1878.01.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 43

τῆς 12 Ἰανουαρίου 1878.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2½ π. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν κκ. βουλευτῶν καταλόγου, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συνάδελφος ἡμῶν βουλευτὴς κύριος Πλαπούτας ζητεῖ τὴν ἀπὸ τῆς βουλευτικῆς θέσεως παραίτησίν του· θὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της· (ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά).

§2ΤΙΝΕΣ. Διὰ ποίους λόγους;

§3ΡΟΥΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Εἰς τὰ ἀρχεῖα.

§4ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ συζητηθῇ· δὲν ἔχει ποτὲ δικαίωμα ὁ βουλευτὴς νὰ παραιτηθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς εἶναι παρών.

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πολὺ ἐνδεχόμενον ὁ ζητῶν τὴν παραίτησιν νὰ ἔχῃ λόγους ἰσχυροὺς, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν ἀκούομεν εἰς τὴν παραίτησίν του· παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα μέχρις οὗ μάθωμεν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας παραιτεῖται.

§7Γ. ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Οἱ λόγοι εἶναι ὅλως ἀτομικοί· ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθουν εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς· δι’ οὐδένα σκοπὸν πολιτικόν· ἡ Βουλὴ, νομίζω, διὰ τοιούτους λόγους δὲν δύναται νὰ μοὶ ἀρνηθῇ τὴν παραδοχὴν τῆς παραιτήσεώς μου.

§8ΖΩΧΙΟΣ. Ἀπὸ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ ναὶ καὶ τὸ ὄχι εἰς τὴν Βουλὴν ἔχουν σημασίαν· λοιπὸν καὶ τὸν συνάδελφόν μας, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἰδιαιτέρους λόγους, τὸν παρακαλοῦμεν νὰ μείνῃ, διότι τὸ ναὶ καὶ τὸ ὄχι, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκφράσῃ, θὰ προσθέσῃ ἢ θὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς δυνάμεως τῆς Βουλῆς.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κοινοῦ ὑπουργείου ἢ καθὼς τὸ ὠνόμασαν τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἰλικρινῶς ἐπευχόμην καὶ ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῆς ὁποίας ἐγὼ ἤμην καὶ ὑπερεμάχησα, ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης μὲ ἐπεφόρτισε τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως νέας. Ἠσθάνθην, κύριοι, ὅλον τὸ βάρος, διότι γνωρίζετε τὰς περιστάσεις καὶ τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς περικυκλώνουν, καὶ ὅμως, κύριοι, τόσον ἐγὼ καθὼς καὶ οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὴν θυσίαν αὐτὴν, διότι, κύριοι, εἶναι πραγματικῶς θυσία τὸ ν’ ἀναλάβῃ τις ἤδη τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν. Ἀπεφασίσαμεν λοιπὸν, κύριοι, καὶ διὰ τοῦτο παρουσιαζόμεθα ἐνώπιόν σας. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν σύγκειται ἐκ δύω καὶ μόνων λέξεων, ἐμπεριεχουσῶν ἴσως πολλὰ πράγματα, λέξεις ὅμως ὀλίγας. «Ἐνεργὸς καὶ πραγματικὴ προστασία καὶ ὑπεράσπισις τοῦ «Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν συμφερόντων τῶν πιεζομένων καὶ καταδυναστευομένων ἀδελφῶν ἡμῶν.» (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων, ζητωκραυγαὶ παρατεταμέναι). Κύριοι, εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐνθουσιοῦν οἱ λόγοι, νὰ περιμένωμεν τὰ πράγματα.

