1877.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

Τῆς 28 Νοεμβρίου 1877.

(Δευτέρα)

Ὥρα 2 μ. μ.

Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥικάκης κατέθεσεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἑτέρας τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§4Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ τυπωθοῦν καὶ διανεμηθοῦν, διότι αὔριον θὰ ἔχωμεν τὴν συζήτησιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Πρὸ τούτου ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀπόντων;

§6ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρὶν ἔμβωμεν εἰς τὴν συζήτησιν δύω λέξεις Προχθὲς ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος καὶ παράκλησις πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ τὸν εἰσαγάγῃ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἐνθερμοτέρων θιασωτῶν τῆς κωδικοποιήσεως τῆς ἡμετέρας ἀστικῆς νομοθεσίας, ἀλλ’ ἀφοῦ ὅλος ὁ κόσμος τὸ θέλει, εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος, διότι πραγματικῶς ἐν πολλοῖς ἡ ἡμετέρα ἀστικὴ νομοθεσία εἶναι ἀτελεστάτη, διότι οὔτε περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων γίνεται λόγος, οὔτε περὶ ἀφανείας. Δύναταί τις νὰ ᾖναι κατὰ τῆς κωδικοποιήσεως τοῦ δικαίου καὶ νὰ ᾖναι ὑπὲρ τοῦ ἀγράφου δικαίου, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ δι’ ἕνα λόγον, ὅτι δὲν θέλω τὸ Κράτος διὰ τῆς κωδικοποιήσεως νὰ ᾖναι κύριον τῶν κοινωνικῶν σχέσεων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς οἰκογενείας· ταῦτα ὅμως εἶναι φοβερὰ ἐπὶ μοναρχίας, ἀλλ’ ἐπὶ ἐλευθέρας πολιτείας εἶναι ἀσήμαντα καὶ οὐδὲν πρόσκομμα ὑφίσταται, σήμερον δὲ τὸ μόνον πρόσκομμα εἶναι τὸ ὑλικὸν πρόσκομμα, ἐπειδὴ εἶναι δύω χιλιάδες ἄρθρα καὶ πότε θὰ λάβωμεν τὸν καιρὸν νὰ τὰ συζητήσωμεν. Πρόκειται νὰ διατυπώσωμεν μίαν ἰδέαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅταν γείνῃ ὑπουργικὸν συμβούλιον, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι εἰς μίαν σύνοδον θὰ ᾖναι ἀδύνατον νὰ συζητηθῇ ἐκτὸς ἐὰν μιμηθῶμεν τοὺς Ἰταλοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν κῦρος νόμου εἰς τὸν Κώδικά των δι’ ἑνὸς ἄρθρου γενικοῦ, χωρὶς νὰ τὸν ψηφίσωσι κατ’ ἄρθρον. Αὐτὴ ἡ πρότασις ἦλθε καὶ εἰς ἄλλην Βουλὴν, ὅταν ἦτο ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ κ. Νικολόπουλος, τὸ νὰ ψηφισθῇ δηλαδὴ ὁ κώδηξ δι’ ἑνὸς ἄρθρου, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης ἀντέτεινε, διότι εἶναι ῥητὸν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅτι τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ψηφίζωνται κατ’ ἄρθρον.

§7Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πόσα ἄρθρα εἶναι;

§8ΡΟΝΤΗΡΗΣ. 2,000 περίπου.

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ μήπως προχθὲς δὲν ἐψηφίσαμεν 300 ἄρθρα;

§10ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διὰ τοῦτο προτείνω, εἰ δυνατὸν, νὰ γείνῃ ἡ πρώτη καὶ δευτέρα ἀνάγνωσις κατ’ αὐτὴν τὴν σύνοδον, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐργάζηται καὶ ἂν ἔχῃ νὰ φέρῃ τροπολογίας νὰ τὰς φέρῃ κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται καὶ ἔχει καιρὸν νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ά. καὶ βʹ. συζητήσεως, διότι θὰ γείνῃ τῷ ὄντι σπουδαία συζήτησις, ὅταν τὸ ἔργον θὰ ᾖναι κατηρτισμένον.

§11ΤΙΝΕΣ. Ζητήσατε πρῶτον νὰ τυπωθῇ.

§12ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρέπει συγχρόνως ν’ ἀποδείξω, ὅτι δὲν θὰ ᾖναι καὶ δύσκολον τὸ ἔργον νὰ συζητηθῇ, διότι στηρίζεται ἐπὶ τῶν καλλιτέρων Κωδήκων τῆς Εὐρώπης. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ὅταν ὑποβληθῇ ἡ ὑπόθεσις, νὰ γείνῃ εἰσήγησις καὶ αὐτῆς τῆς ἰδέας, ὅτι καὶ ἂν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ τὸν ἐπιψηφίσωμεν καὶ εἰς γʹ. συζήτησιν κατ’ αὐτὴν τὴν σύνοδον, εἶναι εὐκολώτερον νὰ τὸν ψηφίσωμεν εἰς ά. καὶ βʹ. συζήτησιν, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἐπιτροπὴ ἂς ἐργασθῇ.

§13ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου ὑπέβαλον νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν ὁδοποιΐαν τῆς πατρίδος μου, ἥτις δὲν θέλει γίνει διὰ τῶν χρημάτων, οὔτε τῆς ἐπαρχιακῆς οὔτε τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἀλλ’ αἱ δαπάναι θὰ ἐπιβαρύνωσι μόνον τὸ κατάστημα τοῦ Ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας. Ἐνόμιζον, ὅτι ἀφοῦ ἦλθε νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ καὶ αὐτὸ κατόπιν.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ εἴδομεν αὐτό.

§15ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶναι τυπωμένον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω σᾶς στείλει ἀντίτυπα. Ἔχομεν ἤδη τὴν γʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἐν Ἠλείᾳ ἀποίκων. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι μίαν ἡμέραν ἐγένετο λόγος περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν Βουλὴν εἰσήγαγεν εἷς βουλευτής· ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι ὑπογγεγραμμένη παρὰ διαφόρων κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων ὅπου ἀποικίσθησαν. Λοιπὸν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ ἴδῃ τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς ἤδη;

§17Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς ἡ σχετικὴ ἀπάντησις δὲν ἐδόθη, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀναφορᾶς ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ συζήτησις ἐκτενὴς καὶ ν’ ἀπασχοληθῶμεν, ἂς μείνῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δι’ ἄλλην ἡμέραν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἀορίστως.

§19ΤΙΝΕΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως νὰ περάσῃ καὶ ἡ ἀναφορὰ νὰ μείνῃ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν Ἠλείᾳ ἀποίκων εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀναγνώσατε τὰ πρακτικὰ αὐτὰ, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πεινοῦν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετ’ ὀλίγον ἅμα καταρτισθοῦν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§23ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω, κύριοι, ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου μοὶ ἀπέτεινε, καθόσον διὰ τὰς πλείστας αὐτῶν ὑπάρχουσι τὰ ἔγγραφα ἐνταῦθα καὶ ἕκαστος δύναται νὰ τὰ ἴδῃ. Λαμβάνω κατὰ σειρὰν τὰς ἐπερωτήσεις καὶ ἀπαντῶ. Ἡ πρώτη ἐπερώτησις εἶναι, ἐὰν προήγαγον ἐκ πολιτῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Λέγω, ναί· προήγαγον δύω, τὸν Σ. Σοῦτσον ἐκπαιδευθέντα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, δυνάμει τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Ὁ ὑφιστάμενος περὶ προβιβασμῶν νόμος ὁρίζει τὸν τρόπον δι’ οὗ γίνονται οἱ ἀξιωματικοί· κατ’ αὐτὸν οἱ τελειώσαντες ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ τὰς σπουδάς των, ἐὰν ἐξετασθέντες εὐδοκίμησαν, κατατάσσονται ὡς ἀνθυπασπισταὶ ἐν τῷ στρατῷ· οἱ δὲ σπουδάσαντες εἰς στρατιωτικὴν σχολὴν, ἐὰν ἐτελείωσαν τὰς σπουδάς των καὶ ἀπελύθησαν λαβόντες δίπλωμα ἐπιτυχίας, ἀδείᾳ δὲ τοῦ Βασιλέως ὑπηρέτησαν εἰς ξένον στρατὸν ἐπὶ ἓξ μῆνας, αὐτοὶ διορίζονται ἀμέσως ἀνθυπολοχαγοί, μολονότι τοῦτο ἀδικεῖ πολὺ τοὺς ἐν τῇ ἡμετέρᾳ στρατιωτικῇ σχολῇ σπουδάσαντας, διότι οὗτοι γίνονται μόνον ἀνθυπασπισταί· ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις αὕτη δὲν εἶναι ἰδική μου, εἶναι τοῦ νόμου· ὁ νόμος περιέχει αὐτὴν τὴν διάταξιν· ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπετε, σᾶς ἀναγινώσκω αὐτὸν τὸν νόμον.

§24ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν.

§25ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν ὁ μὲν Σοῦτσος διωρίσθη ἀνθυπολοχαγός, δυνάμει τοῦ νόμου, διότι ἐξεπαιδεύθη ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἔφερε τὸ δίπλωμά του, παρουσίασε τὰ πάντα ἐν τάξει, διάταγμα εἶχε ἐκδοθῆ νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς ξένον στρατὸν καὶ ὑπηρέτησεν, ὥστε ἔλαβε δυνάμει τοῦ νόμου τὸν βαθμόν. Προήγαγον ἐπίσης καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀντιστρατήγου Μήλιου, ἐπαναφέρας αὐτὸν εἰς τὸν βαθμὸν, ἀφ’ οὗ εἶχε παραιτηθῆ· ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου νομίζω καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένετο πρότασις, ἐγὼ δ’ αὐτὸς ἀνέβην τὸ βῆμα καὶ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει νόμος καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐνεργήσει σύμφωνα μὲ τὸν νόμον. Ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς νόμος, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὸν παραιτηθέντα ἀξιωματικὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του· καὶ ὡς δὲν ἀμφιβάλλω ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ὁ ὁποῖος τακτικῶς ἀναδιφᾷ τὰ στρατιωτικὰ διατάγματα, γνωρίζει ὅτι οἱ νόμοι μας εἶναι Γαλλικοὶ καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ περὶ προβιβασμῶν εἶναι εἰλημμένος ἀπὸ τὸν Γαλλικόν. Ἠξεύρετε ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἐσυζητήθη σπουδαίως εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Γερουσίαν· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε ῥητὸν ἄρθρον ὅτι ὁ παραιτούμενος ἀξιωματικὸς δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ στρατηγὸς Σοῦλτζ ἀντέκρουσε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν εἰπὼν ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ἴσην μοῖραν τοὺς ἀποστράτους, οἵτινες ἐπεσύρθησαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἵτινες νέοι ὄντες καὶ οἵτινες, ἴσως ἕνεκα νεανικῆς παραφορᾶς, ἔδωσαν τὴν παραίτησίν των· διατί τοὺς τοιούτους νὰ τοὺς ἀποκλείσωμεν τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα; Καὶ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἔπεσε. Δύναμαι νὰ σᾶς φέρω τὰ πρακτικὰ τῆς Γερουσίας διὰ νὰ ἴδητε τὴν συζήτησιν. Ἐν τούτοις προχωρῶ, μεταβαίνων ἤδη εἰς τὰ ἰδικά μας. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ Γεράσιμος Μεταξᾶς ἀπεβλήθη ἐπὶ Βαυαροκρατίας ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ κ. Φιλήμων ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἐνθυμῆται, ὅτι τινὲς τῶν Βαυαρῶν ἐστενοχώρησαν τὸν πατέρα του καὶ ἔδωκε τὴν διατριβὴν, ἥτις ἦτο κατὰ τῶν Βαυαρῶν καὶ ἥτις ἔφερε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Γερασίμου Μεταξᾶ. Οἱ ἀξιωματικοὶ συνῆλθον καὶ ἔκαμον συμβούλιον καὶ ἐστενοχώρησαν τὸν Μεταξᾶν ν’ ἀποσυρθῇ. Γενόμενος πολίτης, ὑπῆγεν εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐξεπαιδεύθη ἐκεῖ εἰς πολιτικὸν σχολεῖον. Κατὰ δὲ τὴν τρίτην Σεπτεμβρίου, ὅταν ἔγεινε τὸ Σύνταγμα, ἐπανῆλθεν τελειώσας τὰς σπουδάς του, καὶ ἡ ὑπηρεσία τὸν παρεδέχθη. Ἐγὼ, ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὰ 1841 παρῃτήθην διὰ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης ὡς καὶ ὁ ἀδελφός μου, καὶ εἰς ἐμὲ μὲν ἐδόθη ἡ παραίτησις, εἰς τὸν ἀδελφόν μου ὅμως ὄχι, διότι ἐπρόφθασε, καὶ ἐπῆλθε συγκατάβασις δι’ αὐτόν· δι’ ἐμὲ ὁ τότε Βασιλεὺς Ὄθων ἐξέδωκε διάταγμα καθὸ ἤθελον ἀπολαμβάνει τὸν μισθὸν ἐπί τινας μῆνας εἰπὼν νὰ γείνῃ μετὰ ταῦτα πρότασις ἵνα ἐπανέλθω εἰς τὴν θέσιν μου. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἐφυλάχθη μυστικὸν, διότι ἦτον ὁ Μουσοῦρος ἐδῶ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε νὰ τὸ μάθῃ. Τῷ ὄντι δὲ μετά τινας μῆνας ἐγένετο πρότασις νὰ ἐπανέλθω· ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν 25 Μαρτίου μετὰ τοῦ φίλου μου Κορωναίου, τῶν μακαριτῶν Βότσαρη καὶ Μομφεράτου εἴχομεν λάβει μέρος εἰς γεῦμα δοθὲν παρὰ τῶν πολιτῶν εἰς τὸν λεγόμενον κῆπον τοῦ Καποδιστρίου, ἔξωθεν τοῦ Ναυπλίου, διὰ τὴν μὴ πραγματοποίησιν τοῦ ὁποίου πολλὰς προσπαθείας κατέβαλον οἱ Βαυαροὶ, ὑποσχεθέντες καὶ μὴ χορηγήσαντες τὴν στρατιωτικὴν μουσικὴν, οὗτοι κατεφέροντο ἐναντίον μου. Ἀλλὰ ἐδόθη καὶ ἄλλη ἀφορμὴ νὰ αὐξήσῃ ἡ δυσμένειά των. Μετὰ τὸ τέλος τοῦ γεύματος ἔγεινε χορὸς εἰς ὃν ἔλαβον μέρος ἐγὼ, ὁ Κανάρης, ὁ Νικηταρᾶς, ὁ Ῥόδιος καὶ πολλοὶ πολιτικοί. Εἰς τὴν περίστασιν ταύτην οἱ πολῖται ἀδελφοποιήθησαν μετὰ τοῦ στρατοῦ καὶ μετέβησαν εἰς τὴν πόλιν. Ἐκεῖ ἐφωνάξαμεν γιοῦχα εἰς τὸν φρούραρχον καὶ εἰς τοὺς Βαυαροὺς διοικητὰς τῶν σωμάτων· ὡς ἐκ τούτου δὲν ἤθελον νὰ μὲ φέρουν εἰς τὸν στρατὸν εἰμὴ εἰς τὸ ἀριστερὸν τῶν ἀνθυπολοχαγῶν. Ὁ μακαρίτης ὅμως Ὄθων, ὅστις ἔκαμεν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὴν 18 Ὀκτωβρίου τοὺς προβιβασμούς, ἔσβυσε τὸ ὄνομά μου ἐκ τῆς προτάσεως καὶ μὲ ἔθεσε εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός μου, ἀντὶ τοῦ τεθέντος πρότερον εἰς τὴν θέσιν μου μακαρίτου Δημητρίου Παπαγεωργίου. Οὕτω δὲ ἐπανῆλθον εἰς τὸν στρατόν. Τότε δὲν ὑπῆρχε καὶ τὸ Σύνταγμα· τὰ δὲ διατάγματα τοῦ Ὄθωνος ἐπεῖχον θέσιν νόμου. Ἀλλὰ καὶ ὑπάρχοντος τοῦ Συντάγματος, μετὰ τὴν 3 Σεπτεμβρίου, ἐπανῆλθον καὶ ἄλλοι, καθὼς σᾶς εἶπον τὸν Μεταξᾶν, τὸν Κολοκοτρώνην τὸν Θεόδωρον, ὅστις παρῃτήθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σμολένσκη, καὶ ὅστις ἐπανῆλθεν ὄχι ὡς ἀνθυπολοχαγός, ἀλλὰ λοχαγός. Λοιπὸν δὲν εἶναι πρωτοφανὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγεινεν, οὔτε ἀντιβαῖνον εἰς τὸν νόμον, διότι καμμία διάταξις δὲν ἀναγορεύει νὰ ἐπανέλθῃ ὁ παραιτηθεὶς εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία διὰ τὴν ὁποίαν δὲν φρονῶ ἐμαυτὴν παραβιάσαντα, ἀλλ’ ἀπεναντίας συμμορφωθέντα μὲ τοὺς κειμένους νόμους τοῦ Κράτους. Ἡ δευτέρα κατηγορία εἶναι.

§26ΤΙΝΕΣ. Ἐπερώτησις, δὲν εἶναι κατηγορία.

