1877.12.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 24

Τῆς 1 Δεκεμβρίου 1877.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2 π. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς προχθεσινῆς συζητήσεως. Πρὸ τούτου ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§2Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουρ. τῆς Παιδείας). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν δύω νομοσχέδια, τὸ μὲν ἓν εἶναι περὶ τῶν προσόντων τῶν Ἐπισκόπων, εἶναι δὲ τὸ εἰσαχθὲν ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπουργοῦ κ. Μίληση συνταχθὲν ἐν τῷ ὑπουργείῳ ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεως τῆς ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῶν ἱερατικῶν σχολῶν, τὸ δὲ εἶναι περὶ συντάξεως τῶν ἀποχωρούντων Ἐπισκόπων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῇ καὶ διανεμηθῆ.

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐνθυμεῖσθε ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῶν 50,000,000. Ἐννοεῖτε ὅτι ἐντὸς τοῦ λογαριασμοῦ αὐτοῦ ὑπάρχουν ὅλαι αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως. Μᾶς εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνεβίβασεν εἰς δόγμα τὴν σιωπὴν ἐνῷ ἰσχυρίσθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει πλῆρες τὸ δικαίωμα καὶ νὰ ἐρωτᾷ καὶ νὰ ἐξετάζῃ. Ἀλλὰ τί μὲ ὠφελεῖ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ὅταν δὲν δύναμαι νὰ τὸ πραγματοποιήσω; Ζητοῦμεν τὸν λογαριασμὸν καὶ μᾶς λέγουν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ συνταχθῇ, ἐνῷ εἶναι πέντε ἢ ἓξ κονδύλια ὅπλα, φυσέκια κανόνια κλπ. καὶ εἶναι μιᾶς ὥρας ἐργασία ἑνὸς ὑπαλλήλου. Ἐπιμένω λοιπὸν ὅπως κατατεθῇ ὁ λογαριασμὸς τῶν 50,000,000, διότι πρέπει νὰ ἴδωμεν τὸ λεπτὸν τοῦ λαοῦ τὸ ὁποῖον ἀφῃρέσαμεν διὰ νόμων τόσον ἰσχυρῶν, τί ἔγεινεν, νὰ ἴδωμεν ἀρκεῖ πρὸς τὸν σκοπόν μας καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν διετέθη ὅπως ἔπρεπε. Ἀλλὰ πάλιν θ’ ἀκούσωμεν, ἡσυχάσατε, δὲν εὑρέθησαν τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα, καὶ ὅταν ἑτοιμασθῶσι θὰ σᾶς φέρωμεν τὸν λογαριασμόν. Ἐζήτησα νὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους· Ἡ προθεσμία τοῦ Συντάγματος, τελειώνει μετὰ 9 ἡμέρας· ὁμολογῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐντὸς τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν ἤλπιζον ὅτι ὑπὸ τόσον ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως περιεχούσης τοσαύτας ἱκανότητας δὲν ἤθελε κατορθωθῆ ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ ἴδωμεν ποία ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον, δὲν ἦλθον αἱ καταστάσεις τῆς χρήσεως τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἡ ὁποία λήγει τὴν 30 8βρίου, νομίζω, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ συντάξωμεν κατ’ ἀκρίβειαν τὸν προϋπολογισμόν. Ἐγὼ δὲν πιστεύω αὐτὸν τὸν λόγον, διότι πολλάκις εἶδον ὡς ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν ἰδίως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὁσάκις εἴπομεν, κ. Κουμουνδοῦρε, φέρε μας τὸν λογαριασμὸν, μετὰ 24 ὥρας ἡ προσωρινὴ κατάστασις ἦτο ἑτοίμη. Ὅταν οἱ κύριοι αὐτοὶ ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι, ἐνθυμεῖσθε τί ἐγίνετο διὰ τὰς προσωρινὰς καταστάσεις καὶ διὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐνθυμεῖσθε πόσον ἐβόα ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπὸ τὸ ἄλλο· σήμερον ὅλα αὐτὰ ἐσυγχωνεύθησαν ἐντὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐργασίαν καὶ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν. Κύριοι, ἐλπίζω ὅτι οἱ παρακαθήμενοι ὑπουργοὶ θὰ μοὶ δώσουν τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας θὰ ζητήσω ἂν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶναι παρὼν· τὸ πιστεύω δὲ διότι ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν ὅτι εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ᾖναι ὁ εἰδικὸς ὑπουργὸς παρών, διότι ἡ Κυβέρνησις δίδει ὅσας πληροφορίας θέλετε. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐὰν ἠγοράσθησαν 4,000 τόνοι ἄνθρακες καὶ εἰς ποίαν τιμὴν ἠγοράσθησαν. Ἔλαβον δὲ μίαν ἐπιστολὴν, καὶ ἀποτείνομαι ταύτην τὴν στιγμὴν πρὸς τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπὸ ἕνα συμπολίτην μου ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὁ ὁποῖος μοὶ παραπαπονεῖται ὅτι τὸν ἐγύμνωσαν διὰ νὰ τακτοποιήσουν τὰ ἔγγραφα τῆς ἰθαγενείας του. Πιθανὸν νὰ μὴ ᾖναι ἀληθὲς, διότι ἤκουσα πολλὰ τοιαῦτα παράπονα καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ᾖναι ἀληθὲς, ἀλλ’ εἴτε εἶναι εἴτε δὲν εἶναι ἐκπληρῶ καθῆκον μεταφέρων τὸ παράπονον τοῦ συμπολίτου μου πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὄχι νὰ ἀπαντήσῃ ἀλλὰ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ὄνομά του;

§6ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω τὴν ἐπιστολὴν του ἐδῶ.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς ἀπαντᾷ νὰ ὁρίσητε τὴν κατηγορίαν, νὰ εἴπητε τίς ὁ κατηγορῶν καὶ τίς κατηγορεῖται.

§8ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἀπαντᾶτε ἀδιαφορῶ· ἐὰν θέλετε, δώσατε πληροφορίας, ἐγὼ δὲν θὰ λάβω διαταγάς.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ, ὅτι παρεκάλεσα τὸν κ. βουλευτὴν νὰ διατυπώσῃ τὴν κατηγορίαν του καὶ τὸ ἠρνήθη λέγων, ὅτι ἀδιαφορεῖ.

§10ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ διατυπώσῃ ὁ κ. πρόεδρος ὅ,τι θέλει ὁ ὁ κ. ὑπουργός. Ἐγὼ διατύπωσα ὅ,τι θέλω ἐγώ. Ὁ κόσμος ἐννοεῖ τί λέγω καὶ τοῦτο μὲ ἀρκεῖ. Αὐτὰ ἔχω καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοὶ δώσῃ τὰς πληροφορίας, διότι εἶναι πιθανὸν νὰ κάμω λόγον κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν, καὶ ὁ λόγος μου θὰ ᾖναι ἀνάλογος τῶν πληροφοριῶν, ὄχι βεβαίως διὰ τὴν πρεσβείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τιμὴν τῶν ἀνθρώπων.

§11ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν καὶ δὲν ἤμην παρὼν, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πετιμεζᾶ, ἠννόησα ὅμως ἐκ τοῦ ὀλίγου τὸ ὁποῖον ἤκουσα περὶ τίνος πρόκειται. Πρόκειται νομίζω περὶ γαιανθράκων ἀγορασθέντων εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀντὶ ν’ ἀγοράσω γαιάνθρακας ἀπὸ τὸ ἐμπόριον, οἱ ὁποῖοι καὶ ἀκριβοὶ εἶναι καὶ ὄχι καλῆς ποιότητος, ἔγραψα εἰς τὸν ἐν Λονδίνῳ ἐπιτετραμμένον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οὗτος δὲ συνεννοηθεὶς μὲ τὸ Ναυαρχεῖον, ὄχι μὲ ἐμπόρους, ἠγόρασεν εἰς λογαριασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δι’ ἀνθρώπων, οὐχὶ τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ τῆς Κυβερνήσεως, γαιάνθρακας. Τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ τοῦ πράγματος δὲν τὰς ἐνθυμοῦμαι τώρα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εὐχαριστῆται, αὔριον δύναμαι νὰ δώσω λεπτομερεῖς πληροφορίας.

§12Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα εἰμὴ ἁπλῶς ἂν ἠγοράσθησαν κάρβουνα καὶ εἰς ποίαν τιμήν.

§13ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Αὔριον θὰ ᾖμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω πληροφορίας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιός.

§15ΖΩΧΙΟΣ. Πόθεν ἄρξομαι θρηνεῖν; Τουτέστι, ποῖον, τίνα νὰ πρωτοκλαύσω; ἄρχομαι δὲ οὕτω, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Μαυρομιχάλης εἶπεν: «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα κλαύσῃ τὰ παρθένιά της.» Στενὰ δέ μοι πανταχόθεν, διότι ἐὰν σιωπήσω, παραβαίνω τὸν ὅρκον, ὁ ὁποῖος μὲ ἀναγκάζει νὰ πολιτεύωμαι μετὰ θάῤῥους· ἐὰν δὲ δὲν σιωπήσω, ἀναγκάζομαι νὰ ἀντιστρατευθῶ εἰς τὰς πράξεις ἀνδρὸς κρείττονος παντὸς ἐλέγχου καὶ φίλου παλαιοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀνδρός· πρόκειται περὶ τοῦ ἄρχοντος, ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ ὁποίου αἱ ἅρπυιαι ἀφῄρεσαν τὰ χαλινωτήρια τῆς πατρίδος. Πρὸ τῶν ποδῶν δὲ αὐτοῦ δυστυχῶς οὐδὲν ἄλλο βλέπομεν, εἰμὴ συντρίμματα καὶ πραγματικὰ ναυάγια. Κυρίως δὲ ὁ ἄρχων, ὁ λεγόμενος ὑπουργὸς, ἔχει ὄχι μόνον τὴν εὐθύνην τῶν ἔργων αὑτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐθύνην τῶν ἔργων τῶν ὑπαλλήλων αὑτοῦ. Ἡ παραβίασις δὲ τῶν νόμων βεβαίως εἶναι ἁμάρτημα μέγα, ἀλλ’ εἶναι τὸ μηδὲν, ἐὰν ὁ παραβάτης ἀποδειχθῇ Ἐπαμινώνδας. Ὁ Ἐπαμινώνδας εἶπέ ποτε: παρεβίασα τοὺς νόμους, ἀλλ’ ἰδοὺ ἐγὼ, νικητὴς καὶ τροπαιοῦχος. Ἄλλως ὅμως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὅταν ἡ παραβίασις τῶν νόμων ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφὴν τῶν Θηβῶν. Θήβας δὲ λέγων, ἐννοῶ τὸ πᾶν. Ὅταν ἔπεσαν αἱ ἀρχαῖαι Θῆβαι, ἡ πτῶσις αὐτῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἦτο συμφορὰ μεγάλη· ἔλεγε δὲ ὁ Φωκίων: ἀρκεῖ τοῖς Ἕλλησι κλαίειν τὰς Θήβας. Δὲν στηρίζομαι δὲ εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μαυρομιχάλη, ἀλλ’ εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι παντὸς ἐπαίνου ἄξιος, διότι εἰλικρινέστερος ἄνθρωπος δὲν παρουσιάσθη ποτὲ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τί δὲ σᾶς εἶπεν; Ἠγοράσαμεν τὸν τσίτσικα διὰ ἀηδόνι. Αὕτη δὲ ἡ φράσις περιέχει ἐν ὀλίγοις τὸ πᾶν. Μήπως ὅμως σκέπτεται ν’ ἀγοράσῃ καὶ ἄλλους τσίντσικας ἀντὶ ἀηδόνων; Τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, διότι κατ’ ἐμὲ δὲν πρόκειται περὶ τῶν γενομένων, ἀλλὰ περὶ τῶν γενησομένων. Τὰ γενόμενα οὐκ’ ἀπογίνονται. Βεβαίως δὲ ἡ Κυβέρνησις εἶναι πάσης πίστεως ἀξία, διότι οἱ συνιστῶντες αὐτὴν εἶναι οἱ ἐξ ἡμῶν κρείττονες. Καὶ οἱ ἄρχοντες ὅμως καὶ οἱ ναύαρχοι τῶν πλοίων ἔχουσι τεταγμένους εἰς τὴν πρώραν ἄνδρας τάξεως κατωτέρας, τοὺς ὁποίους συχνάκις ἐρωτοῦν, λέγοντες: τί βλέπετε; Καὶ αὐτοὶ ἀποκρίνονται κατὰ τὰς περιστάσεις. Μετὰ τὰ γενόμενα δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ἐρωτήσωμεν σήμερον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα; Πόσον στρατὸν δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν; Πόσας τροφὰς ἔχομεν; Πόσα ἐφόδια; κτλ. Ἐὰν ὁ χρόνος ἐξηντλήθη, ἐὰν τὰ χρήματα ἐξηντλήθησαν, καὶ οὐδὲ ἔναρξις τοῦ ἐπιχειρήματος ἐγένετο, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κλαύσῃ τὰ παρθένιά της. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν: παρήγγειλα νὰ μοῦ φέρουν φυσέκια· μοῦ τὰ ἔφεραν· μήπως ὅμως εἶχον ἀποθήκας; Ἀλλὰ διατί παρήγγειλες φυσέκια χωρὶς νὰ ἔχῃς ἀποθήκας; Παρήγγειλες δὲ νέα φυσέκια; ὄχι. Παρήγγειλα νὰ μοῦ φέρουν ἀπὸ τὸ ἑβραιοπάζαρον. Εὑρέθη καὶ πλοίαρχος καλὸς χριστιανὸς. Ὁ πλοίαρχος δὲ αὐτὸς ἀνεδέχθη νὰ τὰ ἀποβιβάσῃ ἐντὸς 24 ὡρῶν. Ἦλθε λοιπὸν τὸ πλοῖον, ἀλλὰ τὰ φυσέκια τὰ ἐν αὐτῷ δὲν εἶχον ποῦ νὰ τὰ βάλω, καὶ ἢ ἔπρεπε νὰ τὰ ῥίψω εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ ἔπρεπε νὰ τὰ σώσω, ἀποβιβάζων αὐτὰ εἰς τὸν τόπον, εἰς ὃν σώζονται οἱ πανουκλιασμένοι, οἱ χολεριασμένοι. Καὶ ἠναγκάσθημεν, λέγει ὁ ὑπουργὸς, νὰ τ’ ἀποβιβάσωμεν ἐκεῖ, ἐπὶ τούτῳ δὲ συνηθροίσαμεν ὅλας τὰς φορτηγίδας, καὶ διὰ ψυχικὸ—αὗται εἶναι λέξεις τοῦ ὑπουργοῦ—διὰ ψυχικὸ μᾶς ἔδωσαν μερικὰ σκεπάσματα. Τί ἔγειναν ἐν τούτοις αὐτὰ τὰ φυσέκια; Δὲν ἔπαθον τίποτε. Καὶ ἰδοὺ μία νέα ἀνακάλυψις τουτέστι, θέλετε νὰ ἔχητε φυσέκια καλά; Ἀνοίξατε ἐπ’ αὐτῶν τοὺς καταῤῥάκτας τοῦ οὐρανοῦ, μετὰ δὲ ταῦτα τὰ ἐξαπλώνετε εἰς τὸν ἥλιον, καὶ διορίζετε μίαν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ τὰ ἐξετάσῃ, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχετε φυσέκια τῆς ἄκρας τελειότητος. Δὲν καταδικάζω τὸν ὑπουργὸν, οὔτε κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ λαλῶ, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ, εἰμὴ ὅ,τι ἔγεινε. Συζητουμένου δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ σᾶς εἶπον, ὅτι ἔχετε μὲν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπουργεῖον ὅμως τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχετε· ἐξετάσατε τὸ γραφεῖόν του, καὶ θὰ ἰδῆτε, ἂν ἔχετε ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἤδη δὲ, ἤτοι κατόπιν ἑορτῆς, τὸ ἐνοήσαμεν ὅλοι. Τί λοιπὸν σκανδαλιζόμεθα, διότι τὰ φυσέκια ἐβράχησαν; Οἱ στρατιῶται ἀσχολοῦνται νὰ τὰ ξηράνουν. Ἀμφιβάλλω ὅμως ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἡγούμενος τοῦ στρατοῦ, ἤθελεν ἀναδεχθῇ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα του, μεταχειριζόμενος τοιαῦτα πολέμου ἐφόδια. Ἐγὼ δὲ σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι δὲν λαλῶ περὶ τῶν Θηβῶν μόνον, ἀλλὰ περὶ τοῦ παντός. Καὶ τῷ ὄντι. Ἐκτὸς τῶν Θηβῶν, ποῦ τὸ Ἀγρίνιον, ποῦ ἡ Τρίπολις, ποῦ οἱ ἔφεδροι; Μήπως, λέγει ὁ ὑπουργός, ἐπίστευέ τις, ὅτι θὰ ἔλθουν; Οὐδεὶς τὸ ἐπίστευε βεβαίως, οὔτε ἐγώ· καὶ διὰ τοῦτο ἔγραφον, ὅτι ἂν τοῦτο κατορθωθῇ, ἤτοι ἂν ἔλθουν 10 χιλιάδες ἔφεδροι καὶ ἐκπαιδευθοῦν στρατιωτικῶς, τὸ κατώρθωμα δὲν εἶναι μικρόν. Ἀλλ’ ὁ ἀναδεχόμενος νὰ φέρῃ αὐτὸ εἰς πέρας πρέπει νὰ τὸ πιστεύῃ, διότι ἂν δὲν τὸ πιστεύῃ θὰ πάθῃ ὅ,τι ἔπαθεν ὁ Πέτρος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ περιπατήσῃ ἐπὶ τῆς θαλάσσης, ὀλίγον δὲ ἔλειψε νὰ πνιγῇ καὶ θὰ ἐπνίγετο ἂν δὲν τὸν ἔπιανεν ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῆς χειρός. Θὰ ἐπνίγετο δέ, διότι δὲν ἐπίστευε. Πάλιν δὲ σᾶς λέγω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου αὗται δὲν ἀναφέρονται εἰς τὰ γενόμενα, διότι οὔτε ὁ Θεὸς δύναται νὰ τὰ μεταβάλῃ, συζητοῦμεν δὲ περὶ τοῦ πρακτέου. Ἂν δὲ μετὰ παρέλευσιν τόσων μηνῶν, εἴμεθα ὅπου εἴμεθα, ἂς ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κλαύσῃ τὰ παρθενικά της. Δύω ἀδελφοὶ ὀνομαστοὶ τὸ αὐτὸ σχεδὸν εἶχον ὄνομα, διότι ὁ μὲν ἐλέγετο Προμηθεύς, ὁ δὲ Ἐπιμηθεύς. Οἱ δὲ Θεοὶ τοῦ καιροῦ ἐκείνου εἶχον ἕνα τσίτσικα καὶ ἤθελον νὰ τὸν πωλήσουν, εἰς ποῖον; εἰς τὸν Ἐπιμηθέα. Ὁ τσίτσικας δὲ αὐτὸς ἦτον ἡ λεγομένη Πανδώρα, γυνὴ εὔμορφη, πλουσία, ὑψηλή, κτλ. κτλ. Εἶχεν ὅμως ἓν ἐλάττωμα, δὲν ἠδύνατο νὰ λαλήσῃ, διότι δὲν εἶχε ψυχήν. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ διαφορά, ἡ μεταξὺ Προμηθέως καὶ Ἐπιμηθέως. Εἶσαι Προμηθεύς; Δὲν ἀγοράζεις ποτὲ τὸν τσίτσικα διὰ ἀηδόνι. Εἶσαι Ἐπιμηθεύς; Βεβαίως σοῦ τὸν πωλοῦν, καὶ σὺ τὸν ἀγοράζεις. Προκειμένου δὲ περὶ πραγμάτων στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ ἔχητε ὄμματα τέσσαρα, διότι πλεῖστα τὰ ἐσθίοντα ἐν στρατιᾷ, διότι ὅλοι τρώγουν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προσέχῃ τις ἀδιαλείπτως. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπρόσεχεν ὁ πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, κύκλῳ αὐτοῦ συνηθροίσθησαν ἅρπυιαι, ἅρπυιαι, ἅρπυιαι παντὸς εἴδους. Σᾶς λέγω δὲ καὶ ἐκ τρίτου, διὰ νὰ μὴ μὲ παρεξηγήσῃ τις, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν γενομένων, ἀλλὰ περὶ τῶν γενησομένων. Ἂν δὲ δὲν ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κλαύσῃ τὰ παρθενικά της, ἢ πρέπει νὰ χαρῇ διὰ τὰ γενόμενα, ἢ πρέπει νὰ μείνῃ ἀδιάφορος. Ἂν χαρῇ, τότε θὰ τῆς εἴπουν ὅλοι, εὖγε, εὖγε. Ἂν μείνῃ ἀδιάφορος, ἤτοι χλιαρά, καὶ τότε δὲν θὰ κατακριθῇ. Νομίζω λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κάμῃ τί; Πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκδηλώσῃ ἐν λόγοις τὴν δυσαρέσκειαν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν ἐκδηλώσῃ τὴν δυσαρέσκειαν αὐτῆς ἡ Βουλή, δὲν ἀνατρέπεται ἡ Κυβέρνησις; Λοιπὸν τί νὰ γείνῃ; Ἢ πρέπει νὰ τραπῶμεν εἰς χοροὺς καὶ ἀγαλλιάσεις, φέροντες ἐν τῷ βουλευτηρίῳ καὶ τὴν Μουσικήν, ἢ ἄλλως πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὄχι κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ, ἀλλὰ κατὰ τῶν γενομένων, διότι τῳόντι πάσης εἶναι κατακρίσεως ἄξια. Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοιούτων φόρων, μετὰ τὴν συνομολογίαν τοιούτων δανείων, ἕνεκα τῶν ὁποίων βαρέως θὰ φορολογεῖται ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τεσσαράκοντα τέσσαρα ἔτη, μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ χαρτίνου νομίσματος τῆς Τραπέζης, τοῦ ὁποίου ἡ κυκλοφορία διὰ νὰ παύσῃ πρέπει νὰ παρέλθουν 100 ἔτη, ἂν ἔπειτα ἀπ’ ὅλα αὐτὰ ἡ Βουλὴ δὲν τολμᾷ νὰ κλαύσῃ ἢ δὲν ἐννοῇ, ὅτι πρέπει νὰ κλαύσῃ, τότε τετέλεσται. Ἀλλὰ τὰ δάκρυα, λέγουσιν οἱ ἀντιλέγοντες, εἶναι ἀποδοκιμασία. Τί ζητεῖτε λοιπὸν ἀπὸ τὴν Βουλήν; Ὅτι ἐζητήσατε ἀπ’ αὐτήν, σᾶς τὸ ἔδωκε, καὶ μετὰ τὸ ναυάγιον δὲν ἐπιτρέπετε εἰς αὐτὴν νὰ κλαύσῃ; Θέλετε λοιπὸν νὰ χαρῇ, θέλετε νὰ γελάσῃ; Πρὸς τὸ παρόν, νομίζω, ὅτι ἀρκοῦσιν ὅσα εἶπον, ἂν δὲ ἴδω, ὅτι δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ κλαύσω, ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ χαρῶ, θὰ ὁμιλήσω ἐκ δευτέρου.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς εἶναι ἐγγραμμένος.

§17ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§18Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γράψετέ με μετὰ τὸν κ. Σοῦτσον.