§10ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα. Εὖγε.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ εὐχώμεθα, ὥστε τὰ πράγματα νὰ κηρυχθῶσιν ὑπὲρ ἡμῶν· ἀπαιτεῖται λοιπὸν μᾶλλον φρόνησις ἢ ἐνθουσιασμός. Τοῦ προγράμματος αὐτοῦ τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων νομίζομεν, ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ, θέλομεν σᾶς ὑποβάλει ἐντὸς μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν, καὶ πιστεύω, κύριοι, ὅτι δὲν θὰ παραξενευθῆτε διὰ τὴν ἀναβολὴν αὐτὴν, ἀφοῦ μεταξὺ ἡμῶν βλέπετε καὶ νέους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι τώρα θὰ λάβουν γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ὑπηρεσίας. Ἦτο λοιπὸν ἀπόλυτος ἀνάγκη τοῦ νὰ ζητηθῇ ἡ ἀναβολὴ, ἡ προθεσμία αὕτη ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ προετοιμασθοῦν τὰ μέτρα μας καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν ἐνώπιον ὑμῶν, διότι, κύριοι, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ μόνοι καὶ ἀποκλειστικοὶ ἐκτελεσταὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Βασιλέως καὶ ὑμῶν καὶ δὲν θὰ πράξωμέν τι ἄνευ ὑμῶν. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Συντάγματος καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ἡ ὁποία κανονίζει τὰς σχέσεις μας, θὰ τηρηθῇ πλήρης, διότι ἐν τῇ πλήρει τηρήσει τοῦ Συντάγματος ἔγκειται ἡ δύναμις πάσης Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τοῦ παρόντος παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου θὰ σᾶς ὑποβάλῃ, καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μέχρις οὗ σᾶς κάμωμεν καὶ τὰς ἄλλας αἰτήσεις μας, ὅπως σᾶς εἶπον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς γνωρίζει ἡ Βουλὴ, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐθνοφυλακῆς ὑπεβλήθη κατὰ τὴν 21 Δβρίου π. ε. Αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν συνῆλθον νὰ τὸ ἐπεξεργασθῶσιν· ἑπομένως δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν θὰ ταράξω τὰ κείμενα, πολὺ δὲ περισσότερον μετὰ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὁποῖον ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέπτυξεν· ἀλλ’ ἀκολουθῶν τὸν κ. πρωθυπουργὸν, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ πάντων τὸν ἐπαινῶ, διότι θέλει εἰς αὐτὰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ὄχι μόνον ἀκολουθήσει ἐνεργὸν πολιτικὴν σύμφωνα μὲ τὰς ἰδέας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ Συντάγματος, ἀκολουθῶν, λέγω, πρὸς τοῦτο τὸν κ. πρωθυπουργὸν δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις, χωρὶς νὰ ἐρωτήσω διὰ τίνα λόγον ἐῤῥίφθη ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ προχθὲς ἡ βόμβα, οὕτως εἰπεῖν, τῆς παραιτήσεως τῆς τότε οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐγένετο, κύριε πρόεδρε, τῇ ὁμοφώνῳ ἀποφάσει τοῦ λαοῦ καὶ τῇ ὁμοφώνῳ ὑποστηρίξει τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐγένετο ὅπως πραγματοποιήσῃ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας καὶ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἰδέας τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν ταῖς παρούσαις σπουδαίαις περιστάσεσι τῆς Ἀνατολῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπεδέχθη τὸ πρόγραμμα τοῦτο, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀείμνηστον Κανάρην, ὅστις ἀνῆλθε μὲ πόδας καὶ χεῖρας στιβαρὰς μὲν ἀλλὰ κεκμηκυίας ἐκ τοῦ βάρους τῆς ἡλικίας καὶ ἐκ τῆς σοβαρότητος τῶν περιστάσεων, καὶ ἀπέτεινε πρὸς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τί; εἶπε τότε ὁ ἀοίδιμος Ναύαρχος, ὁ ἀοίδιμος ναύτης τῆς Μεσογείου, ὁμόνοια! καὶ μόνον δι’ αὐτῆς θέλομεν συμπληρώσει τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠρξάμεθα κατὰ τὸ 1821. Καὶ τὴν ὁμόνοιαν αὐτὴν, κύριε πρόεδρε, ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις (καὶ λέγων οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν ἐννοῶ πρὸ πάντων τοὺς τέσσαρας, διότι αὐτοὶ τῷ ὄντι ἀπετέλουν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐτῶν ἡ βαρύτης ἐπέβαλλε θυσίας καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὸν ἔξω Ἑλληνισμὸν), τὴν ἐσύστησε ἀφ’ ἧς ἀπεδέχθη καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἔθνους, ἀφοῦ ἀπεδέχθη τὸ πρόγραμμα τῆς Βουλῆς· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, κύριε πρόεδρε, ἀλλ’ ἦλθε καὶ ἐζήτησε ἀπὸ τὴν Βουλὴν μέσα καὶ μέτρα δυσανάλογα πρὸς τὴν σμικρότητα τῆς Ἑλλάδος, μέτρα ἂν θέλετε, ὡς πρὸς τὰ μέσα τὰ ὁποῖα αὕτη διαθέτει, λίαν ἐπαχθῆ, ἀλλ’ ἀναγκαῖα καὶ ὀλίγα διὰ τὰς περιστάσεις αὐτάς· ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος εἶπεν, τί μοὶ ζητεῖτε; Θέλομεν νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν μεγάλην ἰδέαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἔχομεν ἀνάγκην, μᾶς εἶπον, χρημάτων. Ἔχετε ἀνάγκην χρημάτων; λάβετε· ἔχετε ἀνάγκην φόρων; ἐπιβάλλετε ὅσους θέλετε· ἔχετε ἀνάγκην αἵματος; ἰδοὺ τὰ τέκνα μας. Καὶ ἀπὸ τὸ παλάτιον τοῦ πλουσιωτέρου μέχρι τῆς καλύβης τοῦ πτωχοῦ, οἱ πάντες προσέφερον τὸ αἷμά των πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς Ἑλλάδος, καὶ μὅλα ταῦτα προχθὲς ἠκούσαμεν τῷ ὄντι αἰφνιδίως ὡς βόμβαν πίπτουσαν τὴν παραίτησιν καὶ πίπτουσαν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἄνευ λόγου, καὶ ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις παραιτεῖται! Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τοὺς κυρίους αὐτοὺς νὰ παραιτηθοῦν; Οἱ κύριοι οὗτοι εἶχον πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ παρακαλῶ ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν ὁ ὁποῖος δὲν ὑπεστήριξε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ ἐκφρασθῇ. Οὐδείς! Οἱ κύριοι εἶχον τὴν ἐμπιστοσύνην ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους· καὶ δὲν τὴν εἶχον τυφλοῖς ὄμμασι· τὴν εἶχον, διότι τὸ ἔθνος διετύπωσε πρόγραμμα καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἠσπάσθησαν οἱ κύριοι ὑπουργοί, καὶ τοῦ προγράμματος αὐτοῦ τὴν ἐφαρμογὴν ὑπέσχοντο. Καὶ ὅταν, κύριε πρόεδρε, ὁ εἷς τῶν κατακτητῶν τρέπεται τὴν πρὸς τὴν Ἀσίαν, ἀγερώχως δὲ ὁ νικητὴς κατέρχεται εἰς τὰς Ἑλληνικὰς χώρας, καὶ γίνεται κύριος τῆς Καλλιπόλεως καὶ τῶν στενῶν τῶν Δαρδανελίων καὶ ἐλαύνει πρὸς τὴν Μακεδονίαν, ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις λειποτακτεῖ, καὶ τῷ ὄντι δὲν ἀνταποκρίνεται μήτε εἰς τὰ αἰσθήματα τοῦ ἔθνους, τοῦ ὁποίου τὸ πρόγραμμα παρεδέχθη, μήτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐπὶ τοσοῦτον ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτούς! Λοιπὸν πρέπει νὰ ἔλθουν νὰ μᾶς εἴπουν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἠνάγκασαν νὰ παραιτηθῶσι.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, ἐπεκράτησεν ἡ συνήθεια παρ’ ἡμῖν, ὅταν παραιτεῖται ὁ ὑπουργὸς νὰ ἐξηγῇ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς του. Ἀφοῦ δὲ εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις καθιερώθη ὡς ἀναγκαία ἡ συνήθεια αὕτη, κατὰ μείζονα λόγον ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἀναγκαία εἰς ἀνωμάλους. Εἰς τὴν εἰδικὴν ὅμως ταύτην περίστασιν παρουσιάζεται μία δυσκολία, τὴν ὁποίαν χρεωστοῦμεν νὰ σεβασθῶμεν. Ὑπάρχουν περιστάσεις, καὶ εἰς αὐτὰς ἀνάγεται καὶ ἡ παροῦσα, κατὰ τὰς ὁποίας, ἐνῷ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ καλοῦ, δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ ἐξήγησις αὕτη ὡς ἄκαιρος ἴσως δὲ καὶ βλαβερά. Ναί, κύριοι, ἡ Βουλὴ παρέσχεν εἰλικρινεστάτην καὶ προθυμοτάτην ὑποστήριξιν εἰς τὸ παραιτηθὲν ὑπουργεῖον μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς παραιτήσεως αὐτοῦ· καὶ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω τὴν ἄκραν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν συνδρομὴν ταύτην, καὶ διὰ τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσε πρὸς τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὸ πρόσωπα. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δι’ οὐδεμιᾶς πράξεώς της ἔδειξεν ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν εὐγνωμοσύνην ταύτην καὶ δὲν αἰσθάνεται τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ ἔθνους διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ ἀπένειμε εἰς αὐτό, καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πλαγία αἰτίασις τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἐξετόξευσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων δὲν εἶναι δικαία. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν ἀνεγνώριζον τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰ πράγματα μέχρι πέρατος τῆς ἐντολῆς αὐτῶν. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἂν καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως παρεῖχε μεγίστας δυσκολίας διὰ τὴν διοίκησιν τῶν πολυπληθῶν καὶ σπουδαιοτάτων ὑποθέσεων τοῦ κράτους εἰς τοιαύτας στενοχώρους περιστάσεις, μὅλα ταῦτα ἐγένοντο ἄπειραι συγκαταβάσεις καὶ μέγισται καὶ πολλαὶ ὑποχωρήσεις, ὥστε ἡ Κυβέρνησις αὕτη διοίκησεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου κλονισμοῦ. Ἄς εἶναι βέβαιος ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὅτι οὐδὲ τώρα ἤθελεν ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν της ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον λόγοι ἀναγκάζοντες αὐτήν. Σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι νομίζω ἄκαιρον πιθανῶς δὲ καὶ ἐπιβλαβὲς εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ προβῶ εἰς τοιαύτην ἐξήγησιν, ἀλλὰ περιπλέον ἀπέχω δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἐπίσης σπουδαῖον· διότι τὸ δεύτερον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ κατέστησεν περιττὴν πᾶσαν ἐξήγησιν, διότι ἦρε πάντα φόβον. Ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς σᾶς διεβεβαίωσεν, ὅτι μέρος ἀναπόσπαστον καὶ κυριώτατον τοῦ προγράμματος αὐτοῦ εἶναι νὰ μὴ πράξῃ τι ἡ Ἑλλὰς ἄνευ τῆς συγκαταθέσεώς σας· ἡ δὲ βεβαίωσις αὕτη, ἡ ἐπίσημος, ἐξαντλεῖ πᾶσαν ἀνάγκην ἐξηγήσεως· καὶ δὲν ἀπαιτεῖ παντάπασιν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ παρελθόντα, ἀφοῦ ἐλάβομεν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι τὰ πάντα θέλουσι διέλθει ἀπὸ τὴν ψῆφον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους καὶ ἀποφασισθῆ ὑπ’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ πιστεύσετε ὅτι οὐδεὶς ἄλλος λόγος εἰμὴ οἱ δύο προταθέντες, ὁ μὲν ὅτι ἡ ἐξήγησις ἤθελεν εἶσθαι ἄκαιρος καὶ ἐπιβλαβής, καὶ δεύτερον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μετὰ τὴν ἐπίσημον διαβεβαίωσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι τὰ πάντα θέλουσιν ἐκτελεσθῆ κατὰ τοὺς θεσμούς, εἶναι τὰ μόνα αἴτια, τὰ ὁποῖα μὲ ἐμποδίζουσι νὰ προβῶ εἰς περαιτέρω ἐξηγήσεις καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένετε εἰς τοῦτο.

