀρχὴν τῆς ἐπιστήμης ἀδιαφιλονείκητον οἱ ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου ἐκδιδόμενοι Νόμοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ ἐπὶ τῶν περιπτώσεων ἐκείνων κατὰ τὰς ὁποίας διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐκανονίσθη πρὸ τῆς δημοσιεύσεώς των (τῶν Νόμων) τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον, οὐδὲν ἧττον ἐπειδὴ ὑπάρχουσι καὶ ἐκκρεμεῖς δίκαι ἐπὶ τῶν ὁποίων τελεσίδικοι δὲν ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις καὶ ἐπειδὴ συζητήσιμον δύναται νὰ ἦναι, ὡς προεξέθεσα, ἂν καὶ διὰ Β. Διατάγματος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ τὸ τῆς ἐπικαρπίας δικαίωμα, ὑποστηρίζω μὲν τὴν παρὰ τῶν διαφόρων προκληθεῖσαν συμβιβαστικὴν λύσιν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τοῦ ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὅτε εἰσαχθήσεται εἰς τὴν Βουλὴν Νόμος περὶ Θηραϊκῆς γῆς ἢ ὅτε προκληθήσεται πίστωσις πρὸς ἀπόδοσιν τῶν εἰσπραχθέντων ἡ Βουλὴ ἤθελε κανονίσει ἄλλως τὸ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου καὶ ἤθελεν ἀποφανθῆ ὅτι τὰ ληφθησόμενα μέτρα θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν, εἰς τοιαύτην περίπτωσιν οἱ γενόμενοι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρούσης ἐκθέσεως συμβιβασμοὶ δὲν θέλουσι παραγάγει οὐδὲν κατὰ τοῦ Δημοσίου δικαίωμα, ἀλλὰ διατηροῦσι τὰ συναλλασσόμενα μέρη οἷα δικαιώματα εἶχον κατὰ τὸν χρόνον τῆς συνάψεως αὐτῶν. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 5 Ἰουνίου 1878. Ὁ Δικαστικὸς Σύμβουλος Μ. Ταταράκης. Ἐγκρίνεται ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Δικαστικοῦ Συμβούλου. Ἐν Ἀθήναις, αὐθημερόν.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Διὰ τὴν ἀντιγραφὴν Ἐν Ἀθήναις, τὴν 17 Ὀκτωβρίου 1878. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γεν. Λογιστηρίου Ἰω. Τομαρόπουλος. Στοιχ. Βʹ. Κατάλογος τῶν συμβιβαστικῶς περαιωθεισῶν δικῶν περὶ ἐπιστροφῆς φόρου ἐπὶ Θηραϊκῆς γῆς παρὰ τὸ δέον εἰσπραχθέντος.

Ἀθήναις, τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1878.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

§4ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ κακή μου μοῖρα μοῦ ἔστειλε μίαν ἀναφορὰν εὐτυχῶς ἦτο παρὼν καὶ εἷς τῶν συναδέλφων μας, ὅτε τὴν ἔλαβον διὰ τοῦ ταχυδρομείου. Τολμῶ δὲ νὰ τὴν ὑποβάλω, διότι ἀποτείνεται πρὸς τὴν Βουλήν. Περὶ τῆς ὑπογραφῆς δὲν ἐγγυῶμαι. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἠξεύρω, διατί ὁ Θεὸς ἀπέκλεισε τοῦ παραδείσου τοὺς δειλοὺς, διὰ νὰ μὴ μᾶς ἐκλάβωσιν καὶ ἡμᾶς ὡς δειλοὺς, τὴν ὑποβάλλω ὅπως εἶναι, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν. Προσθέτω δὲ ἐν συντόμῳ, ὅτι ὁ περὶ οὗ ἡ ἀναφορὰ διαλαμβάνει ἔλαβεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου 1200 δραχμὰς ἐν διαστήματι 20 ἡμερῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς αὐτό; Θὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὸ ἔνταλμα φέρει ἀριθ. 6,449 τῆς 2 Σεπτεμβρίου ε. ε. καὶ ἐξεδόθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§5ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι;

§6ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα (θόρυβος). Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς φανερώσω τὸ ὄνομα· σᾶς εἶπον ὅμως τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐντάλματος καὶ τὴν ἡμερομηνίαν.

§7ΤΙΝΕΣ. Ἀφοῦ εἶναι ἀναφορὰ, πρέπει νὰ μᾶς εἴπητε ποῖος τὰ λέγει αὐτά.

§8ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν.

§9ΤΙΝΕΣ. Πῶς δὲν θέλει ἡ Βουλή;

§10ΖΩΧΙΟΣ. Θέλω καταθέσει τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ ἡ ἀναφορὰ θὰ παραπεμφθῇ, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐδῶ ἢ ἐκεῖ. Πιθανὸν αὐτὸς νὰ ἐζήτησε νὰ μὲ παγιδεύσῃ.

§11ΡΩΜΑΙΟΣ. Μὰ ποῖος εἶναι τέλος πάντων;

§12ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἂν τὸν ὀνομάσω, δὲν τὸν γνωρίζετε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ εἴπω ἐγὼ τὸ ὄνομά του, ἐὰν δὲν δηλώσῃ αὐτὸ ὁ κ. Ζωχιός· ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω.

§14ΖΩΧΙΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἀναφορά· «Προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ διαχείρισις τῶν δανείων διὰ τὰς ἐκτάκτους παρασκευάς, ὅπως γνωσθῇ μετὰ πόσης φειδοῦς ἡ ἐνεστῶσα πρὸ πάντων Κυβέρνησις διεχειρίσθη ταῦτα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν θερμῶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ κατὰ προτίμησιν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6449, Κεφ. 20, τῆς 2 Σεπτεμβρίου ε. ε. ἔνταλμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ οὗ μικρός τις καὶ κοινὸς ὑπάλληλος γενικοῦ λογιστηρίου...» (θόρυβος). Παρούσης τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνεχομένης, νομίζω ὅτι οἱ κ. κ. Βουλευταὶ πρέπει νὰ ἔχουν μεγαλειτέραν ἀνοχήν. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐγγυῶμαι· ἠμπορεῖ νὰ ἦναι παγίς. «Κοινὸς ὑπάλληλος τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, Ἰω. Οἰκονομόπουλος ὀνομαζόμενος, ἀρτίως διορισθεὶς αὐτόθι καὶ προσφιλέστατος μόνον τῷ διευθυντῇ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου Τομαροπούλῳ, δυστυχῶς, ὡς εἶναι πασίγνωστον, ὄχι ἀμέμπτου διαγωγῆς ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἔλαβεν ὡς ἀμοιβήν του ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δραχμὰς 1200, δι’ ἐργασίαν δῆθεν, ἣν προσέφερεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν ἐν διαστήματι 20 μόνον ἡμερῶν...» Εἶναι ἀληθῆ αὐτά; ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐγγυηθῶ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ἂν ἦναι ἀληθῆ ἢ ὄχι. (Καταθέτει τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Προεδρεῖον)

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν ἀναφορὰν ὀνομάζεται Χρ. Καλογρίδης. Θὰ παραπεμφθῇ αὕτη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§16ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὑποβάλλεται ἀναφορὰ, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ ὁ Πρόεδρος τὴν Βουλὴν, τὴν παραπέμπει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν· ἐὰν δὲ προταθῇ ἄλλη γνώμη, τότε ἐρωτᾶται ἡ Βουλή.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη καταγγέλλει κατάχρησιν· ἡ Βουλὴ λοιπὸν θέλει, νομίζω, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκθέσῃ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐξεδόθη τὸ ἔνταλμα.

§19ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἡ δαπάνη αὕτη ἐμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2,959,000 δραχμῶν.

§20ΡΩΜΑΙΟΣ. Πρέπει νὰ τὰ εἴπωμεν ὅλα, καὶ τὰ πετσώματα καὶ τὰ ἄλλα, νὰ τελειώσῃ (θόρυβος).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§22ΡΩΜΑΙΟΣ. Τί νὰ ἡσυχάσωμεν; Εἶναι πολλοὶ ἐδὼ, οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὸν πατριώτην. Νὰ τὰ εἴπωμεν λοιπὸν ὅλα (θόρυβος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐργασθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐφεδρείας, θὰ προκαλέσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν εἰς γʹ συζήτησιν δύω νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων, διότι δὲν ἐγένετο ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπιψηφίζονται τὰ νομοσχέδια 1) περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 75,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1878· καὶ 2) περὶ χορηγίας πισιώσεως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων συντάξεων μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1876.)

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐφεδρείας.

§25Β. ΣΑΠΟΥΝΤΣΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταὶ, ὀφείλω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς κ. Ῥικάκης χθὲς ἔκαμεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκάλεσε τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῶν ἐφέδρων, οὐχὶ διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὴν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879 ὁριζομένην δύναμιν τοῦ στρατοῦ, καθόσον ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ τούτου συμπληροῦται ἀπὸ ἐθελοντὰς καὶ κληρούχους, ἀλλ’ ἐκάλεσε τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῶν ἐφέδρων πρὸς ἐκγύμνασιν αὐτῶν, διότι ἐν ταῖς ἐκτάκτοις ἀνάγκαις ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς, ὅστις φέρεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 εἰς 18,000, δὲν θέλει δυνηθῆ ἄλλως νὰ αὐξηθῇ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 35,000 γεγυμνασμένων ἀνδρῶν, ἂν δὲν κληθῶσι τώρα καὶ οἱ ἔφεδροι τῆς 3ης καὶ 4ης σειρᾶς πρὸς ἐκγύμνασιν· λέγω δὲ τοῦτο διὰ τὸ ἔτος 1879, δηλαδὴ πρὶν ψηφισθῇ ὁ νέος στρατολογικὸς νόμος. Ἡ Κυβέρνησις ἐκάλεσε τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτων στρατιωτικῶν μέτρων, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς λήγει μὲ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἤτοι μετὰ τρεῖς μῆνας· ἐκάλεσε δὲ αὐτὰς ἐπὶ ἓξ μῆνας, διότι πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἓξ μηνῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκγυμνασθῶσιν. Ὀφείλω δὲ νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν κληθῇ ἡ τρίτη καὶ τετάρτη σειρὰ τῶν ἐφέδρων, ἀπολυθῇ δὲ καὶ ἡ δευτέρα σειρὰ, ὁ στρατὸς θὰ ἐλαττωθῇ εἰς 12000, τόσος δὲ στρατὸς εἰς τὰς παρούσας ἐκτάκτους περιστάσεις δὲν θὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, καὶ ἡ ἐκπαίδευσις αὐτοῦ θὰ ὑστερήσῃ μεγάλως, διότι θὰ ἔχωμεν τάγματα 200–250 ἀνδρῶν τὸ πολύ. Ὀφείλω προσέτι νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κύριον ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴν, ὅτι ἡ συγκρότησις ἀποσπασμάτων πρὸς προσαγωγὴν τῶν ἐφέδρων εἶναι μέτρον ἀναγκαῖον κατὰ τῶν ἐκπροθέσμων ἐφέδρων καὶ εἶχε ληφθῆ καὶ ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς· ὁ ἀμφιβάλλων δὲ δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν τότε ἐκδοθεισῶν ἐγκυκλίων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς καταπιέσεις τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, περὶ ὧν ἐπίσης ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, ἃς ἦναι βέβαιος, ὅτι θὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως μὴ συμβῇ παρεκτροπή· παρακαλῶ δὲ καὶ αὐτὸν καὶ πάντα ἄλλον, ἐὰν ἤθελον λάβει χώραν παρεκτροπαί, νὰ τὰς γνωστοποιήσωσιν, ὅπως ἐπιβληθῶσι ποιναὶ παραδειγματικαί.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐσύγχυσε τὰ πράγματα. Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ποίαν ἀποστολὴν ἔχει ἡ ἐφεδρεία, ὑπὸ τὰς διατάξεις ποίου νόμου διατελεῖ, ποῖα δικαιώματα ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς ἐφεδρείας, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἐξεδόθησαν κατὰ σειρὰν, καὶ νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἰσχύοντα ἢ τὸν ἕνα νόμον ἢ τὸν ἕτερον. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ἰσχύοντα τὸν γενικὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, εὑρίσκω ὅτι αὕτη σύγκειται ἐξ εἴκοσι χιλιάδων ἀνδρῶν, διαιρεῖται εἰς τάγματα καὶ μένει ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐπὶ ἑξαμηνίαν πρὸς ἐκγύμνασιν.

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ποῖον νόμον;

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Τῆς 18 Μαρτίου 1877. Ἐὰν δὲ ἐφαρμόσωμεν τὸν ἕτερον νόμον τῆς 22 Ἰουνίου, καὶ τὸν ΧΞΖʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1877, ὅστις ἰσχύει μέχρι τέλους τῆς Συνόδου, πάλιν ἀντίκειται τὸ Β. Διάταγμα εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, πῶς. Ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς μᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἐκάλεσε τὴν ἐφεδρείαν διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸν στρατὸν, ἀλλὰ πρὸς ἐκγύμνασιν, ἀλλὰ τοῦτο ἀντίκειται καὶ εἰς τὸν εἰρημένον νόμον τῆς 31 Δεκεμβρίου, καθ’ ὃν ἡ ἔκτακτος ἐφεδρεία καλεῖται πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ, ὅστις σχηματίζεται προηγουμένως ἐκ τῶν κληρούχων, ἐθελοντῶν καὶ τακτικῶν ἐφέδρων.

§29ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Διὰ τὸ ἔτος 1879.

§30ΡΙΚΑΚΗΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν δὲν ἐκλήθησαν διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὸν στρατὸν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπογυμνασθῶσι. Πρῶτον νομίζω, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἰσχύει ὁ νόμος αὐτὸς, οὐδεὶς ἄλλος νόμος ἰσχύει.

§31ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ποῖος νόμος;

§32ΡΙΚΑΚΗΣ. Τῆς 31 Δεκεμβρίου. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας τῆς 18 Μαρτίου 1877, ἡ συγκάλεσις τῆς ἐφεδρείας σκοπὸν καὶ ἀποστολὴν εἶχε τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἐφέδρων· μεμονωμένοι ἤθελον ἐκγυμνασθῆ ἐν στρατοπέδῳ, καὶ ἤθελον ἐπιστρέψει εἰς τὰς ἐπαρχίας των ἔνοπλοι καὶ συγκεκροτημένοι εἰς σώματα, ἤθελον δὲ ἐναποθέσει τὸν ἱματισμὸν καὶ τὸν ὁπλισμόν των εἰς τὰς ἐπὶ τούτῳ ἀποθήκας. Θέλετε λοιπὸν τὸν νόμον ἐκεῖνον ἰσχύοντα; Πρέπει νὰ τὸν ἐφαρμόσητε κατὰ γράμμα· πρέπει νὰ σχηματίσητε τάγματα πλήρη, ἔχοντα ὕπαρξιν ἰδίαν, πρὸς ἐκγύμνασιν 6 μηνῶν, καὶ ὄχι νὰ τοὺς κατατάσσητε εἰς τὰ ἀποσπάσματα· δύνασθε νὰ σχηματίσητε τοιουτοτρόπως στρατόν; Δὲν θέλετε τὸν νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν τελευταῖον, ὅστις ἰσχύει; καὶ αὐτὸν θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἰσχύοντα· χρεωστεῖτε νὰ τοὺς καλέσητε μόνον, ὅταν ἔχητε ἀνάγκην νὰ συμπληρώσητε τὸν στρατόν· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς δυνάμεθα σήμερον, ἐνῷ ἰσχύει ὁ νόμος τῆς 31 Δεκεμβρίου, ὅστις διατάσσει, ὅτι πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ πεζικοῦ καλεῖται ἡ ἔκτακτος ἐφεδρεία, πῶς, λέγω, θεωρεῖτε ἀναγκαίαν τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν, ἀφοῦ ἀπολύετε τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους ὡς περιττούς. Βλέπετε, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται μόνον ἡ ἑξάμηνος κατάταξις πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ, κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἡ κατάταξις αὕτη ἀναπληροῖ τὴν ἑξάμηνον ἐκγύμνασιν, τὴν ὁποίαν διατάσσει ὁ προηγούμενος νόμος περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Λοιπὸν εἶναι δύω διακεκριμένα πράγματα· πρῶτον ὁ νόμος περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ὅστις ἀπαιτεῖ αὐτὸν συγκεκροτημένον πρὸς ἐκγύμνασιν, καὶ δεύτερον οἱ ἑπόμενοι νόμοι, οἵτινες ἐτροποποίησαν τὸ μέρος τοῦτο καλέσαντες τοὺς ἐφέδρους ἕνεκα τῆς κατεπειγούσης τότε ἀνάγκης πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ· ἑπομένως, ἐπειδὴ καὶ σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς μεταχειρισθῶμεν, παρὰ πρὸς μίαν συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς καλέσωμεν, πρὶν ὑπάρξῃ ἀνάγκη τοιαύτης συμπληρώσεως· ἂν δὲν ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀνάγκη, πρέπει πάντοτε νὰ προηγοῦνται οἱ τακτικοὶ ἔφεδροι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁπωσδήποτε, εἴτε μὲ τὸν ἕνα, εἴτε μὲ τὸν ἄλλον τρόπον τὸ Διάταγμα ἀντίκειται εἴτε εἰς τὸν ἕνα εἴτε εἰς τὸν ἕτερον νόμον. Προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἐὰν ἀπολύσωμεν τοὺς ὑπάρχοντας ἐφέδρους, ὅπως τὸ Διάταγμα τοὺς ἀπολύει, καὶ δὲν καλέσωμεν τοὺς ἄλλους, ὁ στρατὸς θέλει περιορισθῆ εἰς 12,000. Κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἦναι 14,271 ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοί, μουσικοί, καὶ στρατιῶται.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πόσα τάγματα εἶναι 14 χιλιάδες;

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Λοιπὸν ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἦναι 14,117. Ἤκουσα δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν λέγοντα ὅτι καὶ ἐθελονταὶ ὑπάρχουσιν ἀκόμη, τῶν ὁποίων ἡ θητεία δὲν ἔληξεν, διότι μᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἐφέδρων.

§35ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην· ἀλλ’ ὁ στρατὸς συμπληροῦται ἀπὸ κληρούχους καὶ ἐθελοντὰς πάντοτε διὰ τὸ ἔτος 1879.

§36ΡΙΚΑΚΗΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ τακτικὴ δύναμις θὰ μείνῃ ἐκ 14 χιλιάδων κατὰ τὸν νόμον· ἠμπορεῖ νὰ καθυστερήσωσι καί τινες· δὲν ἔχομεν μίαν πρόχειρον κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ ἴδωμεν πόση δύναμις θὰ μείνῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν θεωρήσητε, ὅτι ἡ δύναμις αὕτη θὰ ἦναι ἀπὸ 12 ἢ 13 ἢ 14 χιλιάδας νομίζετε, ὅτι ἡ πρόσκλησις τῶν ἐφέδρων τῆς τρίτης καὶ τετάρτης σειρᾶς θ’ ἀναπληρώσῃ τὸ ἐλλεῖπον, ὄχι. Πρῶτον διότι ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τοὺς θέλει πρὸς ἐκγύμνασιν καὶ δεύτερον διότι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον τοὺς καλεῖ δὲν εἶναι κατάλληλος. Ἡ ἐγκύκλιος τὶ λέγει; ὅτι αὐτοὶ θὰ κατατάσσωνται εἰς τὰ τάγματα, εἰς τοὺς λόχους ἢ εἰς τὰ τμήματα τῶν λόχων. Καὶ βεβαίως οἱ κατατασσόμενοι εἰς τοὺς λόχους ἢ εἰς τοὺς οὐλαμοὺς δὲν κατατάσσονται διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὸν στρατὸν, ἀλλὰ πρὸς ἐκγύμνασιν. Τώρα εἶναι δεύτερον ζήτημα, ἐὰν θὰ κατορθώσητέ ποτὲ νὰ συμπληρώσητε τὸν τακτικὸν στρατὸν, ἀφαιροῦντες ὅλους τοὺς βαθμοφόρους καὶ σκορπίζοντες αὐτοὺς εἰς τὰ πέρατα τῆς γῆς πρὸς ἐκγύμνασιν ἐκγύμνασιν τῶν νέων ἐφέδρων· δυνάμεθα οὕτω νὰ ἔχωμεν στρατόν; ὄχι βέβαια. Ἡ μέθοδος αὕτη οὐδόλως θέλει συντελέσει εἰς τὸν σκοπόν σας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν κατόπιν συζήτησιν ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ πρόσκλησις τῆς ἐφεδρείας θὰ ἦναι ἀναγκαία, ὁ τρόπος τῆς προσκλήσεως δὲν συμβιβάζεται, κατ’ ἐμὲ, οὔτε μὲ τὸν σκοπὸν δι’ ὃν προωρίσθησαν οἱ ἔκτακτοι ἔφεδροι, οὔτε μὲ τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκύκλιον, ἥτις ἐξεδόθη, ἐγὼ δὲν ἀπέδωκα εἰς αὐτὴν οὐδεμίαν ἄλλην ἰδιότητα, εἰμὴ ὅτι ὁ νόμος ὥρισε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν καλοῦνται οἱ ἔφεδροι, καὶ ἑπομένως τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς ἐγκυκλίου φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν θὰ προβῇ εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ μέτρου τούτου, καὶ θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὸν νόμον· οὐχ ἧττον ὅμως ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ἐκείνην, διότι ἠθέλησα νὰ προλάβω ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐμὲ ἤθελον συμβῆ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοιούτου μέτρου μὴ καταλλήλου καὶ μὴ συμβιβαζομένου μὲ τὸν νόμον.

