1877.06.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

Τῆς 21 Ἰουνίου 1877.

(Τρίτη)

Ὥρα 8 30 π. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ καταθέσω ἐνώπιον ὑμῶν δύω νομοσχέδια· ἴσως αἱ περιστάσεις δὲν εἶναι κατάλληλοι, ἵνα παρουσιασθῶσι σήμερον τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἀλλ’ ἡ πίεσις ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας πρὸς ταχεῖαν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης μὲ ἀναγκάζει νὰ φέρω τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταῤῥύθμησιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχε παρουσιάσει κατὰ τὴν ά. Σύνοδον ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Παπαζαφειρόπουλος, ὑπουργὸς τότε τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ νομοσχέδιον δὲ τοῦτο περιέχει δύω μέρη διακεκριμένα· τὸ πρῶτον μέρος εἶναι ὅλως ἐπιστημονικὸν, καὶ οὐσιαστικὸν, ἀποβλέπει τοὐτέστιν εἰς τὸν νέον ὀργανισμὸν τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ στηρίζεται ἐπὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας τὸ ἀνώτατον δικαστήριον ἔχει θέσει· διαπρεπεῖς δὲ νομομαθεῖς εἶχον καταρτίσει τὸ νομοσχέδιον λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὰς τεθειμένας ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου βάσεις· τὸ βʹ. μέρος ἀποβλέπει εἰς τὸ διοικητικὸν, ἤτοι εἰς τὴν προσθήκην νέου προσωπικοῦ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλλεν ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατατίθημι σήμερον, ὁ Ἄρειος Πάγος θέλει διαιρεθῆ εἰς δύω τμήματα. Τὸ πρῶτον οὐσιαστικὸν μέρος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλω, μένει ἐντελῶς ἄθικτον· μεταβάλλω ὅμως τὸ δεύτερον μέρος τὸ ἀποβλέπον εἰς τὴν προσθήκην τῶν Ἀρειοπαγιτῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον προσετίθεντο 7 Ἀρειοπαγῖται, ἑπομένως ἡ δαπάνη ἦτο ἀρκετὰ μεγάλη· κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζω σήμερον, προστίθενται μόνον 3 Ἀρειοπαγῖται· ἀλλὰ καὶ ἡ προσθήκη αὕτη τῶν Ἀρειοπαγιτῶν δὲν θέλει φέρει αὔξησιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ προσθέτωμεν δαπάνας νέας εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ἐὰν εἰς πᾶσαν περίστασιν εἶναι ἀναγκαῖον τὸ ἰσοζύγιον, σήμερον νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τὰς προσπαθείας μας, ἵνα φθάσωμεν εἰς αὐτό. Ἔπρεπε λοιπὸν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τὸν νέον τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου. Προστέθησαν λοιπὸν 3 Ἀρεοπαγῖται, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν φέρει αὔξησιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι προτίθεμαι, ἐὰν μείνω εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῇ Δικαιοσύνης, διότι εἶμαι λίαν προσωρινὸς, ν’ ἀφαιρέσω δύω ἐφέτας ἐκ τῶν ἐνταῦθα· ὑπάρχουν 17· ὅταν μείνουν 15 εἶναι ἀρκετοὶ, διότι δύνανται νὰ σχηματίσωσι τρία τμήματα καὶ αὐτὰ εἰσὶν ἀρκετὰ πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεων, ὥστε ἀμέσως προέρχεται οἰκονομία δύω ἐφετῶν. Ἐκτὸς τούτου προτίθεμαι νὰ κάμω καὶ ἄλλας οἰκονομίας, ὥστε οὐδὲ λεπτὸν θέλει προστεθῆ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐκ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς. Ἠναγκάσθην ἕνεκα τούτου νὰ μεταβάλω τὴν διάταξιν τῆς νομοθεσίας καὶ ἀντὶ 7 δικαστῶν, ὅπου ἀπῃτοῦντο πρὸς καταρτισμὸν τοῦ Ἀρείου Πάγου, νὰ ὁρισθῶσι 5. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου ἀπὸ 7 εἰς 5 δικαστὰς θέλει ἀντηχήσει ἴσως κακῶς εἰς τὰ ὦτα τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ δικαστηρίου· ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ συνδυάσωμεν δύω συμφέροντα, τὸ συμφέρον τῆς ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἠναγκάσθην λοιπὸν διὰ νὰ κατορθώσω τὴν διαίρεσιν τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς δύω τμήματα νὰ περιορίσω τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν ἀπὸ 7 εἰς 5, οὕτω δὲ ἠδυνήθην νὰ φθάσω εἰς ἀποτέλεσμα τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς δύω τμήματα ἦτο ἄφευκτος· διότι ἐὰν ἡ ἀπονομὴ τῆς Δικαιοσύνης ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου δὲν ἐσταμάτησε, ὑπάρχει ὅμως τόσον βραδεῖα, ὥστε γίνεται παραίτιος μεγάλης βλάβης τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιωτῶν. Κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1876 ἐν τῷ πίνακι τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔμειναν ἐγκρεμεῖς ὑποθέσεις 1295 Πρέπει δὲ νὰ πιστεύσητε, κύριοι, εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅσον καὶ ἂν ἐργασθῇ, ὅπως ὑπάρχει εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκδίδῃ πλέον τῶν 550 ἀποφάσεων κατ’ ἔτος κατὰ μέσον ὅρον. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον τὸ διαιροῦν τὸν Ἄρειον Πάγον εἰς δύω τμήματα, καὶ μὴ ἐπιφέρον προσθήκην δαπάνης κατὰ τὰς βάσεις ἐφ’ ὧν στηρίζεται. Ἀλλ’ ὅταν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον εἶχε παρουσιασθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ εἶχε προβῆ εἰς δύω συζητήσεις, δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν τρίτην, διότι δικαίως ἐζήτησε νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς λοιπὸ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἅπτετε σπουδαίως τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἐναντίον δὲ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἠδυνάμην νὰ παρουσιάσω τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ παρουσιάσω καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατατιθέμενον σήμερον ἔχει βάσιν τὸ νομοσχέδιον ὅπερ κατέθεσεν ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος, ἀλλὰ μετὰ πολλῶν τροποποιήσεων, διότι παρεδέχθην πολλὰς ἐκ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς καὶ διάφοροι ἐκ τῶν βουλευτῶν εἶχαν προτείνει, ἐπήνεγκον δὲ καὶ ἄλλας τινὰς τροποποιήσεις καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ ἦναι τελειότερον. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, κύριοι, δὲν ἀπαιτῶ ν’ ἀναγνωσθῶσιν εἰς ἁ. ἀνάγνωσιν σήμερον, διότι τὰ θεωρῶ σπουδαῖα, καὶ χρῄζοντα ἐξετάσεως καὶ βασάνου· τὸ μόνον διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν εἶναι νὰ παρακαλέσῃ τὴν δικαστικὴν ἐπιτροπὴν νὰ συνέλθῃ, εἰ δυνατὸν, τὸ ταχύτερον νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν.

§3ΤΙΝΕΣ. Θὰ τυπωθῶσι βεβαίως πρῶτον;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μολονότι γνωρίζω ὅτι ὀλίγαι ἡμέραι ἀπολείπονται πρὸς ἐργασίαν, ἐνόμισα ὅμως ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐνασχοληθῆτε ἐπὶ μιᾶς ὑποθέσεως τῆς ὁποίας ἡ ἀνάγκη ὅσον προβαίνομεν γίνεται ἔτι μᾶλλον καταφανεστέρα. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀφορᾷ τὴν βελτίωσιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἡ βελτίωσις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀμέσως, θὰ γίνῃ ἀφοῦ ἐπενεχθῶσι διάφοροι προπαρασκευαστικαὶ πράξεις, αἵτινες θέλουσι συντελέσει πρὸς τοῦτο. Ἡ πρωτίστη δὲ εἶναι ἡ μόρφωσις καὶ ἡ παρασκευὴ δημοδιδασκάλων, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς εἰσάγω νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τοῦ διδασκαλείου. Ἐσκεπτόμην πολὺ ἐὰν ἔπρεπε νὰ τὸ εἰσαγάγω αὐτὰς τὰς ἡμέρας, ἢ ἐὰν ἔπρεπε νὰ τὸ ἀναβάλλω διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον· ἀπεφάσισα ὅμως νὰ τὸ εἰσαγάγω τώρα, διότι νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶναι μεγάλη ἡ εὐθύνη, ἐὰν τὸ ἀνέβαλον ἕως τὸν Νοέμβριον· διότι ἤθελεν ἀρχίσει τὸ σχολικὸν ἔτος τὸν Σεπτέμβριον, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀρχίσει τὸ διδασκαλεῖον καὶ ὡς ἐκ τούτου ἤθελον μείνει τὰ πράγματα εἰς ἣν εὑρίσκονται τώρα κατάστασιν. Ἡ κατάπτωσις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἶναι μεγίστη, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἀπῃτεῖτο νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ βελτιώσεως αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιτρέψετε νὰ γίνῃ ἡ ά. ἀνάγνωσις σήμερον.