§19ΣΟΥΤΣΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν ἦτο καιρὸς δι’ ἐπερωτήσεις τοιαύτης φύσεως· καὶ τοῦτο τὸ λέγω, καθόσον ἡ εὐθύνη τῶν ὑπουργῶν εἶναι ἀπαράγραπτος· ἂν δὲ ἦσαν τοῦ παρόντος καιροῦ ἐπερωτήσεις τοιαύτης φύσεως, ἤθελον κάμει ἐγὼ μίαν καὶ τὴν μόνην σπουδαίαν ἐπερώτησιν, περὶ τῆς ἀντικοινοβουλευτικῆς ὑπάρξεως τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βουλῇ Στρατιωτικῶν, ἱκανῶν ἐπίσης νὰ διευθύνωσι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν (θόρυβος)· ἀλλὰ λέγω, οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ. Καθόσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ ἐξ Οἰτύλου βουλευτοῦ, νομίζω, ὅτι αὗται δὲν εἶναι ἄξιαι λόγου καὶ θέλω σᾶς τὰς ἀνασκευάσει μίαν πρὸς μίαν. Ἄρχομαι ὅθεν ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τοῦ βαθμοῦ τοῦ Ἀνθυπιλάρχου εἰς τὸν υἱὸν τοῦ Στρατηγοῦ Μήλιου. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου εἶπεν ὅτι ὁ βαθμὸς ἀπενεμήθη πρὸς αὐτὸν παρανόμως· ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, διότι ὁ νέος οὗτος ἐξῆλθεν ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς σχολῆς, εὐδοκίμησεν εἰς τὰς ἐξετάσεις, ἑπομένως ἔχει τὰ προσόντα τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ἀλλ’ ὅμως ὑπηρέτησεν καὶ ὡς ἀνθυπασπιστὴς πλέον τοῦ ἔτους, συνεπῶς κέκτηται τὰ προσόντα τοῦ νὰ ᾖναι σήμερον ἀνθυπολοχαγός, διότι ἐπλήρωσεν ὅλους τοὺς τύπους, δυνάμει τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ ᾖναι ἀνθυπολοχαγός· καὶ ἔχων μὲν τὰ προσόντα τις δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀπαιτήσῃ· ἑπομένως ἡ ἐπάνοδος τοῦ κεκτημένου τὰ προσόντα ἐξαρτᾶται ἀληθῶς ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ τὸν ἀποδεχθησόμενον ἢ μὴ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ. Αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς· ἐὰν ἐπὶ παραδείγματι λοχίας τις ἀφέθη ἢ τὸν παρῄτησαν, αὐτὸς ὑπηρέτησεν καὶ στρατιώτης τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα προαχθῇ εἰς δεκανέα, ὑπηρέτησεν δὲ καὶ δεκανεὺς τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἵνα γείνῃ λοχίας, ἑπομένως ἔχει τὰ προσόντα τοῦ λοχίου· βεβαίως δὲ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ ὅπως γείνῃ λοχίας, ἀλλ’ ἐὰν ὁ ὑπουργὸς δι’ οἱονδήποτε λόγον οὗτος κρίνει δίκαιον νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ, οὐδόλως θεωρεῖται παρανομήσας διότι τὸν ἐπανέφερε. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν φυσεκίων τῶν βλαβέντων καὶ λέγω, ὅτι οὔτε ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς, οὔτε οὐδεὶς ἄλλος καὶ ἂν ἦτον ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελεν δυνηθῆ νὰ ἀποφύγῃ τὸ δυστύχημα τοῦτο, διότι ἐξ Εὐρώπης ἐναυλώθη πλοῖον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε εἰς 24 ὥρας νὰ κάμῃ τὴν ὁλικὴν ἐκφόρτωσιν τῶν πολεμοφοδίων. Τὸ πλοῖον αὐτὸ ἦλθεν ἐξ Ὁλανδίας, ὁ δὲ πρόξενος ἐκεῖ ἦτον ἠναγκασμένος νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ναύλωσιν, διότι διὰ τὴν ἐλαχίστην βραδύτητα τὰ φυσέκια ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ κατασχεθῶσιν. Ἔφθασαν εἰς τὸν Πειραιᾶ· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖ ὡς εἰς πόλιν ἦτο ἀπηγορευμένη ἡ ἐκφόρτωσις, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ 18 φορτηγίδες φορτωθεῖσαι ἐστάλησαν εἰς ἅγιον Γεώργιον· μιᾶς δὲ θεομηνίας εἰς 24 ὥρας ἐπισυμβάσης τὰ ἀποτελέσματα τίς ἠδύνατο νὰ προλάβῃ, καὶ αὐτὸς ὁ ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς, ὑπουργὸς ἂν ἐτύγχανε, τί ἤθελεν πράξει, πλείστας ὅσας ἀποθήκας ἔχων εἰς ἅγιον Γεώργιον; Μηδὲν βεβαίως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐφόδια τοῦ πυροβολικοῦ παρατηρῶ εἰς τὸν ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, παρηγγέλθησαν τὰ ἐφόδια ταῦτα· νομίζω, λοιπὸν, ὅτι ἐπίσης ὤφειλε ταὐτοχρόνως νὰ παραγγείλῃ τὴν κατασκευὴν ἀποθηκῶν ἵνα ἀποτεθῶσι ταῦτα· καὶ ἂν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν, ἠδύνατο ὅμως νὰ διευθύνῃ τὰς ἀπαιτουμένας διαταγὰς διὰ τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας σχεδίου δημοπρασίας κλπ. ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐγένετο. Ἂς μὴν αἰτιώμεθα οὔτε τοὺς ἄλλους δι’ ὅσα καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ δὲν ἐπράξαμεν. Διὰ τὰς κακουχίας τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ Θηβῶν στρατιωτῶν, αἱ κακουχίαι αὗται ἦσαν μεγάλαι, μεγαλεῖτεραι ἀφ’ ὅσον τὰς ἐξέθεσεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης· παρατηρῶ ὅμως, ὅτι αἱ κακουχίαι αὗται ἦσαν συναφεῖς μὲ τὸν σχηματισμὸν τοῦ στρατοπέδου καὶ ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη· δὲν ἦτο δυνατὸν, κύριοι, ἀθρόοι νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ στρατόπεδον οἱ στρατιῶται καὶ νὰ κατοικηθοῦν κανονικῶς τροφοδοτούμενοι, ἐνδυόμενοι καὶ ὁπλιζόμενοι ἀμέσως. Ὅταν, κύριοι, θέλομεν νὰ κάμωμεν πράγματα τόσον κατεπειγόντως καὶ μὲ τόσην ταχύτητα, καὶ τοῦτο ἐνῷ δὲν ἔχομεν τίποτε, στερούμεθα δρόμων καὶ ὅλων τῶν ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται δι’ ἓν στρατόπεδον, εἶναι ἀδύνατον ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ φέρηται 25,000 ἄνδρας καὶ νὰ τοὺς κατοικήσητε, νὰ τοὺς ἐνδύσητε, νὰ τοὺς ὁπλίσητε καὶ τοὺς γυμνάσητε ἀμέσως καὶ κανονικῶς· ἐκακούχησαν ὅθεν στερούμενοι πολλῶν· βεβαίως δὲ πολὺ ὀλιγώτερον ἤθελον ὑποφέρει, ἐὰν ἤθελεν ἀποφασισθῆ νὰ ἐκγυμνασθῶσι πρῶτον εἰς τὰς μεγάλας πόλεις καὶ κατόπιν μορφωθέντες νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ στρατόπεδον πρεπόντως ἐκ τῶν προτέρων καταρτισθέντες, ἀλλ’ ὁ νόμος ἀπῄτει τὴν στρατοπέδευσιν· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ αἰτιώμεθα οὔτε ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Περὶ τῶν συμβολαίων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ περὶ τῆς ῥήτρας διὰ τὴν μὴ ἔγκαιρον παράδοσιν τῶν ὅπλων, νομίζω περιττὸν νὰ ὁμιλήσω, διότι, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς, ἐγένοντο μεταβολαὶ εἰς τὰ συμπεφωνημένα καὶ ὅταν γίνονται εἰς ἓν συμβόλαιον μεταλλαγαὶ ἡ συμφωνία παύει· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχομεν ἀνάγκην καὶ νὰ περιποιηθῶμεν τοὺς μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντας, διότι δι’ αὐτῶν καὶ μόνων ἐδυνάμεθα νὰ προσκτήσωμεν καὶ ἄλλα ὅπλα. Διὰ τὴν προμήθειαν τῶν κεράμων καὶ ἄλλων χρειωδῶν εἰς τὸ στρατόπεδον, λέγω ἐν συντόμῳ, ὅτι τὰ πάντα ἔπρεπε νὰ γείνωσι σύμφωνα μὲ τὰς λογιστικὰς διατάξεις, ἐκτὸς δὲ τούτου ἐάν τις ἤθελε κάμει προσφορὰν νέαν καὶ δὲν τὴν ἐλάμβανε ὑπ’ ὄψιν ὁ ὑπουργὸς, ἴσως ἤθελε κατηγορηθῆ ἐπὶ καταχρήσει. Κατὰ συνέπειαν ἐξ ἀνάγκης προῆλθον αὗται αἱ βραδυπορίαι, οἱ δὲ ἐν Θήβαις προμηθευταὶ γνωρίζοντες τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ ἀμοιβαίως συνεννοούμενοι ἐκερδοσκόπουν γνωρίζοντες, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἄλλως γενέσθαι. Ἐπὶ τέλους οὐδόλως νομίζω πρέπον νὰ δικαιολογήσω τὸν προβιβασμὸν ἐντίμων ἀξιωματικῶν ἐχόντων πρὸ παντὸς ἄλλου κεκτημένον δικαίωμα εἰς τοῦτο καὶ οὐδόλως ἐννοῶ τὴν αἰτίασιν ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔπρεπε νὰ δικαιώσῃ καὶ νὰ προβιβάσῃ τοὺς μᾶλλον ἔχοντας δικαίωμα προβιβασμοῦ, ἐπειδὴ δὲν ἐπροβίβασε τοὺς ἔχοντας ὀλιγώτερον δικαίωμα εἰς τοῦτο. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους, δὲν θεωρῶ, ὅτι αἱ αἰτιάσεις τοῦ ἐξ Οἰτύλου βουλευτοῦ εἰσιν τοιαῦται, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι τὰ ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων ἤδη συζητοῦμεν, δὲν ἐξετάσθησαν ὑπὸ τὰς ἀπόψεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς καὶ τὸ φρόνημα τῆς Ἑλλάδος διετυπώθη καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, αὐτῆς τῆς χιμαιρικῆς τῳόντι Κυβερνήσεως, διότι ὑπὸ συνταγματικὴν ἔποψιν ἐξεταζομένη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι τῳόντι χιμαιρικὴ, ἀλλ’ ὑπὸ πολιτικὴν διὰ τὰς περιστάσεις ἀναγκαία· ὁ δὲ προλαλήσας, ἀπορῶ, πῶς εὗρε τὸ ἀντισυνταγματικὸν εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ διορισμὸς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι κοινοβουλευτικότατος. Ἂν ἐννοεῖ ὁ κ. Σοῦτσος, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος πρέπει νὰ ᾖναι ἀναγκαίως ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου διὰ νὰ ᾖναι κοινοβουλευτικός, πλανᾶται πλάνην φοβεράν, διότι τοῦτο πολλάκις ἐγένετο καὶ οὐδόλως προσεβλήθη ὁ κοινοβουλευτικὸς χαρακτὴρ τῆς Κυβερνήσεως· ἀρκεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ πλειονοψηφίας, καὶ ὅταν τοῦτο ᾖναι δυνατὸν, τὰ μέλη αὐτοῦ ἀδιάφορον πόθεν λαμβάνονται. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐσχηματίσθη, διετυπώθη, κύριοι ἐν τῇ συνειδήσει ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως τὸ πρόγραμμα καὶ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὤφειλε καὶ ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ· αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή· αἱ ἐλλείψεις αἱ ἄλλαι εἶναι ἐντελῶς ζητήματα δευτερεύοντα, ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον προώρισται, ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν κατορθώσῃ ὥστε ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ παρασταθῇ εἰς τὸ μετ’ οὐ πολὺ Ἀμφικτυονικὸν συνέδριον, τὸ ὁποῖον θὰ συγκροτηθῇ ὅπως δικάσῃ τὰ τῆς Ἀνατολῆς, τότε αἱ πράξεις αὐτῆς δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐπιβαρυντικαὶ περιστάσεις κατὰ τοῦ Αʹ. ἢ Βʹ. ὑπουργοῦ. Πρέπει λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ τὴν ἀπασχολῶμεν διὰ τοιούτων ἐπερωτήσεων, διὰ τοιούτων μικρῶν ζητημάτων κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὄχι διότι θέλω ἐγὼ νὰ ὑπερασπίσω τὴν παρανομίαν, ἐπειδὴ καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς ὑπουργὸς πάντοτε ὑπηρέτησα νομίμως τὴν πατρίδα μου. Αἱ περιστάσεις σήμερον εἶναι ἔκτακτοι, ἐνδεχόμενον, κύριοι, διότι ἀδύνατον εἶναι εἰς τοὺς ὑπουργοὺς εἰς τοιαύτας περιστάσεις, νὰ μὴ παρησιασθῶσι ζητήματα τὰ ὁποῖα νὰ διαφεύγουν οὕτως εἰπεῖν τοὺς τύπους τοὺς ὡρισμένους, νὰ ἴδωμεν παρατυπίας τὰς ὁποίας συγχωρῶ, ἀλλ’ ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσω, νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ὁ Ἑλληνισμὸς θὰ παραστῇ ἐνώπιον τοῦ Ἀμφικτυονικοῦ ἐκείνου Συνεδρίου, τὸ ὁποῖον θὰ δικάσῃ τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς μετ’ οὐ πολύ.

§21ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§22Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εὑρίσκω ἐγὼ, κύριοι, μεγάλην παρανομίαν ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπολυθέντας ἤδη δι’ οἱονδήποτε λόγον τοὺς ἐπανέφερεν εἰς τὸν στρατὸν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὑπερπολλαπλασιάσθη ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ. Ἐπίσης δὲν εὑρίσκω μεγάλην παρανομίαν ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσήγαγεν εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα ἀξιωματικοὺς πρὶν τελειώσωσι τὰ μαθήματα τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, διότι τὰ τεχνητὰ σώματα εἶχον ἀνάγκην βαθμοφόρων καὶ τοιούτους βαθμοφόρους διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ἀλλοῦ παρὰ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν τῶν εὐελπίδων· δὲν εὑρίσκω ἐπίσης παρατυπίαν ἐὰν ἐπανέφερε τὸν ἀνθυπολοχαγὸν τοῦ ἱππικοῦ Ἰωάν. Σπύρου Μήλιου, διότι ὁ Σπύρο Μήλιος ἔχει τελειώσει τὰς σπουδάς του καὶ ἦτον ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ἂν ὁ νόμος ῥητῶς ἐπιτρέπει εἰς τὸν τελειώσαντα εἰς ξένην στρατιωτικὴν σχολὴν νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμόν του, δὲν εὑρίσκω, ὅτι ἔκαμε τὸ μέγιστον τῶν ἐγκλημάτων, ἐὰν ἐπανέφερε τὸν Μήλιον τὸν ἔχοντα τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Βεβαίως εἰς κανονικὴν κατάστασιν πραγμάτων δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν Μήλιον, ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις θέλει τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅπως πληρώσῃ τὸ πρόγραμμα καὶ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἦλθεν, ὅλα αὐτὰ τὰ παραβλέπω. Δὲν βλέπω ἐπίσης τί μέγα ἔγκλημα ἔπραξε διὰ τὸν Μεταξᾶ· ὁ Μεταξᾶς ἐξεπαιδεύθη ἐν Σαξωνίᾳ, ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ τὸν προσεχῆ Μάϊον, ὅτε ἤθελε καταταχθῆ εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀνθυπολοχαγός· ἅμα ἤκουσεν ὅμως ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ὑπερετήσῃ, τὴν πατρίδα του ἦλθεν ἀμέσως καὶ κατετάχθη μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Ὁ Μεταξᾶς εἶναι ἐγγονὸς ἐκείνου, ὅστις μέρος τοῦ αἵματός του ἔχυσεν εἰς τὸ Λάλα, ἐκείνου ὁ ὁποῖος ὡς ἀρχηγὸς τοῦ πολυπληθεστέρου κόμματος ἔφερε τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας ἐν τῷ τόπῳ· δὲν βλέπω λοιπὸν τί τὸ παράνομον. Ἀλλ’ ἐὰν ὅλα ταῦτα ἐγένοντο πρὸς ἐξυπηρέτησιν μόνον προσώπων καὶ οὐχὶ τῆς ἰδέας, τότε λέγω μάλιστα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς παρηνόμησε. Παρέβη τοὺς νόμους εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, καὶ ὁ Ἐπαμινώνδας· παρέβη τοὺς νόμους, ἀλλ’ ὅταν ἔφραξε τὴν Σπάρτην μέχρι τῶν πυλῶν αὐτῆς. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἴδωμεν θὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἰδέαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ὑπηρέτησεν ὁ Ἐπαμινώνδας, καὶ θὰ ἦμαι πρῶτος ἐγὼ, ὁ ὁποῖος θὰ κάμω στέφανον ἀδαμάνδινον νὰ τὸν ἐπιθέσω εἰς τὴν κεφαλὴν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ παρίδω αὐτὰς τὰς μικρὰς παρατυπίας· καὶ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν μέχρις οὗ κανονισθῶσι τὰ πράγματα ὁριστικῶς· δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον οὔτε συζητήσεις τοιαῦται νὰ γίνωνται, οὔτε νὰ κλονισθῇ καθόλου ἡ πεποίθησις τοῦ κόσμου ὡς πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὴν ἐμπιστοσύνην μας πάντοτε νὰ συνοδεύωμεν μὲ τὸν ἀρχικὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔπεισε διὰ νὰ φέρωμεν μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν· ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἂν τὸ νομίζῃ καὶ τοῦτο ἀναγκαῖον, περὶ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ γνωρίζῃ τὴν θάλασσαν· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται πάντοτε μὲν εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις μάλιστα νὰ διευθύνῃ τὰ δύω σπουδαιότερα ὑπουργεῖα, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· ἤθελα παρακαλέσει τοὺς πρωτεύοντας μάλιστα μεταξὺ τῶν κυρίων ὑπουργῶν νὰ σκεφθοῦν περὶ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν δυναμένου ν’ ἀτενίσῃ πρὸς τὴν θάλασσαν.

§23Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ πρωτεύοντες καὶ ποῖοι εἶναι οἱ δευτερεύοντες;

§24Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σεῖς εἴπατε, ὅτι ὑπάρχουν ὑπουργοὶ οἵτινες ἔχουν ἀπὸ ἕνα κομμάτι σφραγίδος. Περὶ τῶν φυσεκίων καὶ ὄχι φυσιγγίων, διότι ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ εἰπῶ αὐτὴν τὴν λέξιν, ἔχω νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, ὄχι διότι θέλω ἔστω καὶ μὲ τὴν ἀπώλειαν τῶν φυσεκίων νὰ κατηγορήσω σήμερον τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλὰ ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι εἶναι μία ἀμεριμνησία, μία ἔλλειψις ἡ καταστροφὴ τῶν φυσεκίων· ὅσα καὶ ἂν εἴπατε εἶναι καταστροφὴ καὶ δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς μάχην, ἢ εἰς πόλεμον· ἀρκεῖ ὅτι οἱ ἄνδρες μας εἶναι πρωτόπειροι καὶ δὲν εἶναι συνειθισμένοι μὲ τὴν ὀσμὴν τῆς πυρίτιδος· δὲν πρέπει λοιπὸν εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς νὰ προσθέσωμεν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι τὰ φυσέκια εἶναι ὕποπτα καὶ ἀμφιβόλου ποιότητος. Ἔλλειψις λοιπὸν λέγω διοικήσεως καὶ προνοίας ὑπῆρξεν ἐνταῦθα, διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου ὑπῆρχον ἀποθῆκαι ἐν μέσαις Ἀθήναις· καὶ ἂν οὐχὶ ἀκριβῶς ἐν μέσαις Ἀθήναις, διὰ τὸν φόβον πυρκαϊᾶς τοὐλάχιστον ὁ Κάνθαρος καὶ ἡ Καισαριανὴ ἠδύναντο νὰ δεχθῶσιν τὰ φυσέκια αὐτὰ καὶ νὰ τεθῇ καὶ ἀπόσπασμα νὰ φυλάττῃ καὶ οὐχὶ ἐπὶ 16 ἡμέρας νὰ τὰ ἔχωμεν ἐκτεθειμένα εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ ὄμβρου καὶ τῆς θαλάσσης καὶ κατόπιν νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν ἐβλάφθησαν τὰ φυσέκια. Ἐὰν, κύριοι, δὲν ἐβλάπτοντο τὰ φυσέκια ἀπὸ τὸν ὄμβρον καὶ τὴν θάλασσαν, τότε ἡ καλλιτέρα ἀποθήκη θὰ ἦτο νὰ τὰ ἐβυθίζωμεν εἰς αὐτὴν καὶ ὅταν τὰ ἠθέλαμεν νὰ τὰ ἀνασύρωμεν· ἔλλειψις λοιπὸν προνοίας φοβερὰ, ἔλλειψις διοικήσεως φοβερὰ ἦτον ἡ καταστροφὴ τῶν φυσεκίων· ἀλλὰ τέλος πάντων ἐγένετο, ὡς ἐγένετο ἡ καταστροφὴ, τὸ ἔθνος δὲν θὰ πάθῃ τίποτε· ἀπήτησε καὶ ἀπαιτεῖ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ· αὐτὸ εἶναι ὅπερ ἐζήτησε καὶ θὰ ζητήσῃ ἡ Βουλή. Ὅ,τι ἐζητήσαμεν καὶ ἐσυστήσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν. Ἐὰν δὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν ἀντιπροσωπευθῶσιν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, πρέπει νὰ ἐνθυμηθοῦν οἱ κ. κ. ὑπουργοί, ὅτι τότε, ἀλλὰ μόνον τότε ἀναλαμβάνουν τὴν μεγίστην τῶν εὐθυνῶν· πρέπει νὰ ἐνθυμηθοῦν τότε ἀλλὰ τότε μόνον, λέγω πάλιν, ὅτι φέρουν τὴν εὐθύνην ὅτι διὰ τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως οὐδόλως ἀντεπροσωπεύθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§25ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Ἀπαντῶν εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπεν, περιορίζομαι νὰ εἴπω ὅτι ἓν λάθος μόνον ἔκαμε εἰπὼν ὅτι ὑπῆρξεν ἔλλειψις προνοίας καὶ διοικήσεως, διότι τὸ πλοῖον ἀφίχθη τὴν 18, τὴν 19 ἤρχισε νὰ ἐκφορτώνεται, τὴν 20, ἤτοι ἐντὸς 21 ὡρῶν, ἦτο ἐκφορτωμένον· καὶ ἑπομένως τὸ διάστημα δὲν εἶναι εἰμὴ μόνον 2 ἡμερῶν καὶ ὄχι 16, καὶ δὲν εἶχε δίκαιον νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν καταβάλωμεν τὴν δέουσαν πρόνοιαν· εὔχομαι εἰς πάντα ὅστις διαχειρίζεται δημόσιον ὑπηρεσίαν νὰ τὴν διαχειρίζηται μὲ τόσην πρόνοιαν, μὲ τόσην καλὴν θέλησιν καὶ δραστηριότητα μὲ ὅσην ἐγώ. Εἶχον διατάξει καὶ εἰς τὸ Ναύπλιον καὶ εἰς τὴν Χαλκίδα νὰ ἑτοιμασθῶσιν ἀποθῆκαι πρὸς ἐναπόθεσιν τῶν φυσεγγίων καὶ ἓν πολεμικὸν ἀτμόπλοιον νὰ τὰ μεταφέρῃ ἐκεῖ. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς τοῦτο χρόνος, διότι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ μεταφορὰ 500 τόνων φυσιγγίων. Ἄλλως τε δὲν ἠδυνάμην νὰ τὰ ἐναποθέσω οὐδ’ εἰς τὸν Πειραιᾶ ἢ ἀλλοῦ που, εἰμὴ εἰς ἓν μέρος, ὅπου ἐναποθέτουν τὰς εὐφλέκτους ὕλας· ὅτι δὲ τὰ φυσίγγια δὲν ἔπαθον ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν παρευρισκομένων εἰς τὴν σκοποβολὴν, οἵτινες δύνανται νὰ εἴπωσιν ὅτι οὔτε ἡ πυρῖτις ἔχασε τὴν εὐφλογιστίαν της οὔτε τὴν δύναμίν της. Τοῦτο δὲ δύνασθε νὰ τὸ ἰδῆτε καθ’ ἡμέραν.