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, τῷ ὄντι τὸ ζήτημα τὸ ἐσύγχυσαν· ἀλλὰ δὲν τὸ ἐσύγχυσεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ ἐσύγχυσεν ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐτέθη καὶ συζητεῖται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι οἱ ἀγορεύσαντες περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐφεδρείας, ἀντὶ νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐξέτασιν τῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία ὑπαγορεύει, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, τὴν διατήρησιν τῆς ἐφεδρείας καὶ τὴν πρόσκλησιν ὑπὸ τὰ ὅπλα τῆς τρίτης καὶ τετάρτης σειρᾶς αὐτῆς, ἀπ’ ἐναντίας ἀνέτρεξαν εἰς προγενεστέρας ἐποχὰς, διὰ νὰ ἐξελέγξωσι τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀντιφάσκοντα δῆθεν. Ὁ Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καθ’ ἣν ἐποχὴν συνεζητεῖτο τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως, τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἐπολέμησε καὶ κατέδειξε τότε τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ· ἀλλ’ ὅμως ὑπερίσχυσεν ἡ ἐναντία γνώμη καὶ ἐψηφίσθη ὡς νόμος τοῦ κράτους, ὡς ὑπουργὸς δὲ ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ αὐτόν. Ἀλλ’ ἐνῷ ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὸν, καὶ τὸν ἐκτελεῖ, οὐδὲν ἧττον ἐπιμένει εἰς τὸ σύστημα αὐτοῦ περὶ γενικῆς στρατολογίας, καὶ ἀπόδειξις εἶνε τὸ περὶ ταύτης ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, μεταβαλλόμενον εἰς νόμον, θέλει ἀντικαταστήσει τὸ σύστημα τῆς ἐφεδρείας, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν θεωρεῖ ὡς τὸ καταλληλότερον καὶ τὸ ἐπαρκέστερον εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Λοιπὸν ἡ ἐξέτασις τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν φρονημάτων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, σχετικῶς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐφεδρείας τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἤδη εἶνε ἠναγκασμένη νὰ ἐφαρμόσῃ, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα· καὶ ἰδοὺ πῶς συγχύζονται τὰ ζητήματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὕτω πως συζητούμενα καὶ ἐξεταζόμενα. Κύριοι, ἔχομεν σύστημα νέον περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἀναγράφεται εἰς 4 νόμους, τὸν νόμον τῆς 18 Μαρτίου, τὸν νόμον τῆς 22 Ἰουνίου, τροποποιήσαντα ἐν μέρει τὸν νόμον τοῦ Μαρτίου, τὸν νόμον τῆς 31 Δεκεμβρίου, τροποποιήσαντα καὶ αὐτὸν τὸν νόμον τῆς 22 Ἰουνίου· ἀμφότεροι οἱ νόμοι οὗτοι προεκλήθησαν ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Τελευταῖον δ’ ἔχομεν τὸν νόμον τῆς 23 Ἰανουαρίου ε. ε. τὸν ὁποῖον προὐκάλεσεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Μεταξὺ τῶν νόμων τούτων μεσολαβεῖ ἓν διάταγμα Βασιλικὸν τῆς 4 Ἰανουαρίου 1878, τὸ ὁποῖον προὐκάλεσε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον. Διὰ νὰ νοήσωμεν δὲ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐν ὀλίγοις τὰ κείμενα τῶν νόμων τούτων καὶ τοῦ Διατάγματος, ὅπερ στηρίζεται εἰς τὸν νόμον τῆς 31 Δεκεμβρίου. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον, ὅστις εἶναι ἀμετάβλητος, διότι δὲν ἐχαρακτηρίσθη ὡς προσωρινὸς, καλοῦνται εἰς τὰ ὅπλα 20,000 ἄνδρες, ἵνα ἐκγυμνασθῶσιν ἐν στρατοπέδοις. Οἱ ἄνδρες δὲ οὗτοι ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ἐκ δύο σειρῶν τῆς πρώτης κληρώσεως, ἤτοι ἀπὸ ἡλικίας 22–26 ἐτῶν· καὶ ἡ μὲν πρώτη σειρὰ ἐκ 10,000 ἔπρεπε νὰ ληφθῇ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν, ἡ δευτέρα δὲ σειρὰ κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον, ἀπολυομένων τῶν ἐφέδρων τῆς πρώτης σειρᾶς. Ἀλλ’ ἐπῆλθεν ὁ Νόμος τῆς 22 Ἰουνίου, ὅστις ἐτροποποίησε τὸν νόμον ἐκεῖνον ἐν πολλοῖς καὶ κατὰ τὸν Νόμον τοῦτον οἱ ἔφεδροι προκαταρκτικῶς ἔπρεπε νὰ ἐγυμνασθῶσιν ἐν τοῖς ἐγγυτέρω τῶν ἑστιῶν αὐτῶν φρουροῦσι τάγμασιν, ἢ λόχοις τοῦ πεζικοῦ. Τὴν τιμὴν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον κατέκρινεν ὁ Βουλευτὴς Πατρῶν ὡς καθιερούμενον ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἀντιποιεῖται, διότι εἶναι σύστημα τοῦ προκατόχου Οἰκουμενικοῦ Ὑπουργείου, καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἔχομεν λόγους νὰ ἀποδοκιμάσωμεν ἢ νὰ κατακρίνωμεν. Ἀλλὰ μετὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι καὶ τότε καὶ νῦν καθ’ ἡμᾶς ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι, ἐπῆλθεν ὁ νόμος τῆς 31 Δεκεμβρίου, ὅστις ἐτροποποίησεν ἄρδην τὸν νόμον τῆς 22 Ἰουνίου καὶ καθιέρωσε νέας ἀρχὰς καὶ νέας διατάξεις ὡς πρὸς τὸν τόπον καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκγυμνάσεως τῆς ἐφεδρείας. Ὁ νόμος οὗτος ἠκύρωσε μεταξὺ πολλῶν ἄρθρων καὶ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου τῆς 22 Ἰουνίου· εἶχε δὲ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὡς ἑξῆς· «Ἡ συμπλήρωσις τοῦ Πεζικοῦ γίνεται α) διὰ τῶν τακτικῶν ἐφέδρων, τῶν τε ὑπηρετούντων καὶ τῶν ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν διατελούντων· βʹ.) διὰ κατατάξεως ἐθελοντῶν μὴ κληρωθέντων κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀπογραφῆς καὶ κατὰ τὸν ἀπὸ 18 Μαρτίου 1877 ΧΘʹ. περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας νόμον, ἢ ἐκ τῶν ἀγόντων ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 27 μέχρι τοῦ 35 ἔτους, συμπεριλαμβανομένου, κατατασσομένων ἐπὶ ἓν ἔτος· γʹ.) διὰ τῶν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Πυροβολικοῦ, Ἱππικοῦ καὶ Μηχανικοῦ (Σκαπανέων) κληρωτῶν τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους· δʹ.) διὰ τῶν κατὰ τὸν εἰρημένον ΧΘʹ. περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας νόμον ἐφέδρων πρώτης τάξεως, ἐξ ὧν κρατοῦνται ἐν τῷ στρατῷ τόσοι, ὅσοι ἀπαιτοῦνται πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ μετὰ τὴν ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ κατάταξιν τῶν εἰς τὰς τρεῖς προηγηθείσας κατηγορίας ἀνηκόντων. «Οἱ ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων μετὰ τὴν κατὰ τὸν ἀνωτέρω τρόπον συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ περισσεύοντες πέμπονται εἰς τὰς ἑστίας των· προσδιορίζονται δὲ διὰ κληρώσεως, ἐνεργηθησομένης κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας ΧΘʹ. νόμου.» «Ἡ ἐν τῷ στρατῷ πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις κατάταξις τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων ἀντικαθιστᾷ τὴν κατὰ τὸν ἀπὸ 18 Μαρτίου 1877 ΧΘʹ. νόμον ἑξάμηνον ὑποχρέωσιν αὐτῶν πρὸς ἐκγύμνασιν· ἑπομένως ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τοὺς ἓξ μῆνας, πλὴν ἂν διαταχθῇ ἄλλως δι’ ἄλλου νόμου.» «Ἡ προκαταρκτικὴ ἐκγύμνασις τῶν ἐφέδρων τούτων γενήσεται ἐν τοῖς ἐγγυτέρω τῶν ἑστιῶν αὐτῶν φρουροῦσι τάγμασιν ἢ λόχοις τοῦ Πεζικοῦ.» Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον τῆς 31 Δεκεμβρίου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐστήριξαν ὅλον τὸ οἰκοδόμημα τῆς κατηγορίας οἱ προαγορεύσαντες, καλοῦνται ἀδιακρίτως ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ ἔκτακτοι ἔφεδροι, οὐ μόνον πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ, κυρίως μάλιστα, καὶ πρὸς ἐκγύμνασιν ἐν στρατοπέδοις. Καὶ ἰδοὺ πῶς ἔχουσιν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τούτου. «Ἄρθρον 7. Τὸ Πεζικὸν συμπληροῦται προσέτι καὶ διὰ τῆς τηρήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα μέχρι συμπληρώσεως ἑξαμήνου ὑπηρεσίας, καὶ τῆς κατατάξεως ἐπὶ ἑξαμηνίαν τῶν ὑποχρεουμένων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας ὑπὸ στοιχ. ΧΘʹ νόμου, πρὸς σύστασιν ἐκτάκτου ἐφεδρείας τοῦ Πεζικοῦ εἰκοσακισχιλίων ἐκτάκτων ἐφέδρων, οἵτινες μεταβαίνουσιν, ἅμα τῇ λήξει τῆς ἑξαμήνου ὑπηρεσίας των, εἰς ἀόριστον ἄδειαν. Ἀλλὰ κατόπιν τούτου ἐπέρχεται τὸ ἄρθρον 8ον, κατὰ τὸ ὁποῖον «μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ὁλικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, πέμπονται εἰς ἀόριστον ἄδειαν ἐκ τῶν ὑπηρετούντων ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς πρώτης τάξεως ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς κατατασσομένους ἐκ τῆς δευτέρας τάξεως.» Μετὰ τοῦτο ὅμως ἔρχεται τὸ 9 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τρόπον τινὰ ἀνατρέπει τὰ δύο προηγούμενα. «Ὑφισταμένης ἀνάγκης, δύναται νὰ ὁρισθῇ διὰ Β. Διατάγματος· αʹ.) Νὰ μένουν ὑπὸ τὰ ὅπλα, καὶ πέραν τοῦ ἑξαμήνου, οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 7 μεταβαίνοντες εἰς ἀόριστον ἄδειαν ἔκτακτοι ἔφεδροι· βʹ.) Νὰ ἀναβάλληται ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ὁλικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ μετάβασις εἰς ἀόριστον ἄδειαν τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς πρώτης τάξεως, καὶ γʹ.) Νὰ ἀνακαλῶνται καὶ αὖθις ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ διατελοῦντες, κατὰ τὰ ἄρθρα 7 καὶ 8 τοῦ παρόντος νόμου, εἰς ἀόριστον ἄδειαν ἔφεδροι.» Τὴν ἀνάγκην ταύτην ἐξετίμησε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον καὶ ἐπροκάλεσε διὰ τοῦτο τὸ διάταγμα τῆς 4 Ἰανουαρίου 1878, ἔχον οὕτω· «Προτάσει τῶν ἡμετέρων Ὑπουργῶν κτλ. ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 9, διατάσσομεν. Θέλουσι μείνει ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ πέραν τοῦ ἑξαμήνου. Οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ μνησθέντος ἀνωτέρω νόμου τῆς 31 Δεκεμβρίου 1877 μεταβαίνοντες εἰς ἀόριστον ἄδειαν ἔκτακτοι ἔφεδροι, ἀναβληθῇ δὲ καὶ ἡ κατὰ τὸ 8ον ἄρθρον τοῦ αὐτοῦ νόμου, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ὁλικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, μετάβασις εἰς ἀόριστον ἄδειαν τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς πρώτης τάξεως.» Ἕως ἐδὼ βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἔχομεν πλῆρες σύστημα περὶ τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν ἰσχύϊ πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους, διότι ἡμεῖς τὸ ἐκληρονομήσαμεν ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, μὲ μίαν διαφορὰν, ὅτι προεκαλέσαμεν τὸν νόμον τῆς 24 Ἰανουαρίου, τὸν ὁποῖον ὁμοψήφως ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ ἄρθρου δὲ 4 αὐτοῦ, ἐπιτρέπεται νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ ὑπολειπόμενοι ἐκ τῆς πρώτης κληρώσεως καὶ οἱ τῆς δευτέρας κληρώσεως ἔφεδροι. Δυνάμει αὐτῆς τῆς διατάξεως ἔχομεν δικαίωμα, ἐὰν ἔχωμεν καὶ τὰ μέσα, νὰ καλέσωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ τὴν δευτέραν κατηγορίαν τῆς ἐφεδρείας, ἀπὸ 27–30 ἐτῶν, ἀφοῦ καλέσωμεν τοὺς ὑπολειπομένους ἐφέδρους τῆς πρώτης κατηγορίας, ἥτις συγκροτεῖται ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 22–26 ἔτους. Ἀμφότεραι αἱ κατηγορίαι, κατὰ τοὺς ὁριστικοὺς κληρωτικοὺς καταλόγους, περιλαμβάνουν 186,000 ἀνδρῶν· καὶ ἐνθυμοῦμαι ἤδη νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀδίκως κατεκρίθη ἄλλοτε ὁ τότε καὶ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐζήτησε νὰ πλάσῃ ἄνδρας χαρτίνους, ἢ ἄνδρας μολυβδίνους, ὑποβαλὼν νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας 200,000 ἀνδρῶν. Καὶ ὅμως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 22–30 ἔτους ἔχομεν, κατὰ τοὺς ἐπισήμους κληρωτικοὺς καταλόγους, 186,000 ἄνδρας.

§38ΔΟΥΜΑΣ. Εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ὑπάρχουσι τόσοι, ἀλλ’ ἐκεῖ εἶναι λανθασμένοι.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλοι εἶναι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, καὶ ἄλλοι οἱ κληρωτικοί· οἱ κληρωτικοὶ περιέχουν ὀλιγωτέρους, διότι ἕκαστος φροντίζει ν’ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ὅστις εἶναι 26 ἐτῶν λέγει ὅτι εἶναι 30, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς.

§40ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πότε συνετάχθησαν οἱ κατάλογοι;

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Μάρτιον, Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον τοῦ 1877, ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δεληγεώργη.

§42ΑΝΤΩΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἐπιτρέπηται νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖσθε ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν ἀπὸ 22–30 ἐτῶν ἡλικίας, λέγω, ὅτι δὲν ἐῤῥέθη πώποτε ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ της, δὲν ἔχει ἄνδρας, ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 22–30 ἔτους, 200,000. Εἴπομεν μόνον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται σήμερον νὰ παρατάξῃ στρατὸν, ὅπως ὑπέθετεν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, 100,000 ἀνδρῶν.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον παρουσίασα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι ἐντελῶς ψευδές.

§44Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ λέγετε βαρεῖαν λέξιν καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ, προσθέτω, ὅτι πάντοτε ὑπεστήριξα ὡς ἀντιπολιτευόμενος κατὰ τοῦ τότε καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ὅτε ἐπεκαλεῖτο δι’ ἐπικλήσεως πρὸς τὸν λαὸν 100,000 ἄνδρας· ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει ὑλικὸν, δυνάμενον νὰ συγκροτήσῃ στρατὸν 100,000 ἀνδρῶν. (Θόρυβος).

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν λέξιν, διότι ἐπιθυμῶ ἀμέσως ν’ ἀποδεικνύωνται τὰ πράγματα· ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος, εἶπον, καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος λέγει ἤδη, ὅτι ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσιν ὅπλα εἰσὶ τόσοι. Ἡμεῖς δὲ μόνον τότε ἐζητοῦμεν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ διπλάσιον, καὶ τοῦτο εὑρίσκεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Δὲν κατεδέχθην δὲ ν’ ἀπαντήσω, ὅταν ἤκουσα νὰ μὲ κατειρωνεύωνται, διότι ὑπάρχει νόμος, ὁμιλῶν περὶ τοῦ πράγματος.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἔχομεν ἤδη ἐνταῦθα, ὡς εἶπον, τὸν νόμον τῆς 23 Ἰανουαρίου, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ καλέσωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα, οὐ μόνον τοὺς ὑπολειπομένους ἐφέδρους τῆς πρώτης κληρώσεως, τοὺς ἀπὸ 22–26 ἐτῶν ἡλικίας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐφέδρους τῆς δευτέρας κληρώσεως, τοὺς ἀπὸ 27–30. Ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας ὑπάρχει διάταξις τοῦ ἄρθρου 32, καθ’ ἣν «ἡ κλήρωσις ἔσται διττή. Κατὰ πρῶτον θέλουσι κληρωθῆ τὰ ἐν τῷ πρώτῳ τμήματι τοῦ καταλόγου (ἀρ. 19) ὀνόματα, ἔπειτα δὲ τὰ ἐν τῷ δευτέρῳ.» «Τῆς δευτέρας κληρώσεως ὁ αὔξων ἀριθμὸς τῶν κλήρων θέλει εἶσθαι ἐξακολούθησις τοῦ αὔξοντος ἀριθμοῦ τῆς πρώτης κληρώσεως.») αʹ Ἀνήκουσιν εἰς τὴν κατὰ τὸν παρόντα νόμον ἐφεδρείαν οἱ ἐν τῇ πρώτῃ κληρώσει περιλαμβανόμενοι κληροῦχοι ἐξ’ ὧν θέλουσι ληφθῆ κατ’ αὔξοντα ἀριθμὸν κλήρου εἰκοσακισχίλιοι, οἱ δὲ λοιποὶ μετὰ τῶν κληρούχων τῆς δευτέρας κληρώσεως θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ παρόντος νόμου μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἀσκήσεως τῶν εἰκοσακισχιλίων κληρούχων, ἐὰν διὰ νέου νόμου ἤθελε δοθῆ πρὸς τοῦτο ἡ ἄδεια τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.» Ὁ ἀρχικὸς νόμος περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας προέβλεψε τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ἦτο δυνατὸν νὰ προσκληθῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα οὐ μόνον οἱ ἔφεδροι τῆς πρώτης κληρώσεως, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς δευτέρας, ἐὰν ἤθελεν ἐπιτραπῆ διὰ νόμου, καὶ τοῦτο ἐπετράπη διὰ τοῦ νόμου τῆς 23 Ἰανουαρίου ε. ε. Ἡ δύναμις τῆς πρώτης κληρώσεως ἀνέρχεται εἰς 88,000 ἄνδρας, οἱ δὲ τῆς δευτέρας εἰς 98,000, τὸ ὅλον 186,000. Τὸν νόμον δὲ τοῦτον τῆς 23 Ἰανουαρίου ε. ε. ἐκτελοῦντες, ἐκαλέσαμεν, διὰ τοῦ δημοσιευθέντος Β. Διατάγματος, τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῆς ἐφεδρείας τῆς πρώτης κληρώσεως, διότι δὲν ἐξηντλήθη ἡ πρώτη κλήρωσις, δηλαδὴ αἱ 88,000 ὑπολείπονται πολλοὶ ἀριθμοὶ διαθέσιμοι, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε παρέστη, οὔτε θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ τῆς δευτέρας κληρώσεως, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἡλικίας 27–30 ἔτους. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν ἐντεῦθεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Πατρῶν, ἀνέφερε καὶ ὅτι, κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ἐκαλέσαμεν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τοὺς ἐφέδρους διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, ἐνῷ ὁ νόμος κανονίζει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ κατάταξις αὐτῶν. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, λέγει ὁ κ. Ῥικάκης, χορηγεῖται προθεσμία 30 ἡμερῶν, καὶ ἂν δὲν πραοσέλθουν, τιμωροῦνται μὲ τὴν ποινὴν νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸν στρατὸν ἓν ἔτος· ὥστε, κατὰ τὸν κ. Ῥικάκην πάντοτε, πᾶσα ἑτέρα ἐνέργεια ἦτο περιττή. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ ἔφεδροι δὲν προσῆλθον εἰς τὸν στρατὸν οὔτε ἐντὸς τῶν 30 ἡμερῶν, οὔτε μετὰ παρέλευσιν τῆς προθεσμίας ταύτης, δὲν ἔπρεπε δὲ, κατὰ τὸν κ. Ῥικάκην, νὰ συλληφθῶσι καὶ προσαχθῶσι διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῶσι τὴν ποινὴν τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν ἐπὶ ἓν ἔτος περιπλέον, ἀφοῦ δὲν προσῆλθον παντάπασιν; Αὐτὰ, κύριοι, τῷ ὄντι, λεγόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι ἀκατανόητα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς δι’ ἀποσπασμάτων προσκλήσεως τῶν ἐφέδρων εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἶναι παράνομον, τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ ἐλάβομεν ἀπὸ τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον, καὶ ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς ἐπέδειξεν ἐντεῦθεν φάκελλον, περιέχοντα ἐγκυκλίους τοῦ πρώην προκατόχου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κυρίου Ζυμβρακάκη, ὅστις ἦτο μέλος τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ σᾶς ἀναγινώσκω τὰ κείμενα τῶν ἐγκυκλίων τούτων. Ἀναγινώσκει πολλὰς ἐγκυκλίους τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ζιμβρακάκη πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχάς, περὶ τῆς διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων καταδιώξεως καὶ προσαγωγῆς τῶν ἐφέδρων. Καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι εἰς τὴν ῥύμην τοῦ λόγου μου, ἀναγκάζομαι νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνευ στρατιωτῶν τίποτε δὲν γίνεται· δυσάρεστον τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ εἶναι ἀληθές· οὐδεὶς κληροῦχος προσέρχεται ἄνευ στρατιωτικῆς καταδιώξεως· οὐδεὶς φόρος πληρόνεται ἄνευ στρατιωτικοῦ καταναγκασμοῦ, καὶ ἐκτελοῦνται τὰ πάντα ἀτυχῶς διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Οὐδὲν τὸ παράδοξον λοιπὸν, οὐδὲν τὸ ἄτοπον, ἂν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατέφυγεν εἰς τὸ κοινὸν τοῦτο μέτρον τῆς διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως προσαγωγῆς τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων εἰς τὰς τάξεις. Αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα, ὅπερ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄλλως, διότι ὁ στρατὸς θ’ ἀπεγυμνοῦτο ἀνδρῶν καὶ θ’ ἀποσυνετίθετο. Ὁ κ. Ῥικάκης κατακρίνει ἐπίσης ὡς ἁμάρτημα μέγιστον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν, νὰ καλέσωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῆς ἐφεδρείας, καὶ διότι μετ’ ὀλίγον ἐκπνέει ὁ νόμος ὁ χορηγῶν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἑπομένως οἱ ἄνδρες οἱ καλούμενοι ὑπὸ τὰ ὅπλα δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ ἓξ μῆνας, κατὰ τὸν νόμον. Ἦτο περιττὸν νὰ ἐγείρῃ τοιαύτην ἀπορίαν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα τὴν ἔκτακτον ταύτην ἐφεδρείαν, ἔχει βεβαίως ἐν τῷ νῷ αὐτῆς νὰ συμπληρώσῃ καὶ τὴν προσωρινότητα τοῦ Νόμου διὰ νέου νομοθετήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει ἕτοιμον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ· ἐν αὐτῷ ὑπάρχει διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰσχὺς τῶν νόμων περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας παρατείνεται μέχρι τέλους τοῦ 1879, διότι τὴν 1 Ἰανουαρίου 1880 θὰ ἦναι εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸ τῆς γενικῆς στρατολογίας, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ τὸ ὑποβληθὲν περὶ αὐτῆς νομοσχέδιον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τοιοῦτον νομοθέτημα, παρατεῖνον τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων περὶ ἐφεδρείας, δὲν ψηφισθῇ ἐντὸς τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Συνόδου, οἱ ἔφεδροι αὐτοδικαίως ἀπέρχονται. Τί κακὸν λοιπὸν ἐντεῦθεν δύναται νὰ προκύψῃ; Νομίζετε, ὅτι καὶ καλὰ καὶ σώνει, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, πρέπει νὰ ὑπηρετήσωσιν οἱ ἔφεδροι ἑξάμηνον διάστημα, καὶ ἄνευ τούτου, ἡ ὀλιγωτέρα ὑπηρεσία των εἶναι παράνομος; δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ 2 καὶ 3 μῆνας, μετὰ ταῦτα δὲ ν’ ἀφεθῶσι, διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Καὶ ἡ ἐπίκρισις λοιπὸν αὕτη τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πατρῶν εἶναι ἀτυχής. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά. Τὰ εἶπον, ἵνα ἀπαντήσω εἰς αἰτιάσεις βαρείας, αἵτινες, ὡς ἀπέδειξα ἤδη, εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅλως ἀβάσιμοι καὶ ἄδικοι. Σήμερον, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται καὶ φρονεῖ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἐπροκάλεσαν τὸ ἔκτακτον μέτρον τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι ἔτι καὶ νῦν, καὶ μάλιστα εἰς σημεῖον πολὺ σπουδαιότερον, διότι σήμερον τῷ ὄντι ἐπίκειται ἡ λύσις ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται ὅλος ὁ Ἑλληνισμός. Τὰ μέτρα ταῦτα, κύριοι, ἐλήφθησαν εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν μακρόθεν ἐφαίνοντο σημεῖά τινα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποστηριχθῶσι σήμερον, ὅτε τὰ σημεῖα ταῦτα μετετράπησαν εἰς πράγματα, καὶ τῶν πραγμάτων τούτων ἐπίκειται ἡ λύσις; Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν, φρονοῦσα, ὅτι αἱ αὐταὶ περιστάσεις ὑπάρχουσι καὶ σήμερον, ἐμμένει εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, διότι θεωρεῖ ὡς ἐθνικὸν δυστύχημα τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ τόπου.

