1877.06.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 29 Ἰουνίου 1877.

(Τετάρτη)

Ὥρα 9 π. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριοι, χθὲς εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὅτε ἐψηφίζετο τὸ προτελευταῖον ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ 106, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπουργικὸν ἔφερεν ὅτι οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν δήμων ἀκυροῦνται εὐθὺς ὡς οἱ κατὰ τὸν παρόντα νόμον συντακτέοι κατασταθῶσιν ὁριστικοί. Ἀλλ’ ὁ κ. Κατσικαπῆς, χωρὶς οὔτε νὰ ἐννοήσωμεν τί ἐγένετο, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐνόησα, ἦλθε καὶ ἐζήτησε τὴν ἀπάλειψιν τῆς τελευταίας περιόδου τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ ἑπομένως τὸ ἄρθρον συνετάχθη οὕτως. Οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν δήμων ἀκυροῦνται ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ παρόντος νόμου. Ἡ διάταξις αὕτη ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸν νόμον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκυρώσωμεν τοὺς καταλόγους ἀπὸ τοῦδε· διότι τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος λέγει ὅτι ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Βουλῆς, τὸ περὶ διαλύσεως διάταγμα πρέπει νὰ διαλαμβάνῃ συγχρόνως καὶ τὴν συγκάλεσιν τῶν μὲν ἐκλογέων ἐντὸς δύω, τῆς δὲ Βουλῆς ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Ἀλλ’ ἂν αὔριον συμβῇ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ποῦ θὰ εὕρετε καταλόγους, ἀφοῦ ἡ προθεσμία τοῦ νόμου εἶναι ἡ τῶν ἓξ μηνῶν πρὸς σύνταξιν τῶν νέων καταλόγων; Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις, ὅτι δὲν ἐννοοῦσεν ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸν νόμον ν’ ἀκυρώσῃ τοὺς ὑπάρχοντας, οὔτε πιστεύω, ὅτι δύνανται οἱ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως τοιοῦτον νόμον. Θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς νὰ δώσουν ἐξηγήσεις.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ δυστυχίαν ἡ διάταξις ἐγένετο δεκτή, τὸ σύνολον κατὰ τὰ πρακτικὰ ἐψηφοφορήθη, ὁ νόμος εἶναι ἤδη τέλειος δὲν μένει ἢ ἡ κύρωσίς του, ἥτις ὅπως ἔχει ὁ νόμος εἶναι δύσκολον νὰ γείνῃ, δὲν δύναται δὲ καὶ νὰ ἑρμηνευθῇ παρὰ διὰ νέου νόμου. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ἤδη εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον· «Μέχρι τοῦ καταρτισμοῦ τῶν νέων ἐκλογικῶν καταλόγων θέλουσιν ἰσχύει οἱ ὑπάρχοντες ἤδη ὁριστικοὶ κατάλογοι.» Ὡς ἔχει, κύριοι, ἡ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ ἀντίκειταί πως εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὰ πράγματα. Ῥητὴ δὲ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχουσα δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ἄλλως διὰ τῶν πρακτικῶν, οὔτε δυνάμεθα νὰ δώσωμεν δι’ αὐτῶν διαφορετικὴν ἔννοιαν, παρ’ ὅ,τι ἡ διάταξις εἶναι.

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ πρακτικὰ, κύριοι, δὲν ἐπεκυρώθησαν εἰσέτι· ἔχομεν δὲ προηγούμενον τῆς ἰδίας Βουλῆς, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ ἑρμηνείαν ἐπὶ τῶν διατάξεων νόμου πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν· διότι ὅτε ἐσυζητεῖτο ὁ περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων νόμος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐπέμενον, ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἑρμηνεύσῃ μίαν διάταξιν, διότι δὲν τὴν ἐσύμφερε καὶ ἐπέμενε νὰ γείνῃ ἑρμηνεία, ὁ δ’ ἔντιμος πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ νῦν ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ζαΐμης ἀγανακτῶν εἶπεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα μέχρι τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν νὰ εἴπῃ τί ἐννοεῖ (θόρυβος). Ἔχετε λοιπὸν πλῆρες καὶ σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε ὅτι αὐτὸ ἐνόει ἡ Βουλὴ, διότι δὲν ἕπεται ὅτι ἐπειδὴ ἐγένετο ἓν σφάλμα γραφικὸν.....

§5ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι γραφικόν.

§6Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅτι πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τὸν λαμπρότερον νόμον, ἀφ’ ὅσους ἔκαμε μέχρι τοῦδε ἡ Βουλὴ· διότι τοῦτο ζητοῦμεν, ἂν διὰ νέου νόμου ζητήσωμεν τὴν διόρθωσιν, καθ’ ὅσον αὔριον δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Συμφωνοῦμεν δὲ πάντες ἐντελῶς, ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ παλαιοὶ πρέπει ν’ ἀκυρωθῶσι μετὰ τὴν σύνταξιν τῶν νέων. Τοῦτο δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠξεύρω ποίους σκοποὺς ἔχει καὶ ζητεῖ τὴν ἑρμηνείαν διὰ νέου νόμου, ἵνα γίνωσι τρεῖς ἀναγνώσεις, αὐτὰ ἐγὼ δὲν τὰ ἐξετάζω. Γνωρίζετε δὲ ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου· ἐν τούτοις λέγω, ἀνεξαρτήτως τούτων, ὅτι θέλομεν πράξει ἄτοπον πρᾶγμα νὰ ζητῶμεν τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου· διότι τοῦτο θὰ ἐπέλθῃ, ἂν ζητῶμεν οὐχὶ διὰ τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ διὰ νέου νόμου νὰ δώσωμεν ἑρμηνείαν.

§7ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ νομοθέτης εἶναι παρὼν εἰσέτι· δὲν ἐπεκύρωσε τὰ πρακτικὰ, καὶ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδέαν του καθαρώτερα. Ὁ κ. Κατσικαπῆς, ὅστις εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως, θέλει ἀκολούθως σᾶς εἴπῃ τί ἐννοεῖ, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ εἴπῃ τί ἐνόει, χωρὶς νὰ θελήσωμεν νὰ βιάσωμεν τὰ πράγματα. Βέβαιον εἶναι ὅτι τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ λάβωσι χώραν, δὲν τὰς εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτε ἐπεψηφίσθη τὸ ἄρθρον, ἐνοούσαμεν ὁμαλὴν κατάστασιν πραγμάτων. Τώρα συμβαίνουν δύο πράγματα· ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δημοτικαὶ καὶ βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ διεξαχθῶσι; δὲν πιστεύω ὅτι ἐννοεῖ αὐτό. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, δύναται νὰ ἐπέλθῃ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἠννόει ἡ Βουλὴ νὰ παραβιάσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ γείνουν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ μετὰ ἓν ἔτος; δὲν ἠννόει βεβαίως τοῦτο. Ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ νομοθέτου ὑπῆρχεν ἡ κανονικὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, καὶ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις τῶν ἐκκρεμῶν βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, ὁ νομοθέτης εἶναι παρὼν, ἡμεῖς, καὶ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐπεχειρήσαμέν τι αὐθαίρετον, ἀφοῦ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, καὶ ἄλλοτε τοιοῦτόν τι ἐγένετο, ἐὰν εἴπωμεν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τί ἠννόει ἡ Βουλή. Ἔλαβον ὅμως τὸν λόγον, ἵνα εἴπω ὅτι ἡ διάταξις δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, οὐδὲ παραβλάπτει τὴν προνομίαν τοῦ Στέμματος, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ὁ νόμος λέγει «ἀκυροῦνται οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι»· δὲν λέγει ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ κυρωθῇ, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχει ἕτερος λόγος τῆς μὴ κυρώσεως αὐτοῦ· μὴ ἀναιρῶν τὴν προνομίαν τοῦ στέμματος ὁ νόμος εἶναι ἐντὸς τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπωσι ὅτι διαλυομένη ἡ Βουλὴ, καλεῖται ἐντὸς τριῶν μηνῶν, αἱ δ’ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς διαλύσεως. Ναὶ, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ ὑπαρχόντων καταλόγων. Τὸ Σύνταγμα περιέχει τὴν διάταξιν ἐκείνην, ὅπως ἐκβιάσῃ τὸ Στέμμα νὰ μὴ παρατείνῃ ἐπὶ πολὺ τὴν ἔλευσιν τῆς νέας Βουλῆς· ὅταν ὅμως ὑπάρχει φυσικὸν πρόσκομμα ἡ μὴ ὕπαρξις καταλόγων, τότε δὲν γίνεται παραβίασις τοῦ Συντάγματος.

§8ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποδεχόμεθα τὴν θεωρίαν ταύτην ἡμεῖς.

§9ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὑπεθέσατε ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι Ναυπακτίας ἐχάθησαν ἅμα ἐγένετο διάλυσις· ἡ ἐκλογὴ Ναυπακτίας δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς διαλύσεως Τοῦτο εἶναι ἐξαιρετικὴ περίστασις, καὶ δὲν ὑπάρχει παράβασις τοῦ Συντάγματος.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ λάθους· αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ὁ κ. Ῥοῦφος ἔθεσε καλῶς τὸ ζήτημα. Αἱ θεωρίαι εἶναι περιτταί. Ἤδη πρόκειται νὰ εἴπῃ μόνον ἡ Βουλὴ τί ἠννόει.

§11ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ πάντες οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὁσάκις δὲν ἐψηφίσθη ὁ προϋπολογισμὸς ἕως διαλύσεως Βουλῆς καὶ ἐδαπάνησαν χρήματα καὶ δὲν παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα; Ἀλλὰ τί εἶπον; ὠχυρώθησαν ὄπισθεν τῆς ἀνάγκης (θόρυβος). Λέγω λοιπὸν ὅτι καὶ ὅπως ἔχει ὁ νόμος εἶναι κυρωτέος, καὶ δὲν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα. Δυνάμεθα δὲ νὰ διορθώσωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ ὡς προτείνει ὁ κ. Σωτήριος Πετιμεζᾶς, ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§12ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἐγὼ ζητῶ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν καὶ προσβάλλω τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ἐγένετο κατὰ παράβασιν ῥητὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Τὸ ἄρθρον 42 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει «Μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἑκάστης κατ’ ἄρθρον συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως ὁ πρόεδρος συναρμόζει τὰς παραδεχθείσας τροπολογίας καὶ ὑποτροπολογίας πρὸς τὸ σχέδιον. Τὸ οὕτω συναρμολογηθὲν σχέδιον τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς νέας συζητήσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινέσῃ εἰς τὴν ἄνευ προηγουμένης τυπώσεως συζήτησιν. Τὸ δὲ μετὰ τὴν τρίτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν συναρμολογηθὲν σχέδιον, τυπούμενον κατὰ τ’ ἀνωτέρω, ἀναγινώσκεται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἐπὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας. Ἐπὶ τῆς ἀναγνώσεως ταύτης οὐδεμία νέα πρότασις ἢ ἐξ ἐκείνων περὶ τῶν ὁποίων ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ δύναται νὰ γείνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, καὶ οὐδεμία τροποποίησις δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς συζήτησιν, ἂν δὲν ἔχῃ ἀντικείμενον ἀποκλειστικὸν τὴν συζήτησιν τοῦ κειμένου.» Τί ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου; ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συναινέσῃ νὰ μὴ τυπωθῇ τὸ σχέδιον, ἀλλ’ οὐδέποτε δύναται νὰ ψηφίσῃ τὸ σύνολον χωρὶς νὰ συναρμολογηθῇ καὶ ν’ ἀναγνωσθῇ. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νομοσχέδια χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις ταύτας.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα.