§16Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἄλλος, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀπαντήσω ἐγώ. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νὰ τὸν παρατηρήσω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τῆς μυστικότητος, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς συστάσεώς της μέχρις σήμερον, δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἀκολουθήσουν τὰ μέλη αὐτῆς καὶ πέραν τῆς παραιτήσεώς των. Ἀπὸ τῆς συστάσεώς της μέχρι σήμερον ἠκολούθησε τὸ σύστημα τῆς μυστικότητος, καὶ ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης συνόδου ἐγὼ πρῶτος ἐζήτησα ἀπὸ τὴν τότε οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖαι εἶναι αἱ ἐπίσημαι πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῶν παθημάτων καὶ σφαγῶν, αἵτινες ἐλάμβανον χώραν κατὰ τὰς Ἑλληνικὰς ἐπαρχίας, τῆς Θεσσαλίας, Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας, καὶ μᾶς εἶπον τότε, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ἀπῄτει οὐδὲν νὰ εἴπουν· κατόπιν ἕτερος τῶν ὑπουργῶν εἶπεν ὅτι μὴ νομίσετε ὅτι ἡ μυστικότης, τὴν ὁποίαν ὑποστήριξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον. Καὶ μὅλα ταῦτα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παρῆλθον δύο μῆνες καὶ οὐδεμίαν ἐλάβομεν ἐξήγησιν. Τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος ἔδειξε πρὸς τὴν οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν πειθηνιότητα μεγαλειτέραν ἀφ’ ὅσον ἔπρεπε, καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ προσβάλλω τὴν Βουλήν, διότι καὶ ἐγὼ ἀποτελῶ μέρος αὐτῆς, πειθηνιότητα μεγαλειτέραν ἀπὸ τὴν πειθηνιότητα τὴν ὁποίαν δεικνύουν αἱ Βουλαὶ τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ἐν τούτοις, κύριε πρόεδρε, παραιτεῖται ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς οὐδὲν γνωρίζομεν· καὶ ἀφοῦ παραιτοῦνται, σήμερον ἔρχονται καὶ μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ συμφέρον πάλιν τῆς πολιτείας ἀπαιτεῖ νὰ μὴ σᾶς εἴπωμεν διατὶ παραιτούμεθα. Πῶς, κύριε πρόεδρε, ἐρωτῶ, συμβιβάζεται ἡ πολιτικὴ αὕτη μὲ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰς τύχας τοῦ τόπου; Καὶ μάλιστα ν’ ἀκούωμεν, κύριε πρόεδρε, τὰς λέξεις αὐτὰς ἀπὸ ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι πλειστάκις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διετράνωσαν τὰ πλεονεκτήματα τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος πρὸ πάντων στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας συζητήσεως καὶ κατεκίνησαν τὸ τόπον; Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὅτι δὲν εἶναι πολὺς χρόνος ἀφ’ ὅτου ἐκάμαμεν μίαν μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην οἱ κύριοι ὑπουργοὶ μᾶς διεβεβαίωσαν ὅτι ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἶναι σύμφωνοι συμφωνότατοι, καὶ ὅτι ἤθελον εἶσθαι ἀνάξιοι νὰ κάθηνται εἰς τὰς ἕδρας τῶν ὑπουργῶν, ἐὰν καὶ κατὰ κεραίαν εὑρίσκοντο διῃρημένοι πρὸς τὰ μεγάλα αὐτὰ ζητήματα. Λοιπὸν τί συνέβη; διότι ὅπως ἐξεφράσθη ὁ προλαλήσας, ὑπέδειξεν ὅτι κἄτι τι συνέβη. Καὶ ἀφοῦ ἦσαν σύμφωνοι ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος, διατί νὰ μὴ διορθώσωσι αὐτὸ τὸ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο λίαν ἐπουσιῶδες, καὶ ἂν ἦτό τι· ἢ μήπως ἐνόμισαν, ὅτι ἡ προσωπικὴ αὐτῶν φιλοτιμία εἶναι ἀνωτέρα ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος; Νομίζω λοιπόν, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι δικαία ἡ ἀξίωσις αὐτῶν περὶ τῆς μυστικότητος, καὶ ὅτι ὤφειλον νὰ δώσουν λόγον καθαρὸν· διατὶ παρῃτήθησαν, ἀφοῦ μάλιστα αὐτοὶ διεκήρυξαν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου τοῦ ἔσω καὶ ἔξω ὅτι εἶναι σύμφωνοι ὡς πρὸς τὴν γενικὴν πολιτικὴν τῆς Ἀνατολῆς. Λέγω δὲ τοῦτο καὶ τὸ ζητῶ, κύριοι, καὶ ἀπὸ τοὺς τέσσαρας, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, διότι χάριν τῶν τεσσάρων αὐτῶν, πρωθυπουργὸν δὲν ἔχομεν, καθόσον ἐὰν εἴχομεν πρωθυπουργὸν ἤθελον ἀποταθῇ πρὸς αὐτὸν νὰ δώσῃ λόγον διατὶ παρῃτήθη. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, καὶ ἕνας ἄλλος πρόσθετος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖος ὁ πρόεδρος, καὶ δὲν ἀκούω οὔτε τὸν κύριον Φλογαΐτην οὔτε τὸν Γερμανὸν ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος πρέπει νὰ μὴ ὑπάρχῃ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· διότι ἰδοὺ τί ἐπάθαμεν χάριν τῶν δῆθεν συμφερόντων τῆς πολιτείας, κατεμερίσαμεν τὴν εὐθύνην καὶ δὲν εὑρίσκομεν τὸν ὑπεύθυνον, καὶ παραιτοῦνται καὶ μᾶς λέγουν, ἂς μείνῃ τὸ πρᾶγμα μυστικὸν διατὶ ἡμεῖς παρῃτήθημεν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔχετε τὸ δικαίωμα ἀφοῦ ἐζητήσατε ἀπὸ τὸ ἔθνος 50 ἑκατομμ. δάνεια, ἀφοῦ ἐπεβάλετε φόρους αἵματος εἰς αὐτὸ, νὰ παρουσιασθῆτε καὶ νὰ λέγητε ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ ἀποκρύψωμεν τὸν λόγον δι’ ὃν παραιτούμεθα; Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ κέφι τὸ ἰδικόν σας εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος; εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἀπὸ τὰ βάρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπεβάλατε τὸν τόπον; ὄχι κύριοι! Ἐπιμένω, κύριε πρόεδρε. Ἐὰν δὲ δὲν παραδεχθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου, μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον· ἐγὼ ἐξετέλεσα κατὰ τὰς πεποιθήσεις μου τὸ καθῆκόν μου ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων μου καὶ ἀπέναντι τέλος τῆς συνειδήσεώς μου.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι, κ. πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω ὅτι σέβομαι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως καὶ ἐπίσης τὸ κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον· ἀλλ’ ὀφείλω συνάμα νὰ σεβασθῶ ἐμαυτὸν καὶ τὰς πεποιθήσεις μου καὶ τὸ σῶμα ἐνώπιον τοῦ ὁποίου λαλῶ, καὶ ἤθελον παραβιάσει πάντα ταῦτα, ἐὰν τὴν ἄπληστον ταύτην ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἤθελον σπεύσει νὰ ἐκπληρώσω. Δὲν ἐννοῶ ὅμως νὰ μὴ ὑποταχθῶ καὶ εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, συμμεριζομένη τὴν γνώμην τοῦ ἐπερωτήσαντος ἀπαιτήσῃ τοῦτο, τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ θέλω προσέλθει νὰ ἐξηγηθῶ.