§47ΖΑΪΜΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ δὲν σύγκειται, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Πατρῶν, ἐκ 14,000 ἀνδρῶν, κατὰ τὸν πρῶτον νόμον, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐμνημόνευσε, περὶ τακτικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ σύγκειται, κατὰ τὸν νόμον τῆς 31 Δεκεμβρίου 1877, νόμον προκληθέντα — καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπαναλάβω — ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ σύγκειται ἐξ 24,901 ἀνδρῶν, ἤτοι ἐξ 20,332 πεζῶν, 852 ἱππέων, 2,013 πυροβολιστῶν, 1,107 τοῦ μηχανικοῦ, 300 νοσοκόμων, 300 ἀγωγέων, τὸ ὅλον 24,904. Ἀλλ’ ἡ δύναμις αὕτη, δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου τῆς 23 Ἰανουαρίου, τὸν ὁποῖον σεῖς ἐψηφίσατε, ηὐξήθη μέχρι 30,000 ἀνδρῶν ἢ καὶ μέχρι 32,000· αὐτὴ λοιπὸν, κύριοι, εἶναι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἡ σημερινὴ, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, διότι ὁ νόμος περὶ τακτικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ ἐκοιμήθη πρὸ δύω ἐτῶν. Λοιπὸν τὴν δύναμιν ταύτην, κύριοι, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισαν οἱ νόμοι οὗτοι, ἀφορῶντες εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις τῆς πατρίδος ἡμῶν, τὴν θεωροῦμεν ἀπαραίτητον καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Τῶν 32,000 ἀνδρῶν;

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ δύναμις αὕτη, μετὰ τὴν εἰς ἀπεριόριστον ἄδειαν ἀποστολὴν τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς πρώτης σειρᾶς, ἐξ 7000 περίπου ἀνδρῶν, καὶ μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῶν τακτικῶν ἐφέδρων, ἐκ 3,000 περίπου ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι, μὴ ὄντες καὶ αὐτοὶ Κινέζοι, ἀλλ’ Ἕλληνες, δὲν ἠδύναντο νὰ διατηρηθῶσιν ἐπὶ πλέον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸν ἐπίμονον ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου Ῥικάκη, ἀφοῦ διήνυσαν τὸ νόμιμον διάστημα τῆς ἐνιαυσίου θητείας των, ἡ ὀργανικὴ αὐτὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ, λέγω, μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῶν δύο τούτων κατηγοριῶν ἐκ 10,000 ἀνδρῶν, ἐλαττοῦται εἰς 20,000 ἄνδρας· ἀλλ’ ὅταν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσητε 3,000 ἐθελοντὰς, τῶν ὁποίων ἡ θητεία λήγει μετὰ τρεῖς, μετὰ 4, μετὰ 5, τὸ πολὺ μετὰ 6 μῆνας, δὲν θὰ ἔχητε ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ εἰμὴ 12,000 ἄνδρας, συμπεριλαμβανομένων εἰς ταύτας καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων τῆς δευτέρας σειρᾶς. Τί θέλετε λοιπὸν; θέλετε νὰ διατηρήσωμεν μόνον αὐτὴν τὴν δύναμιν; Βεβαίως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ τὰ οὐσιωδέστερα τῶν καθηκόντων αὑτῆς· ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας, ἀνάγκας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐσχηματίσθη αὐτὴ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ πρὸ ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν. Ἰδοὺ, κύριοι, διὰ τί ἐσκέφθημεν, καὶ θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τοῦτο, νὰ καλέσωμεν εἰς τὰ ὅπλα τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῆς ἐφεδρείας ἐξ 20,000, διὰ νὰ ἔχωμεν, εἰ δυνατὸν, ὑπὸ τὰ ὅπλα 30,000, τὸ ὁποῖον ἄλλως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν ἴσως νὰ κατορθωθῇ, καί τοι προσκληθεισῶν τῶν δύο αὐτῶν σειρῶν, διότι ἐκ τῶν 20,000 ἀνδρῶν τῶν 2 πρώτων σειρῶν, εἰς τὸ διάστημα τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους, μόλις κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν 11,000.

§51ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατετάχθησαν 13,000 τόσοι.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζομαι. Ἀλλ’ ἔστω, ὅτι κατετάχθησαν καὶ 13,000· ἀφοῦ ἐκ τῶν 20,000, εἰς διάστημα 18 μηνῶν, κατετάχθησαν μόνον, ἔστω καὶ 13,000 τόσοι, εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ λίαν πιθανὸν, ὅτι καὶ ἐκ τῶν 20,000, τῶν ἤδη καλουμένων σειρῶν, εἰς διάστημα 6 μηνῶν, νὰ μὴ προσέλθουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ πλέον τῶν 5,000. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει σκοπὸν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ οὐ μόνον διὰ τῆς κατατάξεως τῶν δύο ἤδη καλουμένων σειρῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς κατατάξεως τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων ἐφέδρων, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὰς πρώτας σειρὰς καὶ τῶν ὁποίων ἡ σύλληψις δὲν κατωρθώθη εἰσέτι· τούτων ὁ ἀριθμὸς, ὡς εἶπον, ἀνέρχεται εἰς 9,000. Περιπλέον δὲ καὶ διὰ τῆς κατατάξεως τῶν τακτικῶν ἐφέδρων, ὅσοι ἔχουσι τοιαύτην ὑποχρέωσιν, τῶν ὁποίων ὅμως ὁ ἀριθμὸς δὲν ὑπερβαίνει τοὺς 300, διότι οἱ ἄλλοι διήνυσαν τὸ διάστημα, ὅπερ ὤφειλον νὰ διανύσουν, καὶ ἐπανέρχονται ἤδη εἰς τὰς ἑστίας των. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, περὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ὄχι πλέον ἡ ἐξέτασις τύπων, καὶ τῶν αἰτιάσεων, ἃς οἱ ἔντιμοι προαγορεύσαντες ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν κατάταξιν τῶν ἐφέδρων καὶ διὰ νὰ καταστήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφροτέραν τὴν ἐπαχθῆ ταύτην ὑποχρέωσιν, ἔλαβε τὸ μέτρον τῆς ἐπιτοπίου ἐκγυμνάσεως τῶν ἐφέδρων, καὶ δὲν καλοῦνται οἱ ἔκτακτοι ἔφεδροι διὰ νὰ πληρώσωσι τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καλοῦνται κυρίως διὰ νὰ ἐκγυμνασθῶσι· καὶ τὴν ἐκγύμνασιν ταύτην θὰ τὴν κάμωσιν εἰς τὰ ἐγγύτερα τῶν ἐπαρχιῶν των τάγματα καὶ τοὺς λόχους, διὰ νὰ καταστῇ κάπως φορητὴ ἡ τοιαύτη ὑποχρέωσις. Καλοῦμεν λοιπὸν σήμερον τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου τούτου ζητήματος τῆς προσκλήσεως ἢ μὴ τῶν δύο αὐτῶν σειρῶν τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, καὶ τῆς διατηρήσεως τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοὺς μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς ἰσχύοντας νόμους. Ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς θὰ ὁδηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς μελλούσης πορείας αὐτῆς.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Ὅρα Παράρτημα.

§54ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ ὁμιλήσω ἐκ τῆς θέσεώς μου.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§56ΖΑΪΜΗΣ. Πρὸ πάντων, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τῆς συζητήσεως τὸ ζήτημα περὶ τῆς νομιμότητος ἢ μὴ τῆς προσκλήσεως τῶν νέων ἐφέδρων. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Ῥικάκη, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, προσκαλέσαν τὴν τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν τῶν ἐφέδρων, ὑπέπεσεν εἰς παρανομίαν· νομίζω μόνον, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔπραξέ τι πλημμελές. Ἐνῷ οἱ νόμοι περὶ ἐφεδρειῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, ὥρισαν τὴν ἰσχὺν αὐτῶν μέχρι τῆς λήξεως τῆς παρούσης Συνόδου, τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλεν, ἔχον ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους τούτους, νὰ παρουσιάσῃ νόμους παρατείνοντας τὴν ἰσχὺν αὐτῶν ἐπί τινα εἰσέτι χρόνον, διότι ἄλλως εἶναί τι πλημμελὲς τὸ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς ὑποχρέωσιν ἑξάμηνον τοὺς ἐφέδρους, ἐνῷ οἱ νόμοι δὲν ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτοὺς εἰ μὴ ὑποχρέωσιν, ἀπὸ τῆς σήμερον, τρίμηνον μόνον. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ ἔφεδροι, ἐὰν δὲν ἐπιψηφισθῇ νόμος τοιοῦτος, δύνανται νὰ ἀπέλθωσιν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καί τοι εὐφυὲς, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξέλθῃ ἐκ στόματος Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, παραλείπω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον οὐδεμίαν ἔπραξε παρανομίαν· ἴσως ὑπέπεσαν ὡς ἄνθρωποι εἰς πλημμέλημά τι, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιον, διὰ νὰ ἀπασχολῇ τὴν Βουλήν. Ὅ,τι νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν πεποίθησιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον τῆς μιᾶς μερίδος, ἀλλὰ καὶ τῆς ἄλλης (διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἀμφότεραι αἱ μερίδες αἱ παρακαθήμεναι ἐνταῦθα, καὶ ἡ ὑπουργικὴ καὶ ἡ ἀντιπολιτευομένη, ἐμπνέονται ὑπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς φιλοπατρίας καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τῶν ἁγνῶν αἰσθημάτων) εἶναι τὸ χρήσιμον τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον προτείνει τὸ Ὑπουργεῖον· τουτέστιν, ἐὰν διὰ τῆς προσκλήσεως τῆς τρίτης καὶ τετάρτης σειρᾶς τῶν ἐφέδρων θέλωμεν φθάσει εἰς σκοπὸν ἀποτελεσματικὸν καὶ τελεσιουργόν. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει τὴν περὶ τούτου γνώμην μου, διότι κατὰ τὰς προηγουμένας συζητήσεις ἐξήνεγκον ἐναντίαν γνώμην τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργείου. Φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνει τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς οὐδένα σκοπὸν, τουτέστι νὰ ἐπιτύχῃ τὴν αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους· καὶ κατὰ δυστυχίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ προασπίζων τὸ μέτρον τοῦ Ὑπουργείου, σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐλπίζει εἰμὴ εἰς τὴν συγκέντρωσιν μόνον πέντε χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἀπέναντι τοῦ συστήματος τοῦ Ὑπουργείου ἀντετάξαμεν ἕτερον σύστημα, τὸ σύστημα τῆς αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τοῦ μονίμου στρατοῦ, διότι τὸ σύστημα τοῦτο θεωροῦμεν δυνάμενον νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ σκοπιμώτερον εἰς τὴν πρόθεσιν ἡμῶν. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνεται, θεωρῶ, ὅτι προτείνεται μᾶλλον πρὸς ἐπίφασιν, ὡς μὴ τυγχάνον ἀποτελέσματος. Μέχρι τοῦδε, κύριε Πρόεδρε, ἡ συγκάλεσις τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας σειρᾶς τῆς πρώτης κληρώσεως τῶν ἐφέδρων δὲν ἔφερεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Προσεκαλέσαμεν δυνάμει τῶν νόμων εἰκοσακισχιλίους ἄνδρας, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν εἰκοσακισχιλίων ἀνδρῶν, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, προσῆλθον μόνον 11 χιλιάδες, ἤτοι 7,300 ἐκ τῆς πρώτης σειρᾶς, 4,000 δὲ περίπου ἐκ τῆς δευτέρας. Ἐκ τῆς πρώτης σειρᾶς καθυστέρησαν 30% καὶ καθυστέρησαν ἐν στιγμῇ ἐνθουσιασμοῦ εὐγενοῦς, ἐν στιγμῇ ἀναπτερώσεως ἐλπίδων τινῶν. Κατὰ τὴν δευτέραν σειρὰν, ἀντὶ δεκακισχιλίων ἀνδρῶν, προσῆλθον μόνον 4,000, ἤτοι ἔχομεν καθυστέρησιν 60%. Μετὰ τὰ προηγούμενα ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἦναι ἡ φωταγωγὸς λαμπὰς, ἥτις πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν, μετὰ τὰ προηγούμενα αὐτὰ, κύριοι, ἐλπίζομεν ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ φέρωμεν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἰκοσακισχιλίους ἑτέρους ἐφέδρους; Εἶναι, κύριοι, πλάνη μεγίστη, καὶ τὴν πλάνην ταύτην δὲν ἠδυνήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀποκρούσῃ, διότι σᾶς εἶπεν ὅτι ἐλπίζουσι μόνον 5,000 ἐφέδρων νὰ κατατάξωσιν. Ἀλλὰ ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι ἐκ τῶν εἰκοσακισχιλίων ἐφέδρων δὲν θὰ δυνηθῆτε οὐδὲ τὰς 5 χιλιάδας νὰ κατατάξητε εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρῶτον, οἱ ἔφεδροι ἔχασαν τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποίθησιν· διότι οἱ ἔφεδροι τῆς τρίτης καὶ τῆς τετάρτης κατηγορίας, ἰδόντες ὅτι ἐκρατήθησαν οἱ τῆς πρώτης ὑπὲρ τὸ ἑξάμηνον, θὰ δυσκολευθῶσι νὰ προσέλθωσι, θὰ ἀπογοητευθῶσιν. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἔφεδροι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθωσι. Ἐγένετο πολλάκις λόγος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ περὶ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, καὶ αἱ ὁποῖαι ἔδοσαν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Πετιμεζᾶν Ἀθανάσιον νὰ τὰς ὀνομάσῃ μὲ τὴν ἀληθῆ ἐπωνυμίαν τῆς σωματεμπορείας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν ἐπαινῶ πολὺ διὰ τὴν ἀλήθειαν ταύτην· λυποῦμαι ὅμως, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τῷ ἀπονείμω τὸν αὐτὸν ἔπαινον καὶ διὰ τὴν αὐστηρότητα, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ δείξῃ κατὰ τῶν συμβουλίων. Δὲν θὰ ἔχετε λοιπὸν, κύριοι, ἐφέδρους καὶ δὲν θὰ συμπληρώσητε τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· οὕτω δὲ θέλει ἀποδειχθῆ τὸ μέτρον τῆς προσκλήσεως τῶν ἐφέδρων ὡς μέτρον τὸ ὁποῖον ἐγένετο πρὸς ἁπλῆν ἐπίφασιν. Διὰ τούτου δὲ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, τῆς αὐξήσεως τοῦ μονίμου στρατοῦ, θέλετε φθάσει σκοπιμώτερον καὶ τελειότερον πρὸς τὸν σκοπόν σας, διότι δύνασθε σήμερον ἢ αὔριον, φέροντες ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, νὰ αὐξήσητε αὐτὸν εἰς 18,000 καὶ νὰ τὸν συμπληρώσητε εἴτε δι’ ἀπογραφῆς μεγαλειτέρας εἴτε δι’ ἐθελοντῶν· καὶ ὅταν κατορθώσητε νὰ ἔχητε 18,000 μόνιμον στρατὸν, τότε εὐκόλως ἐν περιπτώσει ἀνάγκης θέλετε ἔχει 30,000· διότι θέλετε ἔχει 18,000 μόνιμον στρατὸν καὶ ἀφ’ ἑτέρου 11,000 ἐφέδρων γεγυμνασμένων ἤδη, τοὺς ὁποίους ἐν ἀνάγκῃ δύνασθε νὰ καλέσητε εἰς τὰ ὅπλα· ἀλλὰ καὶ τότε, κύριοι, δύνασθε νὰ ἔχητε τοσούτους, ἂν ἔχητε τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα. Ὅ,τι δὲ λέγω σήμερον, κ. Πρόεδρε, καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῶ καὶ ἀντιπράξω κατὰ τοῦ Ὑπουργείου· καὶ ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας καὶ ἐντὸς αὐτῆς εἶχον τὸ αὐτὸ φρόνημα. Ὄταν, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Δεληγεώργης, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπουσία καταλείπει λίαν δυσπλήρωτον κενὸν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, παρουσίασε τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, ὅ,τι λέγω τώρα ἔλεγον καὶ τότε, κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1877. Ἰδοὺ δὲ τί ἔλεγον κατὰ συνεδρίασιν τῆς 14 Μαρτίου 1877. «Ὄταν ὁμιλῶ λοιπὸν περὶ σχηματισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐννοῶ πόλεμον, ὡς δὲν ἐννοεῖ τοῦτο οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, οὔτε τὸ παρελθὸν Ὑπουργεῖον, οὔτε τὸ ὑπάρχον· ἐπιθυμῶν ὅμως εἰς τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι πιθανὸν ν’ ἀναφανῶσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ ἦναι γεγυμνωμένη, ἐπιθυμῶ νὰ ἔχῃ ὅ,τι δύναται νὰ ἔχῃ, καὶ δύναται νὰ ἔχῃ 30,000 στρατοῦ.» Διὰ τοῦ συστήματος λοιπὸν τοῦ ἰδικοῦ μας δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 30,000 στρατοῦ, τὸν ὁποῖον μόνον δύνασθε νὰ διατηρήσητε. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι οἱ κληρωτικοὶ πίνακες ἔφθασαν εἰς 180,000 ἀνδρῶν δυναμένων νὰ φέρωσιν ὅπλα· καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησε τοὺς κληρωτικοὺς τούτους πίνακας ὡς ὑποστηρίζοντας τὰς ἰδέας αὐτοῦ, καθόσον ἄλλοτε εἶχε προτείνει νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἄνδρας δυναμένους νὰ φέρωσιν ὅπλα 200,000. Κύριοι, μὴ δίδετε οὐδεμίαν προσοχὴν εἰς τοὺς κληρωτικοὺς πίνακας· δὲν εἶναι οἱ κληρωτικοὶ πίνακες, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι τὸν στρατόν. Τότε δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν τοσοῦτον στρατὸν, ὅταν ὑπάρχωσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐπικράτειά τις δύναται νὰ διαθέσῃ. Καὶ δὲν εἶναι εὔκολον εἰς ὁποιανδήποτε ἐπικράτειαν νὰ δυνηθῇ νὰ ὁπλίσῃ στρατὸν ἐξ ὅλων τῶν ἀνδρῶν τῶν δυναμένων νὰ φέρωσιν ὅπλα. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ 200,000 ἀνδρῶν, δυναμένων νὰ φέρωσιν ὅπλα καὶ ἐχόντων τὴν ἡλικίαν τὴν κατάλληλον πρὸς στράτευσιν, ἡ Γαλλία δύναται νὰ σᾶς παρουσιάσῃ 5,000,000· ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφαντάσθη ὅτι δύναται, καί τοι ὀλβία καὶ πλουσία, ἀποτελοῦσα ἓν τῶν μεγαλειτέρων καὶ πλουσιωτέρων ἐθνῶν, οὐδέποτε ἐφαντάσθη ὅτι ἠδύνατο νὰ ὁπλίσῃ 5,000,000 ἀνδρῶν· καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ φαντασθῇ, διότι τὰ πρὸς τοῦτο μέσα δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν· ὡς ἐκ τούτου οἱ κληρωτικοὶ πίνακες οὐδεμίαν σημασίαν ἔχουσι. 200,000 στρατοῦ ἀπαιτοῦσι τόσα μέσα, ὥστε οὐδὲ διὰ χαρτίνων ἑκατομμυρίων δύνασθε νὰ τὸν ἔχητε. Θέλετε λοιπὸν νὰ ἐργασθῆτε σπουδαίως; Ἐννοῶ ὅτι θέλετε τοῦτο, ἐὰν θελήσητε νὰ αὐξήσητε τὴν δύναμιν τοῦ μονίμου στρατοῦ, νὰ ἀφήσητε δὲ τοὺς ἐφέδρους τοὺς γεγυμνασμένους ἤδη νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, καὶ ἐν καιρῷ ἀνάγκης θέλετε ἔχει 11,000 ἑτέρους στρατιώτας δυναμένους νὰ προσφέρωσι τὴν ὑπηρεσίαν των. Ἀλλὰ διὰ μίαν στιγμὴν ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θέλουσι κατορθώσει ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἢ τριῶν νὰ φέρωσι τὰς 20,000 ἀνδρῶν. Ἐρωτῶ τοὺς κκ. Ὑπουργούς. Δὲν θέλετε ἐξαντλήσει κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν τριῶν μηνῶν ἢ ἕξ, τὰ μικρὰ μέσα τῆς χώρας; διότι, ἂν προσέλθωσιν 20,000 ἄνδρες στρατοῦ εἰς τὴν δύναμιν, ἣν ἔχετε ἤδη, θέλετε ἐξαντλήσει ὅλα τὰ μέσα ἐντὸς τοῦ ἔτους 1878. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν, κύριοι, ν’ ἀπαιτήσητε παρὰ τῆς χώρας τὰ ἀδύνατα. «Εἰς τὰ ἀδύνατα οὐδεὶς ὑποχρεοῦται» εἶπον πρὸ δύο χιλιέδων ἐτῶν οἱ Ῥωμαῖοι. (adimpossibilia nemo obligatus). Ἂν δὲν τὸ εἶπον καλῶς, ὁ κ. Τζάνες ἠμπορεῖ νὰ μὲ διορθώσῃ (ἱλαρότης). Δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀπαιτήσητε παρὰ τῆς χώρας περισσότερα τῶν ὅσων δύναται. Δὲν δύναται δὲ σήμερον ἡ χώρα νὰ σᾶς δώσῃ τὰ μέσα νὰ διατηρήσητε περισσότερον τῶν 30,000 στρατόν. Καὶ ὅταν, κύριοι, ἐξαντλήσητε τὰ μέσα τῆς χώρας ἤδη, τότε ἐὰν ἔλθῃ περίστασις ἀπαιτοῦσα μέσα, ἡ χώρα αὕτη δὲν θέλει τὰ ἔχει. Λοιπὸν εἴτε ἀποδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἔφεδροι δὲν θέλουσι συγκεντρωθῆ, εἴτε ἀποδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἔφεδροι θέλουσι συγκεντρωθῆ, τὸ σύστημα τοῦ Ὑπουργείου μᾶς φέρει εἰς ἄτοπα, καὶ δὲν θέλει ἱκανοποιήσει τοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους πιστεύουν, ὅτι θέλουν ἐπιτύχει ἀγόμενοι εἰς τοῦτο ἐκ πλήρους φιλοπατρίας καὶ πλήρους εἰλικρινείας. Ἠθέλησα, κύριοι, ἐν συντόμῳ νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις, διότι ἡ γνώμη μου εἶναι ἀπόῤῥοια καὶ ἀπαύγασμα τῆς πεποιθήσεώς μου. Ὅσα σᾶς εἶπον, καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει διατελῶν, τὰ αὐτὰ πάντοτε ὑπεστήριξα. Ὑπεστήριζα πάντοτε, ὅτι δὲν δύναται ἡ χώρα νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, ἃς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ, καὶ ὅταν θέλωμεν νὰ ζητήσωμεν ἀδύνατα, ἀποβάλλομεν τὸν χαρακτῆρα τῆς σπουδαιότητος τῶν ἔργων ἡμῶν· ὅταν δὲ ὁ χαρακτὴρ τῆς σπουδαιότητος ἐκλείψῃ, τότε ὅλος ὁ κόσμος θέλει εἰπεῖ, ὅτι αὐτὰ γίνονται πρὸς ἐπίφασιν μόνον. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκληφθῶσι τοιαῦτα. Ἀδιαφορῶ, ἂν οἱ λόγοι μου δὲν εὐχαριστήσωσι θερμάς τινας κεφαλάς. Ἐσυνείθισα νὰ μὴ ἀποβλέπω εἰς τὴν δημοκοπίαν, διότι ἀποστρέφομαι ταύτην, ὡς τὴν αὐλοκοπίαν, καθόσον ἀμφοτέρας θεωρῶ ὡς τὰς δεινοτέρας πληγὰς τοῦ κοινωνικοῦ σώματος. Ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, ἣν θεωρῶ συμφέρουσαν διὰ τὸν τόπον, καὶ σπουδαιοτέραν τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργείου. Φρονῶ, ἐν περιλήψει, ὅτι ὀφείλομεν ν’ αὐξήσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ μονίμου στρατοῦ, ν’ ἀποκρούσωμεν δὲ τὴν πρόσκλησιν τῆς τρίτης καὶ τετάρτης σειρᾶς τῶν ἐφέδρων, διότι δὲν τὴν θεωρῶ χρήσιμον οὐδόλως ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσι.