§14ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, μὴ ταράττεσθε. Ὑπάρχουν νομοσχέδια ἔχοντα 1, 2 ἢ τρία ἄρθρα, ἅτινα ὁ νοῦς εὐκόλως δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ ἐννοήσῃ, καθὼς καὶ τὰς ἐπ’ αὐτῶν τροπολογίας, ἀλλὰ νομοσχέδια οἷον τὸ παρὸν, ὅπερ περιέχει 103 ἄρθρα καὶ ἔλαβε τόσας τροποποιήσεις, εἶναι ἀδύνατον ὁ βουλευτὴς νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν νοῦν του, χωρὶς νὰ συναρμολογηθῇ καὶ ἀναγνωσθῇ ἐκ νέου τὸ σύνολον. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου ἐγένετο παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ἑπομένως τὰ πρακτικὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπικυρωθοῦν οὕτως, διότι ἐπικυρούμενα οὕτως, προσβάλλουν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Προσθέτω ἀκόμη καὶ τοῦτο. Χθὲς εἰς τὰς δύω ἐνθυμεῖσθε τί θόρυβος ἐγένετο, οὐδὲ εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Βουλῆς οὔτε εἰς τὴν ἰδέαν κανενὸς ἐπῆλθε ποτὲ ἡ σατανικὴ ἰδέα νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τῆς Βασιλείας. Ὅπως ἡμεῖς εἴμεθα ζηλότυποι τῶν δικαιωμάτων μας καὶ δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς τὸν Βασιλέα νὰ εἰσέρχεται εἰς αὐτά, οὕτω πρέπει νὰ ἤμεθα ζηλότυποι καὶ διὰ τὰ δικαιώματα ἐκείνου, καὶ δὲν ἐννοοῦμεν ποτὲ νὰ σφετερισθῶμεν τὰ ἡγεμονικὰ δικαιώματα. Ἑπομένως εἰς οὐδενὸς τὴν ἰδέαν ἐπῆλθεν ἡ τοιαύτη σκέψις, τόσῳ περισσότερον καθόσον καὶ οἱ κ. ὑπουργοὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Στέμματος ἦσαν παρόντες καὶ βεβαίως δὲν ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἰδέαν των ὅτι ἡ Βουλὴ ἐσφετερίζετο ξένα δικαιώματα. Οὐδεμία λοιπὸν ἐγένετο παρατήρησις ἕνεκα τοῦ καμάτου εἰς ὃν εὑρίσκετο ἡ Βουλὴ, διότι παρετάθη ἡ συζήτησις μέχρι τῆς 2 ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τελειώσῃ ἓν τῶν σπουδαιοτέρων καὶ καλλιτέρων ἔργων ἀφ’ ὅσα ἔκαμεν ἡ Βουλή, δὲν εἴμεθα δὲ ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος καὶ εἴμεθα ἐν καιρῷ νὰ διορθώσωμεν τὴν μικρὰν ἔλλειψιν, καὶ ὁ νόμος νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως. Ἂν δὲ οἱ ὑπουργοὶ ἐπιμένουν εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑποβάλλουν τὸν νόμον εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, διότι ἐννοοῦν ὅτι προσβάλλουν τὰ δικαιώματα τὰ ἡγεμονικά, ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν προσβάλλονται ποσῶς· ἄλλως, ἐξετάζοντες καὶ τὰ πράγματα κατ’ οὐσίαν σήμερον δὲν εὑρίσκω ὅτι ἔχομεν αὐτὸν τὸν φόβον. Ἡ ἔκτακτος σύνοδος ἔληξεν, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συνέλθῃ τὸν Νοέμβριον, ὁ δὲ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ τὴν συγκάλεσιν μέχρι τῆς 10 Δεκεμβρίου· ἂν δὲ τὸ ὑπουργεῖον θελήσῃ νὰ ἐργασθῇ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοὺς καταλόγους συντεταγμένους, ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐκφρασθῇ, νὰ ἐκφράσῃ καὶ τὴν εὐχὴν ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι μένουν ἐν ἰσχύϊ καὶ ἂν ἐπέλθῃ ἀπρόοπτος διάλυσις. Ἀποκρούω δὲ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη. Ἐὰν δὲ, κύριοι, συνέπεσε νὰ μὴ περατωθῇ ἡ βουλευτικὴ ἐκλογὴ Ναυπλίου καὶ ἂν μένουν ἐκκρεμεῖς δύω ἢ τρεῖς δημοτικαὶ ἐκλογαί, τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἐκ τούτου θὰ προέλθῃ εἶναι πολὺ μικρότερον τοῦ κακοῦ τῆς μὴ κυρώσεως ἑνὸς νόμου ἐγγυωμένου τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸν τόπον μας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἐπεμβαίνων εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πετιμεζᾶ παρατηρῶ εἰς αὐτὸν ὅτι ἦτο παρὼν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου χθὲς καὶ οὐδεμίαν ἔφερε παρατήρησιν οὔτε αὐτὸς οὔτε ἄλλος τις.

§16ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶπον ὅτι πταίετε. Εἶπον ὅτι ἐκ τοῦ καμάτου καὶ τοῦ θορύβου παρεβιάσθη τὸ ἄρθρον 42....

§17Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Ὀλίγα θὰ εἴπω καὶ δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῆς θεωρίας τοῦ κ. Ῥοντήρη, διότι μοὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ κατανοήσω καλῶς τὰ μεταφυσικὰ αὐτοῦ δόγματα περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος. Θέλω περιορισθῆ λοιπὸν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ν’ ἀποκρούσω τὰς ἰδέας ἐκείνων οἵτινες ὑπεστήριξαν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ 105 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ψηφισθέντος χθὲς δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ εἶχεν ἐν τῷ νῷ της ψηφίζουσα αὐτό. Κύριοι, ὁ νομοθέτης κατὰ γενικὸν κανόνα, ἀφοῦ νομοθετήσῃ, ἀποθνήσκει· ἑπομένως ὅ,τι ἔπραξε μένει εἰς τὴν ἑρμηνείαν εἴτε τὴν δογματικὴν εἴτε τὴν ἐπίσημον· δὲν ἔχει σήμερον τὸ δικαίωμα οὔτε ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς οὔτε ὁ κ. Κατσικαπῆς, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς μᾶς περιέπλεξε διὰ τῆς προτάσεώς του, νὰ μᾶς εἴπῃ, «ἐγὼ εἶμαι ὁ νομοθέτης, ἰδοὺ ποία ἦτο ἡ ἔννοιά μου, ὀφείλετε νὰ τὴν παραδεχθῆτε»· τοῦτο δὲν εἶναι ἑρμηνεία. Ὁ νομοθέτης, ἅμα νομοθετήσῃ, ὡς εἶπον, ἀποθνήσκει καὶ ἀφίνει τὸ ἔργον του εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἢ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὁλόκληρον. Δυστυχῶς χθὲς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ καμάτου τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τῷ μέσῳ θορύβου, ὅστις δυστυχῶς ἐπεκράτησε κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ κύριος Κατσικαπῆς ἐπρότεινε τὴν τροπολογίαν αὑτοῦ, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περιεῖχεν ἄλλην διάταξιν ὀρθὴν σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ μὴ ἀνατρέπουσαν θεμελιώδη διάταξιν αὐτοῦ. Τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον ἔλεγεν, ὅτι οἱ κατάλογοι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ μέχρι τοῦ καταρτισμοῦ τῶν νέων καταλόγων. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κατσικαπῆ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ καμάτου, ὡς εἶπον, τῆς Βουλῆς, δὲν ἐπέσυρε τὴν προσοχὴν οὔτε τῶν βουλευτῶν οὔτε τῶν ὑπουργῶν, ἑπομένως ἐγένετο διάταξις νομοθετικὴ καὶ ἀπετέλεσε τὸ ἄρθρον 105 τοῦ νόμου ῥητῶς λέγοντος «οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν δήμων ἀκυροῦνται ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ παρόντος νόμου». Ἡ διάταξις, κύριοι, εἶναι ὁριστική, θετική, ἀνεπίδεκτος ἑρμηνείας· ἅμα ὁ νόμος κυρωθῇ, οὐδεὶς κατάλογος ὑπάρχει ἐν τῷ κράτει· ἅμα δὲ δὲν ὑπάρχῃ κατάλογος ἐκλογικός, ὡρισμένος διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἢ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἕπεται ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θέτει εἰς ἀργίαν ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια, εἰς οἱαδήποτε καὶ ἂν ἀνήκουν, τὰ ὁποῖα ἀποῤῥέουν ἐκ τῆς ὑπάρξεως ἐκλογικῶν καταλόγων. Τῆς διατάξεως ταύτης ψηφισθείσης ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁριστικῶς, δὲν δύναται νὰ δοθῇ οὐδεμία ἑρμηνεία, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν αὐτήν, οὐδεμία ἑρμηνεία εἰμὴ διὰ τῶν μέσων ἐκείνων διὰ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Τὸ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἐτηρήθη ὁ Κανονισμὸς καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ψηφισθέντα, τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· διότι ὅ,τι ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Βουλῆς χθές, γίνεται πάντοτε ἐν τῷ βουλευτηρίῳ τούτῳ πρὸ ἀπείρων ἐτῶν. Οὔτε τὰ νομοσχέδια τυπώνονται πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου, οὔτε ἄλλο τι γίνεται· σπανιώτατα γίνεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπῄτησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Λ. Πετιμεζᾶς. Ὁ πρόεδρος λοιπὸν τακτικῶς καὶ συμφώνως πρὸς τὴν σταθερὰν νομολογίαν ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξε· ἑπομένως ἡ διάταξις αὕτη ἐπεψηφίσθη καὶ ἀφοῦ ἐπεψηφίσθη, ὡς ἐπεψηφίσθη, δὲν δυνάμεθα σήμερον διὰ τῶν πρακτικῶν νὰ τῇ δώσωμεν ἄλλην ἔννοιαν παρ’ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἡ διάταξις αὐτὴ ἔχει· ἡ δὲ διάταξις αὕτη ῥητῶς κηρύττει ἐν τῷ κράτει, μὴ ὑπάρχοντα οὐδένα κατάλογον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σ. Πετιμεζᾶς σᾶς εἶπεν ὅτι ἄλλοτε, προκειμένου περὶ ἑρμηνείας τοιαύτης, ἐγὼ ὡς πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1875 εἶπον, ὅτι ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἑρμηνεύῃ τὰς διατάξεις τῶν νόμων, ὡς θέλει. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· τότε δὲν ἐπρόκειτο περὶ νόμου ψηφισθέντος καὶ κατὰ τὰ ἄρθρα καὶ κατὰ τὸ σύνολον αὐτοῦ· ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ ἑρμηνείας λέξεώς τινος πρὶν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιψηφισθῇ, καὶ ἰδοὺ σᾶς ἀναγινώσκω τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ὅ,τι σᾶς λέγω εἶναι ἀληθές· ἐπρόκειτο περὶ τῆς φράσεως «ἐν καιρῷ διαταράξεως». Ὁ κ. Μπούμπουλης εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι διὰ τῆς λέξεως διαταράξεως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος τότε ἦτον ὁ κ. Καραϊσκάκης, ἠννόει στάσιν· ὁ κ. Πετιμεζᾶς τότε εἶπεν «τίποτε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ· ὅ,τι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀναιρέσῃ, ἑπομένως δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὸ μεταβάλετε, αὐτὸ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀσχημία. Ὁ Καράπαυλος ἀντιτάσσεται λέγων, παραδέχεται ὄχι μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλή, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς δημοσίου τάξεως ἠννόει τὴν στάσιν. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῶν στ. πρακτικῶν) «Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂν ἀλλάξῃ ἡ λέξις, εἶναι πλαστογραφία». «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ ἐν τοῖς πρακτικοῖς νὰ γείνῃ μνεία ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς λέξεως «διατάραξις» ἠννόει τὴν στάσιν· ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμῃνεύῃ τὴν ἀπόφασίν της.» Κύριοι, ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν σᾶς προτείνουν νὰ δώσητε σήμερον καὶ τῆς ἑρμηνείας ἡ ὁποία ἐδόθη τότε ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐγὼ τότε ὡμίλησα ὡς πρόεδρος, ἡ ἀπόστασις, λέγω, εἶναι ὁλοκλήρων παρασαγγῶν, διότι ἐπρόκειτο νὰ ἑρμηνευθῇ ἡ λέξις διατάραξις τῆς δημοσίου τάξεως, τί ἠννόει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐσημειώθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅτι διὰ τῆς λέξεως ἀδιατάραξις τῆς δημοσίου τάξεως» ἐννοεῖται ἡ στάσις· ἐγὼ δὲ σᾶς λέγω νὰ εἰπῆτε ὅτι ἀφοῦ κηρύξητε τοὺς καταλόγους τοὺς ὑπάρχοντας ὡς ἀκύρους, σᾶς λέγω ὅτι ἐννοοῦμεν ὅτι οἱ κατάλογοι θὰ ἦναι ἄκυροι εἰς τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα περίστασιν, εἰς τὴν περίστασιν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν περίστασιν τῆς ἐνεργείας βουλευτικῶν καὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν, τοιαύτην ἑρμηνείαν ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἑρμηνεία, τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῇ· ἑπομένως τὸ λάθος τοῦτο θὰ διορθωθῇ διὰ νέου νόμου· τὸ ὑπουργεῖον, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως τὸν νόμον αὐτόν.