§27ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ δευτέρα ἐπερώτησις εἶναι ἐὰν ἐπανέφερον εἰς τὸν στρατὸν ὑπαξιωματικούς, τοὺς ὁποίους προλαβόντα ὑπουργεῖα εἶχον ἀπομακρύνει τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐπανέφερον δέκα ἐγώ, ὁ δὲ φίλος μου Καραϊσκάκης δώδεκα· ἀλλὰ οὔτε αὐτὸς εἶχεν ἄδικον οὔτε ἐγὼ καὶ σᾶς τὸ ἐξηγῶ. Οἱ κανονισμοί, οἵτινες διέπουν τὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὁρίζουν τὴν δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος βαθμοφόρος ἔχει ἐπὶ τῶν ὑπ’ αὐτόν, πῶς δύναται νὰ τιμωρῇ καὶ τίνας πειθαρχικὰς ποινὰς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ· ὅλα ταῦτα τὰ ὁρίζουν, ὡς εἶπον, οἱ κανονισμοί. Ὅπως λοιπὸν κανονίζονται διὰ τῶν κανονισμῶν αὐτῶν τὰ δικαιώματα τῶν ἀνωτέρων, οὕτω παρ’ αὐτῶν κανονίζονται καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ὑποδεστέρων. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί λέγει ὁ κανονισμός; Οὐδεὶς ὑπαξιωματικὸς καταβιβάζεται τοῦ βαθμοῦ, ἐὰν προηγουμένως δὲν συστηθῇ πειθαρχικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ γνωμοδοτήσῃ. Κατόπιν δὲ τῆς τῆς γνωμοδοτήσεως αὐτοῦ νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ σώματος, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφοῦ λάβῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταβιβάσῃ τινὰ τοῦ βαθμοῦ του. Ἀλλὰ τί ἀπαιτεῖ προσέτι ὁ κανονισμός; ᾐτιολογημένην ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ· νὰ αἰτιολογήσῃ τὴν πρᾶξίν του ὁ ὑπουργὸς καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι καταβιβάζω τὸν δεῖνα ὑπαξιωματικὸν ἀπὸ τὸν βαθμόν του διὰ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα λόγον. Δυστυχῶς ὅμως πολλοὶ τῶν ὑπουργῶν, δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους λόγους, ἀπέλυσαν ὑπαξιωματικούς. Ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Καραϊσκάκης κατιδὼν τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἔγειναν πρὸς αὐτούς, συνεκάλεσεν ἓν δικηγορικὸν συμβούλιον, τοῦ ὁποίου τὴν πρᾶξιν ἔχω ἐδῶ, ἀπὸ τὸν δικαστικὸν σύμβουλον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κ. Οἰκονομίδην, ἀπὸ τὸν κ. Παπαρηγόπουλον, ἀπὸ τὸν κ. Παπαδιαμαντόπουλον εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν κ. Οἰκονόμου καὶ ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς Σαπουντζάκην καὶ Δεισιδέρην, εἰς τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὸ ζήτημα, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καταβιβάσῃ ἕνα ὑπαξιωματικὸν ἐκ τοῦ βαθμοῦ διότι οὕτω τὸ θέλει· τὸ συμβούλιον αὐτό, πλὴν τοῦ Παπαδιαμαντοπούλου, ἀπεφάνθη ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα· καὶ κατὰ συνέπειαν τούτου ὁ κ. Καραϊσκάκης ἐσύστησεν ἐπιτροπὴν ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν, νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λόγους καὶ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἀδικηθέντας. Αὐτὸ ἔπραξεν ὁ κ. Καραϊσκάκης. Ἑπομένως ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῆς ὁποίας τὴν γνώμην παρεδέχθη ὁ κ. Καραϊσκάκης καὶ ἐπανέφερε δώδεκα, καὶ ἐγὼ δέκα, εἶναι ἡ αἰτία τῆς πράξεως ταύτης. Ὁ κ. Καραϊσκάκης δὲν εἶχε τελειώσει τὸ ἔργον καὶ διὰ τοῦτο ἐπανέφερον καὶ ἐγὼ δέκα, ἀλλὰ δὲν τοὺς ἔφερα αὐθαιρέτως. Αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν δὲν τὴν ἐσύστησα ἐγὼ, ἦτον συστημένη ἀπὸ τὸν κ. Καραϊσκάκην καὶ αἱ γνωμοδοτήσεις δὲν ἔγειναν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Καραϊσκάκη, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε προφθάσει νὰ πραγματοποιήσῃ ὅλας τὰς γνωμοδοτήσεις, καὶ διὰ τοῦτο προέβην ἐγὼ ἐπὶ τῶν λοιπῶν. Ἰδοὺ δὲ τὰ ζητήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ δικηγορικὸν συμβούλιον ἀπεφάνθη καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ ὁποίου ὁ κ. Καραϊσκάκης προέβη καθὼς καὶ ἐγώ. Ἡ τρίτη ἐπερώτησις εἶναι περὶ τῶν ἑπτὰ ἐξελθόντων ἀρτίως μαθητῶν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς. Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, ὥστε ὁ ἐξερχόμενος τῆς στρατιωτικῆς Σχολῆς νὰ ᾖναι τελειόφοιτος, νὰ ἐδιδάχθη δηλ. τόσα πράγματα, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἐκπληροῖ καλῶς τὸ καθῆκόν του ὡς ἀξιωματικός. Εἰς τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μαυρομιχάλης· ἀλλὰ δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν μίαν περίστασιν, τὴν ἑξῆς· ἐψηφίσατε ἕνα νόμον ἔκτακτον περὶ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ· εἰς τὸν νόμον αὐτὸν περιωρίσθημεν εἰς πολὺ στενὰ ὅρια ὡς πρὸς τοὺς βαθμοφόρους, διότι ἐνῷ εἴχομεν ἑπτὰ χιλιάδας στρατὸν τὸν ἐτριπλασιάσαμεν· κατὰ συνέπειαν εὑρέθην ἠναγκασμένος ἀπὸ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας ν’ ἀφαιρέσω ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ τοὺς μεταχειρισθῶ πρὸς μόρφωσιν αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ· διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν καθηγητῶν τῆς στρατιωτικῆς Σχολῆς ἐλήφθησαν ἀπὸ τὴν Σχολὴν καὶ διωρίσθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· οὕτως ὁ λοχαγὸς Σμολένσκης ἐδίδασκεν ὀχυρωματικὴν, ὁ Δόξας πυροβολικὴν, καὶ μετετέθησαν, διότι εἴπατε, ὅτι θέλετε νὰ γείνῃ ἓν Σύνταγμα πυροβολικοῦ. Τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πυροβολικοῦ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς φτιάσωμεν ἀπὸ καιρί· ἐδέησε λοιπὸν, ὅπου ὑπῆρχε ἀξιωματικὸς τοῦ ὅπλου αὐτοῦ νὰ προσληφθῇ, διότι ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ σπουδαιότατον ἀντικείμενον ἡ μόρφωσις τοῦ στρατοῦ· διὸ μετέθεσα τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πυροβολικοῦ ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν Σχολὴν, ἀπὸ τὸ ὁπλοστάσιον, ἀπὸ τὰ δικαστήρια εἰς τὸ πυροβολικὸν διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ τὸ μορφώσουν. Ὅταν λοιπὸν ἀφῃρέθησαν οἱ καθηγηταὶ τί ἠθέλατε νὰ κάμουν οἱ μαθηταὶ, καθήμενοι εἰς τὴν σχολὴν, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀνωτέραν τάξιν εἰς ἣν διδάσκονται ἐπιστημονικὰ μαθήματα; Ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον ἀκόμη τῆς ἐλλείψεως βαθμοφόρων ἐθεώρησα πολὺ κατάλληλον, παρὰ νὰ κάθηνται ἀργοὶ καὶ νὰ τοὺς τρέφῃ τὸ Δημόσιον, νὰ τοὺς βάλω εἰς τὸ πυροβολικὸν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν προηγουμένως δὲν ὑποστῶσι ἐξετάσεις καὶ εὐδοκιμήσωσιν εἰς αὐτάς. Τοῦτο δὲ εἶναι εὔκολον, διότι τὰ πλεῖστα μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ μάθουν ἐν τῇ σχολῇ, τοὺς τὰ διδάσκουν οἱ ἐν τῷ πυροβολικῷ ἀξιωματικοί· ἄλλως τε δὲ συμβοηθούμενοι ἀπὸ τοὺς συμμαθητάς των δύνανται νὰ μελετήσωσι καὶ νὰ δώσωσι τὰς ἐξετάσεις των. Παρὰ λοιπὸν νὰ κάθηνται ἀργοὶ ἐν τῇ σχολῇ καὶ νὰ ἐξοδεύῃ τὸ Δημόσιον χωρὶς νὰ κάμωσι τίποτε, ἐθεώρησα συμφερώτερον καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τὸν στρατὸν καὶ δι’ αὐτοὺς νὰ τοὺς βάλω εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ νὰ γυμνάζωνται. Ἡ τετάρτη ἐπερώτησις εἰς τὰ πολεμοφόδια, ἂν κατεστράφησαν. Ἐδῶ ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ὀλίγον νὰ ἐκταθῶ. Ἰδοὺ, κύριοι, τί συνέβη· εἰς τὴν Εὐρώπην ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀγοράσωμεν φυσίγγια Γαλλικὰ τοῦ Σασεπὼ, δὲν θὰ τὰ εὕρωμεν ὀλιγώτερον τῶν 100 φράγκων τὴν χιλιάδα· ἀλλ’ ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς Γαλλίας, ἀπὸ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον, τοιαῦτα πολεμοφόδια ὑπῆρχον εἰς ἀποθήκας, τὰ ὁποῖα οἱ γερμανοὶ ἐπῆραν καὶ τὰ ὁποῖα ἐπώλησαν εἰς ἐμπόρους, εἰς μετριωτάτας τιμάς. Ἤδη, ἐπειδὴ ἠγοράσαμεν ὅπλα Σασεπὼ, ἦτον ἐπάναγκες νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῶν πολεμοφοδίων αὐτῶν τῶν ὅπλων· ἀπετάθημεν λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑψηλάντην πρὸς τὸν ὁποῖον εἴπομεν νὰ συγκροτήσῃ συμβούλιον ἐξ ἐπιστημόνων ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ διὰ νὰ ἐξετάσουν, ἂν εἰς τὴν Γερμανίαν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοιαῦτα, διότι ἐδῶ ἦτον ἀδύνατον νὰ κατασκευάσωμεν τόσα, ὅσα ἀπαιτοῦνται, ἤτοι 13 ἑκατομ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν Εὐρώπην, τῇ συνεργείᾳ τοῦ Πρέσβεως ἐφρόντισαν καὶ ἠγόρασαν τὸ ποσὸν τῶν 13 ἑκατομμυρίων ἀπὸ τὸ ἐμπόριον. Τὰ φυσίγγια ταῦτα ἐπεβιβάσθησαν εἰς ἓν πλοῖον, ὅπερ εἶχε σταλίαν ἐν Πειραιεῖ 24 ὡρῶν, καθ’ ἃς ἔδει ν’ ἀποβιβάσῃ τὸ φορτίον του, ἀνερχόμενον εἰς 500 τόνους· ἂν δὲ παρήρχετο μία ὥρα ἀπὸ τὰς 24 ὥρας, τὸ Δημόσιον ἦτο ὑποχρεωμένον δι’ ἑκάστην ἡμέραν περιπλέον νὰ πληρόνῃ 40 λίρας Ἀγγλικάς. Ὅταν τὸ πλοῖον ἀφίχθη εἰς Πειραιᾶ ὁ λιμενάρχης μὲ εἰδοποίησε τηλεγραφικῶς, τότε δὲ ἀμέσως διέταξα αὐτὸν νὰ μισθώσῃ ὅλας τὰς φορτηγίδας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸν λιμένα, καὶ ν’ ἀποβιβάσῃ τὸ ταχύτερον τὸ φορτίον διὰ νὰ μὴ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν 40 λιρῶν. Συμμορφωθεὶς πρὸς τὴν διαταγὴν ταύτην ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἔσπευσε καὶ ἐμίσθωσε 18 φορτηγίδας. Τὸ πλοῖον εἶχε φθάσει τὴν 18· ἑπομένως ἤρχισεν ἀμέσως νὰ ἐκφορτώνῃ καὶ τὴν 10 μ. μ. ἦτον ἐκφορτωμένον, ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας.

§28ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πόσων ἡμερῶν σταλίαν εἶχε τὸ πλοῖον;

§29ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. 24 ὡρῶν.

§30ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οὐδὲν πλοῖον εἰς τὸν κόσμον ναυλοῦται μὲ 24 ὡρῶν σταλίαν.

§31ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀλλότριον· δὲν εἶναι ἰδική μου δουλειά.

§32ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν τὸ λέγω δι’ ὑμᾶς, ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐναύλωσαν τὸ πλοῖον.

