1877.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1877.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 2½.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆ προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Μαρία χήρα Ἰωάννου Α. Μιαούλη θυγάτηρ τοῦ ναυάρχου Ἰακώβου Τομπάζη ἐξαιτεῖται παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα γνωστὰς ὑπηρεσίας τοῦ πατρός της ἀνάλογον σύνταξιν καὶ προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§3ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Μαρία χήρα Ἰωάννου Μιαούλη καὶ θυγάτηρ τοῦ Ἰακώβου Τομπάζη ἔχει καὶ τὰ δύω ὀνόματα ναυάρχων. Αὐτὴ λαμβάνει 35 δραχμὰς σύνταξιν. Τώρα θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τῆς δώσῃ σύνταξιν ἰδίαν; ἂς ὑποστηρίξῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι μία ἐκ τῶν διασημοτέρων οἰκογενειῶν τῆς Ἑλλάδος.

§4ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τοῦ ἀγῶνος· καὶ ὁ πατήρ της ὑπῆρξε ναύαρχος.

§5ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τότε πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ γείνῃ ἡ σύστασις;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ γέρων ὑποστράτηγος Ἀρτέμιος Μῖχος μοὶ ἐπέδωκε σήμερον μίαν πρᾶξιν τοῦ συλλόγου τῆς Ἀδελφότητος· ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ;

§9ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§10ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι· (θόρυβος).

§11ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἄλλοι σύλλογοι ἀνεφέρθησαν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, τὰ ψηφίσματα τῶν συλλόγων νὰ μὴ ἀναγινώσκωνται καὶ δὲν ἀνεγνώσθησαν. Διὰ νὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ συνεπὴς πρὸς ἑαυτὴν, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ οὐδὲ τώρα τὴν ἀνάγνωσιν· ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα ἑαυτοὺς καὶ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν. Ἐὰν ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, κ. πρόεδρε, τότε πρέπει νὰ διατάξητε ν’ ἀναγνωσθοῦν καὶ τὰ ἄλλα ἔγγραφα τῶν λοιπῶν συλλόγων. Δύω μέτρα καὶ σταθμὰ δὲν πρέπει νὰ κρατῶμεν.

§12ΤΙΝΕΣ. Ὅλα, ὅλα, (θόρυβος).

§13ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἶναι ἱερόν· ὁ σύλλογος εἶναι καὶ αὐτὸς πρόσωπον καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι.

§14Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ μὲ τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα. Ὑποστηρίζει ὅτι τὰ ψηφίσματα τοῦ συλλόγου εἶναι ἀναφοραὶ, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσιν ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν καὶ προηγούμενα. Διατείνεται, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καταργεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι. Τὰ ψηφίσματα δὲν εἶναι ἀναφοραὶ ἀπηυθυνόμεναι εἰς τὸ Σῶμα. Οἱ σύλλογοι καὶ αἱ ἐν ὑπαίθρῳ συναθροίσεις γίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ προσελκύσωσι τὸ φρόνημα τῆς δημοσίας γνώμης, καὶ διὰ νὰ κάμουν νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἀσπάζονται εἴτε οἱ σύλλογοι εἴτε οἱ πολιτικοὶ, εἴτε ὅστις θέλει διὰ νὰ κερδήσῃ ὑπὲρ τῆς ἰδέας του τὴν δημοσίαν γνώμην· τοῦτο συμβαίνει εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη, ἀλλ’ ἕως ἐδῶ. Ἡ πολιτεία, οἱ ὑπουργοὶ, ἡ Βουλὴ, οἱ βασιλεῖς ἐξετάζουν καὶ βολιδοσκοποῦν τὸ φρόνημα αὐτῶν καὶ κανονίζουσι τὴν πορείαν των. Ἐδῶ εἶναι περίεργον πρᾶγμα, ἄνθρωποι μάλιστα οἱ ὁποῖοι συνέγραψαν περὶ συνταγματικοῦ πολιτεύματος νὰ παραδέχωνται ὅτι αἱ νόμιμοι ἐξουσίαι τοῦ Κράτους πρέπει νὰ δέχωνται τὴν αἴτησιν καὶ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ τυχόντος ἀνθρώπου ἢ συλλόγου! Οἱ σύλλογοι ἐνεργοῦν δραστηρίως, ὑποστηρίζουν τὰς ἰδέας των καὶ κάμουν ἡσύχως καὶ διὰ τῆς λογικῆς συζητήσεως νὰ ἐπικρατήσουν αἱ ἰδέαι αὐτῶν, τίποτε περισσότερον.

§15ΤΙΝΕΣ. Ὡραῖα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕν μέρος τῶν βουλευτῶν θέλει ν’ ἀναγνωσθῇ, ἄλλοι τοὐναντίον (θόρυβος).

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι μάταιον νὰ συζητοῦμεν περὶ τῆς ἀναφορᾶς καὶ τοῦ ψηφίσματος καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἐὰν αὐτὸ τὸ ψήφισμα τὸ ἔδιδον εἰς ἕνα βουλευτήν, εἰς ἐμὲ φέρ’ εἰπεῖν, καὶ ἐγὼ ἤθελα ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα νὰ τὸ ἀναγνώσω, ποῖος θὰ μὲ ἐμποδίσῃ;

§18ΤΙΝΕΣ. Εἶναι μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ Βουλῆς καὶ βουλευτοῦ.

§19Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν αὐτὸ τὸ ψήφισμα ἢ τὴν ἀναφορὰν τὴν ἔδιδον εἰς ἐμὲ, ἤθελε μὲ ἐμποδίσει τις νὰ τὴν ἀναγνώσω; Λοιπὸν βλέπετε ὅτι εἶναι ματαιοπονία αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ ἐμποδίζωνται. Ἀφήσατε ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ὁ πρόεδρος ἂς τὸ στείλῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§20Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, τοιαῦτα ψηφίσματα νὰ μὴ ἀναγινώσκωνται.

§21Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Χριστόπουλε, ἐννοῶ πολὺ καλὰ τί λέγεις, ἀλλὰ θέλω νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ἀνάγνωσιν, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κατορθώσητε ὅπερ ἐπιδιώκετε, διότι ἐγὼ μετὰ μίαν ὥραν ἐρχόμενος ἐνταῦθα καὶ ἔχων δέκα ἀναφορὰς καὶ θέλων νὰ τὰς ἀναγνώσω ἠμπορῶ νὰ ἐμποδισθῶ;

§22ΤΙΝΕΣ. Διαφέρει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§23ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει ἔγγραφον ἀπευθυνόμενον εἰς τὴν Βουλήν; ἀπατᾶσθε· δὲν ὑπάρχει ἔγγραφον πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ὁποῖον νὰ παρακαλῇ αὐτήν. Διατί λοιπὸν θέλετε νὰ μὴ ἀναγνώσητε ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπευθύνεται πρὸς ὑμᾶς!

§24ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος τοῦ συλλόγου στέλλει ἕν ψήφισμα· ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ, ἢ ὄχι;

§26ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Προχθὲς ἀπεφασίσαμεν.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ἀνοίξητε αὐτὴν τὴν θύραν, κατὰ πᾶσαν ἡμέραν θὰ ἔχωμεν τοιαῦτα· εἶσθε περίεργοι! Οὐδὲν ὑπάρχει πρὸς τὴν Βουλὴν ἔγγραφον.

§28ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι λοιπόν;

§29ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω, διὰ νὰ σᾶς δείξω...... (ἱλαρότης).

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Ζωχιὲ, ἀναγνώσατέ το διὰ νὰ ἀποδείξετε, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἐννοῶ. Ἀναγινώσκω δὲ τὸ λεγόμενον ψήφισμα πρὸς ἔλεγχον ἐκείνων, οἵτινες θέλουν ν’ ἀναγνωσθῇ ἐπισήμως.

§32Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη· δὲν πρέπει ἑκάστοτε ν’ ἀποφαίνεται ὁσάκις παρουσιάζονται τοιαῦτα ἔγγραφα· δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ.

§33Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Ζωχιὲ, ἀναγνώσατέ το διότι ἄλλως θὰ ἔλθω νὰ τὸ ἀναγνώσω ἐγώ.

§34ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ δημοσίου, ἐγένοντο αὐτοκράτορες.

§35ΤΙΝΕΣ. Ἄς τοὺς καμαρόνουν οἱ ὑπουργοί.

§36ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγένοντο αὐτοκράτορες καὶ θέλουν νὰ ἐπιβάλλουν εἰς τὸ ἔθνος τὴν θέλησίν των· (ἀναγινώσκει) «ό ἐν Ἀθήναις σύλλογος τῆς Ἀδελφότητος, ἀποβλέπων εἰς τὴν ὁσημέραι ἐπιτεινομένην κρίσιν τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ διορῶν ὅτι ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ἡ τὰ πέριξ ἡμῶν λυμαινομένη πυρκαϊὰ ἐπαπειλεῖ φοβερὰ νὰ ἐπισκήψῃ καὶ καθ’ ἡμῶν, ἀποφαίνεται: Ἐμμένων εἰς τὴν προηγουμένην αὑτοῦ ἀπόφασιν (τῆς 16 8βρίου ε. ε.) συνιστᾷ στενῶς τοῖς ἁρμοδίοις.» Ποῖοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι;

§37ΤΙΝΕΣ. Ὁ δεσπότης.

§38ΖΩΧΙΟΣ. «Συνιστᾷ στενῶς τοῖς ἁρμοδίοις.» Ἡμεῖς ἆρά γε εἴμεθα οἱ ἁρμόδιοι; «Τὴν ταχίστην συμπλήρωσιν τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ ἔθνους ἡμῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἐθνοφρουρᾶς».

§39ΤΙΝΕΣ. Κακὸν εἶναι αὐτό;

§40ΖΩΧΙΟΣ. Ὡραία, ὡραία!! Κύριοι συνάδελφοι. Ἐγὼ δὲν παίζω. Ποῖοι εἶναι ὑπογεγραμμένοι; Δύω καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ κύριος Ἀφεντούλης, ὡς προεδρεύων, καὶ οἱ γραμματεῖς, ἐξ ὧν ὁ μὲν Διομήδης Κυριακοῦ εἶναι καθηγητὴς, καὶ αὐτὸς, ὁ δὲ λεγόμενος Πασχάλης εἶναι ἄγνωστος εἰς ἐμέ. Κύριοι· αὐτοί (οἱ ὑπουργοὶ), εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν των; Ἄν δὲν ᾖναι, ἂς φύγουν καὶ ἂς ἔλθουν ἄλλοι. (θόρυβος) Τοιοῦτον εἶναι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα. Οἱ ὑπουργοί, ὁ βασιλεὺς, ἡ Βουλὴ, ἰδοὺ ἡ ἐξουσία ἡ δημοσία.

§41ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἡ δημοσία γνώμη.

§42ΖΩΧΙΟΣ. Ἡσυχάσατε.

§43ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὸ Σύνταγμα καθιεροῦται τοιαύτη.