§6ΧΟΪΔΑΣ. Ἀναγγέλλω τῷ κυρίῳ ὑπουργῷ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὅτι τὸ προσεχὲς Σάββατον θὰ ἐπαναφέρω τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τῶν Σιμωνιακῶν Ἐπισκόπων ἣν θ’ ἀναπτύξω πλειότερον, διότι θέλω νὰ εἴπω ποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τὰ ἐκ τῆς προστασίας τῶν Σιμωνιακῶν Ἐπισκόπων παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἥτις ἐκλήθη νὰ ὀρθοτομήσῃ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται εἰς ά. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως διδασκαλείου, καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Κατόπιν ἐπίσης ἐγένετο παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουνίου Β. Διατάγματος περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων τῶν Τραπεζῶν, Ἐθνικῆς καὶ Ἰονικῆς. Ἐπίσης εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῶν Τραπεζῶν Ἐθνικῆς καὶ Ἰονικῆς περὶ συνομολογήσεως δανείου εἴκοσιν ἑκατομμυρίων. Ἐπίσης τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου εἴκοσι ἑκατομμυρίων.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη τελευταία ἡ τελευταία παράγραφος εἶναι ἐκ προοιμίων ἀνέφικτος, διότι 15 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἑλλάδα μεταλλικὸν δὲν ὑπάρχει· εἶναι λοιπὸν τὸ ἴδιον ὡς νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν δεχόμεθα ἰδιωτικὰς ἐγγραφὰς εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Ῥικάκης εἰς τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἄρθρου. Αὐτὸ ὑποθέτει ὅτι θὰ γίνουν ἐγγραφαὶ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ ὅτι τὸ δάνειον θὰ πραγματοποιηθῇ ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ συλλογισμὸς τοῦ κ. Ῥικάκη καθ’ ὃν γνωστὸν εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει τόσον μεταλλικὸν καὶ ὅτι ἄρα τὸ ἄρθρον ἀποκλείει τὰς ἐγγραφάς. Ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ ὅτι δὲν θὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον μόνον ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία μεταξὺ γραμματίων καὶ μεταλλικοῦ. Ὅτι δὲ ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ ὅρος καὶ αὐτὴ ἡ ἀναλογία εἶναι ἔμμεσος συνέπεια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ἄλλως ἐνῶ θὰ ἐδανειζόμεθα δὲν ἠθέλομεν δανεισθῆ ἀλλ’ ἤθελον μᾶς δώσει τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐν ᾧ ἔχομεν ἀνάγκην ἐν μέρει τοὐλάχιστον μεταλλικοῦ.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ παρετήρησα ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι δυσανάλογον, ὅτι μάλιστα μετὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τὸ μεταλλικὸν φεύγει ἀπὸ τὴν ἀγοράν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καὶ ἐσωτερικὰς ἀνάγκας, ὥστε δύναται δι’ αὐτὰς νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ἐσωτερικὸν δάνειον.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἠθέλαμεν ἀκολουθήσει τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος τὸ ἄτοπον θὰ ἦτο μέγα ὅσον δὲν τὸ ὑπελόγιζον, διότι καὶ αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ δανείου τὸ ὁποῖον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἤθελε πραγματοποιηθῆ ἤθελε μᾶς δοθῆ οὐχὶ εἰς μεταλλικὸν ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι οἱ ἔξω κεφαλαιοῦχοι βλέποντες ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, δὲν ἤθελον κάμει τὰς ἐγγραφὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀλλ’ ἤθελον παραγγείλει τοὺς ἀνταποκριτάς των νὰ τὰς κάμουν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς γραμμάτια· ὥστε καὶ ἂν ἤθελε πραγματοποιηθῆ τὸ δάνειον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, ἔπρεπε νὰ λάβωμεν τὴν πρόνοιαν αὐτὴν διὰ τὰς γενησομένας ἐγγραφὰς εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Προσέτι παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα ὅτι διὰ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας ἐλησμόνησεν ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ἕτερον δάνειον, τὸ ἀπὸ τῶν Τραπεζῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια.