§26ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἦσαν ἕτοιμαι αἱ ἀποθῆκαι;

§27ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀξιότιμε βουλευτὰ Πυλίας σᾶς ἀπαντῶ. Δυστυχῶς τὸ ἔθνος οὐδέποτε ἐσκέφθη περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων ὅπως δὲν ὑπῆρχεν ὑλικὸν πολέμου, ὅπως δὲν ὑπῆρχε στρατὸς εἰμὴ μόνον κατ’ ὄνομα διὰ νὰ ἐκπληροῖ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, διὰ νὰ τρέχῃ κατόπιν τῶν εἰσπρακτόρων διὰ τὰς εἰσπράξεις τῶν φόρων, διὰ νὰ φροντίζῃ ὑπὲρ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, διὰ νὰ φυλάττῃ εἰς τοὺς σταθμοὺς καὶ εἰς τὰς φυλακὰς τῶν φυλακισμένων, ὑπηρεσίαι δι’ ἃς χρειαζόμεθα 2,500 στρατιώτας, οὕτω δὲν ἐλήφθη καὶ οὐδεμία φροντὶς περὶ τῶν μέσων καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ στρατοῦ· σήμερον ὅτε ἐσκέφθη τὸ ἔθνος ἄλλως, δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁ χρόνος οὔτε τὰ ἀπαιτούμενα μέσα πρὸς τελείαν κατάρτισιν τοῦ στρατοῦ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐζητήθησαν τὰ ἔγγραφα.

§29ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶπον ὅτι περὶ ὅλων τῶν πραγμάτων ὑπάρχουν ἔγγραφα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐδῶ, ἀλλὰ δὲν τὰ ἐζήτησαν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἐζήτησαν οἱ βουλευταὶ ἀπ’ ἐμέ.

§31ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ καταθέτω.

§32ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, οὐδέποτε ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ συζητήσεων ἐπερωτήσεων. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ἡ Βουλὴ ἐξασκεῖ οὐχὶ τὴν νομοθετικὴν, ἀλλὰ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν αὐτῆς, καὶ τὴν ἐλεγκτικὴν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως. Πρεσβεύω δὲ, ὅτι ὁ παραγγελλόμενος πρᾶξίν τινα πρὶν ἐκτελέσει αὐτὴν, πρὶν ἐκπεραιώσῃ αὐτὴν, δὲν εἶναι λογικῶς καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπεύθυνος· τὸ δὲ ἔθνος ἡμῶν σπανίως ηὐτύχησε νὰ ἴδῃ νὰ μείνῃ μία Κυβέρνησις τοσοῦτον στερεῶς, ὥστε νὰ συμπληρώσῃ μίαν χρονίαν διαχείρισιν, νὰ κυβερνήσῃ ἐπὶ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος διὰ νὰ ᾖναι λογικῶς ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ νὰ ᾖναι ἀμείλικτος ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ ἐξασκήσει τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐξουσίας. Δι’ αὐτὸ λέγω δὲν ηὐτύχησα ποτὲ νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς ἐπερωτήσεις· διότι ἐὰν δὲν ἐπίκειται συμφορά τις μεγάλη ἢ δυστύχημά τι, ἡ ἐπερώτησις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σκοπὸν σπουδαῖον, ἵνα διατυπώσῃ τις κατηγορίαν ἢ ἀποδοκιμασίαν. Δύναταί τις καὶ πληροφορίας νὰ ζητήσῃ δι’ ἐπερωτήσεως, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄλλου εἴδους ἐπερωτήσεως. Ταῦτα προέταξα, κύριοι, διὰ νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν διατί ἔλαβον τὸν λόγον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει καιρὸν νὰ μὲ ἀκούσῃ, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμιλήσω, διότι θὰ ψηφίσω ζήτημα σύμμικτον εἰς τὸ ὁποῖον ἐν μέρει εἶμαι ὑπὲρ καὶ ἐν μέρει εἶμαι κατά. Πάντοτε, κύριοι, ἐπρέσβευσα, ὅτι ἕκαστος ὀφείλει νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του, ἰδίως ὅμως εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, τὸ καθῆκον τοῦτο εἶναι ἐπιτακτικώτερον. Εἶπόν τινες, κύριοι, ὅτι ἡ θέσις τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὴ, καὶ ἡ Βουλὴ διεμαρτυρήθη.

§33ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε αὐτά.

§34ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω, κύριοι, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι εἰς ἄκρον κοινοβουλευτικὴ, τὸ ὁποῖον εἶναι πλειότερον ἢ κοινοβουλευτικὴ, διότι αὕτη ἀπεῤῥόφησε καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα διὰ τοῦτο ὑπερέχει πασῶν τῶν ἄλλων πολιτειῶν, διότι ἔχει αὐτὴν τὴν ἐλαστικότητα τοῦ νὰ καθιστᾷ ἑκάστοτε τὴν ἀναγκαίαν Κυβέρνησιν, καὶ τὸν ἀναγκαῖον ἀρχηγὸν αὐτῆς· καὶ ἀποδέχομαι, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει ἐλλείψεις, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις ἡ σπουδαία εἶναι, ὅτι εἶναι ἄγαν κοινοβουλευτικὴ ὡς ἀποῤῥοφήσασα καὶ τὸ σπουδαῖον αὐτὸ μέρος τοῦ Κοινοβουλίου ἤτοι τὴν ἀντιπολίτευσιν. Κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα· καὶ δὲν θὰ εἴπω πολλὰ, διότι κυρίως θέλω νὰ δώσω τὸν χαρακτῆρα τῆς γνώμης μου. Ἐπὶ τῆς συζητήσεως ταύτης ἀνεπτύχθησαν τρία ζητήματα, ἓν πολιτικὸν, ἓν διοικητικὸν καὶ ἓν νομικόν. Τώρα ἐὰν τὸ πολιτικὸν ζήτημα εἶναι εἰς ἀντίθεσιν μὲ ἓν ἐκ τῶν ἄλλων δύω καὶ ἐὰν ἔχετε νὰ ἐκλέξητε ἓν ἐκ τῶν δύω ἢ τριῶν ζητημάτων, ποῖον πρέπει νὰ προτιμήσητε; Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι οὔτε εἰσαγγελεὺς, οὔτε δικαστὴς, εἶναι ἐξόχως πολιτικὸν σῶμα· πολιτικὸν δὲ σῶμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, αὐτὸ εἶναι τὸ ὑπερέχον, αὐτὸ ἀποῤῥοφᾷ πάντα τὰ ἄλλα· τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι τὸ α. καὶ τὸ ω. οὐδέποτε δὲ τὸ μέσον προτιμᾶται τοῦ τέλους. Κύριοι, τὸ πολιτικὸν ζήτημα εἶναι ἡ στερεότης τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην σήμερον ὑπέρ ποτε στερεᾶς Κυβερνήσεως· αὐτὴ εἶναι ὁ στρατός μας καὶ ὁ στόλος μας.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Στερεᾶς ἢ ἰσχυρᾶς;

§36ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, θέλω τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ τὴν θεωρῶ ὡς στερεὰν, διότι ἀποῤῥέει ἀπὸ σᾶς, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα, οὐχὶ δικαίωμα, δὲν εἶναι ἐντὸς τῶν συνομολογηθέντων μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο, τοῦ νὰ ἐπιτίθεσθε τὴν ἐπιοῦσαν κατὰ Κυβερνήσεως ἐξ ἧς ἐλπίζομεν. Αἱ πράξεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι τάχα ἓν ἔργον μεμονωμένον αὐτοῦ; Τάχα τὸ ὅλον τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ θεραπεύσῃ αὐτό; Ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν εἶχε καθῆκον ἡ Κυβέρνησις; Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐν γνώσει τῶν διατρεξάντων, ἀλλὰ καὶ ἔχουσα ὅλας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας διὰ 200 ἢ 300 τεστέδες φυσεκίων δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ τόσον πάταγον· εἶχε στρέψει τὸν νοῦν της πρὸς τὰς σχέσεις τῶν ἄλλων κρατῶν, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἔχει εἰδικὴν ἀποστολὴν, κύριοι, καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν χλευάζητε ἑκάστοτε καὶ νὰ ζητῆτε λόγον πρὶν ἐκτελέσει τὴν εἰδικὴν ἀποστολήν της· τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἦσθε ἀμείλικτοι, καὶ ἐγὼ πάντοτε ὑπὲρ τοῦ νόμου θέλω φυλάξει τὴν ὄρεξίν μου ἐν καιρῷ εὐθέτῳ νὰ φέρω τοῦτο ὡς κύριον ζήτημα καὶ οὐχὶ ὡς πρόθεσιν. Καὶ ταῦτα λέγω καθόσον ἀφορᾷ τὸ πολιτικὸν ζήτημα. Ἔρχομαι εἰς τὰς ἐλλείψεις τῆς διοικήσεως, αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν πρώτοις εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ ἰδέαι μου εἶναι ἀποκεντρωτικαί· ὁ ὑπουργὸς δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἕνεκα ἐλλείψεως, παρὰ μόνον, ἐὰν παραλείπῃ τὴν ἐπιτήρησιν· αὐτὸ εἶναι νομικὸν ἐπιχείρημα, ἀλλ’ ἔρχομαι κατόπιν. Σᾶς λέγουν, ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος ὁ ὑπουργὸς διὰ τὸ συμβόλαιον τοῦ ναύλου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐν Τεργέστῃ ἢ ἐν Ἀμβέρσῃ. Κύριοι, πρέπει ν’ ἀπαιτήσητε, ὥστε ὁ ὑπουργὸς νὰ ᾖναι Θεὸς διὰ νὰ ᾖναι ὑπόχρεως δι’ ἑκάστην λεπτομέρειαν διοικήσεως; Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ζητήσητε, θὰ ζητήσητε τὰ ἀδύνατα· βʹ. κατηγορία εἶναι ὅτι, ὅταν ἔφθασε τὸ πλοῖον κάτω εἰς τὸν Πειραιᾶς διατί νὰ σταλῶσι φορτηγίδες, νὰ γείνῃ ἡ ἐκφόρτωσις καὶ νὰ σταλῶσιν εἰς Ἅγιον Γεώργιον, καὶ οὐχὶ νὰ μείνωσιν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἢ εἰς τὰς Ἀθήνας· μήπως ὁ Ἅγιος Γεώργιος δὲν εἶναι πλησιέστερος ἀπὸ τὰς Ἀθήνας; Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι διοικητικόν. Τί ἐγένετο, κύριοι; ἐχάθησαν 200 τεστέδες φυσεκίων· εἶναι ἄξιον, κύριοι, τοῦ σημερινοῦ καιροῦ νὰ συζητῆτε τοῦτο; πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐνασχολῆται εἰς τὰ τοιαῦτα; καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εὕρητε εἰς οἱανδήποτε διαχείρισιν τοιαύτην ἔλλειψιν; εἶναι πλαστογράφοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν ἐπιτροπὴ καὶ ἐβεβαίωσαν, ὅτι τὰ φυσέκια δὲν ἐβλάφθησαν; θὰ εἴπητε εἰς τοὺς ὑπουργοὺς σταματήσατε, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ὑπηρεσιῶν σας καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ ἔθνος δὲν ἀποβλέπει εἰς τίποτε ἄλλο, καὶ δὲν ἀκούει εἰμὴ μάχας καὶ πολέμους, βλέπει νὰ πίπτῃ ἡ Πλεῦνα καὶ οἱ Ῥῶσσοι νὰ βαδίζωσιν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν; τὸ κύριον εἶναι ἐὰν ἐχάθησαν 200 τεστέδες φυσίγγια, ἢ ὅτι πρέπει νὰ διορισθῇ μία ἐπιτροπή; δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ῥίψητε μίαν κατάκρισιν ἐναντίον ἑνὸς ὑπουργοῦ διὰ τοῦτο. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἐὰν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ καὶ ὁ ἁρμοδιώτερος καιρός. Τί δὲ νὰ εἴπω, κύριοι, καὶ περὶ τῆς ἄλλης αἰτιάσεως, ὅτι δὲν παρευρέθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖ ὅπου ἐγίνοντο τὰ ὑποδήματα, καὶ ὅταν ὑπόδεναν τοὺς στρατιώτας κτλ. Πρὸς Θεοῦ εἶναι αὐτὰ πράγματα; εἶναι ἀντικείμενα τοῦ Κοινοβουλίου τὴν σήμερον; ἐπληγώθησαν τὰ πόδια τῶν στρατιωτῶν καὶ ἐχάλασεν ὁ κόσμος!!! ἔπρεπε νὰ σταματήσωμεν ἐδῶ, νὰ λείψῃ πᾶσα ἐνέργεια, νὰ ἐπέλθῃ στάσις ἐνεργείας διὰ νὰ εὕρωμεν πῶς ὁ ὑπουργὸς δὲν παρευρέθη ἐκεῖ ὅπου ὑπόδεναν τοὺς στρατιώτας; Κύριοι, ὅλα αὐτὰ τῆς διοικήσεως εἶναι μηδαμινὰ καὶ ἀνάξια συζητήσεως. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε καὶ περὶ τῶν ἄλλων, διότι ὅλα αὐτὰ εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως· ἡ διοίκησις, κύριοι, εἶναι πανταχοῦ, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι παρὼν ὁ ὑπουργός, καὶ ἑπομένως δὲν εὐθύνεται διὰ τὰ καθέκαστα. Αἰτιᾶται ἡ ἐπερώτησις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὅτι προεβίβασεν ἕνα ταγματάρχην εἰς ἀντισυνταγματάρχην καὶ ἕνα λοχαγὸν εἰς ταγματάρχην· ἡ αἰτίασις γίνεται ἐν τύπῳ μομφῆς καὶ οὐδεὶς νόμος ἐδείχθη παραβιασθείς. Οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ ἔχουν 15 ἔτη ὑπηρετοῦντες· καὶ ἔκαμεν ἄσχημα ὁ κ. ὑπουργός, διότι ἠθέλησε νὰ τακτοποιήσῃ τὴν σχολὴν καὶ νὰ διορίσῃ τοὺς διευθυντὰς αὐτῆς; Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ υἱοῦ τοῦ Μήλιου ἀπήντησεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ κ. Μεταξᾶ ἀπήντησεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἀποχρώντως, ὡς πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους ἐπανέφερεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, διότι δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία βλάβη εἰς τὸν στρατὸν ἕνεκα αὐτῆς τῆς πράξεως τῆς διοικήσεως, διότι εἶχεν ἡ διοίκησι τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ πᾶσαν τοιαύτην πρᾶξιν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὑρίσκω ἐγὼ πλημμελὲς καὶ διὰ τὸ ὁποῖον διστάζω εἶναι πῶς οἱ ἐκ τοῦ σχολείου τῶν εὐελπίδων ἦλθον εἰς τὸν στρατὸν πρὸ τοῦ ὡρισμένου χρόνου ὡς ἀνθυπασπισταί.

§37Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων.

§38ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εὑρίσκω νόμον ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ στηρίζω αὐτὴν τὴν πρᾶξιν. Ἀλλά, κύριοι, δυνάμεθα νὰ ῥίψωμεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἐν ταῖς παρούσαις ἐποχαῖς ἐφρόντισεν ὅσον ἠδυνήθη καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ καταρτίσῃ ὅσον ἦτο δυνατὸν τελειότερον τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ; πάντες ὁμολογοῦσιν ὅτι τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀτελῆ, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ὡμολόγησεν ὅτι θέσεις ἀξιωματικῶν κεναὶ εἶναι ὑπὲρ τὰς 80. Θὰ μοὶ εἴπητε λοιπὸν τί ψῆφον θὰ δώσῃς; ἀπαντῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν τὴν κατάστασιν τὴν πολιτικὴν τῶν πραγμάτων. Διατί ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία τῆς κατηγορίας; ὅταν ὁ ὑπουργὸς παρανομήσῃ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν κατηγορήσῃ, νὰ τὸν εἰσάξῃ εἰς δίκην· διατί; διότι κυρία τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, κυρία τῶν συμφερόντων εἶναι ἡ Βουλή· διότι τὸ πολιτικὸν ζήτημα διαχειρίζεται ἡ Βουλὴ κυριαρχικῶς καὶ ἀπέναντι τοῦ νόμου. Διὰ νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπήν. Αὐτοί, κύριοι, εἶναι οἱ λόγοι δι’ οὓς ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους θέλω ψηφίσει ὑπέρ.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ μέγα ἐπιχείρημα τῶν ἤδη λαλησάντων κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη εἶναι τοῦτο. Οὔπω καιρός. Ἀλλ’ οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ τὸ σύστημα θὰ φθάσουν εἰς τὸ Οὐκέτι καιρός. Ὅταν πλοῖον οἱονδήποτε ᾖναι κρεμασμένον, καθὼς λέγουν οἱ ναυτικοί, εἰς ἐπικίνδυνον ἀκρωτήριον καὶ ἄλλοι μὲν φωνάζουν ἐπὶ δεξιά, ἄλλοι δὲ λέγουν, οὔπω καιρός, ἀφ’ οὗ τὸ πλοῖον πέσῃ ἔξω, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες παραδέχονται ὅλοι τὸ οὐκέτι καιρός. Ἀρχαῖος δέ τις Βασιλεὺς, ὁ μέγας καὶ πολὺς Μιθριδάτης, ἐπολιόρκει τὴν Λάμψακον, ἀλλὰ καὶ ἐπολιορκεῖτο ὑπὸ τοῦ Λουκούλλου· οἱ δὲ στρατηγοί του δὲν τοῦ ἔλεγον τὴν ἀλήθειαν. Βεβαίως δὲ τὸν ἠγάπων, καὶ ἤθελον νὰ ἐπικρατήσῃ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν τοῦ ἔλεγον τὴν ἀλήθειαν, τὸ στρατόπεδόν του κατήντησεν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς ἣν καὶ τὸ στρατόπεδον τῶν Θηβῶν· ἐπὶ τέλους δὲν εἶχόν τι νὰ φάγουν οἱ στρατιῶται. Ἕνεκα δὲ τῆς μεγάλης αὐτῶν πείνης ἔφαγον καὶ σάρκα ἀνθρωπίνην. Ὅτε ἔμαθε τοῦτο ὁ Μιθριδάτης, προσεπάθησε νὰ σώσῃ καὶ νὰ σωθῇ· ἀλλ’ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ Λούκουλλος: οὐκέτι καιρὸς, καὶ τὸν κατέστρεψε. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅστις εἶπεν· «ἐγὼ δὲν ζητῶ λόγον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὴν ἀφήσω ἐκεῖ, καὶ ἂν δὲν λάβῃ μέρος εἰς τὸ μέγα Συνέδριον, τότε τὴν διορθώνω.» Τί μέγα Συνέδριον, φίλε; Τί τοὺς ἐπιβαρύνετε; Σήμερον μόνον Τοῦρκοι καὶ Ῥῶσσοι πρόκειται νὰ συνεδριάσωσιν, οἱ δὲ ἄλλοι ἀποκλείονται. Ἀφοῦ δὲ Ἄγγλοι, Ἰταλοὶ, Γάλλοι κλείονται ἔξω, πῶς θὰ ἔμβουν εἰς τὸ Συνέδριον οἱ ἀξιότιμοι ὑπουργοί μας; Ἀλλὰ λέγουσι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: ἂν δὲν ἔμβῃς, θὰ σὲ κρεμάσω. Πῶς ὅμως νὰ ἔμβῃ; Τὸ ὑπεσχέθη, λέγουσι. Πότε ὅμως τὸ ὑπεσχέθη; Τοιοῦτόν τι οὔτε οἱ ὑπουργοὶ εἶπον, οὔτε ἐγὼ ἀπαιτῶ. Καὶ πῶς νὰ τὸ ἀπαιτήσω; Εἰς τὰ Συνέδρια τὰ μεγάλα εἰσέρχονται μόνοι οἱ τὰς μαχαίρας κρατοῦντες.

§40ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τοῦτο τοὺς ἐφέραμεν.