§18Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν ἀπάντησιν, ἣν ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς ἔδωκεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου ἐκ Καλαβρύτων συναδέλφου περὶ τῶν λόγων τῆς παραιτήσεως τῆς πρώην Κυβερνήσεως, κατ’ ἐμὲ δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη καὶ τῆς ἐλαχίστης ἀνταπαντήσεως. Πράγματι, κύριοι, μία Κυβέρνησις διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἔχει ἀνάγκην ἐμπιστοσύνης δύω ἐξουσιῶν, τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς Βασιλικῆς. Βεβαίως ὅπως πάντοτε εἴμεθα μάρτυρες, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις οὔτε ἐπὶ στιγμὴν ἀμφέβαλλε περὶ τῆς μεγάλης ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν ἀπελάμβανε ἀπὸ τὸ νομοθετικὸν σῶμα· πιθανὸν νὰ ἐφρόνουν οἱ παραιτηθέντες ὑπουργοὶ, ὅτι αὐτὴ καὶ μόνη δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ ἰδίως εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ ὅτι ὁ βαθμὸς τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ἄλλης ἐξουσίας δὲν εἶναι τοιοῦτος, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων εἰς ἃς εὑρίσκεται τὸ ἔθνος.

§19Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ γνωρίζετε αὐτὰ, κύριε Μαυρομιχάλη;