§18ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐνόμιζα, κύριοι, ὅτι ἄνευ ἄλλης συζητήσεως ἤθελον προκληθῆ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθὲς καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀρκεσθῇ. Ἂν διετυπώθη, καὶ διετυπώθη ἀσαφῶς ἡ πρότασις, τοῦτο ὀφείλεται εἰς δύω λόγους· πρῶτον, εἰς τὸν θόρυβον ὁ ὁποῖος ἐπεκράτει χθὲς κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν, καὶ δεύτερον εἰς τὴν ἀσάφειαν τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπάρχον λέγει, ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ παλαιοὶ ὑφίστανται μέχρι τῆς ὁριστικότητος τῶν νέων· ἐγὼ ἐνόησα ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐννοεῖ ὅτι πρὶν ἢ περαιωθοῦν μέχρις ἑνὸς οἱ κατάλογοι οἱ νέοι, ὅλοι οἱ παλαιοὶ ὑφίστανται, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εὗρον κακὸν, διότι ὁ εἷς δήμαρχος ἑνὸς δήμου ἠδύνατο νὰ ματαιώσῃ τὴν ἐργασίαν ὅλου τοῦ κράτους. Ἠθέλησα λοιπὸν νὰ δίδεται κῦρος εἰς τοὺς νέους καταλόγους ἅμα οὗτοι καθίστανται ὁριστικοί, δηλαδὴ εἰς ὅποιον δῆμον καὶ ἐπαρχίαν συνετάχθησαν νέοι κατάλογοι οἱ κατάλογοι οὗτοι νὰ ἦναι ὁριστικοί. Τόσον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο καθόσον δὲν διετύπωσα τὴν πρότασίν μου προφορικῶς· ἀνέπτυξα αὐτὴν καὶ ἄλλος τὴν διετύπωσε. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἐγὼ ὁ ἴδιος ὁ προτείνας ἔχω δικαίωμα νὰ ζητήσω σήμερον τὴν διόρθωσιν τῆς προτάσεώς μου, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ, διότι ὁ νόμος δὲν ἐπεψηφίσθη· τοῦτο, ἐπειδὴ ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν, δὲν τὸ ἀγνοοῦν καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπουργοί, δὲν ἀγνοοῦν ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ διορθώσῃ ὁποιονδήποτε σήμερον λάθος ἔλαβε χώραν ἐδῶ. Οἱ ὑπουργοὶ μᾶς ἔχουν ἐδῶ μὲ τὴν ἀπειλὴν τῆς μὴ κυρώσεως διὰ νὰ ψηφίσωμεν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια.

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§20ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ προκείμενον.

§21ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι εἰς τὸ προκείμενον. Λέγω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται κατ’ ἀπαίτησιν ἰδικήν μου νὰ διορθώσῃ τὸ παρεισφρῆσαν εἰς τὴν πρότασίν μου λάθος, διότι ὁ νόμος δὲν ἐπεψηφίσθη ἐνόσῳ τὰ πρακτικὰ δὲν ἐπικυροῦνται. Προτείνω λοιπὸν νὰ διορθωθῇ ὅτι οἱ παλαιοὶ κατάλογοι καταργοῦνται καθόσον οἱ νέοι κηρύσσονται ὁριστικοί, διότι τοῦτο ἠννόουν καὶ χθὲς, καὶ κακῶς διετυπώθη.

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ζητῶ ἁπλῶς καὶ καθαρῶς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, τοὐλάχιστον, δὲν διαλαμβάνουν ὅ,τι ἐψηφίσαμεν χθές· καὶ ἂν τὴν ἀντίληψιν ταύτην ὑποστηρίξουν καὶ ἄλλοι, τότε βεβαίως τὰ πρακτικὰ θὰ διορθωθοῦν· ἂν ὅμως πλανῶμαι ἐγὼ καὶ ἡ ἀντίληψις ἡ ἰδική μου δὲν ὑποστηρίζηται καὶ παρ’ ἄλλων, τότε τὰ πρακτικὰ θὰ μείνουν ὡς ἔχουν καὶ οὐδεμία διόρθωσις ἐκ τῶν προταθεισῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ. Τὸ ἄρθρον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, εἶναι τὸ προτελευταῖον τοῦ νόμου. Ἐνθυμεῖσθε πῶς εἴμεθα συγχυσμένοι κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐψηφίζετο, καὶ πόσος θόρυβος ἐπεκράτει, ὅτε ἀνεγινώσκετο τὸ ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου· εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Κατσικαπῆς εἶπε κἄτι τι, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀκούσω τί εἶπε, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἤκουσα τί εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος στρεφόμενος πρὸς τὸ προεδρεῖον πάντοτε δὲν ἀκούεται ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι καθήμεθα ὄπισθεν· ὅτε δὲ ἐζητήθη ἀπὸ τὸ προεδρεῖον ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ἐπίστευον, ὅτι ἐζητεῖτο ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ὅπως ἐσημειοῦτο εἰς τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, καὶ ἑπομένως ἐψήφισα τὸ ἄρθρον αὐτό. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μου ἀντίληψις, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, ἂν καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀντελήφθη οὕτως.

§23ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Μάλιστα, ὅλοι, ὅλοι· δὲν ἐνοήσαμεν ποτὲ νὰ πᾶμε ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως.

§24ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἡ μεγάλη ἐπιθυμία τοῦ νὰ θεωρήσωμεν τὸν νόμον ὡς ἐψηφισμένον ἄνευ τοῦ ἀτόπου τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἡ μεγάλη αὐτὴ ἐπιθυμία νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς παρασύρῃ νὰ κάμωμεν ἄτοπον μεγαλείτερον, τὸ ὁποῖον εἰς τὸ μέλλον δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλειτέρας συνεπείας. Ἀναντιῤῥήτως καὶ ἐγὼ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν ἐνθερμοτέρων ὀπαδῶν τῆς ἰδέας τοῦ νὰ ἔχωμεν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλ’ ὅσα μέτρα προετάθησαν πρὸς θεραπείαν τοῦ ἀτόπου, δὲν εἶναι ὀρθά· ἀποτείνομαι δὲ εἰς τὴν συνήδεισιν ὑμῶν πάντων νὰ εἴπητε ἂν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἐψηφίσαμεν χθὲς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσικαπῆ, ἂν δὲν ἐψηφίσαμεν τὸ σύνολον καὶ ἂν μάλιστα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσικαπῆ δὲν τὴν εὕρωμεν πρακτικωτάτην, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤμην ἐδῶ καὶ συνεχάρην τὸν κ. Κατσικαπῆν, ἀλλ’ ἔσφαλλον. Ἑρμηνεία δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι αὐτὸ γίνεται ἐπὶ νόμων, τὸ δὲ χθὲς ψηφισθὲν δὲν εἶναι νόμος· ἂν δὲ νομίζει ἡ Βουλή, ὅτι ἑρμηνεῖαι δίδονται κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προέτεινε ὁ κ. Κατσικαπῆς, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην του, καὶ ἅμα ἔχει ἐναντίαν γνώμην νὰ μεταβάλλῃ τὰ πρακτικά, τότε πᾶν ἄλλο κάμνομεν, παρὰ νὰ νομοθετῶμεν καὶ ἑρμηνεύωμεν. Νομίζω, ὅτι τὸ μόνον μέσον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ θεραπευθῇ τὸ ἄτοπον χωρὶς νὰ ὑποπέσωμεν εἰς παράβασίν τινα τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς λογικῆς, εἶναι νὰ ἐπιχειρήσωμεν ἀμέσως τὴν ψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου καὶ μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὸ ἄτοπον. Νομίζω δέ, ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἔδειξε τόσην ἐπιθυμίαν νὰ ἔχῃ ἐκλογικὸν νόμον, ὀφείλει νὰ παραμείνῃ ἐπὶ δύω εἰσέτι ἡμέρας, ὅπως περατώσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην.

§25ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρόκειται περὶ διορθώσεως τῶν πρακτικῶν, δὲν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας.

§26ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπέσαμεν πάλιν εἰς τὰς χεῖρας τῶν νομικῶν, καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν πρόληψιν, ἅμα ἑκάστη ἀνάγνωσις ἄρθρων πολλῶν, ἑρμηνειῶν λέξεων καὶ φράσεων δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ δικαίου. Μᾶς εἶπον, ὅτι ὁ νομοθέτης ἀπέθανε. Ἀλλ’ ἐψηφίσθη ὁ νόμος; ὄχι· διότι δὲν ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικά, ἑπομένως ὁ νομοθέτης δὲν ἀπέθανε. Μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ ψηφισθὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Διατείνομαι, ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, διότι οὐδέποτε νόμος δύναται ν’ ἀναιρέσῃ τὸ Σύνταγμα· ἑπομένως ὁ βασιλεὺς δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν· ἡ ἔλλειψις τῶν καταλόγων θ’ ἀναγκάσῃ τὸν βασιλέα νὰ μὴ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν; καὶ ποῦ τὸ εὑρίκατε γραμμένον;

§27ΠΑΠΠΑΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τοῦ ἀφαιρεῖ τὰ μέσα.

§28ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Καὶ ἂν, κύριοι, ἐκαίοντο ὅλοι οἱ κατάλογοι τῆς Ἑλλάδος, τί θὰ ἐκάμετε; ἤθελε καθίσει ὁ βασιλεὺς ἀργός; ὑπάρχει ὁ νόμος τῆς ἀνάγκης· ποῖος εἶναι ὁ νόμος τῆς ἀνάγκης; πρέπει νὰ ἔχωμεν καταλόγους.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ὅπως ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον καλῶς ἔχει, ἐπικαλοῦμαι δὲ μάρτυρας τοὺς ἀξιοτίμους ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὑπάρχει παράδειγμα τοιοῦτον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ὅ,τι ἔγεινε εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν νὰ τὸ κάμητε ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τί ἔλεγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε; καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐγένετο πάλιν πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Δεληγεώργη, «κατὰ τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Συντάγματος ὁ βασιλεὺς κυρόνει καὶ δημοσιεύει τοὺς νόμους». Λοιπὸν τὸ κυρόνειν εἶναι ἄλλο, καὶ τὸ δημοσιεύειν εἶναι ἄλλο· αὐτὸ εἶναι γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης σήμερον. Ἑπομένως ὅ,τι ἐκάμετε διὰ τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν νὰ τὸ ἐφαρμόσητε καὶ ἐδῶ. Τί λέγει ὁ Κατσικαπῆς; «μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου....»

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς θὰ ἐκτελεσθῇ;

§31ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλὰ φόβος διαλύσεως δὲν ὑπάρχει.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὴν διαλύσῃ.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις.

§34ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης μοῦ φαίνεται μὲ ἠδίκησεν ἢ ἠδίκησεν ἑαυτὸν εἰπὼν, ὅτι δὲν ἠννόησε μεταφυσικάς τινας θεωρίας μου. Ἐγὼ ἐστηρίχθην εἰς ἱστορικά τινα γεγονότα, ἡ δὲ μεταφυσικὴ δὲν ἔχει ἱστορικὰ γεγονότα, ἐξ ἐναντίας ὁ ἰσχυρισμὸς ὁ ἰδικός του ὅτι ἡμεῖς ἀπεθάναμεν εἶναι μεταφυσική τις θεωρία. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι μυριάκις παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὰ καιριώτατα αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐθεωρήθη παραβιασθὲν τὸ Σύνταγμα, διότι ὑπῆρχε καλὴ πίστις. Παρεβιάσθη δὲ ὁσάκις μὴ ψηφισθέντος προϋπολογισμοῦ ἐγένοντο πληρωμαὶ, εἰσπράξεις. Καὶ διατὶ ἐγένοντο αὐτά; διότι δὲν ὑπῆρχε προϋπολογισμὸς ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Οὐδέποτε ἰσχυρίσθη τις ὅτι ὁ Βασιλεὺς παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, διαλύων τὴν Βουλὴν, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει προϋπολογισμός. Καὶ σήμερον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε ὅτι παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα. Διατὶ παραβιάζεται; διότι ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν. Ὁ νόμος δὲν τὸ λέγει αὐτό· διότι δὲν δύναται νὰ συγκαλέσῃ τοὺς ψηφοφόρους ἐντὸς δύω μηνῶν. Ὁ Νόμος δὲν τὸ λέγει αὐτό. Ἂν ὁ νόμος δι’ ὑλικὰ προσκόμματα δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ, τὸ Στέμμα οὐδόλως ἐμποδίζεται. Αὗται αἱ σκέψεις μὲ φέρουν εἰς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀρεστὸς εἰς τοὺς πολλοὺς ὁ νόμος αὐτός, καὶ παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι χίλιοι νόμοι ἐψηφίσθησαν ἀπὸ τὰ 1865 καὶ ἡ κύρωσις δὲν ἔφερε προσκόμματα εἰς οὐδένα· δύω νόμοι ἐφέτως ἐψηφίσθησαν καὶ ἡ κύρωσις προσέκρουσε, διότι παρετήρησα ὅτι ὁσάκις εἰς αὐτοὺς τοὺς εὐλογημένους ὑπουργοὺς δίδομεν ἐξουσίαν, οὐδὲν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος παραβιάζεται· ὁσάκις δὲ καθιεροῦμεν λαϊκὰς ἐγγυήσεις, κατεξανίστανται.

§35ΖΑΪΜΗΣ. Τὸν ἐκλογικὸν νόμον ἡ Κυβέρνησις τὸν παρουσίασεν.