§57ΤΖΑΝΕΣ. Ἐρωτῶ τὸν κύριον Ζαΐμην, πῶς ὑπελόγισεν εἰς 30,000 τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ;

§58ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἐκ 18,000 ἀνδρῶν, συνυπολογίζω καὶ 11,000 ἐφέδρους, οἵτινες ἔχουν ἤδη ἐκγυμνασθῆ. Οὕτω θὰ ἔχωμεν στρατὸν ἐξ 28 ἢ 29,000.

§59ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζετε;

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς νὰ διαβεβαιώσῃ τὸ Κοινοβούλιον περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν προαιρέσεών του. Ὁ κ. Ζαΐμης φέρει ἐν χερσὶ πολλοὺς τίτλους, καὶ τοὺς τίτλους τῆς καταγωγῆς καὶ τοὺς τίτλους τῶν προσωπικῶν του ὑπηρεσιῶν· οἱ δὲ τίτλοι οὗτοι εἶναι ἀρκοῦσα ἐγγύησις περὶ τῆς εἰλικρινείας αὐτοῦ, οὐδ’ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ μᾶς δώσῃ διαβεβαίωσιν περὶ αὐτῆς. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς τοὺς λόγους τοῦ κ. Ζαΐμη, ἔλαβον τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης φρονεῖ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασταθῇ στρατὸς ἐκ 30,000, ἢ μᾶλλον νὰ διατηρηθῇ στρατὸς ἔχων τόσον ἀριθμὸν ἀνδρῶν. Ἀλλὰ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ζαΐμη μοὶ εἶχε δώσει μέγα θάῤῥος. Εἶχον ὑπολάβει, ὅτι ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων παραδέχεται τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαφωνεῖ οὐσιωδῶς πρὸς τὸν ἔντιμον ἐκ Μέσσης Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου εἶχε καταβῆ τοῦ βήματος· εἶχον ὑπολάβει ὅτι ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων ἀναγνωρίζει καὶ ὁμολογεῖ τὴν ἀνάγκην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει κατὰ τὰς παρούσας ἐκτάκτους περιστάσεις νὰ συντηρήσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε κατώρθωσε νὰ συντηρήσῃ, καὶ εἶχον νομίσει, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης διαφωνεῖ μὲ ἡμᾶς μόνον κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ συγκρότησις τοῦ στρατοῦ τούτου εἶναι δυνατή. Ἐνόμισα, στηριζόμενος εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅτι ἐνοχλεῖ αὐτὸν μόνον ὁ τρόπος τῆς διὰ τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων συγκροτήσεως τοῦ στρατοῦ, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος εἶναι πλημμελὴς καὶ ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης συμβουλεύει τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ ἀνεύρῃ ἄλλον τρόπον· ἀλλ’ ὅτι δὲν ἀντέκρουσε τὴν ἀνάγκην τῆς συντηρήσεως τοσούτου στρατοῦ. Ἀλλὰ τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ζαΐμη προσέβαλε κατὰ μέτωπον τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας του μὲ ἐξήγαγε τῆς πλάνης, εἰς ἣν, ὡς εἶπον, εἶχον περιπέσει, ἐξηγήσας οὕτω τὸ πρῶτον μέρος. Διὰ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς ὁμιλίας του ἠθέλησε νὰ σᾶς παραστήσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ χώρα νὰ συντηρήσῃ 30,000 στρατὸν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖος καὶ τοσοῦτος στρατός. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ περιορίσω τὸν λόγον μου εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς σᾶς ἔκαμε, καὶ νὰ παραλείψω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν πρὸ αὐτοῦ ἀγορεύσαντα· διότι ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν ἀρνεῖται βεβαιῶν πρὸς τιμὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ, ὅτι οὗτος δὲν περιέλαβε καὶ ἄλλων τὸ φρόνημα εἰς τὰς ἐννοίας τῆς ὁμιλίας του· ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν ἀνήκει εἰς πολιτικὸν κόμμα, διὰ νὰ ὑπολάβω, ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ εἶναι γνώμη πολιτικοῦ κόμματος. Ἤθελον προσπαθήσει νὰ ἀναιρέσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ζωχιοῦ, διότι, ἐὰν ἐθεωρεῖτο ὡς γνώμη πολλῶν ἡ γνώμη τοῦ κ. Ζωχιοῦ, φρονῶ ὅτι ἤθελεν ἐπιφέρει βεβαίαν βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς παρέστησε τὴν Ἑλλάδα ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ καὶ ἀνικανότητι, σᾶς παρέστησεν αὐτὴν ἐξηντλημένην οἰκονομικῶς, ἐξηντλημένην καὶ μὴ δυναμένην νὰ παράσχῃ ἄνδρας. Εἰρωνεύθη καὶ ἐχλεύασε τὴν Κυβέρνησιν καὶ πᾶν τὸ μέχρι τοῦδε γενόμενον, καὶ δὲν σᾶς ἔδωκεν οὐδεμίαν ἄλλην ἐλπίδα, εἰμὴ τὴν τῆς θείας Προνοίας.

§61ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶπον θεία Πρόνοια, εἶπον τὴν φρόνησιν.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γνώμη αὕτη, ἐὰν ἦτο γνώμη πολιτικοῦ κόμματος, ἠπείλει τῷ ὄντι διὰ μεγάλων ζημιῶν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχήν. Δὲν ἔχω ἀνάγκην ἀποδείξεων, διότι εἴδετε ὅτι ἁπλῆ ἀφήγησις ἐφημερίδος ἐκδιδομένης ἀνωνύμως καὶ ἄνευ οὐδενὸς γνωστοῦ καὶ βεβαίου τίτλου, μόνον διότι ἐθεωρεῖτο ὑπὸ τῶν ἀναγνωστῶν της, ὅτι ἐξέφερε τὴν γνώμην πολιτικοῦ κόμματος, εἴδετε ὅτι ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις ἰσχυρισμῶν, τοὺς ὁποίους διπλωματικὸν ἔγγραφον ἀποσταλὲν πρὸς τὴν Εὐρώπην μετεχειρίσθη, διὰ ν’ ἀποκρούσῃ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ ἐν Βερολίνῳ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἂν ἀφήγησις ἐφημερίδος ἀνωνύμως ἐκδιδομένης ἐχρησίμευσε πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν, νομίζετε ὅτι δὲν ἤθελεν ὑποληφθῆ χρησιμωτάτη ἀγόρευσις Βουλευτοῦ ὑποτιθεμένου ὡς ἀντιπροσωπεύοντος τὰς γνώμας πολιτικοῦ κόμματος; Διὰ τοῦτο μόνον νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀναιρῶν τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ, ὅστις ἄλλως εἶναι πεπεισμένος ὅτι τιμῶ καὶ ὑπολήπτομαι αὐτόν. Εἶπον ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων μοὶ ἔδιδε τὴν ἐλπίδα, ὅτι συνεφώνει ἐντελῶς μετὰ τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἀνεγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη τοσούτου στρατοῦ, καὶ διεφώνει μόνον κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ὁ στρατὸς οὗτος ἤθελε συγκροτηθῆ. Τῷ ὄντι ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς παρέστησεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχητε τοσοῦτον στρατὸν, ὅσον ἐπιθυμεῖτε, διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐφεδρείας. Σᾶς ἀπηρίθμησεν ὅλας τὰς πλημμελείας, ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος τῆς ἐφεδρείας, καὶ σᾶς ἀπέδειξε τὰ καλὰ καὶ τὰ προτερήματα τοῦ συστήματος τῆς μονίμου στρατολογίας. Ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Ζαΐμη εἶναι ἀληθεστάτη. Καὶ πῶς δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω γνώμην, τὴν ὁποίαν, κύριοι, ἀναγνωρίζουσιν ὅλα τὰ ἔθνη ὡς ὀρθήν; Δὲν ὑπάρχει ἔθνος ἐν τῷ κόσμῳ, τὸ ὁποῖον, μεριμνῶν νὰ καταστήσῃ στρατὸν, καταφεύγει εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἠναγκάσθημεν νὰ εἰσαγάγωμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Τὸ σύστημα τῆς ἐφεδρείας εἶναι σύστημα πρωτοφανὲς, εἶναι ἐπίνοια εὐφυὴς, καὶ ὁμολογῶ τὴν εὐφυΐαν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ του κατέφυγεν εἰς αὐτὴν, ἀλλὰ σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς λόγος ἐκ τῆς ἐπιστήμης, οὐδεὶς λόγος ἀληθὴς δύναται ν’ ἀναγνωρίσῃ. Πῶς ἐπενοήθη ὑπὸ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, πῶς οὗτος κατέφυγεν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο τὸ τοσοῦτο πλημμελές; Κατέφυγε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἄλλως. Κατὰ τὸ 1876 ἤρχισε νὰ ἐκτυλίσσηται τὸ μέγα δρᾶμα, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη πρὸ μικροῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἔληξεν. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀρνούμενος, ὅλος ὁ κόσμος ὁμολογεῖ, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν βασίλειον καὶ τὸ ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἔχει κἄποιον μέλλον, ἔχει κἄποιας ἀξιώσεις. Ἡ Ἀνατολὴ ὅλη ἀνάστατος ἐκινεῖτο, μικρότερα κράτη παρέτασσον στρατοὺς, καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἑπτὰ χιλιάδας μόνον στρατιωτῶν, καὶ τὸν στρατὸν αὐτὸν κατὰ δυστυχίαν ἦτο ἠναγκασμένη νὰ ἔχῃ ἐντεταλμένον, ἵνα ἐκπληρῇ ἔργα χωροφυλάκων. Καὶ τί νὰ παρατάξῃ λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους; Νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας! Κύριοι, τῷ ὄντι ὁμολογῶ, ὅτι πολὺ διαφέρουσιν αἱ γνῶμαι τῶν σχολῶν ἀπὸ τὰς γνώμας τῶν πολιτευομένων. Ἔχουσιν ἄλλα καθήκοντα αἱ σχολαὶ, ἄλλα δὲ καθήκοντα οἱ πολιτευόμενοι. Αἱ σχολαὶ ἀσχολοῦνται περὶ τὴν ἀνεύρεσιν τῶν ἐπιστημονικῶν ἀληθειῶν, διὰ τοῦτο ἀναγράφουσιν ἀξιώματα, σᾶς προλέγουσιν ἀληθείας καὶ εἶναι ἠναγκασμέναι νὰ ἐπιμένωσιν, ὡς ὁ Γαλιλαῖος, καὶ οὐδέποτε ν’ ἀπομακρυνθῶσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ πολιτευόμενος, ὁ κυβερνῶν τὸ Κράτος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰ δόγματα ταῦτα. Ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὸ ἐπιστημονικὸν δόγμα, ὅτι μόνον διὰ στρατολογιῶν συγκροτοῦνται οἱ στρατοί. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ φέρῃ νόμον στρατολογικὸν περὶ τὸν Μάρτιον τοῦ 1877 διὰ νὰ ἔχῃ κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον τοῦ 1877 στρατὸν εἴκοσιν ἢ τριάκοντα χιλιάδων ἀνδρῶν; Ἠθέλατε γελάσει. Οἱ νόμοι περὶ στρατολογίας διαγράφουσι τὰς ὑποχρεώσεις τῶν πολιτῶν πρὸς τὸ Κράτος. Καλοῦσιν ὡρισμένον ἀριθμὸν πολιτῶν κατ’ ἔτος εἰς τὰ ὅπλα, ἀσκεῖται ἡ σειρὰ αὕτη καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τῆς ἑπομένης, καὶ ἀνανεοῦται πᾶσα ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἐντὸς ὡρισμένων ἐτῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ δύναται ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ν’ ἀσκήσῃ μίαν γεννεὰν, μίαν τάξιν ἡλικίας, δὲν ἀρκοῦσιν οἱ δύο ἢ ἓξ μῆνες, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἴχομεν ἀνάγκην νὰ συγκροτήσωμεν στρατὸν, ἀλλ’ ἀπῃτοῦντο ἔτη, καὶ πολλὰ ἔτη. Κύριοι, διατὶ νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα; Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τῷ ὄντι τὸ μέγα γαλλικὸν Κράτος, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Ζαΐμης. Αὐτὸ τὸ μέγα καὶ ὄλβιον κράτος, αὐτὸς ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος μετὰ τοσαύτης εὐγενοῦς ὑπερηφανείας καὶ μετὰ τοσαύτης συνέσεως ὑπέστη συμφορὰς καὶ καταστροφὰς, ὁ ὁποῖος ὅμως ἠθέλησε νὰ μεριμνήσῃ διὰ νὰ ἀνορθώσῃ αὐτὰς, ἔκαμεν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας, καὶ τὸν ἔκαμεν ἀμέσως μετὰ τὴν ἧττάν του. Νομίζετε, ὅτι ἐτελείωσεν ἡ λειτουργία τοῦ νόμου τούτου; Ὄχι· ἀπαιτοῦνται 15 ἀκόμη μῆνες, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ λειτουργία τοῦ εἰρημένου νόμου καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ γαλλικὸν Κράτος. Λοιπὸν, ἐὰν ὁ κ. Δεληγεώργης ἐπρόβαλε νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας, καὶ ἐὰν διὰ τοῦ νόμου τούτου προσδιώριζε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 7 χιλιάδας, εἰς 12, εἰς 15, εἰς 18 χιλιάδας, ἔπρεπε νὰ περιμείνητε 3 ἔτη καὶ πλειότερα ἴσως, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ θητεία τῶν διαφόρων σειρῶν, ἐξ ὧν ὁ στρατὸς ἤθελε συγκροτηθῆ, καὶ μετὰ τὰ τρία ἔτη ἠθέλετε ἐλπίσει, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ κατὰ τὸν νόμον τῆς στρατολογίας στρατοῦ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἠσκημένη. Ἀλλὰ τὸν κ. Δεληγεώργην δὲν ἠδύναντο νὰ περιμένωσι τὰ συμβάντα τῆς Ἀνατολῆς, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ λειτουργία τοῦ νόμου του. Διὰ τοῦτο ὡμολόγησα τὴν εὐφυΐαν τοῦ Βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ἀσχοληθέντος νὰ δημιουργήσῃ ἄλλο μέσον ἔκτακτον, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ μικρόν τινα στρατὸν ἐντὸς μικροῦ διαστήματος. Πρὸ τοῦ Βουλευτοῦ Μεσολογγίου ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κυβερνῶν ἐμερίμνησεν ὡσαύτως καὶ οὗτος περὶ τῆς ἀνάγκης ἐκείνης, καὶ ἐβασάνιζε καὶ οὗτος τὴν διάνοιάν του διὰ νὰ ἐξεύρῃ τρόπον τινὰ, καὶ ἐξεῦρε τρόπον, καὶ σᾶς προέτεινε τὴν ἀπογραφὴν ὡρισμένων ἡλικιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ στρατολογήσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀνδρῶν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος τῷ ὄντι ἐγένετο τότε ἀντικείμενον εἰρωνειῶν. Ἠθέλησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πάντοτε μένουσιν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε θέλουσι νὰ ἐμβαθύνωσιν εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὴν φωνὴν τῶν πραγμάτων, νὰ λάβωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ὅλων Ἑλλήνων, οἵτινες ἠδύναντο, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Κουμουνδούρου, νὰ στρατολογηθῶσι, καὶ σᾶς παρέστησαν ὅτι δῆθεν διενοήθη νὰ στρατολογήσῃ ὅλους αὐτοὺς, καὶ σᾶς εἶπον. «Ἰδοὺ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ζητεῖ διακοσίας χιλιάδας ἀνδρῶν, ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν 200,000;» Εἶναι τὸ ἴδιον, ὡς ἂν ἔλεγον εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην οἱ ἀντίπαλοι αὐτοῦ. «Ἰδοὺ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, σᾶς ζητεῖ 186,000 στρατιωτῶν, ὅσοι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι ἐν τοῖς καταλόγοις τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν 186,000 στρατιωτῶν Ἑλλήνων;» Ἐγὼ, Βουλευτὴς τότε, δὲν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἀγορεύσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Κουμουνδούρου ὡς Πρωθυπουργοῦ· ἔλαβον ὅμως ἀφορμὴν νὰ ἀγορεύσω καὶ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Δεληγεώργη περὶ ἐφεδρείας. Καὶ μ’ ὅλον ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, προϊστάμενος μεγάλης καὶ πολυαρίθμου βουλευτικῆς ὁμάδος, ἡ ὁποία ἀπετέλει τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐψήφισε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἐγὼ μετὰ τῶν φίλων μου, καί τοι μὴ φίλος τοῦ Ὑπουργείου τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ αὐτοῦ· διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ δίδω κανένα ἄλλον τρόπον διὰ νὰ πληρώσωμεν ἐκ τοῦ προχείρου τὸ κενὸν, τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπλασεν ἡ Ἑλλὰς, τὴν ὁποίαν ἔπλασαν τὰ συμβεβηκότα τῆς Ἀνατολῆς, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἴσως ἄνευ τῆς προβλέψεως τῆς Ἑλλάδος. Ἐπεθύμουν, τὸ λέγω εἰλικρινῶς, ν’ ἀποφύγω τὰς τελευταίας φράσεις, τὰς ὁποίας ἀπήγγειλα. Εἶναι βαρεῖαι αἱ φράσεις καὶ ἡ ἔννοια αὐτῶν εἶναι πικρὰ διὰ τὸ ἑλληνικὸν βασίλειον καὶ πᾶν ὅ,τι εἶναι πικρὸν διὰ τὸ βασίλειον τῆς Ἑλλάδος εἶναι πικρὸν δι’ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι διεῖπον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος· καὶ ἐπειδὴ διεῖπον τὰ πράγματα πάντες οἱ ἐπιφανεῖς ἄνδρες τοῦ τόπου, ὀφείλω νὰ περικαλύπτω τὰς πλημμελείας αὐτῶν καὶ νὰ φείδωμαι τῆς ὑπολήψεώς των. Ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια εἶναι μία· ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἐπῆλθον τὰ συμβεβηκότα τῆς Ἀνατολῆς, ἐξετυλίσσοντο καθ’ ἑκάστην, ἀπὸ τοῦ μικροτέρου προεβαίνομεν εἰς τὸ μεγαλείτερον καὶ ἀπὸ τοῦ ὀλιγώτερον σημαντικοῦ εἰς τὸ μᾶλλον σημαντικὸν, καὶ ἐβλέπομεν τὰ συμβεβηκότα ἐπερχόμενα, καὶ τὸ ἑλληνικὸν βασίλειον ἦτο ἀνέτοιμον, διότι οὐδεμίαν εἶχε ποιήσει περὶ τοῦ μέλλοντος πρόβλεψιν. Ἦτο ἀνέτοιμον μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ὁ ναύσταθμος αὐτὸς δὲν εἶχεν οὐδὲν ὑλικὸν, οὐδὲ τὸ ἐν χρόνῳ τῆς εἰρήνης ἀναγκαῖον, καὶ ἠναγκάζοντο νὰ στέλλωσιν εἰς Σῦρον καὶ νὰ ζητῶσιν νὰ ἀγοράζωσιν ἀπὸ τὸ ἐμπόριον τῆς Σύρου τὰ μικρὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτα διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν πλοίων. Ὁ κ. Δεληγεώργης λοιπὸν, ὑποβαλὼν τὸν νόμον περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ἠθέλησε νὰ κατορθώσῃ, ἵνα ἐντὸς βραχέος διαστήματος χρόνου δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ θέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα ἀριθμόν τινα ἀνδρῶν καὶ ν’ αὐξήσῃ τὴν πραγματικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς ἀριθμὸν ἀνδρῶν ἀνώτερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε πράγματι. Διὰ τοῦτο ἐψηφοφόρησα τότε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Προέβαλον τότε τροπολογίας ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Αἱ τροπολογίαι μου δὲν ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τὰ μέχρι τοῦδε, ἵνα ἰσχυρισθῶ ὅτι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἐπρότεινα διὰ τῶν τροπολογιῶν μου, ἀπεδείχθησαν ὀρθαὶ καὶ ἀληθεῖς ἀπὸ τὰ πράγματα. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν νόμον, καὶ ὁ νόμος ἐξετελέσθη, καὶ μετὰ τὰς ἐπικουρίας, τὰς ὁποίας ὁ ἐνθουσιασμὸς τῷ ὄντι ὑπηγόρευσεν εἰς τοὺς ἁπανταχοῦ Ἕλληνας, ἐγένετο δυνατὸν νὰ καταστήσωμεν ἕνα στρατὸν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν νῦν ἐν ἐνεργείᾳ ἀνδρῶν. Ἀντὶ τοῦ συστήματος τούτου ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς προέβαλε τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Σᾶς εἶπεν, ὅτι δύνασθε νὰ φθάσητε εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἀπολύσητε ὅλους τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους, ὅσοι ὑπάρχουσιν, ἐὰν ἀπολύσητε ὅλους τοὺς ἐθελοντὰς, ὅλους τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους, ἀρκεῖ νὰ κάμητε νόμον γενικῆς στρατολογίας, ἵνα αὐξήσητε τὴν ἀναλογίαν τὴν διὰ τοῦ μέχρι τοῦδε ἐν ἰσχύϊ νόμου καθεστηκυῖαν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμός. Νομίζω, ὅτι διὰ τῶν πραγμάτων δὲν δύναται νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι διὰ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας θέλετε ἔχει 18,000 ἀνδρῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι, ἐὰν ψηφίσητε σήμερον τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας, καὶ ἐὰν προσδιορίσητε τὸ τρίτον μέρος τοῦ στρατοῦ τούτου ὡς ἐτησίαν ἀναλογίαν, ἤτοι τὰς ἓξ χιλιάδας, διότι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι τριετής· λοιπὸν, ἐὰν ἀντὶ τῶν δύο χιλιάδων ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους προσκαλεῖτε κατ’ ἔτος, προσκαλέσητε ἓξ χιλιάδας, καὶ ἐὰν δυνηθῆτε νὰ τοὺς κατατάξητε ἐντὸς τοῦ ἔτους, θέλετε ἔχει τὴν δύναμιν τοῦ ὑπάρχοντος στρατοῦ ἐκ τῶν κληρούχων, οἱ ὁποῖοι διανύουσι δύω ἔτη, καὶ τὰς νέας ἓξ χιλιάδας. Ἑπομένως θέλετε ἔχει 2½ καὶ 2½ 5 χιλιάδας τὴν ἀναλογίαν τῶν δύω ἐτῶν, καὶ τὴν ἀναλογίαν τοῦ τρέχοντος ἔτους, τὰς 6 χιλιάδας, ἤτοι θέλετε ἔχει 5 καὶ 6 χιλιάδας, τὸ ὅλον 11 χιλιάδας ἀνδρῶν. Δὲν πιστεύω ὁ κ. Ζαΐμης νὰ φρονῇ, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσδιορίσωμεν ἐτησίαν ἀναλογίαν 18 χιλιάδων· διότι τότε τὸν στρατόν σας ἠθέλατε τὸν ἀναβιβάσει εἰς 54 χιλιάδας, ὅπως ἀποτελῆται ἀπὸ τὸ τριπλάσιον τῆς ἐκ 18 χιλιάδων ἐτησίας ἀναλογίας· διότι τρία εἶναι τὰ ἔτη τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς εἶπε, καὶ νομίζω ὅτι καὶ ἡ γνώμη αὕτη αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ βεβαιωθῇ ὑπὸ τῶν πραγμάτων, σᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν κατορθώσητε νὰ ἔχητε στρατὸν μόνιμον δυνάμει τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας ἐκ 18,000 ἀνδρῶν, αὐτὸν τὸν στρατὸν εὔκολον ν’ ἀναβιβάσητε εἰς 30,000 ἀνδρῶν, ἐὰν θέλητε. Καὶ σᾶς ὑπέδειξε τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἐκ 18,000 δυνάμει τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας συγκείμενος στρατὸς δύναται νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 30,000. Σᾶς εἶπε, καλέσατε τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους.

