1877.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 17 Δεκεμβρίου 1877.

(Σάββατον)

Ὥρα 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἤρξατο ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Εὐρυτανίας κ. Κασβίκη περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 208 τῆς πολιτικῆς Δικονομίας. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡσαύτως ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ περὶ μὴ διαιρέσεως τῶν δήμων ἄνευ νόμου. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός. Μέχρι τοῦδε ἐγνωρίζομεν, ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ οὗτος ἐτυποῦτο, διενέμετο καὶ εὐθὺς ἤρχετο εἰς συζήτησιν. Ἤδη ὅμως παρῆλθεν ἑβδομάς· πότε θὰ γείνῃ ἡ προεξέλεγξις; πότε ἡ συζήτησις; Ἠξεύρετε πῶς μᾶς ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμόν; Μᾶς εἶπον, ἐπειδὴ τὸν ζητεῖτε, ἰδού· ἔπειτα τὸν ἐδίπλωσαν καὶ τὸν ἔβαλον εἰς τὴν τσέπην των. Ἤδη, κύριοι, καταγινόμεθα εἰς ἔργα, ἃ καὶ βραδύτερον ἠδύναντο νὰ συζητηθῶσι, καὶ ἀφίνομεν τὰ κύρια καὶ κατεπείγοντα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁλονὲν τυποῦται εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ῥηθὲν ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι πάντοτε ἅμα εἰσάγεται ὁ προϋπολογισμὸς εὐθὺς ἀμέσως καὶ διανέμεται. Ὅσοι ὑπήρξατε βουλευταὶ θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μακρὰ πεῖρα καθιέρωσε τὸ ἐναντίον· εἰσάγεται καὶ μόλις μετὰ 15 ἡμέρας τὸ ταχύτερον γίνεται ἡ τύπωσις καὶ διανομή. Οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν ὑπουργείων κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἐνῷ ἡτοιμάζετο ὁ γενικὸς, ἐτυποῦντο, καὶ μόλα ταῦτα ἦτο ἀδύνατον νὰ τελειώσῃ ταχύτερον σήμερον ὅ,τι ὁ κ. βουλευτὴς ζητεῖ. Τὸ τυπογραφεῖον ἐργάζεται τὴν νύκτα, θὰ ἐργασθῇ καὶ αὔριον τὴν Κυριακὴν, διότι οὐ μόνον τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἔλαβε τὴν πρόνοιαν περὶ ταχείας ἐκτυπώσεως ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιμόνως ἀπαιτεῖ νὰ ἀποπερατωθῇ ἡ τύπωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Μίλησης, ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ὁλόκληρον βιβλίον, δὲν εἶναι ἓν νομοσχέδιον· πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἅμα εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἀμέσως καὶ νὰ διανεμηθῇ; Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον παρέστησεν ὅτι εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς ἐφέτος, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι πλανᾶται. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἐκτεταμένη εἰσήγησις, ἐγένετο καὶ ἐφέτος· δὲν ἐῤῥίφθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ εἰδοποίησις ὅτι συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς, ὅτι παρουσιάζεται καὶ ἔπειτα ἐκλείσθη εἰς τὸ χαρτοφυλάκιον τῶν ὑπουργῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μίλησης, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἔκαμον ἔκθεσιν μακρὰν, ἡ ὁποία καὶ ἐδημοσιεύθη διὰ τοῦ τύπου, καὶ περιέχει ὅλας τὰς ἀναγκαιούσας πληροφορίας καὶ λεπτομερείας.

§5ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠρνήθην ὅτι ἐγένετο μακρὰ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· εἶπον μόνον ὅτι ἀφοῦ εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν, περιμένομεν ἤδη ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, καὶ οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε διενεμήθη, οὔτε ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ἐργάζεται ἐπ’ αὐτοῦ, οὔτε εἶναι ἑπομένως δυνατὸν νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους· τὸ διατὶ τὸ ἐννοεῖτε ἅπαντες. Ὀφείλω δὲ, κύριε πρόεδρε, ἐν τῇ συναισθήσει τῶν καθηκόντων μου ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ἀντικειμένου. Δὲν ἔπρεπεν, ὄχι, ἐπὶ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως νὰ συμβῇ τοιαύτη παρεκτροπὴ, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσω ὡς παρεκτροπὴν τὴν μὴ ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὡμίλησα δὲ ἤδη διὰ νὰ καλύψω τὴν ἰδικήν μου εὐθύνην, ἡ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§7Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Θὰ ἐπιστήσω σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐξηγοῦμαι. Καθ’ ἡμέραν, κύριοι, γίνονται νοσοκομεῖα ἐπὶ νοσοκομείων, θεραπευτήρια ἐπὶ θεραπευτηρίων· ἐν τούτοις καθ’ ἡμέραν γεμίζουν, καὶ οἱ στρατιῶται δὲν ἔχουν ποῦ νὰ νοσηλευθοῦν. Εἴχομεν, κύριοι, τὴν ἀτυχίαν ἡμεῖς οἱ Νησιῶται νὰ ἔχωμεν τοὺς ἄνδρας τῶν νήσων εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Ἀγρινίου, τῆς Χαλκίδος καὶ τῆς Λεβαδείας, ἔχομεν δὲ κύριοι, ὀδυνηρὰ γράμματα ἐκ μέρους τῶν γονέων ἐκείνων, οὗτοι θ’ ἀπορήσητε μανθάνοντες, ὅτι μεταξὺ τῶν 250 ἀνδρῶν ἐν Ἀγρινίῳ τοῦ τάγματος τῶν Σκαπανέων τὸν Νοέμβριον ἐνοσηλεύθησαν ὑπὲρ τοὺς 100. Εἰς τὸ τάγμα, κύριοι, τῶν Σκαπανέων ἐν Λεβαδείᾳ εἰς διάστημα ἑνὸς μηνὸς ἀπέθανον 5 ἄνδρες, δύναται δέ τις βουλευτὴς ἐκ Κυνουρίας νὰ σᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι μεταξὺ 17 ἐφέδρων τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἀπέθανον 7 εἰς τὸ νοσοκομεῖον Χαλκίδος. Τὰ νοσοκομεῖα, κύριοι, ἐτριπλασιάσθησαν, εἶναι γεμάτα ἀσθενῶν καὶ δὲν χωροῦν κανένα· συνέβη μάλιστα προχθὲς καὶ τὸ ἑξῆς τὸ ὁποῖον εἶναι ἀξιολύπητον διὰ τὸν στρατόν· εἷς στρατιώτης ἠσθένησε βαρέως, μετεφέρθη εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἀλλὰ δὲν εἶχε τόπον, τὸν μετέφερον πάλιν εἰς τὴν σκηνήν του, ὁ λοχαγὸς διέταξε νὰ τὸν μεταφέρουν εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἐκεῖ, κύριοι, τὸν ἔβαλον ὑποκάτω εἰς μίαν κλίνην ὅπου μετὰ δύω ἡμέρας ἀπέθανεν. Ἐννοῶ, κύριοι, νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἀδελφούς μας νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρίδα, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ ἀποθνήσκουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· βεβαίως, κύριοι, ὁ στρατιώτης ὀφείλει νὰ ὑφίσταται κακουχίας, ἀλλὰ δὲν πρέπει καὶ νὰ ἐξαντλῆται. Ὅταν, κύριοι, πάθῃ ὁ στρατιώτης ἀπὸ πυρετοὺς ἢ πνευμονίαν καθίσταται ἄχρηστος, διότι μὲ τὸ παραμικρὸν ψῦχος ἀμέσως ἀσθενεῖ ἐκ νέου, καὶ χάνει τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ στρατιώτης. Δυστυχῶς ἐν τοῖς στρατοπέδοις οἱ πλεῖστοι εἶναι ἐξηντλημένοι, ἄνευ λόγου ἐξαντληθέντες, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ὦσι ἀκμαῖοι καὶ ἐν καλῇ καταστάσει ὑγείας, ἵνα ἐν ἀνάγκῃ δυνηθῶσι νὰ ἀνθέξωσιν εἰς κακουχίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ σπουδαίως περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἀγρινίου, τῆς Λεβαδείας, τῶν Θηβῶν, καὶ τῆς Χαλκίδος.

§8ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ κ. Σοῦτσος ὁ ὁποῖος ἔχει ἀδελφὸν στρατιωτικὸν ἦλθε πρὸς ἐμὲ καὶ τὸ ἀνήγγειλε, καὶ ἐνόμισα ὅτι ἴσως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου νὰ ἔχῃ καλλιτέρας πληροφορίας ἀπ’ ἐμὲ, καίτοι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τακτικῶς λαμβάνω καταστάσεις τῶν ἀσθενῶν τῶν διαφόρων μερῶν, ἔγραψα πρὸς τὸν στρατηγὸν Σοῦτσον καὶ τὸν ἠρώτησα περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ τοῦ διαμένοντος εἰς τὰ διάφορα μέρη καὶ ἰδίως εἰς τὴν Λεβαδείαν· ὁ στρατηγὸς μοὶ ἔγραψεν, ὅτι τὸ τάγμα τῶν Σκαπανέων δυστυχῶς ὑποφέρει ἀπὸ πυρετοὺς, καὶ ἰδίως τὸ ἀπόσπασμα τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς Δαδίον, τὸ ὁποῖον ἐργάζεται εἰς κατασκευὴν μιᾶς ὁδοῦ στρατιωτικῆς, ἀπὸ Λεβαδείας εἰς Λαμίαν. Δὲν ἐγνώριζα ὅτι ἤθελε γείνει τοιαύτη ἐπερώτησις διὰ νὰ φέρω τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Σούτσου. Ὁ κ. Σοῦτσος μοὶ ἔγραψεν, ὅτι ἀπέναντι 500 ἀνδρῶν 35 εἶναι μόνον ἀσθενεῖς, δὲν εἶναι πολλοί. Ἐντὸς τῆς πόλεως, ὅπου οἱ στρατιῶται ἔχουν ὅλας τὰς ἀναπαύσεις, εἶναι τόσοι ἀσθενεῖς. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα ἤκουσα τόσα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§9Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἀνῆλθον διὰ νὰ κατηγορήσω κανένα, ἀλλὰ νὰ παρακαλέσω νὰ ληφθῇ πρόνοια μεγαλειτέρα περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν νοσηλευθέντων ἐν Ἀγρινίῳ κατὰ τὸν Νοέμβριον μῆνα, καὶ ἂν μεταξὺ τῶν 250 δὲν εἶναι ὑπὲρ τοὺς 100 νοσηλευθέντας κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον, τότε θὰ τὸν πιστεύσω (θόρυβος).

§10ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Σοῦτσος δὲν ἔθεσε καλῶς τὸ ζήτημα. Εἶπεν, ὅτι ἐκ τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐπαρχίας του εἶναι τόσοι ἀσθενεῖς, ὁ δὲ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔγραψεν εἰς τὸν στρατηγόν, ὁ ὁποῖος τοὺ ἀπήντησε τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν τί καὶ τί τοῦ εἶπεν, ἀλλὰ μόνον νὰ ἐρωτήσωμεν, ὑπάρχουν νοσοκομεῖα ἀρκοῦντα; ὑπάρχουν ἰατροί, φάρμακα; Ἐὰν ὑπάρχουν, τὸ ζήτημα λαμβάνει ἄλλην μορφήν. Ἔχομεν τριακοσίους ἄνδρας μὲ σταυρὸν ἐρυθρόν. Αὐτοὶ ἀντὶ νὰ ἦναι ἐδῶ, δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐκεῖ;

§11ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ζωχιὸν λέγω τὸ ἑξῆς. Εἰς τὴν Χαλκίδα οὔτε ὑπάρχουν 6,000, ὡς ἔγγιστα ἄνδρες· εἶναι νοσοκομεῖα διευθυνόμενα ὑπὸ τοῦ ἀρχίατρου Ὄρσταϊν μὲ τοὺς ἀναγκαίους ἰατρούς, φάρμακα, ὁ δὲ στρατηγὸς, ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ, οὐδέποτε μοὶ ἀνέφερεν, ὅτι ἔχουν ἀνάγκην ἰατρῶν ἢ φαρμάκων· μοὶ ἐζήτησε νὰ ἐνοικιάσῃ μίαν οἰκίαν διὰ νοσοκομεῖον, τὸ ἐνοίκιον ἦτο ὑπέρογκον, ἐγὼ διέταξα εὐθὺς νὰ τὸ πράξῃ· ἐλήφθησαν, κύριοι, ὅλα τὰ μέτρα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ γυμνασίου Αἰγίου.

§13ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡ ἡμέρα ὡρισμένη διὰ τὴν συζήτητιν τῶν ἀναφορῶν (θόρυβος).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ τὰς ἀναφορὰς δι’ ἄλλην ἡμέραν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων.

§15ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, δύω λέξεις θὰ εἴπω ἐπὶ δύω ἀναφορῶν τῶν κατοίκων Ἀμφίσσης καὶ Χρυσοῦ, περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐφετεινῆς δόσεως· διότι γνωρίζετε ἡ ἐπαρχία Παρνασίδος....

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, πρόκειται νὰ προταχθοῦν ἄλλα νομοσχέδια.

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι καὶ κἀνεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ καταργήσῃ· καθὼς δὲ ἔλαβον καὶ ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω, τὸ καταργοῦμεν ἐμμέσως καὶ πλαγίως, ὅταν οὐδόλως θέλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφορὰς, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφ’ ἑνὸς δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας νὰ ἀναφέρωνται καὶ ἔπειτα δὲν θέλομεν νὰ λάβωμεν οὐδὲ γνῶσιν τῶν ἀναφορῶν, νὰ ἐπιφέρωμεν κᾀμμίαν ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτῶν. Περὶ τούτου ἐγένετο ἐκτενὴς λόγος καὶ ἄλλοτε, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὥστε πᾶσα ἀναφορὰ, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὸ προεδρεῖον, νὰ παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ αὕτη νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ὡρίσθη δὲ ἡμέρα, πρὸς συζήτησιν τῶν ἐκθέσεων τὸ Σάββατον· ἑπομένως, ἀφοῦ εἶναι προσδιωρισμένη ἡ σημερινὴ ἡμέρα, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ἕτερον ἀντικείμενον. Ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα τὰ δικαιώματα, τὰ ἐγγεγραμμένα ἐν τῷ Συντάγματι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῳόντι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὅπως σήμερον συζητήσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§19ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ προτιμήσῃ τὰ δύω οἰκονομικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρουσίασα καὶ ἀνεγνώσθησαν χθὲς εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν.

§20ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνετε μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔρχομαι ν’ ἀντικρούσω τὴν τάσιν τὴν ὁποίαν παρετήρησα, καὶ νὰ παρακαλέσω νὰ προτιμηθῶσι τῆς ἐργασίας ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια. Προτείνω ἑπομένως μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§22ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ· θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κύριον ὑπουργὸν, ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Παρνασσίδος γίνεται τρομερὰ καταδίωξις καὶ οἱ κάτοικοι πάσχουν, θέλω νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ παύσῃ τὴν καταδίωξιν ὡς πρὸς τὰς δόσεις τῶν ἐλαιοδένδρων, διότι πιστεύω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς συναισθάνεται ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσουν τὰς δόσεις ἕνεκα τῆς ἐφετεινῆς ἀφορίας καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν μεγαλειτέραν ἀνέχειαν (θόρυβος).