§41ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσω τὸ τοιοῦτον ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, διότι θὰ ἤμην τρελὸς, ἂν τοιαύτην εἶχον ἀπαίτησιν, οὐδὲ οἱ ὑπουργοὶ τοιοῦτόν τι ὑπεσχέθησαν· ἐνῷ δὲ οἱ Ἄγγλοι ὑποκρίνονται τὸν κωφὸν καὶ τὸν τυφλὸν, τί θέλεις νὰ σοῦ κάμουν τῆς Ἑλλάδος οἱ ὑπουργοί; Πῶς νὰ ἔμβουν εἰς τὸ μέγα Συνέδριον; Καὶ ἀπὸ ποίαν θύραν; Πρέπει δὲ νὰ προσέξωμεν, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλοῦν. Δὲν εἶναι δὲ τὸ ζήτημα ἁπλοῦν, διότι ἂν δὲν ἔμβουν, δὲν θέλω νὰ δώσω εἰς κἀνένα τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ὀνομάσῃ προδότας. Ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτὸν τὸν σκοπόν. Ἀπαιτῶ ὅμως νὰ πράξουν ὅ,τι εἶναι δυνατόν, καὶ ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν των θὰ ἔκαμνον τὸ ἑξῆς· εἷς μόνος ἐξ αὐτῶν νὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, οἱ δὲ ἄλλοι νὰ ὑπάγουν πρέσβεις, καὶ ἂς ἀνακληθοῦν ἀπὸ τῶν Πρεσβειῶν τὰ παιδία. Ἄλλην διέξοδον δὲν βλέπω. Ἡ σπάθη τῆς Ἀγγλίας δὲν κόπτει, καὶ θέλεις νὰ κόπτῃ ἡ σπάθη τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ μάλιστα σοῦ λέγουν οἱ ὑπουργοὶ αὐτῆς, μᾶς λείπει τοῦτο, μᾶς λείπει ἐκεῖνο; Σοῦ λέγουν οἱ ὑπουργοί, ἀποροῦμεν· σὺ δὲ φωνάζεις, ἄγε. Κατηντήσαμεν νὰ μὴ ἐννοούμεθα. Καὶ δὲν ἀπαιτῶ μὲν νὰ καταδικασθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀνέχομαι νὰ τὴν βλέπω κοιμωμένην. Ἔνοχος δὲ εἶμαι ἂν δὲν τὴν ἐξυπνήσω. Χρεωστεῖτε, λέγουσι πρὸς τοὺς ὑπουργούς, νὰ μᾶς φέρητε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Δὲν τὸ ἐπράξατε; Θὰ σᾶς κρεμάσωμεν. Ἀλλὰ πῶς νὰ τὸ πράξωσιν, ἐνῷ αἱ μεγάλαι Δυνάμεις μένουσι συνεσταλμέναι; Τοιοῦτοι λόγοι ἐπιτρέπονται εἰς μόνους τοὺς νομίζοντας ὅτι δύνανται νὰ πετάξουν χωρὶς πτερά. Ἐὰν ὅμως δέχωνται οἱ ὑπουργοὶ νὰ κρεμασθοῦν, ἐγὼ δὲν ἀντιτείνω. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ζητῶ τὰ δυνατά, καὶ μόνα τὰ δυνατὰ ἀπαιτῶ. Εἶπε δὲ ὁ προλαλήσας: καὶ μήπως οἱ ὑπουργοὶ ἦναι Λυγκεῖς; Κατ’ ἐμὲ, ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ ᾖναι οὐχὶ μόνον Λυγκεὺς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ περισσοτέρους ἢ ὁ Ἄργος ὀφθαλμοὺς, ὀφθαλμοὺς μάλιστα μὴ κλαίοντας, μὴ νυστάζοντας, διότι εἰς τοὺς κυβερνήτας ἐθνῶν δὲν ἐπιτρέπεται ὁ ὕπνος. Ἐγὼ ἐλέγχων εἶπον: κακόν τι συνέβη, ἀνοίξατε τοὺς ὀφθαλμούς σας ὑπουργοί. Ἀλλ’ αὐτοὶ ἀποκρίνονται, λέγοντες, δὲν πρέπει νὰ ἀποκαλύπτῃς τὰ κακῶς γινόμενα. Ἀλλὰ διατί; Μᾶς λέγουν ὅτι θὰ κάμουν ναυτικὰς παρασκευάς. Ἀλλ’ εἶναι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δυνατόν; καὶ πότε; Ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νῦν καὶ ἀεί. Βλέπετε ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὑπουργικώτερος τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας μᾶς ἀνέφερε τὰς δυσκολίας τῆς διοικήσεως, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐλάμβανε καθ’ ἑκάστην 40 τηλεγραφήματα, ποῦ νὰ προφθάσῃ. Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲν ἐπρόφθανεν, ἀλλ’ ὁ πενθερός του τοῦ εἶπεν: ἄφες τὰς λεπτομερείας, καὶ τάξον ἐπ’ αὐτῶν ἄλλον. Ἐπιτιμῶμεν, λέγει, καὶ καταδικάζομεν ἐξ ἐφόδου. Πρέπει ὅμως νὰ ἐνθυμηθῇ ἡ Βουλή, ὅτι κατεδίκασεν ὑπουργούς, οὐ μόνον ὑπουργούς, ἀλλὰ καὶ Ἀρχιερεῖς ἔλαβεν ἀπὸ τῶν θρόνων αὐτῶν καὶ ἔσυραν αὐτοὺς εἰς τὸ δικαστήριον. Ἐκεῖναι δὲ αἱ περιστάσεις δὲν ἦσαν τόσον φοβεραί, ὅπως αἱ παροῦσαι. Τί δὲ ἐζήτησεν ἡ Βουλή; Δὲν ἐζήτησε μομφήν, δὲν ἐζήτησε κατάραν, ἀλλ’ εἶπε, λυποῦμαι. Καὶ βεβαίως λυπεῖται, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἠγόρασεν ἀντὶ ἀηδόνι τσίτσικα. Θέλετε λοιπὸν νὰ χαρῇ; Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν. Ἐὰν ἔλεγον οἱ ὑπουργοί: σκοπεύομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Συνέδριον καὶ ἐκεῖ θὰ ἐπιτύχωμεν ἅπαντα τῆς Ἑλλάδος τὰ αἰτήματα· ἂν δὲ δὲν τὰ ἐπιτύχωμεν, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς κρεμάσητε· σιωπὴ ὅμως ἄκρα σήμερον· ἂς λείψουν οἱ ἔλεγχοι. Ἂν τοιαύτας ὑποσχέσεις ἔδιδον οἱ ὑπουργοί, εἶμαι σύμφωνος· ἀλλ’ οἱ ὑπουργοὶ εἶπον ὅτι δὲν δέχονται τοιοῦτον βάρος. Ἄλλοι ὅμως λέγουν, τοιαύτας ἔχομεν μετ’ αὐτῶν συμφωνίας. Ἀλλ’ ἐγὼ διϊσχυρίζομαι ὅτι ὅτι οὐδεμίαν συμφωνίαν ἐκάμαμεν. Αὐτοὶ εἶναι ὑπουργοὶ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, καὶ κατ’ αὐτοὺς ἀποτελοῦν τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν. Ἐπιμένω λοιπὸν ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μαυρομιχάλη, ἡ ὁποία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι ἐντελῶς κακίας ἢ πάθους ἄμοιρος, καὶ δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ὑπουργούς: γρηγορεῖτε. Τὸ αὐτὸ δὲ λέγουν οἱ στρατιῶται, οἱ περιφρουροῦντες τὰ στρατόπεδα. Ἐκτὸς δὲ τούτου, οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ διὰ τοῦτο ὑπόκεινται εἰς πάντα δίκαιον ἔλεγχον.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φρονῶ, ὅτι παρεξετράπημεν ἀπὸ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἔγεινεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἔθεσε δύω ζητήματα καθαρὰ, πρῶτον παρεβίασεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοὺς νόμους; δεύτερον κατέστρεψε τὰ πολεμοφόδια καὶ τὴν δημοσίαν περιουσίαν ἐν τῷ στρατοπέδῳ Θηβῶν; Ἐπὶ τῶν δύω τούτων ζητημάτων φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιστραφῇ ὁ λόγος. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τί φρονοῦσιν οἱ λέγοντες ἑκάστοτε ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις πρέπει νὰ σιωπήσωμεν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ καλύψωμεν ὅ,τι δύναται νὰ μᾶς καταστρέψῃ, καὶ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ ἡμεῖς οὔτε νὰ βλέπωμεν οὔτε νὰ ἀκούωμεν. Ἡμεῖς, κύριοι, εἴμεθα καλλίτεροι ἀπὸ τοὺς Ῥωμαίους ἢ ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους; ὅταν οἱ Ῥωμαῖοι προπαρεσκευάζοντο νὰ ὑπερασπίσουν τὴν Ἰταλίαν ἀπὸ τοὺς Καρχηδονίους καὶ εἶχον στείλει τὸν Σκιπίωνα, εἰς τὴν πρώτην καταγγελίαν, ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ῥωμαίων, ὅτι παραμελοῦνται αἱ παρασκευαὶ, ἀμέσως ἐστάλη ἐπιτροπὴ, ἵνα ἀφαιρέσῃ τὴν ἀρχηγίαν ἀπὸ τὸν Σκιπίωνα καὶ φυλακίσῃ αὐτόν. Μετέβη ἀληθῶς ἡ ἐπιτροπὴ καὶ εὗρεν ὅλως τὸ ἐναντίον, καὶ ἔκτοτε ὁ Ὕπατος ἦτο προσεκτικώτερος. Ἐὰν πράγματι αἱ ἐλλείψεις τοῦ Σκιπίωνος ἦσαν ἀληθεῖς, καὶ οἱ Ῥωμαῖοι ἔλεγον σιωπὴ, ἵνα μὴ τὸ ἐννοήσουν οἱ ἐχθροὶ, θὰ ἦταν φρόνιμοι ἄνθρωποι; Οἱ Ἄγγλοι εἶχον λαμπρὰν δύναμιν εἰς τὴν Κριμαίαν, ἡ πολιορκία τῆς Σεβαστουπόλεως ἐξηκολούθει, καὶ ἡ κρίσις δὲν εἶχε πλησιάσει, μεγάλη τότε στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ κατήγγειλον τὴν διαχείρισιν τοῦ στρατοῦ ἐν τῇ Κριμαίᾳ εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον· ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις ἔπεμψεν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, καὶ ἴδῃ μήπως ὁ στρατὸς τῆς Ἀγγλίας πρόκηται νὰ καταστραφῇ ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ σφαλμάτων· μετέβη ἡ ἐπιτροπὴ, κατέκρινε τὰ ἄξια κατακρίσεως, καὶ ἡ βελτίωσις ἐπῆλθε ταχεῖα, καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἦταν λαμπρὰ. Εἴμεθα ἡμεῖς καλλίτεροι αὐτῶν οἱ ὁποῖοι λέγομεν, σιωπὴ περὶ τῶν παρασκευῶν; Τοὐναντίον, κύριοι, ἡ σιωπὴ εἶναι ἔγκλημα, δὲν εἶναι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, εἶναι κατά. Διὰ τοῦτο φρονῶ ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι πράττω ἔργον τὸ ὁποῖον συνᾴδει μὲ τὸ καθῆκον καὶ τὸν ὅρκον τὸν ὁποῖον ἔδωσα, νὰ ἐξελέγχω τὰ σφάλματα τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δὲ, μοὶ φαίνεται, πολὺ ταπεινὴ καὶ μικρὰ ἰδέα, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς, καὶ εἰς τοῦτο δὲν θέλω ἀπαντήσει, διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πάντοτε καιρὸς εἶναι νὰ ἐκτελῶμεν τὸ καθῆκόν μας. Ἄλλοτε, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ χειροτέρα ἀπόφασις τὴν ὁποίαν δύναται νὰ κάμῃ ἓν ἔθνος εἶναι, νὰ μὴ ἀποφασίζῃ τίποτε, καὶ σήμερον σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι δυστύχημα δι’ ἓν ἔθνος ἢ δι’ ἓν ἄτομον ἡ δειλία. Ἀλλοίμονον, κύριοι, εἰς τὸ ἔθνος τὸ ὁποῖον ἐδειλίασεν ἢ εἰς τὸ ἄτομον· τὰς ἁπλουστέρας πράξεις ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, θέλετε πεισθεῖ καὶ περὶ τῶν μεγαλειτέρων ἐπιχειρήσεων· ἐὰν χρειάζεται ν’ ἀναβῶ ἵππον, καὶ λέγω, ὅτι θὰ πέσω πρὶν ἀναβῶ, βεβαίως, ἅμα τὸν ἀναβῶ, μετ’ ὀλίγας στιγμὰς θὰ ἦμαι κάτω. Ἐπιχειρῶ νὰ προσβάλω καὶ δειλιῶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ προσβολὴ ἐχάθη· τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ τῶν παρασκευῶν· καὶ τί μᾶς συμβουλεύουν πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων μας; ἐδειλιάσατε, ἐφοβήθητε, ἐξελέγχοντες τὰς παρασκευάς· καὶ δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς μοὶ λέγετε, ὅτι, ὅταν ἔχητε νόσον τινὰ, ἐκ δειλίας δὲν λέγετε τίποτε εἰς τὸν ἰατρόν· ὅστις κρύπτει τὸ νόσημα αὑτοῦ ἀπὸ τὸν ἰατρὸν, τίθεται κάκιστα ὑπὸ τὴν εὐλογίαν τοῦ ἱερέως, μεταβαίνει εἰς τὸ νεκροταφεῖον. Καὶ πῶς νὰ σιωπήσωμεν; πρὸς τίνας νὰ σιωπήσωμεν; πρὸς τὸ ἔθνος; Λοιπὸν νὰ τὸ ἐξαπατήσωμεν. Καὶ εἶναι τοῦτο πρέπον δι’ ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους; Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ δειλιάσωμεν εἰς τίποτε, ἂν ἀνδρίως καὶ σπουδαίως ἔχωμεν σκοπὸν νὰ ἐπιχειρήσωμέν τι, ἄλλως θὰ ἀποτύχωμεν καὶ θὰ γίνωμεν γελοῖοι. Πρὸ δύω ἢ τριῶν μηνῶν, κύριοι, καταγινόμεθα ἀκαταπαύστως εἰς τὸ ζήτημα τῶν παρασκευῶν, οἱ ὑπουργοὶ οἵτινες σήμερον κάθηνται παρὰ τῇ Κυβερνήσει εἶναι οἱ δώσαντες τὴν ὤθησιν εἰς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευάς. Ἐνθυμεῖσθε τοὺς νόμους τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὰ σχετικὰ περὶ δανείων καὶ φόρων, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὅλα ταῦτα τὰ νομοσχέδια ἡ ἀντιπολίτευσις, τότε ὁδηγουμένη παρὰ τοῦ κυρίου Δεληγιώργη, τὰ εὗρεν ἀνεπαρκῆ, ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ὁ κύριος Τρικούπης τὰ εὗρεν ὡσαύτως ἀνεπαρκῆ, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι χρειάζονται 12 ἑκατομμύρια φόροι, καὶ ὅτι μάλιστα πρέπει οἱ φόροι νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπιστημονικῶς καὶ μᾶς ἐσυμβούλευσε νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα ὅπερ εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτε ἦτο πρωθυπουργός, μᾶς ἐσυμβούλευσε νὰ κάμωμεν τὸν πόλεμον πανστρατιᾷ. Λοιπὸν ὅλη αὐτὴ ἡ ὤθησις ἐδόθη ἀπὸ ὑμᾶς· σπουδαίως τότε ἐκάμνατε αὐτὰ τὰ πράγματα ἢ νὰ ἀπατήσετε τὸν τόπον καὶ τὴν Βουλήν; Ἐὰν σπουδαίως, πρέπει νὰ εὐχαριστήσετε ἡμᾶς, οἵτινες ἐρχόμεθα νὰ σᾶς ζητήσωμεν λόγον, καὶ νὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς ὑμᾶς, ν’ ἀπολογηθῆτε εἰς τὸ ἔθνος καὶ τὴν βασιλείαν καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας, διότι ἐὰν σιωπήσητε δὲν ἐννοῶ ὁποῖον εἶναι τὸ συμφέρον σας. Ἐγώ, κύριοι, ἔχω εὐθύνην διότι ἐπολέμησα τὰ στρατιωτικὰ σχέδια τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, καὶ τὸν περὶ ἐφεδρείας νόμον τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, διότι ἤμουν πάντοτε κατὰ τῆς πανστρατιᾷ πολεμικῆς τοῦ κυρίου Τρικούπη, δὲν εἶπον τίποτε διὰ τὸ σχέδιον τοῦ κυρίου Ζαΐμη (διότι εἶπε καὶ αὐτὸς ὅτι ἔχει σχέδιον) ἀλλὰ δὲν ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα διὰ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ, ἐὰν ἔλθῃ καὶ δὲν μοῦ ἀρέσῃ ἂς εἶναι βέβαιος ὅτι θὰ τοῦ ἐπιτεθῶ, ἀλλὰ τότε μοῦ εἶπον, ποῦ εἶναι τὰ ἰδικά σου σχέδια; Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἐδίστασα οὐδὲ στιγμὴν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν πρόκλησιν· ἐπρότεινα σχέδιον πλῆρες, τὸ ὁποῖον πάντες γνωρίζετε. Ἔχω καὶ ἐγὼ εὐθύνην διότι καὶ διὰ τοῦ σχεδίου ἐκείνου παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ φόρους, νὰ κάμῃ δάνεια, νὰ κάμῃ δαπάνας, νὰ συλλέξῃ τὰ τέκνα τοῦ κόσμου· δὲν ἔχω λοιπὸν εὐθύνην διὰ τὴν συμβουλὴν ἐκείνην; καὶ ἴσως αἱ ἀγορεύσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἔλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προπαρασκευῶν καὶ γίνῃ παραδεκτόν. Λοιπὸν ἔχω καὶ ἐγὼ εὐθύνην, καὶ ἔχων εὐθύνην πρέπει νὰ σιωπήσω; Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα καὶ λέγω ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης καλῶς ποιήσας ἔκαμε γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρεβίασε νόμον ῥητὸν τοῦ Κράτους ἄνευ ἀνάγκης. Καλῶς δ’ ἔκαμεν ὡσαύτως νὰ εἴπῃ ὅτι κατέστρεψε τὰ πολεμοφόδια Σασεπὼ· καὶ ἴσως καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν τὰ πολεμοφόδια τοῦ πυροβολικοῦ εὑρίσκονται ἐκτεθειμένα εἰς τὴν ἐπήρειαν τῆς ἀτμοσφαίρας πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι οἱ ἵπποι τοὺς ὁποίους ἐπρομηθεύθητε εἶναι ἀνίκανοι νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ὑπηρεσίαν, ἔκαμεν ἄριστα ὁ κ. Μαυρομιχάλης νὰ φέρῃ ταῦτα εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ πῶς τὸν κακίζετε, καὶ μάλιστα ὅσοι δὲν ἐλάβατε ποτὲ τὸν κόπον νὰ γνωρίσητε αὐτὰ τὰ πράγματα, ἐνῷ ἐκεῖνος τὰ ἐμελέτησε καὶ τὰ ἔφερεν ἕτοιμα ἐνώπιόν σας; Σᾶς λέγει ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὅτι ὁ ὑπουργὸς παρεβίασε τοὺς νόμους καὶ σεῖς λέγετε, δὲν εἶναι καιρὸς τώρα, ἑτοιμαζόμεθα πρὸς πόλεμον. Ἠξεύρετε τί ἔλεγον οἱ Σπαρτιᾶται; ὁ δειλότερος ἀπέναντι τῶν νόμων εἶναι ὁ χειρότερος ἀπέναντι τῶν ἐχθρῶν, καὶ τὴν φιλοσοφίαν τοῦ σοφοῦ τούτου λόγου ἀφίνω εἰς σὲ, κ. Ῥοντήρη, νὰ τὴν ἑρμηνεύσῃς, διότι ἔθνος τὸ ὁποῖον δὲν σέβεται τοὺς νόμους του τὸ ὁποῖον καταξεσχίζει τοὺς νόμους του δὲν εἶναι ἔθνος ἄξιον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κόσμου, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι σύστασις δι’ ἡμᾶς πρὸς τὴν Εὐρώπην τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖσθε, καὶ ἡ ὁποία νομίζετε ὅτι θὰ σᾶς καλέσῃ εἰς τὴν τράπεζαν ἂν καὶ σεῖς δὲν προσφέρετε κἄτι τι. Ὅταν καταξεσχίζετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐψηφίσατε νὰ ᾖναι ἀπαραβίαστον, πῶς θὰ δυνηθῆτε νὰ διοικήσητε μεγαλεῖτερα πράγματα; Κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἤρεσε διὰ τὴν εἰλικρίνειάν του μὲ τὴν ὁποίαν ἀνέφερε τὰ πράγματα. Σᾶς εἶπε καθαρὰ, ἐπανέφερον τοὺς ὑπαξιωματικοὺς διότι εὕρηκα τὴν γνώμην ἐπιτροπῆς ἀξιωματικῶν παρ’ ἄλλου ὑπουργοῦ συστηθείσης ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ. Ἠξεύρετε δὲ τί εἶναι ὁ κανονισμὸς τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσία; Τὸν κανονισμὸν ὀφείλουν νὰ ἠξεύρουν οἱ δεκανεῖς καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ δὲν χρειάζονται νομικὰ συμβούλια, καὶ ὅταν ἀκούητε νομικὰ συμβούλια πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι πρόκειται περὶ προσωπικῶν πραγμάτων, καὶ περὶ προσωπικῶν συμφερόντων· ὁ κανονισμὸς, κύριοι εἶναι τόσον σαφὴς, ὥστε ὑπὸ ὅλων ἐννοεῖται, διότι ἐγράφη νὰ ἐννοῆται ἀπὸ τοὺς δεκανεῖς. Δὲν ἔχει δικαίωμα ποτὲ ὑπουργὸς νὰ στήσῃ ἀγῶνα μεταξὺ ἀρχηγοῦ σώματος καὶ ὑπαξιωματικοῦ, διότι τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς σωματάρχας, καὶ ὅμως ἐδῶ ὁ ὑπαξιωματικὸς ἐνίκησε τὸν σωματάρχην. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης σᾶς εἶπεν ὅτι ἐφέρατε παρανόμως τὸν υἱὸν τοῦ Σπυρομήλιου. Καὶ ποῖος θέλει νὰ μὴ ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ Σπυρομήλιου εἰς τὸν στρατόν; Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος στρατηγὸς ὑπηρέτησε τὸν τόπον καὶ ἐπολέμησεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ παντοῦ, διὰ νὰ παραβιάζωνται οἱ νόμοι καὶ διὰ νὰ ἔρχεται παρανόμως ὁ υἱός του εἰς τὸν στρατόν; ποτέ. Καί τί λοιπὸν ἔπρεπε νὰ γείνῃ; Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς τὸ εἶπε πέρυσιν ἐπιθυμῶν νὰ φανῇ ὠφέλιμος εἰς τὸν υἱὸν τοῦ Σπυρομήλιου σᾶς ὑπέβαλε νομοσχέδιον.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τὸ ἐφέραμεν, καὶ ὁ ὑπουργὸς εἶπε, δὲν ἔχω ἀνάγκην νόμου.

§44ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχεις λάθος, ἀλλὰ καὶ σεῖς ἂν τὸ ἐφέρετε, τί ἄλλο ἀπεδείξατε, παρ’ ὅτι μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ Σπυρομήλιου; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μέχρι τοῦ 1861 ὑπῆρχεν ἡ πύλη αὕτη ἀνοικτὴ εἰς τὰς καταχρήσεις, ἀλλ’ ὁ μακαρίτης Μπότσαρης ὁ ὁποῖος εἰργάσθη μὲ μεγίστην ἐπιμέλειαν, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ κλείσῃ τὴν πύλην τῶν καταχρήσεων καὶ ἔκαμε τὸν νόμον τοῦ 1861 περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος ἐχάραξε καθαρῶς πῶς ἕνας πολίτης δύναται νὰ γείνῃ ἀξιωματικός· ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπαναφέρῃ πάντα παρῃτημένον. Νομίζετε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι; καὶ ἠξεύρετε πῶς ὀνομάζονται αὐτοὶ κ. Ῥικάκη; Ὄχι Σπυρομήλιοι, ἀλλὰ Μαυρομιχάλαι.

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶπον ὄχι ἐγώ;

§46ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κακὰ κάμνεις νὰ ὁμιλῇς κατὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ Σπυρομήλιου, διότι αὐτὸς ὁ νέος καὶ ἱκανώτατος εἶναι καὶ δικαιώματα οἰκογενειακὰ ἔχει περισσότερα παρὰ ἐσύ.