§63ΖΑΪΜΗΣ. Τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους τοὺς ἐκγυμνασθέντας.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης μὲ διώρθωσε, μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ προσκαλέσῃ τὸ Κράτος τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους, ἀλλ’ ἐνόει νὰ καλέσῃ τοὺς ἐκτάκτους ἐφέδρους, δηλαδὴ αὐτοὺς τούτους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ καλέσωμεν σήμερον. Δῆλον ὅτι τὸ Κράτος πρόκειται νὰ περιπέσῃ εἰς ὅλας τὰς πλημμελείας, εἰς ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ὡς πλημμελοῦς καὶ ἀτόπου ἐξανίστανται, διότι θέλουσι ζητήσει δέκα ἐννέα χιλιάδας ἐφέδρων ἐκτάκτων. Ὅθεν ποῦ τὰ μεγάλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐξεγείρονται ὅλοι οἱ ζητοῦντες τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος, ἀφ’ οὗ διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν τὸν στρατὸν τῶν 30,000 ἀνδρῶν, πρέπει αὖθις νὰ ζητήσωμεν δέκα ἐννέα χιλιάδας ἐφέδρων ἐκτάκτων; Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶχεν οὐδὲν ἄλλο ἐν τῷ νῷ του, εἰμὴ μόνον τὴν ἑξῆς ἔννοιαν· πῶς ἐκ παντὸς τρόπου νὰ κατορθώσῃ, ἵνα μὴ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ἀνδρῶν, τό γε νῦν ἔχον, ἐπὶ τοῦ παρόντος, μέχρις οὗ αἱ περιστάσεις αἱ περικυκλοῦσαι ἡμᾶς μᾶς ἀποδείξωσι τί πρέπει νὰ πράξωμεν. Αὕτη ἦτο ἡ θεμελιώδης, ἡ κυρία ἔννοια τῆς Κυβερνήσεως. Αὕτη μόνον ἀπασχολεῖ αὐτὴν καὶ περὶ αὐτοῦ μόνον φροντίζει, πῶς νὰ συμβιβάσῃ μὲ τὴν κυρίαν αὐτὴν καὶ θεμελιώδη ἔννοιαν τὰ παράπονα τῶν μέχρι τοῦδε ἐφέδρων, τὰς ἀτοπίας, αἵτινες τυχὸν συνέβησαν, καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν καὶ τὴν ἄρσιν τῶν πλημμελειῶν, αἵτινες παρετηρήθησαν. Ἀλλὰ διατί ἡ Κυβέρνησις εἶχε θεμελιώδη ἔννοιαν νὰ μὴ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν; Καὶ ἤκουσα Βουλευτὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐρωτῶντας τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ θέλετε νὰ κάμητε πόλεμον; Καὶ λοιπὸν νομίζετε, ὅτι διὰ τοῦ πολέμου θέλετε ἐξασφαλίσει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους; Καὶ ἂν θέλετε νὰ κάμητε πόλεμον, ποίας ἔχετε συμμαχίας; Ἔλθετε εἰς τὴν Βουλὴν, εἴπετε ποίας ἔχετε συμμαχίας διὰ νὰ ἴδωμεν. Μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ ἐρωτήσεις αὗται δὲν εἶναι ἐρωτήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν Κοινοβουλίῳ. Δὲν ὑπῆρξε παράδειγμα ἀκόμη νὰ ζητῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν συντήρησιν τοῦ ὑπάρχοντος ἀριθμοῦ ἀνδρῶν, ἕνεκα ἐκτάκτων ἀναγκῶν ἀρξαμένων πρὸ χρόνων, τὸ δὲ Κοινοβούλιον καὶ τὰ ἔντιμα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ν’ ἀνθίστανται καὶ νὰ ζητῶσι νὰ ὑποχρεώσωσιν αὐτὴν νὰ εἴπῃ προηγουμένως, ἐὰν θὰ κάμῃ ἢ ὄχι πόλεμον, ἐὰν ἔχῃ, ἢ ἐὰν δὲν θὰ ἔχῃ συμμάχους. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε παράδειγμα τοιοῦτον, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δικαίωμα τοιοῦτον εἰς Βουλευτὴν καὶ ὑποχρέωσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ἐρωτήσεις τοιαύτας, ἡ θέσις ἡμῶν ἦτο πολλὰ εὔκολος, διότι δὲν ἠθέλαμεν ἀναγκασθῆ νὰ προσφύγωμεν εἰς χρῆσιν ἢ ἀποκάλυψιν ἀποῤῥήτων, τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθησαν εἰς χεῖράς μας καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν οὐδέποτε, χωρὶς νὰ παραβιάσωμεν τοὺς ὅρκους μας καὶ τὸ καθῆκόν μας πρὸς τὴν πατρίδα. Ἠδυνάμεθα ν’ ἀνεύρωμεν τὸ πρῶτον δελτίον τῶν ἰδιωτικῶν τηλεγραφικῶν ἑταιριῶν νὰ σᾶς ἀναγνώσωμεν καὶ νὰ σᾶς εἴπωμεν· ἰδοὺ ποίας εἰδήσεις ἔχει ὅλος ὁ ἰδιωτικὸς κόσμος ἐν τῇ Εὐρώπῃ. Καὶ ἐὰν ἐπὶ πολλῶν περιπτώσεων ἀπιθάνων συμβῇ πιθανὴ καὶ ἀληθὴς μία περίπτωσις καὶ ἐπαληθεύσουν οἱ φόβοι καὶ αἱ ἀνησυχίαι, τὰς ὁποίας μέλος Κυβερνήσεως μεγάλου κράτους ἐθεώρησεν ἐπιτετραμμένον εἰς ἑαυτὸ ν’ ἀπαγγείλῃ, ἤθελον ἐρωτήσει ὑμᾶς τοὺς συναδέλφους μου Βουλευτὰς, ἤθελον ἐρωτήσει τοὺς συμπολίτας μου ὅλους, ἐὰν ἐνόμιζον ὅτι ἡμεῖς ἐξεπληροῦμεν καλῶς τὸ καθῆκόν μας, λέγοντες εἰς ἡμᾶς «ἰδοὺ ἔχομεν 30,000 στρατοῦ, ἐλαττώσατε αὐτὰς εἰς 12,000» διατί; διὰ νὰ δώσωμεν ἀνακούφισιν εἰς τὸν κόσμον, διὰ νὰ μὴ δαπανήσωμεν 10 ἑκατομμύρια ἀκόμη, διὰ νὰ μὴ πιέζωνται οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα, διὰ νὰ μένωσιν οἱ ἔγγαμοι εἰς τὰς ἑστίας των. Καὶ ἡ γνώμη αὕτη μᾶς ὑπεδείχθη ὑπὸ διακεκριμένων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα γνωρίζουσιν ὅ,τι γνωρίζει ἕκαστον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὅ,τι ἐπίσης γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς· ὅτι, ἐὰν ἔχητε 12,000 στρατοῦ μὲ τὸν ὑπάρχοντα ὀργανισμὸν αὐτοῦ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑπολογίσητε παρὰ μόνον τὸ ἥμισυ μέρος αὐτοῦ, διότι τὸ ἄλλο ἥμισυ εἶναι χωροφυλακὴ τοῦ Κράτους καὶ ὑπηρετεῖ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ ὡς τοιοῦτο δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ νὰ ὑπολογισθῇ ὡς κεφάλαιον ἐπὶ ἀναγκῶν ἐνδεχομένων. Εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε μίαν θεμελιώδη ἔννοιαν, πῶς νὰ συντηρήσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἤδη ὑπάρχουσιν ἐν τῷ στρατῷ. Καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι εἶχε καθῆκον, τὸ ὁποῖον τῇ ἐπέβαλλον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Τῷ ὄντι, κύριοι, ηὐτυχήσαμεν ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ δικαίῳ τῶν ἐθνῶν εἷς τίτλος, ν’ ἀναγραφῇ μία ῥήτρα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος· ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ηὐτυχήσαμεν νὰ ἴδωμεν ἐκτελουμένην τὴν ῥήτραν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα, καὶ ποιοῦμαι τὴν διάκρισιν ταύτην, διότι ἐνδέχεται ἡ Κυβέρνησις αὕτη νὰ μὴ δυνηθῇ ν’ ἀνθέξῃ πλέον εἰς τὰ ἀλλεπάλληλα ὑπουργικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρὸ τοσούτων ἡμερῶν τίθενται, διότι ἐνδέχεται ἡ Κυβέρνησις, ἥτις θέλει διαδεχθῆ αὐτὴν νὰ ἔχῃ ἄλλην πολιτικὴν γνώμην, καὶ ἄλλας πολιτικὰς ἐννοίας· ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἡ ἐνεστῶσα φρονεῖ, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐν τῷ δικαίῳ τῆς Εὐρώπης ἀνεγράφη ἡ ῥήτρα αὕτη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὑπογράψασαι τὴν ῥήτραν ταύτην μεγάλαι δυνάμεις θέλουσι φροντίσει νὰ ἐκτελεσθῇ ἀπαρεγκλίτως ἡ εὐρωπαϊκὴ αὕτη ἀπόφασις. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα φρονεῖ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι κράτη τοσοῦτο μεγάλα καὶ πεφωτισμένα, τὰ ὁποῖα μεριμνῶσι περὶ τοῦ δημοσίου δικαίου τοῦ κρατοῦντος ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ ῥυθμίζουσι τὰς τύχας τῶν λαῶν, τῶν κατοικούντων τὴν Εὐρώπην καὶ αὐτὴν τὴν Ἀνατολὴν, ὅτι τὰ κράτη ταῦτα θέλουσι λησμονήσει, ὅτι ὑπὸ τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου ἔθηκαν τὰς ἑαυτῶν ὑπογραφάς. Διὰ τοῦτο φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι αἱ μεγάλαι Δυνάμεις θέλουσι φροντίσει νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ, ἀνεξαρτήτως τούτου, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα φρονεῖ, εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν καὶ δι’ οὐδένα λόγον εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὴν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀναγραφεῖσαν ταύτην ῥήτραν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ αἰωνίως καὶ διαρκῶς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς, μέχρις οὗ ἴδῃ αὐτὴν ἐκτελουμένην, καὶ πρὸς τοῦτο ὀφείλει νὰ μὴ παραλείψῃ κανὲν μέσον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν της διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἴδῃ ἐκτελουμένην τὴν εὐρωπαϊκὴν ταύτην ἀπόφασιν. Ἡ Κυβέρνησις μάλιστα τῆς Ἑλλάδος φρονεῖ, ὅτι ἀφοῦ ἐγένοντο δυνατὸν αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ γιγνόμεναι μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου, νὰ διέλθωσιν ἓν ὡρισμένον στάδιον, καὶ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς ἄλλο στάδιον μᾶλλον ἀκροσφαλές, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Ἑλλάδος περιῆλθεν εἰς κατάστασιν τοσαύτης εὐπαθείας καὶ τοσαύτης ὑποκειμενικῆς αἰσθητικότητος, ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία μεταβολὴ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ἑλληνικοῦ Βασιλείου, δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία διαφορά, οὐδεμία μεταβολὴ εἰς τὴν φυσιογνωμίαν τῶν παριστώντων τὴν Ἑλλάδα. Φρονεῖ, ὅτι πρέπει τὰ πράγματα νὰ μείνωσιν ἀμετάβλητα καὶ ἄθικτα, ὅπως εἶχον, διότι πᾶσα μεταβολή, πᾶν ὅ,τι ἤθελε συμβῆ ἤθελεν ὑποληφθῆ ὡς ἔχον σημασίαν τινα, καὶ πᾶσα ἄλλη σημασία μεταδιδομένη ἢ γιγνομένη γνωστὴ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην ἀσκεῖ ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπαρουσιάζετο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπέβαλε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου σᾶς ἐζήτει χρήματα, διὰ νὰ κατατάξῃ εἰς τὸν στρατὸν, ἀντὶ τῶν ὑπαρχουσῶν 30 χιλιάδων, 40 χιλιάδας, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι αὐτὸ ἤθελεν ἔχει σημασίαν, ὅσον καὶ ἂν θέλουν τινὲς νὰ παραστήσωσι τὴν Ἑλλάδα ἀσθενῆ, ὅσον καὶ ἂν θέλωσι νὰ παραστήσωσιν αὐτὴν κάτισχνον ἢ κατεσκληκυῖαν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τοῦτο ἤθελεν ἔχει ἔννοιαν, καὶ ἡ ἔννοια αὕτη ἤθελεν ἀπασχολήσει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπισκοποῦσι πάντα τὰ γενόμενα. Ἐπίσης, κύριοι, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, ἂν τὸν στρατὸν τὸν ἐκ 30 χιλιάδων ἀνδρῶν ἐπροτείνομεν σήμερον νὰ καταβιβάσητε εἰς 20 ἢ εἰς 10, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι συμβεβηκός, τὸ ὁποῖον ἤθελε διέλθει ἀπαρατήρητον. Ἑπομένως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ θάῤῥος ν’ ἀναλάβωμεν ἐφ’ ἡμᾶς αὐτοὺς τὴν εὐθύνην τοιούτων μεταβολῶν καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα αὗται ἐνδέχεται νὰ προαγάγωσι. Δὲν ἔχομεν τὸ θάῤῥος νὰ διαδηλώσωμεν, ὅτι φρονοῦμέν τι ἄλλο ἀπ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφρονοῦμεν κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης παρέστημεν παραστήσαντες τὰ δικαιώματα τοῦ Ἔθνους. Ἑπομένως, ἂν καὶ νῦν φρονῶμεν ὅ,τι ἐφρονοῦμεν, πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα τότε. Καὶ ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ τῶν πραγμάτων τῶν κειμένων πρὸ τῶν ποδῶν ἡμῶν. Ὁμιλῶ περὶ ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι πρόκεινται ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἄλλαι σχέσεις ἐμφανίζονται ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἄλλαι πλοκαὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ συμβῶσι, διότι μακρόθεν ὑποδεικνύονται. Ἂν αὐταὶ παραστήσωσι νέας ἀνάγκας καὶ προκαλέσωσιν αὖθις ἀπροσδόκητα συμβεβηκότα, νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε θεωρήσει εὐσυνείδητον ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της νὰ σᾶς συμβουλεύσῃ νὰ ἐλαττώσητε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἣν ἔχετε ἐπὶ τῶν ὅπλων σήμερον; Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ θεμελιώδης τῆς Κυβερνήσεως ἔννοια ἦτο ἡ συντήρησις τοῦ ὑπάρχοντος ἐπὶ τῶν ὅπλων στρατοῦ, καὶ ἡ ἔννοια αὐτῆς ἦτο τοσοῦτο θεμελιώδης, ὥστε ἐνώπιον αὐτῆς ὑπετάξαμεν πᾶσαν ἄλλην σκέψιν καὶ φροντίδα. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνοίκειον εἰς ἐμὲ ν’ ἀπολογηθῶ, ὅτι δὲν μοὶ προσήκει ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς αἰτιάσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ἑταιρίαν λῃστρικήν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο κατὰ νοῦν, παρὰ νὰ λάβῃ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας. Πρὸς ποῖον σκοπόν; Ἵνα πολεμήσῃ τοὺς ἐχθρούς της, νὰ κατατάξῃ αὐτοὺς οὐχὶ εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ εἰς μέρη ἄστεγα, ὑπὸ τὸ ψύχος καὶ τὸ θάλπος, διὰ νὰ βασανίσῃ αὐτοὺς, διὰ νὰ μὴ ἔχωσι τίποτε νὰ φάγωσιν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐγείρουσι τὴν ἀγανάκτησιν τὴν βαθεῖαν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μέσσης, οἱ ὁποῖοι μαρτυροῦσι τὴν ἀδημονίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι λόγοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ λέγωνται ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ὁποιοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι οἱ καθήμενοι εἰς αὐτὰ τὰ βουλευτικὰ ἑδώλια, εἶναι ἄνθρωποι ἔντιμοι, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἠδύναντο νὰ φαντασθῶσιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς ἐν Ἑλλάδι, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνεφορεῖτο ἀπὸ διανοήματα τοσοῦτον ἀποτρόπαια. Δὲν ἦτο δυνατόν, κύριοι, ἐν κοινοβουλευτικῇ πολιτείᾳ, ὅτε σεῖς συνεδριάζετε ἐδὼ, καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης ἡμῶν στηρίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ Ἡγεμόνος πρὸς σχηματισμὸν τῶν Κυβερνήσεων, νὰ λάβητε τὴν τόλμην ν’ ἀναβιβάσητε ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τῶν ὑπουργῶν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐμφορεῖσθαι ἀπὸ τοιαῦτα φρονήματα. Εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἔννοιαν ταύτην ὡς θεμελιώδη καὶ κυρίως εἰς αὐτὴν ὑπέταξε πᾶσαν ἄλλην σκέψιν καὶ μελέτην, καὶ τοσοῦτον εἶναι ἐμπεφορημένη ἀπὸ τὴν γνώμην ταύτην, ὥστε νομίζουσα, ὅτι ἐκλήθη νὰ ἐκπληρώσῃ καθῆκον περιβεβλημμένον μετὰ μεγάλης εὐθύνης καὶ μετὰ μεγάλων κινδύνων, ἐνθαῤῥύνεται μόνον ἀπὸ τὰς ἰδίας αὑτῆς πεποιθήσεις. Ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἂν ἤθελον ὑποτεθῇ ὀρεγομένη τῆς ἀρχῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ μείνῃ κυβερνῶσα τὸν τόπον καὶ χρησιμεύουσα ὡς σύμβουλον τοῦ Στέμματος καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος ὑμῶν παρὰ τῷ Βασιλεῖ, ἂν ἡ γνώμη αὐτῆς δὲν ἐγκριθῇ ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου. Κύριοι, ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω. Δὲν γνωρίζω, ἂν εἰς τοὺς ἄλλους τόπους τὰ ἥσυχα καὶ ἀλλεπάλληλα ἔτη τοῦ ἐθνικοῦ βίου ἀφῆκαν εἰς τὴν κοινωνίαν τὰς ἕξεις καὶ συνηθείας, τὰς ὁποίας βλέπω πρό τινος καιροῦ ὑποφαινομένας ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῇ Ἑλληνικῇ. Τῷ ὄντι, κύριοι, τὰ ἔτη τῆς εἰρήνης εἶναι ἀγαστὰ, ὅλος ὁ κόσμος τὰ ποθεῖ, καὶ πρὸ πάντων κράτη τόσον μικρὰ ὅσον εἶναι τὸ Ἑλληνικόν. Ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι δὲν πρέπει νὰ δυσφορῶσιν, ὅταν ἐπιβάλλωνται ἀναγκαῖαι θυσίαι. Εὔχομαι πάντως νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἀπροσδόκητόν τι, ἐξ οὗ νὰ κατασταθῶσιν ἀναπόφευκτοι αἱ θυσίαι· ἀλλ’ ἐὰν ἐπέλθωσι, δὲν πρέπει νὰ δυσφορῶσιν, οὔτε πρέπει ν’ ἀφίνωνται εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν γνώμην, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ δυσφορία ἐμβάλλει αὐτούς. Εἰς τὸν τόπον τοῦτον δὲν παρῆλθον ἑξήκοντα ἔτη, ἀφ’ οὗ οἱ πατέρες ἡμῶν ἠμνημόνησαν ὅλων τούτων τῶν θυσιῶν, καὶ προσήνεγκον εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος καὶ τὰ χρήματά των, καὶ τὴν ζωήν των, καὶ τὰ φίλτατά των ὑπὲρ αὐτῆς. Τὸ συμφέρον, κύριοι, τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν συνίσταται μόνον εἰς τὰς διοικητικὰς βελτιώσεις, διὰ τὰς ὁποίας μοῦ ἠτιῶντο μέχρι τῆς χθές. Αἱ διοικητικαὶ βελτιώσεις τῶν ὑπὸ τὴν Τουρκίαν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἐζήτησα παρὰ τῆς Εὐρώπης, καὶ ἂν πραγματικῶς ἀνεγράφοντο, καὶ ἂν ἀληθῶς ἐξετελοῦντο, ἀπίθανον, κατ’ ἐμὲ, νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὸν βίον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὀλιγώτερον ἐπώδυνον. Ἀλλ’ οὐδὲν ἐκ τούτου κέρδος εἰς τὸν Ἑλληνισμόν. Αἱ εὐχαὶ αὐτοῦ, τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ κεῖνται ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ ἐν τῇ πορείᾳ τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου. Πρὸς τοῦτο προσβλέπουσιν ὡς πρὸς φάρον, ὅστις φωτίζει τοὺς ναυτιλλομένους, οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες εἶναι δὲ ἄγγελμα ἄπελπι, τὸ ὁποῖον θέλει ἐμβάλει εἰς ἐσχάτην ἀπόγνωσιν τὸν Ἑλληνισμόν, τὸ ἄγγελμα τῶν διαδόσεων, αἵτινες θέλουσι φθάσει μέχρις αὐτοῦ, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος δυσφορεῖ διὰ τὰς θυσίας, αἵτινες ζητοῦνται παρὰ τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Βασιλείου μεριμνῶσι μᾶλλον περὶ τοῦ πῶς νὰ μείνωσιν οἱ ἔγγαμοι εἰς τὰς ἑστίας των, παρὰ πῶς θέλουσι σωθῆ αἱ ἐλπίδες τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μοὶ εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ σᾶς δώσω τὰς διαβεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ἐκεῖνος, μὴ ἠναγκασμένος, σᾶς ἔδωκεν. Ἡ συνείδησις τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἕκαστος τῶν συναδέλφων μου, οὐχ ἧττον ἢ ἐγὼ, ἔχομεν, μᾶς ὑπαγορεύει τὴν γνώμην ταύτην. Τὴν γνώμην ταύτην λέγομεν μετὰ παῤῥησίας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς πατρίδος μας. Ὑμεῖς βεβαίως ἐστὲ οἱ κληθέντες νὰ μεριμνήσητε περὶ τῆς τύχης τοῦ Βασιλείου, καὶ τοῦ μετ’ αὐτοῦ ἀδιαῤῥήκτως συνδεδεμένου Ἑλληνισμοῦ, καὶ ὑμεῖς καλεῖσθε ν’ ἀποφασίσητε. Ἡμεῖς θέλομεν ὑποταχθῆ εἰς τὴν ὑμετέραν ἀπόφασιν. Καὶ ἂν μὲν προβαίνωσιν ἐν τῷ μέσῳ ἄνθρωποι ἀναλαμβάνοντες τὴν κυβέρνησιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν διάσωσιν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἄνευ δαπάνης καὶ θυσίας, ἄνευ διατηρήσεως τοῦ στρατοῦ, θέλομεν ἐπικροτήσει αὐτούς· ἐὰν ἴδωμεν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως 7 ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον εἰπεῖ, ὅτι ἀναλαμβάνουσιν ἄνευ δαπάνης χρημάτων, μὲ 18,000 ἄνδρας, νὰ διασώσωσι τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, θέλομεν εὐχηθῆ νὰ ἐπιτύχωσι, καὶ νὰ ἀποβῇ αἰσίως ἡ ἐπιχείρησίς των αὕτη· ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ θάῤῥος νὰ διαχειρισθῶμεν ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὴν κυβέρνησιν, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθῶμεν ὑπέχοντες τὴν κυβερνητικὴν εὐθύνην, ἐὰν ὑμεῖς εἰς τοιαύτην προβῆτε ἀπόφασιν.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχομεν, κύριοι, δικαίωμα νὰ παραπονώμεθα, ἂν αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως διαφέρουσι πρὸς τὰς γνώμας ἡμῶν· ἔχομεν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ παραπονώμεθα, ὁσάκις βλέπομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πιστεύει εἰς τὰς ἰδίας αὑτῆς γνώμας καὶ δὲν πράττει συμφώνως πρὸς αὐτάς. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καταβὰς ἤδη τοῦ βήματος, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ στόμφου, ὅτι ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων ἐν Ἀνατολῇ δὲν ἠδύνατό ποτε ν’ ἀνεχθῇ, ὅπως ὁ στρατὸς ἡμῶν, ὁ νῦν ἀριθμῶν 30,000 ἄνδρας, ἐλαττωθῇ μέχρι 20,000 καὶ κατωτέρω. Ἀλλὰ τί ἄλλο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Διατάγματος, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος ἐγένετο σήμερον λόγος, ἢ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν στρατὸν ἀπὸ 30,000 εἰς 20,000; Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔστειλεν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῆς τὴν αʹ τάξιν τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας, ἀριθμοῦσαν 7,000 ἀνδρῶν, καὶ τὴν τακτικὴν ἐφεδρείαν ἀριθμοῦσαν 3 χιλιάδας, ἤτοι ἐν συνόλῳ 10,000 ἀνδρῶν, ὧν ἡ εἰς τὰς ἑστίας ἀποστολὴ ἠλάττωσε τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ 30,000 εἰς 20,000, ἤτοι ἀκριβῶς εἰς τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐχαρακτήρισεν ὡς ὅλως ἀνεπαρκῆ καὶ ὡς δυνάμενον νὰ ἐπιφέρῃ ὀλέθρια εἰς τὸ Ἔθνος ἀποτελέσματα; Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι προτάσεις εἰς τὰς ὁποίας δὲν πιστεύει, τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐπιχειρήματα, ὅπως πείσωσι τὴν Βουλήν, καὶ οὐχὶ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἔπεισαν αὐτήν. Ἀλλὰ μήπως περὶ τούτων μόνον ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῶμεν; Ἐξετάσατε τὰ ῥηθέντα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην παρὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἰδίας αὐτῶν πολιτικῆς, καὶ θέλετε εὕρει ὅτι πάντοτε ἀντεστρατεύθησαν πρὸς τὴν ἰδίαν γνώμην. Οἱ Ὑπουργοὶ καταγγέλλουσιν ἡμᾶς εἰς τὸ Ἔθνος ὡς ζητοῦντας τὸν ἀφοπλισμὸν τῆς Ἑλλάδος· καὶ ποῖος ζητεῖ τὸν ἀφοπλισμόν; Τὸν ζητοῦσιν αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ, οἵτινες σᾶς προτείνουσιν ἀντὶ τακτικοῦ στρατοῦ ἔκτακτον ἐφεδρείαν. Σᾶς εἶπον σήμερον, ὅτι ὁ στρατὸς ἤδη ἀριθμεῖ 30,000 ἀνδρῶν, ἀλλὰ πράγματι περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς οὗτος ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως εἰς 12,000, ἐξήγησε δὲ κατόπιν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὅτι ἐκ τῶν 12 τούτων χιλιάδων αἱ τέσσαρες, νομίζω, χιλιάδες εἶναι ἔκτακτοι ἔφεδροι· ἑπομένως τακτικοὺς στρατιώτας προτείνει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἔχωμεν μόνον 8,000 καὶ ζητεῖ τὴν ἐφεδρείαν, ἵνα συμπληρώσῃ τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους, οὓς ἡμεῖς ζητοῦμεν συμπεπληρωμένους ἐκ στρατιωτῶν ἀληθῶν. Ζητεῖτε τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 8,000 καὶ τῶν 18,000 οὐχὶ ἐξ ἀληθῶν στρατιωτῶν, ἀλλ’ ἐξ ἐκτάκτων ἐφέδρων, ἐξ ἐφέδρων ἀγυμνάστων, ἐξ ἐφέδρων οὓς διὰ Διατάγματος ἄρτι παρ’ ὑμῶν ἐκδοθέντος δὲν δύνασθε νὰ περιλάβητε εἰς τὴν πραγματικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ ἐκγυμνάσητε ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν, ὡς στρατιώτας συμπληρωτικούς, ἐλαττοῦντες πρὸς τοῦτο τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, διότι θ’ ἀποστείλητε ἁπανταχοῦ ὑπαξιωματικοὺς πρὸς ἐκγύμνασιν τῶν τοιούτων ἐφέδρων. Ποῖος λοιπὸν ζητεῖ τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ Ἔθνους, ὁ λέγων, φέρετε πρότασιν εἰς σύνταξιν τακτικοῦ στρατοῦ ὠργανωμένου ἐκ 18,000 ἀνδρῶν, ἀριθμοῦ, ὃν καὶ ὑμεῖς προτείνετε ὡς ἀναγκαῖον, ἢ ὑμεῖς, οἱ ἀπαντῶντες, ὅτι τοιαύτην πρότασιν οὔτε ὑπεβάλετε οὔτε δύνασθε νὰ ὑποβάλητε καὶ αἰτοῦντες ἀντὶ τακτικῶν στρατιωτῶν ἐκτάκτους ἐφέδρους ἵνα συμπληρώσητε τὸν ἀριθμὸν τοῦ μονίμου στρατοῦ; Καὶ μήπως οἱ μυκτηρίζοντες τὴν ἰδέαν ταύτην στηρίζονται ἐπὶ λόγων σπουδαίων; Μήπως εἶναι πρᾶγμα ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἐκ 18,000 ἀνδρῶν ἄνευ τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων; Ὁ κ, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς δὲν πιστεύει ὅτι εἶναι τοῦτο ἀδύνατον, καὶ ἔχω μάρτυρα τὴν πρότασιν αὐτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ 1879. Ὁ κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον λέγοντα, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ 1879 προσδιορίζεται εἰς 18,800 ἄνδρας καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται 2,800 κληρωτοί. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβαλοῦσαν τὴν πρότασιν ταύτην, σπουδαίως φρονεῖ, ὅτι δύναται διὰ 2,800 ἀνδρῶν νὰ συμπληρώσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἕως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 18,800, καὶ ἂν τοῦτο φρονῇ, ποῖον ἔχει λόγον, ἵνα τὸ φρονῇ; Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐν τῷ στρατῷ ἱκανὰς δυνάμεις, ὅπως ᾖ βεβαία, ὅτι διὰ τῶν 2,800 ἀνδρῶν τῆς νέας κληρώσεως θὰ δυνηθῇ νὰ διατηρήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῆς τακτικῆς δυνάμεως, ὃν ἐκεῖνοι καὶ ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ἐπαρκῆ καὶ ἀναγκαῖον. Πῶς ἀπέναντι ἐπισήμου μαρτυρίας τοῦ συναδέλφου αὑτοῦ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς μυκτηρίζει τὴν ἰδέαν, ὅτι δύναται νὰ συμπληρωθῇ δύναμις ἐκ 18,000 ἀνδρῶν διὰ τακτικῆς στρατολογίας; Ἀλλ’ εἶναι καί τι σοβαρώτερον. Ἡ ἔλλειψις δυνάμεως, ἣν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὁμολογοῦσι, προδίδει ῥαθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τὴν στρατολογίαν. Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἐποιεῖτο χρῆσιν τῆς πρὸς στρατολογίαν ἀδείας, ἣν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶχε χορηγήσει εἰς αὐτὴν, ἂν εἶχε πραγματοποιήσει τὰς κληρώσεις, ἃς ὤφειλε νὰ πραγματοποιήσῃ κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, δὲν ἠδύνατο ἡ δύναμις νὰ ἦναι τοιαύτη, ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρέστησεν αὐτήν. Ἡ δύναμις παριστωμένη τοιαύτη ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐπραγματοποιήθη ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου ἡ κλήρωσις καὶ ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης ἔχομεν σήμερον δύναμιν πολὺ ὀλιγωτέραν ἐκείνης, ἣν ὠφείλομεν νὰ ἔχωμεν. Ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συμπληρώσωμεν δι’ ἀνδρῶν τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας τὰς ἐλλείψεις τὰς ἐκ τῆς ἰδίας ῥαθυμίας προελθούσας, καὶ ἄλλας ἐλλείψεις προερχομένας ἐκ τῆς μὴ μορφώσεως μεμελετημένου σχεδίου πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ διὰ δυνάμεως τακτικῆς, διὰ κληρωτῶν καὶ δι’ ἐθελοντῶν, οἵτινες εἶναι οἱ μόνοι ἄνδρες, δι’ ὧν ἐπιτρέπεται νὰ συμπληρωθῇ ἡ τακτικὴ δύναμις, ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καθ’ ὅλα πλημμελής. Ἡ Κυβέρνησις προτείνει, ἵνα συμπληρώσῃ τὴν τακτικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἀκριβῶς δι’ ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες εἶναι οἱ μᾶλλον ἀκατάλληλοι πρὸς τοῦτο, τῶν ὁποίων ἡ πρόσληψις ἐν τῷ στρατῷ φέρει τὴν μεγαλειτέραν ζημίαν εἰς αὐτοὺς, εἰς τοὺς περὶ αὐτοὺς καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Πάντα τὰ ἔθνη φροντίζουσι νὰ κανονίζωσι τὰ τῆς στρατολογίας οὕτως, ὥστε νὰ μὴ περιλαμβάνωνται εἰς τὴν ἀπογραφὴν οἱ ἄνδρες, οἵτινες ἀποκατεστάθησαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, διότι πάντα τὰ ἔθνη ἐννοοῦσιν, ὅτι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν πρέπει νὰ ὑπέχωσιν οἱ ζημιοῦντες διὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ὅσον ἔνεστι μόνον ἑαυτοὺς, καὶ ἑαυτοὺς δὲ ὅσον ἔνεστιν ὀλιγώτερον. Οἱ ἔφεδροι ὅμως, ἔχοντες ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας αὐτῶν κοινωνικὴν ἀποκατάστασιν, ζημιοῦσιν ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἑαυτοὺς ὡς πλεῖστον καὶ ἄλλους ἐξαρτωμένους ἐξ αὐτῶν. Ἡ ἀπουσία αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἑστιῶν των φέρει καταστροφὴν ὁλόκληρον οἰκογενειῶν καὶ ζημίαν ἐπαισθητὴν εἰς τὸν τόπον, διότι οὗτοι εἶναι τὰ στηρίγματα τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς παραγωγῆς τοῦ κράτους. Δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ψῆφον ὑπὲρ τοιαύτης προτάσεως, ὑπὲρ προτάσεως ἐξαπατώσης τὸ ἔθνος, εἰς ὃ, ἀντὶ στρατοῦ πραγματικοῦ, παρέχει στρατὸν προσωρινὸν καὶ ἀκατάρτιστον, ζημιούσης δὲ τὸν λαὸν ὡς ἐπιβαλλούσης τὸ βάρος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὰς κλάσεις, ἐφ’ ἃς τὸ βάρος εἶναι ἐπαισθητότερον. Φέρετε εἰς στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν καὶ ὑπηρεσίαν τοὺς ἄνδρας, οἵτινες κατατασσόμενοι ἐν τῷ στρατῷ ὀλιγώτερον ζημιοῦσι καὶ ἑαυτοὺς καὶ τὸν τόπον· ἀλλὰ πρὸ πάντων φέρετε ἐκείνους, οὓς ἐξ ὑπαρχῆς καθιστᾶτε ὑποχρέους εἰς τακτικὴν θητείαν, οὐχὶ δ’ ἐκείνους, οὓς ἐκ τοῦ νόμου δύνασθε νὰ τηρήσητε ὑπὸ τὰ ὅπλα μόνον πρὸς ἐκγύμνασιν. Μὴ ἐξαπατᾶτε τὸν λαόν. Ἀξιοῦμεν νὰ φέρητε εἰς ἐκγύμνασιν ἄνδρας ὑποχρέους εἰς ὑπηρεσίαν στρατιωτικὴν ἐν πάσῃ τακτικῇ ἢ ἐκτάκτῳ καταστάσει τῶν πραγμάτων. Καλοῦντες εἰς ἐκγύμνασιν ἐκτάκτους ἐφέδρους, ἀντὶ ἀνδρῶν στρατολογουμένων ἐπὶ θητείᾳ ἐν τῷ τακτικῷ στρατῷ, θὰ εὑρίσκησθε συνεχῶς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραβαίνητε τὴν πρὸς αὐτοὺς καλὴν πίστιν, διατηροῦντες αὐτοὺς ἐν τῷ στρατῷ ἄνευ ἀνάγκης ἀμέσου ἐνεργείας. Ὅταν δὲν δύνασθε νὰ γινώσκητε, ἂν ἡ στρατιωτικὴ δύναμις θὰ ἦναι ἀναγκαία πρὸ τῆς παρελεύσεως τριῶν ἢ ἓξ μηνῶν, ἢ ἂν ἡ ἀνάγκη δὲν θὰ παραταθῇ ἐπὶ ἔτος καὶ πλέον, μὴ καλεῖτε εἰς ἐκγύμνασιν ἀνθρώπους, οὓς εἶσθε ὑπόχρεοι ἐκ τοῦ νόμου ν’ ἀπολύσητε ἀκριβῶς ἴσως καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἦναι μᾶλλον ἀναγκαῖοι. Ἡμεῖς, οἵτινες παριστάμεθα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ζητοῦντες δῆθεν τὸν ἀφοπλισμὸν τῆς χώρας καὶ ὡς θέλοντες νὰ κολακεύσωμεν τὸν λαὸν, προτείνοντες ἐλάττωσιν τοῦ εἰς αὐτὸν ἐπιβαλλομένου βάρους, ἡμεῖς ἀπεναντίας ζητοῦμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὸν λαὸν βαρείας στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ὅμως τὸ ἔθνος προθύμως θέλει ἀποδεχθῆ, ἔχον τὴν συναίσθησιν ὅτι εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰ μέσα αὐτοῦ, ὅτι ἐπιβάλλεται καταλλήλως καὶ ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτῆς εἶναι ἀποδεδειγμένη. Ἡ δὲ ἀνάγκη ἀφορᾷ εἰς τὸν καταρτισμὸν τακτικοῦ στρατοῦ, εἰς καταρτισμὸν στρατοῦ ὠργανωμένου, οὐχὶ στρατοῦ ἐκ τοῦ προχείρου ἐσχεδιασμένου καὶ μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι. Κατέκρινε ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τοὺς Βουλευτὰς, οἵτινες ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ἀνέφερον τὰς δυσχερείας, ἃς ἀπήντησεν ἡ πραγματοποίησις τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας καὶ οἵτινες προσέθηκαν ὅτι τὰς αὐτὰς δυσχερείας ἀναμένομεν καὶ περὶ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου τῆς κλήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα 20 ἔτι χιλιάδων ἐφέδρων. Τὰς δυσχερείας ταύτας ἀνέφερε πρὸ πάντων ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, τὰς ἀνέφερον δὲ καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι αὐτοῦ, οὐδὲν ὅμως ἔβλαψεν ἡ περὶ τούτων μνεία, διότι εἶναι εἰς πάντας γνωστὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν προσελθόντων ἐφέδρων ἐκ τῶν δύο πρώτων σειρῶν καὶ πάντες γινώσκουσι τὰς δυσχερείας περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἐκ τῶν δυσχερειῶν τούτων περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου εἶναι ἐσφαλμένον. Φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὸ ἀπρόθυμον τοῦ λαοῦ ἀποδεικνύει ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν ἐμφορεῖται τοῦ ἐνθουσιασμοῦ, ὅστις πρέπει νὰ φλέγῃ αὐτὸ, ὅταν πρόκηται περὶ μεγάλων ἐθνικῶν ἔργων. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι πεπλανημένη. Ἂν δὲν ἐφάνη πρόθυμον τὸ ἔθνος περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, προῆλθε τοῦτο ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἔχει, ὅτι δὲν καλεῖται ἵνα ὑπηρετήσῃ συμφώνως πρὸς τὸν προορισμὸν τῆς ἐφεδρείας, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κινδυνεύσῃ ὑπὲρ τοῦ ἐθνισμοῦ του ἔχει τὴν πεποίθησιν τὸ ἔθνος, ὅτι καλεῖτε τοὺς τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας ἄνδρας, ἵνα ὑπηρετήσωσιν οὐχὶ ὡς στρατιῶται ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἀλλ’ ὡς χωροφύλακες πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἡμεῖς λοιπὸν ζητοῦμεν τὸν ἀφοπλισμὸν, ἡμεῖς οἱ λέγοντες καταρτίσατε στρατὸν πρὸς πολεμικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἔθνους, ἢ ὑμεῖς οἱ λέγοντες, δώσατε ἡμῖν ἐφέδρους, ἵνα δι’ αὐτῶν εἰσπράξωμεν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους;