§23ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν διανεμηθεῖσαν ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τῶν ἀναφορῶν καὶ συνταχθεῖσαν κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς προηγοῦνται ἕτερα νομοσχέδια ὡς τὸ περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως σώματος πολιτικῶν μηχανικῶν κλπ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω οἱ κύριοι ὑπουργοί, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνάγονται τὰ νομοσχέδια ταῦτα, συμφωνοῦσι νὰ προηγηθῶσι τὰ οἰκονομικὰ καὶ νὰ παραλειφθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν; διότι προαναγγέλλω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἡ βʹ. συζήτησις τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων θὰ ἦναι μακρά.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ πληροφορήσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία διαφωνία μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν εἰς κανὲν τῶν ζητημάτων, ἅπερ καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον περὶ τῆς τάξεως καθ’ ἣν θέλουσι συζητηθῆ. Μόλα ταῦτα χρεωστῶ, ἐπειδὴ ὑπῆρξα ἀκροατὴς τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος καθὼς καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ ἀγορευσάντων, νὰ εὐχαριστήσω ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸν διὰ τὴν πρόνοιαν ἣν ἔλαβεν, ὡς πρὸς τὴν τακτοποίησιν τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ μικροῦ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προτιμήσῃ τὰ δύω οἰκονομικὰ νομοσχέδια, οὐχὶ διότι ἐνόουν νὰ προτιμηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἠδύναντο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρηθῶσιν ὡς συζητητέα πρὸ τῶν δύω οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ διότι ὑπελάμβανον καὶ πιστεύω ἀκόμη ὅτι αἱ τάσεις πρὸς ἀναβολὴν καὶ ὅλαι αἱ προτάσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται, πότε μὲν χάριν τοῦ Συντάγματος, καὶ πότε χάριν τῆς συνειδήσεως τοῦ βουλευτοῦ, σκοπὸν δὲν ἔχουν ἄλλον, παρὰ νὰ ματαιώσωσι τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἔχω κανὲν δικαίωμα, οὐδὲ κανὲν μέσον νὰ ἐκβιάσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, δὲν ἐννοῶ μὲ κανένα τρόπον νὰ θελήσω νὰ ἐπιβάλω εἰς αὐτὴν συζητήσεις καὶ ἐπιψηφίσεις νόμων, τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ εἴτε νομίζει ἀποκρουστέους, εἴτε νομίζει ἀναβλητέους. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ μὴν φέρω ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν ἐνστάσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ματαιώσεως, διότι πιστεύω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ πνεῦμα οὔτε ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς. Εἶπον προτήτερα ὅτι δὲν δύναμαι μὲ κανένα τρόπον νὰ ἐπιβάλω τὴν ἐπιθυμίαν μου εἰς τὸ Σῶμα, χρεωστῶ ὅμως νὰ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς συζητήσεώς των· χρεωστῶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν ᾧ ἔχει ὅλον τὸ δικαίωμα καὶ ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ καταψηφίσῃ κατ’ αὐτῶν, χρεωστεῖ νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐὰν δὲν ἔχῃ σκοπὸν νὰ καταψηφίσῃ διότι τὰ ἀποδέχεται, εἴτε ὡς ἔχουσιν, εἴτε μετὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ, ὅτι πρέπει νὰ τὰ ἐπιψηφίσῃ ἐνωρίς, διότι ὁ νόμος περὶ προσόδων πρέπει νὰ γείνῃ τάχιστα εἰς τὸν τόπον γνωστὸς καὶ παραδοθῇ εἰς τὴν διοίκησιν ἵνα προπαρασκευάσῃ τὴν ἐφαρμογήν του. Ὁ δὲ νόμος περὶ φόρου τῶν ζώων πρέπει τάχιστα νὰ ἐπιψηφισθῇ, διότι ἐντὸς τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου, ἤτοι μετὰ 50 ἡμέρας, πρόκειται νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκτέλεσίς του· (θόρυβος). Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, καθὼς καὶ πᾶς ἕτερος ὁ ὁποῖος ταράσσεται...

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον τίποτε.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς βλέπω ταραττόμενον. Δύνανται οἱ λόγοι μου νὰ σᾶς δίδουν ἀφορμάς· ὅ,τι ὅμως εἶπον διὰ τὸν ἑαυτόν μου, τὸ λέγω καὶ δι’ ἐσᾶς· δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα νὰ ἐπιβάλετε τὴν γνώμην σας εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ταραχῶν ἢ ὀργῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς ἐὰν παραδέχεται τὴν πρότασιν, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κατεπείγοντα καὶ νὰ μὴ παρεμβληθῇ κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῶν. Ἐννοῶ τὴν ἐπιψήφισιν ἢ καταψήφισιν ἢ καὶ τὴν μεταῤῥύθμισιν· πιστεύω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θεωρήσῃ ὡς ἀποδεκτὴν τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων περὶ προτιμήσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν· αὕτη εἶναι δευτέρου λόγου ἀξία καὶ ἑπομένως ἀναβλητέα μέχρις ὅτου τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ψηφισθοῦν. Ὡσαύτως ὡς πρὸς τὴν πρότασιν περὶ προτιμήσεως ἑτέρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγον ἕτεροι τῶν συναδέλφων, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἰδικήν μου πρότασιν, διότι οἱ νόμοι αὐτοὶ βεβαίως θὰ προταχθῶσιν, ἀλλὰ δὲν θὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν.

§27ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν μὲ ἀφορᾷ. Ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ αὐτὸ ἔτι περισσότερον πληγώνει τὴν πρότασίν σας, διότι πολλὰ ἔτη ὑπήρξατε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ποτὲ δὲν συνηγορήσατε ὑπὲρ τῆς προτιμήσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, μεταξὺ τῶν βουλευτῶν, εἰς οὓς ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέδωκε τὴν τάσιν πρὸς ματαίωσιν τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγωμαι καὶ ἐγώ, ὅστις ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε· ὀφείλω ἑπομένως μίαν ἐξήγησιν, καὶ ταύτην θὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν Σας εἰλικρινέστατα. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι τόσον τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, ὅσον καὶ τὰ λοιπὰ, τὰ τείνοντα εἰς τροποποίησιν ὀργανικῶν νόμων, πρὸ πολλοῦ ἰσχυόντων παρ’ ἡμῖν, ὑπολαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι νῦν ὁ ἁρμόδιος καιρὸς νὰ συζητηθῶσι. Βλέπετε ὅτι εἶμαι γενικὸς, καὶ ὅτι ὄπισθεν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, δὲν κρύπτεται κανὲν κομματικὸν συμφέρον· εἶναι πεποίθησις, ὀρθὴ ἢ ἐσφαλμένη, ἀδιάφορον, ἀλλὰ πεποίθησις. Μοὶ φαίνεται ὅτι οἱ κκ. ὑπουργοὶ δὲν ἐξετίμησαν οὔτε τὴν θέσιν των, οὔτε τὰς ἀνάγκας τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, ἐπιχειρήσαντες ἐκστρατείαν κατὰ τῶν νόμων, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἐκστρατείας. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὥστε εὐλόγως πρέπει νὰ χαρακτηρίσῃ τις τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα τῆς Κυβερνήσεως, ἐκστρατείαν κατὰ τῶν κειμένων νόμων. Ἕκαστος τῶν κυρίων ὑπουργῶν φιλοτιμεῖται κατὰ τὴν παροῦσαν ἀνώμαλον καὶ ἔκτακτον περίστασιν ν’ ἀφήσῃ ἴχνη ἀνεξάλειπτα τῆς ἐν τῷ ὑπουργείῳ διαβάσεώς του. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνέλθουν οἱ τῶν κομμάτων ἀρχηγοὶ τὰ διάφορα ὑπουργεῖα τοῦ Κράτους, καὶ νὰ μὴ ἀφήσουν ἐποχὴν ἐν τῇ ὀργανικῇ ἑκάστου ὑπουργείου νομοθεσίᾳ; Ἡ φιλοτιμία εἶναι δικαιολογημένη· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν μοὶ φαίνεται δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῇ ἄνευ βλάβης τῆς πολιτείας. Διατί; Ἀκούσατε, ὁποία τις εἶναι ἡ νῦν πολιτική μας κατάστασις, κύριοι. Εἶναι συγχώνευσις ὅλων τῶν κομμάτων ἐν τῇ Κυβερνήσει, συγχώνευσις ὅλων τῶν κομμάτων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, συγχώνευσις ὅλων τῶν κομμάτων ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ. Σᾶς ἐρωτῶ, τοιαύτη πολιτικὴ κατάστασις εἶναι τάχα ἁρμοδία πρὸς συζήτησιν ὀργανικῶν νόμων; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κέας βουλευτὴς, μοὶ ἀπαντᾷ ὅτι εἶναι ἁρμοδιωτάτη, ἐγὼ ὅμως δὲν συμφωνῶ· τὴν θεωρῶ ἥκιστα ἁρμοδίαν. Ὁ λόγος δὲ εἶναι πρόδηλος. Δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριοι, νὰ γείνῃ εὐρεῖα, πλήρης τῶν νομοσχεδίων τούτων συζήτησις, τοιαύτη ὁποία πρέπει νὰ προηγηθῇ τῶν ζητουμένων ῥιζικῶν μεταβολῶν ἐν τῇ ὀργανικῇ νομοθεσίᾳ. Ἡ συζήτησις ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη πολιτικὴ ἐνέργεια γίνεται πάντοτε διὰ τῶν πολιτικῶν κομμάτων· ὅταν δ’ ἐκ πάντων τῶν κομμάτων ἀποτελεσθῇ Κυβέρνησις, ἀδύνατον προδήλως νὰ γείνῃ συζήτησις πλήρης, τελεία καὶ ἀποτελεσματική· θὰ καταστήσω φανερὰν τὴν ἰδέαν μου δι’ ἑνὸς παραδείγματος. Εἶναι γνωστὸν τῇ τε Βουλῇ καὶ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ, ὅτι ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος οἱ συνάδελφοι τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχουσιν ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον γνώμην, τὴν ὁποίαν διετύπωσαν καὶ εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν· εἶναι δυνατὸν οἱ καθηγεμόνες οὗτοι τῶν κομμάτων νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἰδίαν ἕκαστος γνώμην ἐπὶ τοῦ συζητουμένου φορολογικοῦ νομοσχεδίου; ὄχι· θυσιάζουν τὴν περὶ αὐτοῦ ἰδίαν γνώμην εἰς μεγαλείτερον συμφέρον πολιτικόν, τὸ ὁποῖον προὐκάλεσε τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ καλῶς πράττουν. Λείπει ἄρα ἐκ τῆς συζητήσεως ἓν σπουδαιότατον στοιχεῖον· λείπει ἡ γνώμη τῶν νῦν συναδέλφων ὑπουργῶν, ἥτις, ἀντίθετος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἔχῃ πολλὴν βαρύτητα εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς πεποιθήσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καὶ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἐναντίον τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων δύναται νὰ γείνῃ πλήρης συζήτησις, ἐρωτῶ ἡ συζήτησις αὕτη δύναται ν’ ἀπολήξῃ εἰς πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα; Βεβαίως ὄχι. Ὅπως οἱ συνάδελφοι τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θυσιάζουν τὴν ἰδίαν ἕκαστος γνώμην ὑπὲρ ἀνωτέρου πολιτικοῦ συμφέροντος, τοῦτο αὐτὸ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ ἡμεῖς νὰ πράξωμεν, καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε, ὅτι εἰς πᾶν βῆμα ἅμα ἀπαντήσωμεν τὴν θέλησιν τῶν ὑπουργῶν πτήσσομεν καὶ ὑποχωροῦμεν, καὶ καλῶς πράττομεν. Προτιμότερον νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἰδιαιτέραν ἕκαστος γνώμην ἐπὶ οἱουδήποτε νομοσχεδίου ἢ νὰ βλάψωμεν ὕψιστον συμφέρον τῆς πατρίδος, προκαλοῦντες ὑπουργικὴν κρίσιν.