§13ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐκτελῶν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς περὶ συντομεύσεως τῶν συζητήσεων, θέλω εἶμαι βραχὺς καὶ σύντομος εἰς τὰ ἐπιχειρήματά μου, θέλω δὲ πρὸ πάντων ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἀγορεύσεων ἐκείνων, αἵτινες εἶχον σκοπὸν νὰ ἀποδώσουν χαρακτῆρα ἀδικίας εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ ὡς ἔχον σκοπὸν νὰ χορηγήσῃ προνόμια. Αἱ ἁλυκαὶ τῆς Λευκάδος καθὼς καὶ αἱ τῆς Κερκύρας καὶ Ζακύνθου ἀποτελοῦσι κτῆμα ἑκάστης τῶν νήσων καὶ συμπεριελαμβάνοντο πάντοτε εἰς τὰ κτήματα αὐτῶν. Ὁ πρῶτος νόμος, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου κατὰ τὸ 1831, ἐπεσφράγισεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ ἀνέγραψε μεταξὺ τῶν προσόδων ἑκάστης νήσου τὸ εἰσόδημα τῶν ἁλυκῶν· τοῦτο οὐδέποτε ἠμφισβητήθη. Καὶ ὁ νόμος τοῦ 1845, ὁ ὁποῖος ἐπῆλθε μετὰ 11 ἔτη, ἐπανέλαβεν αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν ἁλυκῶν τῶν διαφόρων νήσων ἐπέφερεν ἀποτέλεσμα οὐχὶ καλόν, καὶ ἐπειδὴ παρετηρήθη, ὅτι αἱ ἁλυκαὶ τῆς Λευκάδος καὶ κατασκευὴν ἀρίστην ἔχουν καὶ ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ συλλογὴ εἶναι ὀλιγοδάπανος, εὐκολύνεται δὲ ἡ μεταφορά, ἐπροτιμήθησαν αὗται τῶν ἄλλων νήσων πρὸς καλλιέργειαν καὶ διανομὴν τῆς ὠφελείας καὶ εἰς τὰς ἄλλας νήσους. Περὶ τῆς ἰδιότητος ταύτης τῶν ἁλυκῶν τῆς Λευκάδος ἔχομεν γεγονότα αὐτῆς τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι κατὰ τὸ 1865 ἀπέστειλαν ἐκεῖσε τὸν διευθυντὴν τῶν ὀρυχείων, ὅστις ἔκαμεν ἔκθεσιν τὴν 20 Ἀπριλίου 1865, ἐν ᾗ ἀναφέρει, ὅτι αἱ ἁλυκαὶ τῆς Λευκάδος εἶναι πᾶν ὅ,τι ἐντελές, διότι καὶ σήμερον δὲν ἤθελον κατασκευασθῆ μὲ μεγαλητέραν ἐντέλειαν, εἶναι δὲ ὀλιγοδάπανοι περὶ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν συλλογὴν καὶ τὴν μεταφορὰν τῶν ἁλάτων, καὶ διὰ ταῦτο προτείνει ὁ κ. Μπουγιούκας, ὅτι αἱ ἁλυκαὶ αὗται πρωτίστως πρέπει νὰ καλλιεργῶνται, δεύτερον, ὅτι ἐπειδὴ οἱ διευθυνταὶ τῶν ἁλυκῶν ἐκείνων εἶναι ἐμπειρότατοι, οὐδεὶς ἐπιστάτης ἁλυκῶν καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν νὰ διορίζηται τοῦ λοιποῦ, εἰμὴ ἀφοῦ ἤθελε διδαχθῆ ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὸ σχολεῖον τῶν ἁλυκῶν Λευκάδος. Θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ ἀναγνώσω περικοπήν τινα αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου. «Ἑκατέρα τῶν ἁλυκῶν τούτων παρουσιάζει τὴν αὐτὴν τεχνικὴν διαίρεσιν καὶ κανονικότητα τῶν διαφόρων τμημάτων, καὶ εὐμοιροῦσιν ἀμφότεραι τῶν φυσικῶν ἐκείνων πλεονεκτημάτων, ἅτινα συντελοῦσι μεγάλως εἴς τε τὴν ἄφθονον παραγωγὴν καὶ εἰς τὸ ὀλιγοδάπανον τῆς πήξεως, τῆς συλλογῆς καὶ τῆς ἐκτὸς τῆς νήσου μεταφορᾶς τοῦ ἅλατος. Ἡ παρὰ τῇ πόλει ἁλυκὴ ἀνάγκη ἀναπόδραστος νὰ καλλιεργῆται κατ’ ἔτος διὰ λόγους ὑγείας τῶν κατοίκων καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους σπουδαίους, διότι 1) ἡ ἁλυκὴ αὕτη ἀπαιτεῖ τὴν οἰκονομικωτέραν δαπάνην διὰ τὴν καλλιέργειάν της· 2) δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς πρότυπον ἁλατοποιΐας καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τόπος πρακτικῆς μορφώσεως εἰς τοὺς διοριζομένους ἐπιστάτας τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν τοῦ Κράτους· 3) διότι παρέχει τὰ μέσα τῆς εὐχερεστέρας ἐκ μέρους τῶν ἐντοπίων ἀρχῶν ἐπιτηρήσεώς της. Προσθέτει δὲ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐν συμπεράσματι, ὅτι πρὸς τακτοποίησιν τῶν ἄλλων τοῦ Κράτους ἁλυκῶν θεωρεῖ ἐνάναγκες ἵνα οἱ διοριζόμενοι ὡς ἐπιστάται τῆς καλλιεργείας νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος εἰς τὴν ἐν Λευκάδι ἁλυκήν. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἐνεκρίθη ἀναγκαῖον ἐπὶ προστασίας νὰ διαταχθῇ ἡ καλλιέργεια μόνον τῶν ἁλυκῶν Λευκάδος νὰ διαμένωσιν δὲ ἀργαὶ αἱ λοιπαί, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεδόθη καὶ εἰς τὰς ἄλλας νήσους ἓν μέρος τῆς προσόδου. Ἐν τούτοις ὅμως, ἐπειδὴ εἰς τὴν Ζάκυνθον ἀνεπτύχθη ἡ ἀνάγκη τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν της, διὰ νόμου τῆς Βουλῆς τῆς Ἑπτανήσου, εἰς ὃν ἀναφέρεται, ὅτι ἡ παραίτησις τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν ἐπέφερε κακὰ ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, διετάχθη ὅτι καὶ αὗται πρέπει νὰ καλλιεργηθῶσιν ἐπὶ ἐργολαβίᾳ καὶ τὸ ἐξαγόμενον ν’ ἀπολαμβάνῃ ἡ νῆσος Ζακύνθου. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν. Ἑπομένως, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ καλλιέργεια ὅλων τῶν ἁλυκῶν τῆς Ἑπτανήσου, ἐπῆλθεν ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα ὅτι ἡ πρόσοδος καὶ ἡ δαπάνη ἔμεινον εἰς ἑκάστην τῶν νήσων ἰδιαιτέρως, ὡς εἶχε διαταχθῆ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1834. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα κατὰ τὰ 1866 ὅτε συνήλθομεν ἐνταῦθα καὶ ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον περὶ ἀφομοιώσεως. Διὰ τοῦ νόμου τούτου διατάσσεται, ὅτι ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων ἑκάστης νήσου πρέπει νὰ διανέμηται εἰς τοὺς δήμους αὐτῆς ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νόμου. «Τὰ ἐκ τῆς περιουσίας ἑκάστης νήσου εἰσοδήματα διανέμονται εἰς τοὺς δήμους αὐτῆς ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστου, ἀφοῦ προηγουμένως ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα.» Λοιπὸν τὸ ἅλας τῆς Ζακύνθου διανέμεται εἰς τοὺς δήμους αὐτῆς, τῆς Κερκύρας, τῆς Λευκάδος ἐπίσης.