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ εἴπομεν αὐτό.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Ἡ ἡμίσεια δύναμις τοῦ στρατοῦ, εἶπε, θέλει χρησιμεύσει ὡς χωροφυλακὴ, καὶ πάντες γινώσκομεν, ὅτι τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων γίνεται χρῆσις εἰς τοιαύτης φύσεως ὑπηρεσίας. Ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος δυσφορεῖ, διότι ἐνόησεν αὐτὸ τοῦτο, ὅπερ μαρτυρεῖ ἤδη ἡ Κυβέρνησις, ἐνόησεν ὅτι ἐξαπατᾶται, διότι οὐδέποτε ἔχει δικαίωμα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ φέρῃ εἰς ἀναγκαστικὴν ὑπηρεσίαν τὸν λαὸν, ὅπως τῷ ἐπιβάλῃ ἔργα χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἂν τοιαύτη ὑπηρεσία δὲν ἐπιτρέπεται οὐδ’ ἐπὶ τῶν στρατολογουμένων πρὸς τακτικὴν θητείαν ἐν τῷ στρατῷ, ἡ ἔκτακτος ὅμως ὑποχρέωσις τοῦ λαοῦ εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὑφίσταται, μόνον ὅταν καλῆται οὗτος, ἵνα προκινδυνεύσῃ ὑπὲρ τοῦ ἔθνους. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ λαὸς δὲν δυσφορεῖ, ἀλλὰ σπεύδει πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ. Ἤδη ὅμως τῷ ἐπεβλήθη ἡ ὑποχρέωσις, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχεν ἡ περίπτωσις· ἀδίκως ἄρα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐπετέθη κατὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, οἵτινες ὡμίλησαν περὶ τῶν δυσχερειῶν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ ἐφεδρείας νόμου· ἡ δ’ αἰτίασις, ἣν καθ’ ἡμῶν ἐπιῤῥίπτει, ὅτι ζητοῦμεν τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ ἔθνους, ἐνῷ εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος ὡς πρὸς ἡμᾶς, στρέφεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπέμεινα εἰς τὴν ἀπόδειξιν τούτου, διότι θεωρῶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα σπουδαιότατον· ἐκ δὲ τῆς ἀποφάσεως, εἰς ἣν θέλει προβῆ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐξαρτᾶται ἡ ὅλη πολιτεία τοῦ Κράτους. Ναὶ, τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀλλὰ τὴν ἀπέσυρε προφασιζόμενον, ὅτι ἀνεῦρεν ἑτέραν προϋπάρχουσαν πίστωσιν ὀκτὼ ἑκατομμυρίων, ἧς τὴν ὕπαρξιν ἠγνόει, ἕως οὗ ἐθεώρησε συμφέρον ν’ ἀποσύρῃ τὴν ἄλλην πρότασιν. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἐξετάσασα τὰ περὶ τούτου, εὗρεν ὅτι ἠπατήθη ἡ Κυβέρνησις......