§30ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀλλ’ ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, ἐρωτῶ εἶναι δυνατὴ συζήτησις εὐρεῖα καὶ σκόπιμος τῶν ὑποβαλλομένων σχεδίων; Καὶ διατί τὸ ὑπουργεῖον νὰ μᾶς θέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν; ποῖον συμφέρον τῆς πατρίδος ὑπαγορεύει, κύριοι, νὰ μᾶς ἐξευτελίζουν, ἀπαιτοῦντες νὰ θυσιάζωμεν ἕκαστος εἰς πᾶν βῆμα τὴν ἰδίαν γνώμην καὶ πεποίθησιν; Οἱ κύριοι ὑπουργοί, ἀντὶ νὰ δαπανῶνται εἰς ὑποβολὴν νομοσχεδίων, ὤφειλον, φειδόμενοι τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, νὰ ζητήσωσιν ἐξ αὐτῆς ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅ,τι διὰ τὰς νῦν ἐκτάκτους περιστάσεις θεωροῦσιν ἀναγκαῖον, ν’ ἀφήσωσι δὲ τὰ ὀργανικὰ νομοσχέδια εἰς ἄλλην ἁρμοδιωτέραν περίστασιν ὅτε δύνανται ταῦτα νὰ ὑποβληθῶσι, νὰ συζητηθῶσι προσηκόντως ἔν τε τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ τῇ κοινῇ γνώμῃ, καὶ μετὰ ὥριμον σκέψιν νὰ εἰσαχθῶσι καὶ λάβωσι θέσιν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ δὲ νὰ παρατηρήσω, ὅτι πολιτευόμενοι, ὅπως πολιτεύονται οἱ κύριοι ὑπουργοί, ἐξαντλοῦσιν ἄνευ λόγου τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, καὶ ὅταν λάβωσιν ἀνάγκην νὰ ζητήσωσιν ἐξ αὐτῆς πολιτικὴν δύναμιν, φοβοῦμαι ὅτι θὰ εὕρωσιν ἓν πτῶμα, τὸ ὁποῖον μάτην θὰ πειραθῶσι νὰ γαλβανίσωσι. Δὲν πιστεύω οἱ κυβερνῶντες νὰ εὑρίσκωσι τὸ συμφέρον αὐτῶν εἰς τοιαύτην τοῦ Κοινοβουλίου κατάπτωσιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὄχι μόνον τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀλλὰ καὶ ὅλους τοὺς συναδέλφους του νὰ ἀποσύρωσι τὰ νομοσχέδιά των, ἀφίνοντες μόνον ὅ,τι εἶναι κατεπεῖγον καὶ πρὸς τὰς νῦν περιστάσεις ἀπαραίτητον, νὰ φέρωσι δὲ ἄνευ ἀναβολῆς τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον νὰ τοῖς δώσωμεν καὶ νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἡσύχους νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν πορείαν των, τὰ δὲ ὀργανικὰ νομοσχέδια εἶναι καιρὸς νὰ ὑποβληθῶσι καὶ συζητηθῶσι βραδύτερον.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους πρὸ μικροῦ προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἴσχυσαν μόνον νὰ περιβάλωσι διά τινος εὐγλωττίας τοὺς λόγους καὶ τὰς αἰτίας ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἐζήτησε καὶ αὐτὸς μεταξὺ ἄλλων συναδέλφων νὰ ἀπομακρύνωσι τὴν συζήτησιν τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων. Κατ’ οὐσίαν ὅμως ὁ σκοπός του εἶναι πάντοτε ὁ αὐτός. Τοῦτο δὲ ἰσχυρίζομαι, διότι θέλω προχείρως ἀποδείξει ὅτι οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἐπρότεινε δὲν ἔχουν καμμίαν ὑπόστασιν. Ἰσχυρίσθη ὅτι ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῶν οἰκονομικῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν, διαφωνοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου, καὶ συνεπέρανεν ὡς ἐκ τούτου ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῶσι διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Διὰ νὰ φανῇ δὲ ὅτι δὲν μεροληπτεῖ καὶ ὅτι τὸ προτεινόμενον κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν οἰκονομικῶν νόμων πρεσβεύει ὡς ἀρχὴν γενικὴν, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ὡς πρὸς τὰ ὑποβαλλόμενα ἀπὸ τοὺς ἄλλους συναδέλφους μου ἔργα, Σᾶς εἶπεν ὅτι ἐν γένει οἱ ὀργανικοὶ νόμοι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῶσι μετὰ τὰς διαφωνίας, τὰς ὁποίας κατὰ τὸ παρελθὸν παρετηρήσατε εἰς τὰς γνώμας τῶν νῦν ὑπουργῶν περὶ τοιούτων θεμάτων. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας τί σημαίνει Κυβέρνησις σχηματισθεῖσα ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων. Ἐλησμόνησεν ὅτι συνέπεια τῆς συστάσεως τοιαύτης Κυβερνήσεως ἦτο ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ἤθελον ὑποβληθῆ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐνίοτε ἤθελον περιέχει ἰδέας, τὰς ὁποίας δὲν ἐπρέσβευαν πάντες εἰς τὸν πολιτικὸν αὑτῶν βίον. Ἐὰν ὅμως τοῦτο ἦναι κακὸν, ἐὰν τὸ θεωρῇ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ὡς ἀσυγχώρητον, δὲν ὑπάρχει παρὰ μία μόνον λύσις, ἡ Κυβέρνησις τῶν κομμάτων νὰ ἀποχωρήσῃ, διότι Κυβέρνησις δεσμευομένη οὕτω πως διὰ τοῦ ἀποφθέγματος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος εἶναι ἀκυβερνησία. Ὅταν ἕκαστος ὑπουργὸς εἰς τὸν κλάδον του δὲν δύναται νὰ παρουσιάσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζει κατάλληλα πρὸς βελτίωσιν τούτου καὶ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, διότι ὡς πρὸς τὴν γνώμην του οἱ συνάδελφοί του ἄλλοτε κατ’ αὐτοῦ πολιτευόμενοι ἐπρέσβευσαν ἐναντία μέτρα, ὀφείλει νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, καὶ ἐὰν τοῦτο πράξωσιν ὅλα τὰ ὑπουργεῖα ἡ ἀκυβερνησία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Ἴσως ἡ ἐξήγησις τὴν ὁποίαν ἔδωκα μᾶς ἔφερεν εὐθέως εἰς τὸν κύριον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προυβάλετο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, χωρὶς ὅμως νὰ τὸν ἀποκαλύψῃ, στενοχωρούμενος διὰ τὴν σημερινὴν κυβερνητικὴν κατάστασιν καὶ βαρέως φέρων αὐτήν. Ἀλλ’ ἂς ὁμολογήσῃ, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα βεβαίως οἱ αἴτιοι, εἰμὴ καθόσον συνεργαζόμεθα μεθ’ ὑμῶν ἐν τῷ παρόντι Κοινοβουλίῳ, καὶ καθόσον συντελέσαμεν εἰς τὴν μόρφωσιν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης. Οὕτω τιθέμενον τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι πολὺ εὐκρινές. Καὶ ἐὰν τῷ ὄντι εἶναι ἀληθεῖς οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ἐὰν τῷ ὄντι ἕνεκα τῆς καταστάσεως ταύτης ἡ Βουλὴ προσκαλεῖται πολλάκις νὰ ἐξευτελισθῇ, ὡς αὐτὸς εἶπεν, ἐὰν συνέπεια τῆς ὑπάρξεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ ἐκνευρισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἡ κατάλυσις τῆς ἠθικῆς αὑτοῦ δυνάμεως, βεβαίως, κύριοι, τὸ κακὸν εἶναι μέγα, ὥστε οἱονδήποτε ἀγαθὸν καὶ ἂν προέρχεται ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ θεωρηθῇ ὑποδεέστερον. Ἐὰν ὅμως οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος, εἴτε λόγοι αὑτοῦ ἀτομικοὶ εἶναι, εἴτε λόγοι αὑτοῦ καί τινων ὁμοφρονούντων, οὐχὶ δὲ γνώμη τῆς Βουλῆς, πρὸ πάντων δὲ ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ἀνυπόστατοι, οἱοιδήποτε καὶ ἂν φρονῶσιν αὐτοὺς, τότε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παρίδῃ τὰς παρατηρήσεις των καὶ νὰ μὴ πιστεύσῃ ὅτι κατάλληλος καιρὸς τὴν σήμερον, ὡς ὁ κ. Μίλησης εἶπεν, εἶναι ὁ τῆς δικτατορίας. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἂν θὰ παρουσιασθῇ περίστασις δικτατορίας, ἀλλ’ ἐὰν παρουσιασθῇ περίστασις δικτατορίας θὰ τὴν αἰσθανθῆτε πάντες, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη οὔτε πολλῆς ῥητορίας τότε οὔτε πολλῆς εὐγλωττίας. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον μέγα, πόσον ἔκτακτον, ὥστε θὰ τὸ παραδεχθῶσιν οἱ πάντες ἢ θὰ τὸ ἀποκρούσωσιν οἱ πάντες. Δὲν μᾶς χρειάζεται τίποτε ἄλλο, εἶπον, εἰμὴ νὰ μᾶς φέρητε τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ σᾶς τὸν δώσωμεν καὶ νὰ ἀναλάβητε τὴν διοίκησιν τοῦ κράτους· μὴ φροντίζετε περὶ ὀργανικῶν νόμων, μηδὲ περὶ ἄλλων νομοθετημάτων, συλλογιζόμενοι ὅτι ἤλθατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῶν τεσσάρων σημείων τοῦ ὁρίζοντος, ἀφοῦ πολλάκις συνεκρούσθητε τὰς γνώμας καὶ τὰς ἀρχάς. Λυποῦμαι, διότι τοιούτους λόγους ἤκουσα ὑπὸ συναδέλφου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔπρεπέ ποτε νὰ περιπέσῃ εἰς τοιαῦτα σφάλματα. Δὲν ἤλπιζα ὅτι ἤθελε διδάσκει ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, ὅτι ἀρκεῖ ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ὡσὰν νὰ μὴ γνωρίζῃ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἀληθής, ἀφοῦ τὰ ἀποτελέσματα τῆς φορολογίας τὸ ἀποδεικνύουν κατ’ ἔτος· καὶ ὅτι δυνάμεθα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ θεωρήσωμεν τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ὡς ζήτημα δευτερεῦον καὶ ἄσχετον πρὸς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, νὰ ἰσχυρίζηται δὲ καὶ νὰ θέλῃ νὰ μεταδώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ φρόνημα, ὅτι μία διοίκησις εἶναι ἀναγκαία εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ ὅτι τὰ πάντα διὰ τῆς διοικήσεως δύνανται νὰ γείνωσι, καί τοι αἱ περιστάσεις αὗται εἶναι ἔκτακτοι καὶ πρὸ πάντων μεγίστην ἀνάγκην ἔχουσιν ἀργυρίου. Ὅτε εἰσήγαγον τὸν προϋπολογισμόν, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ σᾶς εἴπω παῤῥησίᾳ ὅτι καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τὸν ὁποῖον εἰσάγω, καθὼς καὶ οἱ μέλλοντες προϋπολογισμοί, ὅπως ὑπῆρξαν οἱ παρελθόντες, θέλουν εἶσθαι ἐν πολλοῖς ψευδεῖς, ἐὰν δὲν ληφθῶσι μέτρα διὰ τῶν ὁποίων τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους νὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ νὰ ᾖναι ἀληθῆ. Δὲν ἰσχυρίζομαι, κύριοι, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζω, θὰ ἐπιτύχωσιν ὅπως ἐγὼ τὸ πρεσβεύω· ἀλλὰ μήπως, παρουσιάζων αὐτά, τὰ ἐπέβαλον συγχρόνως εἰς τὴν Βουλήν; Ἡ Βουλὴ θὰ τὰ συζητήσῃ, ἔχει ὅλην τὴν ἐμπειρίαν, ὅλας τὰς γνώσεις, ὅπως σκεφθῇ καὶ ἀποφανθῇ εἰς αὐτά· ἀλλὰ πρέπει νὰ τὰ συζητήσωμεν, διότι αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ τίποτε ἄλλο δὲν ἀπαιτοῦν εἰμὴ ἐνασχόλησιν περὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους, διότι ἄνευ τούτων τίποτε ἀπὸ ὅσα ἐπιθυμοῦμεν νὰ γείνουν δὲν ἠμποροῦν νὰ γείνουν. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος περισσότερον ἤθελε συντελέσει ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, καὶ πιστεύω καὶ εἰλικρινέστερον ἤθελεν ὑπηρετήσει τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐὰν ἤθελε καταβάλει τὰς γνώσεις του εἴτε πρὸς διόρθωσιν τῶν νομοσχεδίων, εἴτε καὶ πρὸς ἀντικατάστασιν αὐτῶν, διότι ὁ χρόνος καὶ τὸ ἔκτακτον τῶν καιρῶν ἀπαιτεῖ ἐξ ἅπαντος τὴν διόρθωσιν ταύτην, τὴν βελτίωσιν αὐτῶν τῶν οἰκονομικῶν· ἐὰν εἰς ἄλλην περίστασιν ἦτο τοῦτο καθῆκον μόνης τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι ὑπόχρεως εἰς τοῦτο κάθε βουλευτής. Ἄν εἰς ἄλλας περιστάσεις ἠδύνατο οὐχὶ τόσον προθύμως ὁ βουλευτὴς νὰ ἐξετάσῃ καὶ φροντίσῃ ὑπὲρ τῆς ῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, σήμερον τὸ καθῆκον τοῦτο εἶναι πολύ, ἡ δὲ ἔλλειψις τῆς προθυμίας, πολὺ δὲ περισσότερον ἡ ἀντίκρουσις καὶ ἀντίπραξις, ἀσυγχώρητα.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν εἶμαι κατὰ πάντα σύμφωνος μὲ τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου κύριον Μίλησην, ὅτι οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ δὲν δικαιοῦνται καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλλουν εἰς τὴν Βουλὴν ὀργανικὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπιζητεῖται καὶ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοσχεδίων τούτων, οἱ ἐπιψηφιζόμενοι νόμοι δὲν ἔχουν ὅλον τὸ κῦρος καὶ ὅλην τὴν αὐθεντίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν οἱ νόμοι τοῦ κράτους. Ἐὰν ὁμολογεῖται παρὰ πάντων ὅτι διὰ νὰ ἔχουν κῦρος οἱ νόμοι τοῦ κράτους ἀπαιτεῖται ἡ ἐλευθέρα καὶ ἐν ἐπιγνώσει συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις αὐτῶν παρὰ τῆς Βουλῆς, φοβοῦμαι μήπως ὁ ὅρος οὗτος δὲν ἐκπληροῦται δεόντως σήμερον. Ὅταν τὰ πράγματα βαδίζουν ὁμαλῶς καὶ αἱ Κυβερνήσεις τοῦ τόπου σχηματίζωνται κοινοβουλευτικῶς, ἔρχονται συνήθως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπουργοὶ κατὰ συνέπειαν κοινοβουλευτικῆς πάλης ἐν ᾗ ὑπερίσχυσαν αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ φρονήματα αὐτῶν· οἱ ὑπουργοὶ ὑποστηρίζονται τότε ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καταγινόμενοι δὲ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν νομοσχεδίων, συζητοῦσι αὐτὰ ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ καὶ ἕκαστος ὑπουργὸς ὑποχωρεῖ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας τῶν συναδέλφων του· περιπλέον οἱ ὑπουργοὶ οὗτοι συζητοῦσι καὶ προεξετάζουσι τὰ νομοσχέδια μετὰ τῶν φίλων των τῶν ἐχόντων εἰδικὰς γνώσεις καὶ τὰ τροποποιοῦσι πολλάκις κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν. Οἱ τοιοῦτοι ὑπουργοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσουν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων των ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι περιέχουσι τὸ φρόνημα τῆς πλειονοψηφίας. Πλὴν δὲ τούτου, ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ οὗτοι ἐπιμένουν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει· διότι παρίσταται ζῶσα καὶ ἐνεργὸς ἡ ἀντιπολίτευσις, καὶ ἐὰν αὕτη κατωρθώσῃ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν εἶναι ὀρθὰ μετατοπίζεται ἡ πλειοψηφία, καὶ ἐκ τῆς μετατοποπήσεως οὐδὲν κακὸν προέρχεται, διότι πίπτουν οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι καὶ ἔρχονται ἄλλοι, τὰ δὲ πράγματα ἀκολουθοῦσι τὴν ὁμαλὴν καὶ κανονικὴν αὑτῶν πορείαν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, κύριοι, εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὴν ὁμαλὴν ταύτην καὶ κανονικὴν θέσιν τὴν ὁποίαν σᾶς περιέγραψα; βεβαίως ὄχι· οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ συνέπειαν ὑπερισχύσεως τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ἰδεῶν αὑτῶν· ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς προλαβοῦσαν συνεδρίασιν σᾶς ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἔλαβε τὸ χαρτοφυλάκιον μετὰ πάλην ἐν ᾗ κατώρθωσε νὰ ὑπερισχύσωσι τὰ φρονήματά του. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ ἔχουν ἰδέας διαφόρους μεταξύ των καὶ ὅτι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατώρθωσε νὰ ἔχῃ μεθ’ ἑαυτοῦ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως εἰς οὐδένα ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καυχηθῇ καὶ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἔλαβε τὸ χαρτοφυλάκιον καὶ κατέχει τὴν ἐξουσίαν ὡς οἱ συνήθεις κοινοβουλευτικοὶ ὑπουργοί. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι πῶς συνεκροτήθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις· ὕστερον ἀπὸ πολλοὺς διαπληκτισμοὺς, ὕστερον ἀπὸ πολλὰ καὶ ἀτελεύτητα ἀναβοκατεβάσματα τῶν ὑπουργείων, ἡ κοινὴ γνώμη καὶ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἑνώσῃ, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, αἵτινες μᾶς περιστοιχίζουν, εἰς μίαν Κυβέρνησιν τοὺς ἀρχηγοὺς ὅλων τῶν κομμάτων· ἀλλὰ πρὸς ποῖον σκοπόν; ὄχι διὰ νὰ δώσῃ εἰς ἕκαστον τὴν εὐκολίαν νὰ ἐφαρμώσῃ ἕκαστος τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ τὰς ὁποίας μικρὰ μόνον μόνον μερὶς τῆς Βουλῆς ἐνδέχεται νὰ ἀσπάζεται, ἀλλὰ διὰ νὰ εἰμπορέσουν νὰ ἀντιμετοπίσουν τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας ἡ πατρὶς εὑρίσκεται. Καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰ μέσα, ὅσα ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀναγκαῖα πρὸς ἐκπλήρωσιν μεγάλου σκοποῦ, ὅστις ὑπεχρέωσε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην νὰ τοὺς ἀναβιβάσῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν ἀνεξετάστως τὰς προτάσεις των· ἀλλὰ ἕκαστος τούτων ἂν ἔχῃ ἰδέας πρέπει νὰ ζητήσωσι τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ὅταν κατορθώσουν νὰ σχηματίσουν πλειονοψηφίαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· εἰς οὐδένα δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ καταχρᾶται τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον καὶ ν’ ἀπαιτῇ ἀπὸ ἡμᾶς νὰ κύψωμεν τὸν αὐχένα καὶ νὰ δεχθῶμεν ἰδέας, τὰς τὰς ὁποίας ἀποκρούομεν. Καὶ λέγων ταῦτα δὲν ἐννοῶ ν’ ἀπαγορεύσω τὴν εἰσαγωγὴν ὀργανικῶν ἢ ἄλλων οἱωνδήποτε νομοσχεδίων· ἰδοὺ τὶ ἐννοῶ· ἕκαστος τῶν ὑπουργῶν ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν βελτίωσιν τοῦ κλάδου του, καὶ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν αὐτῷ ὅλων τῶν ἰδεῶν καὶ ὅλων τῶν πεποιθήσεων τὰς ὁποίας ἔχει· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρῶτον ὀφείλει νὰ συζητῇ τὰ νομοσχέδιά του εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ νὰ ὑποτάσσεται εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῶν μελῶν αὐτοῦ, ὄχι δὲ νὰ ἐπιμένῃ ὥστε οἱ συνάδελφοί του νὰ παραδέχωνται τὰς ἰδέας του, ἀπειλῶν ἄλλως ὅτι θὰ παραιτηθῇ. Ἀφοῦ δὲ φέρει ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν ὀφείλει νὰ ἀφίνῃ πλήρη ἐλευθερίαν εἰς αὐτὴν διὰ νὰ τὰ συζητῇ καὶ τὰ παραδέχηται ἂν τὰ ἐγκρίνῃ, χωρὶς ποτὲ νὰ ἀπειλῇ ὅτι ἐὰν δὲν τὰ δεχθῇ, τὰ θέτει ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα καὶ θέλει ἀποχωρήσει τοῦ ὑπουργείου· διότι πράττων τὸ ἐναντίον ἐκβιάζει τὴν Βουλὴν, καθόσον ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ καὶ ἀπαιτεῖ ὥστε ἡ Κυβέρνησις αὕτη νὰ ἐξακολουθήσῃ μένουσα εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐνόσῳ αἱ περιστάσεις εἶναι τοιαῦται ὁποῖαι εἶναι· ἑπομένως ὁσάκις εἷς ὑπουργὸς θέσει ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα τὸ νομοσχέδιόν του μᾶς ἀναγκάζει νὰ τὸ ἐπιψηφίζωμεν καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν τὸ ἐγκρίνομεν.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂν, κύριοι, συνεζητεῖτο ἡ ἀρχὴ τῶν νομοσχεδίων, ἂν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς ἰσχυρίζετο ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι πρέπει ἡ συζήτησις νὰ γείνῃ ἐλευθέρα, διότι τὸ ὑποβαλλόμενον σύστημα ἀντίκειται εἰς τὰς ἰδέας του καὶ δὲν ἀσπάζεται ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι πλημμελὲς, ἤθελον συμφωνήσει· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενε ἀπαιτοῦσα τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τότε βεβαίως μετ’ αὐτοῦ ἤθελον ταχθῆ· ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἀπεμακρύνετο ἐκ τῆς ἀποστολῆς της, ἤθελον εἰπῆ καὶ ἐγὼ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, σᾶς ἐπεκαλέσθημεν δι’ ἐκτάκτους περιστάσεις, ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαίαν τὴν σύμπραξίν σας πρὸς ἕνα καὶ μόνον σκοπόν· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐπιβάλητε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀσπαζόμεθα. Ἀλλὰ πότε εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων καὶ οἱ ὑπουργοὶ ὡμίλησαν ὡς εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος; καὶ πότε μᾶς ἠπείλησεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἔχομεν ἐλεύθερον τὸ δικαίωμα τῆς συζητήσεως; Δὲν παρατηροῦμεν ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων ὀργανικῶν νομοσχεδίων, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν οὔτε αἱ πολιτικαὶ ἀποχρώσεις, οὔτε ἄλλη πλαγία σκέψις, ἀλλ’ αἱ ἀτομικαὶ πεποιθήσεις καὶ ἡ ὀρθότης τῶν ἰδεῶν; Δὲν τὸ δέχομαι, κύριοι, ὅτι ἐδεσμεύθην ποτὲ, διότι πάντοτε ἐξήσκησα τὸ τῆς συζητήσεως δικαίωμά μου ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ· καὶ εἶχον μάλιστα τὴν εὐχαρίστησιν καὶ ἐκ μέρους τῶν ὑπουργῶν πολλάκις αἱ ἀσθενεῖς μου παρατηρήσεις νὰ γείνουν δεκταί. Διότι συνεκαλέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἕνα σκοπὸν, πρέπει νὰ σταματήσωμεν εἰς τὰ λοιπὰ ἔργα μας; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τῶν ὀργανικῶν νόμων εἶναι ὀρθοτέρα ὅταν γίνεται κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν, ὅταν μία πλειονοψηφία κομματικὴ τυφλῶς ἀκολουθεῖ τὸν δημιουργὸν τῶν νομοσχεδίων; Ἀπεναντίας, νομίζω, ὅτι μεγαλειτέρα ἐκδούλευσις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, ὅταν ἡ Βουλὴ ἔχουσα καιρὸν ἀσχολεῖται εἰς ὀργανικοὺς νόμους, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ συζήτησις αὐτῶν δύναται νὰ γείνῃ ἀνεπηρέαστος κομματισμοῦ. Ὅλοι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους οἱ ὑπουργοὶ μᾶς ἔφερον, εἶναι νόμοι ὀργανικοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν μετέχουσι τῆς πολιτικῆς· ὁ νόμος, κύριοι, περὶ τοῦ προξενικοῦ κλάδου εἶχέ τι τὸ πολιτικὸν ἐντὸς αὐτοῦ, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν κομματικὴν ἀπόφασιν τοῦ ἑνὸς κόμματος ἢ τοῦ ἄλλου; Ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὁ νόμος περὶ πολιτικῶν μηχανικῶν, οἱ νόμοι οἱ οἰκονομικοὶ, εἶναι νόμοι οἱ ὁποῖοι σχετίζονται μὲ τὴν διοίκησιν, εἶναι νόμοι καταστατικοὶ, δὲν ἐφάπτονται τῆς πολιτικῆς· νόμοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, καὶ οἱ ὁποῖοι συζητοῦνται μεθ’ ὅλης τῆς ἐλευθερίας, καὶ καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι νόμοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται ἐπωφελῶς νὰ λειτουργήσωσιν εἰς τὸ μέλλον. Διατί λοιπὸν νὰ διαστρέφωμεν τὰ πράγματα καὶ νὰ ἔχωμεν ἀξιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἀξίαν πρακτικὴν, καὶ νὰ ἀπομακρυνώμεθα ἀπὸ τὴν ἁβροφροσύνην τὴν ὁποίαν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὀφείλομεν; Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Μίλησην, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν μόνον τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα· ἀπεναντίας, διότι αἱ περιστάσεις εἰσὶ σπουδαῖαι, διότι κατὰ τὰς παρούσας στιγμὰς, ὅλαι αἱ ἐξουσίαι ὀφείλουσι νὰ λειτουργοῦσι, διότι καὶ ὁ ἔσχατος πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς πατρίδος του, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συνόδου πρέπει νὰ ᾖναι παρὸν καὶ νὰ συζητήσῃ πάντας τοὺς ἀναγκαίους νόμους. Ναὶ, οὐχὶ μόνον δὲν μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν παραδέχεται τὴν γνώμην τοῦ κ. Μίληση, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἂν ἤθελε τολμήσει νὰ τὴν προτείνῃ ἤθελον τὴν ἀποκρούσει μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀγανακτήσεως. Μὴ χανόμεθα λοιπὸν εἰς θεωρίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐσφαλμέναι· ἐὰν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας ἔργα, τὰ ὁποῖα ἤθελον θεωρηθῆ μᾶλλον κατεπείγοντα τῶν παρόντων, ἤθελον συνηγορήσει βεβαίως νὰ προταχθῶσι ταῦτα, ἀλλὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους καὶ πρὸ πάντων τὸν οἰκονομικὸν, θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ προτιμήσωμεν.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅταν ἐσυζητοῦντο οἱ νόμοι περὶ Διδασκαλείου καὶ οἱ ἄλλοι νόμοι ἐδικαιοῦντο νὰ εἴπωσιν, ὅτι ψηφίζουν ὀργανικοὺς νόμους· ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦνται νὰ εἴπωσι τοῦτο, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν ἂν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπεψηφίσθησαν νόμοι σχετικοὶ μὲ τὰς παρούσας ἐκτάκτους περιστάσεις εἶναι οἱ προκείμενοι οἰκονομικοὶ νόμοι. Δὲν φοβοῦμαι νὰ παρεξηγηθῶ, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶμαι πολιτικὸς φίλος τοῦ κ. Δεληγεώργη. Κύριοι, εἰς τί ἀποβλέπουν οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι τοὺς ὁποίους συζητοῦμεν; ά. Νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Καὶ δὲν εἶναι τῶν παρουσῶν περιστάσεων ἡ μέριμνα αὕτη τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους; βʹ. Νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν φορολογούμενον λαὸν καταπιέσεων φοβερῶν. Καὶ δὲν εἶναι σχετικὸν μὲ τὰς παρούσας περιστάσεις ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὰς βαρείας καταπιέσεις, εἰς ἃς ὑπόκειται μέχρι τοῦδε; Ἐζήτησαν οἱ κατὰ τῶν νομοσχεδίων ἀγορεύσαντες ἐλευθερίαν συζητήσεως· ἀ. δὲν παραδέχομαι ὅτι ἐδῶ μέσα δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία συζητήσεως· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐσυζήτησα καὶ ἐψήφισα πάντοτε κατὰ τὴν συνείδησίν μου. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐλευθερίαν συζητήσεως θὰ ἐπικαλεσθῶ ἀπὸ μέρους ἐκείνων, οἵτινες λατρεύοντες τὰς ἰδέας των καὶ τὰ συστήματά των, ἀποκρούουσι καὶ πᾶν ἄλλο σύστημα καὶ πᾶσαν ἄλλην ἰδέαν. Εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι ἂν κατορθώσῃ τις νὰ μεταβάλῃ ὁλοκλήρως τὸ φορολογικὸν σύστημα, ἀλλ’ ἐνόσῳ τοῦτο δὲν ἐστάθη ἐφικτὸν μέχρι τοῦδε μεθ’ ὅλας τὰς ἐπ’ αὐτοῦ γενομένας μελέτας νομίζω, ὅτι ἡ τροποποίησις τοῦ συστήματος αὐτοῦ καθ’ ὃν τρόπον διαγράφεται εἰς τοὺς νόμους, οὓς ψηφίζομεν, εἶναι ἔργον σωτήριον.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, εἶχον τὸ δυστύχημα νὰ παρεννοηθῶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Σωτηροπούλου. Καὶ φυσικὸν μὲν ἦτο νὰ μὲ παρεξηγήσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ ὁμιλοῦντα· εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν μοῦ ἔκαμνε τὴν τιμὴν ταύτην, πολλὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἤθελε τὰ παραλείψει. Ἀλλὰ τὸ περίεργον εἶναι νὰ μὲ παρεξηγήσῃ καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ ὁποῖος μὲ ἤκουσεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἐφαντάσθην ποτὲ νὰ ἀρνηθῶ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλουν προτάσεις νόμων. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, ὄχι μόνον διὰ τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕκαστον τῶν βουλευτῶν· πῶς ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ τὸ ἀρνηθῶ; Τί εἶπον μόνον; ὅ,τι ἀκριβῶς ἀνέπτυξεν αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Σωτηρόπουλος, τουτέστιν, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον εἶναι συντεταγμένη νῦν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κοινοβούλιον, τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ὑπαγορεύει νὰ μὴ ὑποβληθῶσι νομοσχέδια ὀργανικὰ, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι συζήτησιν μακρὰν καὶ σκέψιν ὥριμον διὰ νὰ γίνωσι δεκτά.