§20Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω τοῦτο, ὅτι οἱ συνταγματικοὶ ὑπουργοὶ παραιτοῦνται δι’ ἕνα ἐκ τῶν δύω τούτων λόγων, ἢ διότι χάνουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ἢ διότι ἐλαττοῦται ὁ βαθμὸς τῆς ἐμπιστοσύνης, ἥτις ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὴν ἑτέραν ἐξουσίαν· ἄλλως τε ὅπως ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς σᾶς εἶπεν πρὸ ὀλίγου ἡ διαβεβαίωσις ἡ ἐπίσημος τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ εἶναι μεγαλειτέρα ἐγγύησις, ὅτι δὲν θέλουν παρεκκλίνει οὔτε κατὰ κεραίαν τοῦ πολιτεύματος ἐντὸς τοῦ ὁποίου εὑρίσκουν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν δύναμιν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ὑπάρχει ἐποχὴ καθ’ ἣν ὁ ἐλάχιστος χρόνος εἶναι ἀπώλεια ἀκατανόμαστος. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν καὶ ἀπὸ τὸν παραιτηθέντα ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ τὸν ἔντιμον πρωθυπουργὸν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὰ καὶ νὰ ἐπασχοληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὰ σπουδαῖα ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα προκαλεῖται. Τὸ μόνον παράπονον τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ ὁ προλαλήσας καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων εἶναι ἡ ἐπιφυλακτικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, ἀλλ’ αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν· ὅταν σήμερον ἔχωμεν Κυβέρνησιν, ἥτις διὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ ἔθεσε τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ τόπου, μετὰ τὴν τοιαύτην διαβεβαίωσιν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ λεχθέντα καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§21ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἐσκόπευον νὰ λαλήσω, ἐὰν δὲν ἤμην πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἦτο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς.

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει;

§23ΖΩΧΙΟΣ. Περιμείνατε.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἠρώτησα, ἠρώτησα τὸν συνάδελφόν μου.

§25ΖΩΧΙΟΣ. Ὁποία στενοχωρία ἐκυρίευσε τὸν κ. Σωτηρόπουλον! Ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἐπιψήφισίν τινων προτάσεων, τὰ περὶ ἐθνοφυλακῆς, καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ αὐτὰ δὲ ἐζήτει καὶ τὸ παλαιὸν ὑπουργεῖον, λέγον· ἐπιψηφίσατε τὸν προϋπολογισμόν, καὶ ἰδοὺ διατί ἀναμιγνύω τὸν προϋπολογισμόν. Τὸν προϋπολογισμὸν ὅμως ποίου ὑπουργείου; Τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ ὑπουργείου, ἢ νέον τινὰ προϋπολογισμόν; Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ὑποβάλῃ νέον, διότι τὸν παλαιὸν ἐγὼ καὶ αὐτὸς τὸν κατεδικάσαμεν.

§26ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς βουλευτὴς τὸν κατεδίκασε.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν ἄνθρωπον δεῖ ἕνα εἶναι.

§28ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τὸν κατεδικάσατε, δὲν σᾶς καταλαμβάνω.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἰδιαιτέρως.

§30ΖΩΧΙΟΣ. Δημοσίᾳ.

§31ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶδα τοιοῦτόν τι.

§32ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς εἶναι παρὼν καὶ συνηγόρου δὲν ἔχει ἀνάγκην. Δὲν λέγω λοιπὸν ἄλλα ἀντ’ ἄλλων. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἴσως θὰ προσθέσῃ τι εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄγνωστον. Δὲν δύναμαι δὲ εἰμὴ νὰ θαυμάσω καὶ νὰ ἐπαινέσω τὸν νῦν πρωθυπουργόν; Διατί; διότι ἀνεδέχθη τὸ μέγιστον βάρος, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἀναδεχθῇ πολίτης, καὶ τὸ ὁποῖον μόλις ὑπέφερον οἱ τέσσαρες ἢ μᾶλλον οἱ πέντε. Αὐτὸς δὲ μόνος τὸ ἀνεδέχθη, καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ πᾶσαν εἰς τὸν ἄνδρα συνδρομήν. Διατί; διότι καὶ ὁ ἁπλούστατος τῶν ἐλέγχων, κινδυνευούσης τῆς πατρίδος, εἶναι ὄλεθρος. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ κινδύνου δύναταί τις νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλ’ ἀρχομένου τοῦ κινδύνου ὀφείλει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὸν ἡγεμόνα, ἤτοι εἰς τὸν ἡγεμόνα τῆς Βουλῆς. Τί ὅμως συνέβη καὶ ἔπεσεν αὐτὴ ἡ παντοκράτωρ καὶ παντοδύναμος Κυβέρνησις; Ἔπεσε δὲ παραδόξως. Ὁ ἀξιότιμος πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε: μὴ μὲ βιάζετε, ν’ ἀνοίξω τὸ στόμα μου, διότι δὲν συμφέρει. Ἀπόκειται ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν σιωπὴ συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ. Ἀλλὰ τίποτε νέον ἡ νέα Κυβέρνησις μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς δὲν παρουσίασε, εἰμὴ ὅ,τι ἐπαρουσίασε καὶ ἡ προηγουμένη. Ἐγὼ δὲ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν ἐν μέρει, ὁ ὁποῖος εἶπε, μὴ χειροκροτῆτε τοὺς λόγους μου, ἄφετε νὰ ἐξετάσητε τὰ ἔργα μας, τὰ δὲ ἔργα μας εἶναι πολὺ δυσκολώτερα τῶν λόγων. Αὐτὸ δὲ ἦτο τὸ ἐπιχείρημα τὸ μέγα καὶ τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως. Μὴ ματαιολογῆτε, μᾶς λέγει. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ μὴ ματαιολογῶμεν, ἡ ἀλήθεια ἡ ἀποκεκαλυμμένη εἶναι ἡ συμφερωτέρα πασῶν.