§36ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ αὐτὸ παρετηρήσαμεν εἰς τὸν περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τῶν ὑπουργῶν, καὶ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τῆς δημοσίας διοικήσεως· διότι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἐν πολλοῖς χειραφέτησις τῆς ψήφου ὑπὸ τῆς δημοσίας διοικήσεως. Ταῦτα ἠδυνάμην νὰ παραλείψω, ἐὰν ἐσπούδαζον ὑπουργοὶ λαλοῦντες. Εἴμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, λέγουν, νὰ διαλύσωμεν τὴν Βουλήν. Ὑπάρχει σχεδὸν παμψηφία ὑπὲρ τῶν ὑπουργῶν, καὶ οὐδέποτε ἄλλοτε ὑπῆρξε τοιαύτη. Ἀλλ’ ἔστω· διαλύσατε· ἔχετε καιρόν· δύνασθε νὰ ἐνεργήσητε τὰς ἐκλογάς. Μὰ θέλομεν νὰ τὴν φέρωμεν τὴν Βουλήν ἐντὸς δύω μηνῶν. Διατί; ὁ ἐκ τοῦ Συντάγματος φόβος εἶναι χιμαιρικὸς καὶ ὑπερβολικός· προέρχεται δὲ μᾶλλον ἐξ ὑποψίας πρὸς τὸν νόμον. Ἴσως ὁ νόμος δὲν σᾶς εἶναι ἀρεστός. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν ὡς ἔχουν, καὶ δεχθῶμεν εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ λείψῃ πᾶσα δυσχέρεια. Καλὸν οἱ κύριοι συνάδελφοι οἱ μὴ κατοικοῦντες ἐν Ἀθήναις νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν θυσίαν, διότι οἱ ὑπουργοὶ πιστεύουν ὅτι παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα καὶ εἶναι ἔργον συνειδήσεως νὰ φέρωμέν τινα θεραπείαν.

§37ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, εἶναι λίαν περίεργος ἡ Κυβέρνησις προκειμένου περὶ ἑνὸς νόμου ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ κακὸν μέγα, νὰ ἔρχηται νὰ παρουσιάζῃ διατυπώσεις, ὅπως καταστήσῃ τὸν νόμον ἐντελῶς ἄχρηστον. Καὶ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι τοσοῦτον ἁπλῆ νὰ ζητήσῃ νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν ἐλλείψεως διατυπώσεών τινων, ἂν δὲν εἶχε κατὰ νοῦν ἄλλο τι. Ὅ,τι σήμερον συμβαίνει, συνέβη πολλάκις εἰς τὸ Κοινοβούλιον, σήμερον δὲ παράποτε ἐγὼ ἀποδέχομαι, προκειμένου περὶ τοσοῦτον σπουδαίου νόμου, καὶ μετὰ τὸ εἶδος τῶν συζητήσεων, τὰς ὁποίας δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐνεκαινίασεν, ἀπὸ τινων ἡμερῶν ἐνταῦθα, νὰ προλάβωμεν τὰ ἄτοπα. Εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ὑπουργῶν αὐτῶν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κατσικαπῆ δὲν ἐπρόκειτο νὰ καταστήσῃ ματαίαν τὴν χθεσινὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου. Σήμερον ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ θεωρηθῇ νόμος τοῦ Κράτους· ἂν λοιπὸν συνέβησαν ἐλλείψεις τινὲς, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν δυνάμεθα νὰ τὰς θεραπεύσωμεν· ἄλλως, ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν ἦτο ζήτημα ἐντελῶς περιττόν. Ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον παρὰ πᾶσαν ἄλλην περίστασιν νὰ διορθώσῃ σήμερον τὰ πρακτικὰ, διότι μὲ τὸν ἐγκαινιασθέντα τρόπον τῆς συζητήσεως καὶ διὰ τὸ σχοινοτενὲς τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ λάβωσι χώραν λάθη. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ Στέμματος δύνανται νὰ λειτουργήσωσι. Τί λέγει; ὅτι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου οἱ κατάλογοι ἀκυροῦνται. Ἐννοεῖ δὲ, ὅτι ἀκυροῦνται καθόσον σχηματίζονται νέοι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν στιγμὴν νὰ ξεσχίσωμεν τοὺς καταλόγους ὅλου τοῦ Κράτους ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντάξωμεν καταλόγους μίαν στιγμὴν δι’ ὅλον τὸ Κράτος, δὲν εἶναι δὲ οὔτε ἀξιοπρεπὲς εἰς μίαν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταστήσῃ ἄχρηστον ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον ἐπεθυμεῖ ὁ τόπος. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπάρχουν δύω συμφέροντα ἀντικείμενα, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατεψήφισαν τὸν νόμον, καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς δυσχερείας αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὰ δύω συμφέροντα πρέπει νὰ πέσωσιν ἀπέναντι τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ ἀπέναντι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς δυσχερείας, ἵνα ὑποθηκεύσωσι τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἑτέρων ζητημάτων.

§38Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν εἶναι ζήτημα οὐσίας εἶναι ζήτημα τάξεως, δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν νομοσχέδιον διὰ νὰ φέρωμεν γνώμας καὶ νέας διατάξεις, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν τὰ συνταχθέντα πρακτικὰ διὰ τῶν ὁποίων βεβαιοῦνται τὰ χθὲς γενόμενα συνετάχθησαν ἀκριβῶς καὶ ὀρθῶς. Τὰ ζητήματα τῆς τάξεως, κύριοι, καὶ ἰδίως τῶν πολιτικῶν σωμάτων, ὁποῖα εἶναι τὰ κοινοβούλια, συνδέονται στενῶς μετὰ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐπειδὴ τυγχάνω μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχω τὸ πρώτιστον καθῆκον νὰ συμβουλεύσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειάν της. Τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ ἔχω ἔτι μᾶλλον διότι συμβαίνει ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἔχω καθῆκον νὰ συνεισφέρω εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Διατί εἶναι ζήτημα τάξεως καὶ οὐχὶ οὐσίας; Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς διατάσει. Τὰ πρακτικὰ εἶναι πιστὴ καὶ ἀκριβὴς ἔκθεσις τῶν γινομένων. Ὅταν ἀναγινώσκωνται, ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἂν τὰ γενόμενα ἔχουσιν ὀρθῶς ἢ ὄχι, ἀλλὰ ἂν τὰ πεπραγμένα ἐξετέθησαν ὀρθῶς ὡς συνέβησαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν προαγορευσάντων εἷς ἔθηκε τὸ ζήτημα ὅπου ἔπρεπε νὰ τεθῇ, ὁ ἔντιμος ἐκ Τριφυλλίας βουλευτής· αὐτὸς εἶπε, ἐξετάσατε, κύριοι, ἂν πραγματικῶς ἐψηφίσθη τὸ σύνολον, καὶ ἂν πραγματικῶς ἐψηφίσθη, τότε τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς· ἂν δὲν ἐψηφίσθη, τότε ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν.

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τὸ σύνολον.

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον. — Ἀλλ’ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐξετάζῃ ἂν τὰ πρακτικὰ συνετάχθησαν ἀκριβῶς καὶ ὀρθῶς, ἔχει ὡς καθῆκον ὑπέρτερον πάσης σκέψεως καὶ παντὸς λογισμοῦ, τὸ καθῆκον νὰ τηρήσῃ ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν τῶν πεπραγμένων. Τὰ πρακτικὰ βεβαιοῦσιν, ὅτι ἐψηφίσθη χθὲς τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ κυρώσῃ τὰ πρακτικά· ἐπικυροῦσα δὲ ταῦτα, ἀπεκδύεται τῆς ἐξουσίας τοῦ νὰ ἐπιλάβηται καὶ αὖθις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος· ἄλλως, ἡ Βουλὴ πράττει ὅπως πράττουν οἱ ἱστορικοὶ, οἱ ὁποῖοι παραποιοῦσι τὴν ἱστορίαν. Δὲν θὰ συμβουλεύσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀφηγηθῇ πιστῶς τὴν ἱστορίαν τῶν πράξεών της. Λέγουσιν, ὅτι ἡ ἀναγνώρισις, ὅτι ἐψηφίσθη τὸ σύνολον καὶ ἡ ἀδυναμία τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ ἐπιλάβηται καὶ αὖθις τοῦ νομοσχεδίου καὶ φέρῃ μεταβολὴν, ὅτι παρέχει δυσκολίας καὶ τινὰς τούτων παρέστησαν εἰς τὴν Βουλήν. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἤκουσα ἐνταῦθα ἀναπτυχθέντα καὶ δόγματα περὶ προθέσεων καὶ ἄλλων σκοπῶν. Νομίζω, ὅτι οἱ ταῦτα εἰπόντες εἶχον τὸ καθῆκον νὰ ὁμιλήσωσι μετὰ μεγαλειτέρας παῤῥησίας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐξηγήσωσιν ἀκριβέστερα τὰ διανοήματά των· δι’ ὑπαινιγμῶν καὶ δι’ αἰτιάσεων νεφελωδῶν δὲν δύνανται νὰ ἐπιῤῥίπτωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν προθέσεις, τὰς ὁποίας καμμία ἐκ τῶν πράξεών της δὲν ἔδωκε δικαίωμα εἰς αὐτοὺς νὰ συναγάγωσι. Τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα διορῶσιν, ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν νόμων ὑπάρχουσι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι παραβλάπτουσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἢ διεξάγουσιν αὐτὰ ἐπὶ βλάβῃ τῆς πολιτείας, ἔχουσι καθῆκον μετὰ παῤῥησίας νὰ φέρωσι τὴν γνώμην των εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἔχουσιν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ ἐπιῤῥίπτωσι σκάνδαλα καὶ νὰ ἐλαττώνουν τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν τὸ κοινὸν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τοὺς Κυβερνῶντας, ἵνα εὐκολύνῃ αὐτοὺς νὰ κυβερνῶσι τὸν τόπον. Τὸ προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ πρώτιστος ἐπιμελητὴς ὁ πιστὸς συνοδὸς τῶν πράξεων τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἐκφερομένων βουλευμάτων, αὐτὸ τὸ προεδρεῖον διὰ τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ συνετάχθησαν, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐψηφίσθη τὸ σύνολον. Οἱ ἔχοντες ἐπὶ τούτου ἀντιῤῥήσεις δύνανται νὰ τὰς προβάλωσι καὶ ἡ συζήτησις νὰ περιστραφῇ εἰς τοῦτο καὶ μόνον· ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἀντιῤῥήσεις, τότε ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ κυρώσῃ τὰ πρακτικὰ αὐτῆς, ἀλλ’ ἀκυροῦσα τὰ πρακτικὰ περιάγεται εἰς δυσχέρειαν, καὶ βεβαίως πρωτίστη δυσχέρεια εἶναι ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μὴ συνεισφέρῃ ποτὲ εἰς τὴν ἔκδοσιν νόμων, οἱ ὁποῖοι καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ θεμελιώδους νόμου, διότι τότε ἀναιρεῖ ἀμμέσως αὐτὸ τὸ πολίτευμα, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς προέβαλε τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ προσκόμματα ταῦτα αἴρονται, ἡ δὲ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἄρῃ τὰ προσκόμματα ταῦτα.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄν θέλῃ.

§42ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ θέλησις τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καθὼς καὶ ἡ θέλησις τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας δὲν εἶναι ἀπεριόριστος, εἶναι θέλησις ὑποβαλλομένη εἰς τὸ προσῆκον, εἰς τὴν λογικὴν, καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον· δὲν δύνανται νὰ θέλωσι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου τι τὸ ὁποῖον ἀντιβαίνει εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ ὀφείλουσι νὰ θέλωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ. Ταῦτα λέγω εἰς ἀπάντησιν εἰς τὴν διακοπὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία μοὶ ἐγένετο.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ὁποῖον περιεστράφη ἁπλῶς καὶ καθαρῶς εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν πρακτικῶν, κατέστη ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τῆς πρωτοβουλίας ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ἔδωκε διαστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ κανονικόν. Δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ οἰκογενειακῆς πράξεως, τῆς ἐξετάσεως καὶ κυρώσεως τῶν πρακτικῶν. Τὰ πρακτικὰ εἶναι ἡ ἀφήγησις τῶν γενομένων καὶ τῶν ἀποφασιζομένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὸ πρῶτον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι τί λέγουν τὰ πρακτικά, καὶ δεύτερον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἂν τὸ περιεχόμενον αὐτῶν εἶναι ἀκριβές. Ἐγὼ, κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι χθὲς εἶχον ἀποχωρήσει πρὶν φθάσωμεν εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις καὶ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ἀκριβῶς τί ἔλαβε χώραν. Εἰς τὰ πρακτικὰ βλέπω περιγραφὴν, ἡ ὁποία δὲν μὲ πείθει ὅτι ἔλαβε χώραν. Τί λέγουν τὰ πρακτικά; «Οὕτω τὸ ἄρθρον 104 μὲ τὴν προσθήκην ἐγένετο δεκτὸν, κτλ.» Ἐρχόμεθα εἰς τὸ 105· τί λέγουν; «ἐπροτάθη τροπολογία καὶ ἐγένετο δεκτή.» Ἀπὸ ποῖον; πῶς ἀπεφάνθη ἡ Βουλή; ἐτέθη ζήτημα; δὲν ἐξηγεῖται, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν ἀποκλείεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξηγηθῇ σαφέστερον· ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, δὲν ἐξηγεῖται ἡ ἀπόφασίς μου, δὲν ἀντελήφθη ὁ συντάκτης, βεβαίως θὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις. Ὅλοι σχεδὸν οἱ βουλευταὶ εἶπον ὅτι δὲν ἠκούσαμεν τί ἔτρεχε. Ἅμα ἐπὶ τούτου ἀποφανθῇ, τότε ἔρχεται τὸ ἕτερον ζήτημα πῶς πρέπει νὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις (θόρυβος). Ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ἄλλοι εἶπον ὅτι ἐννοοῦσαν ὅτι ψηφίζουν τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τοῦτο νὰ γείνῃ διόρθωσις.