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶπε καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος.

§38ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἐνῷ εἴμεθα, ὡς βλέπετε, σύμφωνοι, ὁ κ. Σωτηρόπουλος παρέστησεν ἑαυτὸν διχογνωμοῦντα. Ὑποθέτω ὅτι ἡ παρεννόησις διεσκεδάσθη ἤδη, καὶ ὅτι εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Σωτηρόπουλον. Λυποῦμαι ὅμως διότι δὲν δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν καὶ μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀκούων τις, κύριοι, τὸν ὑπουργὸν ἀπαντῶντα εἰς τὰς παρατηρήσεις μου, ἤθελεν ὑπολάβει, ὅτι ἐγὼ πολεμῶ τὴν σύστασιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Σᾶς εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι; Τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἐσχηματισμένη, ὁθενδήποτε καὶ ἂν προέρχεται τὴν ἀπεδέχθην καὶ τὴν ὑπεστήριξα καὶ δὴ καὶ ἀκέφαλον, διότι ἀνώτατον συμφέρον τῆς πατρίδος ὑπηγόρευσε νὰ ἀνεχθῶ τὴν τοιαύτην κυβερνητικὴν ἀνωμαλίαν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς τοιαύτης συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως συνάγεται ἀναγκαίως καὶ ἀναποδράστως, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ δύνανται, εὑρόντες κατάλληλον τὴν περίστασιν καὶ οὐδεμίαν παρ’ οὐδενὸς φοβούμενοι συζήτησιν ἢ ἀντίδρασιν, νὰ λάβωσι τὸν πέλεκυν ἀνὰ χεῖρας καὶ νὰ καταῤῥίψωσιν ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τῆς νομοθεσίας ἡμῶν; Εἶναι τοῦτο ἀναγκαῖον καὶ λογικὴ καὶ ἀναπόδραστος συνέπεια τῆς συστάσεως τῆς νῦν Κυβερνήσεως; Ὄχι, κύριοι, μυριάκις ὄχι. Δὲν ἐξετάζω τὸ ζήτημα, ἂν ἕκαστος τῶν ὑπουργῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλῃ τὰ νομοσχέδιά του· εὐλόγως δύναται νὰ σᾶς ἀντιτάξῃ τις ἐπὶ τούτου, ὅτι ἀφοῦ ἀνέχεσθε Κυβέρνησιν, συγκεκροτημένην ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων, ἀναγκαίως δέχεσθε καὶ μονομερῆ ἑκάστου ὑπουργοῦ ἐνέργειαν ἐν τῷ κλάδῳ, οὗ προΐσταται, καὶ συνύπαρξιν ἑτερογενῶν ἰδεῶν καὶ στοιχείων· αὐτὸ ἐπὶ τέλους τὸ ἐννοῶ. Ἀλλὰ διατί δὲν ἐννοοῦσι καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοί, ὅτι ἡ σημερινὴ περίστασις, ἕνεκα ἀκριβῶς τῆς τοιαύτης συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἡ ἁρμοδία, διὰ νὰ φέρωσι τοιαύτας ῥιζικὰς μεταβολὰς ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν; Καὶ ἔχω ἄραγε ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμοδία; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι γίνεται νῦν πλήρης καὶ ἐλευθέρα ἐξέτασις, ὅταν οἱ προεξέχοντες τῶν κομμάτων δὲν δύνανται ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των νὰ ὑπερασπίσωσι ἕκαστος τὰς ἰδέας, τὰ ἴδια φρονήματα, τὸ ἴδιον σύστημα, διὰ νὰ γίνεται τοιουτοτρόπως παραλαλληλισμὸς τῶν διαφόρων ἀντιθέτων ἀρχῶν καὶ συστημάτων; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι καὶ παρ’ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν γίνεται πλήρης καὶ ἐλευθέρα συζήτησις ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ ἐν μέσῳ τοιούτων περιστάσεων; Ἤκουσα, κύριοι, τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν ἐκφράζοντα ἐντεῦθεν ἐπιδεικτικῶς τὴν ἀγανάκτησίν του ἐπὶ τοῖς λεγομένοις καὶ βεβαιοῦντα, ὅτι δῆθεν δυνάμεθα καὶ ἐλευθέρως νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐλευθέρως νὰ ψηφίσωμεν. Αὐτὰ λέγονται, κύριοι, πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὔτε αὐτὸς ὁ ὁποῖος τὰ λέγει τὰ πιστεύει.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ πιστεύω καὶ τὸ ἐξασκῶ μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν· αὐτὸ δὲν τὸ δέχομαι, δὲν ὑβρίζω τὸν ἑαυτόν μου.

§40ΜΙΛΗΣΗΣ. Διὰ νὰ πείσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Πατρῶν ὅτι, ἂν πιστεύῃ ὅ,τι λέγει, δὲν εἶναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ, παρακαλῶ, διὰ νὰ μὴ εἴπω προκαλῶ, τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσῃ, ἂν δὲν θεωρῇ ὑπουργικὸν ζήτημα τὰ νομοσχέδιά του τὰ οἰκονομικά. Ἂν δηλώσῃ, ὅτι τὰ θεωρεῖ ὑπουργικὸν ζήτημα, ἢ ἂν σιωπήσῃ, ὅπερ σημαίνει τὸ αὐτὸ, ἐρωτῶ ἕνα ἕκαστον ὑμῶν αὐτὸν τὸν κ. Ῥικάκην, εἶναι ἐλεύθερος νὰ τὰ καταψηφίσῃ; Καὶ διατί δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι; Διότι τοιαύτη εἶναι σήμερον ἡ σύστασις τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε εἴμεθα ἠναγκασμένοι, οὐχὶ ἐκ δουλοφροσύνης, ἀλλὰ ἐκ συναισθήσεως ὑπερτέροις ἐθνικοῦ συμφέροντος, νὰ κύψωμεν, νὰ θυσιάσωμεν ἕκαστος τὴν ἰδίαν γνώμην, τὴν ἰδίαν πεποίθησιν. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐλευθέρως ὀργανικὰ νομοσχέδια, διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἀναγνωρίσωσι καὶ αὐτοὶ, ὅτι σήμερον δὲν ἔπρεπε νὰ μᾶς ὑποβάλωσι τοιούτους νόμους. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἀπάντησίν του, ὅτι ἄλλον σκοπὸν διώκομεν ἢ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἀνακηρύττομεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐπαναλαμβάνω βεβαιῶν αὐτὸν, ὅτι οὐδένα ἄλλον σκοπὸν διώκω τὸ ἐπ’ ἐμοί εἰμὴ τὸν ὁποῖον καὶ ῥητῶς διερμηνεύω· λέγω ὅ,τι καὶ ἐν πεποιθήσει, φρονῶ, ὅτι δηλ. ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὅσα ἔκτακτα μέτρα κριθῶσιν ἀναγκαῖα εἰς τὴν νῦν περίστασιν, νὰ παραιτήσῃ δὲ ὅλους τοὺς ὀργανικοὺς νόμους δι’ ἄλλην ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ψήφισις αὐτῶν νὰ ᾖναι δυνατὴ ὑπὸ ἐλευθέραν καὶ πλήρη συζήτησιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Δυνατὸν νὰ πλανῶμαι, ἀλλ’ εἶναι πεποίθησις εἰλικρινὴς, ἐστερημένη πάσης ὑστεροβουλίας, καὶ δὲν εἶναι πρέπον νὰ παρεξηγηθῇ. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀξίαν τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, καὶ ἀκαίρως ἦλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ ἐκ Δωρίδος βουλευτὴς, διὰ νὰ τὰ ὑπερασπίσῃ· δὲν ἀρνοῦμαι προσέτι, ὅτι ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην πολλῶν μεταῤῥυθμίσεων καὶ βελτιώσεων· ταῦτα δὲν ἀρνοῦμαι. Φρονῶ ὅμως, ὅτι διὰ νὰ γίνωσιν αἱ βελτιώσεις κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον, ἀνάγκη νὰ ἐπέλθωσι μετὰ συζήτησιν σοβαρὰν, σπουδαίαν, πλήρη, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κοινοβούλιον νὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιτελέσωσι τὰ καθήκοντα αὑτῶν. Δὲν ἦτον ὡσαύτως ἀνάγκη νὰ μᾶς ἐξηγηθῇ ὁ σύνδεσμος τῶν Οἰκονομικῶν μέτρων πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ὅλοι οἱ ὀργανικοὶ νόμοι σχετίζονται κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον μὲ τὰς προσόδους τοῦ Κράτους, διότι ὅλοι οἱ ὀργανικοὶ νόμοι ἔχουν σκοπὸν νὰ φέρωσι βελτίωσίν τινα εἰς ὡρισμένον κλάδον τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ὠφελεῖ ὅπως δήποτε καὶ τὴν ἐθνικὴν πρόσοδον. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσωσι, κύριοι, καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἧς ἡ Κυβέρνησις μάλιστα ὀφείλει νὰ κήδεται· δὲν ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια μὴ ἀναγκαῖα, τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς εἶναι δεδομένον μήτε νὰ ἐλέγξωμεν, μήτε νὰ ψηφίσωμεν ἐλευθέρως ἕνεκα τῶν περιστάσεων. Τοιαύτην γνώμην δὲν ἐξέφρασα μόνον τώρα, ὥστε νὰ ἔχῃ εὔλογον ἀφορμὴν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὴν παρεξηγήσῃ· καὶ ἄλλοτε τὴν αὐτὴν ὑπεστήριξα γνώμην· καὶ ἄλλοτε παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλων ὀργανικῶν νόμων. Τουλάχιστον ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δὲν μοὶ ἀπέδωκε τότε πλαγίους σκοπούς· ἐπολέμησε τὴν πρότασίν μου, ἀλλὰ δὲν ἠμφισβήτησε τὴν εἰλικρίνειαν τῆς προαιρέσεως. Ἡ συζήτησις, κύριοι, ἐξηντλήθη καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως εἶπον· ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου καὶ τὸ ἐξεπλήρωσα, ἀδιαφορῶν καὶ διὰ τὰς παρεξηγήσεις καὶ διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασίς μου εἶναι αὕτη: νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις οὕτως, ὥστε νὰ μείνωσιν ἐν αὐτῇ τὰ νομοσχέδια τὰ ἀναγκαῖα εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, νὰ διαγραφῶσι δὲ τὰ λοιπὰ νομοσχέδια, παραπεμπομένης τῆς συζητήσεως αὐτῶν εἰς ἄλλην ἁρμοδιωτέραν περίστασιν.