§47ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸν κατηγόρησα· ἄλλως, προσωπικὰ ζητήματα δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω. Εἶναι λοιπὸν, κύριοι, παράνομον, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τὸ ἠρνήθη, ἠθέλησε μόνον νὰ τὸ δικαιολογήσῃ ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε. Σᾶς εἶπε περὶ τῶν μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, ὅτι αὐτὸ εἶναι παράνομον, ἀλλὰ τὸ ἔκαμε, διότι εἶχεν ἀνάγκην· καὶ ἐγὼ λέγω, ἐὰν εἶχεν ὤφειλε νὰ τὸ κάμῃ, ἀλλὰ διὰ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία συνεδρίαζε καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγίνοντο ταῦτα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν παραβιάζει τὸν περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμον διὰ τὸν ὁποῖον οἱ κ. ὑπουργοὶ ἐχάλασαν ἕνα χρόνον τὸν κόσμον; Καὶ τὸν ἐψηφίσαμεν διὰ νὰ τὸν ἐμπαίζωμεν σήμερον; Σεῖς δὲ τί ἀνάγκην εἴχατε ν’ ἀφήσητε ἕνα ὑπουργὸν νὰ κάμῃ παρανομίας τὰς ὁποίας εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ καλύψητε; καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ τὰ καλύψῃ, ἀλλ’ αὐτὸ ὁμοιάζει ὡς νὰ λάβητε λευκόν τι καὶ τὸ καταστήσητε μέλαν καὶ ἔπειτα ἔρχεσθε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐρωτᾶται παραδέχεται ἡ Βουλὴ, ὅτι αὐτὸ τὸ μέλαν εἶναι λευκόν; καὶ ἡ πλειονοψηφία λέγει ναί. Ἀλλ’ ὁ κόσμος γελᾷ, διότι τὸ βλέπει μέλαν. Ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς ἔφερε νομοσχέδιον καὶ ἔλεγεν, ὁ ἔγγονος τοῦ Μεταξᾶ νὰ γείνῃ ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Σπυρομήλιου λοχαγός, ἡ Βουλὴ ἠμποροῦσε νὰ τὸ κάμῃ· αὐτὰ τὰ πράγματα γίνονται καθ’ ἑκάστην εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἠξεύρετε, ὅτι ὁ Βίσμαρκ ἐγένετο στρατηγὸς τοῦ ἱππικοῦ διὰ νόμου. Καὶ βλέπετε ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἀνύψωσε τὴν Γερμανίαν εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς δόξης σεβόμενος τὸν ἑαυτόν του καὶ τοὺς νόμους ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ γερμανικοῦ ἔθνους καὶ τοῦτο εἶπε, ἔστω στρατηγός. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν φυσεκίων δὲν εἶναι τόσον μικρὸν ὅσον ἠθέλησαν νὰ τὸ παραστήσουν οἱ ἀγορεύσαντες κύριοι Ῥουήρης καὶ ἄλλοι· διότι ἂν πράγματι τὰ φυσέκια ἐβράχησαν τὰ 5000 ὅπλα τοῦ Σασσεπὼ εἶναι ἄχρηστα, καὶ ἂν τὰ φυσέκια εἶναι ἄχρηστα, τότε ὄχι μόνον δὲν παρεσκευάσατε τὸ ἔθνος, ἀλλὰ τὸ ἀφωπλίσατε. Καὶ πῶς νὰ μὴ ταραχθῶ ἀφοῦ ἔρχονται διὰ τοῦ τύπου καὶ τῆς ὑπογραφῆς των καὶ ἰσχυρίζονται καὶ προτείνουν ἐνώπιον δικαστηρίου ν’ ἀποδείξουν, ὅτι τὰ φυσέκια κατεστράφησαν; καὶ θέλετε νὰ σιωπήσωμεν ὅταν ὑμεῖς εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τῶν πραγμάτων ἕνας ἕκαστος κάμνετε μυρίας ἀντεγκλήσεις διὰ τὸν γραμματέα τῆς Νομαρχίας, δι’ ἕνα ἐπιθεωρητὴν, δι’ ἕνα γραφέα, δὲν ἐφρόντισε δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχῃ οὕτω νὰ πείσῃ τὴν κοινωνίαν, τὸν στρατὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι πράγματι, ὅσα κατὰ τῶν φυσεκίων ἐλέχθησαν δὲν εἶναι ἀκριβῆ; Καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δυστυχῶς τὰ πολεμοφόδια ὑπέστησαν σπουδαίαν βλάβην. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε νὰ σᾶς εἴπῃ ἐὰν ἔκαμε νέαν παραγγελίαν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νέων, διότι ἐκεῖνα κατεστράφησαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡμεῖς δὲν τὴν ἐρωτήσαμεν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι προέβη εἰς νέας προμηθείας καὶ ἐὰν δὲν προέβη, αὐτὸ εἶναι τὸ χείριστον. Κύριοι, εἶναι ἄραγε τῆς ἐξουσίας ἡμῶν νὰ σκεφθῶμεν περὶ εἰρήνης καὶ πολέμου; ἠμποροῦμεν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι, διότι ἔγεινε μία καταστροφὴ εἰς τὸ ἔθνος ὁ ἀνατολικὸς πόλεμος θὰ παύσῃ; ἠμπορεῖ· ἀλλ’ ἐὰν δὲν παύσῃ ἡ παράτασις τοῦ πολέμου θὰ ᾖναι μακροχρόνιος, ἐὰν λάβῃ χαρακτῆρα εὐρωπαϊκόν. Καὶ τὸν πόλεμον σήμερον κάμνουν δύω Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν πάντοτε νὰ κάμουν πόλεμον ἰδανικὸν, καὶ ἠξεύρετε τί ἐννοῶ; ἐὰν ἡ Ῥωσσία δὲν ἐπιτύχῃ τὸν σκοπόν της δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν οὐδενὸς νὰ τῆς ἐπιβάλῃ εἰρήνην· ἀλλ’ ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ κολοσσοῦ ὑπάρχει ἄλλη Δύναμις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ παρατείνῃ τὸν πόλεμον ἐπὶ μακρὸν χρόνον, καὶ αὐτὰ τὰ ἀπέδειξεν ἡ ἱστορία, καὶ ἐγὼ καθηγητὴς τῆς ἱστορίας βεβαίως δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ γείνω. Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι ἡ Ἀγγλία λαμβάνῃ μέρος εἰς τὸν πόλεμον, πηγαίνετε εἰς τὸ Λονδῖνον νὰ ὑπογράψητε τὴν συνθήκην τῆς εἰρήνης. Βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς εἴπω τί γίνεται εἰς τὴν Εὐρώπην, διότι μόνοι οἱ ὑπουργοὶ γνωρίζουν αὐτά.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μᾶς ὑποδεικνύετε ὅμως ἐλπίδας.

§49Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λαλῶ ὅμως περὶ πιθανοτήτων· ἀλλ’ ἐὰν γείνῃ τοιαύτη παράτασις, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑπερασπισθῶμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν, ἢ καὶ τὸ ἴδιον ἡμῶν ἔδαφος, καὶ ἐὰν τὰ φυσέκια εἶναι βρεμένα καὶ τὰ ὅπλα ἄχρηστα, τότε μᾶς παρεσκευάσατε εἰς πόλεμον ἢ μᾶς ἀφωπλίσατε; Δὲν θέλω ἀκόμη νὰ ὁμιλήσω περὶ σπουδαιοτέρου ὅπλου, διότι ἐντρέπομαι, ἄλλως ἤθελον σᾶς ἀποδείξει, ὅτι καὶ ἄλλο σπουδαῖον ὅπλον πάσχει φοβερὰν νόσον ἀπὸ ἀμέλειαν. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος κ. Ἀνδρέας Αὐγερινός. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν πέρυσι σᾶς ἔλεγον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ σχηματίσητε στρατόπεδον ἀσκήσεων, ὅπως τότε ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε τὸν νόμον, καὶ ὅτι τὰ πράγματα αὐτὰ ἤθελον ἀποτύχει οἰκτρῶς, Σᾶς ὁρκίζομαι ἐν τιμῇ, ὅτι δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἠδύναντο νὰ φθάσουν τῷ ὄντι εἰς τόσον μεγάλην ἀποτυχίαν αἱ προσπάθειαι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἄλλως ὁμολογῶ ὡς εἰλικρινεῖς. Ποῖος ἤθελε πιστεύσει τότε, ὅτι ἀντὶ 20,000 ἐφέδρων εἰς τὰ τρία στρατόπεδα Τριπόλεως, Ἀθηνῶν καὶ Θηβῶν, ἠθέλομεν περιορισθῆ εἰς τὴν τόσον ταπεινὴν καὶ ἐλεεινὴν συγκρότησιν τοῦ στρατοπέδου τῶν Θηβῶν, διότι εἰς τὴν Τρίπολιν οὔτε ἐφάνη στρατόπεδον, εἰς δὲ τὸ Ἀγρίνιον ἀμφιβάλλω ἐὰν ὑψώθη καὶ μία καλύβη ἀπὸ πλίνθους.

§50ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ προκειμένου μοὶ φαίνεται.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σοῦ φαίνεται, διότι δὲν σοῦ ἀρέσει, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος. Τί λοιπὸν ἀπέβη τὸ στρατόπεδον τῶν Θηβῶν; μία κεφαλὴ χρυσῆ ἐν μεραρχίᾳ, στῆθος ἀργυροῦν ἐν ταξιαρχίᾳ, βραχίονες χαλκοὶ τὰ ἐπιτελεῖα, μηροὶ σιδηροῖ τὰ συντάγματα, κνῆμαι καὶ πόδες ἀπὸ πλίνθους οἱ λόχοι καὶ τὰ τάγματα. Μὰ θὰ μοῦ εἴπωσι τινὲς μὴ λέγῃς αὐτὰ τὰ πράγματα. Τὰ λέγω, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἐργασθῇ δύναται ἐντὸς μικροῦ χρόνου νὰ διορθώσῃ τὰ ἐσφαλμένα, καὶ νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ ἐντίμως τὸ καθῆκόν μου· ἀλλὰ διὰ νὰ ἐννοήσητε τί μᾶς κοστίζει αὐτὸ τὸ ἰδανικὸν στρατόπεδον, πρέπει νὰ ἔχετε τὸν λογαριασμὸν τῶν ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· πρέπει νὰ προξενήσῃ φρίκην εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ ἰδέα ὅτι ἐν Θήβαις κατὰ τὸν 7βριον ὅπου ἤρχισαν νὰ συνάζωνται οἱ στρατιῶται, ἐπληρώσαμεν τὸ ἄχυρον 16 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐνῷ μήτε εἰς τὸν καιρὸν τοῦ Ἰμπραίμη τοιαύτη ὑπερτίμησις δὲν ἔγεινε, καὶ ὅτι ἐπληρώσαμεν τὸν σανὸν 25 λεπτά. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐν ὅλῃ τῇ ἀφελείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ σᾶς εἶπε, καὶ τὰς κεράμους καὶ τὴν ἀρτοδοσίαν ἐξέθεσα εἰς μειοδοσίαν καὶ ἐνέκρινα καὶ ἓν πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐξετέλεσαν αἱ ὑποδεέστεραι ἀρχαί. Ἐὰν, κύριοι, εἷς ἐξ ὑμῶν ἤθελε μελετήσει μετὰ προσοχῆς τὴν Γερμανικὴν ἐφημερίδα τῆς Αὐγούστης, θέλει πληροφορηθῆ ὅτι τὸ ἄπειρον ἱππικὸν τῆς Ῥωσσίας τρέφεται μὲ τὸ ¼ τῆς τιμῆς μὲ τὴν ὁποίαν 300 ὑποζύγια ἐτράφησαν εἰς Θήβας, καὶ φαντασθῆτε ἐν Θήβαις, ὅπου ὅλος ὁ τόπος εἶναι κατεσκευασμένος ἀπὸ ἄργιλον δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ προμηθευθῇ κεράμους, ἠναγκάσθη νὰ τοὺς μεταφέρῃ ἀπὸ Πόρον, καὶ ὅτι ἐπλήρωσεν 86 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, καὶ ὡς νὰ ἔλθουν, τὰ μισὰ βεβαίως συνετρίβησαν, καὶ ταῦτα ὅλα ἐν καιρῷ εἰρήνης. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φανῶ λίαν αὐστηρὸς, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ σφάλματα ταῦτα τῆς διοικήσεως εἶναι πολὺ μεγάλα, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἐντὸς αὐτῶν περιεπλέχθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐὰν ἡμέραν τινὰ ἡ στρατιωτικὴ ἀνάκρισις θέσῃ τὸν πόδα ἐντὸς αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ πάθουν ἄνθρωποι ἴσως ἀθωώτατοι, οἱ ὁποῖοι περιεπλέχθησαν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀνωμαλίας καὶ τῆς συγχύσεως τῶν προμηθευτῶν καὶ τοῦ ὑλικοῦ. Ἐκ μιᾶς ἀναφορᾶς δὲ τὴν ὁποίαν δὲν φέρω ὡς ἐπιχείρημα μανθάνομεν, ὅτι 4 δραχμὰς ἐκόστισε τὸ κυβικὸν μέτρον τῶν καλυβῶν. Κατεσπαταλήθησαν λοιπὸν τόσα μέσα, τὰ ὁποῖα διὰ νὰ προσπορισθῇ τὸ Δημόσιον ἐγύμνωσε τοῦ πτωχοῦ τὸ πτωχὸν βαλάντιον καὶ ἀφήρεσε τὸν σῖτον ἀπὸ τὴν ἀποθήκην του. Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιωπῇ καταγγελίας τινὰς αἱ ὁποῖαι ἐῤῥίφθησαν ἐν τῷ μέσῳ ἀπὸ λίαν ἔντιμον βουλευτικήν. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κατήγγειλεν ἐνώπιόν σας πρᾶξιν εἰδεχθῆ καὶ ἀποτρόπαιον· σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐν Πειραιεῖ ἐναυλώθη πλοῖον ἀντὶ 900 δραχμῶν καὶ 600 μόνον ἐπληρώθησαν, τίς ἐσφετερίσθη τὰς τριακοσίας; Ὁ ἔντιμος κ. Κατσικαπῆς μοὶ ἔδωκε τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι προμηθευτής τις ἠναγκάσθη νὰ πληρώσῃ 1000 δραχμὰς διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἔγκρισιν.

§52ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐγὼ περὶ τούτου.

§53Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν τὰ δύω ταῦτα γεγονότα εἶναι ἀληθῆ καὶ καταγγελλόμενα ἐπισήμως εἶναι ἀληθῆ, πῶς δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὰς ἀποδείξεις τῶν ἀπείρων ἄλλων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν εἰς τὸν τύπον, εἰς τὰς συναναστροφὰς, εἰς τὰς λέσχας καὶ παντοῦ! Καὶ δὲν σᾶς ἀρκεῖ, ὅτι εὕρομεν δύω ἀποδείξεις τοιαύτης κλοπῆς τῶν δημοσίων χρημάτων διὰ νὰ ἀνοίξητε τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ νὰ διατάξητε τὴν πρέπουσαν ἀνάκρισιν; Ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κακομοίρη τοῦ Νικολοπούλου καὶ τοῦ Βαλασσοπούλου, οἱ ὁποῖοι δικαίως καὶ κατεδιώχθησαν καὶ ἐδικάσθησαν, ἐφάνημεν λίαν αὐστηροί! ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ καταδιώξωμεν αὐτὰς τὰς καταχρήσεις ὅπου τὰς εὕρομεν· καὶ ἂν δὲν τὸ πράξωμεν δὲν ἔχουν δίκαιον ἐκεῖνοι νὰ σᾶς εἴπουν, διατί δὲν διατάττετε ἀνακρίσεις καὶ διὰ τί διετάξατε ἀνακρίσεις, ὅταν ἡ ὁμολογία ἑνὸς καὶ μόνου καλῶς ποιήσαντος ἀδαμαντοπώλου ἔφερεν εἰς φῶς ὅλην τὴν κακοήθειαν αὐτὴν τῶν ἐπισκοπικῶν;

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ μᾶς σαφηνίσητε τίνα κατηγορίαν διατυπώνετε καὶ ἐναντίον τίνος, ἀφοῦ φέρητε ἐκεῖνο τὸ παράδειγμα· ἐννοεῖτε, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ὠφελήθησαν τὰς 300 δραχμὰς καὶ τὰς χιλίας καὶ θέλετε νὰ διατάξωμεν ἀνάκρισιν.....

§55Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅ,τι ἀνέφερα δὲν τὸ ἀνέφερα ἐγὼ δηλ. δὲν τὸ ἀνεκάλυψα ἐγώ· ἐγὼ ἀνέφερα τὸ περιστατικὸν πῶς ἔγεινε καὶ τί εἶπον; πολλοὶ ἄνθρωποι δύνανται νὰ κάμουν κατάχρησιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· καὶ τοῦτο σᾶς φαίνεται μικρόν; Ἐγὼ, κύριε Ῥικάκη, ἔχω λαμπρὰ τὴν τόλμην νὰ κατηγορήσω τοὺς ὑπουργοὺς καὶ δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, ὁποῦ τὸ ἤκουσες τοῦτο, δὲν τοὺς κατηγόρησα ὡς ἀντισυνταγματικούς; ἢ νομίζεις, ὅτι εἶναι μικρὸν πρᾶγμα αὐτό; Ἀλλὰ δὲν εἶχον πλειονοψηφίαν νὰ τοὺς στείλω εἰς τὸ δικαστήριον. Φρονεῖς λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ μὲ τόσην παῤῥησίαν ὁμιλῶν ἐναντίον αὐτῶν τῶν ὑπουργῶν ἀκόμη φοβοῦμαι καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγηθῶ καθαρά; Κύριοι, δύω καταγγελίαι περὶ στρατιωτικῶν καταχρήσεων εἶναι θετικαί· ἄπειροι ὅμως δὲν εἶναι θετικαὶ, ἀλλ’ ἐν τούτοις καταγγέλλονται ἀκαταπαύστως· θέλετε λοιπὸν ἡμεῖς νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ μένωμεν ἄναυδοι, ὅταν ἀκούομεν, τοιαύτας πράξεις κατὰ τοῦ δημοσίου πλούτου; Ὅταν ἀκούομεν, ὅτι τὴν περιουσίαν, τὴν ὁποίαν ἀφηρέσαμεν ἀπὸ τὸν λαὸν τὴν λαμβάνει ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος διὰ τὰς ἰδιαιτέρας του ἀνάγκας; Τί λέγουν οἱ ὑπουργοὶ; Τί μέλει διὰ τοὺς ὑπουργούς! Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ διατάξῃ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, ἔχει τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, καὶ νὰ κάμωμεν σήμερον μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐξελέγξῃ ὁλόκληρον τὴν διαχείρισιν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· πῶς τὰ ἀρνῆσαι αὐτὰ τὰ δικαιώματα; καὶ δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς νὰ γείνῃ αὐστηρὰ ἐξέτασις περὶ τῶν τοιούτων καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι, ὡς διάττοντες ἀστέρες τρέχουν εἰς τὴν κοινωνίαν μας; Ἐὰν ᾖναι ἀληθῆ, διατί νὰ μὴ καταδιωχθοῦν; ἂν ᾖναι ψεύματα, διατί αὐτοὶ συκοφαντοῦντες τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν νὰ μὴ καταδιωχθοῦν ὡς συκοφάνται; Ὅταν δύω βουλευταὶ ἐπισήμως ὁμολογοῦσι περὶ καταχρήσεως, ἡ δὲ Βουλὴ λέγει, ἐγὼ δὲν φροντίζω περὶ τοιούτων πραγμάτων...; Ἐγὼ, κ. Ῥικάκη, τὸ γνωρίζετε κάλλιον παντὸς ἄλλου, δὲν πολυπραγμονῶ, οὔτε ἐξετάζω τοιαῦτα ἀντικείμενα ποτὲ, οὔτε δέχομαι πληροφορίας ἰδιαιτέρας διὰ νὰ συκοφαντήσω τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ δύω βουλευταὶ χρηματίσαντες ἄνθρωποι ἐπίσημοι εἰς τὴν πολιτείαν, σᾶς λέγουν ῥητῶς, κλέπτουν, λέγουν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν σοῦ ἔφυγεν ἡ διοίκησις ἀπὸ τὰς χεῖρας, δὲν διοικεῖς τὸν στρατόν. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλετε ν’ ἀκούῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα μὲ τὴν μεγαλειτέραν ἀταραξίαν, χωρὶς νὰ κάμῃ καμμίαν παρατήρησιν διὰ νὰ μὴ προσβληθῇ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἕνας καὶ ὁ ἄλλος ἀγαπᾷ, ἐγὼ δὲν τὴν ἀγαπῶ διόλου; Καὶ ὕστερον ἀπὸ τὰ συμβαίνοντα, νομίζεις, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν νὰ μεταβῇ καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα, νὰ ἐξετάσῃ τὰ φυσέκια, τὰ ἐν Θήβαις καταγγελλόμενα, τὰ ἐν Πειραιεῖ καταγγελλόμενα; καὶ νομίζεις ἀκόμη ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἔκφρασις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Ὅταν τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας στέλλῃ νὰ ἐξετάσῃ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα χωρὶς νὰ ταράξῃ διόλου τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν θέσιν της, δὲν ἐννοεῖ νὰ προσβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ θέλω σοῦ ἀπαντήσει, θέλω σοῦ προκαλέσει τὴν προσοχὴν ἐπὶ λογίου σοφοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προχθὲς ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ζωχιόν· εἶπεν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι τιμία, ἔχει τὰς χεῖρας ἁγνὰς καὶ πάντες ἐσιώπησαν καὶ ἔπρεπε νὰ σιωπήσουν, διότι ἐγὼ ὁ ὁποῖος ὑποφέρω αὐτὸ τὸ κρᾶμα ἔχω πλήρη πεποίθησιν ὅτι ἔχουν τὰς χεῖρας ἁγνάς· ἀλλ’ ἀρκεῖ τοῦτο διὰ τὴν Κυβέρνησιν, κύριοι; ἄκουσε τί εἶπεν ὁ μέγιστος τῶν πολιτικῶν τοὺς ὁποίους ἐγέννησεν ὁ τόπος αὐτὸς, ὁ Ὀλύμπιος Περικλῆς, «μὴ μόνον τὰς χεῖρας ἁγνὰς, ἀλλὰ καὶ τὰς ὄψεις ὑγιεῖς.» Εἶναι, λέγει, οἱ ὑπουργοὶ τίμιοι, καὶ ἡμεῖς τί εἴμεθα, ἄτιμοι; καὶ ἡ κοινωνία εἶναι ἄτιμος; καὶ διότι ἦσαν τίμιοι τοὺς ἐκάμαμεν ὑπουργούς; αὐτὸ εἶναι ψεῦδος, διότι ὅσον καὶ ἂν ᾖναι τίμιοι ὅλοι σεῖς εἶσθε ἐπίσης τίμιοι· καὶ ὁ λόγος δι’ ὃν τοὺς ἐφέρατε τίς εἶναι; Αἱ μεγάλαι κεφαλαὶ τῶν κομμάτων· ἄρα ἡ σοφία· λοιπὸν τὰς ὄψεις ὑγιεῖς, αὐτὸ ἐξετάσατε· καὶ μὲ τοῦτο ἠνόει τὸν νοῦν.

§56ΠΡΟΒΕΛΕΓΙΟΣ. Τὸ ῥητὸν αὐτὸ δὲν.............

§57Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἴσως τὸ λέγει ὁ Θεμιστοκλῆς· σᾶς ὁρκίζομαι ὅτι δὲν εἶμαι φιλολόγος, εἶναι ὅμως βεβαιότατον, ὅτι ὁ λόγος εἶναι σοφός· ἐφήρμοζον δὲ αὐτὸν οἱ Ἀθηναῖοι καὶ τὸν ἐφήρμοζον σπουδαιότατα· οἱ Ἀθηναῖοι ἤξευρον ὅτι ὁ Θεμιστοκλῆς δὲν εἶχε τὰς χεῖρας ἁγνάς, καὶ ὅμως ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ πολέμου εἶπον εἰς τὸν Ἀριστείδην, πήγαινε καὶ ἄφησε εἰς αὐτὸν νὰ ἑτοιμάσῃ στόλους καὶ στρατοὺς νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα ὡς καὶ τὴν ἔσωσεν. Ἅμα δὲ ἐτελείωσεν ὁ πόλεμος καὶ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐξηκολούθησε τὴν πολιτικήν του, τὸν ἔβαλον κατὰ μέρος καὶ ἔφερον τὸν Ἀριστείδην. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπειδὴ φρονεῖτε ὅτι ἔχετε τὰς χεῖρας ἁγνὰς εἶναι συγχωρημένον νὰ ἔρχωνται ὅλοι οἱ προμηθευταὶ ἢ ναυλωταὶ ἢ διαχειρισταὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων νὰ ἁρπάζουν καὶ νὰ κλέπτουν χωρὶς ἐξέτασιν; τοῦτο τὸ νομίζετε σοφόν; Ἰδοὺ, κύριοι, διατί ἐπιμένω, καὶ τοῦτο πρὸς τιμὴν τοῦ Κράτους καὶ τῆς πατρίδος διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ ἐκτεταμένα μέσα, ἅτινα ἐδώσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸν σκοπὸν τῶν παρασκευῶν, δὲν τὰ κατεστρέψατε διὰ τῆς ἀπρονοησίας εἰς τοὺς ἐργολάβους καὶ τοὺς κλέπτας· καὶ τὸ νομίζετε ὅτι εἶναι μικρὸν νὰ παρέλθῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀπαρατήρητον; καὶ νομίζετε ὅτι σεῖς ἂν θέλετε νὰ καλύψητε τοιαύτας ἀσχημίας, θὰ τὰς καλύψητε εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κόσμου; Εἶναι καθῆκον, εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν ὅρκον τὸν ὁποῖον ἐδώσατε, εἶναι πρὸς ὠφέλειαν τῆς πατρίδος, νὰ διατάξητε αὐστηρὰν ἀνάκρισιν. Καὶ ἂν σεῖς δὲν ἐκτελέσητε τὸ καθῆκόν σας καὶ εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν σας νὰ τὸ ἐκτελέσητε, ἐγὼ τὸ ἰδικόν μου τὸ ἐξετέλεσα ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀποκρούω πᾶσαν εὐθύνην καὶ δὲν δίδω τὸ δικαίωμα εἰς οὐδένα νὰ εἴπῃ μετὰ ταῦτα, τὸ ἔκαμες ὅταν ἤκουσες ὅτι ἐπισήμως ἐγένετο καταγγελία καταχρήσεως ἐν τῷ στρατῷ; ἀπήντησες; ἐσιώπησα· διατί; διὰ νὰ μὴ δυσαρεστηθοῦν οἱ ὑπουργοί· ἀλλὰ δὲν πιστεύω καὶ αὐτοὶ νὰ δυσαρεστηθοῦν καὶ ἴσως ἴσως αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ καλέσουν μίαν ἐπιτροπὴν νὰ ἐρευνήσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα. Τί πρόκειται σήμερον; νὰ πεισθῶμεν ἐὰν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν πατρίδα μας· ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος, προσβάλλεται ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ στρατὸς εἶναι τέκνα σας, συμπολῖταί σας, ἀδελφοί σας, εἶσθε σεῖς· προσβάλλεται ἡ στρατιωτικὴ τιμὴ δι’ αὐτῶν τῶν καταγγελιῶν; σπουδαίως· καὶ ἂν ὀλίγοι καταχρασταὶ ἔφθασαν εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ὑπὸ τὸ βάρος τοιαύτης κατηγορίας τὴν στρατιωτικὴν τῆς πατρίδος μας ὑπηρεσίαν; δὲν τὸ νομίζετε ἐν συνειδήσει ὡς τίμιοι ἄνθρωποι, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε τὸ στίγμα τοῦτο, ὅπερ ἐναπετέθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν; δὲν θέλετε μὴ τὸ πράξητε, ἀλλ’ ἐγὼ ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου. Κύριοι, ὑποστηρίζω τὴν καταγγελίαν κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς ἀμελείας ὅπως θέλετε εἰπέτέ την καὶ λυποῦμαι διότι ὁ ἔντιμος ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἐγήρασεν ἐντίμως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, εὑρέθη κλονισμένος διὰ μίαν στιγμὴν πῶς νὰ οἰκονομήσῃ ἓν φορτίον πολεμοφοδίων! εἶχε 24 ὡρῶν σταλίαν τὸ πλοῖον· καὶ δὲν ἀρκοῦν 24 ὧραι νὰ σώσῃς ἓν φορτεῖον; δὲν ὑπάρχουν καταστήματα εἰς τὸν Πειραιᾶ, συμφωνῶ· ἀλλὰ τοὐλάχιστον πρὸ 10 ἡμερῶν νὰ μὴ σκεφθῇς νὰ κάμῃς ἓν παράπηγμα εἰς ἓν ἄλλο μέρος νὰ τὰ ῥίψῃς εἰς τὸ σχολεῖον τῆς Αἰγίνης; δὲν ἤθελες τοῦτο καὶ δὲν εἶχες ἁμάξια· δὲν ἔπερνες ὅλον τὸ ὑλικὸν νὰ τὸ μεταφέρῃς εἰς τὸ Δαφνὶ ὅπου οἱ Γάλλοι εἶχον ἀποθήκην καὶ διετήρησαν τόσον λαμπρὰ τὰ ὑλικά των; Ὅλα αὐτὰ δὲν τὰ ἐσκέφθητε καὶ ἀφήσατε τὸ φορτίον εἰς τὴν βροχήν. Σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἠξεύρετε μὲ πόσην ἐπιμέλειαν εἶναι τὰ φυσέκια κατεσκευασμένα; καὶ σᾶς εἶπε τὴν ἀλήθειαν, μὲ πολλὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὰ χαρτιὰ αὐτὰ καὶ τὰ καλύμματά των εἶναι ὅπως σᾶς εἶπεν· ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἔγειναν διὰ τὴν βροχήν, αὐτὰ εἶναι μέτρα ἀσφαλιστικὰ κατὰ τῆς ὑγρασίας τῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία δύναται νὰ τὰ προσβάλλῃ εἰς τὰ φυσεκοθήκας, διότι τὰ πολεμοφόδια θὰ παρακολουθήσουν τὸν στρατὸν καὶ ἐλήφθησαν τοιαῦτα μέτρα ὥστε νὰ μὴ καταστρέφωνται εἰς τὰς πυριτοθήκας, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ μέτρα ἀρκοῦν νὰ προφυλάξουν τὸ πλέον ὑδροσκοπικὸν σῶμα διότι ἡ πυρῖτις σύγκειται ἀπὸ ἄνθρακα καὶ νίτρον· ἠμποροῦν αὐτὰ τὰ χαρτιὰ νὰ προφυλάξουν τὴν πυρίτιδα ἀπὸ τὴν βροχήν; αὐτὰ εἶναι μέτρα ἀσφαλιστικὰ κατὰ τῆς ὑγρασίας τῆς ἀτμοσφαίρας ἥτις δύναται νὰ τὰ προσβάλλῃ καὶ εἰς τὰς φυσεκοθήκας.

§58ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουρ. τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸν λόγον.

§59Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐνθυμοῦμαι τοὺς λόγους τοῦ κ. ὑπουργοῦ· τί νὰ κάμω, εἶχον 24 ὥρας καιρόν, μετέφερα τὰ πολεμοφόδια μὲ τὰς φορτηγίδας εἰς τὸν ἅγιον Γεώργιον. Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί ἦτον ἐκεῖ; ἦτον μία ἀποβάθρα καὶ εἰς τὸ πρῶτον, δεύτερον κιβώτιον ἔπεσεν ἡ ἀποβάθρα, δὲν ἦσαν ἄνδρες ἱκανοὶ νὰ μεταφέρουν τὰ πολεμοφόδια· μᾶς τὸ εἶπε δὲ καὶ μὲ κἄποιαν ὑπερηφάνειαν ὅτι κάτι τι σπουδαῖον ἐξετέλεσε. Μᾶς εἶπε καὶ ἄλλο τι, ὅτι ὁ Κουτσοῦκος δὲν εἶχε καθῆκον ἀλλ’ ἀφοῦ εἶδε τὴν βροχὴν ἔτρεξε καὶ εὗρεν κηρωτά. Καὶ δὲν ὑπῆρχον τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προλάβῃ τὴν δυστυχίαν αὐτὴν θετικῶς καὶ ἀσφαλῶς; διότι τὸ νὰ μᾶς λέγῃς ὅτι ἐπῆλθεν ἡ θεομηνία μετὰ 48 ὥρας τὸν χειμῶνα, μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν λέγεις κἀνὲν πρᾶγμα περίεργον, διότι εἰς τὸ κλίμα τῶν Ἀθηνῶν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι Ἥλιος καὶ ὕστερον ἀπὸ μισὴν ὥραν νὰ βρέξῃ. Δὲν ἦτο, λέγει, δυνατόν· καὶ διατί; διότι εἶχεν ἀπείρους φροντίδας. Ποίας φροντίδας, κ. ὑπουργέ; νὰ παραβιάζῃς τοὺς νόμους; νὰ ἀφίνῃς τὸν στρατὸν χωρὶς ἄχυρον; νὰ καταστρέφῃς τὰ πολεμοφόδια; αὐταὶ ἦσαν αἱ μεγάλαι ἀσχολίαι τὰς ὁποίας εἶχες; Μὴ λέγετε τίποτε, λέγουν ὁ κ. Ῥοντήρης, ὁ κ. Ῥικάκης. Τί νὰ μὴ εἴπωμεν, διατρέχουν ὅλην τὴν ὑφήλιον· σεῖς περιμένητε νὰ φωτισθῆτε ἀπὸ ἐμέ, ἢ ἡ Τουρκία καὶ ἡ σύμμαχός της περιμένουν ἀπὸ σᾶς νὰ μάθουν διὰ τὰς ἄλλας παρασκευάς, ἀφοῦ φέρωμεν αὐτὰ τὰ πολεμοφόδια διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης, ἀφοῦ φέρωμεν ἐν θριάμβῳ τὰ πυροβόλα ἀπὸ τὸ κατάστημα Κρούπ; Μὴ τὰ λέγετε νὰ μὴν ἀκούσῃ κἀνείς· καὶ ποῖος δὲν τὸ ἠξεύρει; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν λογαριασμὸν καὶ νὰ εἴπωμεν ἀρκοῦν αὐτά, καὶ ἂν δὲν ἀρκοῦν νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πολλαπλασιάστε τὰς παρασκευάς. Καὶ ἂν, κύριοι, περιωρίζετο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος διὰ τὴν παρασκευὴν 20,000 ἐντὸς 6 μηνῶν, νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο τετελεσμένον καὶ ἤθελον στρατοπεδεύει οὐχὶ εἰς καλύβας ἀλλὰ εἰς σκηνὰς, διότι τὸ κλίμα εἶναι τόσον γλυκὸν καὶ ἤθελον ἔχει ὅλας τὰς προμηθείας εὐκόλους καὶ εὐθηνὰς ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐσχηματίσαμεν στρατόπεδον εἰς τὸ Ἡράκλειον· ἀλλ’ ἀντὶ τῶν κανόνων τῆς τέχνης, ἀντὶ τῆς πείρας τῶν παραδειγμάτων παρεξετράπημεν εἰς φαντασιώδη πράγματα, ἅπερ ἠμπορεῖ μὲν νὰ ἐξεπήγαζον ἀπὸ ἄριστον σκοπὸν ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων ἦτο βέβαιον, ὅτι ἤθελον ἀποτύχει καθὼς καὶ ἀπέτυχον· δὲν ἐπροσέξαμεν ὅμως διὰ τοῦτο διότι καὶ σήμερον ἂν ἡ Κυβέρνησις λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως πρέπει, δύναται ἴσως νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἥμισυ τῆς ζημίας· ἂν δὲ ὁ πόλεμος παραταθῇ καὶ μένῃ διὰ τοῦτο καιρὸς, τότε νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματίσῃ σχέδιον ὡρισμένον καθ’ ὅπλον καὶ νὰ βαδίσῃ εἰς τὴν τελειοποίησιν ταγμάτων, νὰ ἀφήσῃ δὲ τὰ ὀνόματα μεραρχίας καὶ ταξιαρχίας, ἅτινα τότε μόνον τίθενται ὅταν στρατός τις εἶναι ἕτοιμος κατὰ τάγματα καὶ λόχους, διότι αὐτὸ διὰ νὰ γείνῃ χρειάζεται ἓν διάταγμα ἡμισείας ὥρας· ἀλλὰ πρέπει νἄχητε τάγματα καὶ ὅταν λέγω τάγμα ἐννοῶ τάγμα ὅπερ θέλει τέχνην. Βλέπετε τί γίνεται εἰς τοὺς πολέμους· τὰ συντάγματα τὰ Ῥωσσικὰ ἔμειναν τὰ ἥμισυ ἀλλὰ τὸ ἥμισυ ἐκεῖνο ἦτο ἱκανὸν νὰ δεχθῇ νεοσυλλέκτους καὶ νὰ τοὺς σχηματίζῃ στρατιώτας· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου, εἰς ἄλλην συζήτησιν. Συμπαιρένων λοιπὸν τὸν λόγον προτείνω νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ ἀκριβῶς ὅλα τὰ καταγγελλόμενα κατὰ τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ σκεφθῇ αὕτη καὶ ἀποφασίσῃ ὅ,τι δέον αὐτὴ ἡ πρότασις νομίζω εἶναι πρακτική· δὲν δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου. Καὶ τί νὰ τὴν κάμω τὴν λύπην μου; ἐγὼ θέλω ἐπιτροπὴν νὰ μὲ πληροφορήσῃ τί γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ κατὰ τοῦτο ἀντικρούω τὸν κ. Μαυρομιχάλην. Κύριοι, ἡ πρότασις ἣν ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ δὲν εἶναι βεβαίως ἡ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη οὔτε ἡ ἐδική μου· θὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ λεχθέντα καὶ θὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οὐχ ἧτον ὅμως ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου καὶ ἂν μείνω μόνος τὸ θεωρῶ τιμήν μου.

§60ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι, λυποῦμαι διότι πάλιν ἔρχομαι νὰ σᾶς ἐπασχολήσω εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἐλέχθησαν. Μέχρι κόρου, μέχρις ἀηδίας ἐπανελήφθη τὸ συμβὰν περὶ τῶν φυσιγγίων. Μάθετε, κύριοι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὶν τὰ φυσίγγια ἔλθωσι διέταξεν ὅ,τι ὤφειλε πᾶς φρόνιμος καὶ προνοητικὸς νὰ πράξῃ, εἰς τὸ Ναύπλιον νὰ ἐπισκευάσωσι τὰς ἀποθήκας· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Καραπαύλου διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὴν πύλην τῆς ξηρᾶς διέταξα νὰ ἐπισκευασθῶσι διὰ νὰ θέσωμεν τὰ ὅπλα καὶ ὅσα ἄλλα ἠδύναντο νὰ τεθῶσιν εἰς τὰς ἀποθήκας. Διέταξα καὶ ἠρώτησα ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὰς πυριταποθήκας τοῦ κράτους χῶρος διὰ νὰ τοποθετηθῇ ἡ πυρῖτις. Μοὶ ἀπήντησαν δυστυχῶς ὅτι δὲν ὑπάρχει χῶρος ἢ μόνον εἰς τὸ Ναύπλιον δι’ ἑπτὰ χιλιάδας ὀκάδας πυρίτιδος. Λυποῦμαι διότι δὲν ἐγνώριζα ὅτι ἤθελεν ἔλθει εἰς συζήτησιν τὸ τοιοῦτον διὰ νὰ φέρω τὰ τηλεγραφήματα, καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης διὰ νὰ καταδειχθῇ πρὸ πόσου καιροῦ ἐσκεπτόμην περὶ αὐτοῦ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων μου ἂν δὲν ἐξέθετα τὴν ἀνάγκην αὐτὴν τῆς ἀνεγέρσεως ἀποθηκῶν καὶ εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα καὶ μοὶ ἔδωσαν πίστωσιν 150,000 δραχμῶν διὰ νὰ φροντίσω ἵνα ἐπισκευασθῶσιν, εἴτε ἀνεγερθῶσιν ἀποθῆκαι ὅπου νομίζω ἀναγκαῖον ὅπως ἐναποθέτωμεν ὑλικόν. Ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι καὶ τόσον εὔκολον νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἐκτίζομεν τοιαύτας πυριταποθήκας, ἀμέσως εἰς αὐτὰς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐναποθέσωμεν τὴν πυρίτιδα ἕνεκα τῆς ὑγρασίας. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ὑπάρχωσι πρὸ πολλοῦ τοιαῦτα καταστήματα, ἀλλὰ δυστυχῶς τοιαῦτα δὲν ὑπῆρχον καὶ τοῦτο τὸ ἐπανέλαβον ἑκατοντάκις. Ζητοῦν τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ποῖος; ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶχε κάμει αὐτὰς τὰς παραγγελίας, διότι ὅλας αὐτὰς τὰς παραγγελίας τὰς ἔκαμεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ Δεληγεώργη. Τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ Δεληγεώργη παρηγγέλθησαν, ἦσαν ἀξίας 10 ἑκατομμυρίων, τὸ μεγαλείτερον ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐξωδεύθη, διότι κατόπιν ἐδόθη εἰσέτι μία ἄλλη πίστωσις 4 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ δι’ αὐτῶν ἠγοράσαμεν 2 κανονοστοιχίας τοῦ Κροὺπ μεγαλειτέρας ὁλκῆς καὶ 25 χιλιάδας ὅπλων Γκρᾶ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐφοδίων αὐτῶν. Γνωρίζετε δὲ ὅτι δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα χρειάζεται προθεσμία· εἰς ὁποιονδήποτε κατάστημα καὶ ἂν παραγγείλετε θὰ σᾶς ζητήσουν προθεσμίαν, ἀλλὰ καὶ νὰ καταθέσητε τὸ ποσὸν εἰς τραπεζικὸν κατάστημα καὶ νὰ μὴ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ λάβητε, ἀλλὰ νὰ ᾖναι διὰ λογαριασμὸν τοῦ καταστήματος εἰς ὃ ἐδόθη ἡ παραγγελία, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ καταθέσητε τὰ χρήματα, ἄρχεται ἡ ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ καταστήματος προθεσμία πρὸς παράδοσιν τῶν παραγγελιῶν. Λοιπὸν ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο παραγγελία διὰ προμήθειαν ὅπλων Σασεπὼ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ τὰ ἀναγκαῖα δι’ αὐτὰ φυσίγγια. Ἕτοιμα φυσίγγια ὑπάρχουσιν εἰς διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης ἕνεκα τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου, ἐγὼ δὲ θεωρῶν ἀναγκαῖον νὰ προμηθευθῶμεν τοιαῦτα, ἀνέθεσα τὴν ἐξέλεγξιν εἰς ἐπιστήμονας ἀξιωματικούς, οὓς ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις ὄχι ἐγὼ εἶχε πέμψει εἰς Εὐρώπην· χρεωστῶ δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι καὶ ἱκανώτατοι καὶ ἔντιμοι· εἶναι ὁ ὑπολοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ κύριος Πουρναρᾶς, ὁ κύριος Σαπουντζάκης ἐπίσης ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ὁ κύριος Ῥάϊνεκ. Αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπιστατοῦσιν εἰς τὰ διάφορα ἐργοστάσια ὅπου τὰ εἴδη τοῦ δημοσίου κατασκευάζονται, τόσον τὰ φυσίγγια ὡς καὶ τὰ ὅπλα. Ὁ δὲ Πρέσβυς ἔλαβεν τὴν ἐντολὴν ἀφοῦ μεταχειρισθῇ ὅλην τὴν ἠθικὴν δύναμιν, ἣν ἐξασκεῖ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ Κράτους ἐν ᾧ ἐγένετο ἡ παραγγελία, νὰ κάμῃ τὸ συμβόλαιον τῇ ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργείου, οὕτω δὲ προέβη εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν. Δὲν πιστεύω λοιπὸν νὰ τίθεται εἰς ἀμφισβήτησιν ἡ προθυμία καὶ ἡ τιμιότης τοῦ κυρίου Ὑψηλάντου· ἐὰν αὐτὸς ἔκλεπτε, τότε εἶναι ἀπελπισία.

§61ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ποτὲ αὐτό.

§62ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Αἱ μεγάλαι λοιπὸν παραγγελίαι ἔγιναν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Δεληγεώργη. Ἐγὼ δὲν ἔκαμον παραγγελίας εἰμὴ μόνον αὐτὰς τὰς ὁποίας σᾶς εἶπον.

§63ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ περὶ αὐτοῦ.

§64ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κατηγοροῦν λοιπὸν τὴν στρατιωτικὴν διαχείρισιν ὡς μὴ πιστήν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν συνῆψε ἀπ’ εὐθείας εἰμὴ ἓν καὶ μόνον συμβόλαιον. Εἷς κύριος ὀνόματι Σιβιτανίδης, τὸν ὁποῖον δὲν ἐγνώριζον, ἦλθεν ἐσχάτως εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἑσπέραν τινά, καὶ μοὶ ἔκαμε καὶ αὐτὸς μίαν πρότασιν, ὅπως μὲ κάθε ταχυδρομεῖον ἐλάμβανον παρὰ διαφόρων προτάσεις δι’ ὑλικόν· μοι εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνταποκριτὴς ἑνὸς καταστήματος τῆς Γενούης καὶ ἐπειδὴ ἔμαθεν, ὅτι ζητῶνται φυσίγγια Σασσεπώ, θέτει ὑπὸ τὴν διάθεσίν μου δώδεκα ἑκατομμύρια φυσιγγίων Σασσεπώ. Τὸν ἠρώτησα περὶ τῆς τιμῆς των καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι ζητεῖ ὡς τιμὴν κατὰ ἥμισυ φράγκον μικροτέραν τῆς τιμῆς καθ’ ἣν ἠγοράσθησαν καὶ τὰ ἄλλα προηγουμένως, προσέτι δὲ ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς Πειραιᾶ. Θεωρήσας τὴν πρότασιν ταύτην ἐπωφελῆ διὰ τὸ Δημόσιον διέταξα τὸ ἐπιτελεῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις τοῦ κ. Σιβιτανίδου καὶ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου· ἐθεώρησα δὲ τὴν πρότασιν ταύτην ἐπωφελῆ, διότι ἡ μεταφορὰ παντὸς ὑλικοῦ ἐξ Εὐρώπης κοστίζει 40% ἐπὶ πλέον. Συνεπείᾳ δὲ τῆς γενομένης προτάσεως ἔγραψα εἰς τὸν ἐν Παρισίοις Πρέσβυν ἵνα ἀποστείλῃ τὸν ὑπολοχαγὸν τοῦ πυροβολικοῦ κ. Σαπουντζάκην καὶ ἂν οὗτος εὕρῃ ταῦτα σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου νὰ τὰ παραδεχθῇ, οὗτος ὅμως μεταβὰς εἰς Γένουαν ἔμαθε παρὰ τοῦ ἀνταποκριτοῦ τοῦ καὶ Σιβιτανίδου, ὅτι ἐπειδὴ δὲν ὑπεγράφη τὸ συμβόλαιον δὲν ἠδύνατο νὰ χρονοτριβῇ εἰς τοιαύτας ἐξελέγξεις.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀξίας ἢ ἐπὶ τοῦ ναύλου 40%;

§66ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν πραγμάτων. Εἶναι κακὸν αὐτό;

§67ΤΙΝΕΣ. Κάλλιστον.

§68ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν τώρα ὁ κ. Σιβιτανίδης ἔχῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἰδιότητα, ἐγὼ δὲν τὸ ἐξετάζω.

§69ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἐμποδίζεται νὰ ἐμπορεύηται κανείς.

§70ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔκαμε καμμίαν κακὴν αἴτησιν, διατί νὰ τὸν προσβάλλουν.

§71ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν βραχέντων φυσιγγίων· ὡρισμένη κατηγορία δὲν ὑπάρχει διὰ νὰ δυνηθῶ ν’ ἀπαντήσω· ἐδῶ δὲν ἐλέχθησαν εἰμὴ ὅσα ἔγραψε κυρία τις εἴς τινα ἐφημερίδα, ἐκθέτων ὅτι τὰ φυσίγγια κατεστράφησαν. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἦσαν 13 ἑκατομμύρια φυσιγγίων ταῦτα δὲ ζυγίζουν πλέον τῶν 500 τόνων· σημειώσατε δὲ ὅτι, ἀπὸ τὸ πλοῖον ἐξεφορτώθησαν δι’ ἀτμομηχανῆς ἐντὸς 24 ὡρῶν, διότι τόσων ὡρῶν ἦτον ἡ σταλεία· ὁ δὲ πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀμβρέσῃ, ὅστις συνῆψε τὴν ναύλωσιν, ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν τοιαύτην σταλείαν, ἐπειδὴ σπανίως τὰ πλοῖα δέχονται ἐμπρηστικὰς ὕλας, ὑπῆρχε δὲ ποινικὴ ῥήτρα ἡ πληρωμὴ 10 λιρῶν δι’ ἑκάστην ὥραν περιπλέον τῶν 24 ὡρῶν τῆς σταλείας. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι τὰ βαρέλια καὶ κιβώτια ἐζύγιζον ἕκαστον 500–1000 ὀκάδας, καὶ ἂν μὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ ἐκφορτωθῶσι ταῦτα δι’ ἀτμομηχανῆς τοῦ ἀτμοπλοίου ἐντὸς 24 ὡρῶν, δὲν ἕπεται ὅτι ἦτο εὔκολον νὰ ἐκφορτωθῶσι ταῦτα ἐκ τῶν φορτηγίδων εἰς ἅγιον Γεώργιον ὅπου οὔτε μηχαναὶ ὑπῆρχον, οὐδὲ ἀποβάθρα· ἀλλ’ ἐξεφορτώθησαν εἰς τὸν ἅγιον Γεώργιον ἀπὸ τὰς φορτηγίδας διὰ τῶν χειρῶν καὶ μετεφέρθησαν εἰς τὰς ἀποθήκας κυλιόμενα ἐπὶ ἀνωμάλου ἐδάφους. Ἐνῷ δὲ ἐγίνετο ἡ τοιαύτη μεταφορά, ἐπῆλθεν ἡ βροχή.