§44Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἑρμηνείας οὔτε περὶ διορθώσεως τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἂν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ὅ,τι προτείνει ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς, ἂν δηλαδὴ δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συνόλου. Ἐπειδὴ δὲ παρεβιάσθη, ὡς εἶναι φανερὸν, τὸ ἄρθρον 42 τοῦ Κανονισμοῦ, νομίζω ὅτι δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ πράξωμεν, διότι ὁ Κανονισμὸς εἶναι ὑποχρεωτικὸς (θόρυβος).

§45ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν διόρθωσιν τοῦ πράγματος καὶ ἔφερε νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐπιψηφίσωμεν· ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι σκιαμαχεῖ. Νέον νομοσχέδιον χρειάζεται πρὸς ἀναίρεσιν ἑνὸς νόμου ὑπάρχοντος ἰσχύοντος, ἀλλ’ ὁ νόμος δὲν ὑπάρχει εἰσέτι, δὲν ἐξῆλθε ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§46ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Γίνεται εἰδικὸς νόμος.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Εἰδικὸς νόμος διὰ νὰ ἀναιρέσῃ νόμον· ἀλλὰ τί θὰ ἀναιρέσητε; τὸ μὴ ὑπάρχον; Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ παραλάβῃ τὸν νόμον, νὰ τὸν κυρώσῃ, νὰ τὸν καταστήσῃ νόμον καὶ νὰ ἔλθῃ κατόπιν νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται. Ἀπό τινος ὅπως συζητοῦμεν καὶ ὅ,τι ψηφίζομεν, ψηφίζομεν νυστάζοντες, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐνύσταζεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐψήφιζεν ἡ Βουλὴ ἐν ἐπιγνώσει τοῦ πράγματος χθές; Ὑπάρχουν βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὄχι. Ἐψήφιζεν ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει τοῦ πράγματος; σᾶς λέγει τώρα ἐνύσταζε. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι νέα πρότασις.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὔτε ἐγὼ ἤμην παρὼν χθὲς καθ’ ἣν στιγμὴν ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τί ἐπροτάθη καὶ τί ἐψηφίσθη, κρίνω ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα βλέπω. Ἀμφισβητοῦνται τὰ πρακτικὰ, ἀλλὰ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου οὐδεὶς μέχρι τοῦδε τὸ ἠμφισβήτησε. Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι οἱ κατάλογοι ἀκυροῦνται μόλις δημοσιευθῇ ὁ νόμος.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ ἀμφισβητεῖται.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ βλέπω τὸν νόμον ὁ ὁποῖος λέγει ῥητῶς, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀκυροῦνται. Ἐνοοῦσε τοῦτο ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ; τὸ ἐνοοῦσε μὲ τὰς συνεπείας του; οἱ παρευρεθέντες χθὲς λέγουν, ὄχι, καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἐνοοῦσε νὰ εἴπῃ, ἀκυρῶ τοὺς ὑπάρχοντας καταλόγους ἐνῷ ἄλλοι δὲν εἶναι πρὸς ἀντικατάστασιν αὐτῶν, καὶ ἑπομένως νὰ ἐνοοῦσε ὅλας τὰς συνεπείας, καὶ συνέπειαι τῆς ἀκυρώσεως εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἐξέθεσαν ἄλλοι καὶ κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω. Μίαν μόνον ἰδέαν ὀφείλω ν’ ἀποκρούσω διότι ἀπὸ τὸ βῆμα ἐλέχθη, τὴν ἰδέαν ἡ ὁποία δὲν εἶναι μεταφυσικὴ, εἶναι λίαν πρακτικὴ, τὴν ἰδέαν ὅτι ψηφιζομένου καὶ κυρουμένου τοῦ νόμου τούτου, θεωρουμένων ἀκύρων τῶν ὑπαρχόντων ἐκλογικῶν καταλόγων, δὲν δεσμεύεται τὸ Στέμμα ὡς πρὸς τὴν ἐξάσκησιν τῶν δικαιωμάτων του, διότι τὸ Στέμμα ἠμπορεῖ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν· ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπάρχουν κατάλογοι, ἠμπορεῖ ν’ ἀργήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ, διότι θὰ γείνῃ ἡ σύνταξις τῶν νέων καταλόγων διὰ νὰ γείνουν αἱ ἐκλογαί. Ὀφείλω ν’ ἀποκρούσω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, διότι τὴν θεωρῶ ἔχουσαν πρακτικὴν ἔνοιαν μεγάλην τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ὑποπτεύσαμεν, μήπως ἤθελεν ἐπέλθει καὶ ἐξανέστημεν ἅπαντες, καὶ νὰ ζητῶμεν νὰ τὴν φέρωμεν τώρα εἰς στιγμὴν τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει πλέον αὐτὴ ἡ ἰδέα, νὰ ὑποστηρίζηται ἀπὸ τὸ βῆμα ἡ ἰδέα αὕτη ὅτι δύναται δι’ ἑνὸς σοφίσματος νὰ ἀργήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς ἀπροσδιόριστον χρόνον, τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν. Εἶχε τὴν ἰδέαν ταύτην ἡ Βουλὴ χθές; Ὄχι, λέγουν ὅλοι. Καὶ ὅταν δὲν τὴν εἶχε, δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ ἐκφρασθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Λέγω, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐκφρασθῇ ῥητῶς. Ἐὰν ὁ νομοθέτης ἀποθνήσκῃ ἀφοῦ νομοθετήσῃ, ἀφοῦ δηλ. κάμῃ τὴν διαθήκην του, οὐδεὶς ἐμποδίζει καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπιθεωρεῖ τὴν διαθήκην νὰ κάμῃ ἕνα κωδίκελλον, ἂς μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν λέξιν. Ἐν τῷ κωδικέλλῳ λοιπὸν τὸν ὁποῖον θὰ προσθέσωμεν τώρα νὰ ἐκθέσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἰδέαν της ὅπως μὴ μείνῃ ὑπόνοια ὅτι τοιαύτην τῳόντι ἰδέαν εἶχε κατὰ νοῦν. Προτείνω λοιπὸν ῥητῶς νὰ ψηφισθῇ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸ χθεσινὸν νομοσχέδιον δὲν ἐνοοῦσε ποτὲ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀκυροῦνται οἱ κατάλογοι οἱ ὑπάρχοντες ἕως οὗ δὲν συνταχθῶσιν οἱ νέοι. Τοῦτο εἶναι καθόσον ἀποβλέπει τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἔρχεται τώρα τὸ ζήτημα, τὸ ψήφισμα τοῦτο θὰ φέρῃ τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας ἐννοοῦμεν, θὰ φέρῃ τὴν συνέπειαν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ δύναται νὰ κυρώσῃ τὸν νόμον τοῦτον χωρὶς νὰ νομίζῃ ὅτι ἀναδέχεται εὐθύνην; Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποβλέπει ἡμᾶς. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τοιοῦτον ἀποτέλεσμα ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπικυρώσῃ τὸν νόμον, ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπέμβωμεν. Ἡ Κυβέρνησις εἶπε ῥητῶς, δὲν ἐπικυρῶ τὸν νόμον οἱανδήποτε διασάφησιν κάμετε εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ τὸν λόγον ἄλφα, βῆτα. Ἀλλ’ εἶναι σκοπὸς νὰ ματαιωθῇ ὁ νόμος; Εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ τὸ ἐπαναλέγω πάλιν, ὅτι τοὺς σκοποὺς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς κρίνει ὁ Θεὸς, ὄχι ὁ ἄνθρωπος· τὸν ἄνθρωπον δικάζει ἀπὸ τὰς πράξεις του, καὶ γνωρίζομεν θετικῶς ἂν ὄχι δι’ ὅλους ἀλλὰ διὰ τὸν μεγαλείτερον ἀριθμὸν τῶν νῦν ὑπουργῶν ὅτι τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ὑπάρχοντος ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ὅτι τὴν ψήφισιν τοῦ νέου νόμου ἐπιδιώκουσι πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Διὰ μιᾶς ἤλλαξαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, διὰ μιᾶς θέλουν νὰ μὴ ἐκτελέσουν τὸν νόμον; Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ὑποθέσω· ἀπόδειξις ὅτι προτείνουσι θεραπείαν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἡ θεραπεία τὴν ὁποίαν προτείνουν εἶναι τῳόντι θεραπεία; Ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον τὸ ὁποῖον καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ μαζῆ μας θέλουν νὰ διορθώσουν; Ἐὰν δὲν ᾖναι ἀποτελεσματικὸν τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον τινὲς προτείνουσι τὸ νὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις εἰς τὰ πρακτικά, εἶναι ἀποτελεσματικὸν τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις; Ἀνεξαρτήτως τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσσης ὅτι ἡ ἑρμηνεία διὰ νόμου δὲν δύναται νὰ γείνῃ εἰμὴ ἐπὶ νόμου ὑπάρχοντος, καὶ νόμος δὲν εἶναι νομοσχέδιον ἁπλῶς ψηφισθὲν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ μὴ κυρωθὲν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἀνεξαρτήτως τούτου ἔρχομαι εἰς τὸ οὐσιαστικὸν, καὶ πολὺ καλὰ μᾶς παρεκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἤμεθα καθαροί. Τίς πιστεύει ὅτι αὔριον θὰ ᾖναι ἀπαρτία; Πρέπει νὰ εἴπωμεν καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν· κόπος δὲν ἐχρειάσθη νὰ σχηματισθῇ ἡ σημερινὴ ἀπαρτία πρὸς κύρωσιν τοῦ χθεσινοῦ πρακτικοῦ; Καὶ ἂν δὲν ἦτον αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, θὰ ἦτον ἀπαρτία σήμερον; Δὲν ἤθελον ἀναχωρήσει πολλοὶ βουλευταί; Πῶς θὰ ἐμποδίσετε τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι θέλουν ν’ ἀναχωρήσουν; Ἐκεῖνοι ἔχουν τὴν συνείδησιν ὅτι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των· βιάζονται ν’ ἀναχωρήσουν· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι θὰ ἀναχωρήσουν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ νὰ ψηφισθῇ θέλει τρεῖς ἡμέρας· οἱ βουλευταὶ θὰ φύγουν· ἡ θεραπεία τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, εἶπε δὲ ῥητῶς ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τον νόμον δὲν τὸν ἐπικυρώνει ὅπως ἐψηφίσθη. Ἰδοὺ ποῦ εὑρέθημεν ἕνεκα τῆς ἐπισπεύσεως μὲ τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, καὶ χθὲς εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον παρ’ ὀλίγον θὰ συνέβαινεν ἄλλο τι παρόμοιον, ἐὰν δὲν ἀντελαμβάνοντο τινὲς τὸ γινόμενον καὶ δὲν ἐπανερχόμεθα. Ὅταν ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἐκ νέου πρότασιν μετὰ τὸν θάνατον ἑνὸς τῶν προταθέντων ὑποψηφίων καὶ ἡ Κυβέρνησις συνεφώνησε καὶ ἡ Βουλὴ σχεδὸν παρεδέχθη παμψηφεὶ τὴν πρότασιν, δὲν ἐσυλλογιζόμεθα, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα δικονομία εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τὸν ὑπάρχοντα παρεμποδίζει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, καὶ ἂν τυχὸν δὲν ἤθελε προκληθῇ ἡ προσοχή μας ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως δὲν ἤθελε μείνει εἰς τὸν νόμον, καὶ δὲν ἤθελεν εἶναι αἰτία νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ; Οὕτω συνέβη χθὲς ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κατσικαπῆ. Ἡ μεγάλη ἐπιθυμία ἡ ἀξιέπαινος ἐκ μέρος τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἴδῃ τέλος πάντων ἀκυρουμένους αὐτοὺς τοὺς καταλόγους τοῦ ψεύδους....

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐψηφίσθη τοῦ Κατσικαπῆ ἡ πρότασις, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον.

§52ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤμην παρὼν χθὲς, ἀλλ’ ὅλος ὁ κόσμος ἀναγινώσκων τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον ἐξάγει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸ ἄκυρον τῶν ὑπαρχόντων καταλόγων. Συμπεραίνω λοιπὸν περὶ ἄλλου τρόπου θεραπείας, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς δὲν εἶναι τελεσφόρον ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις λέγει, τοῦ κάκου τὸ προτείνετε, διότι ἐγὼ δὲν θὰ τὸ κυρώσω, ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις, ἐπίσης δὲν θὰ ᾖναι τελεσφόρον.