§41ΠΟΛΛΟΙ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ, ποῖα εἶναι;

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Φαίνονται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐν γένει λέγω ὅτι ὅλα τὰ ὀργανικὰ νομοσχέδια, οἰκονομικὰ καὶ λοιπὰ, ὅσα δὲν ὑπαγορεύει ἀπόλυτος καὶ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη, πρέπει νὰ μείνωσι, νὰ περιορισθῶμεν δὲ νὰ συζητήσωμεν μόνον τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰς νῦν ἐκτάκτους περιστάσεις. Εἶμαι, νομίζω, σαφής.

§43ΖΩΧΙΟΣ. Ἀξιότιμοι συνάδελφοι· ἀναγκάζομαι νὰ λαλήσω, διότι ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι κἄπως ψηφίζομεν ὡς ἀνδράποδα. Ἐγὼ, καὶ ἂν ῥίψῃ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ψῆφός μου, ἀδιαφορῶ. Οὐδέποτε δὲ ἔδωκα ψῆφον ἐναντίον τῆς θελήσεώς μου, οὐδὲ φροντίζω ἂν πέσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂν συντριφθῇ. Οὐδόλως μὲ ἐπηρεάζει ἡ ἰδέα αὕτη. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις πέσῃ, ἡ Ἑλλὰς βεβαίως δὲν θὰ χαθῇ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐγὼ ἔχω ὅλως ἰδιοτρόπους ἰδέας, ἐναντίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ προκειμένου λόγου περὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος: τί πρέπει νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν, ἢ τὴν συζήτησιν τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων; Τί θέλετε ν’ ἀποκριθῶ; Ἂν εἴπω, ἂς προταχθῶσιν αἱ ἀναφοραὶ, θὰ μὲ ἐκλάβητε ὡς παράφρονα, ἢ θὰ ὑποθέσητε ὅτι ἔχω ἄσπονδον μῖσος κατὰ τοῦ παλαιοῦ προϊσταμένου μου. Αὐτὸ δὲ ἦτο τὸ θέμα τὸ ἀρχικὸν, καὶ ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἀνεχωρήσαμεν. Σεῖς δὲ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἐνεπιστεύθητε τὴν εἰρήνην, τὸν πόλεμον, ἐπετρέψατε δηλαδὴ εἰς αὐτὴν νὰ βάλῃ φωτιὰν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἐρωτᾶτε κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, διατί δὲν φέρει νομοσχέδιον ἐπιτρέπον δάνειον 100,000,000, διατί δὲν ἀγοράζει τρίκροτα, καὶ δὲν δίδετε εἰς αὐτὴν τὴν ἄδειαν νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸν οἰκονομικὸν νόμον; Καὶ τί νομίζετε, ὅτι θὰ κερδίσῃ ἢ θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον; Περὶ τὰς 500,000 δραχμῶν. Ἤτοι πρόκειται περὶ 500,000 δραχμῶν καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου. Ἀλλὰ θὰ παραιτηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἂς παραιτηθῇ. Μήπως θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος, ἂν παραιτηθῇ; Ἐν ᾧ δὲ εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, ἐχάσαμεν ὅλην τὴν σημερινὴν ἡμέραν εἰς ματαίας συζητήσεις. Ἐγὼ ἐλευθέρως ἔδωκα πάντοτε τὴν ψῆφόν μου, καὶ ὀλίγον φροντίζω ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις μείνῃ, ἢ ἂν ἀποχωρήσῃ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι συντεταγμένη τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, ἡ σημερινὴ ὅμως ἡμέρα ἦτο προσδιωρισμένη διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὁ δὲ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ὁ κ. Μίλησης νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§45ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑποστηρίζεται ἡ πρότασίς μου....

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν, ἣν καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δηλ. νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἀλλὰ κατὰ διάφορον τρόπον· διότι ὁ μὲν κ. ὑπουργὸς ἐπρότεινε νὰ προταχθῶσι τὰ οἰκονομικά του νομοσχέδια, ἐγὼ δὲ, νὰ διαγραφῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια, τά τε οἰκονομικὰ καὶ λοιπὰ, ὅσα ἀφορῶσιν εἰς ὀργανικοὺς νόμους, καὶ νὰ μείνωσι μόνα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς νῦν ἐκτάκτους περιστάσεις, ὡς καὶ ὁ προϋπολογισμὸς μετὰ τῶν σχετικῶν νόμων. Βλέπετε ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀπωτέρα καὶ πρέπει νὰ προταχθῇ.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν συνεφωνήσαμεν ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῶν νομοσχεδίων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Οὐχ ἧττον ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου.

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ποία εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Μίληση, δὲν ὑποστηρίζω δὲ καὶ τὴν πρότασιν τὴν γενομένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· συνεπὴς μὲ τὰς πολιτικὰς ἀρχάς μου, θέλω νὰ γνωρίζω, ἡ κυβέρνησις ζητεῖ τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ θέλει νὰ φέρῃ μεταβολὴν; ὁ κ. Μίλησης φέρει νέαν πρότασιν, ἥτις δὲν συνάδει οὔτε μὲ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως οὔτε μὲ τὰς ἰδέας ἡμῶν. Ὑπάρχει μία ἡμερησία διάταξις, αὕτη δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ εἰμὴ τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς καὶ τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοιαύτη πρότασις δὲν ὑφίσταται· ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῶσιν αἱ ἀναφοραί, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδιά του, ἡ πρότασις ὅμως τοῦ κ. Μίληση εἶναι ἐναντία τῆς γενομένης συζητήσεως. Ἐγώ, κ. πρόεδρε, ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου ὡς λίαν συνταγματικὴν (θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὅπως ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§51ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν μετὰ τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου, διότι θέλει συντελέσει εἰς τὴν ταχεῖαν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μανέτας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ Γυμνασίου Αἰγίου. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος προσωρινοῦ ὀρνασισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ ἄρθρα.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν, οἵτινες ὑπέβαλον τὸν ψηφισθέντα νόμον, πρὸ πάντων ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ δώσῃ τὰς ἑπομένας πληροφορίας. ά.) ποῖος λόγος τὸν ἠνάγκασεν ὅπως ἕνα νόμον ὃν ἡ Βουλὴ ἐπιψήφισεν πρὸ δύω ἢ τριῶν μηνῶν τὸν ἀναιρέσῃ ἐπισήμως διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ νέου νόμου ὃν ὑποβάλλει, βʹ.) διατί δὲν ἐφήρμοσεν αὐτὸν ἐπὶ μιᾶς διατάξεως, ἥτις δὲν τροποποιεῖται διὰ τοῦ νέου νόμου καὶ τοῦτο καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ξένους ἀξιωματικοὺς, γʹ.) νὰ ὑποβάλλῃ τοὺς λόγους δι’ οὓς, ἐνῷ εἰς τὰ λοιπὰ ὅπλα τοῦ ἱππικοῦ καὶ πυροβολικοῦ ἀνεγνώρισεν τὴν ἀρχὴν τῆς συγκροτήσεως αὐτῶν κατὰ Συντάγματα, εἰς τὸ πεζικὸν ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῶν ἀνεξαρτήτων ταγμάτων· αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις παρακαλῶ τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς διὰ τῶν πρακτικῶν νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅπως ἔχωμεν τὰς ζητουμένας πληροφορίας ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ σύνολον). (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν εἰς ά. ἀνάγνωσιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΞΗʹ. νόμου περὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων τῶν δήμων). (Εἰς βʹ. δὲ ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας προξενικῆς συμβάσεως).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ βʹ. ἀνάγνωσις καὶ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§55ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, περιέχει πολλὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας δὲν κατανοῶ· ὑπάρχουν δὲ ἐν αὐτῷ ἄλλαι διατάξεις, τῶν ὁποίων δὲν δύναμαι νὰ ἀνεύρω τὸν λόγον, ὅστις τὰς ὑπαγόρευσε, καὶ ἄλλαι, πρὸς τὰς ὁποίας διαφωνῶ. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἀντικείμενον εἶναι λίαν σπουδαῖον, διότι ἀποβλέπει εἰς μεγάλα τοῦ Δημοσίου συμφέροντα καὶ θίγει τὴν πολυπληθεστέραν τάξιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπέτρεψεν ἡ Βουλή, νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν διὰ δύω λόγους· πρῶτον μὲν διὰ νὰ λάβῃ καιρὸν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς καὶ ὅλοι ὑμεῖς, νὰ μελετήσητε τὰς παρατηρήσεις ταύτας, καὶ δεύτερον φωτιζόμενος καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν διασαφήσεων, τὰς ὁποίας θέλει δώσει ὁ κ. ὑπουργὸς, νὰ ἔχω ἐπίσης καιρὸν νὰ κανονίσω τὰς σκέψεις μου. Καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτίθεται νὰ μεταβάλῃ τὸ ἰσχῦον φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν, παραδεχόμενος νὰ ἐνοικιάζεται ὁ φόρος εἰς χρήματα καὶ νὰ ἀποδίδεται παρὰ τῶν φορολογουμένων εἰς εἶδος, ἐνῷ κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον, ἐνοικιάζεται εἰς εἶδος καὶ πληρόνεται παρὰ τῶν φορολογουμένων εἰς χρήματα. Ἡ εἰς χρήματα ἐνοικίασις ἦτο ἐν χρήσει καὶ ἄλλοτε καὶ διετηρήθη μέχρι τοῦ 1848, ἐγκατελείφθη δὲ τότε διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι ἐγένοντο μεγάλαι καθυστερήσεις ἐκ μέρους τῶν ἐνοικιαστῶν, καὶ δεύτερον διότι οἱ φορολογούμενοι κατεπιέζοντο ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς, κατά τε τὴν παραλαβὴν τοῦ φόρου καὶ κατὰ τὴν μετακόμισιν καὶ παράδοσιν αὐτοῦ εἰς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰς τὰς διατάξεις τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, καὶ τὰ δύω ταῦτα ἀτοπήματα ἐκλείπουν κατὰ μέγα μέρος, διότι ἐξ ἑνὸς μὲν ὑποχρεόνει τοὺς ἐνοικιαστὰς, νὰ προκαταβάλουν τὴν πρώτην, ἴσως δὲ καὶ τὴν δευτέραν δόσιν τοῦ ἐνοικίου, τοὐτέστι δὲ τὰ ⅔ αὐτοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς νὰ παραλαμβάνουν τὸν φόρον ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους ἐπὶ τῶν ἁλωνίων· ἑπομένως δὲν εἶναι φόβος οὔτε καθυστερήσεις πρὸς τὸ Δημόσιον νὰ συμβῶσιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ οἱ φορολογούμενοι νὰ ὑποστῶσιν ὅλας τὰς ἄλλοτε γινομένας καταπιέσεις. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν θὰ ἐπιτύχῃ, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνήθως μετέρχονται τὸν ἐνοικιαστὴν, εἶναι ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες χρηματικὰ κεφάλαια καὶ οἱ ὁποῖοι περιμένουν νὰ πληρώσουν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἐνοίκιον ἀπὸ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἢ βεβαιώσουν ἢ θὰ εἰσπράξουν, νὰ ζήσουν δὲ καὶ αὐτοὶ ἐκ τῶν περισσευμάτων. Κεφαλαιοῦχοι δὲν εἶναι δυνατὸν, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, νὰ παρουσιασθῶσι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, διὰ νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐνοικίασιν, διότι τὸ ἔργον τοῦ ἐνοικιαστοῦ εἶναι ἀρκετὰ ἐπίπονον καὶ ἐξευτελισμένον, καὶ ἑπομένως οἱ ἔχοντες χρηματικὰ κεφάλαια σπανίως ἀναμιγνύονται εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις. Πλὴν τούτου γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας οἱ τόκοι εἶναι πολὺ ὑψωμένοι· συνήθως οἱ ἔχοντες χρήματα δίδουν αὐτὰ ἐπὶ τόκῳ 10, 15, καὶ 20% διὰ μίαν τριμηνίαν, πολλάκις δὲ καὶ δι’ ἕνα μῆνα, ἤτοι μέχρι τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν. Οἱ ἔχοντες λοιπὸν χρήματα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τὰ δώσωσιν εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ μετέλθουν τὸν ἐνοικιαστήν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου παρατηρῶ, ὅτι τὴν δυσκολίαν θὰ αὐξήσῃ ἔτι μᾶλλον ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς ὑποχρέωσις, νὰ παραλαμβάνωσι τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ἁλωνίων. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὁ ἐνοικιαστὴς εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἔχῃ ποσότητά τινα σάκκων, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἀποθέτῃ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους βεβαιώνει εἰς ἕκαστον ἁλώνιον.

§58Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχει ἀποθήκην.