§33ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ πλοῖον λοιπὸν τὴν 19 μ. μ. ἦτον ἐκφορτωμένον, ὁ δὲ λιμενάρχης μοῦ ἐτηλεγράφησε, καθόσον συνέπεσε νὰ ἦμαι καὶ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τότε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη αἱ φορτηγίδες νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον, διότι δυστυχῶς, ὅπως δι’ ὅλα τὰ ἄλλα πράγματα, δὲν ἐλήφθη ποτὲ πρόνοια καὶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν. Ἀποθήκας τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει, καὶ ἂν ἔχῃ χρειάζοντα χρόνον νὰ προετοιμασθῶσιν. Ὅταν λοιπὸν ὁ λιμενάρχης μὲ εἰδοποίησε περὶ τούτου, διέταξα, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν—διότι δὲν ἦτον εὔκολον νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον τόσαι φορτηγίδες, ἐκτὸς ἐὰν τὰς ἐρυμούλκει μικρὸν ἀτμοκίνητον—ἓν τῶν ἀτμοκινήτων τῶν πολεμικῶν, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἔδεσε τὰς 10 καὶ τὰς μετέφερεν εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον. Τώρα διατί τὰς μετέφερον ἐκεῖ; πρῶτον διότι δὲν εἶχον ἀποθήκας καὶ δεύτερον, διότι κατὰ παράβασιν τῶν ἀστυνομικῶν διατάξεων τοῦ λιμεναρχείου, τὸ πλοῖον ἔμεινεν ἐντὸς τοῦ λιμένος, ἄλλως δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, ἢ νὰ ἐκφορτωθοῦν ἀλλαχοῦ. Εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον, ὡς γνωρίζετε οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, τὰ ὕδατα εἰσὶν ἀβαθῆ· κατὰ συνέπειαν δὲν ἠδύναντο αἱ φορτηγίδες νὰ πλησιάσωσιν εἰς τὴν ξηράν. Εἴμεθα λοιπὸν ἠναγκασμένοι νὰ κατασκευάσωμεν ἐκεῖ ἀποβάθραν, ἀλλὰ καιρὸς δὲν ὑπῆρχε· διὸ ἐγένετο χρῆσις τῆς ἐκεῖ ὑφισταμένης ξυλίνης τοῦ λιμοκαθαρτηρίου, τῆς προωρισμένης διὰ τοὺς ἐπιβάτας. Ἀλλὰ καθὼς σᾶς εἶπον, τὰ φυσίγγια ἦσαν τοῦ ἐμπορίου, καὶ εἰς τοὺς ἐμπόρους δὲν συνέφερε νὰ τὰ συσκευάσωσιν εἰς κιβώτια χωρητικότητος χιλίων φυσιγγίων, ἀλλὰ εἰς μεγάλας κάσσας τὰς ὁποίας δὲν ἠμποροῦν νὰ σᾶς σηκώσουν οὐδὲ πέντε ἄνδρες, ὡς καὶ βαρέλια τοιαῦτα. Ἅμα λοιπὸν ἔθεσαν δύω τοιαῦτα ἐπὶ τῆς ἀποβάθρας, αὐτὴ ἔπεσεν εἰς τὴν θάλασσαν μαζῆ μὲ τὰ βαρέλια. Ἐβασανίσθησαν λοιπὸν ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ μόλις ἐδυνήθησαν νὰ ἐκκενώσωσι δύω φορτηγίδας, διότι μήτε κάρα ἦσαν ἐκεῖ μήτε ἄλλο βοηθητικὸν μέσον. Τὴν 21 μ. μ. ἐπῆλθεν ἡ θεομηνία, ἡ ὁποία ἐννοεῖται ἔβρεξε τὰ κιβώτια καὶ τοὺς ἀνθρώπους. Τὰ φυσίγγια ὅμως αὐτὰ, ὡς θέλετε ἰδεῖ ἐκ τῆς μικρᾶς ἐξηγήσεως, ἣν θέλω σᾶς δώσει ἐπὶ τῆς συσκευασίας των, δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ βραχῶσιν· ἀληθὲς εἶναι, ὅτι μία διακοσαριὰ δεκάδων ἐχάλασαν, ἀλλὰ τοῦτο προῆλθεν ὡς ἐκ τῆς θλάσεως πολλῶν κιβωτίων ἐντὸς τῶν φορτηγίδων. Ὅτε ἔπιασεν ἡ βροχὴ τὴν 21 ὁ λιμενάρχης, καίτοι μὴ ἔχων οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, οὐχ ἧττον ἐζήτησε, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει οὐδόλως κηρωτὰ ἀπὸ τὰ διάφορα πρακτορεῖα Πειραιῶς καὶ τοῦ ἐδάνεισαν τοιαῦτα, δι’ ὧν ἐκάλυψεν αὐτὰ, τὰς φορτηγίδας. Ἄλλα δύω ἀπ’ αὐτὰ ἐχάθησαν, καθόσον τὸ ἓν τὸ ἐξέσχισεν ὁ ἄνεμος, τὸ δὲ ἄλλο τὸ ἐπέταξεν εἰς τὴν θάλασσαν. Αἱ δύω φορτηγίδες, αἵτινες ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τούτων ἐβράχησαν, ἤτοι τὰ κιβώτια μόνον καὶ ὄχι τὰ φυσέκια, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸ διατί. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω πρόχειρα φυσίγγια ἐδῶ νὰ σᾶς τὰ δείξω. Τὰ ἔθνη σκέπτονται, καὶ σκέπτονται σπουδαίως περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν πολεμοφοδίων, καθόσον ἐν ὥρᾳ πολέμου τὰ φυσίγγια ὡς ἐκ τοῦ βηματισμοῦ, τὸν ὁποῖον κάμνει ὁ στρατιώτης, κτυπῶνται καὶ τρίβονται, ἢ δύνανται ὡς ἐκ τῆς βροχῆς ἢ τῆς διαβάσεως ποταμοῦ νὰ βραχῶσι καὶ νὰ κατασταθῶσιν ἄχρηστα. Οἱ Γάλλοι λοιπὸν ἔχουν μεταλλικὰ φυσίγγια καὶ ἄλλα ἅτινα εἶναι κατεσκευασμένα ἀπὸ χονδρὸ χαρτὶ, ἀπ’ ἔξω ἔχοντα μεταξωτὸν λεπτὸν, τὸ ὁποῖον τὸ ἐμβαπτίζουν εἰς μίαν ὕλην καὶ οὕτως γίνεται ἀδιάβροχον· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου διὰ νὰ μὴ τρίβεται ἡ πυρῖτις εἰς τὰς πυριταποθήκας ἔβαλον τὰ φυσίγγια εἰς κουτιὰ ἀπὸ χονδρὸ χαρτὶ ἀνὰ ἐννέα, εἶναι δὲ ἀπέξω καλυμμένον τὸ μέρος, ὅπου ἀνοίγουν, μὲ μίαν κορδέλαν ἀπὸ λεπτὸν λινὸν, ἡ ὁποία ἔρχεται σταυροειδῶς, καὶ ἣν οἱ στρατιῶται, ὅταν θέλουν νὰ ἀνοίξουν τὸ κουτίον, τραβοῦν· καὶ ἐκτὸς δὲ τούτου ἔχουν ἓν λεπτότατον χαρτὶ, ὡς αὐτὸ ποῦ γράφουν τὰ τηλεγραφήματα, τὸ ὁποῖον δὲν ποτίζει, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι τυλιγμένα ὅλα τὰ κουτία, ὥστε εἶναι ἀδιάβροχα· μοῦ ἔφεραν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοιαῦτα φυσίγγια, τὰ ὁποῖα ἔπεσαν εἰς τὴν θάλασσαν, ὅταν ἔσπασεν ἡ ἀποβάθρα, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε, ἤνοιξα ἓν ἀπ’ αὐτὰ, καὶ ἡ πυρῖτις ἦτο στεγνοτάτη. Ἔδωσα φωτιὰ εἰς τὴν πυρίτιδα καὶ ἤναψε. Τοῦ δὲ καυσιλίου τὸ μὲν κοῖλον μέρος, ἔνθα κρούει ἡ βελόνη, εἶναι ἐστραμμένον πρὸς τὰ ἔξω, καὶ καλύπτεται μὲ καουτσοῦ. Οὕτω δὲ τὰ φυσίγγια εἶναι ἐντελῶς προφυλαγμένα. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ τῶν φυσεγγίων, διέταξα, διότι δὲν εἶχον τόπον νὰ τὰ ἁπλώσω, οὐδὲ ἄλλα κιβώτια διὰ νὰ ἀντικαταστήσω τὰ βραχέντα, νὰ μεταφερθῇ ἓν ποσὸν εἰς τὸ Ναύπλιον, ἄλλο εἰς τὴν Χαλκίδα καὶ ἄλλο εἰς τὸ Μεσολόγγιον· καὶ ἐκεῖ νὰ ἀνοίξουν τὰ κιβώτια καὶ νὰ τὰ ἀερίσουν, νὰ κατασκευάσουν δὲ καὶ ἄλλα μικρὰ χωροῦντα χίλια φυσίγγια, εἰς ἃ νὰ συσκευάσουν τὰ φυσίγγια· ἀλλ’ ἀφοῦ εἶδα τὸν τύπον νὰ φωνάζῃ, ὅτι φυγαδεύω τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος διέταξα νὰ παύσῃ ἡ ἀποστολὴ καὶ ἔχω ἐδῶ 7,000,000. Ταῦτα δὲ διέταξα νὰ ὑπάγῃ ἐπιτροπὴ καὶ ἐπιθεωρήσῃ, ἂν ἦσαν βεβρεγμένα, δοκιμάζουσα καὶ τὴν πυρίτιδα μὴ τυχὸν ἐκ τῆς ὑγρασίας ἔχασεν ἐκ τῆς δυνάμεώς της, εἰς τὸ κατάστημα τοῦ Μωριτίνη εἰς ὃ ὑπάρχει δυναμόμετρον. Ἐκ τῶν γενομένων δοκιμασιῶν ἐξήχθη ὅτι ἡ πυρῖτις διατηρεῖ ὅλην τὴν δύναμίν της, ὥστε τὰ φυσίγγια, διὰ τὰ ὁποῖα ἔγεινε τόσος λόγος, καὶ δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἔπαθον τίποτε, ἐκτὸς 200 δεσμίδων. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἕκτην ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου. Αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὸν ἀδελφόν μου. Μοῦ κάμνει δ’ ἀληθῶς πολὺν κόπον διὰ ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὴν καὶ νὰ σᾶς εἴπω διατί· ἄνθρωποι ὑπηρετοῦντες ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὸν στρατόν, βεβαίως δίκαιον εἶναι ν’ ἀμείβωνται· δὲν ἠξεύρετε δὲ πόσον σκληρὸν εἶναι νὰ ἐργάζηταί τις καὶ νὰ κοπιάζῃ καὶ οἱ κόποι του νὰ παραγνωρίζωνται ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ τοὺς ἐκτιμήσουν. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ὑπηρετεῖ πολλὰ ἔτη εἰς τὸν στρατὸν καὶ λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν ν’ ἀπολογηθῶ.

§34ΣΟΥΤΣΟΣ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ ἐδικοῦ μου.

§35ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ δύω δὲν εἶναι βεβαίως ἐξοχότητες, διότι τοιούτους δὲν ἔχομεν εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἐκ τῶν ὑπηρετούντων ἐντίμως. Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἕτερος ἐξ αὐτῶν εἶχε 15 ἔτη τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, ὁ δὲ 14 ἔτη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου· μία θέσις κενὴ ὑπῆρχεν ἀντισυνταγματάρχου, αὐτὴ δὲ ἦτον ἡ ἐδική μου· καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀδελφός μου ἠδικήθη, εἶπον, ὅταν ἐγὼ παύσω ἀπὸ τοῦ νὰ εἶμαι ὑπουργὸς ὁ νόμος μὲ θέτει εἰς διαθεσιμότητα· ἂς καθέξῃ τὴν θέσιν αὐτὴν, τὴν ἐδικήν μου, αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει σειρὰν προαγωγῆς, εἰς δὲ τὴν θέσιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν σπουδῶν ἂς προβιβασθῇ ὁ Γ. Σοῦτσος. Ἐπροβίβασα λοιπὸν αὐτοὺς καὶ νομίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι οἱ προβιβασμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἀτυχεῖς, διότι καὶ ζῆλον ἔχουν οἱ προβιβασθέντες διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εὐπαίδευτοι εἶναι, ὥστε δύνανται νὰ ᾖναι χρήσιμοι εἰς τὰς θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας διωρίσθησαν· δὲν ὑπερέβην δὲ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Πιθανὸν νὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι τὸ σῶμα τῶν ἐπιτελῶν ἔχει δύω ἀντισυνταγματάρχας· τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ ὑπῆρχε μόνον εἷς συνταγματάρχης ὁ Γεννατᾶς, καὶ οὗτος διαθέσιμος, καθὸ βουλευτὴς, ὥστε ἠδυνάμην νὰ προβιβάσω δύω συνταγματάρχας εἰς τοὺς γενικοὺς ἐπιτελεῖς.

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴν ἐπικαλεῖσαι καταστατικὸν, εἶναι ἐντροπή.

§37ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχαιότητα, καὶ κατὰ συνέπειαν τούτου, τὴν μὲν μίαν θέσιν, ἡ ὁποία ἦτο γενικὴ, τὴν ἔδωκα εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς, τὴ δὲ τοῦ πεζικοῦ τὴν ἔδωκα εἰς τὸ πεζικὸν προβιβάσας ἕνα λοχαγὸν εἰς ταγματάρχην. Μεταβαίνω εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τῆς δευτέρας ἡμέρας. Ἡ πρώτη τούτων ἀφορᾷ εἰς τὰς κεράμους διὰ τὴν ἐπικάλυψιν τῶν καλυβῶν τοῦ στρατοπέδου. Τὸ ὑπουργεῖον, τὸ οἰκουμενικὸν κατὰ τὸν κ. Ζαΐμην, ἦλθε τὴν 26 Μαΐου. Τότε εἷς λόχος τῶν σκαπανέων ἦτον εἰς τὰς Θήβας διὰ τὸ στρατόπεδον αὐτὸ διοικούμενος ἀπὸ τὸν Κουρουσόπουλον· οὗτος ἀπὸ τῆς 4 Μαΐου εἶχεν ἀναφέρει περὶ τῶν κεράμων. Ἐννοεῖτε ὅταν ἐγὼ ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ περὶ τόσων πολλῶν πραγμάτων, ὥστε σχεδὸν δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας. Εἰργαζόμην καὶ τὴν νύκτα καὶ ἔδιδον τὴν προσοχήν μου εἰς τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἤρχοντο σωρηδόν. Τὸ ἓν σῶμα, μοῦ ἀνέφερε «δὲν ἔχομεν ἐνδύματα», τὸ ἄλλο «δὲν ἔχομεν καζάνια», τὸ ἄλλο «δὲν ἔχομεν κτλ». Τὴν νύκτα λοιπὸν ἤμην διηνεκῶς, ἐπὶ δύω μῆνας, εἰς ἀέναον ἀνησυχίαν καὶ ἐκοιμώμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ δὲ γραφεῖον εἰργάζετο ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, καὶ ἀπὸ ἑσπέρας μέχρι πρωΐας. Ὡς ἐκ τούτου βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω ὡς πρώτην φροντίδα τὰ περὶ τῶν κεράμων, δὲν ἤξευρον δὲ ἂν θὰ ἔλθουν οἱ ἔφεδροι· ἐπὶ τέλους, ὅταν εἶδον, ὅτι ἤρχισαν νὰ ἔρχωνται, ἐσκέφθην καὶ περὶ τῶν κεράμων· ἐτηλεγράφησα λοιπὸν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι ἐπειδὴ πληροφοροῦμαι, ὅτι εἰς τὴν Λειβαδιὰ, εἰς τὴν Κωπαΐδα ὑπάρχει ψαθὶ καὶ ὅτι μὲ αὐτὸ τὸ ψαθὶ οἱ ποιμένες σκεπάζουν τὰ καλύβια των, νὰ ἐξετάσῃ νὰ ἰδῇ μὴ τυχὸν ἦτον οἰκονομικώτερον διὰ τὸ Δημόσιον νὰ σκεπάσωμεν τὰς καλύβας μὲ ψαθί· οἱ ἀξιωματικοὶ ἔκαμον πεῖραμα, ἐκάλυψαν καὶ διὰ κεράμων καὶ διὰ ψαθίου καλύβας, ἀλλ’ εἶδον, ὅτι μὲ τὸ ψαθὶ κοστίζει περισσότερον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ κόψουν εἰς τὸν τόπον ἔπρεπε καὶ νὰ τὸ μεταφέρουν ἐπὶ τόπου· ὥστε ἀπεφάσισα νὰ παραδεχθῶ τὴν διὰ κεράμων ἐπιστέγασιν. Τότε εἶχεν ὑπάγει εἰς Θήβας ὁ Ταγματάρχης Λέκας· οὗτος μοῦ ἐτηλεγράφησε, ὅτι κεράμους μᾶς ἐπρότεινον πρὸς 38 δραχ. τὴν χιλιάδα· τῷ ἀπήντησα ν’ ἀγοράσῃ τοιαύτας, καὶ νὰ προσπαθήσῃ, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἂν εἶναι δυνατὸν, νὰ τὰς πάρῃ πρὸς 35 δραχ. τὴν χιλιάδα ἀλλ’ αὐτὸς ὑστερότερα μοῦ τηλεγραφεῖ ὅτι δὲν τῷ ἔγραψα ὁριστικῶς 38 ἢ 35, καὶ ὅτι διὰ τὰς αὐτὰς κεράμους ἐζήτουν τότε 45 γνωμοδοτῶν ὅτι, ἐπειδὴ ἡ τιμὴ ἦτο ὑπερβολικὴ καλὸν ἐθεώρει νὰ τεθῇ εἰς μειοδοσίαν ἡ προμήθεια καὶ νὰ χωρισθῇ κατὰ τμήματα, διότι οὕτω πως ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ προμηθευθῶμεν εὐθηνότερα τὰς κεράμους. Ἀπήντησα ναί, πιστεύσας εἰς τὸν ὑπάλληλόν μου· ἐν τούτοις ἀπὸ 45 ἐπῆγαν 55, καὶ ἐπειδὴ ὁ καιρὸς ἐπροχώρει καὶ ἐγὼ ἐβιαζόμην νὰ εὕρω καλύματα, ἠναγκάσθην νὰ ἐγκρίνω τὴν ἀγοράν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια καὶ οὐχὶ ἀδιαφορία οὔτε ἀμέλεια νὰ ἀγοράσω τὰς κεράμους, ἀφοῦ ἤλπιζον ὅτι ἤθελον εὕρει ταύτας εἰς εὐτελεστέρας τιμάς.

§38ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὰς ἠγοράσατε ἐπὶ τέλους πρὸς 55;

§39ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, διότι ἐπῆλθεν ὁ χειμὼν καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὴν Χαλκίδα, διότι ἡ μεταφορὰ ἐκόστιζε πολύ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν κριθὴν καὶ τὸν ἄρτον. Ἐγὼ ἐθεώρησα συμφέρον νὰ μὴ σχηματίσω ἐπιμελητήριον εἰς τὰς Θήβας ἂν θὰ συναθροισθῇ ἡ ἐφεδρεία, διότι δὲν εἶχε τὶ νὰ κάμῃ. Ὅταν ὅμως εἶδον, ὅτι τὰ τάγματα ἐπληρώθησαν, καὶ ἦτον ἀνάγκη νὰ κάμω συγκέντρωσιν ἐσκέφθην περὶ ἐπιμελητηρίου. Ἀπέστειλα ἕνα ἐπιμελητὴν εἰς Θήβας τὸν ὁποῖον διέταξα νὰ ἐκθέσῃ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ὅλα τὰ χρειώδη ἐν τῷ στρατῷ, ξύλα, ἔλαιον, ἄχυρα κτλ. ὅπερ καὶ ἐγένετο. Τὴν 24 Ὀκτωβρίου ὑπεβλήθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς μειοδοσίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὰ ὁποῖα ὑπέγραψα ἐμπροθέσμως τὴν 27ην ὅπως θὰ ἴδητε εἰς τὰ ἀνὰ χεῖράς μου ἔγγραφα. Κατὰ τὸ πρακτικὸν τῆς μειοδοσίας διὰ τὴν κριθὴν καὶ τὸ ἄχυρον, ὁ τελευταῖος μειοδότης ἦτο κάποιος Βρυζάκης, ὅστις ἀνεδέχετο νὰ χορηγῇ τὴν κριθὴν πρὸς 26 λεπτὰ, τὸ δὲ ἄχυρον πρὸς 16 λεπτά. Ὁμολογῶ ὅταν εἶδον αὐτὴν τὴν μειοδοσίαν ἐταράχθην καὶ εἶπον εἰς τὸν λογιστικὸν ὑπάλληλον τοῦ ὑπουργείου, «μὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς Θήβας ὅπου τὸ ἄχυρον τὸ πετοῦν νὰ κοστίζῃ 16 λεπτά;» Τὴν εἰκοστὴν ἑβδόμην εἶχον καὶ ἕτερον γράμμα ἀπὸ τὰς Θήβας, δι’ οὗ μοὶ ἀνήγγειλέ τις ὅτι ἐκεῖ γίνονται συνεννοήσεις πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ προσέξω εἰς τὰ τῆς νομῆς· ἐγὼ μὅλα ταῦτα ἐπεκύρωσα τὴν δημοπρασίαν τὴν 27ην, μετὰ 3 ἡμέρας, ἂν καὶ ὑπάρχει διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον δίδεται πενταήμερος προθεσμία πρὸς ἐπικύρωσιν. Ἐν τούτοις λαμβάνω ἀναφορὰν τοῦ τελευταίου μειοδότου ἐν τῇ ὁποίᾳ γράφει τὰ ἑξῆς· «Ὁ εὐσεβάστως ὑποφαινόμενος τελευταῖος μειοδότης κατὰ τὴν μειοδοσίαν περὶ χορηγήσεως τῆς νομῆς τοῦ ἐνταῦθα ἱππικοῦ τοῦ στρατοῦ πληροφορῶ τὸ σεβαστὸν ἐπιμελητήριον ὅτι ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τῆς ὑπὸ τοῦ περὶ δημοπρασιῶν Β. Διατάγματος τῶν 5 ἡμερῶν ἀποσύρω τὴν προσφοράν.» Ἀπέσυρεν ὅμως ταύτην διότι συνεννοήθη μετὰ τῶν ἄλλων ἵνα πάρῃ περισσότερα χρήματα. Σᾶς εἶπον ὅτι ὑπέγραψα τὸ ἔγγραφον τὴν 27, ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου εἶχε τριπλασιασθῆ καὶ δὲν ἦσαν ἐξησκημένοι οἱ ὑπάλληλοι, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν παλαιῶν ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ἀποσταλέντες εἰς τὰ σώματα, οἱ δὲ ἀντικαταστήσαντες αὐτοὺς δὲν ἦσαν ἐνήμεροι εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη τὴν 27ην ἀπεστάλη μετὰ 2 ἡμέρας καὶ ἔφθασε 2 ἡμέρας ἀργότερον. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ εἶχε συνεννοηθῆ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ δὲν ἐδέχθη· ὡς ἐκ τούτου ἐξετέθη ἐκ νέου εἰς μειοδοσίαν ἡ κριθὴ, καὶ ἐπῆγε 51 λεπτὸν, τὸ δὲ ἄχυρον 15, ὑποβληθέντων τῶν πρακτικῶν πρὸς ἔγκρισιν· ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἦλθεν ὁ Θεογένης ἀπὸ τὰς Θήβας καὶ μοὶ ἔφερεν ἀναφορὰν, ἐν ᾗ ἐξέθετεν ὅτι εἶχε χιλιάδας τινὰς ὀκάδας κριθῆς τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ν’ ἀγοράσωμεν πρὸς 29 λεπτὰ· ἐγὼ τῷ εἶπον ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω τοῦτο, διότι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ μειοδοσίαν, νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν νέαν μειοδοσίαν καὶ ἂν ἡ ἰδική του προσφορὰ ἦτον κατωτέρα, τότε ἠθέλομεν λάβει τὴν κριθήν του, τίποτε ἄλλο δὲν συνέβη. Ἀλλ’ εἰς ἕνα τόπον, κύριοι, ὅπου δὲν ὑπάρχουν πολλὰ πράγματα, ὅταν συσσωρευθῇ πολὺς στρατὸς, ταῦτα ὑπερτιμῶνται· τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὰς Θήβας. Ἴσως ὅμως δὲν ἔπρεπε νὰ συμβῇ διότι ἡ πόλις ἐκείνη ὠφελεῖτο ἐκ τῆς συγκεντρώσεως τοῦ στρατοῦ.