§44ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε. Ἡ δημοσία γνώμη, ἐπειδὴ μὲ ἀναγκάζεις νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῆς, εἶναι διττὴ, γνώμη δημοσία ὑγιὴς, καὶ γνώμη δημοσία χωλαίνουσα. Ἰδοὺ δὲ ἐν ὀλίγοις παράδειγμα τῆς διττῆς δημοσίας γνώμης. Τὴν Κυριακὴν τῶν Βαΐων εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ, ἡ δὲ δημοσία γνώμη ὑπεδέχθη αὐτὸν, κραυγάζουσα: εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ὡσανὰ ὁ ἐν τοῖς ὑψίστοις. Δὲν παρῆλθον ὅμως τρεῖς ἡμέραι, καὶ ἡ δημοσία γνώμη, περισσῶς ἔκραζεν, σταυρωθήτω. Ἐδῶ δὲ εἰς τὰς Ἀθήνας ἐθανάτωσαν τοὺς 10 στρατηγοὺς διὰ τῆς δημοσίας γνώμης.

§45ΡΟΥΦΟΣ. Αὐτοί εἰσιν αὐτοκράτορες, ἀλλὰ σεῖς θέλετε νὰ γίνετε ὁ τύραννος ἡμῶν (θόρυβος).

§46ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ θεσμοί μας δὲν ἐπιτρέπουσι τὰ τοιαῦτα· προσέξατε δὲ διότι αὔριον δὲν θὰ ἦσθε εἰς κατάστασιν ν’ ἀντιταχθῆτε· διότι ἅμα ἀνοίξητε ὀλίγον τὴν θύραν, θὰ τὴν ἀνοίξητε κατόπιν ἔτι περισσότερον. Ὅταν εἷς ἐκ τῶν καθηγητῶν, ὃν μισθοδοτεῖ ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἔρχεται καὶ λέγει πρὸς αὐτόν: Νυστάζεις, κοιμᾶσαι, εἶσαι τυφλός. Δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς ἐὰν ἔλεγε πρὸς αὐτόν: Τί κάθησαι; φύγε, παραχώρησον τὸν τόπον εἰς ἄλλον;

§47Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι μία εὐχή.

§48ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι διαταγή.

§49Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ συμμεριζόμεθα ὅλοι.

§50ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ν’ ἀναμιχθῇ (θόρυβος).

§51ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν ἀπαντοῦν πρὸς ὑμᾶς, οἱ ἁρμόδιοι λέγουν, οἱ πλούσιοι..........

§52Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Ἀφεντούλης πάντοτε ἀγωνίζεται καὶ εὑρέθη πρόθυμος εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις (θόρυβος).

§53Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, οἱ ἔχοντες ἐναντίας ἰδέας τοῦ κ. Ζωχιοῦ ἂς τὸν διαδεχθοῦν, ὥστε ν’ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν πάντα ὅστις διακόπτει.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δὲν θὰ κάμω τίποτε ἄλλο παρὰ ν’ ἀνακαλῶ πάντοτε εἰς τὴν τάξιν.

§55Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι ἐδῶ, κ. πρόεδρε, παρατηρεῖται καὶ ἓν ἄλλα πρᾶγμα, ἐνῷ ὁ κ. Ζωχιὸς συζητεῖ, γίνεται τοσοῦτος θόρυβος καὶ φαίνεται ὡς ἂν νὰ παραλογίζεται ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ οἱ διακόπτοντες νὰ μὴ ἀκούουν· ἂς ἔλθουν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἰδέας των. Θέλουν νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα εὐθύνη· διότι ὅταν ὅλοι διοικοῦν ὅλοι διευθύνουν, εὐθύνη πλέον δὲν ὑπάρχει.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἐγγράφου δὲν βλέπω πλέον τί συζητοῦμεν.

§57Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἀνάγνωσις δὲν ἀπεφασίσθη· ὡς ἐπιχείρημα ἔφερε τὴν ἀνάγνωσιν ὁ κ. Ζωχιὸς διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τοιαῦτα ἔγγραφα δὲν πρέπει ν’ ἀναγινώσκωνται.

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Ζωχιὲ, ζητήσατε ἀπὸ τὸ προεδρεῖον καὶ τ’ ἄλλα ψηφίσματα νὰ τ’ ἀναγνώσητε διὰ νὰ ἀποδείξητε ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν καὶ οὕτω λύεται τὸ ζήτημα.

§59ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ἤθελα νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι παίζουν μαζῆ μας· ἔγγραφον, ὅπερ δὲν ἀπευθύνεται πρὸς ἡμᾶς, εἰς αὐτὸ θέλουν νὰ δώσουν σημασίαν. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ ζηλωτῶν, καὶ ἴσως ἠκούσατε ὅτι ἤμην καὶ ἐγὼ, καὶ πολλὰς καταστροφὰς ἔφερον οἱ ζηλωταὶ, καὶ ὅσοι δὲν ἦσαν ζηλωταὶ ἦσαν ἄξιοι καταδίκης καὶ ἀνεχώρησαν...

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ τὴν Γαλλικὴν ἐπανάστασιν τὴν κατέστρεψαν οἱ σύλλογοι.

§61ΖΩΧΙΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μαζῆ σας (θόρυβος).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ψήφισμα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§63ΡΟΥΦΟΣ. Ἐν τούτοις ἀνεγνώσθη καὶ ἠγέρθημεν πεντήκοντα.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἀναφορὰν Κοσμᾶ Καριβάλου ἐκ Πὸρτ– Σαΐδ· ἐξαιτεῖται ἵνα ἐνεργηθῇ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ νὰ παραδοθῇ ὁ ἐν ταῖς Ἀραβικαῖς φυλακαῖς κρατούμενος ἀδελφός του εἰς τὸ Ἑλληνικὸν προξενεῖον ὡς ὑπήκοος Ἕλλην. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ ἀναφοραὶ νὰ ἀναγγέλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ ἀναγινώσκωνται.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν κανόνα τὸν ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν Κανονισμόν. Αἱ ἀναφοραὶ πρέπει νὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ γίνεται γνωμοδότησις ποία πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ποία ὄχι, καὶ οὕτω νὰ ὁδηγῆται ἡ Βουλὴ περὶ τῶν περαιτέρω. Ὡς πρὸς τὴν ἀναφορὰν, ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη, ὄντως ὑπάρχει συγγενής τις τοῦ ἀναφερομένου κρατούμενος ἐν Αἰγύπτῳ· αἱ Αἰγυπτιακαὶ ἀρχαὶ διατείνονται ὅτι ὁ κρατούμενος εἶναι ὑπήκοος Αἰγύπτιος καθὸ Χῖος, ἡμεῖς διατεινόμεθα ὅτι εἶναι ὑπήκοος Ἕλλην. Κατὰ τὰς τελευταίας εἰδήσεις μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ὑπερισχύσωμεν ἡμεῖς καὶ θὰ ἀπελευθερωθῇ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταστήσωμεν ἀντικείμενον συζητήσεως ἐντὸς τῆς Βουλῆς· πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ φέρῃ γνώμην ἂν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἢ οὔ.

§67ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς τὰς παρελθούσας Βουλὰς ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν συνήρχετο ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος, καὶ τὸ Σάββατον εἶχε προσδιορισθῆ ὡς ἡμέρα συζητήσεως τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν δὲν συνέρχεται.

§69ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν συνέρχεται, οὕτω θὰ καταργήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι. Ὁ κ. πρόεδρος πρέπει νὰ περιορίζηται εἰς τὸ ν’ ἀνακοινώνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περιεχόμενον ἑκάστης ἀναφορᾶς καὶ κατόπιν νὰ πέμπωνται εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ν’ ἀποφασίζῃ· τοῦτο δὲ νὰ γίνηται ἐπὶ παντὸς ἐγγράφου.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ὡσαύτως καὶ τὰς ἑξῆς ἀναφοράς· Ἀμφισσεῖς τινες ὀφειλέται ἐξ ἀγορᾶς ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων πρὸς τὸ Δημόσιον ἐξαιτοῦνται τὴν ἀναβολὴν τῆς πληρωμῆς τῆς καθυστερουμένης δόσεως τοῦ τρέχοντος ἔτους διὰ τὴν 1 Δεκεμβρίου 1880. Μαροῦ χήρα Μαυρογιάννη ὁπλαρχηγοῦ τῆς νήσου Ψαρῶν ἐξαιτεῖται διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις τοῦ συζύγου της ἀνάλογον σύνταξιν. Κάτοικοι Κυπαρισσίας ἐξαιτοῦνται τὴν διατήρησιν τῆς ἐκεῖ ἁλαταποθήκης καθόσον βλάπτονται σπουδαῖα συμφέροντα αὐτῶν τε καὶ τοῦ Δημοσίου. Ἀθανάσιος Μαντζάκος διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἀγῶνα στρατιωτικάς του ἐκδουλεύσεις ζητεῖ ἀνάλογον σύνταξιν. Κάτοικοι τινὲς τοῦ Χρυσοῦ τῆς Παρνασσίδος ὀφείλοντες εἰς τὸ Δημόσιον δόσεις ἐξ ἀγορᾶς ἐλαιοδένδρων ἐξαιτοῦνται τὴν πληρωμὴν αὐτῶν μετὰ ἓν ἔτος ἀτόκως. Ὅλας ταύτας τὰς ἀναφορὰς θέλω πέμψει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἡ ὁποία παρακαλεῖται νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της τὸ Σάββατον.

§71ΚΑΝΑΡΗΣ. Οἱ βουλευταὶ παραπονοῦνται διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ βουλευτηρίου διότι δὲν ἀκούουσι, καὶ πολλάκις ἐγένετο λόγος νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία τις· παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ μοῦ εἰπῆτε ἐγένετο κἀμμία ἐνέργεια;

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τούτου ἔγραψα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρεκάλεσα νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι παρὼν καὶ δύναται νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἂν ἐνεργήθη τι.

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Περὶ τούτου ἔδωκα τὰς ἀναγκαίας διαταγάς. Κύριοι, τὴν 19 τρέχοντος λήγει ἡ σύμβασις τὴν ὁποίαν ἔχομεν μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τοῦ Λόϋδ καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπροφθάσαμεν νὰ συντάξωμεν νέαν, ὑποβάλλω νομοσχέδιον δι’ οὗ ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐπειδὴ δὲ τὸ νομοσχέδιον εἶναι κατεπεῖγον, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ παραδεχθῇ εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας Λόϋδ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλσαμάκης καθὼς καὶ ὁ κ. Διαμάντης ὑποβάλλουσι διαφόρους τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων· θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἔχω, κύριοι, εἰς χεῖράς μου καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ βουλευτοῦ κ. Στράτου.

§75Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον;

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ νομοσχέδιον ἐξ ἑνὸς ἄρθρου περὶ τοῦ γυμνασίου Αἰγίου; Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Διδασκαλείου. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρ. 3.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τρίτον ἱκανὴ ἐγένετο συζήτησις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἤδη εἰς γνῶσιν τῶν παραλλαγῶν, αἵτινες ὑπάρχουσι μεταξὺ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ παρ’ ἐμοῦ εἰσαχθέντος, ἢ ὅπως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ τὸ ὀνομάσῃ ὁ κ. ὑπουργός, τοῦ νομοσχεδίου τοῦ 1876. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ὡς τροπολογία τὸ ἄρθρον 110 τοῦ ἐμοῦ νομοσχεδίου.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης προτείνει ἀντὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου ὡς τροπολογίαν τὸ ἄρθρον 110 τοῦ ἰδικοῦ του νομοσχεδίου μὲ τὴν διαφορὰν νὰ προηγηθῶσι τὰ θρησκευτικὰ τῶν παιδαγωγικῶν· ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκεται).