§53ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ὑπάρχει τις ἐκ τῶν βουλευτῶν, ὅστις ἀρνεῖται, ὅτι χθὲς συζητουμένου τοῦ νόμου τούτου ὑπῆρχε θόρυβος μέγιστος, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν ὅλοι ν’ ἀντιλαμβάνωνται οὔτε τὰς προτάσεις, οὔτε τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν; Ὅλοι ἦσαν ὀρθοί, οὐδεὶς τὸ ἀρνεῖται τοῦτο, ἀπόδειξις δὲ εἶναι ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν εἶναι νομικοὶ καὶ ἐγνώριζον, ὅτι ἐὰν ἡ πρότασις ἐψηφίζετο προσέβαλε δικαιώματα τοῦ Στέμματος, πολλῷ δὲ μᾶλλον οἱ ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι πάντες νομικοὶ ἐὰν ἐγνώριζον τὴν πρότασιν ἤθελον τὴν ἀποκρούσει. Θὰ εἴπῃ λοιπόν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ὑπενοήθη ὡς παραδεχθεῖσα παρὰ τοῦ προεδρείου ἐντὸς τοῦ θορύβου, ἐγράφη εἰς τὰ πρακτικὰ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς ἐκ πλάνης βεβαίως.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐνόησεν ἡ Βουλὴ τί ἐψήφιζεν, ἀλλ’ ἐρωτῶ «οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀκυροῦνται ἅμα δημοσιευμένου τοῦ παρόντος νόμου» ἀνεγνώσθη αὐτό; ἐψηφίσθη;

§55ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§56ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἠρωτήθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ Κατσικαπῆ;

§57ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς ἀπὸ ὑπερβολικὸν ζῆλον ἔκαμε τὴν πρότασιν αὐτὴν χωρὶς οὔτε αὐτὸς ὁ ἴδιος νὰ σκεφθῇ, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι σήμερον αὐτὸς ὁ ἴδιος νομοθέτης ἀρνεῖται τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἀποδίδομεν εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτηροπούλου εἶναι καθαρά. Πρόκειται περὶ διορθώσεως πρακτικῶν. Πᾶν ἄλλο ζήτημα εἶναι ξένον τῆς ὑποθέσεως. Οἱ βουλευταὶ δὲν εἶναι ὑπόχρεοι ἅμα ψηφίζεται μία διάταξις νὰ ᾖναι καὶ σύμφωνοι μὲ αὐτὴν ἐὰν δὲν τὴν ἀντελήφθησαν. Λοιπὸν σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικά, δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὴν ἔνστασιν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Κατσικαπῆ δὲν ἦτον εἰς τὸν νοῦν μας νὰ ψηφισθῇ. Παραδέχομαι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§58ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις μόνον ἐπὶ τοῦ γεγονότος ἂν χθὲς ἐψηφίσθη ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κατσικαπῆ. Κάθημαι πολὺ μακρὰν τοῦ προεδρείου καὶ ἑπομένως πολλάκις δὲν ἀκούω τί συμβαίνει. Ἀθρόως ἐγίνετο θόρυβος καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπὸ τὸ προεδρεῖον ἀνεγινώσκετο τὸ ἄρθρον· ἠρώτησα τότε ἐπανειλημμένως ἐὰν ἔγεινε δεκτὴ ἡ τροπολογία, καὶ ῥητῶς ἔλαβον ἀπάντησιν, ὅτι τὸ ἄρθρον ἐψηφίσθη μετὰ τῆς τροπολογίας· ἀκολούθως δὲ μετὰ τὴν ψήφισιν, καθὼς συνήθως συμβαίνει, ἐπλησίασα τὸν κ. Κατσικαπῆν μετ’ ἄλλων καὶ τοῦ ἐλέγομεν, ὅτι ἰδοὺ ἐπέτυχεν ἡ πρότασίς σου. Καὶ τοὺς ἄλλους βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐνταῦθα, ἠρώτησα πῶς ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἐψηφίσθη ὅπως ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Κατσικαπῆ. Δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀκριβὴς ἡ ἀξίωσις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι χθὲς τὸ ἄρθρον δὲν ἐψηφίσθη· ὁ κ. Κατσικαπῆς καὶ τὸ ἀνέπτυξε καὶ ἄλλοι βουλευταὶ συνεφώνησαν.

§59Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἔργον, κύριοι, τῆς Βουλῆς δὲν τελειώνει ἐὰν δὲν ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικά. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν· μᾶς ἀρνοῦνται νὰ εἴπωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τὶ ἐννοούσαμεν. Ἡμεῖς δὲν ἐψηφίσαμεν χθὲς διάταξιν, ἡ ὁποία ἤθελε ματαιώσει νόμον ψηφισθέντα μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τώρα ἐὰν κατὰ τὴν θορυβώδη συζήτησιν συνέβη ἓν λάθος, σᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε ὅτι εἶναι λάθος· καὶ διατί; δὲν εἴμεθα κυρίαρχοι νὰ κυρώσωμεν τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰς πράξεις μας; Λυποῦμαι διότι παρενοήθη ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ἐγώ. Ἐφοβήθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν μήπως ἐλαττώσωμεν τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἔθνους, καὶ τοιουτοτρόπως ναυαγήσουν τὰ πράγματα, ὡς νὰ μὴ ἦτο καθῆκόν μας καὶ δικαίωμά μας νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς αὐτὸν ἀκόμη.

§60Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἶπον ἐγὼ νὰ μὴ φέρετε πρότασιν ἐμπιστοσύνης; Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅμως νὰ μοὶ ἀποδίδετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπα.

§61ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἐλαττοῦται διὰ τῶν λόγων τοῦ κ. Μαυρομιχάλη ἡ ὑπόληψις τοῦ ἔθνους.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα. Εἶπον ὅτι........

§63ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἐννοῶ διατὶ ἀπαντᾶτε εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα· μόνος του τὰ λέγει, μόνος του τὰ ἀκούει.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα καὶ λέγω ὅτι δὲν ἀπέθανεν ὁ νομοθέτης. Ζῇ, ὑπάρχει, καὶ ἀπόδειξις ὅτι ὑπάρχει εἶναι, ὅτι ἐὰν δὲν κυρώσῃ τὰ πρακτικὰ δὲν ὑπάρχει νόμος. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐξήγησε καθαρῶς τὸ ζήτημα, καὶ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν πρέπει νὰ στρεψοδικήσωμεν ἐπὶ μιᾶς λέξεως, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς χθές. Χθὲς συνέβη ἓν λάθος· ἐγὼ ἐπεκαλέσθην πρὶν προηγούμενον, καὶ εὐχαρίστως εἶδον ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦ λίαν ἐντίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔπεισε κανένα.

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοούσαμεν νὰ μὴ προσβληθῇ καμμία διάταξις τοῦ Συντάγματος.

§66ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν συμπεραίνω νὰ ψηφίσητε τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν ὅπως ἐπρότεινεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸν θέλει ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸν κυρώσῃ, εἶναι δικαίωμά της. Ἔπειτα ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἀπόλυτόν τι, δὲν εἶναι καμμία δικτατορία, σχετίζεται διὰ τοῦ Συντάγματος καὶ μετὰ τοῦ ἔθνους καὶ μετὰ τῆς Βασιλείας, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι μόνον ἡ ὑλικὴ ψῆφος τῆς Βουλῆς, εἶναι καὶ ἡ ψῆφος τῆς κοινῆς γνώμης, ἀλλ’ οὐχ’ ἧττον ὅλα ταῦτα ἀνήκουν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως. Προτείνω λοιπὸν νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Τριφυλλίας.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθῶς, κύριοι, ἐπταίσαμεν χθὲς, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπταίσαμεν ὅλοι· ἀπὸ τὸ λάθος εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεπέσαμεν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν εὐκόλως. Κύριοι, οὐδένα πλάγιον σκοπὸν ἔχομεν ἡμεῖς κατὰ τοῦ νόμου· ὁ νόμος εἶναι ἔργον μας, ἡμεῖς τὸν ἐμελετήσαμεν πρὸ χρόνων πολλῶν, ἡμεῖς τὸν ἐφέραμεν, ἡμεῖς τὸν ὑπεστηρίξαμεν, διότι ἔχομεν πεποίθησιν εἰς τὴν ἀξίαν καὶ τὰ καλὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, καὶ διότι θέλομεν νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἡ πλαστογραφία, τὸ ἔγκλημα, ἡ καλπονόθευσις. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ ἰσχυρισθῇ σήμερον ὅτι ἡ ἔνστασις ἡ ἀμφιβολία, τὴν ὁποίαν προτείνομεν δὲν εἶναι ἀμφιβολία εἰλικρινὴς, ἀλλὰ μέσον ἐξουδετερώσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἡ ὕπαρξις τοῦ νόμου, κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ πρωτίστη καὶ ἡ κυρίως ἐπιθυμία μας, ἐπιθυμοῦμεν ὅμως καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα, ἐπιθυμοῦμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτὴν νὰ μὴ ἐξέρχεται, νὰ μὴ λέγεται, νὰ μὴ βεβαιοῦται παρ’ ὅ,τι εἶναι ἀληθὲς εἰλικρινὲς καὶ γνήσιον (εὖγε). Δὲν παίζομεν, κύριοι, σπουδάζομεν (εὖγε). Δὲν παίζομεν, κύριοι, σπουδάζομεν, καὶ σπουδάζοντες δὲν δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς σοφίσματα, εἰς ψεύδη, πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ δεχθῶμεν ὅλας τὰς συνεπείας, δυνάμεθα δὲ ν’ ἀποφύγωμεν πᾶν ἄτοπον ἐὰν παραμείνωμεν δύω τρεῖς ἔτι ἡμέρας ἱκανὰς, ὥστε νὰ ψηφοφορηθῇ ὁ νέος νόμος· βιαζόμενοι ν’ ἀποχωρήσωμεν, πρέπει νὰ ψευσθῶμεν ἐνώπιον τῆς συνειδήσεώς μας καὶ νὰ εἴπωμεν ἐν γνώσει ψεῦδος ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν περιέχουσι τὴν ἀλήθειαν. Αὐτὸ εἶναι ἀσυγχώρητον, καὶ θέλομεν βλάψει τὸν τόπον καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐὰν ἐξέλθωμεν ἐντεῦθεν φέροντες τὴν ἰδέαν ὅτι ἐδῶ καλπονοθεύομεν καὶ ψευδόμεθα ἀπέναντι τοῦ κόσμου, τῆς ἀληθείας καὶ τῆς συνειδήσεώς μας· ὅθεν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ δεχθῶμεν τὰς συνεπείας τῶν πράξεών μας, καὶ ἂν κατὰ δυστυχίαν ἐσφάλαμεν ἀνθρωπίνως. Ἐγώ, κύριοι, ὅταν τῷ ὄντι μοῦ ἀνέφερον ἀμφιβολίας, ἐνόμισα ὅτι ἀστειεύονται· δὲν ἐσυλλογίσθην τὰς συνεπείας, τὸ ὁμολογῶ καὶ ἠξεύρετε μέχρι ποίας στιγμῆς ὑπέθετον, ὅτι τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει; μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἠρχόμην εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως ὑπεπέσαμεν εἰς λάθος, διότι συνεδριάζομεν ἐδῶ ὀκτὼ ὥρας, νήστεις καὶ ἐν θορύβῳ. Δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον αὐτὸ διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον προτείνουν; λέγω ὄχι, διότι δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ εἰπῆτε, τί ἠκούσατε ἢ δὲν ἠκούσατε· τί ἐννοεῖ ὁ νόμος ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἰπῇ ἡ ὅλη νομοθετικὴ ἐξουσία οὐχὶ μόνη ἡ Βουλή. Ἔχετε μίαν διάταξιν καθ’ ἣν οἱ κατάλογοι ἀκυροῦνται· ἡ διάταξις αὕτη οὕτω ὀφείλει νὰ ἐκτελεσθῇ, εἶναι ῥητὴ καὶ ἀναμφισβήτητος· ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαλείψητε αὐτὴν τὴν διάταξιν; τοῦτο τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ λέγετε ἐν τούτοις, ὅτι δὲν ἐψηφίσαμεν τοῦτο, ἀλλ’ ἄλλο, τοῦτο δὲν ἐννοοῦμεν, οὔτε γίνεται. Λοιπὸν, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ δυσκολία εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήλθομεν δὲν λύεται διὰ τοῦ τρόπου, ὁ ὁποῖος προτείνεται. Τότε μόνον ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν καὶ κατορθωτὸν τοῦτο, ἂν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ ἀπαλείψῃ ὅλως διόλου τὴν διάταξιν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι τοιαύτην διάταξιν δὲν ἐψήφισε· ἄλλως, δὲν ἠμπορεῖτε δι’ ἐξηγήσεων νὰ δώσητε οὔτε τὸ δικαίωμα οὔτε τὴν δύναμιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ἄλλως παρ’ οἷος εἶναι· ὑπαρχούσης ὅμως αὐτῆς τῆς διατάξεως τὸ καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ μὴ ὑποβάλωμεν τὸν νόμον εἰς τοῦ Βασιλέως τὴν κύρωσιν. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔκαμε ἔνστασιν λίαν εὐφυᾶ, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ σχέδιόν της ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ· ἀλλ’ ὄχι νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ κατὰ τῶν γεγραμμένων, λέγουσα ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν δύνασθε νὰ δεχθῆτε ἐναντία τοῦ ῥητοῦ τοῦ νόμου γράμματος ἢ μᾶλλον τὸ ἀντίθετον· δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἐνῷ ἡ διάταξις λέγῃ ῥητῶς, δὲν ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ νὰ ἐξηγηθῇ ὅτι πράγματι ὑπάρχουν· τὰ πρακτικὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ μεταβάλουν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριοι, ζήτημα οὐσιῶδες εἶναι ἂν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὅλου νομοσχεδίου ἠμπορῇ νὰ ἐπέλθῃ ἡ διασάφησις καὶ ἐξήγησις. Βεβαίως κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἅπαξ νομοσχέδιον παραδεχθὲν καὶ ψηφισθὲν εἰς τὸ σύνολόν του ἐκφεύγει τῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς.