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πλανᾶται ἡ Ἐπιτροπή.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πλανῶμαι ὅμως ἐγὼ, λέγων, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦτο κατέδειξε.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς εἶσθε σύμφωνος μαζῆ μας, ὅτι ὑπάρχει πίστωσις διαθέσιμος, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ἵνα μὴ ἐκληφθῇ, ὅτι παραδέχομαι τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τὴν Ἐπιτροπῆς, καθ’ ἣν προηγουμένη πίστωσις δὲν ὑφίσταται· ἀλλ’ ὅπως ἂν ἔχωσι τὰ περὶ τούτου, ἡ ἐπινόησις τῆς προϋπαρχούσης πιστώσεως ἀποδεικνύει, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀπέσυρε τὴν αἴτησιν περὶ τῆς πιστώσεως δὲν ἀπέσυρεν αὐτὴν, διότι ἐννοεῖ νὰ μὴ δαπανήσῃ. Ἀντικατέστησεν ἁπλῶς τὴν πίστωσιν τῶν 12 ἑκατομμυρίων διὰ πιστώσεως ἄλλης, περὶ ἧς ἐφρόνει, ὅτι δὲν ἀπῃτεῖτο νέα νομοθετικὴ ἄδεια. Ἐμμένουσα δὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς τοιαύτης δαπάνης διὰ τὸ 1878, ἀποδεικνύει, ὅτι διὰ τὸ 1879 θὰ ἔχωμεν τὰ παρεπόμενα τῆς πιστώσεως ἐκείνης, ἤτοι τὴν πίστωσιν τῶν 35 ἑκατομμυρίων. Καὶ οὐ μόνον ὡς πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἐν γένει ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ψηφίζουσα περὶ τῶν τῆς ἐφεδρείας, ἥτις εἶναι τὸ πρῶτον ἐρχόμενον εἰς συζήτησιν ἐκ τῆς ὅλης σειρᾶς τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, ψηφίζει περὶ ὅλων τῶν μέτρων, διότι ταῦτα εἶναι συναφῆ ἀποτελοῦντα σύστημα ἀποῤῥέον ἐκ τῆς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Ὅπως δὲ ἡμεῖς θὰ ὦμεν συνεπεῖς καταψηφίζοντες καὶ τῶν ἄλλων μέτρων, ἐφ’ ὅσον ταῦτα ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς ἰδέας ἐκείνης, οὕτω καὶ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος διαμορφοῦσα τὴν γνώμην αὐτῆς δὲν δύναται ἐν τοῖς κατόπιν νὰ μὴ ἦναι συνεπὴς πρὸς τὴν γνώμην ταύτην. Ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ συνταχθῇ πρὸς τὸ ἕτερον τῶν προγραμμάτων, ψηφίζουσα τὰ μέτρα, δι’ ὧν θέλει τοῦτο πραγματοποιηθῆ, καὶ ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις θέλει τὰ πραγματοποιήσει· δὲν ἠξεύρω δὲ διατί ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὸ θέμα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, χαρακτῆρα ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἐνῷ τὸ ζήτημα εἶναι πραγματικὸν, ἡ δὲ πρὸς αὐτὸ σχέσις τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν ἔχει τὸ προσωπικόν. Ἠθέλησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ μνησθῇ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, λέγων, ὅτι καὶ πάλιν φέρομεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ παρακαλῶν τὴν Βουλὴν νὰ φθάσῃ εἰς τέλος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ γινώσκῃ ποῦ εὑρίσκεται. Ἡμεῖς οὐδὲν ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐφέρομεν. Τὸ πρῶτον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅπερ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· σήμερον δὲ συζητοῦμεν περὶ μέτρων, καὶ ἡ ψήφισις τῶν μέτρων δύναται νὰ δεικνύῃ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς εἰσηγουμένους αὐτὰ καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τοὺς μὴ ἀσπαζομένους αὐτά· ἡμεῖς ὅμως εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ὑποστηρίξωμεν πάντα, ὅστις τὰ μέτρα ταῦτα ἤθελεν ἀσπασθῆ καὶ ὅστις πρὸς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν ἤθελεν ἐργασθῆ. Μὴ ὁμιλοῦμεν λοιπὸν περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, διότι δὲν ἀφορῶμεν εἰς αὐτό· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους· ἡ δὲ Βουλή, ἐκφραζομένη καθαρῶς περὶ ταύτης, θὰ θέσῃ συνάμα τὸ θεμέλιον ἐφ’ οὗ θὰ στερεωθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους. Μόνον ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀσπάζεται πρόγραμμα πολιτικὸν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν εἰς τὴν ὕπαρξιν Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπὶ τοῦ προγράμματος τούτου στηριζομένη νὰ δυνηθῇ ἐν μέσῳ τῶν δυσχερειῶν, ἃς παρουσιάζει ἡ παροῦσα κατάστασις τῆς Βουλῆς, νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει πρόγραμμα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ κατάστασις τῆς Βουλῆς, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι θέλει εὑρεθῆ Κυβέρνησις, ὅπως πραγματοποιήσῃ τὸ πρόγραμμα τοῦτο.

§72ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡμίλησε προσέτι ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς περὶ τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκονται σήμερον τὰ ἐξωτερικὰ τοῦ Κράτους, καταστάσεως ἐπιβαλλούσης, κατ’ αὐτόν, εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην νὰ παραδεχθῇ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐναντία πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἠλάττωσαν τὸν στρατὸν ἀπὸ 30 χιλιάδων εἰς 20 χιλιάδας, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις σᾶς προτείνει καὶ αὐτὸ τὸ ὑπόλοιπον τῶν 18 χιλιάδων νὰ συμπληρώσητε οὐχὶ ὑπὸ στρατιωτῶν, ἀλλὰ ὑπὸ ἐφέδρων, οἵτινες θέλουσι γυμνασθῆ ὅπως ὅπως ἐν ταῖς ἑστίαις των. Ἡ κατάστασις αὕτη ἡ ἐξωτερικὴ, ἣν ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, κατὰ τί δύναται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ὡς ὁδηγός; ποία δὲ εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη; Περὶ τῶν μυστηρίων τῆς πολιτικῆς δὲν ἀπευθύνω ἐρώτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ διότι τὰ ἀπόῤῥητα πρέπει νὰ τηρῶνται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προκαλέσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει νὰ προφέρῃ, καὶ διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ἠξεύρει νὰ μᾶς εἴπῃ τίποτε (ἱλαρότης). Τὴν ἐξωτερικὴν κατάστασιν ἐξετάζω ἐξ αὐτῶν τῶν δημοσίων δεδομένων, ἐξ αὐτῶν τῶν δεδομένων, τὰ ὁποῖα ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκ τῶν τηλεγραφημάτων τῶν δημοσίων ἑταιριῶν. Τί ἀποδεικνύουσι ταῦτα τὰ τηλεγραφήματα; ἀποδεικνύουσιν ὅτι τὸ καθεστὼς ἐν Ἀνατολῇ δὲν θεωρεῖται πάγιον, ὅτι ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου παρ’ οὐδενὸς πιστεύεται ὡς κανονίσασα ὁριστικῶς τὰ τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ὅτι οἱ πάντες παρασκευάζονται εἰς ἐνέργειαν ἐν Ἀνατολῇ. Ἀπέναντι τῆς ἐνεργείας ταύτης, πρέπει νὰ παρασκευασθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς, καὶ τὴν παρασκευὴν ταύτην συνιστῶμεν πρὸς ὑμᾶς. Δὲν ζητοῦμεν παρασκευὴν πρὸς ἐπίδειξιν, δὲν ζητοῦμεν παρασκευὴν χάριν ἀμέσου καὶ οἱασδήποτε ἐνεργείας πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν Ἑλλάδα διατάξεως τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου. Τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπὸ τῆς συνθήκης γεννηθέντα τίτλον δὲν δυνάμεθα νὰ παραιτήσωμεν ποτὲ, καὶ ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τούτου ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς περὶ ἰδέας ἰδίας τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς ὑπάρχει Ἕλλην, ὅστις φρονεῖ, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τῆς ἐπιδιώξεως τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης· ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐργασθῶμεν; Πρὸς τοῦτο θὰ ἐργασθῶμεν πιέζοντες τὸ ἔθνος ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ ἄνευ σχεδίου, ἢ θὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως ἐπωφεληθῶμεν τῆς διαταράξεως τοῦ καθεστῶτος, ἥτις προμηνύεται ἐν Ἀνατολῇ; Οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς θὰ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ ἄνευ συμμάχων, καὶ ἐνόσῳ δὲν ὑποφώσκει συμμαχία, πρέπει νὰ παρασκευαζώμεθα, ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς στάδιον ἐνεργείας, πρὶν ἢ ἐπιστῇ ἡ ὥρα· ἡ δὲ διάταξις περὶ προσκλήσεως τῆς ἐφεδρείας εἶναι στάδιον ἐνεργείας. Ἀντιτάσσομαι ἄρα εἰς τὴν περὶ ταύτης γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἔχωμεν τὴν ἐφεδρείαν ἑτοίμην, ὅπως, εὐθὺς ὡς παραστῇ ἡ ἀνάγκη ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐνεργείας, εὕρωμεν αὐτὴν ἀναπαυμένην, ἀναζωογονημένην, πρόθυμον καὶ πιστεύουσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς εἶναι βεβαίως τοιαύτη, ὥστε, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἤδη ἐτύφλωττε πρὸς αὐτὴν, θὰ ἦτο ἀξία ὅπως καταδικασθῇ παρὰ πάντων, ὡς παραιτήσασα τὰς ἀξιώσεις αὐτῆς ὡς ἔθνους. Ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν οὕτως, ὥστε, ὅταν ἀποδυθῶμεν εἰς τὸν ἀγῶνα, νὰ μὴ παρουσιασθῶμεν ὅπως μέχρι τοῦδε, καὶ νὰ μὴ ἀναγκαζώμεθα τότε ν’ ἀποκρύπτωμεν τὴν ἀλήθειαν τῶν γεγονότων, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἔθνους. Θέλομεν, κύριοι, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐνεργείας, ἡ Ἑλλὰς νὰ παραστῇ μετὰ δυνάμεως ἀναλόγου πρὸς τὰ μέσα αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ παρατάξῃ τὰς δυνάμεις ταύτας ὡς κράτος πολιτισμένον, ὡς κράτος ἔχον ὀργανισμὸν στρατιωτικὸν πλήρη, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀρεσκόμεθα ἀκούοντες ἀριθμοὺς, ὁποῖοι οἱ παρὰ τῶν Ὑπουργῶν μνημονευθέντες. Θέλομεν νὰ ἀκούωμεν οὐχὶ πόσοι εἶναι οἱ ἄνδρες, οἱ δυνάμενοι νὰ φέρωσι ὅπλα, ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν, οὓς δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ παρατάξῃ ὡς στρατὸν συντεταγμένον, δυνάμενον νὰ κινηθῇ ἐκτάκτως καὶ ταχέως, καὶ ἔχοντα πᾶσαν τὴν ἀναγκαίαν γύμνασιν πρὸς ἐνέργειαν κανονικήν. Ὅταν οὕτω συνταχθῶμεν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅπως ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς ἐκτὸς ἡμῶν, εἴτε στρατιωτικῶς ἐνεργοῦντες ἐν συμπράξει μετ’ ἄλλων, εἴτε καὶ πρὸ τῆς ἐνεργείας, διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον, ὅταν ἴδωσιν οἱ ἰσχύοντες, ὅτι σπουδαίως παρασκευαζόμεθα, ὅπως ἐπωφεληθῶμεν τῶν περιστάσεων, νὰ θελήσωσι νὰ προλάβωσι τὰς περιστάσεις καὶ τὰς παρεπομένας περιπλοκὰς, λύοντες ὑπὲρ ἡμῶν τὸ ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου ζήτημα ἢ καὶ ἄλλα εὐρύτερα ζητήματα, εἰς ἃ ὀφείλει νὰ ἀποβλέπῃ ὁ Ἑλληνισμός. Ἀλλὰ ἵν’ ἀποκτήσωμεν τοιαύτην ὑποστήριξιν, δὲν πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα πρὸς τὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας προξενοῦμεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν πραγματικὴν ἰσχύν. Πρέπει καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν συντάξεως νὰ ἐπιμεληθῶμεν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν δυνάμεων ἡμῶν, καὶ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας νὰ διαῤῥυθμίσωμεν, ὥστε νὰ παρέχωμεν εἰκόνα κράτους ἐξισουμένου πρὸς τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ, καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν διαχείρισιν νὰ κανονίσωμεν, ὅπως καὶ ὑλικῶς δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν περιστάσεων. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐν τῇ συζητουμένῃ προτάσει προκείμενα εἰς λύσιν θέματα, ψηφίζοντες δ’ ἐπὶ τῶν τῆς ἐφεδρείας, ἀποφαινόμεθα περὶ ὁλοκλήρου τῆς πολιτικῆς, ἧς τὸ κυβερνητικὸν περὶ ἐκείνης μέτρον εἶναι τὸ κυριωδέστερον στοιχεῖον.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὅ,τι πρὸ πάντων θαυμάζω εἶναι ἡ πεποίθησις, ἡ τόλμη, μὲ τὴν ὁποίαν τινὲς παρουσιάζονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διερμηνεύοντες τὰ φρονήματα τοῦ ὅλου ἔθνους· αὐτὸ θέλει τὸ ἔθνος, ἐκεῖνο θέλει τὸ ἔθνος, ἐκουράσθη τὸ ἔθνος, ἀηδίασεν, ἔχασε τὴν ἐμπιστοσύνην κτλ. Κύριοι, ἔχετε τὸ δικαίωμα ἀναντιῤῥήτως νὰ ἀντιπροσωπεύητε τὸ ἔθνος, νὰ ὁμιλῆτε περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ ἐν γένει, ἐπειδὴ αὕτη εἶναι ἡ ἀποστολή σας· ἀλλὰ νὰ διερμηνεύητε τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, διότι δὲν τὰς γνωρίζετε. Ἐπαναλαμβάνοντες δὲ τοιαύτας διαβεβαιώσεις, τείνετε νὰ πλανήσητε τὴν Βουλὴν, διότι αἱ διαβεβαιώσεις ὑμῶν δὲν εἶναι ἀληθεῖς, διότι τὸ ἔθνος θέλει ἄλλα παρ’ ὅ,τι λέγετε, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ παραδεχθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνομεν εἰς αὐτὴν, θέλετε ἴδει τότε τί θέλει τὸ ἔθνος· τὸ ἔθνος δὲν θέλει θεωρίας ἄνευ οὐσίας, ἄνευ ὑποστάσεως. Κύριοι, πρῶτον ἀρνοῦμαι ὅτι ἡμεῖς ἠλαττώσαμεν τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ· ἔφεδροι, κρατηθέντες πλέον τοῦ δέοντος, καὶ ἔχοντες τὸ δικαίωμα ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των, ἔλαβον ἄδειαν διὰ ν’ ἀντικατασταθῶσιν εὐθὺς ὑπὸ ἄλλων, καὶ μεταβαίνουσιν εἰς τὰς ἑστίας των, ὄχι διὰ ν’ ἀπαλλαγῶσι τῶν ὑποχρεώσεών των, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν ἅμα ἡ πατρὶς λάβῃ ἀνάγκην αὐτῶν· ἡ δύναμις λοιπὸν τοῦ στρατοῦ εἶναι πλήρης· αὐτοὶ μὲν μένουσι διαθέσιμοι, διὰ τοῦ αὐτοῦ δὲ Διατάγματος καὶ συγχρόνως καλοῦνται οἱ ἄλλοι. Ἀλλὰ, κύριοι, μοὶ φαίνεται ὅτι ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν πρώτην ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὰ μέτρα ἡμῶν ὅλα ἐπολεμοῦντο οὐχὶ κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ δι’ ἐπιστημονικοὺς λόγους· οἱ ἐπιστημονικοὶ δὲ αὐτοὶ λόγοι ἐξέλιπον, ὅτε οἱ κατήγοροι ἦλθον αὐτοὶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν μέτρων αὐτῶν. Κύριοι, ὅτε κατὰ πρῶτον παρουσιάσθημεν εἰς τὴν Βουλὴν, σᾶς ὑπεβάλομεν σύστημα πλῆρες· ἐζητήσαμεν ἀπὸ ὑμᾶς νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἄδειαν, ἵνα σχηματίσωμεν ταμεῖον ἀμύνης καὶ εἰς βάρος αὐτοῦ νὰ δανεισθῶμεν 50,000,000. Ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῶμεν ἔτι 10,000,000 διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας, καὶ νὰ ἐγκρίνητε τὸν προσωρινὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καθ’ ὃν ἐπετρέπετο ἀμέσως καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ τριπλασιάσωμεν τὴν δύναμιν αὐτοῦ· καὶ ἐπειδὴ βλέπω ἀπέναντί μου τὸν ἔντιμον πρώην συνάδελφόν μου κύριον Μίλησιν, ἐπιχειρῶ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ τέλος τῆς ὑπὲρ τῶν προτάσεών μας αὐτῶν ὁμιλίας του. Κύριοι, τὰ μέτρα ταῦτα ὑπεβάλομεν, ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ἀπετελοῦμεν, καὶ ὅλοι, τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τοῦ κυρίου Μίληση (ἀναγινώσκει)· Λέγει ὁ κ. Μίλησης· «Νὰ τελειώσω ὑποτυπῶν κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐν εἴδει συμπεράσματος τοῦ λόγου μου τοὺς γενικοὺς χαρακτῆρας τῆς πολιτικῆς, ἣν ἠκολουθήσαμεν· ἡ πολιτικὴ ἡμῶν, κύριοι, εἶναι πρὸ πάντων ἀκραιφνῶς πολιτικὴ μὴ ὑπηρετοῦσα ἀλλότριον συμφέρον ἢ ἀλλοτρίαν ἰδέαν παρὰ μόνον τὸ συμφέρον τὸ ἑλληνικὸν καὶ τὴν ἰδέαν τὴν ἑλληνικήν. Εἶναι δὲ γενικὴ καὶ οὐδετέρα, ἀλλὰ μετὰ φρονήσεως καὶ προνοίας, διώκουσα δραστηρίως τὴν παρασκευὴν τοῦ ἔθνους, διὰ πᾶσαν ἐνδεχομένην ἀνάγκην. Τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ὁ κ. Μίλησης τὴν ὑπεστήριξε καὶ τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς πολιτικὴν φρονήσεως. Τὴν πολιτικὴν αὐτήν, κύριοι, ἀντέκρουσε τότε ὁ κ. Τρικούπης, καὶ τὰ μέτρα μας κατηγόρησεν αὐστηρῶς ὡς προσκόπτοντα εἰς τὴν ἐπιστήμην· ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅσα εἶπε κατὰ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἐπροτείναμεν· ἠξεύρετε δὲ τί συνέβη; Ὅτε συνεπράττομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη, τοὺς ἰδίους φόρους ἐπεβάλομεν, καὶ εὕρομεν τότε ὅτι ἦσαν καλοί!

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀληθεύει αὐτό· τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζον, εἶναι ὅλως διάφορον ἐκείνου ὅπερ ἐφηρμόσθη.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅσα εἶπε κατὰ τοῦ φόρου τῶν εἰσιτηρίων, καὶ τὰ εἰσιτήρια εἶναι τὰ πρῶτα ὑποβληθέντα πρὸς φόρον.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικῆς.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ εἰσιτήρια τῶν θεάτρων. Ὡμίλησε κατὰ τῶν φόρων ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς κτλ. κατὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου. Ἀλλά, κύριοι, οἱ φόροι αὐτοὶ ἐπεβλήθησαν· λοιπὸν μὴ προσέχετε ἐπὶ τῶν μομφῶν καὶ κατηγοριῶν τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπαναλαμβανομένων, ἐξετάσατε τὰ πράγματα. Ὅτε αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἦλθον εἰς τὰ πράγματα καὶ ἀνέλαβον εὐθύνην, τότε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐμέμφοντο, τὰ παραδέχθησαν. (Ἱλαρότης.)