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγει ὁ κ. ὑπουργός;

§82ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις, ἃς εἶχον ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτοῦ, ἑπομένως νομίζω περιττὸν νὰ τὰς ἐπαναλάβω εἰς τὴν Βουλήν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τρίτον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Τὸ ἀνάπαλιν, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τρίτον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρ. 4.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου μαθήματα ἀνάγκη, κύριοι, νὰ κατανεμηθῶσιν εἰς τὰς τρεῖς τάξεις τοῦ Διδασκαλείου, νὰ ὁρισθῇ δηλονότι τίνα ἐξ αὐτῶν θὰ παραδίδωνται εἰς τὴν πρώτην, τίνα εἰς τὴν δευτέραν καὶ τίνα εἰς τὴν τρίτην τάξιν. Ἀλλὰ πῶς θὰ γείνῃ ἡ κατανομὴ αὕτη; Κατὰ τὸ νομοσχέδιόν μου (ἄρθρ. 111) ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων ἀνατίθεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅστις ἐνεργεῖ αὐτὴν δι’ εἰδικῆς διαταγῆς.

§85ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἡ κατανομὴ διὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ τοῦ Διδασκαλείου;

§86ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαίως ὄχι· ὁ ἐσωτερικὸς κανονισμὸς ἔχει ἄλλον σκοπόν, τὴν τήρησιν τῆς ἐν τῷ Διδασκαλείῳ εὐταξίας καὶ εὐκοσμίας.—Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον δὲν περιέχει εἰδικὴν περὶ κατανομῆς τῶν μαθημάτων διάταξιν, ἀλλὰ συγκαταλέγει ταύτην μεταξὺ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ ἄρθρ. 8 θέλουσι κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου τούτου, θὰ προσπαθήσω, κύριοι, νὰ σᾶς πείσω, ἂν δυνηθῶ, ὅτι εἶναι περιττόν, καὶ πρέπει νὰ διαγραφῇ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι.....

§87ΤΙΝΕΣ. Ἀφοῦ τὰ δύω ἄρθρα εἶναι σχετικὰ, ὁμιλήσατε καὶ περὶ τοῦ ἄρθρου 8ου, διὰ νὰ μὴν ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα ἐκκρεμές.

§88ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω, ἀφοῦ τὸ ἐπιθυμεῖτε, καὶ δὲν ἀντιλέγει ὁ κ. ὑπουργός. Τὸ Διδασκαλεῖον, κύριοι, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ γυμνάσιον, ἔχον εἰδικὴν ἀποστολὴν νὰ μορφώνῃ δημοδιδασκάλους· ἑπομένως ἐν τῷ εἰδικῷ νόμῳ περὶ συστάσεως αὐτοῦ πρέπει ν’ ἀναγραφῶσι μόνον αἱ εἰδικαὶ ἐκεῖναι διατάξεις, δι’ ὧν διακρίνεται ἀπὸ τὸ γυμνάσιον, κατὰ δὲ τὰ λοιπὰ νὰ γίνεται ἡ παραπομπὴ εἰς τὸν κοινὸν ὀργανισμὸν τῶν γυμνασίων. Τούτου τεθέντος ἐρωτῶ, ποίαν ἔννοιαν ἔχει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν δίδετε εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν ἄδειαν νὰ κανονίσῃ διὰ Β. Διατάγματος τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν τοῦ Διδασκαλείου καὶ τοῦ προτύπου, τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις, τὰ καθ’ ἕκαστον τῆς διδασκαλίας καὶ τὰ τῶν περιοδικῶν ἐξετάσεων; Ταῦτα μόνα ἀποτελοῦσι λοιπὸν τὸν ὅλον ὀργανισμὸν καὶ τὴν ὅλην λειτουργίαν τοῦ Διδασκαλείου; Ποῦ εἶναι τὰ καθήκοντα τῶν καθηγητῶν; ποῦ τὰ περὶ πειθαρχίας, τὰ περὶ σχολικοῦ ἔτους, τὰ περὶ διακοπῶν κλπ.; Τὰ ἀφεθέντα ἀντικείμενα δὲν δύνανται βεβαίως νὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος· ἐπειδὴ δὲ δὲν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον κατὰ τίνα ἄλλον τρόπον θὰ κανονισθῶσι, φέρεταί τις κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ ἄτοπον συμπέρασμα, ὅτι ταῦτα ἐθεωρήθησαν περιττὰ εἰς τὴν κανονικὴν τοῦ Διδασκαλείου λειτουργίαν. Παρεκτὸς τούτου ἂς μοὶ συγχωρηθῇ, κύριοι, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ μὲν ἐσωτερικὴ τάξις τοῦ Διδασκαλείου εἶναι ἀντικείμενον τοῦ ἐσωτερικοῦ αὐτοῦ κανονισμοῦ, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν γυμνασίων, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθῇ διὰ Β. Διατάγματος· τὴν δὲ τοῦ προτύπου ἐσωτερικὴν τάξιν κανονίζει ὁ περὶ δημοτικῶν σχολείων νόμος, διότι, ὡς πολλάκις εἶπον, τὸ πρότυπον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ δημοτικὸν σχολεῖον, προσηρτημένον εἰς τὸ Διδασκαλεῖον καὶ λειτουργοῦν κατὰ τὸν κοινὸν κανονισμὸν τῶν δημοτικῶν ἐν γένει σχολείων. Ὁ δὲ τρόπος τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων οὐδὲν ἴδιον παρουσιάζει ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, διὰ νὰ κατασταθῇ ἀναγκαῖος ὁ διὰ Β. διατάγματος κανονισμὸς αὐτοῦ. Αἱ ἐξετάσεις αὗται θὰ γίνωσιν ἁπλῶς καὶ καθαρῶς, ὅπως καὶ ἐν τοῖς γυμνασίοις, οἱ δὲ μαθηταὶ θὰ γίνωσι δεκτοὶ εἰς τὰς ἐξετάσεις ταύτας, ἐὰν ἔχωσι τὰ προσόντα τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ κατατάσσωνται εἰς τὴν ἀνήκουσαν τάξιν, ἐὰν εὐδοκιμήσωσι. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ τῶν περιοδικῶν ἐξετάσεων, χειμερινῶν τε καὶ θερινῶν. Καὶ αὗται θὰ γίνωσιν ἀκριβῶς ὅπως ὁρίζει ὁ ἰσχύον κανονισμὸς τῶν γυμνασίων, καὶ δὲν βλέπω τί εἰδικὸν ἔχει νὰ κανονίσῃ ὡς πρὸς τοῦτο τὸ Β. Διάταγμα. Ἀλλὰ τί σημαίνει παρακαλῶ ἡ φράσις «τὰ καθ’ ἕκαστον τῆς διδασκαλίας» τὰ ὁποῖα θέλει κανονίσει ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ Β. Διατάγματος; Ἐγώ, κύριοι, ὁμολογῶ τὴν ἀδυναμίαν μου· δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί σημαίνει ἡ φράσις αὕτη. Συμβουλευόμενος τὴν σημασίαν τῶν λέξεων, ἤθελον φθάσει εἰς ἔννοιαν ἄτοπον, καὶ ἐπειδὴ δὲ, θέλω ν’ ἀδικήσω τὸν κ. ὑπουργὸν, προτιμῶ νὰ ὁμολογήσω τὴν ἄγνοιάν μου, καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω ἂν θέλῃ, νὰ μὲ ἐξαγάγῃ αὐτῆς διὰ προχείρου τινός ἐξηγήσεως. — Σιωπῶντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐξακολουθήσω. Ὡς βλέπετε, κύριοι, τὰ πλεῖστα τῶν ἀντικειμένων τοῦ ἄρθρ. 8 δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ ὁρισθῶσιν διὰ Β. Διατάγματος. Τί λοιπὸν πρέπει νὰ γείνῃ; Ἡ κατανομὴ τῶν ἐν τῷ Διδασκαλείῳ διδακτέων μαθημάτων λυσιτελέστερον γίνεται κατ’ ἔτος ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, ἢ ἅπαξ διὰ τοῦ νόμου. Ἐπίσης αἱ ἀπολυτήριαι ἐξετάσεις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἀναγνωρίζονται οἱ δημοδιδάσκαλοι, πρέπει νὰ γίνωσιν κατ’ ἰδικόν τινα τρόπον, ἐλευθέρως ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς διοικήσεως ὁριζόμενον. Ἰδοὺ τὰ μόνα εἰδικὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν ἐνταῦθα, ἐπιτρέποντες νὰ τὰ κανονίζῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δι’ εἰδικῆς διαταγῆς ἢ διὰ Β. Διατάγματος. Κατὰ τὰ λοιπὰ πρέπει νὰ παραπέμψωμεν εἰς τὸν κοινὸν περὶ γυμνασίων κανονισμόν. Τὴν τακτικὴν ταύτην ἀκολουθεῖ τὸ νομοσχέδιόν μου, τὸ ὁποῖον ἀναθέτει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐν μὲν τῷ ἄρθρῳ 111 νὰ κατανέμῃ τὰ μαθήματα, ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 123 νὰ κανονίζῃ τὰ καθ’ ἕκαστον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων καὶ τὸν τρόπον τῆς βαθμολογήσεως τῶν ἐξεταζομένων· κατὰ τὰ λοιπὰ δὲ παραπέμπει εἰς τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ περὶ γυμνασίων νόμου (ἄρθρ. 126). Ὅθεν προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ ὡς 4ον ἄρθρ. τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου τὸ ἄρθρον 111 τοῦ ἰδικοῦ μου (τὸ ἀναγινώσκει). Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 θεωρήσῃ ἀναγκαῖον νὰ τὸ ἀφήσῃ, ἂς διαγράψῃ τότε ἐξ αὐτοῦ τὴν κατανομὴν τῶν μαθημάτων, καθ’ ὅσον μάλιστα αὕτη δὲν θὰ γίνεται διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλὰ δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς.