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν;

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ κύριοι, ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἐπροτείναμεν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιψηφισθῇ· νομίζω, ὅτι τοῦτο δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν ἀκολουθοῦντες τὴν πρακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν· φέρομεν νομοσχέδια συνδεόμενα πρὸς ἄλληλα· τούτων αἱ διατάξεις ἐξαρτῶνται ἀμοιβαίως ἀπὸ τῶν διατάξεων τοῦ ἄλλου, καὶ συζητοῦνται συγχρόνως καὶ ἀναφορικῶς· οὐδεὶς εἶπεν, ὅτι τὸ δεῖνα νομοσχέδιον δὲ ψηφίζω διότι συνδέεται μὲ ἄλλο νομοσχέδιον ἐκκρεμές· τοῦτο νὰ πράξωμεν, διότι πράττοντες ἄλλως, ἐπαναλαμβάνω, διατρέχομεν δύω κινδύνους, πρῶτον νὰ ἐξέλθωμεν ἐντεῦθεν μὲ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἐπλαστογραφήσαμεν ἐν γνώσει, ὅτι ἀναιροῦμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅτι βεβαιοῦμεν ψευδῆ γεγονότα, καὶ δεύτερον νὰ ἐπιψηφίσωμεν ῥητὴν διάταξιν καὶ νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ μὴν ἐκτελοῦμεν αὐτὴν ἢ νὰ τὴν ἐκτελοῦμεν ἀντιθέτως· αὐτὸ εἶναι μέγιστον κακὸν καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφύγωμεν ἀποφασίζοντες νὰ μείνωμεν ἔτι δύω ἡμέρας ἐδῶ. Αὐτὴν τὴν θυσίαν βεβαίως οἱ κύριοι βουλευταὶ θὰ τὴν κάμουν.

§70ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§71ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Χθὲς ἤμην παρὼν καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐνθυμοῦμαι πιστῶς ὅλα τὰ γενόμενα· ἡ δὲ ἀφήγησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῶν γεγονότων εἶναι ἡ μόνη ἀληθής· τώρα προτείνεται θεραπεία ἑκατέρωθεν, ἀλλὰ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη εἶναι περιττή· ἡ μία εἶναι ἀδύνατος, τῆς διορθώσεως τῶν πρακτικῶν, διότι ταῦτα εἶναι πιστὴ ἀφήγησις τῶν γενομένων, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ εἴπῃ σήμερον ὅτι χθὲς δὲν ἔπραξα τοῦτο ἀλλ’ ἔπραξα ἐκεῖνο ἀναιρεῖ ἑαυτήν· τώρα εἶναι ἡ ἄλλη γνώμη, τῆς διορθώσεως διὰ νέου νόμου. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη οὐδεμιᾶς θεραπείας· ἂν ὁ νόμος κυρωθῇ δὲν φέρει οὐδὲν ἄτοπο· ἂν παρουσιάζεται ἀνωμαλία τις, αὐτὴ εἶναι μᾶλλον φαινομενική· πρῶτον διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὅτι αἱ προθεσμίαι εἶναι τοιαῦται μέχρι τοῦ πιθανοῦ χρόνου καθ’ ὃν θὰ γίνουν νέαι ἐκλογαί, ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν οἱ νέοι κατάλογοι· δεύτερον διότι διόλου δὲν ἐμποδίζεται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ κάμῃ χρῆσιν ὅλων τῶν προνομίων της καὶ ἂν ἀκόμη εὑρεθῇ τὸ χάσμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖται· τὸ χάσμα αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐνέργειαν ἀνωτέρων ἀναγκῶν τῆς πατρίδος· ὁ ὑπουργὸς θὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ χάσμα αὐτό, ἂν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς προνομίας αὐτῆς. Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ ἐξέλθωμεν κανονικῶς ἀπὸ τὴν δυσχέρειαν ταύτην δὲν βλέπω ἄλλην δίοδον, παρ’ ἐκείνην τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη κανονική, διότι δὲν κωλυόμεθα νὰ εἰσάξωμεν νόμον ἐξαιρετικὸν δυνάμει τοῦ ὁποίου νὰ καθιερώσωμεν μίαν ἐξαίρεσιν, ἥτις βεβαίως θὰ συναρμολογηθῇ μὲ τὸν ἄλλον νόμον. Ἄν, κύριοι, τὸν νόμον τὸν δημοσιευθέντα τὸν ἔχοντα πλήρη ἰσχὺν τὸν μεταβάλλομεν διὰ ἄλλου νόμου, δὲν δυνάμεθα διὰ νόμου νὰ διορθώσωμεν τὸν μήπω καταστάντα νόμον; Ποῦ εἶναι τὸ ἄτοπον καὶ ἀντισυνταγματικόν; Ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἑρμηνευτικός, ὅτι ὅμως δύναται νὰ ᾖναι νόμος ἐξαιρετικὸς αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ὁ κ. Μίλησης εἶπεν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀτισυνταγματικὸν διότι δέχεται τὴν ἰδέαν τοῦ ἑρμηνευτικοῦ νόμου· ἐγὼ δέχομαι τὴν ἰδέαν τοῦ ἐξαιρετικοῦ νόμου, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ δεχθῆτε ἂν θέλετε νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν δυσκολίαν, ἄλλως τὸ ζήτημα δὲν λύεται.

§72ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Θέλω νὰ κάμω μίαν ἔγκλησιν εἰς τὸν κ. Λομβάρδον ὅτι χθὲς ὅτε ἀγωνιζόμεθα ὅλοι κατὰ τῆς καλπονοθεύσεως, ὁ κ. Λομβάρδος ἔλειπε (θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡσυχάσατε, θὰ θέσω τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν.

§74Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε· ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ἀμφισβητούμενον ἄτοπον ἐπέσαμεν, διότι ὑπεθέσαμεν ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἦτον ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σήμερον ἀνεπτύχθησαν τόσα ἐπιχειρήματα. Ἀλλὰ ὅλα ταῦτα καταλήγουν εἰς τοῦτον καὶ μόνον τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι κατὰ τοὺς μὲν παρεδέχθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Κατσικαπῆ, κατὰ τοὺς δὲ ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ ὄχι τοῦ κ. Κατσικαπῆ· αὐτὸ εἶναι τὸ πραγματικὸν ἀποτέλεσμα τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Εἶπον καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὁ Βουλευτὴς Θήρας Βαλέττας καὶ ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ὅτι πραγματικῶς παρεδέχθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Κατσικαπῆ, ἀλλ’ ἄλλοι τὸ ἠμφισβήτησαν τοῦτο καὶ τὸ ἠμφισβήτησαν σπουδαίως· ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι ὅτι ἐπειδὴ πάντες εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ τὸ προεδρεῖον ἠρώτα οἱ παραδεχόμενοι ἂς ἐγερθῶσι, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἀντίῤῥησις, τὸ προεδρεῖον εἶπε, παρεδέχθη καὶ τοῦτο, διότι ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς ὅλα τὰ ζητήματα καὶ ἡ πλειοψηφία ὑπεστήριζε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τῷ ὄντι συνέβη, δὲν ὑπῆρχεν ἀντίῤῥησις.

§76Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγὼ ἴσια ἴσια, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀντίῤῥησις καὶ εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου δὲν παρουσιάσθη ἀντίῤῥησις, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διαφωνία ἡ σπουδαία καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἰσχυρίζονται ὅτι ψηφίζοντες ἐψήφιζον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργείου, οἱ δὲ ὑπὲρ τῆς προτάσεως· πραγματικὴ δὲ ἐκδήλωσις τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἐγένετο, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ τύπος τὸν ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ Βουλὴ διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ πραγματικὴ καὶ καθαρὰ ἀλήθεια τοῦ πράγματος. Τώρα λοιπὸν πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα; Βεβαίως θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ μιᾶς ψηφοφορίας καὶ αὐτὴ ἡ ψηφοφορία θὰ ἔλθῃ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ἐπειδὴ τὰ πρακτικὰ ἀναφέρουν ὅτι παρεδέχθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Κατσικαπῆ, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἰσχυρίζονται τὸ ἐναντίον. Ἰδοὺ ὅτι ἔρχεται ἡ διόρθωσις εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ ἡ διόρθωσις εἰς τὸ ἄρθρον καὶ ἡ διόρθωσις εἶναι οὐσιώδης ὡς πρὸς τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Καὶ ἐμέ, κ. πρόεδρε, ἂν ἐρωτήσητε δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ποία ἦτον ἡ γνώμη μου ἥτις παρεδέχθη διὰ τῆς ἀναστάσεως τῶν πλειοτέρων ἔστω καὶ διὰ τῆς ἀνυψώσεως τῶν χειρῶν, ἢ ποία ἐκ τῶν προτάσεων ἐγένετο παραδεκτή. Δὲν βλέπω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ διαψεύσῃ ἑαυτήν, ἐὰν παραδεχθῇ εἴτε τὴν μίαν εἴτε τὴν ἄλλην, διότι ἡ Βουλὴ ἀποφαινομένη περὶ τῶν πρακτικῶν εὑρίσκεται εἰς ἴσην μοῖραν καὶ διὰ τὰ δύω. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐὰν παραδεχθῇ ὅτι ἐψήφισε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσικαπῆ καὶ ἀπέῤῥιψε τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν.

§77Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἐξετασθῇ ἀκολούθως, τώρα πρόκειται περὶ τῶν πρακτικῶν.

§78Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλή, ὅτι ἐὰν θελήσωμεν ἐν τεκμηρίῳ νὰ πιστοποιήσωμεν ποία πρότασις παρεδέχθη, ἐγὼ δὲν ἔχω δισταγμὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου παρεδέχθη, διότι σήμερον αὐτὸ βεβαιοῦται ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Διατί νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ἀφοῦ ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχεν αὐτήν τὴν ἰδέαν; Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα ἁπλοποιεῖται καὶ ὅτι εἶναι καθαρῶς ζήτημα ποία τῶν προτάσεων παρεδέχθη, καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ λυθῇ. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ὁ νομοθέτης ἀπέθανε καθὼς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τουτέστι, κ. βουλευτά, κατὰ τὴν γνώμην σας, ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, ὅτι κακῶς ἔχουσι τὰ πρακτικά, θ’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον;

§80Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ θὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§81ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσῃ τί ἀπεφάσισε χθές.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον;

§83ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Θέλω ἐρωτήσει ἐὰν καλῶς ἔχουσι τὰ πρακτικά, παρακαλῶ δὲ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ τὸ δηλώσωσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι καλῶς ἔχουσι τὰ πρακτικὰ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ὁποίας τὰ ἀντικείμενα εἶναι γνωστά.

§85ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχω ἔνστασιν ἀπαραδέκτου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἰσχύος τῶν παλαιῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Προσέξατε ν’ ἀκούσστε τί λέγει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω ν’ ἀπαλλάξω τὸν κ. Ζωχιὸν τοῦ κόπου ἀναγινώσκων τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. «Ἐὰν πρότασις νόμου ἀποῤῥιφθῇ ὑπὸ μιᾶς τῶν δύω ἐξουσιῶν, δὲν φέρεται ἐκ νέου εἰς τὴν αὐτὴν βουλευτικὴν Σύνοδον.» Τώρα πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν μία τροπολογία ἢ διάταξις ὑπόκειται εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν.

§88ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ὅταν θέλουν τὸ λέγουν νομοσχέδιον, ὅταν θέλουν τὸ λέγουν τροπολογίαν.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τροπολογίαν λέγω ἐκείνην τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν.