§40Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πόσον ἐπήρατε τὴν κριθήν;

§41ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Πρὸς 29 λεπτὰ τὴν κριθὴν καὶ 19 τὸ ἄχυρον. Ἔρχομαι εἰς τὸν ἄρτον. Εἰς τὰς Θήβας ἐπῆγε πρῶτον εἷς λόχος τῶν σκαπανέων, διὰ δὲ τὴν προμήθειαν τοῦ ἄρτου του διέταξα καὶ ἐνηργήθη μειοδοτικὴ δημοπρασία καθ’ ἣν ἡ μερὶς κατεκυρώθη εἰς 32 λεπτὰ ἐπ’ ὀνόματι ἑνὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο κεφαλαιοῦχος. Εἰς τὸ συμβόλαιον, ὡς γίνεται εἰς ὅλα τὰ συμβόλαια, εἶχον θέσει τὸν ὅρον ἂν αὐξήσῃ ἢ ἐλαττωθῇ ἡ φρουρὰ, νὰ μὴ ἔχῃ ἀπαιτήσεις ὁ ἐργολάβος· καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ἦτο μόνον ὁ λόχος τῶν σκαπανέων, καὶ ἐπήγαινον ἄλλα ἀποσπάσματα ἐχορήγει ἄρτον· ὅταν ὅμως ἐπῆγεν ἓν τάγμα καὶ ἄλλο τάγμα εἶπεν ὅτι δὲν εἶχε χρήματα, καὶ νὰ τῷ δώσωμεν διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ· ἐγὼ ἐναντίον τοῦ λογιστικοῦ νόμου καὶ ὑπ’ εὐθύνην μου διέταξα νὰ τῷ δοθῶσι 3 χιλιάδες δραχμαὶ, ὅταν δὲ ἐτελείωσεν ἡ προθεσμία τὴν 31 Ὀκτωβρίου, διέταξα μειοδοσίαν ἀλεύρων κατὰ πρότασιν τοῦ ἐπιμελητηρίου, καθόσον εἶχον κατασκευασθῆ καὶ οἱ ἀναγκαῖοι κλίβανοι· οὕτω δὲ ἐτροφοδοτεῖτο ὁ στρατός. Ταῦτα περὶ τῆς ἀρτοδοσίας· τὰ ἔγγραφα εἶναι ἐδῶ καὶ ὅστις θέλει ἂς ἔλθῃ νὰ τὰ ἴδῃ. Ἠρωτήθην ἂν συμφώνως πρὸς τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν μὲ τὸν ἐργοστασιάρχην τῶν ὅπλων Γκρᾶ, ἐφηρμόσθη ἡ ποινικὴ ῥήτρα· περὶ τούτου σᾶς λέγω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον οὔτε ἀπήλλαξε τὸν ἐργοστασιάρχην οὔτε τοῦ ἐκοινοποίησέ τι. Ἐνταῦθα ἔχω ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑψηλάντη, ὁ ὁποῖος μοὶ γράφει, ὅτι τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Wernde κατεσκεύασε, εἶναι ἀρίστης ποιότητος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ γαλλικὴ ἐπιτροπὴ εἶχε παρατηρήσει κἄποιαν ἔλλειψιν, ἢ μᾶλλον ἔκαμε πρὸς θεραπείαν αὐτῆς μίαν τροποποίησιν, ἀπῃτήσαμε, ἐπειδὴ ὁ ἐργοστασιάρχης εἶχεν ἤδη κατασκευάσει ἀριθμὸν ὅπλων, νὰ ἐφαρμοσθῇ αὕτη καὶ εἰς τὰ κατασκευασθέντα ὅπλα, καθόσον καὶ ἡ ἰδική μας ἐπιτροπὴ τῶν ἀξιωματικῶν παρεδέχθη τοῦτο· ἕνεκα τούτου ἐχάσαμεν καιρόν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡμεῖς ἐπιμένομεν καὶ ἐδῶ. Ἐνταῦθα δὲ ἔχω ἔκθεσιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ ἴδητε τὰ πράγματα ἐν λεπτομερείᾳ. Ὁ κ. Ὑψηλάντης μοὶ ἐτηλεγράφησεν, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ πρόκειται νὰ τροποποιήσῃ τὰς μηχανάς του καὶ ὅτι ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει νὰ κατασκευάσῃ καὶ ἄλλα ὅπλα, δύναται τὸ ὁπλουργεῖον νὰ ᾖναι συγκαταβατικὸν ὡς πρὸς τὴν τιμὴν, ἐλαττώνει αὐτὴν κατὰ ἥμισυ φράγκον· τὸ τηλεγράφημα τοῦτο παρουσίασα εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι τοιαύτη ἐλάττωσις δὲν ἀξίζει τὸν κόπον. Κατόπιν ὅμως μᾶς ἠρώτησαν ποῖον ἀριθμὸν ὅπλων σκοπεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ. Ἐγὼ ἀπάντησα ἀπὸ 20–30 χιλιάδων, τότε μᾶς ἐτηλεγράφησεν ὁ πρέσβυς, ὅτι ὁ ἐργοστασιάρχης καταβιβάζει τὴν τιμὴν κατὰ 5 φράγκα τὸ ὅπλον. Παρουσίασα τὸ τηλεγράφημα εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ἐνεκρίναμεν δὲ νὰ παραγγείλωμεν 25,000 ὅπλα, καὶ μοὶ ἐδόθη ἡ πίστωσις, καὶ ἀμέσως ἔδωκα διαταγήν. Αὐτὰ συνέβησαν. Μίαν δ’ ἑσπέραν ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἄνθρωπός τις, τὸν ὁποῖον δὲν ἐγνώριζα, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἦτο ἀνταποκριτὴς τοῦ καταστήματος Gevelot καὶ ὅτι τὸ κατάστημα τοῦτο δύναται νὰ προμηθεύσῃ φυσίγγια καὶ ὅπλα Γκρᾶ εἰς μετριοτέραν τιμὴν τοῦ Αὐστριακοῦ καταστήματος· ἐγὼ τῷ εἶπον, ὅτι εἰς καμμίαν συμφωνίαν δὲν ἔρχομαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἴδω τὰ ὅπλα, τὸ δὲ δεῖγμα τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ δείξῃς θὰ ἦτο τὸ καλλίτερον, καὶ ὅτι ἔχω ἐπιτροπὴν ἀξιωματικῶν καὶ τὸν πρέσβυν, καὶ ἐκεῖ ἂς ἀποταθῇ. Αὐτὸς ὅμως φαίνεται κατὰ ἕνα γράμμα τὸ ὁποῖον ἔχω, ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν ἐργοστασιάρχην τὸν Γερμανὸν, λέγων εἰς αὐτὸν νὰ μὴ καταβιβάσῃ τὴν τιμὴν, ἀλλὰ νὰ ἐπιμένῃ, καθόσον αὐτὸς ἔχει μέσον ἰσχυρὸν παρὰ τῷ ὑπουργῷ νὰ κάμῃ νὰ συγκατατεθῇ εἰς τὴν πρώτην τιμὴν τῶν ὅπλων, τοὐτέστι 70 καὶ ½ φράγκα· ὅλαι ὅμως αὐταὶ αἱ σκευωρίαι ἐματαιώθησαν, διότι ἅμα ἔλαβον τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, εἰδοποίησα ἀμέσως τὸν κ. Ὑψηλάντην.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς ὀνομάζεται αὐτός;

§43ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κοκκώνης· εἶναι υἱὸς τοῦ διδασκάλου Κοκκώνη. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω.

§44ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς πλείστας ὅσας περιστάσεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπερώτησαν τὴν Κυβέρνησιν πῶς ἔχουν τὰ τῶν παρασκευῶν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπεκρίθη ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας ἀπαιτοῦν τὰ ζητήματα ταῦτα νὰ μένουν ὑπὸ αὐστηρὰν ἐχεμύθειαν, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε, πολὺ καλά· ἐρωτῶ ἤδη τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πῶς, ἀφοῦ τοιαύτην ἐχεμύθειαν θέλει νὰ τηρήσῃ ἡ Κυβέρνησις, πῶς κατωρθώθη ἕνας Κοκκώνης νὰ γνωρίζῃ ὅλα αὐτὰ τὰ μυστήρια, νὰ γνωρίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὅπλων, τὰς ποινικὰς ῥήτρας καὶ τὰ τοιαῦτα; Αὐτὰ εἶναι πράγματα λίαν περίεργα, πῶς τὰ ἐγνώριζεν αὐτὰ ὅλα ἕνας μεσίτης, ἀφοῦ εἶναι ἐμποδισμένον νὰ τὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή; Λέγω τοῦτο, διότι πρὸ τριῶν μηνῶν ἐναυλώθη πλοῖον ἑνὸς Γεωργίου Βώλη ἐκ Σπετσῶν, διὰ νὰ μεταφέρῃ στρατιωτικὰ ἐφόδια εἰς Χαλκίδα, καὶ ἐνῷ ἐναυλώθη διὰ 600 δραχμὰς αὐτὸς ἔδωκεν ἀπόδειξιν διὰ 900· καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζω ἀπὸ ἕνα ἔντιμον βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὸ πλοίαρχον, καὶ παρὰ τοῦ ὁποίου τὸ ἔμαθε. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐγένετο θῦμα μᾶλλον τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐφιστῶ εἰς τοῦτο τὴν προσοχήν του.

§45ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ τὸ ὄνομα τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος συνῆψε τὸ συμβόλαιον τοῦ ναύλου μετὰ τοῦ πλοιάρχου, ὁ ὁποῖος μετέφερε τὰ πολεμοφόδια, καὶ ποίας σημαίας εἶναι τὸ πλοῖον, καὶ ποῖον ναῦλον προσέφερε.

§46ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ πρόξενος Ἀμβέρσης· περὶ ναύλου δὲν γνωρίζω αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσιν οἱ κ. Βουλευταὶ, νὰ μὴ ἀκολουθήσω τὸν κ. ὑπουργὸν εἰς τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐδικαιολόγησε τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς του πολλὰ περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ βίου ἐπραγματεύθη· ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, ὅτι πρὸς τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν τρέφω αἰσθήματα μεγάλης ὑπολήψεως, ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ ὑπερασπίσω τὸν νόμον, λυποῦμαι ὅτι θέλει γίνει λόγος περὶ προσώπων πρὸς τὰ ὁποῖα διάκειμαι λίαν φιλικῶς, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι σήμερον ἕνεκα καταπατήσεως τῶν νόμων τοῦ Κράτους νὰ ποιήσω μνείαν αὐτῶν. Θέλω ὑποδείξει εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ ζήτημα, ὅπερ μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, εἶναι ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου καὶ ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου, ἀπώλεια ἀνεπανόρθωτος, ἀπώλεια διὰ τὴν ὁποίαν πολλαὶ προγενέστεραι Κυβερνήσεις κατεδικάσθησαν. Καὶ πρὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε μία Κυβέρνησις σοβαρὰ, ἥτις κατέπεσεν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ἀπραξίας της. Δὲν ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν φέρει τὴν ἀπόχρωσιν τῆς πολιτικῆς φατρίας, Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐχορήγησε πλήρη ἐμπιστοσύνην, πλήρη ὑπακοὴν καὶ τὴν ἄνευ συζητήσεως ἀποδοχὴν τῶν ἰδεῶν της, δὲν ἤλπιζον λέγω, ὅτι ἐπὶ τοιαύτης Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχε τὴν πάνδημον συνδρομὴν καὶ τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ παρήρχετο τοσοῦτος χρόνος ἐπὶ ζημίᾳ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Τὸ χείριστον δὲ πάντων εἶναι ὅτι ἓν μέλος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως παρεβίασε καθαρῶς τοὺς νόμους διὰ πράξεως, ἡ ὁποία ἀπὸ πενταετίας δὲν ἔλαβε χώραν εἰς τὸν στρατόν. Ὅτε ἄλλοτε ἀπῄτουν παρὰ τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλωσι νόμους δεσμεύοντας τὴν αὐθαιρεσίαν αὐτῶν, ἐπίστευον ὅτι διὰ τοιούτων νόμων ἠδύνατο ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὸν στρατόν, ἀλλὰ μετὰ τὰς τελευταίας πράξεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ αὐτὴ ἡ ἐλπὶς κατέπεσε, διότι νόμους, οὓς πάντες οἱ ὑπουργοὶ ἐσεβάσθησαν, ἔρχεται σήμερον εἷς ὑπουργὸς, ἀποτελῶν μέρος τοιαύτης Κυβερνήσεως, καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς συστολῆς τοὺς παραβιάζει. Τὸ κοινοβούλιον ὅθεν ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ εἰς τὸ μέλλον οὐχὶ πλέον περὶ συντάξεως νόμων, ἀλλὰ περὶ ἐφαρμογῆς αὐτῶν. Δὲν ἀποδίδω εἰς τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τῶν ἐπερωτήσεών μου οὐδεμίαν πλαγίαν σκέψιν, οὐδὲν ἴδιον ὄφελος, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ διοίκησις αὐτοῦ ἐπήνεγκε δυστυχῶς ζημίας εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ἔθνος ἐν τοιαύτῃ μάλιστα ἐποχῇ. Ἐννοῶ τὸ δύσκολον τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον, διότι πρόκειται νὰ ἀντιστρατευθῶ πρὸς τὰ αἰσθήματα, ἅτινα τρέφω καὶ πρὸς τὸν ὑπουργὸν καὶ πρὸς τοὺς συναδέλφους μου. Τὸ καθῆκον ὅμως καὶ ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν στρατόν μοὶ ἐπιβάλλουσι νὰ πράξω τοῦτο. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδειξεν ἀσύγγνωστον ἀδιαφορίαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἡ ὀλιγωρία δ’ αὕτη καταφαίνεται ἀπὸ τὰς ἡμερομηνίας τῶν διαταγῶν, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέδωκεν. Ὁ νόμος περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐξῆλθε τῶν χειρῶν τῆς Βουλῆς τὴν 15ην Ἰουνίου. Ὁ νόμος οὗτος βεβαίως ἐμελετήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις προηγουμένως θὰ παρεσκεύασε τὴν ἐφαρμογήν του, καὶ εἶχε καθῆκον νὰ παρασκευάσῃ αὐτὴν, διότι εἶχεν ἀπέναντί του Βουλὴν, ἡ ὁποία οὔτε τροπολογίας, οὔτε συζητήσεις, οὔτε δυσκολίαν τινὰ ἤθελε παρεμβάλει· καὶ ἐν τούτοις ἐνῷ ὁ νόμος ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὴν 15 Ἰουνίου, ἐκυρώθη μόλις μετὰ 8 ἡμέρας, ἐνῷ ἔπρεπεν αὐθωρεὶ νὰ κυρωθῇ, διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν ἐπείγουσαι καὶ ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου δυσεπανόρθωτος. Ὡς νὰ μὴ ἤρκει δὲ τοῦτο, ἔπρεπε νὰ παρέλθωσι 15 ἡμέραι ἀπὸ τῆς κυρώσεως τοῦ νόμου διὰ νὰ ἐκδοθῇ τὸ περὶ τούτου διάταγμα, ἡ δὲ διαταγὴ τῆς κινήσεως τῶν στρατευμάτων ἐξεδόθη δύω μῆνας μετὰ τὴν 15 Ἰουνίου, οὐδεμία δὲ φροντὶς περὶ ἐπιμελητηρίων ἐλήφθη πρὸ τῆς 27 7βρίου. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου, δικαιολογῶν τὴν ἀδιαφορίαν του, ὅτι δὲν ἤλπιζεν ὅτι θὰ ἤρχοντο οἱ ἔφεδροι· καὶ πράγματι ἀποδεικνύεται ὅτι ἦτο μεταξὺ τῶν ἀπαισιοδόξων ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν πιστευόντων ὅτι ἡ πρόσκλησις τοῦ ἔθνους εἰς τὰ ὅπλα ἦτο ἰδέα ἰδανικὴ, ἦτο χίμαιρα, ἦτο ψεῦδος· δὲν ὑπέθετεν ὅτι οἱ πρόκριτοι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἤθελον τεθῆ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐφέδρων, ὅπως τοὺς προπέμψωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· ἀλλὰ τοὐλάχιστον οἱ λοιποὶ ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι διαρκῆ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, οἱ ὁποῖοι παρεστάθησαν εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐμπνεύσουν μείζονα δραστηριότητα καὶ ζῆλον πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν; Καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἐγένετο παραίτιος ζημίας εἰς τὸ Δημόσιον καὶ μυρίων στερήσεων εἰς τοὺς ἄνδρας, οὓς εἴχατε τὴν ἀτυχίαν νὰ ἴδητε ἕνεκα ἀσυγγνώστου ἐλλείψεως προνοίας νὰ σύρωνται δίκην κτηνῶν γυμνοί, ἀνυπόδυτοι καὶ ἀμφιβάλλοντες ἐὰν θὰ φάγωσι τὸν ἄρτον τῆς ἡμέρας· καὶ ὅμως τὸ ἔθνος ἐχορήγησεν ἀφειδῶς τὰ χρήματα καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἡ ἐλαχίστη ἀντίδρασις· ἀλλὰ δὲν ἤλπιζεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι οἱ ἔφεδροι ἀθρόοι καὶ ἐνθουσιωδῶς ἤθελον προσέλθει εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος των (εὖγε!) Εἰς τὸν τελευταῖον νόμον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἀνεγράφη διάταξις, ὅτι οἱ ἔφεδροι ἐκγυμνάζονται τοὺς πρώτους μῆνας πλησίον τῶν φρουρῶν τῶν ἐπαρχιῶν εἰς ἃς ἀνήκουσι, καὶ ἐνῷ ἡ διάταξις αὕτη ἐπέβαλεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσῃ καὶ ἐφοδιάσῃ τὰς φρουρὰς τῶν ἐπαρχιῶν μὲ τὸ ἀναγκαῖον ὑλικόν, οἱ νέοι ἔφεδροι δὲν εὗρον τίποτε. Προσῆλθον, κύριοι, ἀθρόοι οἱ ἔφεδροι τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων καὶ δὲν εὗρον παρὰ ἕνα λόχον συγκείμενον ἀπὸ 10 βαθμολόγους, οἵτινες ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκγυμνάσωσι 500 ἄνδρας συῤῥεύσαντας ἐντὸς ὀλίγων ἑβδομάδων· δὲν ἐστάλησαν δὲ οὔτε ἐνδύματα ἐνῷ ταῦτα εἶχε προμηθεύσει ἄλλη Κυβέρνησις καὶ καταθέσει εἰς νέας ἀποθήκας λίαν προσιτὰς ἕνεκα τῆς παραλίου θέσεώς των, καὶ τοῦτο εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ ἐνδυμασία τοῦ στρατοῦ εἶναι εὔκολος, διότι ἦτο θέρος. Ἕνεκα τούτου οἱ ἄνδρες ἠναγκάσθησαν νὰ μεταβῶσιν εἰς Ἀθήνας καὶ νὰ στρατωνισθῶσι παρὰ τὸ βουλευτήριον ἐκτεθειμένοι εἰς τὰ ὄμματα ὅλου τοῦ κόσμου καὶ εἰς κατάστασιν διὰ τὴν ὁποίαν ὤφειλε τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐχορήγησεν ὅλα τὰ μέσα, νὰ ἐντρέπεται· εἰς τοιαύτην δὲ οἰκτρὰν κατάστασιν οἱ ἄνδρες οὗτοι διέμενον ἐν Ἀθήναις γυμναζόμενοι ἐπὶ ὁλοκλήρους ἑβδομάδας, ἡ δὲ κοινὴ συνείδησις ἐξεγερθεῖσα κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως ἐξηνάγκασε τέλος τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνδύσῃ αὐτοὺς καὶ τοὺς διατάξῃ νὰ ὁδοιπορήσωσι· συνέβη δὲ ὥστε εἷς λόχος, ἀναχωρήσας ἐντεῦθεν διὰ νὰ μεταβῇ εἰς Μέγαρα, μετεσχηματίσθη εἰς ἴλην ἱππικοῦ, διότι ὅλοι οἱ πεζοὶ ἔγειναν ἔφιπποι.