§89Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία κανονίζει διὰ νόμων τ’ ἀντικείμενα μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει διὰ νόμου νὰ κανονισθῶσιν, οὐχὶ δὲ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῆς, ἀλλ’ ὑπάγονται εἰς τὴν διοίκησιν. Ὅταν περιέλαβον τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 8ου καθ’ ἣν «ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων θέλει γείνει διὰ Β. Διατάγματος», δὲν ἠννόουν ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία μεταβιβάζει ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον αὕτη εἶχεν, εἰς τὴν νομοτελεστικήν· καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν περιελαμβάνετο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οὐχ ἧττον τὸ νομοσχέδιον ἤθελεν εἶσθαι πλῆρες. Ἐπειδὴ ὅμως τινὲς τῶν πράξεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνωσιν ἵνα κανονίσωσι λεπτομερείας τῆς λειτουργίας τοῦ Διδασκαλείου, εἶναι πράξεις καθαρῶς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καί τινες μάλιστα ἐξ αὐτῶν ἀνήκουσιν εἰς τὴν καθ’ αὑτὸ ὑπουργικὴν ἐξουσίαν, ἤθελον διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ν’ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τοῦ κανονισμοῦ αὐτῶν, καὶ νὰ ὑπαγάγω καὶ ταύτας, τὰς εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν ἀνηκούσας, εἰς τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Ὁ προαγορεύσας βουλευτὴς ἐπρότεινε νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον ὅτι «ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων πρέπει νὰ γείνῃ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ», ἐγὼ δὲ περιέλαβον εἰς τὸ διάταγμα ὅτι «ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων κατὰ τάξιν πρέπει νὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος·» εἰς τοῦτο συνίσταται ἡ διαφορὰ ἡμῶν. Ὁ κ. Μίλησης δὲν παρέστησεν οὕτω τὴν διαφοράν· ὁ κ. Μίλησης ἐνόμισεν, ὅτι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κατανεμηθῶσι τὰ μαθήματα δὲν προβλέπεται ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἔμενεν ἀκανόνιστος, καὶ ὅτι τὸ ἰδικόν του νομοσχέδιον ἦτο πληρέστερον κατὰ τοῦτο, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον σᾶς προέβαλον, περιλαμβάνει ῥητῶς τὴν διάταξιν ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων πρέπει νὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος. Διατί νὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος καὶ νὰ μὴ γείνῃ δι’ ὑπουργικῆς πράξεως, ὅπως ὁ κ. Μίλησης προέβαλε; Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον, διότι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω τὰς βάσεις τῆς νομοθεσίας τῆς ἰσχυούσης ἐπὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ προνοίας διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὸ μεταβλητὸν περὶ τὴν κατανομὴν τῶν μαθημάτων, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς καλῆς ἢ κακῆς λειτουργίας τοῦ ἐκπαιδευτηρίου τούτου, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ εἰς Β. Διάταγμα ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων. Ὁ κ. Μίλησης παρέστησεν ὅτι ὅλα τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 8 εἶναι περιττά, ὅτι ἀρκεῖ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου του, ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων γίνεται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται οὐδεὶς ἐκ τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους τὸ ἄρθρον τοῦτο περιέλαβε. Πρῶτον ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν κατανομὴν τῶν μαθημάτων εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν, τὸ ἄρθρον τοῦ κ. Μίληση εἶναι περιττόν· διότι μήπως ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ ὁ κ. Μίλησης ἠθέλησε νὰ τὴν ἀφαιρέσῃ ἀπὸ ταύτην, καὶ νὰ τὴν ἀναθέσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικήν;

§90ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§91ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετ’ ἐμὲ ὁμιλεῖτε.

§92ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύω λέξεις ὡς πρὸς τοῦτο.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠξεύρετε ὅτι δὲν μοὶ ἀρέσκουσιν αἱ λογομαχίαι· μετ’ ἐμὲ ἔχετε πληρεστάτην ἐλευθερίαν ν’ ἀπαντήσητε. Ἡ διάταξις τοῦ κ. Μίληση ἤθελεν εἶσθαι ματαία, διότι ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων ἀνήκει εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ἐζήτησα νὰ τὸ ἀφαιρέσω ἀπὸ τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ τὸ ἀναθέσω εἰς τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ σκοποῦ ὁρμηθεὶς ἐνόμισα, ὅτι εἶναι ἐπισφαλὲς ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως τοῦ ἐκπαιδευτηρίου καὶ τοῦ προτύπου, τὰ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουσιν ἐξελέγχεσθαι τὰ προνόμια τῶν εἰσακτέων εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, τὰ καθέκαστον τῆς διδασκαλίας, τὰ τῶν περιοδικῶν ἐξετάσεων, καὶ τὰ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουσιν ἀναγνωρίζεσθαι οἱ ἀπολυόμενοι ἐκ τοῦ Διδασκαλείου. Ὁ σκοπὸς λοιπὸν διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἄρθρον 8 ἐτέθη εἶναι ν’ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας τὸν κανονισμὸν ἐκείνων τῶν λειτουργιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπηρεάζουσιν ἀμέσως τελεσφόρως τὴν καλὴν ἢ κακὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τοῦ Διδασκαλείου καὶ νὰ τὰς ἀναθέσω εἰς τὸ Β. Διάταγμα.

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι πλανᾶται ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, λέγων ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ γυμνασίων καὶ σχολείων τὰ μαθήματα κατανέμονται εἰς ἑκάστην τῶν τάξεων δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς, ὅτι ἑπομένως τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἦτο περιττόν. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τὰ μαθήματα τῶν γυμνασίων κατανέμονται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου, διὰ τοῦτο δὲ ἦτο ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι φέρει καινοτομίαν. Ἀπορῶ πῶς τὸ ἀγνοεῖ ὁ κ. ὑπουργός. Ἡ καινοτομία δὲ αὕτη δικαιολογεῖται ἐκ τούτου ὅτι εἰς τὸ Διδασκαλεῖον πρόκειται νὰ διδαχθῶσιν εἰδικὰ μαθήματα. Ἐρωτῶ δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν, διὰ νόμου θὰ κανονίσῃ τὸ σχολικὸν ἔτος τῆς διδασκαλίας, τὴν διαίρεσιν αὐτῆς εἰς δύω ἑξάμηνα, τὰ καθήκοντα τῶν μαθητῶν, τὴν σχέσιν αὐτῶν πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τὸν διευθύνοντα; Ἐὰν περιορισθῆτε νὰ νομοθετήσητε διὰ τοῦ εἰδικοῦ τούτου νόμου ὅ,τι εἰδικῶς εἰσάγεται εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἀναφερθῆτε δὲ κατὰ τὰ λοιπὰ εἰς τὸν γενικὸν τῶν γυμνασίων ὀργανισμὸν, θὰ νομοθετήσητε ἔργον πλῆρες καὶ ὀρθόν· ἐὰν ὅμως λάβετε τινὰς τῶν λειτουργιῶν τῶν γυμνασίων ὅπως ἔπραξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ περικόψητε τὰς λοιπὰς χωρὶς καὶ νὰ κάμητε μνείαν ὅτι ὡς πρὸς ταύτας θὰ ἰσχύωσιν οἱ κείμενοι νόμοι, θὰ νομοθετήσητε ἔργον ἀτελὲς, διότι δὲν θὰ κανονίσητε τὴν ὅλην λειτουργίαν τοῦ Διδασκαλείου.

§95Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ἴσως δὲν προσεῖχεν ὅταν ἠγόρευσα· ἐὰν προσεῖχεν ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας του δὲν ἔχει βάσιν. Μοὶ εἶπεν ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι εἰς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους καὶ κανονισμοὺς ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων γίνεται διὰ τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας. Δὲν τὸ εἶπον· ἐγὼ εἶπον ὅτι εἰσήγαγον τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ Β. Διατάγματος θέλει γίνεσθαι ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων κατὰ τάξεις, ὄχι μόνον διὰ νὰ ἀκολουθήσω τὸ σύστημα τῆς ὑπαρχούσης νομοθεσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ προφυλάξω τὴν λειτουργίαν τοῦ ἐκπαιδευτηρίου αὐτοῦ ἀπὸ τὸ εὐπλάνητον καὶ τὸ ἀσταθὲς, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ δι’ ὑπουργικῆς ἐξουσίας κανονισμὸς αὐτοῦ. Ὅταν λοιπὸν εἶπον «ὄχι μόνον διὰ νὰ ἀκολουθήσω τὸ σύστημα τῆς ὑπαρχούσης νομοθεσίας», θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶπον ὅτι διὰ τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας γίνεται ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων, ὁ δὲ κύριος βουλευτὴς, παραστήσας εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐγὼ εἶπον τοιοῦτόν τι, παρέστησέ τι τὸ ὁποῖον δὲν εἶπον. Ἐγὼ εἶπον ὅτι περιέλαβον τὴν διάταξιν ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων γίνεται διὰ Β. Διατάγματος διὰ νὰ ἀκολουθήσω τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν. Ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία, ἤτοι ὁ κανονισμὸς τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ γυμνασίων, περιλαμβάνει τὴν κατανομὴν τῶν μαθημάτων κατὰ τάξεις, ὁ δὲ κανονισμὸς οὗτος δὲν εἶναι ἓν πλῆρες σύνολον νομοθετικῶν διατάξεων, εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία ἐξεδόθη μὲν ὑπὸ τοῦ βασιλέως, ὁ ὁποῖος ἤσκει τότε νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ὅμως περιέλαβε καὶ νομοτελεστικὰς καὶ νομοθετικὰς διατάξεις. Τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον περιεῖχε ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Μίληση ἦτο ἐρώτησις: ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐγκριθῇ νὰ γείνωσι διὰ Β. Διατάγματος οἱ κανονισμοὶ τῶν λειτουργιῶν τὰς ὁποίας περιέλαβε τὸ ἄρθρον 8, τί θὰ γείνῃ περὶ τῶν ἄλλων ποικίλων λειτουργιῶν τοῦ Διδασκαλείου; Θὰ γείνῃ ὑπὸ τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας ὅπως γίνεται ὁ κανονισμὸς πάσης λειτουργίας ἀναγομένης εἰς τὴν διοίκησιν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης προτείνει μίαν προσθήκην. Οἱ παραδεχόμενοι ταύτην παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔχει ἄλλην τροπολογίαν ὁ κ. Μίλησης, νὰ συγχωνευθῶσι τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 εἰς ἓν ὅπως αὐτὸς τὸ τροπολογεῖ.

§97ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν, κύριοι, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν περὶ διαιρέσεως τοῦ Διδασκαλείου. Δύω μόνον παρατηρήσεις θὰ φέρω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5. Τὸ ἄρθρον τοῦτο περιέχει μίαν ἔλλειψιν καὶ ἕνα πλεονασμόν· ἔλλειψιν μὲν, διότι δὲν ὁρίζει τὸν χρόνον τῆς διαρκείας ἑκάστης τάξεως· πλεονασμὸν δὲ, διότι περιέχει συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λείψῃ. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον· «Ἐν τῷ Διδασκαλείῳ ὑπάρχουσι τρεῖς τάξεις». Ποῖα ἡ χρονικὴ διάρκεια ἑκάστης τῶν τριῶν τούτων τάξεων δὲν ὁρίζεται· ἀντὶ τούτου ὅμως ἔχετε ἓν συμπέρασμα «ἑπομένως τριετίαν διαρκῆ ἡ ἐν αὐτῷ μαθητεία», συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λείψῃ ἄλλως τε καὶ διότι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον ἑκάστης τάξεως νὰ διαρκῇ ἓν ἔτος. Ὁ κ. ὑπουργὸς γνωρίζει ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ὑπάρχουσι καὶ τάξεις διαρκοῦσαι 1½ ἔτος. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ εἴπῃ ἄνευ τοιούτων περιστροφῶν, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον περιέχει τρεῖς ἐνιαυσίους τάξεις. Ἡ παρατήρησις αὕτη, ἁπλῶς γραμματικὴ, δὲν θὰ κριθῇ ἴσως ἀξία μεγάλης προσοχῆς· ἡ ἑπομένη ὅμως εἶναι οὐσιαστικὴ καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της. Κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, τὸ Διδασκαλεῖον δὲν θὰ συσταθῇ ἀμέσως ἐν ἀρχῇ πλῆρες, ἀλλὰ μόνον αἱ δύω αὐτοῦ τάξεις θὰ συσταθῶσι. Πῶς τοῦτο; Διότι, κατὰ μὲν τὸ συζητούμενον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, οἱ κεκτημένοι τὰ προσόντα μετ’ εὐδόκιμον ἐξέτασιν θὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν ά. τάξιν. Κατὰ δὲ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, ἐκ τῶν νῦν δημοδιδασκάλων οἱ μὲν τριτοβάθμιοι θὰ καταταχθῶσιν ἄνευ ἐξετάσεων εἰς τὴν γʹ ὡσαύτως τάξιν, οἱ δὲ δευτεροβάθμιοι θὰ καταταχθῶσιν ἄνευ ἐπίσης ἐξετάσεων εἰς τὴν βʹ τάξιν. Περὶ δὲ τῶν πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων οὐδεμία φροντίς. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἑπομένου ἄρθρου 7, θέλω προσπαθήσει, κύριοι, νὰ σᾶς πείσω ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· ἐπὶ τοῦ παρόντος παρακαλῶ ν’ ἀφήσητε μετέωρον τὴν κρίσιν περὶ τοῦ ἂν δύω ἢ τρεῖς τάξεις θὰ περιέχῃ ἐν ἀρχῇ τὸ Διδασκαλεῖον· ἂν δὲ μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 7 θελήσητε μόνον δύω τάξεις ἐν ἀρχῇ, ἔχετε καιρὸν νὰ προσθέσητε ἐκεῖ τοιαύτην διάταξιν. Διὰ τοῦτο ἀντὶ τῶν δύω ἄρθρων 4 καὶ 5 προτείνω τὴν ἑπομένην τροπολογίαν «τὸ Διδασκαλεῖον ἔχει τρεῖς ἐνιαυσίους τάξεις, προσαρτᾶται δὲ αὐτῷ ὡς πρότυπον πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον εἰς πρακτικὴν ἄσκησιν τῶν ἐν αὐτῷ μαθητευόντων». Δὲν λύομεν, βλέπετε, τώρα τὸ ζήτημα, ἐὰν θὰ συσταθῶσιν ἐν ἀρχῇ δύω τάξεις ἢ καὶ αἱ τρεῖς.