§72ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔμαθον, ὅτι ἦτο πλοῖον ἱστιοφόρον.

§73ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Θεοχάρη, αὐτὸ τὸ πλοῖον ἦτο ἀτμόπλοιον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κύριος Ἀφεντούλης μοὶ εἶπεν ὅτι πέμψας τὸν ἀνεψιόν του ἐπληροφορήθη, ὅτι τὰ φυσίγγια κατεστράφησαν, συνέστησα ἐπιτροπὴν ἐξ ἐπιστημόνων ἀξιωματικῶν συγκειμένων ἐκ τοῦ διοικητοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, ὡς προέδρου, καὶ δύω ἄλλων λοχαγῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ὡς μελῶν· οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι μεταβάντες ἐπιτοπίως καὶ ἐξετάσαντες τὰ τῆς ὑποθέσεως καὶ πόσον καιρὸν ἔμειναν τὰ φυσίγγια ἐκτεθειμένα, λαβόντες δὲ καὶ φυσίγγια τοιαῦτα, τὰ ἐδοκίμασαν εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη ἂν ἀναφλέγωνται καὶ ἂν ἡ πυρῖτις ἔχῃ τὴν ἀπαιτουμένην δύναμιν. Καταθέτω δὲ εἰς τὸ προεδρεῖον τὰ πρακτικὰ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ τὴν γνωμοδότησίν της, καὶ ὁ βουλόμενος δύναται νὰ τὰ ἀναγνώσῃ. Ὡς δὲ ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς δύναται πᾶς τις νὰ πληροφορηθῇ, διακόσιαι μόνον δεσμίδες φυσιγγίων ἐφθάρησαν ὡς ἐκ τῆς θλάσεως τῶν κιβωτίων κατὰ τὴν κυλίνδησιν.

§74ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§75ΜΑΝΕΤΑΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ γνωμοδότησις.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν διασάφησιν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἀνθράκων. Εἷς τῶν ἀξιοτίμων ἀγορευσάντων σήμερον πολὺν λόγον ἔκαμε περὶ τῆς τιμῆς εἰς ἣν ἠγοράσθησαν οἱ ἄνθρακες ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· διὸ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ποσὸν τῶν ἀγορασθέντων ἀνθράκων, τὴν τιμὴν εἰς ἣν ἠγοράσθησαν, καὶ νὰ παραβάλλω τὴν τιμὴν αὐτὴν πρὸς τὰς τιμὰς τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Κατὰ τὸ 1875 ἐπρομηθεύθη ἡ Κυβέρνησις τόνους ἀνθράκων 1,700, ἐπλήρωσε δὲ δραχμὰς 48 καὶ 90 τὸν τόνον· κατὰ τὸ 1876 ἐπρομηθεύθη τόνους 2,000 καὶ ἐπλήρωσε δι’ ἕκαστον τόνον δραχμὰς 40· τὸ 1877 πρὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐπρομηθεύθη τὸ κράτος 2,000 τόνους, καὶ ἐπλήρωσεν αὐτοὺς πρὸς δραχ. 35, 38 καὶ 40 δι’ ἕκαστον τόνον, διότι ἔκαμε τρεῖς ἀγοράς· ἡ δὲ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἀγοράσῃ μέγα ποσὸν γαιανθράκων, παρήγγειλε 10,000 τόνους, ἐπλήρωσε δὲ αὐτοὺς πρὸς δραχμὰς 31 καὶ 17 ἕκαστον τόνον, ἐπὶ συμφωνίᾳ νὰ παραδοθῶσιν εἰς τοὺς λιμένας Πειραιῶς, Πατρῶν, Κερκύρας καὶ Πόρου ἄνευ οὐδενὸς ἐξόδου περιπλέον τοῦ ὅτι ἠγόρασε τὸν τόνον πρὸς 31 καὶ 17· κατόρθωσε δὲ τοῦτο διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπετάθη πρὸς τὸ Ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσφέρῃ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ἡμέτερον κράτος. Τὸ Ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον ἐπέτρεψε νὰ ληφθῶσιν οἱ ἄνθρακες ἀπὸ τὸ ἀνθρακορυχεῖον, ὅθεν λαμβάνει καὶ ὁ Ἀγγλικὸς στόλος τοὺς γαιάνθρακάς του, ἐπεφόρτισε δὲ καὶ τὸν Ἄγγλον ἐπιτηρητὴν νὰ ἐπιτηρῇ, ὥστε ἡ παράδοσις καὶ ἡ ἐπιτήρησις νὰ γείνῃ ὅπως εἰς τὸ Ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον. Τοιουτοτρόπως ὄχι μόνον ἠγοράσαμεν τοὺς ἄνθρακας εἰς ἐκείνην τὴν τιμὴν εἰς ἣν καὶ ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις, ἀλλὰ συγχρόνως ἠγοράσαμεν καὶ ποιότητα ἐξαίρετον, διότι ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις ποιότητα ἐξαίρετον ἀγοράζει.

§77ΤΙΝΕΣ. Ἐξαίρετα.

§78ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἄνευ ναύλου;

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ καθαρὰ ἀγορὰ εἶναι 21 καὶ ½ σελήνιον, ἀλλὰ συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἄλλων ἐξόδων καὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ἡ πληρωμὴ δι’ ἕκαστον τόνον εἶναι 31 καὶ 17 διὰ τόνους 10,000, ἀντὶ 48 καὶ 90, ὅπως ἠγοράσαμεν τὸν τόνον κατὰ τὸ 1875, 40 κατὰ τὸ 1876, καὶ 35, 38 καὶ 40 κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1877.

§80ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος.... (θόρυβος)· μετ’ ἐμὲ θὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι· ἡ συζήτησις δὲν ἐτελείωσε (θόρυβος). Πρώτην φορὰν λαμβάνω τὸν λόγον κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἐφ’ ἱκανὸν ἔτι χρόνον....

§81ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπόψε, ἀπόψε νὰ τελειώσωμεν.

§82ΠΗΛΗΚΑΣ. Ἀπόψε θὰ τελειώσωμεν (θόρυβος).

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν θέλομεν πρωτοσχόλους.

§84ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ εἶναι καὶ γραμματεὺς τῆς Βουλῆς (θόρυβος). Λαμβάνω τὸν λόγον, διότι νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς τὴν θέσιν της τὴν φυσικὴν, ὅταν συζητεῖ τοιαῦτα πράγματα, παρ’ ὅταν συζητῇ περὶ συστάσεως Διδασκαλείου· λαμβάνω δὲ τὸν λόγον, διότι εἶμαι καὶ θιασώτης τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκω, διότι εἶμαι μεταξὺ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἑνωτικὴν Κυβέρνησιν. Ἀπὸ πολλοῦ χρόνου φρονῶ καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ καὶ θέλω φρονεῖ, ὅτι τὸ ἔθνος μόνον θέλει σωθῆ διὰ τῆς συμπράξεως τῶν κομμάτων καὶ σήμερον ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ ἁρμονία τῆς συμπράξεως οὐδόλως πρέπει νὰ διαταραχθῇ καὶ ἐγὼ ἔρχομαι οὐχὶ ἵνα διαταράξω, ἀλλὰ διὰ νὰ στηρίξω τὴν ἁρμονίαν. Πρὸ πάντων, κύριοι, καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο, ἔρχομαι νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν λόγους τινάς, τοὺς ὁποίους εἰς μίαν προγενεστέραν συνεδρίασιν ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν σᾶς δίδομεν λόγον τῶν μέχρι τοῦδε πράξεών μας, δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς σᾶς τοὺς βουλευτὰς νὰ συμμετάσχητε τῶν σκέψεων καὶ ἐνεργειῶν μας, διότι δὲν θέλομεν νὰ φέρητε καμμίαν εὐθύνην ἀπέναντι τῶν πράξεων τῶν ἰδικῶν μας, καὶ πολὺ σωστὰ καὶ πολὺ ἀξιεπαίνως εἶπε τοῦτο· αὐτὸ τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ σήμερον τό γε νῦν ἔχον, ὅταν ἦλθον ὅπως δήποτε ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς πράγματα ἀφορῶντα εἰς τὰς πράξεις ἑνὸς μέλους τῆς Κυβερνήσεως, δυνάμεθα ἡμεῖς ν’ ἀποστῶμεν πάσης ἀποφάσεως καὶ νὰ μὴ φέρωμεν ἐπ’ αὐτῶν μίαν τινὰ, ἂν οὐχὶ μομφὴν, ἂν οὐχὶ λύπην, ἂν οὐχὶ ἀποδοκιμασίαν, μίαν ἀπόφασιν ὅπως προλάβωμεν συνεπείας καὶ ἀποτελέσματα δυσάρεστα; Λέγουν τινὲς, ὅτι εἰς καιρὸν τοιοῦτον, εἰς καιρὸν κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἄκουσμα τῆς πτώσεως τῆς Πλεύνας ἠλεκτρίζει τοὺς πάντας, ἔρχεσθε καὶ σταματᾶτε τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα ἐὰν ἐβράχησαν 10 φυσέκια, ἢ ἐὰν ἐπροβιβάσθη εἰς δεκανεὺς, αὐτὰ εἶναι ἀνάξια λόγου. Καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὰς σκέψεις αὐτὰς, ἂν ἐπρόκειτο νὰ διαταραχθῇ ἡ κυβερνητικὴ ἁρμονία, ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν πρόκειται (θόρυβος). Ἐγὼ, κύριοι, θὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, εἴθε νὰ ἀντιληφθῶ καλῶς τῶν πραγμάτων (θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἦλθον νὰ συζητήσω τὰ περὶ φυσιγγίων, ἀλλ’ ἦλθον ν’ ἀποκρούσω ἕν δόγμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέπτυξε καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω καταστρεπτικώτατον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ τὸ ὁποῖον θέλει νὰ περιβάλῃ μὲ τὸ κῦρος τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἔφερε, δὲν θέλω νὰ γνωρίζω ποῖον, ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ πολίτου εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀξιωματικὸν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω εἰς τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι κακῶς πράττουν ν’ ἀναφέρουν ὀνόματα, καὶ διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξίν του ταύτην, εἶπεν, ὅτι ἔκαμε τοῦτο, διότι ἀνέγνωσε τὰ πρακτικὰ μιᾶς συνεδριάσεως τῆς Γερουσίας τῆς Γαλλίας ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξάγεται, ὅτι ἠδύνατο ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ παραιτηθέντα ἀξιωματικὸν, τουτέστιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ.

§85ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι νόμος δὲν ὑπάρχει ἀπαγορευτικός, εἶπον προσέτι ὅτι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἔχομεν εἶναι Γαλλικός, ὅταν δὲ συνεζητήθη ὁ Γαλλικὸς νόμος ὑπῆρχε τοιοῦτον ἄρθρον ἀπαγορευτικὸν, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀφῃρέθη.

§86ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τέλος πάντων ὁ ὑπουργὸς διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξίν του ἠθέλησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπαναφέρῃ ἀξιωματικὸν μάλιστα μὲ τὴν ἀρχαιότητά του.

§87ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον μὲ τὴν ἀρχαιότητα· ἀναφέρετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον.

§88ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐπειδὴ εἰς τούς κειμένους νόμους τοὺς στρατιωτικοὺς δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις καὶ πολὺ εὐτυχῶς δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸ καθιερώσῃ καὶ ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τοιοῦτόν τι, καλλίτερον εἶναι νὰ παραιτηθῇ πάσης ἰδέας ἐθνικῆς καὶ νὰ διαλύσῃ τὸν στρατὸν, διότι ἰδοὺ, κύριοι, ὁποῖαι δύνανται νὰ ἦναι αἱ συνέπειαι· αὔριον ἐπιχειρῶ ἕνα πόλεμον καὶ διὰ πολλοὺς λόγους πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν παραιτοῦνται, μετὰ δὲ τὴν εἰρήνην εὑρίσκεται ἕνας ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐπαναφέρει αὐτοὺς τηρῶν καὶ τὴν ἀρχαιότητά των (θόρυβος). Γνωρίζετε δὲ, κύριοι, ὅτι ἔπραξεν τοιοῦτόν τι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἠξεύρω ποῖος καὶ ὑφίσταται μεγάλη εἰσέτι ἀνωμαλία· ὑπάρχει, κύριοι, ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἄτομον ξένον μὴ κεκτημένον τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ φέρον τὴν στολὴν τὴν ἑλληνικήν· αὐτὸ, κύριοι, εἶναι ἔννομον καὶ παράνομον, ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν ἦλθεν ὑπὸ τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ αὐτουργὸς τῆς πράξεως ἐξακολουθεῖ νὰ εὐθύνεται. Ἰδοὺ ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα καὶ μὲ ἀναγκάζει νὰ καταψηφίσω (θόρυβος). Ὡμίλησεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ περὶ καταχρήσεων καὶ ἐπεκαλέσθη τὴν μαρτυρίαν μου, ὥστε ὠφείλατε νὰ μὲ προκαλέσητε. Κύριοι, εἶπον κατ’ ἰδίαν εἰς πολλοὺς φίλους μου βουλευτὰς, εἶπον καὶ χθὲς ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη τὸ ἑξῆς περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην· πρό τινων ἡμερῶν ἐπῆγα εἰς ἕνα ἔμπορον Μπουγᾶν λεγόμενον, ὁ ὁποῖος εἶναι καπνοπώλης, ἀλλ’ ἐπιχειρεῖ καὶ ἄλλας κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ τὸν ὁποῖον εὗρον πλήρη ἀγανακτήσεως καὶ ὀργῆς, ὕβριζε καὶ Βουλὴν καὶ Κυβέρνησιν καὶ ἔλεγε, τὸ σύμπαν εἶναι ληστεία. Τί ἀφορμὴν ἔχεις; ἠρώτησα· εἶχον μίαν ἐπιχείρησιν κερδοσκοπικὴν, μοὶ εἶπε, ἐπῆρα ἀπό τινος διευθύνοντος τὸν ἱματισμὸν ἐν Πειραιεῖ ἐργασίαν διὰ τὴν ὁποίαν κατέβαλον κεφάλαιον 15–20,000 δραχμῶν ἐκ τῆς ὁποίας ἤθελον κερδήσει 3,000· χθὲς λοιπὸν μοὶ λέγει, ἦτο δὲ παρὼν καὶ ὁ κ. Μανέτας καὶ θὰ τὸ ἐνθυμῆτε, ἐπῆγα εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ὑπεχρεώθην νὰ πληρώσω εἰς τοὺς ὑπαλλήλους χιλίας δραχμὰς διὰ νὰ μὴ χάσω τὰ κεφάλαιά μου, ὑπαλλήλους ἐννοεῖται στρατιωτικοὺς διευθύνοντας τὰ τοῦ ἱματισμοῦ. Διατί δὲν τοὺς κατήγγειλες, εἶπον; ἂν τοὺς κατήγγειλον, μοὶ εἶπεν, ἤθελον χάσει τὰ κεφάλαιά μου.

§89ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ψεύστης, ἐγὼ τὸν γνωρίζω, τὸν εἶχα εἰς τὸν λόχον μου, δὲν εἶναι καλῆς πίστεως, κατηγορήθη ἐπὶ πλαστογραφίᾳ. Μὴ φέρετε τοιαῦτα πράγματα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως κατηγορήσητε τὸν ὑπουργόν.

§90ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ τὰ βεβαιώσω, λέγω μόνον, ὅτι ἡ ὑπόληψις τοῦ στρατοῦ ἐπιβάλλει νὰ ἐξετασθῶσιν αὐτὰ τὰ πράγματα (θόρυβος).

§91ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Εἷς ἐργολάβος ἀνεδέχθη οὐχὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργείας μου, ἀλλ’ ἐπὶ προλαβόντος ὑπουργοῦ τὴν ῥαφὴν τῶν ἐνδυμάτων τῶν ἐφέδρων, αὐτὸς εἶχε προθεσμίαν νὰ τελειώσῃ ἐνδύματα διὰ 10,000 ἄνδρας καθὼς καὶ ὁ ἄλλος ὅστις εἶχε τὴν ἐργολαβίαν τῶν σάκκων τῶν στρατιωτῶν· δυστυχῶς, κύριοι, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καθίστανται ἐκπρόθεσμοι καὶ διὰ τοῦτο ὁ κύριος Δεληγεώργης παρήγγειλεν ἔξω τὴν ῥαφὴν τῶν ἐνδυμάτων, διότι εἶναι καλλίτερον ῥαμμένα· αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καθ’ ἡμέραν μοῦ ἐβγάζουν τὴν ψυχὴν, δὲν εἶναι ποτὲ ἐνήμεροι καὶ διὰ τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον ἀναγκάζεται νὰ τοὺς κάμνῃ ἐκπτώσεις· ἦλθεν, κύριοι, εἷς καὶ μοὶ ἐπρότεινεν νὰ ῥάψῃ 10% ὀλιγώτερον, ἀλλὰ ἐὰν τοὺς δώσητε ἐργασίαν θὰ κατασταθῶσιν ἐκπρόθεσμοι· μοὶ εὕρισκαν μάλιστα καὶ πρόφασιν, ὅτι ἐπειδὴ τεχνῖται ἐπῆγαν ἔφεδροι, δὲν εὑρίσκουν τεχνίτας καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐνήμεροι.

§92Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀλίγα θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Ζωχιόν. Ὁ κύριος Ζωχιὸς μᾶς εἶπε, «μὰ πῶς θὰ τὸ ἀνοίξῃ ἡ Ἑλλὰς τὸ συνέδριον»; ἀπαντῶ, ὅπως οἱ Ἑζεργοβίνιοι, οἱ Μαυροβούνιοι, οἱ Βόσνιοι, ὅπως τὸ ἤνοιξαν οἱ πατέρας μας.

§93ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§94Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ ὑπουργοὶ μᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸ βεβαιώσουν, ὅταν τοὺς βλέπομεν συγκαθημένους καὶ συμπράττοντας, ὅτι ἔχουσι πληρεστάτην συμφωνίαν· εἰπόντες τοῦτο οἱ ὑπουργοὶ βεβαίως δὲν ἐνόησαν ὅτι εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰς ἰδέας τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ, διότι εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἦλθον οὐχὶ μὲ τὰς ἰδέας αὐτοῦ· ὁ κύριος Ζωχιὸς εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν, διότι εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ καθήσῃ ἥσυχος, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν αὐτὰς τὰς ἰδέας, καὶ ὅταν συνεκροτήθη τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἐζητήθη πρωθυπουργός, τίς ὑπεδείχθη; ὁ ἥρως ναύτης τῆς Μεσογείου, καὶ ἡ παρουσία ἐκείνου εἶχε μίαν σημασίαν· ἀπορῶ δὲ πῶς τινὲς ζητοῦν νὰ διαχωρίσουν τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τοὺς λοιποὺς ὑπουργούς· ἡ ἀλληλεγγύη εἶναι μία καὶ ἀναμφισβήτητος. Ἀλλὰ λέγει ὁ κύριος Ζωχιὸς ὅτι ὁ κύριος Μαυρομιχάλης ἦτο εἰλικρινὴς, ἄρα ἐγὼ δὲν ἤμην· ἐγὼ λέγω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη πρὸς ὃν ἐσυμφώνησε καὶ ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν εἶναι συνεπὲς μὲ ὅσα εἶπε, διότι ὁ κύριος Μαυρομιχάλης εἶπεν ὅτι ῥητῶς παρεβίασαν νόμους τῆς πολιτείας οἱ ὑπουργοί, καὶ ἐξ ἑτέρου λέγει νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει ἄλλην ἔνοιαν παρὰ νὰ φύγῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, μὲ τοῦτο ὅμως δὲν ἱκανοποιεῖται ὁ νόμος· ἐγὼ εἶπον ὅτι πάσας τὰς παρατυπίας συγχωρῶ, ἀρκεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ πραγματοποιήσῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἦλθε· δὲν εἶπον δὲ εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ πραγματοποιήσῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἦλθε, δὲν εἶπον δὲ εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, τοῦτο τὸ ὀνειρεύεται ὁ κύριος Ζωχιός· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ὀφείλει νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του καὶ νὰ σώσῃ τὴν τιμήν του, ἀλλὰ ποία θὰ ᾖναι ἡ τύχη του, μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, διότι ὅταν τὰ ἔθνη ἀπολέσωσι τὴν τιμήν των καλλίτερον νὰ μὴν ὑπάρχωσιν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ὑποστῶμεν τὰς μεγαλειτέρας δοκιμασίας παρὰ ἐν τοιαύτῃ ἐποχῇ νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας. Καὶ προχθὲς εἶπον καὶ πάλιν λέγω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀνώτερος πάσης ἰδιοτελοῦς κατηγορίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ εἰς τὸν στρατιωτικὸν καὶ εἰς τὸν ναυτικὸν κλάδον συμβαίνουν παρατράγουδα, καὶ ἐσύστησα τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ἐνεργήσῃ αὐστηρὰς ἀνακρίσεις. Τέλος δὲ ἀπαντῶ καὶ εἰς τὸν ἐξάδελφόν μου βουλευτὴν Καλαβρύτων, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβιβάσῃ, τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ ἀνήκει κατὰ τοὺς νόμους εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὸν Βασιλέα, ἑπομένως δὲν δύναται καμμία Κυβέρνησις νὰ φέρῃ νομοσχέδιον προσωπικὸν διὰ βαθμὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ταῦτα, κύριοι εἶχον νὰ σᾶς εἴπω.

§95ΖΩΧΙΟΣ. Ἀποκρίνομαι εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα· ἐγὼ, λέγει, ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου εὑρίσκομαι ἔχων ὅλως διόλου ἐναντίας γνώμας καὶ αὐτὸ εἶναι κάπως σὰν ἀληθές. Λέγει ν’ ἀνοίξωμεν τὴν πύλην τοῦ συνεδρίου ὅπως τὴν ἤνοιξαν οἱ Σέρβοι, οἱ Ἑρζεγοβίνιοι. Δὲν τὴν ἤνοιξαν αὐτοί, αὐτοὶ εἶναι δορυφόροι. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔγεινε ποτὲ δορυφόρος, ἀλλὰ τὰς τρεῖς μεγάλας δυνάμεις Ἀγγλίαν, Γαλλίαν καὶ Ῥωσσίαν τὰς κατέστησε δορυφόρους αὐτῆς καὶ ἐπῆγαν νὰ πολεμήσουν εἰς τὸ Ναβαρῖνον (εὖγε!). Ἡ Ἑλλὰς εἶχε δορυφόρους, δὲν ἔγινε δορυφόρος. Ἀναγκάζομαι δὲ νὰ εἴπω αὐτὰ διότι ἐπὶ τέλους θέλουν νὰ φορτώσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν μεγίστην εὐθύνην. Εἰς τὸν ἀοίδιμον Κανάρην εἶπον πρὶν γίνει πρωθυπουργὸς ἐνώπιον ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, εὑρίκατε νέα μπουρλότα Ναύαρχε; Τί μπουρλότα; Ναύκλαστρα. Ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβῇ τὸν εὑρήκατε; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Τὰ μπουρλότα τὰ εὑρήκαμεν, τὸν μπουρλοτιέρη τὸν εὑρήκαμεν;

§96ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸν τὸν ἐγνώριζεν ἡ ἐπανάστασις ὅτι ἦτο μπουρλοτιέρης;

§97ΖΩΧΙΟΣ. Πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀξιότιμε συνάδελφε, τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα εἶχον 50 ἢ 60 καὶ 30 ναύτας, ἠγωνίζοντο πρὸς τοὺς Ἀλγερίνους· ὅταν δὲ ἔγεινε ἡ ἐπανάστασις, ὁ ναύτης Ἕλλην ἐγνώριζεν ὅλων τῶν ὅπλων τὴν χρῆσιν, ἰδοὺ ἡ διαφορὰ· τὸν εὗρε παρεσκευασμένον καὶ τὸν εὗρε καὶ πιστεύοντα. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω μὴ ἀπαιτῶν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοὶ δώσῃ ὅ,τι δὲν δύναται νὰ μοὶ δώσῃ, διότι δὲν θέλω νὰ καταστήσω τοὺς ἀρίστους, τοὺς προκρίτους τῶν Ἀχαιῶν ὑπευθύνους εἰς ἓν ὀλίσθημα ὄχι ἰδικόν μας ἀλλὰ τῶν χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς. Τὸ λυπηρὸν εἶναι μήπως φθάσῃ ἡ ἀνάγκη νὰ λάβωμεν χρείαν τῶν ἐχόντων τὰς ἐναντίας ἰδέας, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν ἀντιπρόσωπον τὸν δυνάμενον νὰ σχηματίσῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§98Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σεῖς.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ποῖος θὰ μὲ ὑποστηρίξῃ;

§100ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σὲ ὑποστηρίξω πρῶτος ἐγώ.