§48ΤΙΝΕΣ. Πῶς.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ παρακείμενα χωρία ἠναγκάσθησαν νὰ δώσουν τὰ ζῶά των καὶ ἐπιβῶσι τούτων οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταπληγωθῆ.

§50ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἦσαν τόσον ντεληκάτοι νὰ πάθουν ἀπὸ δῶ ἕως τὴν Ἐλευσῖνα.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ἀναφορὰ τοῦ διοικοῦντος τὸν λόχον, ὁ ὁποῖος ἐτιμωρήθη διότι εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν.

§52ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐτιμωρήθη δι’ αὐτό· ἦτον ὁ λοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ Στεργίου, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, καὶ ὁ λόχος ἦτο ὁ λόχος τῶν Σκαπανέων, καὶ ὅταν ἐστάλη ἐπιτροπὴ εὑρέθησαν ὑγιεῖς ὅλοι, ἤμην δὲ πολὺ ἐπιεικὴς νὰ μὴ τὸν θέσω εἰς ἀργίαν.

§53ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λογικῶς συλλογιζόμενος εὑρίσκω, ὅτι οἱ ἄνδρες αὐτοὶ τὸ πρῶτον φέροντες ὑποδημασίαν τοιαύτην καὶ ἠναγκασμένοι νὰ ὁδοιπορήσωσιν ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ ὑποφέρωσιν· ἔχω δὲ τὴν μαρτυρίαν διακεκριμένου ἀξιωματικοῦ, παρατυχόντος κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ λόχου ἐκείνου· ἦτον ἀκράτητος ἡ ἀγανάκτησις τῶν ἀνδρῶν καταρωμένων τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισαν νὰ ὑπακούσουν εἰς τὸν νόμον τῆς πατρίδος. Ἡ κατάστασις αὕτη ἔλαβε διαστάσεις σπουδαίας εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν Θηβῶν. Ἡ σύστασις αὐτοῦ χρονολογεῖται ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον· ἔντονα ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέτρα, ἵνα τὰ στρατεύματα φθάνοντα ἐκεῖ εὕρωσι καταλύματα καὶ τροφήν. Δὲν ἀποδίδω εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καμμίαν πλαγίαν ἰδέαν, οὔτε ὑπαινίττομαι παντάπασι καταχρήσεις, μόνον κατηγορῶ τῆς διοικήσεως, ὅτι ὑπῆρξεν ἀπρονόητος, καὶ ἐνῷ τὰ καλύματα ἤθελον παρασκευασθῆ ἐν καιρῷ θέρους μετὰ μεγίστης οἰκονομίας καὶ εὐκολίας, οἱ ἄνδρες ὑπέστησαν στερήσεις, ἕνεκα τῆς τοιαύτης ἐλλείψεως προνοίας, ταῦτα δὲ εἰς ἐποχὴν βαθείας εἰρήνης καὶ πλήρους συγκοινωνίας. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν τὸ δικαίωμα, ἐὰν ὄχι νὰ μεμφθῶμεν, τοὐλάχιστον νὰ ἐκφράσωμεν τὴν δικαίαν ἡμῶν ἀγανάκτησιν κατὰ τῆς τοιαύτης διοικήσεως; Ἡ αὐτὴ δυστυχῶς ἀκηδεία, βασιζομένη ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι οἱ ἔφεδροι ἤθελον κωφεύσει εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ ἔθνους, ἔλαβε χώραν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἄφιξιν τῶν πολεμοφοδίων τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ. Ὁ ὑπουργὸς ἦτον ἀδύνατον νὰ μὴ εἶχε γνῶσιν πρὸ 15 ἡμερῶν τοὐλάχιστον, ὅτι ἐπρόκειτο εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς ν’ ἀφιχθῶσι 13,000,000 φυσιγγίων Σασσεπὼ, διότι ὁ ἀνταποκριτής του βεβαίως τῷ ἐτηλεγράφησε τὴν ἀναχώρησιν τοῦ πλοίου, καὶ εἶχε καθῆκον ἔκτοτε νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐναποθηκεύσεως καὶ προφυλάξεως αὐτοῦ τοῦ πολυτίμου ὑλικοῦ· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν, ὡς ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπε, νὰ ἔμαθε τὴν ἄφιξιν τοῦ ἀτμοπλοίου μόνον, ὅταν ὁ λιμενάρχης Πειραιῶς τῷ ἐτηλεγράφησε, καὶ ὤφειλεν ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἀγορᾶς τῶν πολεμοφοδίων νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐναποθέσεως αὐτῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον διήρχοντο μῆνες, οἱ ὁποῖοι, ὡς ὑπουργὸς μάλιστα τῶν Ναυτικῶν, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι εἶναι βροχεροί. Ἡ Βουλὴ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ εἰς χημεῖον διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐπιστημονικῶς ἂν τὰ πολεμοφόδια τὰ ὑποστάντα τὰς δοκιμασίας καὶ τὰς περιπετείας περὶ ὧν τοσοῦτος ἐγένετο λόγος ἂν ᾖναι εὔχρηστα ἢ ἄχρηστα. Ἀλλ’ ἐὰν ἓν μέγα ἔθνος, ὅπως ἡ Ἀγγλία, δὲν τολμᾷ ν’ ἀνοίξῃ τὰς πυριτιδαποθήκας της, ἐὰν δὲν ἐξακριβώσῃ διὰ τοῦ ὑγρομέτρου, ὅτι ἡ ὑγρασία τῆς ἀτμοσφαίρας εἶναι μικροτέρα τῆς ἐν ταῖς ἀποθήκαις, ἵνα μὴ ὑποστῶσι βλάβην τὰ ἐν κιβωτίοις καλῶς συσκευασμένα πολεμοφόδια, πῶς τολμᾷ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διϊσχυρίζεται ὅτι τὰ φυσίγγια αὐτὰ μετὰ τὰς τοιαύτας περιπετείας δὲν ὑπέστησαν τὴν ἐλαχίστην βλάβην; Ἀπεύχομαι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διοικήσῃ ἓν σῶμα μὲ τοιαῦτα φυσίγγια. Ἰδίως πρέπει νὰ μάθετε ὅτι τὰ φυσίγγια αὐτὰ προῆλθον ἐκ τοῦ ἐμπορίου καὶ ὅτι ἦσαν συσκευασμένα οὐχὶ εἰς κιβώτια στρατιωτικά, ἀλλ’ εἰς μεγάλα βαρέλια, τὰ ὁποῖα ἴσως εἶχον ζάχαριν ἄλλοτε ἢ καφφὲ, ὅτι αὐτὰ τὰ φυσίγγια ὑπέστησαν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας βροχὴν διαρκῆ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία τὰ ἐπεθεώρησεν, ἔπραξε τοῦτο μετὰ 20 ἡμέρας, ὅτι τὰ πολεμοφόδια αὐτὰ μετηνέχθησαν εἰς Χαλκίδα καὶ κατὰ μίαν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν τελευταίως ἔλαβον, δὲν τολμοῦν νὰ τὰ παραλάβουν οἱ ἀξιωματικοὶ, εἰς τὸ μόνον δὲ ὑπάρχον πυριτιδοποιεῖον ἐν Ἑλλάδι δοκιμασθέντα ἀπεδείχθησαν ἀτελῆ.

§54ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἐναντίον ἀπεδείχθη.

§55ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δὲν ἔχει παρὰ νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἀλήθειαν ὄχι λόγῳ αἰτιάσεως κατὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ἀλλὰ διότι εἶναι κινδυνῶδες νὰ δώσητε εἰς χεῖρας τῶν στρατιωτικῶν φυσίγγια ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ ὑπόνοια ὅτι ἀπώλεσαν τὰ συστατικά των.

§56ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐξέτασις αὐτὴ καθόσον ἀξιωματικοὶ φέρουσι τὴν κατηγορίαν ταύτην καὶ ἂν ᾖναι ψευδὲς προέρχεται ἀπὸ ἰδιοτέλειαν νὰ πολεμήσουν (ἱλαρότης).