§98ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἀφήσατε αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς.......

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ πετάξωμεν εἰς ἄλλο ἄρθρον τώρα;

§100ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἰδικόν σας σχέδιον, ποῖοι θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν γʹ τάξιν;

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιόν μου ἀπὸ τοῦ ά. ἔτους συνιστᾶται πλῆρες τὸ Διδασκαλεῖον, διότι οἱ ὑπάρχοντες Ἑλληνοδιδάσκαλοι ά. καὶ βʹ. βαθμοῦ δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἀναλόγως τῶν ἐξετάσεών των, οἱ μὲν εἰς τὴν δευτέραν οἱ δὲ εἰς τὴν τρίτην τάξιν. Ὥστε δὲν ἀποκλείω τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους, ὅπως τοὺς ἀποκλείει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ τοὺς δέχομαι εἰς τὴν δοκιμαστήριον ἐξέτασιν μετὰ τῶν δευτεροβαθμίων καὶ τῶν Ἑλληνοδιδασκάλων, καὶ ἀπὸ τοὺς ἀριστεύσαντας ἐκ τούτων σχηματίζω ἀμέσως τὴν γʹ. τάξιν τοῦ Διδασκαλείου.

§102Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖται ἡ ἀντικατάστασις δι’ ἑνὸς ἄλλου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμιονίδος «ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον περιέχει τρεῖς ἐνιαυσίους τάξεις». Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω ἐξηγήσεις καὶ δὲν ἔχω δυσκολίαν ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, διότι εἶναι τὸ αὐτό. Ἀλλ’ οὐσιωδῶς διαφέρει τὸ ἐμὸν νομοσχέδιον ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος κατὰ τοῦτο. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμον νὰ σχηματίσωμεν ἀμέσως τὰς τρεῖς τάξεις, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὕρωμεν μαθητὰς τοὺς ὁποίους νὰ κατατάξωμεν ἀμέσως εἰς τὴν γʹ. τάξιν, δηλαδὴ νὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν χρήζουσιν ἄλλης τινὸς μαθητείας εἰμὴ μόνον ἑνὸς ἔτους, καὶ μετὰ μαθητείαν ἑνὸς ἔτους γίνονται χρήσιμοι δημοδιδάσκαλοι ὁποίους ἐννοεῖ ὁ νόμος. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν πληθὺν τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο θέλει διδάξει, καὶ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν τῶν δημοδιδασκάλων, θέλετε πεισθῆ ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἓν ἔτος.

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅτι ἐγὼ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῶν ὑπαρχόντων δημοδιδασκάλων, ἀπόδειξις ὅτι ἐζήτησα ἔλεγχον τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, εἰς τὸ μαθητεῦσαι ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, ἔλεγχον ὃν ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον. Μὲ ἐρωτοῦν ποῖος εἶναι ὁ ἔλεγχος. Τοὺς ὑποβάλλω εἰς δοκιμαστήριον ἐξέτασιν, ἐνῷ ὁ κ. ὑπουργός, ὅστις ἀνομολογεῖ τὴν μὴ εὐχάριστον κατάστασιν τῶν δημοδιδασκάλων, τοὺς δέχεται ἄνευ ἐξετάσεων ὡς μαθητὰς εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. Ἔπειτα ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν μᾶς εἶπε, τί θὰ κάμῃ τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους, πῶς θὰ τοὺς χρησιμοποιήσῃ. Περὶ τούτων οὐδεμία λαμβάνεται φροντὶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ ἂν ῥίψητε ἓν βλέμμα εἰς τὸ 11 αὐτοῦ ἄρθρον, θέλετε ἀναγνωρίσει ὅτι παρασκευάζομεν εἰς αὐτοὺς δεινὴν καὶ ἀπέλπιδα θέσιν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο οἱ λαμβάνοντες δίπλωμα ἐκ τοῦ Διδασκαλείου θὰ προτιμῶνται εἰς τὰς θέσεις, ἑπομένως θὰ ἐξωθῶσι τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους, οἵτινες θὰ μείνουν οὕτως ἐντὸς ὀλίγου εἰς τοὺς δρόμους, διότι δὲν δίδομεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Διδασκαλεῖον ἀναλόγως τῆς ἐλεγχομένης ἱκανότητος αὐτῶν. Γινώσκω, κύριοι, ὅτι αἱ σκέψεις αὗται δὲν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ καθῆκόν μου οὐχ ἧττον ἐθεώρησα νὰ τὰς ἐκφράσω κατ’ ἐπανάληψιν χάριν τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν οὐδεμία ψηφοφορία δύναται ὄχι νὰ ἀλλοιώσῃ, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν νὰ ἐπισκιάσῃ.

§104ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτὴς κατήρτισε νομοσχέδιον πλῆρες περὶ κατωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, εἶναι δὲ πολὺ φυσικὸν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ πονῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ἐπικρατήσουν αἱ διατάξεις αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον βεβαίως αὐτοῦ εἶναι μεμελετημένον, καὶ ἐν συνόλῳ ἐφαρμοζόμενον ἠδύνατο ἴσως νὰ φέρῃ ἀξιολόγους καρπούς· νομίζω ὅμως τὸ σύστημα τοῦ νὰ μεταφέρῃ διατάξεις μεμονωμένας ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο νομοσχέδιον ἐπίσης ἐν συνόλῳ κατηρτισμένου δὲν εἶναι ὀρθόν· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ἐπίσης ἀποτελεῖ ἓν σύνολον, εἶναι μεμελετημένον καὶ συνηρμολογημένον εἰς τρόπον ὥστε ἂν ἀφαιρεθῇ μία διάταξις ἐκ τῶν βάσεων αὐτοῦ ἀνατρέπεται ὅλον. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐπουσιωδῶν τροποποιήσεων, βεβαίως ἤθελον τύχει ὑποστηρίξεως, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἠδύνατο νὰ δεχθῇ τινας ἐξ αὐτῶν· μὴ νομίσῃ δὲ ποτὲ ὁ κ. Μίλησης, ὅτι εἴμεθα προκατειλημμένοι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου του. Ἂν κατὰ προτίμησιν ὑποστηρίζομεν τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, εἶναι ὅτι νομίζομεν, ὅτι ἐὰν ἀνατρέψωμεν τινὰς διατάξεις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου θέλομεν ἀνατρέψει τὸ ὅλον νομοσχέδιον, διὰ τοῦτο θὰ ὑποστηρίξω τὸ ἄρθρον ὡς εὑρίσκεται· ἤκουσα δὲ εὐχαρίστως, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν λέξιν «ἐνιαύσιος» ἀντὶ τῆς φράσεως ἣν εἶχε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ἑκάτερον τῶν νομοσχεδίων ἐστηρίζετο ἐπὶ βάσεως ἐντελῶς διαφόρου, βεβαίως θὰ εἶχε δίκαιον ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, οὐδὲ θὰ ἐζήτουν ἐγὼ τότε νὰ παραβλαφθῇ ἡ ἑνότης τοῦ συστήματος τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου διὰ μεμονωμένων τροπολογιῶν ἐξ ἄλλου συστήματος εἰλημμένων· ἀλλ’ ἡ βάσις ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων—αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ ὡμολόγησεν—εἶναι ἡ αὐτή· αἱ τροπολογίαι δέ, ἃς ὑπέβαλον, εἶναι διεσκευασμέναι οὕτως ὥστε νὰ μὴ παραβλάψουν, ὄχι πλέον τὴν ἑνότητα τοῦ συστήματος, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ὑπέβαλον ἁπλῶς καὶ καθαρῶς τὸ πέμπτον μέρος τοῦ νομοσχεδίου μου περὶ Διδασκαλείου, ἀλλὰ προσήρμοσα τὰς ἐν αὐτῷ διατάξεις πρὸς τὰς τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ὥστε αἱ τροπολογίαι μου δύνανται νὰ προστεθῶσιν εἰς αὐτό, χωρὶς παντάπασι νὰ παραβλάψωσι τὴν οἰκονομίαν του. Ὅστις θελήσῃ προσεκτικῶς ν’ ἀναγνώσῃ τὰς τροπολογίας μου, θέλει ἀνομολογήσει τοῦτο. Ἄλλος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ψηφίζεται, ὡς ψηφίζεται, νομοσχέδιον τόσον σπουδαῖον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Μίληση νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 καὶ 5, ἐπειδὴ καὶ τὰ δύω ὁμοῦ ἐλήφθησαν, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6.