§90ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἔφερεν ἕνα νόμον αὐτοτελῆ καὶ τὸν ἐψηφίσαμεν εἰς ά. ἀνάγνωσιν. Χθὲς τί μᾶς ἔφερε; Τροπολογίαν· τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν ἐψηφίσαμεν τὸ πρᾶγμα ὡς νόμον τὴν δὲ δευτέραν χθὲς ὡς τροπολογίαν. Σήμερον τί μᾶς λέγουν; Φέρομεν ἕνα νόμον αὐτοτελῆ. Ἀλλὰ νόμος θὰ εἰπῇ θεραπεία ἀνάγκης, μὴ ὑπαρχούσης δὲ τῆς ἀνάγκης τί ζητεῖτε ν’ ἀνατρέψητε τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει; Αὐτὸς ὁ νόμος σᾶς λέγει νὰ ψηφίσητε ὅτι ἰσχύουν οἱ νῦν ὑπάρχοντες κατάλογοι· καὶ μήπως δὲν ἰσχύουν;

§91ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ παρατήρησις τοῦ συναδέλφου ἡμῶν κυρίου Μίληση εἶναι βάσιμος ἀληθῶς· ὅπως τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη σήμερον εἶναι παράβασις ῥητὴ τοῦ Συντάγματος· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ συμβιβασθῶσιν ὅλαι αἱ διαφωνίαι, ἂν δεχθῶμεν τὴν ἑπομένην τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «Ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἢ ἐκκρεμῶν ἐκλογῶν ἰσχύουσιν οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι.» Μόνον δι’ αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον παρεδέχθημεν τοῦ νόμου, δύναται νὰ φέρῃ κακόν. Νομίζω, ὅτι οὕτω σώζομεν καὶ τοὺς τύπους καὶ τὴν οὐσίαν, διότι δὲν εἶναι διάταξις ἀναιροῦσα τὴν χθὲς παραδεχθεῖσαν ἢ τὴν χθὲς ἀποῤῥιφθεῖσαν. Ὑποβάλλω αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲ θὰ διστάσῃ νὰ δεχθῇ αὐτήν.

§92ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι καλὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νέου νόμου, διότι δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι πρόκειται περὶ νόμου ψηφισθέντος, νόμου ὑπάρχοντος καὶ νομίζω, ὅτι δύναται ἐντὸς τῆς αὐτῆς Συνόδου δι’ ἄλλου νόμου νὰ καταργήσῃ μέρος τούτου. Ὁ Κανονισμὸς ἐννοεῖ πρότασιν ἀποῤῥιφθεῖσαν κατ’ ἀρχὴν, ἐνῷ ἡ πρότασις αὕτη παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν καὶ ἓν τεμάχιον αὐτῆς θέλομεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν· ἀλλ’ ὅπως εἰσήχθη ἡ πρότασις ὑπὸ τοῦ κ. Φιλήμονος τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον.

§93ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱασδήποτε περιστροφὰς καὶ ἂν λάβῃ ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, διότι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι ῥητὴ καὶ σαφὴς, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται τῆς ἐλαχίστης ἀμφισβητήσεως. Πᾶσα πρότασις, λέγει τὸ Σύνταγμα, ἀποῤῥιφθεῖσα ἅπαξ, δὲν εἰσάγεται εἰς τὴν αὐτὴν Σύνοδον. Καὶ εἶναι λογικὸν τὸ τοιοῦτον, διότι τότε ἡ Βουλὴ ἠμποροῦσε νὰ ψηφίζῃ σήμερον λευκὸν καὶ αὔριον μέλαν. Τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Ῥοντήρης, ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια δὲν ἐπανέρχονται ὅταν κατ’ ἀρχὴν τὰ ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι τὸ Σύνταγμα περὶ τῆς ἀρχῆς οὐδὲ μνείαν κάμνει. Τί εἶναι, κύριοι, πρότασις νόμου εἰμὴ τὸ σύνολον τῶν κατὰ μέρος διατάξεων; Ὑποθέσατε, ὅτι σήμερον ὑποβάλλω ἓν νομοσχέδιον, καὶ ὅτι ἀποῤῥίπτονται ὅλαι αἱ κατὰ μέρος διατάξεις καὶ κατόπιν φέρω τὰς κατὰ μέρος ἀποῤῥιφθείσας διατάξεις μὲ ἄλλην ἐπιγραφὴν, δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα; Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι; Ἂς εἴμεθα σοβαροὶ εἰς τὴν δυστυχῆ αὐτὴν ὑπόθεσιν, διότι κινδυνεύομεν νὰ περιπέσωμεν ἀπὸ ἀτοπήματος εἰς ἀτόπημα.

§94ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος;

§95ΤΙΝΕΣ. Παρητήθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς προτάσεώς του.

§96ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις χθὲς μᾶς ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν «οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν δήμων ἀκυροῦνται εὐθὺς ὡς οἱ κατὰ τὸν παρόντα νόμον συντακτέοι κατασταθῶσιν ὁριστικοί.» Ἡ Βουλὴ εἶπεν ὄχι, δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσικαπῆ καὶ ἐννοῶ ἀμέσως ἅμα δημοσιευθῇ ὁ νόμος αὐτὸς νὰ μὴ ὑπάρχουν κατάλογοι «ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ παρόντος νόμου.» Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἐδέχθη πρότασιν ἀντίθετον ἐκείνης τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ νομοσχέδιον δηλ. ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τώρα μᾶς ἔρχεται ἄλλη πρότασις, ἥτις λέγει αὐτὸ τοῦτο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλή· τί λέγει; «μέχρι τοῦ καταρτισμοῦ τῶν νέων ἐκλογικῶν καταλόγων θέλουν ἰσχύει οἱ ὑπάρχοντες κατάλογοι.» Εἶναι λοιπόν, κύριοι, πρότασις ἀνεξάρτητος; Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, δύναται ἡ Βουλὴ χωρὶς νὰ ῥίψῃ εἰς τὸν βόρβορον τὴν ἀξιοπρέπειάν της νὰ εἴπῃ, ἐνῷ χθὲς ἀπεφάσισε νὰ ἀκυρωθοῦν οἱ ὑπάρχοντες ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀμέσως, σήμερον νὰ εἴπῃ, ὄχι ἀμέσως, ἀλλ’ ἀφοῦ καταρτισθοῦν οἱ κατάλογοι κατὰ τὸν νέον νόμον; Τώρα, κύριοι, μεταβάλλουν κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν πρότασιν «ἐν περιπτώσει ἐκλογῶν βουλευτικῶν ἢ δημοτικῶν τότε νὰ ἰσχύουν οἱ ὑπάρχοντες κατάλογοι.»

§97ΤΙΝΕΣ. Ἐκκρεμῶν.

§98ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, οἱ κατάλογοι εἰς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύουσι, παρὰ εἰς αὐτό· πρὸς τί αἱ τοσαῦται ὑπεκφυγαί; Ἐὰν θέλουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ μὴ ματαιωθῇ τὸ ἔργον αὐτό, ἂς συγκαλέσουν τὴν Βουλὴν εἰς τακτικὴν Σύνοδον τὸν Σεπτέμβριον, διότι προτιμότερον εἶναι νὰ γείνῃ τοιαύτη θυσία παρὰ νὰ προσβληθῇ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Σύνταγμα. Ἐγὼ θὰ ψηφίσω καὶ ἐναντίον τῆς προτάσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ ἐναντίον τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς.

§99ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν ὅπως ὑπεβλήθη ὄχι μόνον δὲν προσβάλλομεν τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐνισχύομεν αὐτὸ, ὄχι μόνον δὲν δεχόμεθα πρότασιν τὴν ὁποίαν ἀπεῤῥίψαμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον πρότασιν τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν καὶ αὐτὸ τὸ κατέδειξεν ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, διότι ἡ Βουλὴ ἐξήγησεν ὅτι θέλει νὰ ἦναι ἰσχυροὶ οἱ κατάλογοι μέχρις ὅτου κατασταθῶσιν οἱ ἄλλοι ὁριστικοί, τὸ δὲ Σύνταγμα ἐννοεῖ, ὅτι ὅταν ἡ ἀρχὴ μιᾶς προτάσεως ἀποῤῥιφθῇ, τότε ἡ πρότασις δὲν εἰσάγεται ἐκ νέου· ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα τροπολογοῦμεν ἕνα νόμον τοῦτο δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς ποία εἶναι; ὅτι ὁ τόπος δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ καταλόγων καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύουν οἱ ὑπάρχοντες μέχρις οὗ γείνουν οἱ ἄλλοι. Κατὰ τί προσβάλλεται ἡ φιλοτιμία τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια, ἢ κατὰ τί ἀντίκειται ἡ πρότασις ἡ σημερινὴ εἰς τὸ Σύνταγμα; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν ἔρχεται μία πρότασις καὶ σᾶς λέγει, ὅτι εἰς τὰς δεῖνα εἰδικὰς περιπτώσεις ἰσχύει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπολύτως θεωρεῖ ἄκυρον, ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀντίθετος εἰς τὴν ἀπόφασιν τὴν χθεσινήν, ἥτις ἐκήρυξεν ἀκύρους τοὺς καταλόγους ἢ εἶναι μία ἐξαίρεσις τῆς διατάξεως. Ὅταν ὑπάρχει εἷς νόμος ὅστις λέγει ὅτι ἐν γένει εἶναι ἄκυρον καὶ κατόπιν ἐπέρχεται εἰδικὴ περίπτωσις, τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐξαίρεσις, ἥτις συμβιβάζεται μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὄχι μόνον ὁ σημερινὸς νόμος δὲν εἶναι εἰς ἀντίφασιν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ μίαν εἰδικὴν περίπτωσιν, καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχεται εἰς τὴν πρότασιν, διότι μέχρις οὗ κατασταθοῦν κατάλογοι ὁριστικοὶ θὰ παρουσιασθοῦν αἱ δεῖνα εἰδικαὶ περιπτώσεις καθ’ ἃς θὰ ἔχουν ἰσχύν. Νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἐξαίρεσις.

§100Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄπορον εἶναι πῶς ὁ προλαλήσας ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ εἰσαχθεῖσα πρότασις οὐ μόνον δὲν εἶναι κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἀλλ’ ὑποστηρίζει καὶ τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς, διότι σήμερον ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος ἔδειξεν ὅτι θέλει οἱ κατάλογοι νὰ ὑπάρχουν ἐν ἰσχύϊ καὶ μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές, καὶ τὸ ἀπέδειξαν δύω ψηφοφορίαι μία χθεσινὴ καὶ μία σημερινή, ἡ ὁποία ἐκύρωσε καὶ τὰ χθὲς ψηφισθέντα. Αἱ δύω ψηφοφορίαι εἶπον ὅτι ἂν ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς δημοσιευθῇ, οἱ κατάλογοι εἶναι ἄκυροι. Τώρα εἴτε διὰ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου εἴτε διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Φιλήμονος τὸ πρᾶγμα δὲν ἀλλάζει· τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον λέγει ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ παλαιοὶ ἰσχύουν ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι κατηρτισμένοι οἱ νέοι· ἡ Βουλὴ μετὰ συζήτησιν εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἰσχύουν· τώρα ἀμφότεραι αἱ προτάσεις ἀναιροῦν τὴν οἰκονομίαν ὁλόκληρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ δὲν δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν αὐτὴν Σύνοδον.

§101ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἐκφράσω τὴν ἰδέαν του, χθὲς δὲν ἐπρότεινεν ἁπλῶς ὅ,τι ἐπρότεινεν ἀλλ’ ἔδωκε καὶ τὸν λόγον· ἂν ψηφίσωμεν, λέγει, αὐτὴν τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; ποτὲ δὲν θὰ συντάξῃ καταλόγους, καὶ οἱ ὑπάρχοντες αὐτοὶ κατάλογοι θὰ μείνουν· ἔδειξε μίαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν· ὥστε ὁ κ. Κατσικαπῆς ἥρπασε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος (θόρυβος), ἡ δὲ Βουλὴ ἐν γνώσει ἀπεφάσισεν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνηγκαλίσθη τὸν κ. Κατσικαπῆν καὶ ἡ Βουλὴ βλέπουσα ὅτι ἐθριάμβευσε ἤλλαξε συγχαρητήρια, καὶ σήμερον τί μᾶς λέγουν; θὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὰ ἴδια· ὅ,τι εἴπομεν χθὲς ὅτι εἶναι καλὸν νὰ εἴπωμεν σήμερον ὅτι εἶναι κακόν. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ὅμως νὰ ὀπισθοχωρήσῃ.

§102ΡΟΥΦΟΣ. Διὰ σᾶς.

§103ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§104Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰπέτε λοιπὸν καθαρὰ ὅτι δὲν θέλετε τὸν νόμον σεῖς οἱ Κέρβεροι τοῦ Συντάγματος.

§105Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐπειδὴ ἐγένετο πρότασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 1 παρὰ ¼.