§57ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δυστυχῶς, κύριοι, τὸ αὐτὸ πνεῦμα τῆς ἀκηδείας παρηκολούθησε καὶ τὸ ὑλικὸν τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ ἐδῶ βεβαίως δὲν δύναται ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ αἰτιᾶται τὴν ἔλλειψιν χρόνου, διότι τὸ ὑλικὸν τοῦτο παρηγγέλθη πρὸ αὐτοῦ καὶ κατὰ συνέπειαν ἦτο ἐν γνώσει ἀπὸ πολλῶν μηνῶν περὶ τῆς ἀφίξεώς του, καὶ ἐν τούτοις οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη, ὥστε τὸ ὑλικὸν νὰ μὴ ὑποστῇ τὰς βροχὰς καὶ τὴν ἔκθεσιν εἰς τὴν ἀτμοσφαῖραν ἐπὶ πολλὰς ἑβδομάδας. Τὸ χείριστον ἀκόμη εἶναι ὅτι ἐνῷ ἐγνώριζεν ὁ κύριος ὑπουργός, ὅτι τὰ κιβώτια τῶν πολεμοφοδίων τῶν ὀρεινῶν κανονοστοιχιῶν ἐνῷ δὲν ἠδύναντο νὰ περιλάβουν εἰμὴ 130 βολάς, μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν παρήγγειλε τὴν κατασκευὴν τῶν ἄλλων κιβωτίων διὰ τὰς ὑπολοίπους 370 βολὰς δι’ ἕκαστον πυροβόλον, καὶ ἐὰν σήμερον διαταχθῇ μία κανονοστοιχία δὲν δύναται νὰ φέρῃ μεθ’ ἑαυτῆς παρὰ 130 βολάς, καθόσον τὰ βλήματα εἶναι εἰς μεγάλα κιβώτια καὶ δὲν δύνανται νὰ φορτωθῶσι. Βλέπετε λοιπὸν ἐξ ὅλων τούτων ὅτι μεγίστη ἀδιαφορία καὶ ἄπειρος ἔλλειψις προνοίας ἐξέθεσεν ὑλικὸν πολύτιμον ἂν ὄχι εἰς πλήρη καταστροφήν, εἰς σπουδαίας ὅμως ὑποψίας βλάβης διὰ τοὺς ὑποχρεωμένους νὰ κάμωσι χρῆσιν πρὸς σωτήριον αὐτῆς τῆς πατρίδος των καὶ πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ζωῆς των. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐπεκράτησεν ἐφ’ ὅλων τῶν προμηθειῶν μέχρι δὲ ἐλαττώματος ἐφηρμόσθη εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν ἵππων, καὶ εἴδομεν ἵππους, κηρυχθέντας ἀχρήστους παρὰ τῶν ἐπιτροπῶν, παραληφθέντας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, μία δὲ ἀποστολὴ πληρέστατα ἐναυάγησεν, καὶ οἱ ἵπποι ἐκηρύχθησαν ἀνίκανοι. Ἆ, κύριοι, εἶναι ἀπελπιστικόν, ὅταν τὸ ἔθνος ἐν τῇ μεγάλῃ πτωχίᾳ του ὑποβάλλεται εἰς τοιαύτας ἐκτάκτους θυσίας, νὰ γίνεται τοιαύτη χρῆσις τοῦ ὀβολοῦ τῆς χήρας καὶ τοῦ λεπτοῦ ποῦ ὀρφανοῦ! Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ σήμερον δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἀπὸ καμμίαν πολιτικὴν ἀνάγκην, καμμίαν πολιτικὴν πίεσιν εἰς τὰς ἐνεργείας του· ἔχει τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον διὰ τὸ ὁποῖον τόσα πολλὰ ἐλέχθησαν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἔχει τοὐλάχιστον τὴν ἀρετὴν ὅτι καταδικάζει τοὺς ἀνομοῦντας, καὶ παραπέμπει αὐτοὺς εἰς τὰ δικαστήρια· δὲν ὑπῆρχε, λέγω, καμμία πολιτικὴ ἀνάγκη τοῦ νὰ διατάσσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς πληρωμὰς ἵππων, τοὺς ὁποίους αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκήρυξαν ἀχρήστους. Καὶ πράγματι εἶχε δίκαιον εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων ὅταν πρὸς ἕνα πρώην ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔλεγε· «καὶ τί ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶσαι σὺ, ὅταν δὲν δύνασαι νὰ μεταθέσῃς ἕνα στρατιώτην!» καὶ ἐκ τῶν τοιούτων προηγουμένων θὰ ὑποστῶμεν ἡμεῖς τὰς ζημίας, διότι ἔχουν δίκαιον νὰ λέγουν, αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς εἶναι κακεντρεχής, εἶναι ἰδιότροπος, ἀφοῦ ἕνας ἄλλος, ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὤν, καὶ μεταθέσεις στρατιωτῶν ἔκαμε καὶ ἵππους ἀχρήστους παρεδέχθη. Θέλω ἐξετάσει τώρα, κύριοι, τὸ ζήτημα τῶν ἀτόμων τὰ ὁποῖα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐναντίον τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν ἄνευ δικαιώματος ἐπανέφερεν εἰς τὸν στρατὸν πρὸς ζημίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐν πρώτοις καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ. Δυστυχῶς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν χρονολογεῖ ὁ στρατὸς ὁ ἑλληνικὸς ὑπεραρίθμους ὑπαξιωματικούς, τοὺς ὁποίους ὁ χρόνος μέχρι τοῦδε δὲν κατώρθωσε νὰ ἐξαλείψῃ. Δὲν ἀνεγνώρισα ἔκτοτε εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα νὰ βαθμολογῇ ὑπαξιωματικοὺς ἢ εἰς τὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἢ οἱ στρατιωτικοὶ κανονισμοὶ κελεύουσιν· ἀλλ’ ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι πολλοὶ τῶν ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν καταχρώμενοι τῆς θέσεώς των ἀπέλυον αὐτογνωμόνως ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἐπανέφερον αὐτογνωμόνως τοιούτους· κατὰ τῶν πράξεων αὐτῶν σεῖς εἶσθε μάρτυρες, ἀνέκαθεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Συνελεύσεως πάντοτε ἐξανέστην, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον πώποτε ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ προσωπικοὶ λόγοι εἴτε ἐκδικήσεων εἴτε συμπαθειῶν, τοὺς μὲν ἀπέλυον τοὺς δὲ ἐπανέφερον· καὶ ἴσως πρῶτος ἐγὼ ὑπέστην δυσχερείας πολιτικάς, διότι ἐξανέστην κατὰ τῶν τοιούτων ἰδεῶν καὶ ὅταν παροδικῶς διηύθυνα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εὗρον συμπολίτας μου ὑπηρετήσαντας ἐντίμως ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὸν στρατόν, παρέχοντάς μοι κατὰ τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας ἄπειρον συνδρομήν, καὶ δὲν ἠδυνήθην, κύριοι, νὰ τοῖς ἀποδώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτουν, διότι τοῖς ἀντέταξα τὸν νόμον, διότι τοῖς εἶπον, ὅτι δὲν ἦλθον ἐδῶ νὰ ἀντιπροσωπεύσω οὔτε ἰδέας ἐπαρχιακάς, οὔτε ἰδέας κομματικάς, ἦλθον ἐπιστάτης ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους νὰ τοῦ διαφυλάξω τοὺς νόμους του καὶ νὰ τοὺς προστατεύσω· ἀπέναντι ὅμως τῆς τοιαύτης διαγωγῆς ἔρχονται ὑπουργοὶ κατόπιν, βασιζόμενοι δὲν ἠξεύρω ποῦ, εἰς τίνα προηγούμενα, ἀλλὰ προηγούμενα καταδικαστέα, τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπικαλῆται τὴν μνείαν, οἵτινες ἔρχονται ἄνευ πολιτικῆς ἀνάγκης, ἄνευ κομματικῶν ὑποχρεώσεων καὶ ἐπαναφέρουν ὑπαξιωματικοὺς ἐπὶ βλάβῃ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλά, κύριοι, ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι ἔνοχοι κατὰ μείζονα λόγον οἱ σωματάρχαι, οἵτινες δέχονται τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων διαταγῶν, καὶ ὅταν ἡ διοίκησις συνωμόττει κατὰ τῶν καθεστώτων ἔχει τὸ δικαίωμα πᾶς πολίτης καὶ πᾶσα ἐξουσία νὰ προστατεύσῃ διὰ τῆς αὐτῆς συνωμοσίας τοὺς νόμους· οἱ δὲ παρακαθήμενοι ὑπουργοὶ εἶναι μάρτυρες ὅτι συνώμοσαν ὑπὲρ τοῦ νόμου, ὅταν εἶδον μίαν διοίκησιν, ἥτις διὰ τῆς ἐξουσίας της συνώμοτε κατὰ τοῦ καθεστῶτος, ἦτον ὑποχρέωσις παντὸς ἐντίμου πολιτικοῦ νὰ συνωμόσῃ ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος· καὶ ἂν ἤμην σωματάρχης καὶ ἐλάμβανον μίαν τοιαύτην παράνομον διαταγήν, δὲν τὴν ἐξετέλουν· καὶ ἂν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐλάμβανον τοιαῦτα μαθήματα, τὰ ὁποῖα περιοδικῶς ἄλλοι σωματάρχαι ἔδωσαν εἰς τοὺς ὑπουργούς, τὸ κακὸν ἤθελε παύσει· οἱ σωματάρχαι θὰ ἐδικαιοῦντο εἰς τοῦτο, διότι φέρουσιν εὐθύνην, διοικοῦσι 1000 ἄνδρας, καὶ ὅταν παρείσακτα ὄντα εἰσέρχονται μὲ βαθμοὺς ἐντὸς τῶν σωμάτων, καταστρέφεται ἡ πειθαρχία, μαραίνεται ὁ ζῆλος τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ δὲ ὑπηρετοῦντες στρατιῶται θὰ ζητήσουν τὴν προστασίαν πλέον οὐχὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, οὐχὶ εἰς τὴν ἐργασίαν, οὐχὶ εἰς τὴν ἄμεμπτον διαγωγήν των, ἀλλ’ εἰς ἐργασίαν ἀλλοτρίαν τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ καταστρεπτικὴν εἰς τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα· τοιοῦτον στρατὸν θέλετε; τοιοῦτον στρατὸν καὶ ὑπὸ τοιαύτας ἰδέας εἰς τοιούτας περιστάσεις θέλετε νὰ σχηματίσητε; Ὤ, κύριοι, ἐννοεῖτε ὅτι γίνεσθε αἴτιοι τῆς συμφορᾶς τῆς πατρίδος σας; Πόθεν εἷς ὑπουργὸς ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα ὑπαξιωματικόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἄφεσις καὶ πολλάκις διὰ κακὴν διαγωγήν, πόθεν λέγω, ὁ ὑπουργὸς αὐτὸς ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα διὰ νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ; καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι μία τοιαύτη διαταγὴ εἶναι ἡ καταστροφὴ καὶ τῆς προσωπικότητός του καὶ τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον φέρει, καὶ τὸ ὁποῖον τὸ ἔθνος τῷ ἐνεπιστεύθη; δὲν ἐννοεῖ ὅτι καταστρέφει ὁλόκληρον μίαν κοινωνικὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος εἰς τοιαύτας περιστάσεις προσβλέπει μετὰ πολλῆς ἐλπίδος καὶ πεποιθήσεως; Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπε, ὅτι τοιούτους ὑπαξιωματικοὺς ἐπανέφερε 10–12, ἀλλ’ ἐβασίσθη εἰς ἓν προηγούμενον, εἰς τὴν γνώμην μιᾶς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι ἀποδίδει δικαιοσύνην. Ἀλλ’ ὅταν, κ. ὑπουργέ, δυνάμει τοῦ ἀξιώματός σου, δυνάμει τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν τὸ πολίτευμα σοὶ δίδει δὲν ἔχῃς τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὑπηρεσίας, ν’ ἀφαιρέσῃς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν σωματαρχῶν, οἵτινες αὐτοὶ καὶ μόνοι δύνανται νὰ προβιβάζουν καὶ νὰ δίδωσιν ἀφέσεις, προηγούμενα τοιαῦτα ἐπικαλεῖσθε ἵνα δικαιολογήσητε κατάστασιν καταδικασθεῖσαν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, κατὰ τῆς ὁποίας ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἥτις ἴσως ὡς μέγα πολιτικὸν καὶ κυρίαρχον σῶμα, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ λάβῃ πολλὰ ὑπ’ ὄψιν, ἔῤῥιψε βαρὺν λίθον κατὰ τῶν τοιούτων βαθμολογιῶν! καὶ ἔρχεσθε βαθμηδόν, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἐπαναφέρητε εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ὑπαξιωματικοὺς ἀφεθέντας; Τί δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἰδίως, ὅταν μεταξὺ τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν ὑπάρχωσι ἀποπεμφθέντες ἐκ τῶν σωμάτων καὶ καταδικασθέντες εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, καὶ κατὰ τῶν ὁποίων οἱ σωματάρχαι ὑπέβαλλον ἐκθέσεις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συνομολογεῖτε δάνειον, ἐπιβάλλετε θυσίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μορφώσητε στρατὸν κατάλληλον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς περιστάσεις ἐκτάκτους, ἤρξαντο ἤδη νὰ τὸν δηλητηριάζουν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συγκροτήσεώς του διὰ τοιούτων ἀσχημιῶν καὶ ἀντιπειθαρχικῶν πράξεων, αἵτινες παραλύουν τὰ πάντα. Ἀλλ’ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μεταξὺ τῶν πολλῶν καὶ ὁ παρών, ὄχι μόνον ἐπανέφερεν ἐκ τῶν ἀπολυθέντων ὑπαξιωματικοὺς εἰς τὸν στρατόν, ἀλλὰ καὶ ἐπροβίβασε συνάμα· ἐπὶ παραδείγματι, λοχίαν τοῦ ἱππικοῦ ὑπεράριθμον τὸν προβιβάζει ἐπιλοχίαν καὶ τὸν μεταθέτει εἰς τὴν χωροφυλακὴν ὡς ἐνωμοτάρχην ά. τάξεως, ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἀνθυπασπιστήν· ἠξεύρετε δὲ πόσον εἰσὶν αὐστηροὶ οἱ νόμοι καὶ οἱ κανονισμοὶ ἰδίως περὶ ὑπαξιωματικῶν καὶ ἐνωμοταρχῶν ά. τάξεως;

§58ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πότε.

§59ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας ὑπουργίας. Κάποιος Φουντάνας λοχίας τοῦ ἱππικοῦ. Κατὰ τὸν περὶ προβιβασμῶν νόμον ἐνωμοτάρχης ά. τάξεως δὲν δύναται νὰ γείνῃ παρὰ ὁ ἐνωμοτάρχης βʹ. τάξεως· ρητῶς δὲ ὁ νόμος, διὰ τοῦ ἐκτελεστικοῦ αὐτοῦ διατάγματος, ἀναφέρεται εἰς τὸ διάταγμα τοῦ 1856, τὸ ὁποῖον ρητῶς λέγει· «Οὐδεὶς προβιβάζεται ἐνωμοτάρχης ά τάξεως, ἐὰν δὲν ὑπηρέτησεν ἓν τοὐλάχιστον ἔτος συνεχῶς ὡς ἐνωμοτάρχης βʹ τάξεως, καὶ δὲν ἔδωκε κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐξαίρετον δεῖγμα κτλ.» Κύριοι, τοιαύτη κατάστασις παρατεινομένη εἶναι ἀποσύνθεσις τοῦ στρατοῦ· δὲν θέλω, κύριοι, ν’ ἀναφέρω πρόσωπα, δὲν θέλω ἐπίσης ν’ ἀναφέρω ὅτι ὑπαξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς, ἐνωμοτάρχης ά τάξεως, ἀπολυθεὶς διὰ κακὴν διαγωγήν, ἐπανεκλήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐναντίον ἐπανειλημμένων ἐκθέσεων τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς. (ἔκπληξις). Ἀλλά, κύριοι, τότε πρὸς τί ἔχετε τοὺς σωματάρχας, διατί τοὺς μισθοδοτεῖτε, διατί δὲν αἴρετε τὴν ἐξουσίαν των καὶ δὲν τὴν συγκεντρόνετε εἰς χεῖράς σας, ὅπως διοικῆτε ἀπ’ εὐθείας τοὺς στρατιώτας; Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὸ σπουδαιότατον τῶν ζητημάτων, εἰς τὸ ζήτημα τὸ πρωτοφανές, ὅτι ἐκ πολιτῶν ἐγένοντο ἀξιωματικοί· ἀλλὰ πρὸ τούτου ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καθόσον ἀφορᾷ ἐντίμους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι τελευταῖον ἔλαβον προαγωγήν. Ἀνέκαθεν, κύριοι, ἐπρέσβευσα, ὅτι ὁ προβιβασμὸς τοῦ ἀτόμου ὑπαγορεύεται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς πολιτείας, ὅτι προβιβασμοί, οἱ ὁποῖοι δὲν πρόκειται νὰ καλύψουν μίαν ἀνάγκην, εἶναι προβιβασμοὶ οὐχὶ μὲν ἄνομοι, βεβαίως ὅμως περιττοί. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κύριοι, συνειδὼς τὰς ἀνάγκας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ στρατοῦ ὤφειλεν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν, καὶ ἂν ἡ ἐξουσία τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται δὲν τῷ ἦτον ἐπαρκής, ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν συνῆλθε τὸ Κοινοβούλιον, νὰ ζητήσῃ τοὺς ἀναγκαίους νόμους διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ διευκολύνῃ τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις του· τοιοῦτόν τι ὅμως δυστυχῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔπραξε· καὶ λέγω δυστυχῶς δὲν τὸ ἔπραξε, διότι καθόσον γνωρίζω οἱ νόμοι οἱ ὑπάρχοντες ἀφαιροῦν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν νὰ προβιβάζῃ, ἢ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὰ σώματα τὸν εἰς ὑπαξιωματικοὺς προβιβασμὸν στρατιωτῶν, μὴ διανυσάντων τὸν προσδιωρισμένον χρόνον. Αὐτὸ συνέβη σήμερον εἰς τὸ πυροβολικόν· τοῦ πυροβολικοῦ ἡ δύναμις ἐτετραπλασιάσθη· ἂν σήμερον δὲν ᾖναι εὐχερὲς εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ τετραπλασιάσῃ τοὺς μεγάλους βαθμοφόρους, ὤφειλε νὰ τετραπλασιάσῃ τοὺς ὑπαξιωματικούς· ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ τὸ ἀπαγορεύει, διότι λέγει ῥητῶς, ὅτι ὁ στρατιώτης δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκανεὺς, ἐὰν δὲν ὑπηρέτησεν ἓξ μῆνας, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δυστυχῶς διὰ τὸ πυροβολικὸν δὲν ἔλαβεν οὐδεμίαν μέριμναν καί τοι τοῦ Σωματάρχου ἐξαιτήσαντος τὸ τοιοῦτον, δὲν ἐξέδωκε τοιαύτην διαταγὴν, τῆς ὁποίας νὰ λάβῃ τὴν εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐνῷ σήμερον τὸ πυροβολικὸν ἀριθμεῖ πλέον τῶν 1,500 ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ ἐκπαιδεύσῃ, διότι δὲν ἔχει βαθμοφόρους, καὶ ἐνῷ οἱ σωματάρχαι σεβόμενοι τὸν νόμον δὲν δύνανται τὸν στρατιώτην πρὸ τῶν ἓξ μηνῶν νὰ προβιβάσωσι δεκανέα, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτρέπει εἰς ἄτομα μήπω ὑπηρετήσαντα τοὺς ἓξ μῆνας νὰ προβιβάζωνται δεκανεῖς, εἰς ἄλλους νὰ κατατάσσωνται ἀπ’ εὐθείας τοιοῦτοι ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐναντίον τῆς πειθαρχίας· δὲν θέλω δὲ νὰ ἀναφέρω τὰ ὀνόματα τῶν οὕτω καταταχθέντων· ἐπανειλημμένως τὸ πυροβολικὸν ἐζήτησε διὰ λόγους ὑπηρεσίας νὰ προβιβάσῃ δεκανεῖς πρὸ ἓξ μηνῶν καὶ δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ ὑπουργός.

§60ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, δὲν σᾶς εἶπε τὴν ἀλήθειαν ὁ δώσας ὑμῖν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν· διότι μοῦ ἐζήτησεν ἀληθῶς δι’ ἀναφορᾶς του τὸ σύνταγμα τοῦ πυροβολικοῦ νὰ τοῦ ἐπιτρέψω τοῦτο, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦτον ἐναντίον τοῦ νόμου ἐσιώπησα· εἶπον εἰς τὸν διοικητὴν, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ κάμῃς μίαν πρᾶξιν διὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ θὰ σὲ ἐλέγξω, κάμε την καὶ δὲν θὰ σὲ ἐλέγξω.

§61Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦ ἔδωσες λοιπὸν τὴν ἄδειαν νὰ παρανομήσῃ;

§62Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀντὶ τούτων ὅλων νομίζω, ὅτι λίαν εὐχερὲς ἦτον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχοντα ἀπέναντί του μίαν Βουλὴν τοσοῦτον πρόθυμον διὰ νὰ τὸν ὑποστηρίξῃ, νὰ φέρῃ μίαν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας ἠδύναντο οἱ οἱ ἄνθρωποι οἱ κεκτημένοι τῶν προσόντων διὰ προαγωγὴν νὰ τυγχάνωσι τοιαύτης καὶ ἔλαττον τῶν 6 μηνῶν ὑπηρετήσαντες· ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῇ διὰ τοιούτων μέσων νὰ πειθαναγκάζῃ τοὺς σωματάρχας φοβουμένους τὸν νόμον, νομίζω ὅτι δίδει τὸ κακὸν παράδειγμα τῆς μὴ ὑπακοῆς πρὸς τοὺς νόμους. Εἶπον, κύριοι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ σκεφθῇ σπουδαίως περὶ τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, οἵτινες ὁμολογουμένως δὲν εἶναι οἱ ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστήμης τοῦ πολέμου, καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ἀποδώσω αἰτίασίν τινα πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ διότι ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπὸ 40 ἐτῶν εἶναι τοιαύτη· διότι ἂν τὰ ἄτομα σήμερον τὰ πλεῖστα δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος τοῦ βαθμοῦ καὶ τῆς θέσεώς των, δὲν σφάλλουν, διότι πώποτε τὸ Ἑλληνικὸν κράτος δὲν ἐσκέφθη νὰ τοὺς μορφώσῃ· ἐθεώρησα ὅμως ὅτι μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ἐν γένει προσωπικοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἔχων τὴν ἀπαίτησιν ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἰδῶ τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἐπαρκὲς εἰς τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα οἱ βαθμοὶ ἑκάστου αὐτῶν ἐπιβάλλουσι καὶ ἰδίως πρὸς περιστάσεις λίαν ἐκτάκτους καὶ λίαν πιθανὰς, ἐθεώρησα ὅτι δὲν ἦτον εὔσχημον διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ εἰς μεμονωμένους προβιβασμοὺς δύω ἀτόμων· ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον ἤλεγξα τοὺς προβιβασμοὺς ἐκείνους, διότι ἐπίστευον ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις τὸ μέτρον τῶν προβιβασμῶν ἔπρεπε νὰ ᾖναι πλῆρες, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ ἀξιωματικῶν δικαιουμένων μεν εἰς προαγωγὴν, ἀλλὰ κατεχόντων ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πάντοτε ἧττον σπουδαῖαι τῆς τῶν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα· καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέχεται ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους τὰ τάγματα νὰ διοικῶνται ἀπὸ λοχαγοὺς, τὰ συντάγματα ἀπὸ ταγματάρχας, διοίκησις ἀνεπαρκὴς, ἀτελὴς, δίδουσα χώραν εἰς μυρία ὅσα σχόλια, εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσω νὰ μὴ σκεφθῇ ὑπὲρ οὐδενὸς ἄλλου πρὶν λύσῃ τὸ καθολικὸν ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ· εἰς τοὺς προβιβασμοὺς ἔπρεπε νὰ ἀπόσχῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ καθὼς καὶ δικαίως τὸν παρεξήγησαν, διότι μεταξὺ τῶν προβιβασθέντων ἐτύγχανε καὶ ὁ ἀδελφός του· ἀλλὰ δὲν κατηγόρησα τοὺς προβιβασμοὺς οὔτε ὡς ἀνόμους, οὔτε διότι τὰ ἄτομα δὲν εἶναι ἄξια αὐτῶν, ἐθεώρησα ὅμως ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ ἰδίως περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία ζημιόνει τὸ Δημόσιον. Μεταβαίνω, κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἐκ πολιτῶν ἐγένοντο ἀξιωματικοί· καὶ ὅταν ἐπηρώτησα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὸν ὑπουργὸν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀνθυπίλαρχον Σπυρομήλιον καὶ τὸν ἀνθυπασπιστὴν Μεταξᾶν, καὶ ἦτο ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐξηγήσῃ ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐνήσκησε καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπίλαρχον Σοῦτσον, διότι πράγματι διὰ τοῦ διατάγματος τὸ ὁποῖον ἀπονέμει εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν, ἀναφέρονται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὸν διορισμὸν αὐτοῦ· ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτως καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπίλαρχον Σπυρομήλιον καὶ τὸν ἀνθυπασπιστὴν Μεταξᾶν.