§59ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποθήκη δὲν εἶναι εἰς τὰ ἁλώνια.— Δεύτερον πρέπει νὰ ἔχῃ ἀρκετὰ ζῶα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ μεταφέρῃ ἀπὸ τὰ ἁλώνια εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ χωρίου τοὺς φόρους αὐτούς. Ὅλα αὐτὰ ἀπαιτοῦν δαπάνας καὶ κόπους, γεννῶσι δὲ περιπλοκὰς, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὀλίγοι θὰ λάβουν τὴν ὄρεξιν νὰ γενῶσι ἐνοικιασταί. Ἑπομένως ἐὰν ἐνομοθετεῖτο ἀπολύτως τὸ προτεινόμενον μέτρον καὶ μετεβάλομεν τὸ ὑπάρχον σύστημα διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ὑπουργός, φοβοῦμαι, ὅτι ἤθελε συμβῆ ἓν ἐκ τῶν δύω· ἢ ἠθέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ παραχωρήσωμεν τὰς προσόδους ἐπὶ μεγάλη ἐκπτώσει τοῦ ἐνοικίου καὶ πρὸς μεγάλην ζημίαν τοῦ Δημοσίου, ἢ ἠθέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου εἴσπραξιν, ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζετε, πάντοτε ἀπέτυχε καὶ ἀπέβη λίαν ἐπιζήμιος εἰς τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, κατ’ ἀρχὴν ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τὴν μεταβολὴν ταύτην· ἀλλὰ μολονότι δὲν τὴν παραδέχομαι, δὲν προτείνω εἰς ὑμᾶς νὰ μὴ ψηφίσητε τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὅπως ἀνεγνώσθη, διότι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ὑποπτευόμενος, ὅτι δὲν θέλει ἐπιτύχει τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνει, παραδέχεται διὰ τὸ πρῶτον ἔτος, νὰ λειτουργήσῃ ἐκ παραλλήλου καὶ τὸ ὑπάρχον σύστημα, παραδέχεται, δηλ. κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος νὰ γείνουν δημοπρασίαι ἐνοικιάσεως εἰς χρήματα καὶ δημοπρασίαι ἐνοικιάσεως εἰς εἶδος, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι αἱ προσφοραὶ εἰς εἶδος θὰ ἦναι πολὺ ἀνώτεραι, καὶ ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προτιμήσῃ αὐτάς. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν ἀντιτείνω εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ τὸ σύστημα τοῦτο· ἄλλως, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἤθελον τὸ παραδεχθῆ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον. Ἐπιφυλασσόμενος νὰ φέρω τὴν παρατήρησίν μου καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά των, νομίζω, κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, ὅτι διαφωνῶ ῥιζικῶς εἰς τὸ περιεχόμενον τοῦ μικροῦ προοιμίου, τὸ ὁποῖον προέταξεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν ὑπέβαλε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐκήρυξεν ὡς τὸ μόνον κατάλληλον σύστημα φορολογικὸν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως, καὶ κατέκρινε πάντας ὅσοι προσπαθοῦν καὶ καταγίνονται νὰ τὸ μεταβάλωσιν. Τὸ σύστημα, κύριοι, τῆς ἀποδεκατώσεως εἶναι καταδεδικασμένον εἰς ὅλον τὸν ἐξευγενισμένον καὶ εὐνομούμενον κόσμον, ἀπεσκορακίσθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἐνιαχοῦ μάλιστα πρὸ αἰώνων ἀπὸ ὅλα τὰ κράτη τῆς Εὐρώπης, μὴ ἐξαιρουμένων οὐδ’ αὐτῶν τῶν ὑποτελῶν τῇ Τουρκίᾳ ἡγεμονιῶν, καὶ δὲν διατηρεῖται σήμερον παρὰ εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Οἱ ξένοι, ὁσάκις θέλουν νὰ κατηγορήσουν ὡς κακῶς ἔχουσαν τὴν διοίκησιν ἡμῶν, ἀναφέρουν πρὸ πάντων ὡς παράδειγμα, ὅτι διατηροῦμεν ἀκόμη τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως. Διὰ τοῦτο σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐπίστευον τοιαύτην ὑπὲρ τοιούτου συστήματος συνηγορίαν ἀπὸ διακεκριμένον πολιτικόν, ὁποῖος εἶναι ὁ κ. Δεληγεώργης. Ἐπειδὴ δὲ οἱ ὑπουργοὶ ὁμιλοῦν συνήθως ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως — ἀπορῶ, πῶς ἐθεωρήθη κατάλληλον ν’ ἀνακηρυχθῇ ἡ ἀποθέωσις, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ συστήματος τῆς ἀποδεκατώσεως, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν παρακάθηνται εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ ἄλλοι ἐπίσης διακεκριμένοι πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐλάλησαν καὶ ἔγραψαν καὶ εἰργάσθησαν κατὰ τοῦ συστήματος τούτου. Πολὺ πιθανὸν αἱ ἀναπτύξεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐκ μέρους τοῦ κ. Δεληγεώργη πρὸς τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ, καὶ αἱ παρατεταμέναι συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι, δὲν ἀμφιβάλλω, ἔλαβον χώραν, ἔπεισαν τοὺς κυρίους τούτους, ὅτι ἠπατῶντο μέχρι τοῦδε φρονοῦντες, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως εἶναι ὀλέθριον καὶ ὅτι ἀδίκως κατέτριβον τὸν καιρὸν των προσπαθοῦντες νὰ εὕρωσι μέσα πρὸς ἀποσκοράκισιν αὐτοῦ, ἔτι δὲ ὅτι μετ’ οὐ πολὺ ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη θὰ ἐννοήσῃ τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσεν ἐγκαταλείψασα τὸ λαμπρὸν σύστημα τοῦτο, καὶ θὰ ζητήσῃ ἴσως τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν φρόνησιν νὰ τὸ διατηρήσωμεν. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι παρὼν εἰς τὰς συζητήσεις ταύτας καὶ νὰ ἀκούσω τὰ ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι οὐδόλως ἐκλονίσθην εἰς τὰς πεποιθήσεις μου ἐξ ὅσων ἤκουσα, ὅτε ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπέβαλε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἐὰν δὲ δὲν ἐφειδόμην τοῦ χρόνου, ἦτο εὐκολώτατον εἰς ἐμὲ, νὰ σᾶς ἀποδείξω, πρῶτον ὅτι πλανᾶται μεγάλως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς φρονῶν, ὅτι τὸ μόνον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως, εἶναι ἡ ἀνισότης περὶ τὴν φορολογίαν. Τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως ἔχει μυρία ἄλλα ἐλαττώματα, καὶ καθὼς ἔλαβον ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρατηρήσω, ἀθετεῖ καὶ παραβιάζει ὅλους ἐν γένει τοὺς ὅρους καὶ ὅλους τοὺς κανόνας, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦνται ἀπὸ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην διὰ πᾶν φορολογικὸν σύστημα· δεύτερον ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνισότης καὶ κατὰ τὰ ἄλλα συστήματα περὶ τὴν φορολογίαν, ἡ ἀνισότης αὕτη ὑπάρχει κατὰ ἀσυγκρίτως μεγαλείτερον βαθμὸν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως· διότι, ἐὰν κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ διασήμου ἀνδρὸς κ. Batbie, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἡ ἀνισότης εἰς τὴν Γαλλίαν ἔνθα ἐφηρμόσθη τὸ διανεμητικὸν σύστημα εἶναι ὡς 3 πρὸς 9 ἢ 1 πρὸς 3, ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀνισότης αὕτη εἶναι ὡς μηδὲν πρὸς 100 καὶ ἐπέκεινα· δηλαδὴ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως, ὡς ἐφαρμόζεται ἐν Ἑλλάδι, ὑπάρχουν προϊόντα καὶ κτήματα, τὰ ὁποῖα οὐδόλως φορολογοῦνται, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ὁλοσχεροῦς ἀτελείας ὁ κ. ὑπουργὸς ζητεῖ, ὡς εἴδατε, νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ εἰς ἄλλα προϊόντα, καὶ καλῶς πράττει ἕνεκα τῶν μεγάλων καὶ ἀνυποφόρων καταπιέσεων, τὰς ὁποίας ὡς ἐκ τῆς φορολογίας ὑποφέρουν οἱ παραγωγοί. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλα προϊόντα καὶ ἄλλοι φορολογούμενοι, οἱ ὁποῖοι πληρώνουν φόρους χωρὶς αὐτοὶ νὰ ἀπολαύσουν οὐδεμίαν πρόσοδον· καὶ ὅταν λέγω πρόσοδον, ἐννοῶ τὸ καθαρὸν εἰσόδημα· ἐὰν δὲ ἀμφιβάλλῃ τις περὶ τούτου, ἂς ἐρωτήσῃ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἐπλήρωσεν ἐφέτος, καθὼς παραγωγὸς σταφίδος, πλέον τῶν χιλίων ἴσως δραχμῶν διὰ φόρους, ἐνῷ, καθὼς μοὶ διηγεῖτο μίαν ἡμέραν, δὲν ἀπήλαυσεν οὐδὲ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, ἐξ ἐναντίας ἐζημιώθη καὶ 800 δραχμάς. Τρίτον, κύριοι, ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἐνόσῳ διατηρεῖται τὸ ἄθλιον καὶ ὀλέθριον αὐτὸ σύστημα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ καμμία πρόοδος εἰς τὸν τόπον, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν, διότι τὸ σύστημα τοῦτο ἀπομακρύνει σταθερῶς ἀπὸ τὴν γῆν τὰ κεφάλαια καὶ τὴν ἐργασίαν, ἀφίνει ἐκτεθειμένον τὸν φορολογούμενον εἰς μυρίας καταπιέσεις, εἰς ἀπείρους καταθλίψεις καὶ ἐξευτελισμοὺς, ἕνεκα τοῦ ὁποίου πᾶς φιλότιμος ἄνθρωπος ἀποτροπιάζεται τὸ ἐντιμότατον ἔργον τοῦ γεωργοῦ. Οἱαςδήποτε πεποιθήσεις καὶ ἂν εἶχε ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἤρκει, νομίζω, ἡ ἐνδελεχὴς μελέτη, τὴν ὁποίαν φαίνεται, ὅτι ἔκαμεν ἐπὶ τῶν φορολογικῶν νόμων νὰ τὸν πείσῃ, ὅτι τὸ κακὸν εἶναι ἀθεράπευτον καὶ ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκαταλειφθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Οἱ ὑπάρχοντες φορολογικοὶ νόμοι συνετάχθησαν ἀρχικῶς πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀκολούθως δὲ ἐπεσκευάσθησαν καὶ ἀνεσκευάσθησαν πολλάκις, πᾶσαι δὲ αἱ ἐπισκευαὶ, κατασκευαὶ καὶ ἀνασκευαὶ οὐδένα ἄλλον σκοπὸν βεβαίως εἶχον, εἰμὴ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ ἀνακουφίσωσι τὴν τάξιν τῶν φορολογουμένων· καὶ ὅμως τί σᾶς λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; οἱ ὑπάρχοντες νόμοι οὔτε τὸν ἕνα σκοπὸν, οὔτε τὸν ἄλλον ἐκπληροῦσιν, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐξασφαλίζουσιν, οὔτε τοὺς φορολογουμένους ἀπαλλάττουσιν ἀπὸ τὰς ἀδικίας καὶ τὰς καταπιέσεις· ἔρχεται δὲ αὐτὸς νὰ σᾶς προτείνει διάφορα μέτρα πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς ἐλλείψεως ταύτης νομίζων, ὅτι διὰ τῶν μέτρων τούτων θὰ φανῇ εὐτυχέστερος καὶ θὰ κατορθώσῃ ὅ,τι οἱ προκάτοχοί του δὲν ἠδυνήθησαν. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι, δὲν εἶχον τὰς αὐτὰς ἰδέας καὶ τὰς αὐτὰς πεποιθήσεις καὶ πάντες οἱ ἄλλοι, ὅσοι ἔκαμαν μεταβολὰς εἰς τοὺς φορολογικοὺς νόμους; Μήπως ὁ ἀείμνηστος βασιλεὺς Ὄθων ὅτε κατὰ τὸ ἔτος 1840 ἀπεφάσισε νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῶν ζώων, καὶ ἀντὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως, τὸ ὁποῖον ἴσχυε τότε, καὶ τὸ ὁποῖον ζητεῖ πάλιν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ φέρῃ, μήπως, λέγω, ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος βασιλεὺς δὲν παρέστησε τὸ μέτρον αὐτὸ ὡς εὐεργέτημα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Τὸ προοίμιον τοῦ φορολογικοῦ ἐκείνου νόμου διαλαμβάνει ῥητῶς «θέλοντες ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀγαπητοὺς ἡμῶν ὑπηκόους ἀπὸ τὰς καταπιέσεις καὶ τὰς ἀδικίας, τὰς ὁποίας ὑποφέρουν ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν ζώων φόρου, ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάττομεν.» Μήπως ὁ ἀείμνηστος Μεταξᾶς, ὅταν ἀπεφάσισε νὰ καταργήσῃ τὴν φορολογίαν τῶν οἴνων καὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων διὰ τῶν δηλώσεων, ὅπως ἔχει σήμερον, δὲν εἶχε καὶ αὐτὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι εὐεργετεῖ τοὺς ἀμπελοκτήμονας καὶ ἐξασφαλίζει τὸ δημόσιον συμφέρον; Καὶ ὅμως καθὼς ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν, τὸ σύστημα τοῦτο ἀπέτυχε. Μήπως ὁ μακαρίτης Πονηρόπουλος, ὅταν εἰσήγαγε τὸ σύστημα τῆς δηλώσεως ἐπὶ τῶν ζώων καὶ κατήργησε τὴν ἀπαρίθμησιν, δὲν ἐφρόνει τὰ αὐτά; Μήπως ὁ μακαρίτης Ἀργυρόπουλος, ὁ μακρίτης Χρηστίδης, καὶ τόσοι ἄλλοι ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ καιροὺς ἐπρότειναν μεταβολὰς φορολογικῶν νόμων, εἶχον ἄλλην ἰδέαν, παρὰ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ὁ κ. ὑπουργός; Ἀλλ’ ἀφοῦ ὅλων αὐτῶν αἱ ἰδέαι ἀπεδείχθησαν ἀλυσιτελεῖς, ποία ἡ βεβαιότης, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ φανῇ εὐτυχέστερος, καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσάγει, θὰ τελεσφορήσουν περισσότερον; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ὁμολογουμένως καὶ παιδείαν καὶ εὐφυΐαν, ἀλλ’ ἂς ἀκούσῃ ἀπὸ ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἔχω περισσοτέραν πεῖραν εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι, καθὼς εἶπεν ἄλλοτε ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Ζωχιός, ἐχρημάτισα καὶ ὑποτακτικὸς καὶ κελλάρης καὶ ἡγούμενος, ὅλαι αἱ μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας εἰσάγει, δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἐμβαλώματα, καὶ μὲ τὰ ἐμβαλώματα ποτὲ καλὸν φόρεμα δὲν γίνεται, πολλάκις μάλιστα τὰ ἐμβαλώματα καθιστῶσιν ἀσχημότερον τὸ φόρεμα. Ἂς εἶναι βέβαιος ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι αἱ τροποποιήσεις δὲν εἶναι εἰμὴ ἐμβαλώματα, τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσουν εἰδεχθέστερον καὶ μᾶλλον δυσφόρητον τὸ ῥάκος, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν ἐν Ἑλλάδι φορολογικὸν σύστημα. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀντὶ νὰ ἐνασχολώμεθα εἰς τὴν ἐπιδιόρθωσιν αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὸ νὰ εὕρωμεν τὸν κατάλληλον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποσκορακίσωμεν ἐντελῶς ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος τὸ ἐπικατάρατον αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον γίνεται παραίτιον τῆς ὀπισθοδρομήσεως τοῦ τόπου καὶ τόσων ἄλλων κακῶν. Ἤλπιζον μάλιστα, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία περιέχει τοσαύτας ἱκανότητας, ἡ ὁποία ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν της τὰ φῶτα καὶ τὴν πεῖραν ὄχι μόνον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας, ἤθελε κάμει κύριον ἔργον τὴν μελέτην ταύτην, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν ἔπραττε τοῦτο, ἤθελε κατορθώσει νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι παρῆλθεν εἰς μάτην καὶ ἡ εὐκαιρία αὕτη. Αὐτὰ, κύριοι, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἰδέα, ὅτι ἐν Ἑλλάδι φθίνοντος τοῦ ΙΘʹ. αἰῶνος μετεβλήθησαν πᾶσαι αἱ πεποιθήσεις ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἀποδεκατώσεως, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχουν καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι νὰ φρονοῦν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ πρέπει ὅσον ἔνεστι τάχιον νὰ λείψῃ ἀπὸ τὸν τόπον.

§60ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Ποῖον σύστημα ὑμεῖς ὁ πολὺς οἰκονομολόγος ἔχετε;

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε πολλὰ συστήματα ὑπ’ ὄψιν. Οἱονδήποτε δὲ καὶ ἂν παραδεχθῆτε, θὰ ἦναι πάντοτε καλλίτερον ἀπὸ τὴν ἀποδεκάτωσιν.