§107ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐπὶ τούτου ἔχω, κύριοι, ὀλίγας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας συντόμως θὰ ἐκθέσω. Κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον μέχρι τοῦ 26 ἔτους τῆς ἡλικίας γίνεταί τις δεκτὸς εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρατείνω τὸ ὅριον τοῦτο, ἄλλως τε καὶ διότι δὲν πρέπει νὰ κλείσωμεν τὰς θύρας τοῦ Διδασκαλείου εἰς τοὺς ἔξωθεν μέλλοντας νὰ προσέλθωσιν, ἐξ ὧν τινες δύνανται νὰ ἔχωσι καὶ ἡλικίαν ἀνωτέραν· δὲν ἐπιμένω ὅμως εἰς τοῦτο, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ θέσῃ τὴν ἡλικίαν τῶν 26 ἐτῶν. Ἀλλά, κύριοι, εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσέξετε. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο δημιουργοῦμεν δύω καταστάσεις ὑποψηφίων μαθητῶν. Καὶ τῷ ὄντι διὰ νὰ γίνῃ τις δεκτὸς εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα τὰ ὑπὸ τὰ ἐδάφια α, β καὶ γ, τὰ ὁποῖα ὁρίζονται ὡς γενικὰ προσόντα· διὰ νὰ καταταχθῇ δὲ, ἀπαιτεῖται εἰδικὸν προσόν, ἐνδεικτικὸν προβιβασμοῦ ἀπὸ τῆς ά εἰς τὴν βʹ τάξιν τοῦ γυμνασίου, καὶ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν περιπτώσεων προσαπαιτοῦνται ἐξετάσεις. Παρατηρεῖτε ὅτι δημιουργοῦνται δύω καταστάσεις τοῦ θέλοντος νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. Γίνεται δεκτὸς, οὐχὶ εἰς ἐξετάσεις, σημειώσατε καλῶς, ἀλλ’ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἂν ἔχῃ τὰ τρία γενικὰ προσόντα, ἂν ᾖναι πολίτης Ἕλλην, ἂν ᾖναι ἀρτιμελὴς, ἂν ἔχῃ τὴν νόμιμον ἡλικίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν πρώτην τάξιν ὡς μαθητὴς, ἀπαιτοῦνται καὶ ἄλλα προσόντα· ὥστε διακρίνεται τὸ γίνεσθαί τινα παραδεκτὸν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον ἀπὸ τοῦ κατατάσσεσθαι εἰς τάξιν τινὰ αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. ὑπουργοῦ, δύναταί τις νὰ γίνῃ δεκτὸς εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, καὶ νὰ μὴ σπουδάζῃ εἰς καμμίαν τάξιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργόν, ὁποία θὰ ᾖναι ἡ κατάστασις καὶ τὸ ἔργον τοῦ γενομένου δεκτοῦ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἀλλὰ μὴ σπουδάζοντος εἰς οὐδεμίαν τάξιν; Θὰ ᾖναι κατηχούμενος; εἰς τὸν πρόδομον τοῦ Διδασκαλείου θὰ κάθηται, περιμένων ν’ ἀνοιχθῇ ἡ θύρα τῆς τάξεως; (ἱλαρότης). Ἄλλη παρατήρησις. Κατὰ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἐπιτρέπεται νὰ κατατάσσεται εἰς τὴν δευτέραν τοῦ Διδασκαλείου μαθητὴς, ἔχων ἐνδεικτικὸν προβιβασμοῦ διὰ τὴν γʹ τοῦ γυμνασίου. Τί σημαίνει τοῦτο; τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα παραδίδονται ἐν τῇ δευτέρᾳ τάξει τοῦ γυμνασίου, κατ’ οὐδὲν λοιπὸν διαφέρουσι τῶν μαθημάτων, τῶν παραδιδομένων ἐν τῇ ά. τοῦ Διδασκαλείου; ἡ εἰδικὴ σπουδὴ τοῦ Διδασκαλείου ἐν τῇ πρώτῃ τάξει εἶναι κατὰ πάντα ἀπαράλλακτος πρὸς τὴν γενικὴν σπουδὴν τῆς τρίτης τάξεως τοῦ γυμνασίου; Ἄν, κύριοι, ὅ,τι παραδίδεται ὁ μαθητὴς ἐν τῇ δευτέρᾳ τάξει τοῦ γυμνασίου εἶναι ἀπαράλλακτον μὲ ὅ,τι διδάσκεται ἐν τῇ πρώτῃ τάξει τοῦ Διδασκαλείου, τί τὴν θέλετε τὴν πρώτην ταύτην τάξιν; Συστήσατε μόνον δύω τάξεις τοῦ Διδασκαλείου, καὶ ἐπιτρέψατε νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν πρώτην οἱ ἔχοντες ἐνδεικτικὸν τῆς δευτέρας τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Ἐν τέλει ἐπιτρέψατε, κύριοι, νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἀπὸ τοὺς μέλλοντας νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον ὡς πρῶτον καὶ γενικὸν προσόν. Ἤξευρα μέχρι τοῦδε, ὅτι ἡ παιδεία εἶναι χρῆμα κοσμοπολιτικὸν, μοὶ ἐπιφυλάσσετο δὲ νὰ μάθω κατὰ τὸ 1877 καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι εἶναι χρῆμα φυλετικόν. Ὅλα τὰ Διδασκαλεῖα ὅλων τῶν ἐθνῶν παρασκευάζουσι διδασκάλους, ἀλλ’ ὅμως οὐδέποτε, οὐδὲν ἔθνος ἀπῄτησε τὴν ἰθαγένειαν ὡς προσὸν εἰσαγωγῆς εἰς τὰ Διδασκαλεῖά του, καὶ πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν ἡμεῖς, κύριοι, τοιαύτην τερατώδη ἐξαίρεσιν, πρόκειται νὰ καθιερώσῃ τοιαύτην προγραφὴν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἔχει ἀνάγκην νὰ ᾖναι ἡ παιδεία κοσμοπολιτική. Λησμονοῦμεν, ὅτι ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς, ἂν ἔχῃ ἀποστολήν τινα, ἡ ἀποστολή της εἶναι νὰ χρησιμεύῃ ὡς κέντρον, ὡς ἑστία τῆς πνευματικῆς μορφώσεως τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ, ὅτι τὰ παιδευτήριά μας δὲν τὰ ἔχομεν μόνον διὰ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ὑπὸ δουλείαν ἀδελφοὺς ἡμῶν, δι’ αὐτοὺς πρὸ πάντων. Ἀληθῶς κατὰ τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκόλασάν πως τὸ πρᾶγμα, δεχθέντες τροπολογίαν, δι’ ἧς γίνονται δεκτοὶ οἱ ἐκ τῆς δούλης Ἑλλάδος προερχόμενοι ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ πιστοποιητικοῦ κοινότητός τινος Ἑλληνικῆς, ὅτι ὁ μαθητὴς θὰ διδάξῃ ἐξερχόμενος ὡς διδάσκαλος ἐν τῇ κοινότητι ἐκείνῃ. Ἀλλὰ καὶ ὅπως ἐτροποποιήθη, τὸ προσὸν τοῦτο εἶναι ἀποβλητέον. Διατί ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ὡς ὅρος παραδοχῆς; Ἂν ἡ κοινότης ἐδαπάνα, ἵνα μεταδώσῃ εἰς τὸν ὑποχρεούμενον τὴν ἀπαιτουμένην σπουδὴν, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ ἡ κοινότης δὲν δαπανᾷ· ποῦ λοιπὸν θὰ στηριχθῇ τοιαύτη ὑποχρέωσις; Ἔπειτα πῶς θὰ δικαιολογήσετε τὸ μέτρον ὡς πρὸς τοὺς ἀλλοεθνεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους κλείετε ἀπολύτως τὰς θύρας τοῦ Διδασκαλείου σας; Μὴ μοῦ ἀντιτάξετε, ὅτι δαπανᾷ τὸ Ἑλληνικὸν κράτος· ὅλα τὰ κράτη δαπανοῦν πολὺ περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς εἰς συντήρησιν τῶν παιδευτηρίων των, ἀλλ’ οὐδὲν, οὐδέποτε κράτος ἔκλεισε τὰς θύρας τῶν παιδευτηρίων αὑτοῦ εἰς τοὺς ἀλλοεθνεῖς, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὄχι, κύριοι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ τὸ πράξῃ· τοὐλάχιστον κατὰ τοῦτο ὀφείλετε νὰ τροποποιήσετε τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, διαγράφοντες ἐντελῶς τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν.

§108ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ὀλίγου δεῖν νὰ καλύψω τὸ πρόσωπον διὰ τῶν χειρῶν μου διὰ νὰ κρύψω τὴν αἰσχύνην, ἡ ὑπόθεσις ἀνεβιβάσθη εἰς ὕψη εἰς τὰ ὁποῖα δυσκόλως δύναταί τις νὰ ἀτενίσῃ· ἀπειλεῖται ὁ κοσμοπολιτικὸς χαρακτὴρ τῶν γραμμάτων ἐν ταῖς Ἀθήναις αὐταῖς! αὐτὸ εἶναι ἱεροσυλία, εἶναι ἀσέβεια! Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον οὐδεμίαν πρόθεσιν, οὔτε τὸν κοσμοπολιτικὸν χαρακτῆρα τῶν γραμμάτων νὰ ἀμφισβητήσω, οὔτε νὰ κλείσω τὰς θύρας τοῦ Διδασκαλείου εἰς πάντα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἤθελε κρούσει αὐτὰς καὶ ζητήσῃ νὰ καταταχθῇ ἐν αὐτῷ. Ἐνόμισα ὅμως ὅτι ὅταν πρόκειται νὰ συστήσωμεν Διδασκαλεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν πρὸ πολλῶν χρόνων, διὰ νὰ μορφώσωμεν δημοδιδασκάλους τοὺς ὁποίους δὲν ἔχομεν, καὶ πρὸ παντός, ὅταν πρόκειται νὰ μορφώσωμεν ἀνθρώπους εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων ἡμῶν, πρέπει νὰ φροντίσωμεν ἵνα ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ ἀναλάβωσι τοῦτο νὰ ᾖναι Ἕλληνες· ἐκεῖνοι δὲ τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἔχουσι τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον. Κύριοι, ἄλλοτέ ποτε ἀπὸ τοῦ βήματος ἐνθυμήθην μίαν παραβολήν, καὶ ἔκαμον χρῆσιν αὐτῆς ἄλλοτε εἰς παραπλησίαν περίστασιν, διὰ νὰ παραστήσω ὅτι πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκφέρονται λόγοι πομπώδεις μετὰ στόμφου, κενοὶ ὅμως ἐννοίας καὶ σημασίας, καὶ ἠθέλησα τότε νὰ ἀντεπεξέλθω πρὸς ἄνθρωπον διακεκριμένον· ἔλαβον δὲ τὴν παραβολὴν αὐτὴν ἀπὸ ἄλλα κοινοβούλια εἰς τὰ ὁποῖα ἐπετράπη νὰ λεχθῇ ἡ παραβολὴ αὕτη, ἑπομένως μοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὴν κάμω· εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ Ἀγγλικὸν ἄλλοτε θέλων τις νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔννοιαν, τὸ βάρος παραπλησίων ἀγορεύσεων, παρέβαλεν αὐτὰς μὲ φιάλην ζύθου τὴν ὁποίαν ἀποστοματίζει τις, καὶ ἡ ὁποία κάμνει μέγαν κρότον, ἀλλ’ ὁ κρότος αὐτὸς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀφρός. Ἄν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ καταργήσῃ τὸν ὅρον αὐτόν, ἐγὼ δὲν θὰ τὴν συμβουλεύσω ποτὲ νὰ καταργήσῃ ἐγγύησιν τοσοῦτον χρήσιμον καὶ λυσιτελῆ, ὅταν πρόκειται περὶ ἀνατροφῆς τῆς μελλούσης γενεᾶς. Τὰς ἄλλας παρατηρήσεις τοῦ προαγορεύσαντος πιστεύσατέ με ὅτι δὲν ἐνόησα· παρετήρησεν ὅτι γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν γενομένων δεκτῶν καὶ τῶν κατατασσομένων εἰς τὰς τάξεις· δὲν εἶχον κατὰ νοῦν νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διάκρισιν· ἂν δὲν ἀρέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου, δὲν ἔχω τὴν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ καλλιτέραν. Ὁσάκις πρόκειται περὶ φράσεων δὲν ἐπιμένω· παρετήρησε πρὸς τούτοις ὅτι εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Διδασκαλείου κατατάσσονται ὅσοι ἐκρίθησαν προβιβαστέοι ἀπὸ τῆς αʹ. εἰς τὴν βʹ. τάξιν τοῦ γυμνασίου, εἰς τὴν βʹ. δὲ τάξιν τοῦ Διδασκαλείου ὅσοι ἐκρίθησαν προβιβαστέοι ἀπὸ τῆς βʹ. εἰς τὴν γʹ. τάξιν τοῦ γυμνασίου· ἀλλὰ διατί ζητεῖς καὶ ἐξετάσεις; καὶ τοῦτο εὐνόητον· νομίζετε ὅλα τὰ γυμνάσια τοῦ κράτους εἶναι ἰσοδύναμα; ἔχω γυμνάσια τὰ ὁποῖα ἔχουσι μόνον δύω τάξεις, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν διδάσκεται οὔτε γεωγραφία, οὔτε ἱστορία, οὐδὲ αἱ πρώτισται τῶν φυσικῶν γνώσεων τὰς ὁποίας ἀπαιτοῦμεν. Ἐπεθύμησα λοιπὸν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ καταταχθῇ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, νὰ μὴν ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν πρόληψιν ὅτι ἦτον εἰς τὴν γʹ. τάξιν τοῦ γυμνασίου, ἀλλὰ καὶ νὰ δώσῃ ἀπόδειξιν διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι εἶναι ἐγκρατὴς τῶν ἐν ταῖς τάξεσιν αὐταῖς παραδιδομένων μαθημάτων.