§33Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω τρίτην φοράν, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀπαντήσω ὀλίγας λέξεις εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην, πολλῷ μᾶλλον καθόσον καὶ οὐδεὶς ὑπεστήριξε τὴν πρότασίν μου ἄχρι τοῦδε.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὡμίλησε διὰ τρόπου ὁ ὁποῖος εἰς τὴν μαθηματικὴν ὀνομάζεται ἄτοπος ἀπαγωγή, καὶ διὰ τῆς μεθόδου ταύτης ἀπέδειξε, ὅτι ὁ παραίτιος τῆς πτώσεως τοῦ ὑπουργείου εἶναι τὸ Στέμμα. Εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι ἀπαραίτητος ὅρος πρὸς ὕπαρξιν Κυβερνήσεως εἶναι ὑποστήριξις τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς αὐτὴν καὶ ὑποστήριξις τοῦ τοῦ Βασιλέως. Τὸ Κοινοβούλιον ὑπεστήριξε τὴν Κυβέρνησιν, ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις πόθεν ἔπεσεν; ἐκ μέρους τοῦ Στέμματος· αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις τὴν ὁποίαν πᾶς, ὀρθὸς καὶ λογικῶς σκεπτόμενος, ὀφείλει νὰ κάμῃ ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη. Ἀλλά, κύριε πρόεδρε, ἂν καὶ δὲν εἶμαι ὑπουργός, ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως τὸν τοιοῦτον λόγον εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, διότι οἷαν ἰσχὺν εἶχε τὸ ὑπουργεῖον τὸ Οἰκουμενικὸν ἐν τῷ τόπῳ, οὐ μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ ῥιφθῇ καὶ καθ’ ὑπόνοιαν κἂν τοιαύτη ἰδέα, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ὤφειλε νὰ καλύψῃ πάντοτε τὴν εὐθύνην τοῦ Βασιλέως, καὶ διὰ τοῦτο, κ. πρόεδρε, ἔτι περισσότερον ἐπιμένω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις καὶ νὰ μὴ ὑποφώσκουν σιωπηλῶς τοιαῦται ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχουν συνεπείας ὀλεθρίας δὰ τὸν τόπον.

§37Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας μοὶ ἀπέδωκε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐγὼ ὡς ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶχον ἐκ τῶν προκατόχων ὑπουργῶν ἢ ἐξ ἄλλης πηγῆς, συνέλαβα τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν εἶπον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παρατηρῶ ὅτι ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἀβασανίστως εἶπεν, ὅτι ἡ παραίτησις τῶν ὑπουργῶν ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς δυσπιστίας τοῦ ἡγεμόνος πρὸς αὐτούς. Ἐπρέσβευσα, κύριοι, πάντοτε, ὡς καὶ πᾶς τις ἐξ ἡμῶν πρεσβεύει, ὅτι ἡ ὕπαρξις οἱασδήποτε Κυβερνήσεως συνεπάγεται πάντοτε τοὺς δύω ὅρους, τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ποῖα ἦτον ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἄνακτος πρὸς τοὺς ὑπουργούς; Αὐτὸ μοὶ εἶναι ἄγνωστον, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον πρὸς οὐδένα τῶν κ. ὑπουργῶν ἐκ τοῦ πλησίον ὡμίλησα· ἐγὼ ἐγνώριζον μόνον τὴν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ νομοθετικοῦ σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐκ τούτου ἐξήγαγον τὰς ἐντυπώσεις μου, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον ἂν ἡ ἔλλειψις τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἡγεμόνος πρὸς αὐτοὺς ἦτο ἡ αἰτία τῆς παραιτήσεώς των.

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα παράρτημα Β).