§101ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν μὲ φθάνεις διότι θὰ ἔλθῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ναυπακτίας καὶ θὰ μὲ εἴπῃ, μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην ἦτο ἀνεπαρκὴς καὶ τώρα μόνον εἶσαι ἐπαρκής;

§102Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς εἶπεν ὅτι τὸ Μαυροβούνιον, ἡ Σερβία καὶ οἱ ἄλλοι ἐνεργοῦν ὡς δορυφόροι. Οὐδεὶς κατηγορεῖται ὡς δορυφόρος ὅταν ὑπηρετεῖ μίαν πολιτικὴν καὶ μίαν ἰδέαν ἐθνικὴν διὰ τῆς προστασίας Δυνάμεως, ἡ ὁποία τῷ αὐξάνει τὰ ὅρια καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἀνεξαρτησίας του. Ἐντροπὴ καὶ αἶσχος εἶναι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γίνονται δορυφόροι Δυνάμεως ἀπαιτούσης χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῆς τὴν ἀτίμωσιν καὶ τὴν ἄρνησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἔθνους καὶ ὑποστηριζούσης τὴν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπιδρομὴν τῶν βαρβάρων.

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου· δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἰδική μου γνώμη εἶναι ὅτι τῆς Κυβερνήσεως ἡ κυρία ἀποστολὴ ἦτο κατὰ τὰς ἐκτάκτους ταύτας περιστάσεις, νὰ συγκεντρώσῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ Ἐθνικὸν φρόνημα καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι αἱ περιστάσεις ἤθελον ἐπιβάλει εἰς αὐτήν· ὡρισμένη δὲ πολιτικὴ δὲν τῇ εἶχε προδιαγραφῆ· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ξένον. Πρόκειται περὶ νῦν ἐπερωτήσεως γενομένης ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Οἰτύλου καὶ ἀναγομένης εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Λέγω, κύριε πρόεδρε, ὅτι οἱανδήποτε καὶ ἂν ἐσχημάτισα ἐκ τῆς συζητήσεως γνώμην περὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, οὐχ ἧττον διὰ τὸν λόγον, ὃν καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὸν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ ψῆφός μου οὐδόλως προδικάζει τὸ κατ’ οὐσίαν ζήτημα.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§105ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν αἰτίαν, ἧς ἕνεκα τὸ σῶμα ἀπαιτεῖ νὰ λυθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὸ πολιτικὸν ζήτημα, ἐνῷ καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, καὶ ἡμεῖς ἐκ τῆς μακρᾶς συζητήσεως κατακουρασμένοι.

§106Γ. ΠΡΟΒΕΛΕΓΙΟΣ. Καὶ ὁ στόμαχος κενὸς (θόρυβος).

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὄχι μόνον οἱ περισσότεροι δὲν ἀντιλαμβάνονται ἐκ τοῦ καμάτου, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα δύναται νὰ λάβῃ ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος, ἣν φέρει, διαστάσεις μεγαλειτέρας, διὸ φαίνεται, ὅτι οἱ περὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπιμένουσιν, ἵνα τελειώσῃ τὸ ζήτημα, ὅσον οἷόν τε τάχιον. Ὡς ἠκούσατε, οἱ κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁμιλήσαντες δὲν συμφωνοῦσι κατ’ οὐσίαν, τινὲς μάλιστα ἐφάνησαν καὶ ἀνακόλουθοι, ὡς ὁ κ. Ζωχιός. Ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει εὐθύνην, ὅτι σεῖς, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, εἶσθε Κυβέρνησις, ὅπως αἱ λοιπαὶ Κυβερνήσεις, λησμονήσας πάντοτε τὸν λόγον τῆς καταγωγῆς σας. Δὲν φθάνει τοῦτο, ἀλλὰ ἔκαμεν ἓν πήδημα ἐξ Ἀθηνῶν καὶ ὑπῆγεν εἰς τὸν πόλον. Σᾶς εἶπε, πῶς σεῖς κάθησθε ἐδῶ, καὶ δὲν πηγαίνετε πρέσβεις; Ὅταν δὲν ἔχητε εὐθύνην, διατί σᾶς ἀποστέλλει ὡς πρέσβεις, ἐνῷ ἄλλοτε, γενομένου λόγου περὶ πρεσβειῶν, αὐτὸς ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς εἶπε· «τί τὰς θέλετε τὰς πρεσβείας, καὶ ἔχετε τὰ παληόπαιδα ἐκεῖ; Ἡμεῖς ἀνάγκην πρεσβειῶν δὲν ἔχομεν.» Τοιαῦται παρεκβάσεις δὲν ἐπιτρέπονται εἰς σπουδαίους ἄνδρας, καὶ μάλιστα, ἀφοῦ κατὰ τὴν πρώτην του ὁμιλίαν ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει ἐζήτησεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ τὴν ἀποδοκιμασίαν της. Ἂν ἡ ἔλευσις τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ἦτο ἐπίσης ὁμαλή, ὡς αἱ κατὰ τὰς ὁμαλὰς περιστάσεις συγκροτήσεις τῶν Κυβερνήσεων, πρὸς τί νὰ θέλῃ ν’ ἀποστείλῃ πρέσβεις τόσον σπουδαίους; Ἀλλ’ οὐχὶ ὁ λόγος περὶ τούτου σήμερον, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐξ Οἰτύλου βουλευτικοῦ κ. Λ. Μαυρομιχάλη. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς τέσσαρας ἐπερωτήσεις του, δὲν θέλω πραγματευθῇ ταύτας ἐπὶ πολὺ, καθόσον ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ὡς πρὸς τὰ ζητήματα αὐτὰ, διότι εἶμαι εἷς ἐκ τῶν 60 ὑποβαλόντων ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς ηὐχόμεθα, ὅπως εἷς παραιτηθεὶς ἀξιωματικὸς ἐκ καλῆς οἰκογενείας, λόγῳ καταδιωγμοῦ ὑπουργοῦ τινος, ἐπανέλθῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἑπομένως οἱ 60 βουλευταὶ, οἵτινες προέβημεν εἰς τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ ἐνομίσαμεν ὡς δίκαιον, πολλῷ μᾶλλον σήμερον, ὅτε ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ἔθνος μας ἔχει ἀνάγκην ἀξιωματικῶν ἐμπείρων, ἐχόντων τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς, καὶ δυναμένων ν’ ἀποθάνωσιν ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως, ὡς ὁ γόνος τοῦ Σπυρομήλιου. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τοὺς προβιβασμούς, οἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀντικείμενον συζητήσεως. Ὡς πρὸς δὲ τὰ φυσίγγια παρατηρῶ, ὅτι ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὲ ἐβεβαίωνεν, ὅτι ἐσύστησεν ἐπιτροπὴν εἰς Χαλκίδα ὡς καὶ εἰς Μεσολόγγιον, αἵτινες ἀπεφήναντο, ὅτι τὰ ἐκεῖσε σταλέντα φυσίγγια δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι, τότε δὲν ἤθελον κάμει λόγον καὶ περὶ αὐτῶν· ἄλλως νομίζω, ὅτι τὸ μόνον σπουδαῖον ἀντικείμενον εἶναι ἡ κατηγορία, ἣν ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐκτὸς ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς διὰ παρουσιάσεως ἐκθέσεων διασκεδάσῃ τοὺς φόβους ἡμῶν.

§108ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι σᾶς εἶπον, ὅτι ὅπως ἐγὼ ἐσύστησα ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ φυσίγγια, οὕτω καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου ἔστειλα τὰ φυσίγγια, ἐσύστησα ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν, ἀλλ’ ἡ τῆς Χαλκίδος δὲν μοί ἀπέστειλεν εἰσέτι τὴν ἔκθεσίν της.

§109ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ Χαλκίδος δὲν ἀπέστειλε τὴν ἔκθεσίν της, ἐγὼ δὲν θέλω εἰπεῖ ἢ ὀλίγας λέξεις· ἂς συλλογισθῶσιν ὅμως οἱ κ. κ. βουλευταὶ ὅτι, ἂν πράγματι τὰ φυσίγγια ταῦτα κατεστράφησαν ὅλα, ἢ μεταξὺ αὐτῶν εὑρίσκονται κατεστραμμένα, ἄν ποτε ἡ Ἑλλὰς λάβῃ ἀνάγκην νὰ τὰ μεταχειρισθῇ, εἶναι ὡς ἂν νὰ στέλλωμεν τοὺς στρατιώτας μας εἰς τὸν θάνατον καὶ εἰς τὸ μακελεῖον. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, ὄχι εἰς τὸ ἂν κατεστράφησαν τὰ φυσίγγια, ἀλλὰ νὰ κηρύξωμεν ὑπεύθυνον τὸν ὑπουργόν, διότι ἐπέτρεψε νὰ ἀναμιχθῶσιν ταῦτα μετ’ ἄλλων πολεμοφοδίων· ἡ τοιαύτη ἐλαφρότης εἶναι ἀσύγγνωστος. Δυστυχῶς, κύριοι, ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπεστήριξαν τὴν ἔλευσιν τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τότε ἐνομίζομεν, ὅτι αἱ περιστάσεις ἀπῄτουν τὴν σύμπραξιν τῶν κομμάτων, ὁ δὲ ἀνώτερος λόγος ἦτο ἡ ἐπίβλεψις, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς, τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἡ σύντονος προετοιμασία. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων ἦλθον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, πρὸ τῆς ἑνώσεώς των, καὶ ἕκαστος διεκήρυξε τὸ ἑαυτοῦ πρόγραμμα. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ἀνεγκλήσεις καὶ αἱ συγκρούσεις τῶν διαφόρων ἰδεῶν ἔφεραν τὰς συνεχεῖς πτώσεις τῶν Κυβερνήσεων, ὁ τόπος ἀπῄτησε τὴν σύμπραξιν ὅλων τῶν κομμάτων, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ σύμπραξις ἤθελεν ἔχει ὡς ἀπόῤῥοιαν, ἂν ὄχι τὸν πόλεμον ἀμέσως, τοὐλάχιστον τὴν ἑτοιμασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους τοιαύτην, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ νὰ διεκδικήσωμεν τὰ ἐν τῇ Ἀνατολῇ συμφέροντά μας. Ἡ τοιαύτη ἐλπὶς ἐξεπληρώθη; Ὁ σκοπὸς ἡμῶν ἐπετεύχθη; Ἴδωμεν. Ὁ λαὸς ἐπιθυμήσας, εἴπομεν, τὴν συγκέντρωσιν τῶν κομματαρχῶν ἐνόμιζεν, ὅτι δι’ αὐτῶν ἡ Ἑλλὰς θέλει προετοιμασθῆ δεόντως, ὅπως ἐν καιρῷ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά της. Αἱ περιστάσεις ὅμως, κύριοι, ἀπῄτουν τὰς ἐκτάκτους προπαρασκευάς. Τὸ ἔθνος ὑπέδειξε τοῦτο, καὶ διὰ τῆς ἑνώσεως αὐτὸ τοῦτο ἤλπιζεν. Ἀλλ’ οἱ κ. κ. ὑπουργοί, μὴ ὄντες σύμφωνοι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τῶν προπαρασκευῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσιν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἀπόδειξις δὲ εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐλάμβανε διαφόρους φάσεις κατὰ τὰς διατρεχούσας φήμας. Ἄλλοτε ἐβλέπομεν δραστηριότητα εἰς τὰς ἐνεργείας της, ἄλλοτε δὲ ἐβλέπομεν ταύτην κατεχομένην ἐντελῶς ὑπὸ νάρκης. Ποῦ ἠκούσθη ποτὲ, καθ’ ἣν ὥραν πρόκειται ἐν τῇ Ἀνατολῇ νὰ λυθῇ τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων δι’ ἡμᾶς, τὸ ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου, ποῦ ἠκούσθη νὰ γίνωνται παρασκευαὶ ἄνευ θαλασσίου ἐξοπλισμοῦ; Ποῦ εἶναι αἱ πλωταὶ ἡμῶν κανονιοστοιχίαι; Ποῦ ἡ ὀχύρωσις τῶν παραλίων καὶ τῶν ἀκτῶν ἡμῶν; Ἡ τοιαύτη τῶν παραλίων ἡμῶν κατάστασις ἀποδεικνύει ἢ ὅτι οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ δὲν εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ εὑρεθῶμέν ποτε εἰς ἀνάγκην πολέμου, ἢ ὅτι εἶχον τὴν ἱκανότητα τῆς συντόνου παρασκευῆς. Ἄλλως, δὲν ἔπρεπε νὰ διαβουκολήσωσι τὸν λαὸν μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ πολέμου, ἀλλ’ οὔτε νὰ βαυκαλίζωσι τὰς Ἑλληνικὰς καρδίας μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς διεκδικήσεως τῶν δικαιωμάτων μας. Διὰ τοῦτο τοὺς κατηγορῶ. Ἔπρεπε νὰ εἴπουν ἀπὸ τοῦ βήματος: ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, δὲν εἶναι ἑτοίμη, ἢ ἔχει ἀνάγκην τοσούτου χρόνου νὰ παρασκευασθῇ. Σεῖς, κύριοι ὑπουργοί, δὲν ἤλθετε διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν; Ἡ συναίνεσις ὑμῶν εἰς τὸ νὰ συμπράξητε ἐν τῇ ἐξουσίᾳ δὲν ὑπέθετε τοῦτο; Εἶσθε, ἢ δὲν εἶσθε ἔνοχοι λοιπόν; (Συγκίνησις).

§110ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλην τὴν Κυβέρνησιν κατηγορεῖτε;

§111ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα, ὅλην τὴν Κυβέρνησιν· ἐγὼ εἶπα θὰ συνεχίσω τὸ ζήτημα. Λέγω ταῦτα, κύριοι, διότι δὲν θέλω νὰ ἔχω τὴν εὐθύνην, καὶ ἐπειδὴ θὰ ψηφοφορήσω, θέλω νὰ γνωρίζῃ ἡ ἐπαρχία μου ὁποίας ἰδέας ἔχω. Πρὸ τριῶν ἐτῶν, ὅτε ἡ Βοσνία καὶ ἡ Ἑρζεγοβίνη ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς ἀνεξαρτησίας, ἔγραφον πρὸς σεβαστὸν φίλον μου: ἡ Ἑλλὰς ὡς θαλασσία δύναμις, καθὼς καὶ ἡ Ἀγγλία, ὀφείλει νὰ προπαρασκευασθῇ κατὰ θάλασσαν, ἐὰν θέλῃ νὰ διεκδικήσῃ ἐν καιρῷ τὰ δικαιώματά της. Νομίζω, ὅτι τὴν ἀνάγκην ταύτην ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε πρώτη νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι μὴ πράξασα τοῦτο ἡ δὲ, εἶχε τὴν ἱκανότητα ἐντὸς βραχέος χρόνου νὰ προετοιμάσῃ δεόντως τὸ ἔθνος ἢ κακῶς ἔπραξε μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ πολέμου βαυκαλίζουσα τὸν λαόν. Ἐὰν εἶσθε καλῆς πίστεως, ἠθέλατε μεταχειρισθῆ γλῶσσαν εἰλικρινῆ, ἠθέλατε ἔλθει καὶ ἐκθέσει τὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους, ἠθέλατε διαβεβαιώσει, ἂν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸ παιζόμενον δρᾶμα τῆς Ἀνατολῆς, ἢ ἂν δὲν ἦτο, πάλιν ὠφείλατε νὰ τὸ ὁμολογήσητε. Κύριοι, εὑρίσκονταί τινες, εἰς τοὺς ὁποίους αἱ ἰδέαι μου δὲν ἀρέσκουσιν, ἀλλ’ ἂς βεβαιωθῶσιν, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἐποχή, καθ’ ἣν θέλουσι λυπηθῆ, ἂν δὲν πάθωσιν ἄλλο τι διὰ τὴν χλιαρὰν διαγωγήν των. Συλλογισθῆτε ὅτι, ἐὰν ἡ εἰρήνη ἐπέλθῃ μεταξὺ Ῥωσσίας καὶ Τουρκίας ἀπ’ εὐθείας, ὁ Ἑλληνισμὸς κατεστράφη διὰ παντός. Συλλογισθῆτε, ὅτι ἂν ἡ Βουλγαρία, ἡ Σερβία καὶ τὸ Μαυροβούνιον κηρυχθῶσιν ἀνεξάρτητα, ὅλοι οἱ Τοῦρκοι οἱ κατοικοῦντες εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας θὰ μεταβῶσιν εἰς Θεσσαλίαν, Ἤπειρον καὶ Μακεδονίαν, τοιουτοτρόπως θέλουσι καταπνίξει οὐχὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν Ἑλληνισμὸν ἐσαεί. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι ἐποχή, καθ’ ἣν ἕκαστος βουλευτὴς ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰ πνεύματα τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ του, ἀπατᾶσθε. Εἶναι ἐποχὴ ζωῆς ἢ θανάτου τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἐποχή, καθ’ ἣν, ἐὰν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους δὲν ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τί ὀφείλει νὰ πράξῃ, ἡμεῖς θὰ δώσωμεν λόγον ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἱστορίας. Ἐθέσαμεν 100 ἑκατομμύρια εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα ἀνακτήσωμεν τὰς Ἑλληνικὰς ἐπαρχίας, ἐκπληροῦντες τὴν εὐχὴν τῶν πατέρων μας. Δὲν θὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι οὗτος εἶναι ὁ σκοπός, οὗ ἕνεκα ἐβαρύναμεν τὰς μελλούσας γενεὰς μὲ τοσαῦτα βάρη· ἀλλ’ οὐδ’ οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ θὰ μ’ ἀρνηθῶσιν, ὅτι αὕτη ἦτο ἡ αἰτία τῆς ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐλεύσεως καὶ συμπράξεώς των. Ἀνταπεκρίθητε μέχρι τοῦδε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Εἶναι ἀνάλογα τὰ μέτρα ὑμῶν μὲ τὰς περιστάσεις; Οὐχί! Διεπράξατε συντόνως καὶ ἐπολιτεύθητε καταλλήλως; Οὐχί! Τούτου ἕνεκα σᾶς θεωρῶ ἀνεπαρκεῖς, καὶ φέρω ἐπὶ τούτου πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ἑξῆς: «Ἐπειδὴ αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ποσῶς ἀνάλογοι μὲ τὰς περιστάσεις, ἡ Βουλὴ θεωροῦσα τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἀνεπαρκῆ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλος δὲν ἐζήτησε τὸν λόγον, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐλέγχθησαν.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις. Τέσσαρες εἶναι αἱ προτάσεις, ἡ πρώτη τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν λύπην της, ἡ δευτέρα τοῦ κ. Ῥικάκη, ὁ ὁποῖος λέγει νὰ μεταβῇ ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ τρίτη τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐξετάσῃ ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ φέρῃ τὰς πληροφορίας της εἰς τὴν Βουλήν, ἡ τετάρτη τοῦ κ. Δημητριάδου, ὁ ὁποῖος τροπολογεῖ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη, καὶ λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἕνεκα τῶν περιστάσεων ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§115ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ πρότασιν τὴν ὁποίαν καταθέτω.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη εἶναι ὡς ἑξῆς· «ἐπειδὴ αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν παρασκευῶν δὲν ἦσαν ἀνάλογοι, ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ταύτην ἀνεπαρκῆ».

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἐμὲ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§119ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι συμπέρασμα τῆς συζητήσεως, περὶ τούτου δὲν ἐγένετο οὐδεὶς λόγος.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ, διότι δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως.

§122ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἀπωτέρα εἶναι ἡ ἰδική μου.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετσάλη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρεται μόνος ὁ κ. Πετσάλης). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§124Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. πρόεδρε, νὰ εἴπω κατὰ τὰς κοινοβουλευτικὰς συνηθείας, αἵτινες ἀνέκαθεν ἐπεκράτησαν, μετὰ μίαν ἐπερώτησιν, ἥτις προκαλεῖ συζήτησιν ἐπὶ μίαν δύω συνεδριάσεις, ὁ ἐπερωτῶν ἢ οἱ συμφωνοῦντες μετὰ τοῦ ἐπερωτῶντος ὑποβάλλουν μίαν πρότασιν· ἡ ἀντίθετος πάντοτε πρότασις τοῦ ἐπερωτῶντος, ἤτοι ἡ ὑπουργικὴ πρότασις, εἶναι ὅτι τὸ Κοινοβούλιον, ἀρκεσθὲν εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁσάκις ἐφέρθησαν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου πολιτικὰ ζητήματα εἴτε καθ’ ὅλης τῆς Κυβερνήσεως εἴτε καθ’ ἑνὸς τῶν ὑπουργῶν, αὐτὴ ἡ τάξις διέπει πάντοτε τὰς συζητήσεις καὶ εἶναι πρωτοφανὲς, ἐκτὸς ἐὰν δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐκ νέου, ἄλλως δὲν δικαιολογεῖται τοὐλάχιστον τὸ προεδρεῖον, ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ, νὰ προτάξῃ πρότασιν προσωπικὴν πρὸ τῆς ἀπωτέρας προτάσεως, ἥτις εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Κοινοβούλιον, ἥτις ἀποκλείει ὅλας τὰς συζητήσεις ἢ ἀποκλείει ὅλην τὴν ἐπερώτησιν, ὅτι τίποτε ἐξ ὅλων αὐτῶν δὲν ἔλαβε χώραν· διὰ τοῦτο ἡ συνήθεια αὐτὴ εἶναι ὑποχρεωτικὴ, ἐκτὸς, καθὼς εἶπον, ἐὰν θέλῃ διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τὴν ὁποίαν ἔφερον ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, καὶ ἥτις ἀπησχόλησε ἐπὶ δύω ὁλοκλήρους συνεδριάσεις τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον ψῆφον ἐμπιστοσύνης· ἄλλως, ἡ πρώτη ἐρώτησις, ἣν πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀποκλείει ὅλας τὰς ἄλλας εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι τότε μόνον θὰ ἔλθουν κατὰ σειρὰν αἱ ἄλλαι προτάσεις, ὅταν αὕτη πέσῃ· ὅταν δὲ ἡ πρότασις αὕτη ἐπιψηφισθῇ, τότε δὲν εὑρίσκεται τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσῃ τὰς ἄλλας.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρι τοῦδε αὐτὴ ἦτο ἡ τακτικὴ, νὰ ψηφοφορῆται κατὰ πρῶτον ἡ ἀπωτέρα.

§126ΜΙΛΗΣΗΣ. Πᾶσα ᾐτιολογημένη πρότασις περὶ μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θεωρεῖται ἀπωτέρα τῆς ἁπλῆς μεταβάσεως.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ, ὅστις δὲν εἶναι ἐδῶ, νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλήν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ νὰ ἐγερθῶσιν· (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σούτσου καὶ Ῥικάκη, ἣν ἐτροπολόγησεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ ἕνεκα τῶν περιστάσεων ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν»· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ Ῥικάκη καὶ Σούτσου «Ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς ἡμερησίαν διάταξιν»· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 7 μ. μ.