§109ΜΙΛΗΣΗΣ. Συγχαίρω τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ τὴν παραβολήν· ἐπιτυχέστερον δὲν ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ τοὺς λόγους του. Τὸν συγχαίρω καὶ διὰ τὴν ἐπιτηδείαν ὑπεκφυγήν του. Ὡραία συζήτησις ἐπὶ τόσον σοβαροῦ νομοσχεδίου!

§110Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ μέσην γνώμην· φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον οἱ νέοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προσέλθουν ἐκ τῆς δούλης Ἑλλάδος, νὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον· τί μόνον νὰ τοῖς ἀπαγορευθῇ; νὰ μὴ διορίζωνται ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ἂν δὲν γίνονται πολῖται Ἕλληνες, διότι ἕως ὅτου ἀποκτήσουν τοῦτο θὰ παρέλθῃ ἓν χρονικὸν διάστημα.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ τὸ Διδασκαλεῖον φέρει τὸν χαρακτῆρα ἐκπαιδευτικοῦ καταστήματος, εἶναι σχολεῖον· καὶ ἐπειδὴ εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα τοῦ κόσμου εἶναι καὶ ἀλλοεθνεῖς, εἶναι καλὸν καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ κάμωμεν καμμίαν καινοτομίαν ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν τὸ κατάστημα αὐτὸ ἀνοικτὸν εἰς πάντα προσερχόμενον, διότι ὄχι μόνον θὰ ἦναι ἄτοπον νὰ ἀποκλείσωμεν τοὺς ἐρχομένους ἐκ τῆς δούλης Ἑλλάδος, ἀλλ’ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῶσιν ἀπὸ τὰς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ Ἑλληνικὰς κοινότητας ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν μὲν κεκτημένην τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν ἀλλ’ ἀναλαμβάνουσι νὰ κάμωσι τὸν δημοδιδάσκαλον εἰς τὰς κοινότητας ἐκείνας.

§112ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν διάταξιν τὴν ἔχει «οἱ φέροντες πιστοποιητικὸν τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος, βεβαιοῦν ὅτι θὰ διδάξουν ἐν τῇ κοινότητι.»

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν δὲν εἶναι Ἑλληνικὴ κοινότης, καὶ θέλουν νὰ μάθουν τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα, εἰς μίαν πόλιν τῆς Ἀγγλίας λ. χ. διατί νὰ μὴν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ στείλουν μαθητὴν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον αὐτό; τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσῳ σπάνιον νὰ παρουσιασθῇ ὥστε δὲν ἀξίζει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις.

§114Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας πλανᾶται, διότι ἔκαμεν τὸν ἑξῆς συλλογισμόν· ἐπειδὴ τὸ Διδασκαλεῖον εἶναι ἐκπαιδευτήριον, καὶ ἐπειδὴ τὰ ἐκπαιδευτήρια πανταχοῦ εἶναι ἀνοικτὰ εἰς ὅλους, διὰ τοῦτο καὶ τὸ Διδασκαλεῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτραπῇ αὐτοῦ τοῦ γενικοῦ κανόνος. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ Διδασκαλεῖον δὲν εἶναι ἐκπαιδευτήριον ὅπως καὶ ὅλα τ’ ἄλλα καταστήματα, ἅτινα ἐπιδιώκουσιν ἴδιον σκοπὸν, δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς αὐτὸν τὸν κανόνα· εἰς ὅλα δὲ τὰ κράτη τὰ καταστήματα τὰ ὁποῖα ἔχουσιν εἰδικὸν σκοπὸν, ἰδίως δὲ τὸν τῆς παρασκευῆς διδασκάλων ἢ ὑπαλλήλων ὡρισμένων κλάδων, δὲν εἶναι δεκτοὶ οἱ ἀλλοδαποί. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχουσι διάφορα τοιαῦτα καταστήματα ἐκπαιδευτικά, ἡ Ecole de Mines, ἡ Ecole des ponts et chaussées, ἡ Ecole polytechnique, ἔχοντα εἰδικὴν ἀποστολήν· ἐν αὐτοῖς δὲν ἠμπορεῖ οὐδεὶς ἀλλοδαπὸς νὰ γείνῃ δεκτὸς ὡς interne ἐσωτερικῶς παρὰ μόνον externes ἐξωτερικῶς, ὥστε βλέπετε ὅτι καὶ ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος λόγος δὲν εἶναι ἐπαρκής.

§115ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως εἰς τὰ ἐκπαιδευτήρια ὅλων τῶν κρατῶν εἶναι συγχωρημένον νὰ δέχωνται τοὺς ἔχοντας τὴν ἰθαγένειαν τοῦ κράτους, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ μορφώσῃ διδασκάλους ὄχι μόνον διὰ τὴν ἡμεδαπὴν ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀλλοδαπήν. Λοιπὸν ἐὰν ἦναι οὗτος ὁ σκοπὸς, τότε πρέπει νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ φέροντες πιστοποιητικὸν τῆς ἐγχωρίου κοινότητος.»

§116ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν τοιαῦτα ἐκπαιδευτήρια δὲν δέχονται ἐσωτερικοὺς μαθητὰς ἀλλοεθνεῖς, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν μαθητὰς ἐσωτερικούς· ὅλοι θὰ ἦναι ἐξωτερικοί. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ φοιτῆσαι, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ ἀναφέρῃ ἓν Διδασκαλεῖον ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅπου δὲν γίνεται δεκτὸς μαθητὴς μὴ ἔχων τὴν ἰθαγένειαν τοῦ κράτους. Ἂς μοὶ ἀναφέρῃ ἓν παράδειγμα μόνον ὁπουδήποτε.

§117ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Πανταχοῦ.

§118Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι εἶπον, τοὐτέστιν ὅτι εἰς τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα δὲν δέχονται internes, ἀλλ’ ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι δέχονται μόνον externe· νομίζω ὅτι ἂν δὲν εἶχε μόνην τὴν ἐπιθυμίαν νὰ διακηρύξῃ ὅτι δὲν ἦτον ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, ἣν ἔδωκα, ἔπρεπε νὰ ἀκριβολογῇ. Ἐγὼ δύναμαι αὔριον νὰ σᾶς φέρω τοὺς κανονισμοὺς ὅλων αὐτῶν τῶν σχολείων.

§119ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Θ’ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ τότε νὰ ἐπιφέρω τὴν κρίσιν μου. Ὁ χῶρος, ὃν προτίθεσθε νὰ παραδεχθῆτε, παραβαλλόμενος πρὸς τοὺς μαθητὰς, δύναται νὰ χωρέσῃ ὅλους τοὺς μαθητάς;

§120Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχουσιν ὑποψήφιοι μαθηταὶ τοῦ διδασκαλείου, 726 διδάσκαλοι γʹ. τάξεως, 228 βʹ. τάξεως. Δὲν μένουν εἰμὴ μόνον 69 ά. τάξεως, τὸ ὅλον 1023· δύνανται ἑπομένως νὰ ὑπάρχωσιν ὑποψήφιοι μαθηταὶ τοῦ Διδασκαλείου καὶ ὑπότροφοι τοὺς ὁποίους θέλουσιν ἀποστείλει οἱ δῆμοι, ἐὰν μάλιστα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ταμείου τῶν δήμων· ὥστε τὸ ὅλον τῶν μαθητῶν θ’ ἀναβῇ εἰς 1450. Ὅσον δήποτε μέγα καὶ ἂν ᾖναι τὸ Διδασκαλεῖον δὲν θὰ δύναται νὰ χωρέσῃ περισσοτέρους ἀπὸ 250.

§121ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Τρεῖς εἶναι αἱ ὑποβληθεῖσαι προτάσεις· πρῶτον τοῦ κ. Μίληση ὅστις ζητεῖ «τὸ ἄρθρον 6 νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου 120 τοῦ παρ’ αὐτοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου τροποποιουμένου μόνον τοῦ ἐδαφίου βʹ. ὡς ἑξῆς. Ἐδάφιον βʹ. «νὰ φέρῃ ἐνδεικτικὸν προβιβασμοῦ εἰς τὴν βʹ. τάξιν τοῦ γυμνασίου καὶ νὰ ἐξετασθῇ εὐδοκίμως ὑπὸ πάντων τῶν καθηγητῶν τοῦ Διδασκαλείου», ἡ βʹ. εἶναι τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ ἡ γʹ. τοῦ κ. Καραπαύλου. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον)· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος προτείνει τὴν ἀπάλειψιν ὡς ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τώρα εἶναι ἡ γʹ. πρότασις τοῦ κ. Καραπαύλου.

§123ΤΙΝΕΣ. Τὴν παρεδέχθη ὁ ὑπουργός.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροποποιήθη διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Καραπαύλου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7.

§125ΜΙΛΗΣΗΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις ἅπαντες οἱ νῦν δημοδιδάσκαλοι καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐξετάσεων νὰ γίνωσι δεκτοὶ καὶ νὰ κατατάσσωνται εἰς τὴν προσήκουσαν τάξιν· διότι τινὲς μὲν τῶν τριτοβαθμίων εἶναι ἐντελῶς ἀγράμματοι καὶ δὲν πρέπει παντελῶς νὰ γίνωσι δεκτοὶ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, τινὲς δὲ τῶν πρωτοβαθμίων δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἀμέσως εἰς τὴν γʹ. τάξιν, καὶ οὔτε δίκαιον οὔτε συμφέρον εἶναι νὰ τοὺς στερήσωμεν τὴν εὐκολίαν ταύτην.

§126Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρωτοβαθμίους διδασκάλους, οὗτοι δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τοῦ Διδασκαλείου, διότι τὸ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὴν εἰς τὴν εἰρημένην τάξιν κατάταξιν τῶν δευτεροβαθμίων δημοδιδασκάλων, δὲν ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ἀποκλεῖον ἀπὸ ταύτης τοὺς πρωτοβαθμίους. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐξετάσεις τῶν δημοδιδασκάλων, ἡ διάταξις ὑπηγορεύθη ἐκ τοῦ ἑξῆς λόγου. Εἴμεθα εἰς μίαν κατάστασιν μεταβατικὴν, ἅμα δὲ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν· ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ περιλάβωμεν διατάξεις κανονιζούσας τὴν μεταβατικὴν κατάστασιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέτρεψα τὴν εἰσαγωγὴν των ἄνευ ἐξετάσεων.