§39ΖΑΪΜΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ εἴπω μόνον ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρὸ μιᾶς ὥρας ἀπασχολεῖ τὴν προσοχήν σας. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι ἔθιμον συνταγματικώτατον, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ ἐκτίθενται ἀπὸ τοῦ βήματος οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὴν παραίτησιν Κυβερνήσεώς τινος· ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα συνταγματικὰ ἔθνη εἶναι ἐπίσης παραδεδεγμένον μετὰ τοῦ ἐθίμου τούτου καὶ ἕτερον, ὅτι, ὅταν ἡ Βουλὴ πείθεται ἢ ὑποθέτῃ ὅτι συζήτησίς τις δύναται νὰ μὴ ᾖναι ὠφέλιμος, ἀλλὰ νὰ καταστῇ καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ κοινὰ συμφέροντα, ἡ Βουλὴ ἀπέχει τοιαύτης συζητήσεως. Ὁ ἀξιότιμος πρῴην συνάδελφός μου κ. Δεληγεώργης, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξήγησις τοιαύτη δύναται νὰ βλάψῃ τὰ δημόσια συμφέροντα, ἀλλ’ εἰπὼν τοῦτο δὲν ἐννόησε ὅτι περὶ τούτου πᾶσα καὶ εἰς τὸ μέλλον συζήτησις εἶναι ἀπηγορευμένη. Καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, εἶναι πάντοτε ἕτοιμοι, ὅταν παρέλθῃ τὸ κρίσιμον, τὸ ἀκροσφαλὲς, τὸ ἐπικίνδυνον τῶν περιστάσεων, νὰ δώσωμεν πᾶσαν διασάφησιν· ἀλλ’ ἡ ἐπιμονή τινων τοῦ νὰ γείνῃ σήμερον συζήτησις, μοὶ φαίνεται λίαν παράδοξος, ἀλλὰ καὶ διαῤῥήδην ἀντιστρατευομένη πρὸς τὴν σπουδὴν μεθ’ ἧς, ὡς εἶπε πολὺ δικαίως ὁ κ. Λομβάρδος, πρέπει νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὰ ἔργα της. Ὅταν ἤκουσα τὸν κ. Λομβάρδον ἰσχυριζόμενον ὅτι ἐντὸς 2 ἢ 3 ἡμερῶν πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ Βουλὴ τὰ ἔργα της, ἠπόρησα, ἀναμνησθεὶς, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐζήτησε ἐκτεταμένην συζήτησιν περὶ τοῦ λόγου τῆς παραιτήσεως. Ἐὰν ἡ συζήτησις αὐτὴ ἠδύνατο νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, οὐδεὶς ἤθελε τὴν ἀποφύγει· ἀλλ’ ἡ συζήτησις αὐτὴ δὲν ἤθελε δώσει χώραν, εἰμὴ εἰς λόγους καὶ ἤθελεν ἀποῤῥοφήσει ἴσως τὸν χρόνον τῶν 4 ἡμερῶν, τὰς ὁποίας ἀπῄτησεν ὁ κ. Λομβάρδος. Πρὸς τί λοιπὸν ὅλη αὐτὴ ἡ ἀναβολὴ τῶν σπουδαίων ἔργων μας; Ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι ἀφορῶσα εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις, ὀφείλει νὰ παραλείψῃ πᾶσαν τοιαύτην συζήτησιν, ὀφείλει δὲ μόνον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσύστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα μέλλει νὰ παρουσιάσῃ. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον καλεῖται ἡ Βουλὴ ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, θέλω παράσχει ὅλην τὴν συνδρομήν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὅταν ἦτον οἰκουμενικὴ, καὶ σήμερον, ὅτε δὲν εἶναι οἰκουμενικὴ, ἀλλὰ μονομερὴς, ἕνα καὶ μόνον ἐπεδίωκε σκοπὸν, τὴν προστασίαν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Πιστεύω ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις θέλει ἀκολουθήσει τὴν αὐτὴν ὁδὸν, καὶ ἔχω περὶ τούτου πεποίθησιν, καὶ θέλω παράσχει εἰς αὐτὴν ὅλην τὴν συνδρομήν μου· ἀλλὰ συζητήσεις καὶ πολυλογία εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν δύνανται ν’ ἀσκήσουν ὠφέλειαν ἐπὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Τοιαύτην συζήτησιν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὴν ἀναβάλῃ δι’ ἄλλοτε.

§40ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα· ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§41Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ τὴν πρότασίν μου τὴν διετύπωσα, καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν θέσετε εἰς ψηφοφορίαν· θὰ παρακαλέσω, ἂν ὑποστηρίζηται ἀπὸ 15, νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται παρὰ 15; (ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀθ. Πετιμεζᾶ, διατί ἡ Κυβέρνησις παρῃτήθη, ναὶ ἢ ὄχι;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν, κύριοι, 111· ἐξ αὐτῶν 80 ἐψήφισαν κατὰ τῆς προτάσεως καὶ 31 ὑπέρ. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη.

§44Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ δημοσίων εἰσφορῶν. Γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὴν κίνησιν τῶν στρατευμάτων εἶναι ἀνάγκαι πολλαὶ, καὶ πρέπει νὰ εὑρίσκωσιν ὑποστήριξιν ἀπὸ τοὺς κατοίκους· ἡ ὑποστήριξις αὕτη διαιρεῖται εἰς δύω διακεκριμένα μέρη· εἰς εἰσφορὰς, αἱ ὁποῖαι μένουν διαρκῶς εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ στρατοῦ, καὶ εἰς εἰσφορὰς αἱ ὁποῖαι.......... Ὁ νόμος σκοπεύει νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῶν εἰσφορῶν αὐτῶν, προηγουμένης πάντοτε ἀποζημιώσεως, διὰ νὰ ἀρθοῦν τὰ κωλύματα τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς ά. ἀνάγνωσιν, διότι ὑπάρχουν πολλὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα θέλω νὰ ἐξομαλύνω.

§45ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται εἰς ά. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ὁμοίως τὸ περὶ ἐθνοφυλακῆς νομοσχέδιον εἰς ά. συζήτησιν.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τοῦ βάμβακος. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ· εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις. Ἐπιψηφίζεται εἰς βʹ. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ περὶ καταργήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τοῦ βάμβακος.

§47ΛΑΠΑΣ. Νὰ προστεθῇ παρακαλῶ ἡ ἀκόλουθος τροπολογία (ἀναγινώσκει).

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν τὴν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν. Ἀναγινώσκεται εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ πληρωμῆς εἰς τοὺς ἐργολάβους τῶν δημοσίων ἔργων.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπισπεύσῃ καὶ νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον της, διότι ὁ μὴν παρῆλθεν· εἶναι ἐντροπὴ νὰ ζῶμεν διὰ πιστώσεων· ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἐνώπιόν σας πρὸ 2 μηνῶν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4 καὶ ½ μ. μ.