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι ὅταν ἀπετελέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ἐφαρμόσω τὰς ἰδέας μου, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο τοῦτο δεκτὸν, διὰ τοῦτο δὲν ἐγενόμην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Τί ζητοῦμεν ἡμεῖς; Τί ζητεῖ ὁ κ. Τρικούπης; Τὸ ἔθνος νὰ ἦναι ὡπλισμένον· ὡς πρὸς τοῦτο δὲν διαφωνοῦμεν, ὡς βλέπετε, μία καὶ ἡ αὐτὴ ἰδέα ἐμπνέει ἀμφοτέρους ἡμᾶς, ἡ ἰδέα τοῦ νὰ ἦναι ὡπλισμένον τὸ ἔθνος. Κατὰ τί λοιπὸν διαφωνοῦμεν; κατὰ τὸν τρόπον. Ἐὰν ἄλλως ἔλεγον σήμερον, καὶ ὁ κ. Ζαΐμης καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἤθελον ἀρνηθῆ τὸ παρελθόν των· ὁ κ. Ζαΐμης, ὅτε ἀκόμη οὐδεμία παρουσιάζετο ἀνάγκη, ἰσχυρίζετο ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὰς περιπλοκὰς τῆς Ἀνατολῆς, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἀποκτήσῃ συμμαχίαν, τοὐλάχιστον ἔχει ἀνάγκην 30,000 στρατοῦ, καὶ ἐπεψήφιζε θυσίας· δὲν δύναται βεβαίως σήμερον νὰ ἀρνηθῇ τοῦτο, ἀφοῦ αἱ περιστάσεις εἶναι δυσκολώτεραι, ὡς θὰ τὸ ἀποδείξω. Ὅταν ἐσυζητοῦμεν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Δεληγεώργης ὑπέβαλε τότε, τὸν περὶ ἐφεδρείας, οὐδεμία πεποίθησις ὑπῆρχε, ὅτι τὰ πράγματα ἤθελον ταραχθῆ· σᾶς ἀναφέρω τὴν ἀκόλουθον μόνον περίστασιν, πρὸς ἀπόδειξιν. Ἐπολέμουν τὸν νόμον ἐκεῖνον, διότι ἐνόμιζον ὅτι οἱ καρποὶ αὐτοῦ ἤθελον εἶσθαι ἀπομεμακρυσμένοι, ἐνῷ εἴχομεν ἄμεσον ἀνάγκην· ἔλεγον εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην: ὁ νόμος σου θέλει φέρει στρατιώτας μετὰ ἓν ἔτος· καὶ ἐν τούτοις μετὰ δύο μῆνας τὰ πράγματα θέλουν λάβει λύσιν τινά. Πόλεμον ἀναγγέλλεις, ἐκραύγαζον, ἀλλὰ ποῦ βλέπεις τοῦτον; καὶ μοῦ κατειρωνεύοντο. Ὅταν λοιπὸν οὐδεὶς τοιοῦτος προβλέπετο κίνδυνος, ὁ μὲν κ. Ζαήμης ἐδέχετο 30,000 ὡς ἀναγκαίαν στρατιωτικὴν δύναμιν, ὁ δὲ κ. Τρικούπης ὑπεστήριζε τὸν νόμον τῆς ἐφεδρείας· καὶ εἰξεύρετε τί ἔλεγεν; Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀφορᾷ εἰς ἔκτακτον παρασκευήν, ἀλλ’ εἰς τακτικὴν καὶ ἐμμέσως εἰς ἔκτακτον· διατί; Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης, ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν νέον νόμον, ὁ ὁποῖος καὶ σήμερον πρόκειται νὰ συζητηθῇ, τὸν νόμον περὶ στρατολογίας ἐν γένει· ἀλλὰ μέχρις οὗ λειτουργήσῃ καὶ φθάσῃ εἰς ἀποτελέσματα ὁ νόμος αὐτὸς, δὲν θέλομεν ἔχει ἐφέδρους, θέλομεν γυμνάζει στρατὸν, οἱ ἔφεδροι θέλουν ἔλθει μετὰ πολλὰ ἔτη· ὁ νόμος λοιπὸν αὐτὸς, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει τὸ Ὑπουργεῖον συντείνει εἰς τοῦτο, θέλει χρησιμεύσει εἰς τὸ νὰ ἑτοιμάσῃ ἐφέδρους, τοὺς ὁποίους ἐν ἀνάγκῃ δύναται νὰ μεταχειρισθῇ ἡ πατρὶς καὶ νὰ δώσῃ τὴν ἀναγκαιοῦσαν ἰσχὺν εἰς τὸν στρατόν. Τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον οὕτω διῃρμήνευε καὶ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Τρικούπης, τὸν νόμον αὐτὸν κατηγορεῖ σήμερον’ ἀλλ’ ἤλλαξαν οἱ καιροί· σήμερον δηλαδὴ ὁ κ. Τρικούπης συμφωνεῖ μὲ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐγὼ τότε ἐξέφραζον, καὶ ὁμολογῶ σήμερον ὅτι ἐν μέρει ἐπλανήθην τότε.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος περιεῖχε τρίτην καὶ τετάρτην σειρὰν ἢ μόνον 2 σειράς;

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐντελῶς ἀδιάφορον — Ἐπολέμουν, Κύριοι, τὸν νόμον τοῦτον, διότι ἐν πεποιθήσει ἐπίστευον τότε, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ, δὲν ἐπίστευον ὅτι ἤθελον δείξει τοιαύτην καὶ τοσαύτην προθυμίαν νὰ προσέλθουν οἱ ἔφεδροι εἰς τὴν πρώτην πρόσκλησιν τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ὅμως ὁμολογῶ ὅτι ἠπατήθην καὶ ἠπόρησα καὶ ἐθαύμασα τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ ὅταν εἶδον τοὺς ἐφέδρους τόσῳ προθύμως προσελθόντας. Καθυστεροῦντες δὲ δὲν ὑπάρχουσι κύριοι, ἐξ αἰτίας τῆς δυστροπίας τῶν καλουμένων, ἀλλ’ ἐξ αἰτίας τῆς κακῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, συνεπεία τῆς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν πολλὰ ἄτομα νὰ εὑρεθῶσιν, ἄλλοι δὲ πρὸ πολλοῦ διετέλουν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· ὅταν ἐκλήθη ἡ δευτέρα σειρὰ, ἐνθυμεῖσθε εἰς ποίαν εὑρίσκετο κατάστασιν ὁ τόπος, καὶ ποῦ διετέλουν οἱ πλεῖστοι αὐτῶν· ἄλλως ὁ στρατὸς ὑπῆρχε πλήρης καὶ μέσα δὲν ἐπερίσσευον. Τέλος πάντων συμφωνοῦμεν ὅλοι, οἱ Ἕλληνες θέλομεν νὰ ἦναι ὡπλισμένοι καὶ γεγυμνασμένοι· ἀλλὰ τὸ σύστημά σας δὲν δεχόμεθα, λέγουσι, τὸ σύστημά σας δὲν εἶναι ἐπιστημονικὸν, θέλομεν ἓν σύστημα ἐπιστημονικόν. Καὶ ποῖον εἶναι αὐτό; τὰς λεπτομερείας ἀκόμη δὲν μᾶς τὰς εἶπαν, ἠκούσαμεν καὶ πάλιν θεωρίας, ἀλλὰ πρᾶγμα οὐδέν· ὑπέδειξαν ἀμυδρῶς, ὅτι θέλουν πολλαπλασιάσει τὸν ἀριθμὸν τῶν νεοσυλλέκτων, νὰ αὐξήσωσι τοὺς κληρούχους, νὰ καλέσωσιν εἰς τὰ ὅπλα πλείονας σειράς· τοὐλάχιστον ἐγὼ οὕτως ἀντελήφθην. Ἀλλά, κύριοι, ποία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου συστήματος; πρῶτον καὶ οἱ νεοσύλλεκτοι ἐλθόντες, θὰ ἔλθουν διὰ νὰ γυμνασθῶσιν, ἀμαθεῖς καὶ αὐτοὶ καὶ ἀγύμναστοι· ἀλλ’ οἱ νεοσύλλεκτοι θὰ κληθῶσι δι’ ἓν ἢ διὰ πολλὰ ἔτη; καὶ διὰ τί εἰς αὐτὴν τὴν ἡλικίαν νὰ ἐπιβάλωμεν τὸ βάρος πολυετοῦς ὑπηρεσίας, ἐνῷ μετὰ ἓν ἔτος τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ζητοῦσι νὰ ἐφαρμόσωσι, πίπτει, διότι ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι εἶναι κακὸν καὶ ἐλαττωματικόν. Κατὰ τὸ νέον σύστημα ὅλως διαφόρως κανονίζονται τὰ τῆς νεοσυλλεξίας καὶ ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον. Θέλετε στρατὸν καλῶς ὠργανισμένον καὶ ἐπιστημονικῶς, ἀλλὰ διὰ τίνος μέσου; πρῶτον τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ὑπαινίττεσθε ὡς κατάλληλον, εἶναι ἐσφαλμένον καὶ ἄδικον· ἐπιβάλλεται ὑπηρεσία πολυχρόνιος εἰς 2 ἢ 3 τάξεις λαοῦ ἄνευ λόγου, ἄνευ σκοποῦ· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς νεοσυλλεξίας κατὰ τί βελτιόνει τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ; κατ’ οὐδέν. Τὸ σύστημα, κύριοι, αὐτὸ πρωτοφανῶς παρουσιαζόμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐνῷ πρόκηται περὶ ἑνὸς ἔτους μόνον, δὲν εἰξεύρω ἂν ἐπιτύχῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς πειράματα· ἀλλ’ οὐ μόνον κατὰ τοῦτο προσκόπτει, ἔχει καὶ ἄλλο ἄτοπον· καθιεροῖ διαρκῆ καὶ ἀμετάτρεπτον τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκστρατείας ἐν ἀνάγκῃ εἰς μόνον τὰς 10,000 ἐφέδρους τοὺς ἐλθόντας καὶ ἐκτελέσαντας τὸ καθῆκόν των· διότι αὐτοὶ ἦλθον μετὰ προθυμίας καὶ ὑπηρέτησαν, διὰ τοῦτο πρέπει καὶ μόνοι αἰωνίως νὰ καλοῦνται ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὰ ὅπλα; Λάβετε ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναλογίαν τῶν τακτικῶν ἐφέδρων πρὸς τὸν στρατόν· ὁ τακτικὸς στρατὸς δίδει κατ’ ἔτος δύο περίπου χιλιάδας καὶ ὅμως ἅπαντες οἱ τακτικοὶ ἔφεδροι ἀνέβησαν εἰς τρεῖς χιλιάδας. Ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν ἐλπίζετε, ὅτι θέλετε ἔχει, δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Ἡμεῖς τί ζητοῦμεν; ζητοῦμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἓν μέτρον δεδοκιμασμένον πρῶτον, καὶ δεύτερον ἐλαφρὸν, διότι ἡ ὑπηρεσία κατ’ αὐτὸ εἶναι ὀλιγοχρόνιος, ἓν μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσῆλθε τέλος πάντων εἰς τὰ ἤθη τοῦ λαοῦ, καὶ τόσον καλῶς τὸ δέχεται, ὥστε, πρὶν ἀκόμη λάβουν διαταγὰς αἱ ἀρχαὶ νὰ προσκαλέσουν νέους ἐφέδρους, ἔφεδροι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας προσῆλθον αὐθόρμητοι, ἠναγκάσθησαν δὲ νὰ τοὺς ἀποπέμψωσιν. Ἄν, κύριοι, δεχθῶμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνουν, πρῶτον θὰ προσκρούσωμεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Ζαΐμη, διότι ἡ ἀποθήκη τῶν 10,000 ἐκγυμνασθέντων ἐφέδρων δὲν συνίσταται ἀπὸ ἀθανάτους ἢ ἀμετακινήτους, καὶ ὅταν θὰ τοὺς ζητήσητε δὲν θὰ τοὺς εὕρητε, θὰ εὕρητε ἴσως τοὺς ἡμίσεις, ἐὰν δὲν ἀνανεοῦνται συνεχῶς, καὶ αὐτὸ θέλομεν ἡμεῖς· ὑπάρχει ἤδη 20,000 στρατὸς ἐν τοῖς ὅπλοις, νομίζομεν συμφέρον καὶ ἀναγκαῖον, ὅταν πέριξ ἡμῶν κολοσσιαίως αὐξάνουν τὰς δυνάμεις οἱ λαοί, ὅταν οἱ Βούλγαροι ἑτοιμάζουν 100,000 στρατὸν, ὅταν οἱ Ῥουμάνοι ἐπίσης, ὡς καὶ οἱ Σέρβοι καὶ οἱ Μαυροβούνιοι, ὅταν δὲν εἰξεύρω διατί εἰς τὴν ἀτμοσφαῖραν ἐμφωλεύει ἡ ἀμφιβολία καὶ ὁ φόβος, ὅταν ὅλος ὁ κόσμος ἑτοιμάζεται, μόνον ἡμεῖς πρέπει νὰ ὀκνῶμεν, ν’ ἀφοπλιζώμεθα, νὰ καταγινώμεθα εἰς συζητήσεις ἐπιστημονικάς. Θέλομεν λοιπὸν, κύριοι, νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ καλέσωμεν 10,000 ἐφέδρους διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν 30,000. Αὐτοὶ θὰ γυμνασθῶσι, καὶ ὅταν διὰ τῆς ἀποχωρήσεως, ἐὰν ἀποχωρήσουν οἱ ἐθελονταὶ καὶ ἄλλοι ἔφεδροι, κενωθῶσιν αἱ θέσεις θὰ προσκαλέσωμεν καὶ τὰς ἄλλας 10,000 καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν πλήρη τὸν στρατὸν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Ἐὰν τοιουτοτρόπως ἐνεργήσωμεν, κύριοι, θέλομεν παραδώσει εἰς τὸ Ἔθνος 20,000 ἔτι πολιτῶν γεγυμνασμένων καὶ ἑτοίμων εἰς πᾶσαν ἀνάγκην τῆς πατρίδος. Δεύτερον θέλομεν τηρήσει καὶ θέλομεν ἔχει πλήρει τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος. Ἐὰν, ὅπως εὐχόμεθα καὶ ἐλπίζομεν, τὸ ἐρχόμενον ἔτος θέλει εἶσθαι εἰρηνικὸν, οἱ ἔφεδροι μόνον μετὰ τῶν κληρούχων θέλουσιν ἀποτελέσει τὸν ἀριθμὸν τῶν 18,000, διότι θὰ φύγωσιν οἱ εἰς τὸν στρατὸν ἤδη ἔφεδροι καὶ οἱ ἐθελονταὶ, τῶν ὁποίων κατ’ αὐτὰς λήγει ἡ θητεία, καὶ τότε ὁ στρατός σας θέλει ὑποβιβασθῆ εἰς 12,000, πῶς θέλετε συμπληρώσει τὸν ἀριθμὸν τῶν 18,000, ἐὰν ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἔφεδροι; Οὐδὲν μέσον ὑπάρχει, οὐδὲν προτείνεται· ἀλλ’ ἡ ἀπόφασίς σας ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι δὲν σᾶς δεσμεύει, ὡς σᾶς εἶπον· ἐὰν ἀποῤῥίψητε τὴν γνώμην ἡμῶν, διὰ τοῦτο, παρουσιασθείσης νέας ἀνάγκης, δὲν θὰ ἀποφύγητε νέας θυσίας, ἀπαιτηθησομένας τυχὸν ἀπὸ τὰς περιστάσεις. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν αἴτησιν ἡμῶν, δὲν εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ ἐξακολουθήσητε τὰς θυσίας, ἐκτὸς ἐὰν παρουσιασθῇ πραγματικὴ ἀνάγκη. Εἰς τίποτε λοιπὸν δὲν σᾶς δεσμεύει ἡ σημερινὴ ἀπόφασίς σας· θέλουσι σᾶς δεσμεύσει αἱ ἀληθεῖς ἀνάγκαι. Ἄς μὴ σᾶς πλανῶσι λοιπόν. Ἀλλὰ, κύριοι, ποία εἶναι ἡ διαφωνία μεταξὺ τῶν δύω συστημάτων; Δέχονται οἱ κύριοι, ὥστε ὁ στρατὸς νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 18,000, καὶ τοῦτο λέγοντες ἐννοοῦσιν, ὅτι ἔχομεν τὰς 10,000, τοὺς ἐφέδρους ἐν ἀνάγκῃ. Ὅταν οὐδεμία παρουσιάζετο, ἐπαναλαμβάνω, ἐν τῇ Ἀνατολῇ σπουδαία καὶ ἐπικίνδυνος ἐπικειμένη περίστασις, τὸ ἔθνος ἀπεφάσισε νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν στρατόν του εἰς 24,000, καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, καθ’ ἣν ἐλπίζομεν νὰ ἀναλάβωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Εὐρώπης, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, θέλετε νὰ ἀποστερήσωμεν τὸν τόπον αὐτῆς τῆς δυνάμεως καὶ νὰ τὴν ἐλαττώσωμεν; Τοῦτο μοὶ φαίνεται παράδοξον. Ὡπλίσθημεν καὶ ὑπεβλήθημεν εἰς θυσίας ἑκατομμυρίων· ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὁποῖος κοπετὸς ἐγένετο εἰς τὴν Βουλὴν τότε διὰ τὰ 50 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐζητοῦμεν. Θὰ καταστραφῇ, σᾶς ἔλεγον, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἀνθέξῃ, εἶναι παραφροσύνη αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνετε· εἶναι ἀδύνατον· καὶ ἐντούτοις, κύριοι, τὰ 50 ἑκατομμύρια τὰ ἐδανείσθημεν, ὅταν συνεπράττομεν· ἐπιστημονικῶς βεβαίως! Βλέπετε ὅτι ἡ φιλονεικία περιστρέφεται εἰς λόγους ἁπλοῦς· καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, κέρδος, ὅπως μερικοὶ ἴσως νομίζουσι, διότι ἐδανείσθημεν εἰς γραμμάτια, διότι ἀληθῶς τὸ δημόσιον ὀλιγώτερα ἐπλήρωσεν εἰς τόκους, ἀλλ’ ἡ κοινωνία ὑποφέρει ὅλον τὸ βάρος, καὶ βάρος τοσοῦτον, ὅσον ἤθελεν ὑποστῆ, ἐὰν ἠθέλομεν ἐπιβάλει φόρους, καὶ ἐνεργοῦμεν εἰλικρινῶς τὸ δάνειον. Μὴ ἀκούετε λοιπὸν τὰς θεωρίας, αἵτινες ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐξηντλήθησαν 50 ἑκατομμύρια καὶ δὲν ἦλθε καταστροφὴ, ὅπως ἔλεγον· ἐὰν δανεισθῶμεν ὀλίγα ἔτι, δὲν θὰ ἐπέλθῃ. Καὶ διατὶ τὰ ἐδανείσθημεν; Διότι ἦτο ἀνάγκη ἀναπόφευκτος, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως. Ἀνελάβομεν εὐθύνην· ὀφείλομεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν σας. Ἰδοὺ διατὶ ἐδανείσθημεν τὰ 50 ἑκατομμύρια, ἄνευ ἐπιστημονικῆς συζητήσεως, διότι ἄνευ αὐτῶν τῶν χρημάτων, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν σεῖς οἱ ἴδιοι μᾶς ἐδώκατε, καὶ ἰδοὺ διατὶ ζητοῦμεν ὅ,τι ζητοῦμεν ἤδη. Μέχρι λοιπὸν, κύριοι, τῶν 18,000 ἀνδρῶν εἶναι σύμφωνοι, ἡμεῖς δὲ ζητοῦμεν περιπλέον 10,000 ἄνδρας· ζητοῦμεν, δηλαδὴ, τὸ ἴδιον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον καὶ ἐνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν· τὸν ἴδιον ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς, καὶ πρὶν ἀκόμη παρουσιασθῶσιν αἱ σπουδαῖαι σημεριναὶ περιστάσεις, ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος παρεδέχθη. Καὶ ποία ἡ διαφορὰ, κύριοι, ἐὰν συντηρήσῃ τὸ ἔθνος τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τὸν περιπλέον, ποία εἶναι ἡ διαφορὰ οἰκονομικῶς; 500,000 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Ἑπομένως, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ δύναμις αὕτη ἡ ἐπὶ πλέον μείνῃ ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ἡ ζημία, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ πλέον, εἶναι 1500000. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι τὸ ἔθνος, χάριν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, θὰ ὀπισθοδρομήσῃ, θὰ σταματήσῃ, ἀφοῦ ἕως τώρα ἐξώδευσε 45 ἑκατομμύρια.

§83ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἰς τὶ χρησιμεύουν αἱ συμβάσεις;

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ συμβάσεις χρησιμεύουν ὄχι διὰ τὸν στρατὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ πληρώσωμεν ὅ,τι ὀφείλομεν καὶ περὶ τῶν ὁποίων πιστεύω ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀντείπει· τοὐλάχιστον ὁ ἔντιμος κ. Τρικούπης δὲν εἶπεν ὄχι, ὅταν εἴπομεν ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ θέλομεν ἐξοδεύσει εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν πλοίων, εἰς τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ κτλ. Λοιπὸν, κύριοι, τελειώνω. Τὸ σύστημα τῶν ἀντιθέτων δὲν εἶναι γνωστὸν, δὲν εἶναι καταφανές. Ἐὰν ἦναι ὁποῖον τὸ ὑπολαμβάνουν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ ἐπιστημονικῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐσφαλμένον, καὶ πραγματικῶς δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι ἂν τὸ σύστημα τοῦτο συνίσταται εἰς τὸ ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῆς νεοσυλλεξίας, εἶναι καὶ δυσεφάρμοστον καὶ ἄτοπον· ἡ διαφορὰ δὲ μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχει, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀντιθέτων δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχωμεν στρατὸν, νὰ μὴ ἔχωμεν ἐφεδρείαν, νὰ μειώσωμεν ἐν γένει τὸν στρατὸν οὐχὶ κατὰ δέκα, ἀλλὰ κατὰ 18 χιλιάδας, διότι δὲν ἔχετε πόθεν ν’ ἀναπληρώσητε τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι δὲ λάθος ἡμῶν, ἐὰν δὲν ἐνεργήθη ἡ νεοσυλλεξία, ὅπως νομίζει ὁ κ. Τρικούπης, ταχύτερον· ἄλλως αὕτη δὲν προσθέτει πολὺ· θέλομεν φέρει 2 χιλιάδας νέους νεοσυλλέκτους ἀντὶ τῶν ἀφυπηρετησάντων καὶ ὁ στρατὸς δὲν θέλει αὐξήσει. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει ὁ στρατὸς, πρέπει βεβαίως νὰ κληθῇ ἡ ἐφεδρεία, ἡ τρίτη καὶ ἡ τετάρτη σειρά· ἡμεῖς δὲ ἐπαναλαμβάνομεν, παρακαλοῦμεν νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι νομίζομεν ὅτι θὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς καὶ ἄτοπον, ὅταν ὅλος ὁ κόσμος εὑρίσκεται εἰς κίνησιν, ἡμεῖς νὰ παύσωμεν, μάλιστα τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, θέλει εἶσθαι καὶ ἄτοπον καὶ ἐπιβλαβὲς, καὶ θέλει προξενήσει τὴν χειρίστην ἐντύπωσιν, καὶ τὰ ἀποτελέσματα θέλουσιν εἶσθαι δυσάρεστα διὰ τὸν τόπον.

§85ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§86ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κκ. Μαυρομιχάλης καὶ Κορωναῖος.

§88ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον (θόρυβος).

§89ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Σήμερον.

§90ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος (θόρυβος).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κύριοι.....

§92ΡΙΚΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μαυρομιχάλης.

§94ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Παραιτεῖται.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κορωναῖος.

§96ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Παραιτεῖται.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παραμυθιώτης.

§98ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Παραιτεῖται.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τζάνες.

§100ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ἠμπορῶ τώρα νὰ ὁμιλήσω, διότι ἀπηυδήσαμεν. Ἔπειτα ἐγὼ δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ ἄλλος, εἰς τὸν ὁποῖον ν’ ἀπαντήσω.

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατ’ ἐπανάληψιν ζητῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ.....

§102ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ διάλυσις τῆς συνεδριάσεως;

§104ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§105ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἡ συζήτησις εἶναι περατωμένη.

§106ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Συνῳδὰ μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ κ. Ζαΐμη, ὑποβάλλω πρότασιν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Μία μόνη πρότασις ὑπεβλήθη, ἡ ὁποία θέλει ἀναγνωσθῆ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ τὴν ἀκούσωσιν. «Ἡ Βουλὴ, θεωροῦσα ἀναγκαίαν τὴν κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις αὔξησιν τοῦ μονίμου στρατοῦ, καὶ ἀλυσιτελῆ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν πρόσκλησιν νέας σειρᾶς ἐφέδρων, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς εἴπωσι τίνι τρόπῳ ἐννοοῦν, ὅτι θὰ γείνῃ ἡ αὔξησις· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς, δὲν μᾶς μέλει διόλου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ εἴπουν ποίαν αὔξησιν ἐννοοῦν.

§109ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸ εἴπαμεν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ καθήσητε, διότι θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν. Δι’ ἀναστάσεως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν;

§111ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετσάλη. Οἱ μὲν παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§113ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ ἀναγνωσθῇ πάλιν.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, δεχόμενοι δὲ τὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ, ἐπιμένουν νὰ ἔλθῃ ἡ ἐφεδρεία, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν πρότασιν, θὰ γυμνασθῇ εἰς τὰς Ἐπαρχίας.

§115ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὸ ἠξεύρομεν.

§116ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ λέγοντες Ὄχι ἐννοοῦν, ὅτι ἐπιθυμοῦν τὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν προσέλευσιν τῆς δευτέρας καὶ τρίτης σειρᾶς τῆς ἐφεδρείας, ἡ ὁποία πρόκειται, κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, νὰ ἐκγυμνασθῇ εἰς τὰς ἐπαρχίας κτλ. (θόρυβος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετσάλη λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κκ. Πετσάλη καὶ Τζάνε).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 156. Ἐξ αὐτῶν 80 εἶπον Ναὶ, 76 εἶπον Ὄχι· ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη ἐγένετο παραδεκτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6¾ μ. μ.