§14ΦΛΩΡΙΑΣ. Περὶ ἁλάτων δὲν ὑπάρχει διάκρισις.

§15ΣΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν κυριότητα τῶν κτημάτων εἶναι ἄλλο, διότι ταῦτα θεωροῦνται ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν νῆσον, εἰς ἣν εὑρίσκονται. Τοῦτο ἐπισφραγίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλα γεγονότα, διότι καὶ ἄλλα κτήματα ἐγχώρια, οἷον ἐλαῖαι, ἀγροὶ, ἄμπελοι ὡς ἐγχώρια διετέθησαν νὰ ὑπηρετήσουν ἐγχώριον σκοπὸν τῇ ἐπιδοκιμασίᾳ τῆς Γερουσίας· ἡ δὲ Γερουσία βεβαίως δὲν ἤθελεν ἐπιτρέψει τὴν διάθεσιν ἂν ἐπρόκειτο περὶ κτημάτων τῆς Ἐπικρατείας· δεύτερον, τινὰ τῶν κτημάτων αὐτῶν ἐδόθησαν εἰς ἐμφύτευσιν ἢ ἀγροληψίαν δι’ ἀνάγκας ἐγχωρίους· τρίτον, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1844 τοῦ ἑβδόμου Κοινοβουλίου, διετάχθη νὰ γείνῃ ἀκριβὴς καταγραφὴ τῶν ἐγχωρίων κτημάτων καὶ ἐπιτροπὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν διεκδίκησιν τῶν καταπατηθέντων, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ἐμπεριέχονται καὶ αἱ ἁλυκαί· τέταρτον, κατὰ τὸ 1871 ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς νόμος διὰ τοῦ ὁποίου διετάχθη ἡ διανομὴ τῶν ἐγχωρίων κτημάτων Ζακύνθου, ἐν οἷς καὶ αἱ ἁλυκαί. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ποτὲ ἀντίῤῥησις περὶ κυριότητος οὔτε ἐγένετο, οὔτε ἠδύνατο νὰ γείνῃ. Ἀλλὰ, λέγουσιν οἱ ἀντιφρονοῦντες, ὅτι προηγουμένως ἀπελάμβανον μίαν πρόσοδον ἐγχώριον, ἡ ὁποία, κατὰ μὲν τὸ νομοσχέδιον, ἐξασφαλίζεται εἰς τὴν Λευκάδα, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας νήσους δὲν ἐξασφαλίζεται. Ἡ πρόσοδος αὕτη εἰς ἑκάστην νῆσον εἶναι ἡ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος, ἥτις εἶναι ἰδιαιτέρα καὶ χρησιμεύει πρὸς ἀγαθοὺς σκοπούς· μεταξὺ τῶν ἄλλων κατὰ τὸν πόλεμον τῆς Κρήτης ἐλάμβανον δι’ αὐτῆς περίθαλψιν οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος· ἡ δὲ προστασία ἡ ὁποία ἐχορήγησε τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος πρὸς ἐγχωρίους σκοποὺς εἶχε καὶ ἰδιαίτερον λόγον διὰ νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ διατηρήσῃ μικρὰν τὴν τιμήν του. Ἤξευρεν ὅτι τὸ κύριον εἰσόδημα τῶν νήσων ἦτο τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ καρποῦ τῶν ἐλαιῶν, παρετηρήθη δὲ, ὅτι τὸ ἅλας ὡς ἀναφέρεται καὶ ἐν τῷ νόμῳ περὶ καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν Ζακύνθου, συνεισφέρει μεγάλως εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ ἐλαίου· ἑπομένως ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία ἐγένετο ὡς πρὸς τὴν διατήρησιν τοῦ μονοπωλίου ὡς πρότερον, εἶναι ὀρθὴ, διότι προάγει τὸν ἰδιωτικὸν καὶ τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἐν Λευκάδι κατὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν γίνεται βεβαίως σπατάλη, τὴν ὁποίαν εὐστόχως παρετήρησεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ σπατάλη ὅμως αὕτη, ἡ ὁποία προέρχεται, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ διορίσῃ πρόσωπα κατάλληλα καὶ εὐσυνείδητα, διότι ἄλλως πάντοτε θὰ ἔχωμεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἀφοῦ εἰς ἓν ἔτος μόνον ἔγεινε κατάχρησις πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἕνεκα τούτου ἐλάβομεν τὰ ἐξαγόμενα τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ βαρύνῃ τὸ κοινὸν τῆς Λευκάδος; ὄχι, ἀλλὰ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργείου πρὸς ἀποφυγὴν τῆς καταστροφῆς καὶ τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ τοῦ ἐγχωρίου. Αὐτὴ ἡ σπατάλη, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε, τί ἐμφαίνει; ὅτι τὴν σήμερον γίνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀδικία, διότι ἀφοῦ ἐγένετο δαπάνη διπλασία, τὸ καθαρὸν εἰσόδημα εἶναι τὴν σήμερον τὸ ἥμισυ ἀφ’ ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ᾖναι, καὶ διὰ τοῦτο ἀντὶ τοῦ πραγματικοῦ εἰσοδήματος ἀποδίδεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου πολὺ ὀλιγώτερον. Ὡς ἐκ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα φροντίσῃ, ὅπως λείψῃ πᾶν παράπονον. Δευτέρα ἀδικία εἶναι, ὅτι τὸ ὑπάρχον ἅλας τὸ λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν τῆς παραγωγῆς, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, λέγεται, ὅτι τὸ ἅλας αὐτὸ πρέπει νὰ ληφθῇ εἰς τὴν ἀρχικὴν τῆς παραγωγῆς ἀξίαν. Ἐγένετο λόγος περὶ χρεώσεως τῆς Λευκάδος ὑπερβαινούσης τὰς 800,000 δραχμῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ὁ ὁποῖος διέπει τὰ ἐγχώρια, ἐπετρέπετο εἰς τὰς ἐγχωρίους διαχειρίσεις νὰ συνάψωσι δάνεια ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος· τὸ δὲ χρέος αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς τὸ πολὺ 20 ἐτῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ χρέους πραγματικοῦ τῆς Λευκάδος θὰ εἴχωμεν χρέος 800 χιλ. δραχμὰς, τὸ ὁποῖον, οὐ μόνον ἐντὸς 20 ἐτῶν δὲν δύναται νὰ ἐξοφληθῇ καὶ διὰ μιᾶς προσόδου, ἀλλ’ οὔτε εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ τοιοῦτο δάνειον ἔπρεπε, κατὰ τοὺς νόμους νὰ φέρῃ ὁ προϋπολογισμὸς ἑκάστου ἔτους τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου, δι’ ὧν νὰ ἐπιβαρύνηται ἡ νῆσος· ὑπάρχει τοῦτο βεβαιωμένον καὶ ἀνεγνωρισμένον; οὐχί. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ ἀποκρούσω τὴν ἀξίωσιν ὀφειλῆς πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ λέγουσι τινὲς, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἀφομοιώσεως, τὰ ἅλατα ἔμειναν ὅπως εἶχον. Τὰ ἅλατα διατελοῦν ὅπως εἶχον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογίαν, ἥτις διετηρήθη ἐγχώριος καὶ εἰς τὴν προϋπάρχουσαν τιμὴν, ἀλλ’ ἡ πρόσοδος τῶν ἁλυκῶν ἑκάστης νήσου διανέμεται δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου εἰς τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας. Τοιαῦτα ὤφειλον νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν.

§16ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν ἀποκρούητε καὶ αὐτὸ, ὅτι καὶ ἄλλαι νῆσοι δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἀξίωσίν των καὶ ἂν τὴν ἀναγνωρίζητε.

§17ΣΕΡΒΟΣ. Ἂν ἀναγνωρίζω; Ὄχι. Ὁ κ. ὑπουργὸς, εἶπεν, ἂν ἔχητε ἀξίωσιν, ἐγείρατε ἀγωγήν.

§18ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ ἅλατα καὶ αἱ ἁλυκαὶ ὑπήγοντο εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν ὑπέκυψαν κατὰ νέαν ἐπαρχίαν εἰς τὸν γενικὸν κανόνα τῶν πολλῶν ἐπαρχιῶν, ὥστε νὰ θεωρῶνται ὡς μονοπώλιον ὑπὲρ τοῦ Κράτους.

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φειδόμενος, κύριοι, τοῦ χρόνου ὁ ὁποῖος εἶναι τόσον πολύτιμος, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὡς ἔπραξα καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων τῶν μέχρι τοῦδε συζητηθέντων, μολονότι πολλὰς ἠδυνάμην νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις καὶ ἀντιῤῥήσεις· ἐπειδὴ ὅμως ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἔλαβε μεγάλας διαστάσεις......