§63ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπερώτησιν διὰ τὸν Μεταξᾶν, διότι περὶ ἀξιωματικῶν μόνον ὁ λόγος· ὁ Μεταξᾶς εἶναι ὑπαξιωματικὸς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀπήντησα, ἀλλὰ ἐπιφυλάττομαι.

§64ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρῶτον, καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπασπιστὴν Μεταξᾶν· κατὰ τὸν περὶ προβιβασμῶν νόμον «οὐδεὶς προβιβάζεται ἢ διορίζεται ἀνθυπασπιστὴς ἂν πρῶτον δὲν ὑπηρέτησεν ἐν ἐνεργείᾳ τοὐλάχιστον ἓν ἔτος ἐπιλοχίας ἢ 2 λοχίας ἔν τινι τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ, ἢ διατελέσας μαθητὴς τῆς ἐν Ἑλλάδι ἢ ἄλλης τινὸς στρατιωτικῆς σχολῆς δὲν εὐδοκίμησεν ἐν ταῖς ἀπολυτηρίοις ἐξετάσεσι.» Τὸ διάταγμα τοῦ διορισμοῦ τοῦ Μεταξᾶ λέγει (ἀναγινώσκει). Ἐνῷ διὰ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν κύριον Σοῦτσον, ὁ ὁποῖος νομίμως ἔλαβε τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἰδοὺ τί λέγει τὸ διάταγμα (ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι εἰς μὲν τὸ διάταγμα τοῦ κ. Σούτσου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπόῤῥοια τοῦ νόμου, ἐκφράζονται ῥητῶς οἱ ὅροι τοῦ νόμου οἱ ἀπαιτούμενοι διὰ νὰ λάβῃ τις τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἐνῷ δυστυχῶς διὰ τὸν κ. Μεταξᾶν δὲν γίνεται τὸ τοιοῦτον, διότι ὁ νόμος ῥητῶς ἀπαιτεῖ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις. Τοιοῦτόν τι δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ διάταγμα, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀναφέρεται ὑποτίθεται ὅτι τοιαύτας ὁ κ. Μεταξᾶς δὲν ὑπέστη.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ὑπέστη τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις του;

§66ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἦτον εἰς τὴν προτελευταίαν τάξιν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῆς Δρέσδης καὶ ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς Ἀνατολῆς ἦλθε καὶ ἔκαμε πρότασιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἶπεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ καταταχθῇ καὶ ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης.

§67Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν ὁ Μεταξᾶς παρουσίασε δίπλωμα ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν Δρέσδης.

§68ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ὄχι, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔγεινεν ἀξιωματικός, ἀλλ’ ὑπαξιωματικός.

§69Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔγεινεν ἀνθυπασπιστὴς καὶ ῥητῶς ὁ νόμος σᾶς ἀπαγορεύει νὰ μὴ κάμητε ἀνθυπασπιστὰς παρὰ ἐὰν ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατὸν ὡς λοχίαι ἢ ἂν ὑπέστησαν εὐδοκίμως τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, αὐτὸ λέγει ὁ νόμος περὶ προβιβασμῶν, ἄλλη δὲ εἶναι ἡ περίστασις καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπολοχαγόν. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπολοχαγὸν Σοῦτσον ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἐξεπληρώθησαν οἱ ὅροι τοῦ νόμου, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὸν κ. Μεταξᾶν, τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐπροκαλέσατε, ἐνῷ δὲν ὑπηρέτησεν οὔτε ὡς λοχίας τὸν ὡρισμένον χρόνον, οὔτε ὑπέστη εὐδοκίμως τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις, δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, εἶναι πρᾶξις παράνομος. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους ἢ κἂν τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Μεταξᾶ, ὅπερ πιστεύω δύναται ἐπαξίως νὰ φέρῃ καὶ αὐτὸν καὶ ἔτι ἀνώτερον βαθμόν, καὶ λυποῦμαι μάλιστα, διότι εὑρίσκομαι ἀπέναντι προσώπων καὶ ὀνομάτων τὰ ὁποῖα εἶμαι ἠναγκασμένος ἕνεκα τῶν παρανομιῶν σας νὰ τὰ ἀναφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπασπιστὴν αὐτὸν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καθαρῶς παρηνόμησεν. Ἀλλ’ ἐπίσης παρηνόμησεν, ὡς θέλω ἀποδείξει, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀνθυπίλαρχον Μήλιον, ὅστις ἅπαξ παραιτηθεὶς ἐστερήθη ἀμετακλήτως τοῦ βαθμοῦ του. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ἐπεκαλέσθη διάφορα ὀνόματα, τὸν ἀντισυνταγματάρχην Μεταξᾶν, τὸν ἑαυτόν του, τὸν ταγματάρχην Κολοκοτρώνην καὶ ἄλλους· ἀλλ’ ὤφειλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ γνωρίζῃ ὅτι πρὸ τοῦ Συντάγματος οἱ βαθμοὶ ἀπενέμοντο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, καὶ ὄχι μόνον μέχρι τοῦ 1813, ἀλλὰ καὶ μέχρι τοῦ 1852 ὁπόταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν καὶ σήμερον εἰς τὸν στρατὸν ἀξιωματικούς, οἵτινες προῆλθον ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἁπλῶν πολιτῶν. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἔπαυσε κατὰ τὸ 1852, διὸ καὶ ὁ νόμος ῥητῶς λέγει «ὁ βαθμὸς ἀπονέμεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ὁ δὲ ἀξιωματικὸς στερεῖται αὐτοῦ ἕνεκα τῶν ἑξῆς αἰτίων, παραιτήσεως.... κτλ.» Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς ὑφίστατο, εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εἰς τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Κολοκοτρώνη, ὁ ὁποῖος πανῆλθεν· ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὸν ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς παρηνόμησεν· ὥστε αὐτὸ τὸ προηγούμενον δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐπικαλεσθῆτε, διότι εἶναι σαφὴς ἡ διάταξις τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν ἐπετράπη νὰ ἐπανέλθῃ ὁ κ. Κολοκοτρώνης δὲν ὑπῆρχεν ὁ περὶ προβιβασμῶν νόμος τοῦ 1861, ὁ ὁποῖος σᾶς λέγει ῥητῶς· «δὲν δύναται νὰ γείνῃ τις δεκανεύς, ἐὰν δὲν ᾖναι τοιοῦτος ἢ ἂν δὲν ὑπηρέτησε κτλ., δὲν δύναται νὰ γείνῃ λοχίας, ἐὰν δὲν ὑπηρέτησεν ὡς δεκανεὺς κτλ., δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀνθυπολοχαγὸς, ἐὰν δὲν ἐξῆλθε τῆς Στρατιωτικῆς σχολῆς καὶ ὑπηρέτησεν εἰς ξένον στρατὸν ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως ἢ εἰς τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ ἓξ μῆνας ἢ ἐπὶ ἓν ἔτος.» Φέρετέ μοι ἓν παράδειγμα ἀπὸ τοῦ 1861, δὲν δύνασθε. Ἐγὼ θὰ σᾶς φέρω παραδείγματα ἐναντία, θὰ σᾶς φέρω παραδείγματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι πραγματικὰ, καὶ κατὰ συνέπειαν δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω ὅτι καὶ τὸ σχέδιον διατάγματος τοῦ κυρίου Μεταξᾶ καὶ τὸ τοῦ κυρίου Σπυρομήλιου ὁ ὑπεύθυνος τμηματάρχης δὲν τὸ ὑπέγραψε· καὶ δὲν ἠδύνατο ὁ τμηματάρχης νὰ ὑπογράψῃ τοιοῦτον σχέδιον διατάγματος, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης εἶναι συνυπεύθυνος καὶ αὐτός. Δὲν ἠδύνατο δὲ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ Μηχανικοῦ κ. Σοῦτσος, εὐπαίδευτος ἀξιωματικὸς, διήνυσε τὰς σπουδάς του ἐν τῇ Στρατιωτικῇ σχολῇ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπέστη εὐδοκίμως τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις του, κατόπιν δι’ ἰδίων του ἐξόδων ἐξεπαιδεύθη ἐν Γαλλίᾳ τὰ δὲ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα φέρει εἶναι ἔγγραφα τιμῶντα αὐτὸν καὶ τὸ ἔθνος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς, δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους λόγους, ἐζήτησε τὴν παραίτησίν του, ἥτις καὶ τῷ ἐδόθη· ἀκολούθως παρελθουσῶν τῶν περιστάσεων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐζήτησε τὴν παραίτησίν του, ἐξητήσατο νὰ ἐπανέλθῃ. Τότε ὑπουργὸς ἦτον ὁ κ. Σκαρλάτος Σοῦτσος, γενικὸς δὲ γραμματεὺς ὁ νῦν τμηματάρχης κ. Μάνος. Εἶχον πολλὴν τὴν ἐπιθυμίαν καὶ ὁ κ. Μάνος καὶ ὁ κ. Σκαρλάτος Σοῦτσος ν’ ἀπονείμωσι τὸν βαθμὸν εἰς τὸν Σοῦτσον· ἐζήτησαν δι’ ὅλων τῶν μέσων δυνάμει τῶν νόμων νὰ τὸν ἐπαναφέρωσι καὶ ἐστάθη ἀδύνατον· ὅλοι οἱ νομοδιδάσκαλοι καὶ στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοί, τοὺς ὁποίους ἐσυμβουλεύθησαν, εἶπον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον· ἡ διάταξις περὶ τοῦ ἐν ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευθέντων πολιτῶν Ἑλλήνων δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ περὶ ἀξιωματικοῦ παραιτηθέντος, ὁ τοιοῦτος διὰ νὰ ἐπανέλθῃ πρέπει νὰ ὑποστῇ τὴν βάσανον, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ὁ νόμος. Λοιπὸν ὑποθέτω ὅτι ὁ νῦν τμηματάρχης τοῦ προσωπικοῦ δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπογράψῃ τὸ σχέδιον τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος διαταγμάτων, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης, ἤθελεν θεωρηθῆ καὶ αὐτὸς συνυπεύθυνος. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐρωτᾷ· «ὑπάρχει ἀπαγορευτικὴ διάταξις εἰς τὸν νόμον, ἡ ὁποία μ’ ἐμοδίζει;» Ναί, κύριοι, ὑπάρχει, ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα ὁλόκληρον τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας, εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν ἱεραρχίαν ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὁ βαθμὸς εἶναι, καθὼς λέγουν, ἰδιοκτησία τοῦ ἀτόμου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἰδιοκτησιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον, εἶναι ἰδιοκτησία εἰς ἣν μετέχει καὶ τὸ Κράτος· καὶ ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς παραιτῆται καὶ ἐγκαταλείπῃ θέσιν, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ἀτόμου ἡ θέσις αὕτη δίδεται εἰς ἄλλον, ὥστε ἡ ἰδιοκτησία αὕτη μετεφέρθη, ἡ θέσις ἡ κενὴ ἐπληρώθη, διότι τὸ Δημόσιον τὸν παραιτηθέντα ἀξιωματικὸν τὸν ἀντικατέστησεν· ἡ ὀργανικὴ θέσις, τὴν ὁποίαν κατεῖχεν, ἐπληρώθη ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καὶ ἐδημιούργησε δικαιώματα. Ὅταν, κύριοι, παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ὅτι ὁ παραιτηθεὶς ἀξιωματικὸς φέρει τὰ προσόντα τοῦ ὑπηρετοῦντος, ἐννοεῖτε ποία ἡ συνέπεια τῆς τοιαύτης καταστάσεως; Θὰ σᾶς φέρω ἓν γενικὸν παράδειγμα. Ὁ νόμος λέγει ῥητῶς ὅτι, «ὁ ἀξιωματικὸς στερεῖται τοῦ βαθμοῦ του τριχῶς, διὰ παραιτήσεως, διὰ καταδικαστικῆς ἀποφάσεως καὶ δι’ ἀτιμωτικὰς πράξεις». Ὑποθέσατε ἕνα ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος ὑπέστη καταδικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ ἕνεκα τούτου ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς διεγράφη τῶν ἐλέγχων, ἀλλὰ κατόπιν αὐτὸς ἐξεπλήρωσε τὴν ποινήν του, εἰσῆλθεν εἰς τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, εἶναι ἔντιμος πολίτης, ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, προσέτι δὲ καὶ ἓν πλεονέκτημα, ὅτι φέρει τὰ προσόντα τοῦ ἀξιωματικοῦ· ὑπηρέτησεν εἰς τὸν στρατὸν ἄλλοτε καὶ ἀπεδείχθη ἱκανώτατος· καὶ αὐτὸν πρέπει νὰ τὸ ἐπαναφέρωμεν· ἐὰν ὑπέπεσεν εἰς ἔγκλημα, τὸ ἔγκλημα ἐξηγνίσθη, οἱ νόμοι τὸν ἐτιμώρησαν, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς καλὸς πολίτης. Ἐννοεῖτε ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι μιᾶς τοιαύτης ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἐγκαταστήσητε; Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τὸ εἶπεν διὰ τὸν ὑπίλαρχον Μήλιον, ἀλλὰ διὰ τὸν Μεταξᾶν· εἶπεν, αἱ περιστάσεις, αἱ ἀνάγκαι, ἡ πολιτικὴ κατάστασις εἶναι τοιαῦται, ὥστε τῷ ἐπετρέπετο ν’ ἀπονείμῃ βαθμόν. Θέλω ἐρωτήσει τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πιστεύει εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν; ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς καὶ ἡμεῖς ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς μεγάλης κρίσεως; Ἐὰν τὸ πιστεύῃ, τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς. Ἐὰν πρόκηται ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων μέτρων καὶ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων νὰ συμπληρώσωμεν τὸν στρατόν μας μὲ βαθμολόγους, ἔπρεπε τὸ τοιοῦτον μέτρον νὰ ἦναι γενικόν· ἐὰν ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ παραιτηθέντες νὰ τοὺς ζητήσῃ καὶ τοιούτους ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ἀρκετοὺς καὶ ἱκανούς. Ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην περίστασιν, ἠδύνατο ν’ ἀποταθῇ εἰς τὸν κ. Σοῦτσον καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὑπηρέτησαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη εὐδοκίμως, ἐπὶ παραδείγματι εἰς τοὺς υἱοὺς τοῦ ἀειμνήστου Κατζάκου Μαυρομιχάλη καὶ εἰς τὸν νέον Μωραϊτίνην· ἀλλ’ ὅταν τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι μονομερὲς, θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέσω ὅτι ὄχι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ αἴτια ἀνάξια νὰ μνημονευθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σᾶς ὑποχρέωσαν εἰς τὰς τοιαύτας παρανομίας. Θέλω, κύριοι, προσθέσει δύω λέξεις ἀκόμη καθόσον ἀφορᾷ τοὺς νέους ἀνθυπασπιστὰς τοὺς ἐξελθόντας ἐκ τῆς στρατ. σχολῆς πρὶν ὑποστῶσι τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις των. Τὸ μέτρον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι παράνομον ἐντελῶς, διότι καθὼς θέλετε ἰδεῖ εἰς ἓν διάταγμα τὸ ὁποῖον βαθμολογεῖ τοὺς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξελθόντας ἀνθυπασπιστὰς, εἰς αὐτὸ ῥητῶς ἀναφέρεται ὁ περὶ προβιβασμῶν νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐτοποθέτησε τοὺς νέους εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδικαιολογήθη λέγων ὅτι ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδον αὐτῶν, διότι τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ παραδοθῶσι, δὲν εἶχον τοὺς ἀναγκαίους καθηγητάς. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πταίει ἡ Βουλὴ τὴν ὁποίαν δὲν ἠρωτήσατε, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἕνα ὑπουργὸν νὰ παρανομήσῃ; Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἤρκουν 10 ἀνθυπασπισταὶ τοῦ πυροβολικοῦ τοὺς ὁποίους εἴχετε, καὶ μάλιστα ἀφοῦ δὲν ἐπρονοήσατε περὶ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ Σώματος, ἔπρεπε νὰ ἐπιῤῥίψητε νέα βάρη εἰς τὸ πυροβολικόν; Ἀφοῦ δὲν ἐφροντίσατε περὶ τῶν σπουδαίων ἔπρεπε νὰ φροντίσητε περὶ τῶν τοιούτων, ἀφοῦ μάλιστα τὸ τοιοῦτον ἀντιβαίνει ῥητῶς εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου; διότι δὲν ἠδύνασθε νὰ βαθμολογήσητε πρὶν ὑποστῶσιν ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις. Τὰ μέτρα αὐτὰ, κύριοι, εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται ἐν καιρῷ πολέμου. Ἡ Γαλλία ὅταν ἔκαμε τὸν πόλεμον τοῦ 1870 δὲν ἀπέλυσε κλάσεις ὁλοκλήρους διὰ νὰ τὰς φέρῃ εἰς τὸν στρατὸν μὲ βαθμοὺς, τοῦτο δὲ τὸ ἔπραξε μόνον μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ Σεδὰν ὅταν ἔγειναν 5000 ἀξιωματικοὶ αἰχμάλωτοι· τότε ἠναγκάσθη, διὰ νὰ συμπληρώσῃ ἐν μέρει τὰ κενὰ νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδον δύω κλάσεων.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι καὶ ἡ Γαλλία τὸ ἔπραξεν αὐτὸ ἄνευ νόμου;