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν καὶ ὡμίλησα, κύριοι, ἐν ἐκτάσει ὅτε εἰσήγαγον τὸν νόμον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἰδίων θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων μᾶς ἀπησχόλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας, μολαταῦτα εἰς τοὺς λόγους του ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις. Καὶ πρῶτον χρεωστῶ νὰ διευκρινίσω τὸ ζήτημα ἐὰν τῷ ὄντι ἐγὼ εἰσάγων τὸν νόμον εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θεωρῶ τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως ὡς ἀθάνατον. Εἰς τὴν Βουλὴν εἶπον ὅτι μέχρις οὗ κατορθωθῇ νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα σύστημα ἄλλο, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ περιέχῃ τὰ ἐλαττώματα διὰ τὰ ὁποῖα κατακρίνεται τὸ σημερινὸν, τὸ καθῆκον τῆς τε ἐκτελεστικῆς καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι νὰ βελτιώσῃ τὸ ὑπάρχον. Προσέθηκα ὅτι ἐγὼ ἀτομικῶς εἶμαι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἀποδεκατώσεως, διὰ τὸν λόγον ὅτι τὰ κυριώτερα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὸ ἀποδίδουν, τὰ εὑρίσκω ἐπίσης εἰς τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς συνιστῶσι. Πρὸς ὑποστήριξιν δὲ τῶν λόγων μου ἀνέφερον, ὅτι τὸ οὐσιωδέστερον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἐπιῤῥίπτουν κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀποδεκατώσεως, εἶναι ὅτι φορολογεῖ τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον καὶ οὐχὶ τὴν καθαρὰν, δηλαδὴ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας καὶ τὴν ποιότητα τῆς γῆς. Εἶπον ὅτι τὸ ἐλάττωμα τοῦτο δυστυχῶς ἀπαντᾶται καὶ εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει. Νομίζω, ὅτι ἐπικαλούμενος εἰς μαρτυρίαν τὴν νομοθεσίαν ἑνὸς τόσον μεγάλου καὶ πεφωτισμένου ἔθνους, ἤθελον καταστήσει ἀπαραδέκτους τὰς αἰτιάσεις ὅτι εἴτε ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ, εἴτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος σφάλλει μεγάλως μὴ δυνάμενος νὰ ἐπινοήσῃ καὶ μὴ τολμῶν νὰ ἐπινοήσῃ σύστημα ἀνεπίληπτον καὶ μὴ φέρον τὰ ἐλαττώματα τοῦ Γαλλικοῦ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὁ φόρος πληρόνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κτηματολογίου, ὅτι τὸ κτηματολόγιον δὲν μεταβάλλεται τόσον εὐκόλως, ἐνῷ εὐκολώτατα καὶ σταθερῶς μεταβάλλεται διὰ τοῦ χρόνου ἡ ἀξία τοῦ κτηματικοῦ πλούτου. Καὶ μάλιστα διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω δὲν σᾶς ἀνέφερον ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ κτηματολογίου ἐκείνου καὶ τοῦ Γαλλικοῦ συστήματος, τὰ ὁποῖα καθιστῶσι τὸ σύστημα αὐτὸ ἀδικώτατον καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ὑποκύπτει εἰς μεγάλας κατακρίσεις. Τῷ ὄντι, κύριοι, τὸ Γαλλικὸν σύστημα δὲν ἱκανοποιεῖ τοὺς ὅρους, οἵτινες πρέπει νὰ συντρέχωσιν εἰς τὰ φορολογικὰ συστήματα, ὅπως ὁ λαὸς θεωρήσῃ αὐτὰ δίκαια καὶ ἀνεπίληπτα· ἕνεκεν ὅμως τῶν ἀντιλογιῶν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ κτηματολογίου. Τὸ κτηματολόγιον, κύριοι, εἰς τὴν Γαλλίαν ἐγένετο ἄνευ τῆς συμπράξεως τῶν ἰδιοκτητῶν· αὐτὸ ἀρκεῖ διὰ νὰ ἐννοήσητε ἐὰν στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀληθείας, κτηματολόγιον κανονίζον διαρκῶς τοὺς φόρους τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ ὁποίου οἱ ἰδιοκτῆται, τῶν ὁποίων ἡ περιουσία εἰσήχθη ἐν αὐτῷ ὅπως φορολογῆται, δὲν ἠρωτήθησαν. Σᾶς πληροφορῶ προσέτι ὅτι τὸ εἰσόδημα ὅπερ ἡ γαλλικὴ πολιτεία φορολογεῖ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κτηματολογίου εἶναι τὸ ⅓ τοῦ ἀληθοῦς εἰσοδήματος κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν δημοσιολόγων καὶ τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ὑποφερτὸν ἐὰν αὕτη ἡ ἀδικία ἐγίνετο ὑπὸ τοῦ κτηματολογίου πρὸς τὴν πολιτείαν, διότι ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ τότε, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἐκ τούτου προέρχεται εἰμὴ ὅτι ἡ Γαλλία φορολογεῖ κατὰ 66% ὀλιγώτερον ἀφ’ ὅ,τι ὑπολαμβάνει. Ἀλλ’ αὕτη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀληθοῦς εἰσοδήματος τῆς Γαλλίας καὶ τοῦ εἰς φόρον ὑποκειμένου εἶναι κακῶς καὶ ἀνίσως διανεμημένη μεταξὺ τῶν φορολογουμένων· διότι ὁ μὲν φορολογεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν, ὁ δὲ κατὰ τὸ ½, ὁ δὲ κατὰ τὸ ⅓ καὶ ὁ ἄλλος κατ’ ἄλλην ἀναλογίαν. Ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ φόρος ὁ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀποδεκατώσεως εἶναι ἄδικος διότι δὲν φορολογεῖ τὴν καθαρὰν πρόσοδον, ἐνῷ ἡ πολιτεία αὐτὴν πρέπει νὰ φορολογῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοιαύτην νομοθεσίαν ἔπρεπε νὰ παρουσιάσῃ. Βεβαίως ἡ ἐπινόησις τοιούτου συστήματος ἠδύνατο ν’ ἀποθανατίσῃ οὐχὶ, κύριοι, τὴν Κυβέρνησιν μόνον ἀλλὰ καὶ τὴν γενεὰν ἡ ὁποία ζῇ σήμερον ἐν Ἑλλάδι, τοσοῦτον τὸ ζήτημα τῆς ἐφευρέσεως τοιούτου ἀνεπιλήπτου συστήματος, στηριζομένου εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἰσότητα, θεωρεῖται ὡς κατόρθωμα. Καὶ διὰ τοῦτο ποτὲ κανεὶς ἀπὸ σᾶς, ὅσοι ἐνασχολεῖσθε εἰς τὸ τί γίνεται εἰς τὸν ἄλλον κόσμον, δὲν θὰ ἠκούσατε ἐπαίνους ὑπὲρ τῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα διέπουσι τοὺς λαούς. Ὅλοι εὑρίσκουν ἀφορμὴν νὰ κατακρίνωσι τὰ φορολογικὰ συστήματα κατὰ τὰ ὁποῖα Κυβερνῶνται, καὶ οὐδ’ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, ἡ ὁποία καυχᾶται διὰ τὸν μοναδικὸν φόρον της, δὲν μένει τὸ σύστημα τοῦτο ἄνευ κατακρίσεων. Ὁσάκις μάλιστα περὶ αὐτοῦ γείνῃ λόγος, οἱ Ἄγγλοι ὁμιλοῦν περὶ αὐτοῦ ὡς περὶ ἀδικωτάτου καὶ πλημμελοῦς. Ἐθαύμασα μὲ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ὅταν θελήσας ν’ ἀποδείξῃ διὰ παραδείγματος τὸ καταφανὲς τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει ἀνέφερε τὸ συμβὰν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Ζαΐμην. Εἶπε, ναὶ ὡς ἀναφέρει ὁ κ. Batbie, ὃν προχθὲς ἐμνημόνευσα, ἡ ἀναλογία μεταξὺ φόρου καὶ εἰσοδήματος ἐν Γαλλίᾳ εἶναι εἰς ἄλλας μὲν ἐπαρχίας ὡς 1 πρὸς 3 καὶ εἰς ἄλλας ὡς 1 πρὸς 9· ἀλλ’ ὁ κ. Ζαΐμης ἐπλήρωσεν ἐφέτος φόρον ἐνῷ δὲν ὠφελήθη τίποτε. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Σωτηρόπουλον τί θὰ ἐπλήρωνεν ὁ κ. Ζαΐμης, ἐὰν διεῖπε τὴν πολιτείαν μας τὸ φορολογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ φόρος τοῦ κ. Ζαΐμη ἤθελε προσδιορισθῇ οὐχὶ κατὰ τὸ ἔτος τῆς ἐφορίας ἀλλὰ τὸ πολὺ πολὺ, ἐὰν ἤθελε φυλαχθῇ ἄκρα πρὸς αὐτὸν δικαιοσύνη, κατὰ τὸν μέσον ὅρον τῆς ἀφορίας καὶ τῆς ἐφορίας! Ἐὰν ἡ πολιτεία ἠδίκησεν αὐτὸν ἢ ἄλλον πολίτην ἐφέτος, ὁπότε ὑπῆρξε καταστροφὴ τῶν εἰσοδημάτων, καὶ ἂν ἠδίκησε, λέγω, αὐτὸν κατὰ 2 ἢ κατὰ 3%, ἢ κατὰ 10, ἢ κατὰ 20, ἤθελε τὸν ἀδικήσει πολὺ περισσότερον ὑπὸ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διότι σήμερον ἡ πολιτεία μόνον τὴν πραγματικὴν παραγωγὴν ἔχει δικαίωμα νὰ φορολογῇ, ἐνῷ ἐν Γαλλίᾳ ἤθελε τὸν φορολογήσει καὶ δι’ ὅσα δὲν παράγει, ἤτοι δι’ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν διὰ τὸ ὁποῖον ἦτο χρεωμένος εἰς τοὺς φορολογικοὺς πίνακας. Καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν διατὶ, τόσον ὀλίγα εἰπὼν ἐπὶ τῶν συζητήσεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, δὶς, ἂν ὄχι καὶ πλέον, ὑπέπεσεν εἰς σφάλματα, καὶ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν, εἰς σφάλματα ἀσυγχώρητα, τῶν ὁποίων αὐτὴ ἡ ἁπλῆ διήγησις καταδεικνύει τὸ ἀτόπημα. Καὶ τῳόντι, κύριοι, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσάξωμεν, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα ὡς πλημμελὲς, καὶ διὰ τοῦτο τὸ εἶπον ὅτι θεωρῶ προτιμότερον τὸ ὑπάρχον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς βελτιώσεώς του, αὐτὸ τὸ σύστημα φορολογεῖ τὴν πρόσοδον τοῦ Γάλλου πολίτου εἰς ἄλλας μὲν ἐπαρχίας τῆς Γαλλίας ὡς λαμβάνουσα τὸ ⅛ τοῦ εἰσοδήματος, καὶ εἰς ἄλλας τὸ 1|17. Ἀλλοῦ λαμβάνει τὸ ὄγδοον καὶ ἀλλοῦ τὸ 17ον· αὐτὸν τὸν κίνδυνον, μετὰ θάῤῥους τὸ λέγω, ὅτι δὲν τὸν διατρέχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὅταν σᾶς ἀναφέρουν οἱ δημοσιολόγοι τὰς ἀναλογίας ταύτας, δὲν λαμβάνουν τοὺς ἀριθμοὺς των ἐκ τῶν ἐτῶν τῆς δυστυχίας, ὡς ἔπραξεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· λαμβάνουν τοὺς ἀριθμοὺς ἐκ τῶν μέσων ὅρων τῆς εὐτυχίας καὶ τῆς ἀτυχίας, ἀλλὰ ποιοῦνται τὴν σύγκρισιν μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ ἐπαρχίας. Οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἂν ἔχετε ἐὰν θελήσητε νὰ διανεισθῆτε τοὺς ἀριθμούς σας ἀπὸ τὸ ἔτος τῆς δυστυχίας, ὁ φόρος ἀναλόγως τῆς ἐκπτώσεως τοῦ εἰσοδήματος κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο δύναται νὰ ᾖναι κατὰ πολὺ ἢ κατὰ ὀλιγώτερον ἄδικος. Ἐὰν ὁ ἀγρὸς τὸν ὁποῖον σπείρετε εἶναι προωρισμένος κατὰ κανόνα νὰ σᾶς δώσῃ 10, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀφορίας σᾶς ἔδωσεν 1, βεβαίως σᾶς ἔδωσεν ὀλιγώτερον τῶν ἐξόδων σας, καὶ τότε καὶ πρὸς 1% ἐὰν σᾶς φορολογήσωσι πάλιν σᾶς ἠδίκησαν. Αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις, αἱ ἔκτακτοι συμφοραὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δὲν ἀποδεικνύουν τὰ μέτρα τῆς φορολογίας. Ἐὰν ὅμως θέλετε νὰ συγκρίνητε καθ’ ἕνα τοιοῦτον ἐνιαυτὸν τὰ συστήματα, πρέπει νὰ συγκρίνητε ἀμφότερα, πρέπει νὰ λάβετε τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως καὶ τὸ σύστημα τοῦ κτηματολογίου, νὰ τὰ ἐφαρμόσητε εἰς τὸ αὐτὸ ἔτος τῆς δυστυχίας καὶ τότε θὰ εἰμπορέσητε νὰ κρίνητε περὶ αὐτῶν. Σᾶς ὑπενθυμίζω καὶ πάλιν, ὅτι ἐγὼ οὔτε κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, οὔτε σήμερον ἰσχυρίζομαι, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως εἶναι ἡ τελειότης. Ἐπαναλαμβάνω μόνον, ὅτι πρέπει πάντοτε νὰ τὸ βελτιώσωμεν καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπ’ αὐτοῦ εἰμή, ὅταν δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις σύστημα καταλληλότερον. Ἀλλὰ μὲ ἀναγκάζει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας νὰ ἐπιμείνω ἔτι περισσότερον εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ πράγματος, ὑπενθυμίζων εἰς αὐτὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νόμων τοὺς ὁποίους ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσάξῃ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ φυτειῶν. Δι’ αὐτῶν τῶν νόμων, κύριοι, ἐμορφώθη ἓν κτηματολόγιον, διότι ἡ μὴ γενομένη ἐκτίμησις διὰ νόμου ἀντικατεστάθη, ἡ δὲ καταμέτρησις ἐματαιώθη πρὸς τὸ παρόν, διότι ἀπεφασίσαμεν τὴν φορολογίαν νὰ στηρίξωμεν ἐπὶ τῆς δηλώσεως. Οὕτως ἔχομεν κτηματολόγιον πλῆρες, τὸν ἰδιοκτήτην, τὴν θέσιν τοῦ κτήματός του, τὴν ἔκτασίν του καὶ τὸν φόρον του, ἤτοι τὴν χρεωλυτικὴν δόσιν. Ἔχομεν κτηματολόγιον πλῆρες, ἔνθα ἀνοίγοντες τὰς σελίδας εἰμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν ἑνὸς ἑκάστου τὴν ἐτησίαν ὀφειλήν. Σᾶς εἶπον κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἤδη, ὅτι ἡ ἐτησία χρεωλυτικὴ δόσις εἶναι 3½ ἑκατομμύρια καὶ εἰσπράττομεν ἓν μόνον.

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἐδῶ κάμνετε ἓν λάθος. Οἱ δηλώσαντες ἐθνικὰς γαίας δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνουν τίποτε εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἑπομένως ἀδίκως τοὺς ἀναφέρετε ὡς παράδειγμα καθυστερήσεως· διότι κατὰ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον, ὅτε εἶσθε σεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐψήφισεν ἡ Βουλή, οἱ δηλώσαντες δύνανται, ἐὰν θέλουν, νὰ πληρώσουν τὴν ἐτησίαν δόσιν ὑπολογιζομένου τοῦ τιμήματος πρὸς 50 δραχμὰς ἐπὶ τῶν φυτειῶν καὶ πρὸς 30 ἐπὶ τῶν γαιῶν· ἐὰν δὲ δὲν θέλουν, δὲν πληρώνουν τὴν δόσιν καὶ πληρώνουν τὴν ἐπικαρπίαν. Ὅταν λοιπὸν εἶναι προαιρετικὴ ἡ πληρωμή, πῶς εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καθυστέρησις. Εἶναι δὲ πολὺ φυσικὸν νὰ εὑρίσκωνται πολλοί, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ θέλουν νὰ πληρώσουν τὴν δόσιν, διότι ὁ φόρος τῶν 50 καὶ 30 δραχμῶν εἶναι μέσος ὅρος, οἱ δὲ μέσοι ὅροι ἀπομακρύνονται πάντοτε ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Ὅσοι λοιπὸν κατέχουν γαίας τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ἀνωτέρα τῶν 30 ἢ 50 δραχμῶν δὲν πληρώνουν τὴν ἐπικαρπίαν, ἀλλὰ πλερώνουν τὴν δόσιν· οἱ ἄλλοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δὲν καλλιεργοῦν τὰς γαίας ἢ τῶν ὁποίων αἱ γαῖαι εἶναι μικροτέρας ἀξίας, δὲν ἔχουν συμφέρον νὰ πληρώσουν τὴν δόσιν, καὶ τὴν ἀναβάλλουν μέχρις οὗ κατασταθῇ ὑποχρεωτική.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ ἄλλας λέξεις μὲ ἐβεβαιώσατε, ὅτι προτιμοῦν νὰ πληρώνουν τὴν ἐπικαρπίαν παρὰ τὴν κατὰ τὸ κτηματολόγιον δόσιν.