§127ΜΙΛΗΣΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον νομίζω, ὅτι ἀρκεῖ ἡ ἐξήγησις τοῦ ὑπουργοῦ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι καὶ οἱ πρωτοβάθμιοι δύνανται νὰ κατατάσσωνται· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἐπιμένω.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως καὶ οἱ ἀνεγνωρισμένοι ἤδη δημοδιδάσκαλοι ἵνα καταταχθῶσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἐξετάσεις, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 8.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω τροπολογίαν ἐπὶ τῆς ὁποίας παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μοῦ διασαφηνίσῃ τί ἐννοεῖ μὲ τὴν φράσιν «ἡ ἐσωτερικὴ τάξις τοῦ τε ἐκπαιδευτηρίου καὶ τοῦ προτύπου θέλουσι κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος». Τὸ πρότυπον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ σχολεῖον ὅμοιον μὲ τὰ λοιπὰ, κατὰ τὸν νῦν δ’ ἰσχύοντα νόμον ἡ ἐσωτερικὴ τάξις, καθορίζεται δι’ ἰδιαιτέρου κανονισμοῦ τῶν σχολείων καὶ γυμνασίων, ὅστις συντάσσεται ὑπὸ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν ἢ διδασκάλων· διατί ὁ τοῦ Διδασκαλείου νὰ συνταχθῇ διὰ Β. Διατάγματος; ποῖος ὁ λόγος;

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐσωτερικὴ τάξις τοῦ Διδασκαλείου καὶ ἡ ἐσωτερικὴ τάξις τοῦ προτύπου εἶναι ὅροι καταληπτοὶ εἰς πάντας, εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον συμπεριφέρονται οἱ μαθηταὶ κατὰ τὸν χρόνον τῆς διδασκαλίας καὶ κατὰ τὸν πρὸ καὶ μετὰ τὴν διδασκαλίαν, ὁ τρόπος καθ’ ὃν οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι λειτουργοῦσιν ἐν τῷ Διδασκαλείῳ καὶ τῷ προτύπῳ. Ταῦτα ἀποτελοῦσι τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν· αἱ σχέσεις τῶν καθηγητῶν πρὸς τοὺς μαθητὰς κατὰ, πρὸ καὶ μετὰ τὴν διδασκαλίαν, αἱ σχέσεις τῶν μαθητῶν πρὸς τοὺς καθηγητὰς εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ τάξις. Τὸ δὲ καθ’ ἕκαστον τῆς διδασκαλίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτει προχθὲς ὁ κ. Μίλησης· κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθὲς ὁ κ. Μίλησης ἐζήτει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ τεθῶσι προσδιορισμοὶ ἐπὶ τῶν μαθημάτων· οὕτως ἐπὶ τοῦ μαθήματος τῆς ἱστορίας νὰ προσδιορισθῇ ποία ἱστορία, ποῖον μέρος τὸ πρῶτον ἔτος, ποῖον τὸ δεύτερον· τῆς γεωγραφίας ποῖον μέρος τὸ πρῶτον καὶ ποῖον μέρος τὸ δεύτερον ἔτος· Ἕλληνας συγγραφεῖς, ποίους τὸ πρῶτον καὶ ποίους τὸ δεύτερον ἔτος, διότι εἴδατε ὅτι μᾶς εἶπεν ὁ κ. Μίλησης ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διδαχθῇ ὁ Λουκιανός.

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ «καθ’ ἕκαστον» τῆς διδασκαλίας σημαίνει, ποῖον μάθημα θὰ διδαχθῇ καὶ ποῖος συγγραφεὺς, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι τοῦ προγράμματος· τώρα θὰ γίνεται διὰ Β. Διατάγματος· Διατί ἡ καινοτομία αὕτη; Ἡ ἐσωτερικὴ δὲ τάξις καθορίζεται διὰ κανονισμοῦ, ὃν ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα τοῦ Κράτους ἔχουσι. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ καινοτομῶμεν ἄνευ ἀνάγκης καὶ ἄνευ ἐπιγνώσεως.

§133Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Μίληση· προχθὲς ἐζήτει ἐν τῷ νόμῳ ῥητῶς νὰ τεθῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἤδη ζητῶ νὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος, ἤδη δὲ δὲν θέλει οὔτε διὰ Β. Διατάγματος.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης προτείνει ἀντὶ τοῦ 8 ἄρθρου νὰ προστεθῇ τὸ ἄρθρον 128 τοῦ παρ’ αὐτοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, ἀντικαθησταμένης μόνον τῆς ἐντὸς παρενθέσεως λέξεως (κατωτέρα) διὰ τῆς λέξεως «τοῦ Διδασκαλείου» ἄνευ παρενθέσεως.

§135ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ τώρα δὲν ἔχει λόγον καὶ δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 9.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐπίσης ὁ κ. Μίλησης προτείνει τὸ ἄρθρον 9 νὰ διαγραφῇ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου τούτου.

§139ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἰδοὺ διατὶ ζητῶ τὴν διαγραφήν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου παρατηρεῖτε ὅτι διατηρεῖται ἡ βαθμολογία τῶν δημοδιδασκάλων μέχρι πρώτου βαθμοῦ, δευτέρου καὶ τρίτου· ἡ δὲ βαθμολογία αὕτη συνδέεται μετὰ τῶν σχολείων, διότι ὁρίζεται ἐν τῷ νόμῳ ὅτι εἰς τοὺς γʹ. τάξεως δήμους θὰ ὁρίζωνται τρίτης τάξεως δημοδιδάσκαλοι, εἰς τοὺς βʹ. δευτέρας, καὶ οἱ πρωτοβάθμιοι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν. Λέγω λοιπὸν ὅτι τοιαύτη διαίρεσις τῶν δημοδιδασκάλων παραβλάπτει τὸ ὁμοιόμορφον τῆς διδασκαλίας, καὶ τοιαύτη διάκρισις δὲν ὑπάρχει σήμερον εἰς κἀμμίαν νομοθεσίαν τῆς Εὐρώπης. Οἱ δημοδιδάσκαλοι πρέπει νὰ ᾖναι ἑνὸς καὶ μόνου βαθμοῦ, καὶ δὲν πρέπει νὰ καθιεροῦται ἐν τῷ νόμῳ ἡ ἀνισότης, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸν ἀτελέστερον δημοδιδάσκαλον νὰ στέλλητε εἰς κωμοπόλεις καὶ τὸν ἐντελέστερον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν. Τοῦτο δὲ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν ἰσότητα, ἀντίκειται καὶ εἰς τὴν ἀληθῆ ἁρμονίαν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς διὰ τοῦ νέου συστήματος περὶ δημοτικῆς παιδεύσεως πρῶτον εἰσάγει δύω βαθμοὺς τῆς δημοτικῆς παιδεύσεως, τὰ κοινὰ λεγόμενα σχολεῖα καὶ τὰ πλήρη ἢ κατὰ τὴν ἔκφρασιν τὴν ἰδικήν μου τὰ δημοτικὰ καὶ τὰ ἀστικά. Δύω λοιπὸν μόνον τάξεις δημοδιδασκάλων πρέπει νὰ ἔχωμεν, δημοδιδασκάλους διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ δημοδιδασκάλους διὰ τὰ ἀστικὰ σχολεῖα. Διὰ τοῦτο κατὰ τὸ ἰδικόν μου νομοσχέδιον δὲν ἀναγνωρίζονται εἰμὴ δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας τίθημι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§140ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Μίλησης εἶναι βεβαίως τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ του, ἐγὼ ὅμως ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω τὴν μέχρι τοῦδε διαίρεσιν, διὸ παρεδέχθην 3 τάξεις δημοδιδασκάλων· ἐνόμισα, ὅτι οἱ διδάσκαλοι εἰς τὰ κοινὰ καὶ εἰς τὰ πλήρη σχολεῖα πρέπει νὰ ᾖναι οἱ αὐτοί· ἀλλὰ τὰ πλήρη διαφέρουν τῶν κοινῶν, διότι ἐν τοῖς πλήρεσι διδάσκονται οἱ μαθηταὶ περισσότερον χρόνον καὶ περισσότερα μαθήματα, παρὰ εἰς τὰ κοινά· ἡ διαίρεσις δὲ αὕτη προστατεύει κάπως καὶ τὸ Δημόσιον καὶ ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν ὑπουργῶν, διότι δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν κατώτατον βαθμὸν δὲν δύνανται νὰ ἀπέλθωσιν εἰς πρωτευούσας ἐπαρχιῶν. Ἂν νομίζῃ ἤδη ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ διαίρεσις αὕτη προσβάλλει τὴν συνταγματικὴν ἰσότητα, ἂς κρίνῃ ὅπως αὐτὴ νομίζει καταλληλότερον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12. Ὑπάρχουν δύω προτάσεις ἡ μία περὶ διαγραφῆς, καὶ ἡ ἑτέρα περὶ τροποποιήσεως.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, κύριοι, δὲν ἔχει τὸν λόγον του ἐνταῦθα, διότι ποῖον μισθὸν θὰ λαμβάνουν οἱ δημοδιδάσκαλοι πρέπει νὰ τὸ ὁρίσῃ ὁ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμος. Ἐδῶ πρόκειται νὰ κανονίσωμεν κατὰ τίνα τρόπον θὰ λειτουργήσῃ τὸ Διδασκαλεῖον. Ἐὰν τοῦτο δὲν δεχθῇ ἡ Βουλὴ, τότε παρακαλῶ τοὐλάχιστον νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία μου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ μισθὸς τῶν διδασκάλων εἶναι πανταχοῦ ὁ αὐτὸς, διαφέρει δὲ μόνον τὸ ἐνοίκιον.

§143Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ περιέλαβον καὶ τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, διότι ἐπεθύμουν τὰ τοῦ Διδασκαλείου νὰ ὁρισθῶσιν οὕτως ἐντελῶς, ὥστε νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ ἀπὸ τὴν ψήφισιν ἑτέρου νόμου· ἐσημείωσα δὲ ἐνταῦθα καὶ τοὺς μισθοὺς διὰ νὰ προσθέσω ἐλατήριόν τι νέον καὶ καταστήσω ἐπιζήτητον τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τοῦ Διδασκαλείου, καὶ τῶν νῦν δημοδιδασκάλων.

§145Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, αὐτοὶ θὰ διατηρήσουν τὰς νῦν ἀποδοχάς· αἱ διατάξεις δὲ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν μεταβάλλουν τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη ἑτέραν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 12· (ἀναγινώσκει).

§147ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, κ. πρόεδρε, ὅτι ὡς ἔχει ἡ Βουλὴ δύναται νὰ νομοθετῇ; Δὲν κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα οὔτε τριάκοντα.

§148Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εὐθὺς ὡς ἐγένετο ἡ παρατήρησις, πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἂν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ (θόρυβος). Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ τῆς Βουλῆς μὴ εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ διαλύεται ἡ συνεδρίασις ἐν ὥρᾳ 6 παρὰ ¼.