§71Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἦτο δικτατορία τότε, ἦτο κατάστασις ἄλλη.—Τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠναγκάσθη νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδον τῶν δύω κλάσεων· ἀλλ’ ἡμεῖς ἀφοῦ δὲν ἐφροντίσαμεν περὶ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν διατί περί τινων τοῦ στρατοῦ μονομερῶς νὰ παρανομῶμεν; Ὀφείλω τέλος νὰ συμπεράνω καὶ διατυπώσω πρότασιν. Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν, κύριοι, ἐλπίζω ὅτι ἀπεδείχθη, ἐν μέρει δὲ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἀνεγνώρισεν, ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα πρόνοια οὔτε ὡς πρὸς τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τοῦ στρατοπέδου, οὔτε ὡς πρὸς τὴν εὐθηνοτέραν τροφὴν τοῦ στρατοῦ, οὔτε ὡς πρὸς τὴν εὐεξίαν τῶν ἀνδρῶν, διότι, καθὼς καὶ ὁ ἴδιος σᾶς εἶπεν, δὲν ἐπίστευεν ὅτι οἱ ἔφεδροι ἤθελον προσέλθει εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Δεύτερον, κύριοι, ἐξ ὅλων ὅσων ἀνέπτυξα, ἀπεδείχθη ὅτι εἰς δύω ῥητὰς περιστάσεις ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρηνόμησε, παραβιάσας ῥητὸν νόμον τοῦ Κράτους, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Μεταξᾶ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀνθυπιλάρχου Μήλιου· αἱ παρανομίαι αὗται δίδουν κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης νόμον ἀφορμὴν πρὸς κατηγορίαν, διότι ὁ ὑπουργὸς ὑπέβαλε διάταγμα, ἀντιβαῖνον ῥητῶς εἰς τὸν νόμον τοῦ Κράτους. Οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὰς παρανομίας αὐτὰς, ἀπέναντι τῆς Βουλῆς εἶναι ἀνεπαρκεῖς, διότι ὅταν ὑπάρχῃ καθαρὰ παράβασις νόμου δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ οἱανδήποτε ἑρμηνείαν. Ἄλλο δικαστήριον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θ’ ἀποφασίσῃ, ἐὰν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος παρανομίαι πρέπει νὰ τιμωρηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἐννοῶ, ἵνα αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις λάβῃ τοιαύτην ἔκβασιν· διότι ἀναγνωρίζω ὅτι οὐδεμία κακὴ πρόθεσις, οὐδεὶς πλάγιος λόγος, οὐδεμία ἰδιοτέλεια ὑπηγόρευσαν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὰς πράξεις αὐτὰς τὰς ἀντιβαινούσας εἰς τὸν νόμον· ἴσως ἀσύγγνωστος εὐπιστία πρὸς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς διαχειριζομένους τὴν ἐξουσίαν του τὸν ὑπέβαλον ἄκοντα εἰς τὴν δυστυχῆ αὐτὴν θέσιν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ ἁπλῶς τὴν λύπην της διὰ τὰ γενόμενα καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§72ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ, κύριοι, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἀπὸ τοῦ βήματος ἔθεσα τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ πάντα πρέπει νὰ μείνωσι κατὰ μέρος ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ἰδέας τῶν προπαρασκευῶν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπῄτησα, ὥστε τὸ μόνον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, εἶναι αἱ προπαρασκευαὶ τοῦ ἔθνους· ἑπομένως ἴσως ἐγὼ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤδη θὰ εἴπω ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καὶ προτάσεις ἔκαμον ἀναγνωρίζοντες τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις ἀπαιτοῦντες τὰς μεγίστας θυσίας· καὶ θαυμάζω, κύριοι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ τὸ εἴπω ἐγὼ, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις, ὅσον ἄσκοπος εἶναι γινομένη σήμερον, τοσοῦτον ἐπιζήμιος εἶναι ἐὰν ἀναπτυχθῇ· ἡ συζήτησις, ἐὰν τὰ πολεμοφόδια τὰ ὁποῖα παρηγγείλαμεν ὅπως κάμωμεν πόλεμον, εἶναι καλῆς ἢ κακῆς ποιότητος, θὰ ὁπλίσωμεν τὸν στρατόν μας πρὸς ἐπιτυχίαν ἢ ἀποτυχίαν· ἡ συζήτησις ἐὰν ἔχωμεν τὰς ἀναγκαίας βολὰς δι’ ἕκαστον πυροβόλον, ἡ συζήτησις ἐὰν ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ μας εἶναι εὐάρεστος ἢ κακὴ, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν γινομένη, εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος καὶ ἐπιβλαβής. Ἠδυνάμεθα νὰ σιωπήσωμεν, ἠδυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν, ἢ μεταξύ μας νὰ τὰ ἀναλύσωμεν καὶ οὐχὶ ἐν δημοσίᾳ συζητήσει καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν μεγαλείτεροι σκοποὶ μᾶς ἀπασχολοῦσι. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ συναισθήσει τοῦ νομιζομένου δικαίου ἐπροκάλεσαν τὴν προκειμένην συζήτησιν, ὅτι ἡ ἐποχὴ δὲν ἦτο κατάλληλος, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνεπτύχθησαν τὰ γεγονότα, πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς ὡρισμένον ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῆς ποιότητος τῶν φυσιγγίων καὶ τῶν πολεμοφοδίων. Εἶναι δὲ ἄλλως τε καὶ συζήτησις, ἥτις ὑπεκφεύγει τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὴν ἐξέτασιν ἡμῶν· φρονῶ δὲ ἐν πλήρει πεποιθήσει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεθέσαμεν ὅλας τὰς ἐλπίδας καὶ τὴν τύχην τοῦ ἔθνους, ἡ ὁποία ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐξελέγξῃ τὴν καλὴν ἢ κακὴν ποιότητα τῶν πολεμοφοδίων, δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ ταχθῇ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ ἔχων πολεμοφόδια κακῆς ποιότητος, καὶ δὲν θέτω ὑπὸ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν τὴν ποιότητα τῶν πολεμοφοδίων τούτων, διότι ἀδύνατον νὰ τὰ ἐξελέγξω· ὀφείλω μόνον νὰ δώσω πλήρη πίστιν εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἀνέθεσα μεγαλεῖτερα συμφέροντα, τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἐπικρατείας· ἑπομένως δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διένειμεν εἰς τὸν στρατὸν πολεμοφόδια, τὰ ὁποῖα εἶδεν, ἐβεβαιώθη καὶ ἐπείσθη, ὅτι ἦσαν κακῆς ποιότητος. Ὡς πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα ἥσυχοι καὶ δὲν πρέπει νὰ φοβούμεθα, ὅτι τοιοῦτόν τι θέλει λάβει χώραν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἀποδίδονται σήμερον ὡρισμέναι κατηγορίαι ἐπὶ παραβάσει νόμων. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι ἁπλοῦν, μολονότι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἠθέλησε νὰ τὸ διατυπώσῃ ὑπὸ ἐλαφρυντικὰς περιστάσεις· εἴδατε ὅτι ἐγένετο κατηγορητήριον δριμύτατον, ἐγένετο ἀνάπτυξις γεγονότων καὶ περιστάσεων, καθ’ ἃς παρεβιάσθησαν νόμοι. Ἂς ἴδωμεν κατὰ πόσον παρεβιάσθησαν ῥηταὶ διατάξεις τοῦ νόμου ἐκ προθέσεως καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν αἰτιάσεις ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐγὼ χωρὶς νὰ ἦμαι ἐν γνώσει τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω πλήρη ὑπόληψιν διὰ τὰς στρατιωτικάς του γνώσεις, ἔδωκα ὅμως προσοχὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συζητήσεων καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα. Ἡ κατηγορία ἡ πρώτη εἶναι: ἡ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὅτι ὑπαξιωματικοὶ ἀποπεμφθέντες τοῦ στρατοῦ ἐπανῆλθον. Ὅπως ἠκούσατε, κύριοι, κατὰ κείμενον νόμον, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπολυθῇ τοῦ στρατοῦ ἄνευ νομίμων περιστάσεων· οὔτε ὁ ὑπουργὸς οὔτε ὁ σωματάρχης δύναται ν’ ἀποπέμψῃ ἐκ τῶν τάξεων ὑπαξιωματικόν, ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ὁ νόμος διαγράφει· ἑπομένως ἠξεύρετε, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ ἀπεπέμφθησαν παρανόμως καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ἠμφισβητήθη ἐνώπιόν μας· ἠξεύρετε, ὅτι μετὰ ταῦτα ἐσυστήθη ἐπιτροπὴ πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν παρανόμως ἀποβληθέντων, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι κατὰ νόμον οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἑπομένως οὐδεμία αἰτίασις δύναται νὰ γίνῃ διότι ὁ παρὼν ὑπουργὸς καὶ ὁ προκάτοχος ἐπανώρθωσαν τὴν ἀδικίαν ἐκείνην· ὥστε προκαλούμενος νὰ σχηματίσω πεποίθησιν δὲν δύναμαι παρὰ νὰ παραδεχθῶ τὰ γεγονότα ὅπως ἐξετέθησαν, καὶ νὰ θεωρήσω, ὅτι ἡ πρᾶξις τῶν ὑπαξιωματικῶν δὲν ἦτο παρὰ μία ἐπανόρθωσις ἀδικίας καὶ παρανομίας γενομένης εἰς αὐτούς. Ἡ δευτέρα αἰτίασις εἶναι ἡ βαθμολογία καὶ ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀνθυπιλάρχου Ἰωάννου Μήλιου. Βεβαίως ὅταν πρόκηται περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, τὰ πρόσωπα, γενομένης παραβιάσεως αὐτοῦ, δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θέλω νὰ σᾶς προκαταλάβω, ὑπομιμνήσκων ὅτι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἀνεκλήθη, εἶναι ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐζήτησε πέρυσιν ὁλόκληρος τὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνάκλησίν του, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς τὴν ξηρὰν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Φρονῶ δὲ ὅτι ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος βουλευτὴς Οἰτύλου, δὲν εἶναι ὀρθή, μολονότι ἕκαστος δύναται νὰ ἑρμηνεύῃ κατ’ ἰδίαν κρίσιν τὸν νόμον τοῦτον. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι διάταξις τοῦ νόμου ἀπαγορεύουσα τὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐπάνοδον τοῦ παραιτηθέντος ἀξιωματικῶν δὲν ὑπάρχει· ἠξεύρετε, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη κατέστη ἀντικείμενον συζητήσεως εἰς ἄλλα νομοθετικὰ σώματα. Τί λέγει ὁ νόμος; Ἵνα μείνῃ τις ἀνθυπολοχαγὸς πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ τόσον καιρὸν ἀνθυπασπιστὴς κτλ. Ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ὁ παραιτηθείς, ὅστις ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα ταῦτα, δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ. Ὁ ἀνθυπίλαρχος Μήλιος ἔχει ὁμολογουμένως τὰ προσόντα, ἑπομένως μένει τὸ ζήτημα, ἂν δύναται, ἀφοῦ παρῃτήθη, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ παρῃτήθη, ἡ θέσις του ἐκενώθη καὶ κατελήφθη ὑπ’ ἄλλου. Συμφωνῶ εἰς τοῦτο, δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ μὲ τὴν ἀρχαιότητα, ἐρχόμενος ὅμως τελευταῖος, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν ὅλων τῶν βαθμολόγων, δὲν παραβιάζει τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν οἱ πρὸ αὐτοῦ, ὅταν αὐτὸς παρῃτήθη, διότι ἂν ἐλάμβανε τὴν ἀρχαιότητά του ἤθελε λάβει θέσιν, ἡ ὁποία δὲν τῷ ἀνῆκεν· ἑπομένως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἡρμήνευσε τὸν νόμον οὕτως, παρεβίασε οἱονδήποτε νόμον.

§73Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν ἐλέγετο Σπυρομήλιος δὲν ἐπροβιβάζετο.

§74ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω. Ἡ βαθμολογία τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Μεταξᾶ ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἑρμηνείας στηρίζεται, διότι ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολήν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς κατατάσσονται εἰς τεχνικὰ ὅπλα καὶ ἀφοῦ δοκιμασθῶσιν εἰς τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις· ἀλλὰ διὰ τον Μεταξᾶν ἠκούσατε, ὅτι εἶχε τελειώσει τὰ μαθήματα τῆς προτελευταίας τάξεως ξένης σχολῆς· νομίζω δὲ ὅτι ἀφοῦ δύναται διοικητικῶς νὰ σχηματίζωνται καὶ νὰ καταργῶνται αἱ τάξεις τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, εἰς τὸν ὑπουργὸν μένει ἡ ἐλευθερία, ἐὰν αἱ περιστάσεις τὸ ἀπαιτίσωσι, νὰ φέρῃ ὡς ἀνθυπασπιστὰς εἰς τὸν στρατὸν τοὺς μαθητὰς τῆς προτελευταίας τάξεως καταργῶν τὴν τελευταίαν. Εἰς τοὺς νόμους, κύριοι, πρέπει νὰ δίδωμεν ἑρμηνείαν, ἥτις νὰ σχετίζηται μὲ τὰ γεγονότα καὶ τὸ ἀληθὲς πνεῦμα αὐτῶν· πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί ἤθελεν ὁ νομοθέτης νὰ νομοθετήσῃ. Νομίζω δὲ ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ θέλησις τοῦ νομοθέτου ἐξετελέσθη. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἀπέναντι τῆς καθαρᾶς ἐξηγήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς μᾶς ἔδωκεν, ὅτι ἕνεκα ἀνυπερβλήτου ἀνάγκης, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα μέτρα, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς εἶναι ἀξιόμεμπτος, διότι δὲν παρεβίασε οὐδένα νόμον ἐκ προθέσεως. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ποῖον νόμον ἐψηφίσαμεν ἄλλοτε, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, περὶ ἐκτάκτου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπετρέπετο οὐ μόνον εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς νὰ βαθμολογῶνται, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Πανεπιστημείου καὶ τῶν γυμνασίων. Εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις γίνεται προσφυγὴ εἰς ἔκτακτα μέτρα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ μέτρον δὲν εἶναι ἔκτακτον διότι συμβιβάζεται μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω καὶ ὡς πρὸς τὸ στρατόπεδον τῶν Θηβῶν. Χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἤκουσα καὶ ἐγὼ, ὅτι εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ᾖναι ἀκριβὴς καὶ πλήρης ἡ συγκρότησις τοῦ στρατοπέδου· ἂς λάβωμεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ νόμος τῆς ἐφεδρείας ἐψηφίσθη τὸν Μάρτιον καὶ ὡρίσθη ὡς ἐποχὴ ὁ Ἰούνιος· ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη, ἦλθεν ἑτέρα ἡ ὁποία, μείνασα 8 ἡμέρας, ἀνέστειλε τὰς ἐργασίας τῆς προκατόχου της· μετ’ ἐκείνην ἦλθεν ἡ παροῦσα· λάβετε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, διὰ νὰ ἰδῆτε, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι τακτικῶς ὅλαι αἱ προμήθειαι· ἕνεκα δὲ τούτων, ὅτε κατηρτίσθη τὸ στρατόπεδον, ὅλοι οἱ κερδοσκόποι ἐζήτησαν νὰ ὠφεληθῶσι. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ κατηγορήσωμεν τοὺς διαχειριστὰς διότι δὲν ἔκαμον τὰ ἀδύνατα δυνατά. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις καὶ νὰ ἴδωμεν ἂν ὑπῆρξε δολία προαίρεσις ἢ ἀμέλεια. Ἐγώ, κύριοι, δὲν παραδέχομαι ταύτην, ἀλλὰ λέγω, ὅτι αἱ κακαὶ συνέπειαι ἦσαν ἀποτέλεσμα τῶν περιστάσεων.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, θ’ ἀναγνώσωμεν τὰ πρακτικά. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ καὶ ἐπικυροῦνται. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 5½.