§67ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἔχετε μεγάλην τιμήν.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν σας νὰ εἴπητε ἐὰν τὰ 15% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἐπικαρπία ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, δὲν ἰσοδυναμοῦν μὲ 1½ δραχμὴν κατὰ στρέμμα κατ’ ἔτος, καὶ ἂν ᾖναι ὑπερβολὴ, ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ σᾶς, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ προσέλθῃ ὁ κάτοχος εἰς δήλωσιν γῆς, ἡ ὁποία δὲν τὸν ἀποζημιώνει, ἐνῷ πληρώνει 1½ δραχμὴν κατ’ ἔτος λόγῳ ἐπικαρπίας καὶ ἐξαγορᾶς αὐτῆς, εἰς τρόπον ὥστε μετὰ ὡρισμένον χρόνου διάστημα νὰ γείνῃ ἐντελῶς κύριος αὐτῆς. Ἀπεναντίας πληρώνων, ἔστω καὶ ἁπλῆν ἐπικαρπίαν 1½ δραχμὴν κατ’ ἔτος, ἤθελεν εὐχαριστηθῆ· διότι ἡ ἐπικαρπία αὕτη εἶναι μικροτέρα ἀπὸ τὴν ἀληθῆ ἐπικαρπίαν, τὴν ὁποίαν τὸ 15% ἤθελε δώσει εἰς τὸ Δημόσιον. Πολὺ περισσότερον εἶναι ἡ χρεωλυτικὴ δόσις συμφέρουσα ἀφ’ οὗ πρόκειται αὐτὴν πληρώνων ἐπί τινα σειρὰν ἐνιαυτῶν νὰ κατασταθῇ κύριος, καὶ νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν ἐπικαρπίαν. Δὲν ἐγνώριζον δὲ προσέτι ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐπερίμενα νὰ τὸ ὁμολογήσῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας, ὅτι τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὴν παραχώρησιν καὶ πώλησιν αὐτῆς πρὸς τὰ ἄτομα ἠμέλησα νὰ ὀχυρώσω καὶ περιφρουρήσω μὲ ἐκείνας τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον καταστήσει τὸ συνάλλαγμα αὐτὸ σεβαστόν· διότι καθὼς σᾶς εἶπεν, αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσουν. Καὶ τῷ ὄντι εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον δὲν ὑπάρχει παρὰ μία μόνη διάταξις: ἐὰν ἕνεκα καθυστερήσεως δόσεως ἀποφασίσῃ τὸ Δημόσιον νὰ πωλήσῃ γίνεται αὐτὸ καὶ ἐκεῖνο. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἀφίνοντες κατὰ μέρος αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Σωτηροπούλου εἰμποροῦμεν νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς καταδιώξεως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δόσεων· διότι ἀφοῦ ὁ νόμος λέγει ὅτι παραχωροῦνται εἰς αὐτοὺς αἱ γαῖαι ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώσουν εἰς ῥητὴν ἡμέραν τοῦ ἔτους, τὴν 1 Δεκεμβρίου ἢ 1 Νοεμβρίου, νομίζω ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς καταδιώξεως. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτως ἔχει· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Τριφυλίας νὰ μοὶ εἴπῃ ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ κατορθώσωμεν τὴν εἴσπραξιν τῆς οὕτω πως διασκευασθείσης προσόδου τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος σᾶς εἶπε νὰ μὴ μετακινήσωμεν τὰ κείμενα, διότι ὑποπτεύει ὅτι ἡ μετακίνησις αὕτη θὰ ᾖναι ἀτυχής· ἐλησμόνησεν ὅμως νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ἐὰν τὰ κείμενα ἔχωσι καλῶς. Μᾶς εἶπεν ὅτι φοβεῖται μήπως τὸ Δημόσιον ζημιωθῇ, μήπως ὁ νόμος ἐπιβάλῃ ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῶσιν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον, κατορθώνομεν νὰ κινήσωμεν καὶ ἐφαρμόσωμεν δι’ ἀνθρώπων ἀφερεγγύων, καὶ ἀποτέλεσμα εἶναι ἐλλείμματα τῶν ἐνοικιαστῶν πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ ἐλλείμματα τῶν φορολογουμένων πρὸς τὸν ἐνοικιαστήν. Ἀφίνω τὴν ἠθικὴν διαφθορὰν καὶ ὅλας τὰς ἄλλας συνεπείας τὰς ὁποίας ἔχει ὅλη αὐτὴ ἡ ἀβεβαιότης καὶ ἡ σαθρότης τοῦ συστήματος. Ἓν μόνον, κύριοι, ἠδύνατο νομίζω ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νὰ εἴπῃ, καὶ τοῦτο ἐπρόλαβον ἐγὼ εἰσάγων τὸν νόμον ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τῷ ὄντι διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως εἶναι λίαν πιθανὸν ὅτι θὰ ὑποστῇ ἐλάττωσιν εἰς τὰ ἔσοδα. Τί εἶπον; Ὅτι δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐὰν τῷ ὄντι θέλουσιν ὑπάρξει πρόθυμα τὰ κεφάλαια, ὅπως δώσωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἀπαιτεῖ. Ἐβεβαίωσα ὅμως καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐξ αἰτίας τοῦ σημερινοῦ συστήματος, τῆς ἀθλιότητος καὶ σαθρότητος αὐτοῦ ὅλοι ὅσοι δύνανται νὰ παρέχωσι πίστιν ἢ νὰ ἔχωσιν ἴδια χρήματα, ὅλοι αὐτοί, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστοι, (βεβαίως ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις), ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἀπομεμακρυσμένοι ἀπὸ τὰς προσόδους. Καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ τάξις τῶν ἐνοικιαστῶν μετὰ τὸ νέον σύστημα θὰ προσέλθῃ· διότι δὲν θὰ ἔχουν τὰ καθυστερήματα, τὰ ὁποῖα τὴν σήμερον ἀφίνει ὁ φορολογούμενος πρὸς τὸν ἐνοικιαστήν· διότι ἡ ἀπόλαυσις τοῦ ἐνοικίου θέλει γίνεσθαι μὲ τὸν εὐκολώτερον τρόπον· διότι τὸν γεωργὸν ἢ τὸν ὀφειλέτην του ὁ ἐνοικιαστὴς θέλει εὕρει προθυμότατον εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ φόρου· διότι ἐὰν ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον φιλοτιμία εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, αὐτὸς πρέπει νὰ προθυμοποιηθῇ καὶ περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι κατὰ τὸν νόμον ἔχει καθῆκον νὰ προσφέρῃ τὸν φόρον του, ἀφ’ οὗ ὁ νόμος θὰ τὸν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τόσων δεινῶν, τὰ ὁποῖα ὑπεῖχε κατὰ τὸ παρελθόν. Τοιαῦται εὐκολίαι διδόμεναι ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν δὲν εἶναι ἀσθενεῖς· εἶναι μοχλὸς ἰσχυρὸς ὅπως φέρῃ εἰς τὴν δημοπρασίαν πολλοὺς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέχουσι μέχρι σήμερον αὐτῆς. Ἔπειτα εἰς οὐδὲν ἐλογίσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας σήμερον ὅ,τι χθὲς τοσοῦτον καταστρεπτικὸν καὶ ἐπιζήμιον εἰς τὸ Δημόσιον ἐφάνη, ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων. Τὸ Δημόσιον διὰ τὰς προκαταβολὰς τὰς ὁποίας ὁ ἐνοικιαστὴς πρὸς ἐξασφάλισιν αὑτοῦ θὰ δώσῃ, προσφέρει εἰς αὐτὸν τόκον καὶ τόκον ἀρκεκὰ σπουδαῖον. Ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι αὐτοὺς τοὺς τόκους πρέπει ἔτι περισσότερον νὰ τοὺς αὐξήσωμεν, νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκόν μας νὰ τὸ πράξωμεν. Μόνον καθ’ ἣν περίπτωσιν νομίζετε, ὅτι τὸ ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προσφέρωμεν εἰς τοὺς φορολογουμένους εἶναι ἀνάξιον λόγου, τότε δὲν πρέπει ν’ αὐξήσητε τοὺς τόκους, καὶ οὐ μόνον δὲν πρέπει ν’ αὐξήσητε τοὺς τόκους, ἀλλ’ οὐδ’ αὐτοὺς νὰ παραδεχθῆτε, οὐδὲ τὸ ὅλον σύστημα τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὴν ἐναντίαν ὅμως περίπτωσιν, ἐὰν θέλετε νὰ ἐξοστρακίσητε τὴν ἀνηθικότητα τὴν ὁποίαν πάντες ἀνομολογοῦμεν, ν’ ἀπαλλάξητε τὸν τόπον ἀπὸ τὰς καταπιέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναμφισβητήτως σήμερον γίνονται· ἐὰν φρονῆτε, ὅτι τὸ καθῆκον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι νὰ κατορθώσῃ, ὅπως τὸ σύστημα, ὅπερ ἤθελε ἐπινοηθῆ, νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνεπαχθέστερον πρὸς τὸν φορολογούμενον, καὶ ἐὰν εἰς τοῦτο φρονῆτε ὅτι κεῖται ἡ ἀρετὴ τῶν φορολογικῶν συστημάτων καὶ ἡ οὐσία τοῦ καθήκοντος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπὶ φορολογίας, τότε λέγω ὅτι πρέπει ν’ αὐξήσητε τὰς ἀπολαυὰς τοῦ ἐνοικιαστοῦ, ἐὰν νομίζητε ὅτι αἱ προτεινόμεναι εἶναι ὀλίγαι καὶ μικραί. Εἰς πάντα μὴ ἐντριβῆ περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ μάλιστα τὴν πρακτικὴν αὐτῶν ἠδύνατο νὰ διαφύγῃ ὅ,τι παραδόξως διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σωτηροπούλου· ὡμίλησε περὶ ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαπειλοῦν διὰ τοῦ νέου αὐτοῦ συστήματος τὸ δημόσιον συμφέρον, καὶ δὲν ἐσυλλογίσθη ὅτι οὐδὲ τὴν σήμερον αἱ πρόσοδοι ἀγοράζονται εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῶν ἀξίαν· διότι ποῖος ἐνοικιαστὴς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ζημίας τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῇ, ὅλας τὰς ἐλαττώσεις τοῦ πραγματικοῦ εἰσοδήματος τῶν φόρων ἕνεκα τῶν καθυστερήσεων καὶ ἕνεκα τῶν δολιοτήτων καὶ ἕνεκα τῶν διαφόρων ἄλλων στρεψοδικιῶν τῶν φορολογουμένων; Κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς βεβαιώσεως, ὅταν προσέρχεται ὁ ἐνοικιαστὴς εἰς τὴν δημοπρασίαν, ὅλα αὐτὰ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ἤτοι πόσα θὰ τοῦ καθυστερήσουν, πόσα θὰ τοῦ κλέψουν, πόσα θὰ τοῦ δολιευθοῦν, καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν διαγωγὴν τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποφασίζουν τὰς τιμὰς τῶν σιτηρῶν κατὰ μῆνα, καὶ ὅλα τὰ ἐνδεχόμενα, διότι ἀπὸ ἐνδεχόμενα ἐξαρτᾶται τὸ σημερινὸν σύστημα ἀπὸ τῆς ἐνοικιάσεως μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὁ ἐνοικιαστὴς θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν φυλακήν. Οὐδὲ εἶναι, κύριοι, μικρὸν ὄφελος ἡ ἄρσις ὅλων αὐτῶν τῶν ὀλεθρίων ὑπολογισμῶν τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ἄ! βεβαίως ἡ ζημία, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἐκ τῶν προκαταβολῶν καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὸς θέλει εὑρεθῆ εἴτε τὰ ἴδια χρήματα ν’ ἀποσπάσῃ ἀπὸ ἄλλην ἐπιχείρησιν ἢ νὰ συνεταιρισθῇ μετ’ ἀνθρώπου δυναμένου νὰ διαθέσῃ κεφάλαια, θὰ ἦναι βεβαίως μικροτέρα ἀπὸ τὰς δολιότητας καὶ ζημίας τοῦ σημερινοῦ συστήματος. Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ εἶπον εἰς ὅσα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς, τοῦ ὁποίου ὁμολογουμένως χρεωστῶ νὰ σέβωμαι τὴν γνώμην καὶ ἐκ τῶν ὁμιλιῶν τοῦ ὁποίου σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐπερίμενα καὶ ἀκόμη περιμένω μέχρις ἀποπερατώσεως τῆς συζητήσεως ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων νὰ ὠφεληθῶ καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Βουλή, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὅ,τι αὐτὸς παρεκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μᾶς βοηθήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§69ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως κατὰ τὰς δυνάμεις μου.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ νὰ γίνεται ἡσυχία διὰ νὰ ἐννοούμεθα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον).

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δευτέρα δόσις κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο πληρώνεται πρὸ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν πρωΐμων καρπῶν· ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου τῶν πρωΐμων εἶναι πρᾶξις, ἥτις δὲν λαμβάνει χώραν εἰς ὅλα τὰ μέρη συγχρόνως, διότι εἰς ἄλλα μέρη γίνεται ἐνωρίτερον εἰς ἄλλα δὲ ἀργότερον, καὶ εἰς ἄλλα διαρκεῖ δύω ἢ τρεῖς μῆνας· εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ ἐὰν ἡ πληρωμὴ θὰ γίνηται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς βεβαιώσεως, ἢ εἰς τὸ τέλος ἢ εἰς τὸ μέσον, διότι ἄλλως ἡ διάταξις εἶναι ἀόριστος καὶ ἠμποροῦν νὰ γεννηθοῦν σκάνδαλα.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι ἡ βεβαίωσις τῶν πρωΐμων καρπῶν δὲν γίνεται κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον παντοῦ. Ἡ Ἑλλὰς περιέχει πάσης ποιότητος γαίας καὶ παντὸς εἴδους κλίματα· ἑπομένως ἀλλοῦ οἱ πρώϊμοι καρποὶ εἶναι πρωϊμώτεροι ἀφ’ ὅ,τι ἀλλαχοῦ, καὶ ἀλλαχοῦ τἀνάπαλιν, ἡ δὲ διαφορὰ αὕτη περιέχει μεγάλην ποικιλίαν, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ προσδιορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων ὁ χρόνος τῆς βεβαιώσεως διὰ γενικοῦ νόμου καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν ἓν ἐκ τῶν δύω ἠθέλομεν πράξει, ἓν ἐκ τῶν δύω ἤθελε συμβῆ, ἢ ἠθέλατε καταστρέψει τὰς ἐγγυήσεις τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἠθέλατε προσδιορίσει τὸν χρόνον βραδέως, διότι ἡ προκαταβολὴ τῆς δευτέρας δόσεως συντελεῖ εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίζῃ τὸ Δημόσιον, ἢ ἐὰν ἠθέλατε προσδιορίσῃ αὐτὴν λίαν πρωΐμως ἠμπορούσατε νὰ βλάψητε ὡς πρός τινα τμήματα τοὺς ἐνοικιαστὰς ζητοῦντας νὰ καταβάλλωσι τὴν δευτέραν δόσιν ἐνῷ αὐτοὶ εἰσέτι οὐδὲν εἰσέπραξαν. Διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 11 διαλαμβάνει τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει αὐτό)· ὥστε εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας θὰ διαταχθῇ ὅτι εἰς τὸ τμῆμα δεῖνα ἡ δευτέρα δόσις πληρώνεται τότε καὶ ἡ τρίτη τότε· αὐτὸ θὰ ᾖναι εἰς τὴν διακήρυξιν καὶ θὰ τὸ γνωρίζωσιν ὅλοι, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον.

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον, ἀλλ’ εἶπον νὰ γείνῃ, εἰ δυνατὸν, καὶ διὰ τὴν δευτέραν δόσιν ὅ,τι γίνεται διὰ τὴν τρίτην· διότι ἡ τρίτη, λέγει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι καταβάλλεται πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συγκομιδῆς τῶν ὀψίμων, ὅπερ λαμβάνει χώραν εἰς ἄλλην ἐποχὴν εἰς τὸν ἕνα τόπον καὶ εἰς ἄλλην εἰς ἄλλον. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ καὶ εἰς τὰ πρώϊμα· εἰς τὴν διακήρυξιν δὲ νὰ προτείνηται καὶ ἡ ἡμέρα.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς αὐτό· αἱ δύω αὗται περιστάσεις δὲν εἶναι ὅμοιαι· ἡ τρίτη δόσις, κύριοι, εἶναι ἐξησφαλισμένη· διατί; διότι μέχρι τῆς ἐποχῆς τῶν ὀψίμων μεσολαβεῖ ἀρκετὸς καιρὸς καὶ ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ ὁ ἐνοικιαστὴς ἔχει εἰσπράξει τοὺς πρωΐμους τοὐλάχιστον κατὰ τὰ 8/10 καὶ ἔχει χρήματα πρὸς καταβολὴν τῆς τρίτης δόσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δίδεται καὶ τόκος εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸν ἐγγυητὴν, ὅστις ἔχει τὴν περιουσίαν του ὑπέγγυον καὶ τὴν προσωπικήν του ἐλευθερίαν ὑποχείριον. Διὰ τοῦτο ἡ τρίτη δόσις καταβάλλεται πρὸ τῆς συγκομιδῆς, ἐνῷ ἡ δευτέρα δόσις πληρόνεται πρὸ τῆς βεβαιώσεως τῶν πρωΐμων. Βεβαίως πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς πληρωμῆς τῆς δευτέρας δόσεως εἰμπορεῖ νὰ ἤρχισεν ἤδη ἡ συγκομιδὴ, ἀλλ’ ὄχι ἡ πολλὴ συγκομιδή. Τοῦτο ἀναγκαζόμεθα νὰ δεχθῶμεν, διότι ἐνίοτε βραδύνουσιν αἱ δημοπρασίαι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον λέγει «πρὸ τῆς βεβαιώσεως τῶν πρωΐμων.» Δὲν σημαίνει ἐὰν εἷς ἢ δύω καὶ εἴκοσι ἔχουν τὸν καρπόν των πρωϊμότατον· ἡ Κυβέρνησις χρεωστεῖ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ πολὺ, τὸ ποσὸν καὶ οὐχὶ τὰς ἐξαιρέσεις. Ἐπὶ τῶν ὀψίμων ὅμως, ὅτε δὲν γίνεται νέα δημοπρασία, ὁ ἐνοικιαστὴς ὀφείλει οὐχὶ πρὸ τῆς βεβαιώσεως ἀλλὰ τῆς συγκομιδῆς νὰ καταβάλῃ τὴν τρίτην δόσιν, διότι ἔχει τὰ μέσα.

§75ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ......

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον προχωρεῖ ἡ ὑπηρεσία αὐτὰ θὰ γίνωνται σπανιώτερα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως εἶναι τὸ ἄρθρον, κ. πρόεδρε, διατυπωμένον εἶναι σκοτεινόν. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ἡ δευτέρα δόσις πληρώνεται...

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα παρεδέχθη.

§80ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μεθαύριον. (Ἐνταῦθα εἰσήχθη ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6.