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν εἴχατε παρατηρήσεις οὐσιώδεις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσατε, ἀδικήσατε καὶ ἐμὲ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν τόπον νὰ τὰς παραλείψητε.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπειδὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἐξηγηθῶ, σᾶς λέγω ἐν συντόμῳ ὅτι τὰ ἀντικείμενα εἰς τὰ ὁποῖα περιστρέφονται καὶ πρέπει νὰ περιστρέφωνται τὰ εἰς τὴν ἔκτακτον ταύτην σύνοδον εἰσαγόμενα νομοσχέδια, ἤτοι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αἱ παρασκευαὶ συζητοῦνται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἀπὸ ἐννέα ἤδη μηνῶν, πολλοὶ δὲ ἐξ ἡμῶν, εἴτε ὡς βουλευταὶ εἴτε ὡς ὑπουργοὶ ὑπέβαλον καὶ ὑπεστήριξαν πολλὰς περὶ αὐτῶν προτάσεις· ἤρκει δὲ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παραβάλῃ τὰς προτάσεις ταύτας μὲ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐπροτάθησαν καὶ ἠδύναντο νὰ προταθῶσι μέτρα πολὺ διαφορετικὰ ἀπὸ τὰ ἰδικά του, καὶ ὅτι πολλὰς ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν παρατηρήσεις καὶ ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων του· ἐὰν δὲ σιωπῶμεν, πράττομεν τοῦτο διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θέλει φέρει μέτρα τὰ ὁποῖα, ἂν καὶ δὲν ἦναι κατὰ πάντα σύμφωνα μὲ τὰς ἰδέας μας, θὰ ᾖναι ὅμως ὅπως δήποτε ἀνάλογα μὲ τὰς περιστάσεις καὶ διότι καθεὶς ἐξ ἡμῶν φρονεῖ ὅτι πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν ἤθελε προσφέρει εἰς τὴν πατρίδα του, ἐὰν ἐν οὕτω κρισίμῳ ἐποχῇ ὑπέβαλλε πᾶν παρουσιαζόμενον νομοσχέδιον εἰς λεπτομερῆ βάσανον καὶ συγκρίνων αὐτὸ μὲ τὰς προτάσεις του ἐπροσπάθει διὰ παρατεταμένων συζητήσεων νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι μειονεκτεῖ ἐκείνων· αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον εἰς πολλὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσθησαν δὲν ἔλαβον τὸν λόγον καίτοι μὴ ὢν καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ προκείμενον, ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἔλαβε μεγάλας διαστάσεις χωρὶς ὅμως καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν μου νὰ διευκρινισθῇ ἀποχρώντως τὸ ζήτημα, καὶ ἐπειδὴ συνέβη νὰ μελετήσω καὶ ἐγὼ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, νομίζω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, αἵτινες θέλουν συντελέσει εἰς περισσοτέραν διευκρίνισιν τοῦ πράγματος. Ὑπῆρχε, κύριοι, ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν τῇ πρώην Ἰονίῳ πολιτείᾳ δὲν ὑφίστατο εἰμὴ ἓν μόνον γενικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον εἰσέπραττεν ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἐνήργει τὰς πληρωμὰς τῆς ὑπηρεσίας ὅλων τῶν νήσων. Βραδύτερον ἐθεωρήθη εὔλογον νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἑκάστην νῆσον ἡ πληρωμὴ ὑπηρεσιῶν τινων, καὶ ἐσχηματίσθησαν τὰ λεγόμενα ἐπιχώρια ταμεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν πρόσοδοι τινὲς αἱ ὁποῖαι μέχρι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς εἰσήγοντο εἰς τὸ Γενικὸν ταμεῖον. Αἱ πρόσοδοι αὗται συνίσταντο ά) ἐκ τῶν εἰσοδημάτων ἀκινήτων τινῶν κτημάτων, βʹ) ἔκ τινων φόρων, καὶ γʹ) ἐκ τῶν κερδῶν τῶν ἁλυκῶν τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν αἱ νῆσοι τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας ἀπέκτησαν τὴν κυριότητα κτημάτων ὅσων ἡ πρόσοδος παρεχωρήθη εἰς αὐτὰς, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθητε τὴν στιγμὴν ταύτην ὁποίαν ἰδέαν ἐσχημάτισεν ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν ἐσυστήσατε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ ἡ ὁποία προηδρεύετο ἀπὸ τὸν σεβαστὸν τότε πρόεδρον τῆς Βουλῆς κ. Ζαΐμην. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει σήμερον νὰ διευκρινίσωμεν εἶναι, ὅτι αἱ ἁλυκαὶ δὲν ἐξομοιοῦνται μὲ τὰ λοιπὰ ἀκίνητα κτήματα· διότι καὶ αὐτοὶ οἱ Ἰόνιοι νόμοι τὰς χωρίζουσιν ἀπὸ αὐτὰ, καὶ ὁ περὶ ἀφομοιώσεως νόμος τοῦ 1866, τὸν ὁποῖον οἱ ἀγορεύσαντες ἐπικαλοῦνται, τὰς τάσσει εἰς χωριστὴν κατηγορίαν, ἀποφαινόμενος ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ, ὅτι τὰ περὶ ἁλάτων κείμενα θέλουν ἐξακολουθεῖ ὅπως ἔχωσιν ἐν Ἑπταννήσῳ, μέχρις οὗ κανονισθῶσιν ἄλλως διὰ νόμου. Ἄλλως τε δὲν ἠδύναντο αἱ ἁλυκαὶ νὰ ἐξομοιωθῶσι μὲ τὰ λοιπὰ ἀκίνητα κτήματα, διότι θεωρούμεναι ὡς τόποι, ἐπὶ τῶν ὁποίων κατασκευάζεται τὸ ἅλας οὐδεμίαν ἀποφέρουσι πρόσοδον οὐδὲ ἔχουσι ἀξίαν τινὰ, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ τοιοῦτοι τόποι εἶναι ἀκατάλληλοι πρὸς πᾶσαν παραγωγὴν μὴ ἀποφέροντες οὐδὲ κἂν χόρτον πρὸς τροφὴν ζώων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἶναι τοσοῦτον πολυάριθμοι ὥστε ἐὰν ἦτον ἐλευθέρα ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ πώλησις τοῦ ἅλατος καὶ ἀφίνετο ἕκαστος ἐλεύθερος νὰ παράγῃ ἅλας, ἀμφιβάλλω ἐὰν οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἁλυκῶν ἤθελον εὑρίσκει μίσθωμα ἀνώτερον τοῦ ἅλατος, τὸ ὁποῖον ἐξοδεύουσιν εἰς τὸ μαγειρεῖόν των. Ὅ,τι ἀποτελεῖ τὴν πρόσοδον τῶν ἁλυκῶν εἶναι τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους, διότι διὰ τοῦ μονοπωλίου ὑποβάλλονται οἱ πολῖται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀγοράζουν τὸ ἅλας εἰς τιμὴν ἀνωτέραν τῆς ἀγοραίας ἢ πραγματικῆς. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῆς ἀγοραίας τιμῆς τοῦ ἅλατος καὶ τῆς τιμῆς εἰς τὴν ὁποίαν ἀναγκάζει ἡ Κυβέρνησις τοὺς πολίτας νὰ τὸ ἀγοράζωσιν, ἀποτελεῖ κυρίως τὴν πρόσοδον τῶν ἁλυκῶν καὶ τῶν ἁλάτων. Ἀλλ’ ἡ πρόσοδος αὕτη δὲν εἶναι ἔσοδον ἀκινήτου κτήματος, εἶναι φόρος ἀνήκων εἰς τὴν τάξιν τῶν λεγομένων φόρων ἐπὶ τῆς καταναλώσεως· μολονότι δὲ οἱ τοιοῦτοι φόροι εἶναι προαιρετικοί, ἐπειδὴ ὅμως τὸ ἅλας εἶναι ἀντικείμενον τῆς πρώτης ἀνάγκης, καθίσταται ὁ φόρος ὑποχρεωτικός, καὶ ἐπειδὴ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι καταναλίσκουν τὴν αὐτὴν ποσότητα ἅλατος, διὰ τοῦτο ὁ φόρος χαρακτηρίζεται ὡς κεφαλικός, διότι ἐπιβαρύνει ἐξ ἴσου καὶ τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς πένητας. Εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα ἔνθα διατηρεῖ ἡ Κυβέρνησις τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος πωλοῦνται ἐτησίως ἑκατὸν ἑκατομύρια ἅλατος, ἤτοι ἀνὰ 7 ὀκάδας κατὰ κεφαλήν, καὶ ἐξ αὐτῶν εἰσπράττει τὸ Δημόσιον 800,000 δραχμάς, ἐξ ὧν αἱ μὲν 200,000 εἶναι ἔξοδα καλλιεργείας καὶ διαχειρίσεως, αἱ δὲ λοιπαὶ 600,000 μένουσιν ὡς φόρος τοῦ ἅλατος. Ἀπὸ τοῦ φόρου τούτου εἶναι ἀπηλλαγμένοι οἱ κάτοικοι τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλ’ ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη δὲν εἶναι προνόμιον ὅπως ὑπέλαβεν ὁ ἔντιμος φίλος μου καὶ φίλος τῆς ἄκρας ἰσότητος κ. Χοϊδᾶς. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἑπταννήσου δικαιοῦνται νὰ μὴ πληρώνουν τὸν φόρον τοῦ ἅλατος, ὡς δικαιοῦνται νὰ μὴ πληρώνουν καὶ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν οἰκοδομῶν, τῶν ζώων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διότι ἀντὶ τούτων πληρώνουσιν ἄλλους φόρους εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπόκεινται οἱ κάτοικοι τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν, πληρώνουν δηλ. 18% ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων, ἐνῷ ἡμεῖς τοιαῦτα δικαιώματα δὲν πληρόνωμεν. Ἐνόσῳ λοιπὸν διατηρεῖται τὸ αὐτὸ φορολογικὸν σύστημα δὲν ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν νὰ ὑποβληθῇ ἡ Ἑπτάννησος εἰς τὸν φόρον τοῦ ἅλατος, ὅπως δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ τὴν ὑποβάλωμεν καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἀμέσους φόρους· ἀλλ’ ἐνῷ εἶναι ἐξῃρημένον τὸ ἅλας τῆς Ἑπταννήσου ἀπὸ τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους, εἶναι συστημένον δεύτερον μονοπώλιον εἰς ἑκάστην νῆσον πρὸς ὄφελος τῶν ἐγχωρίων διαχειρίσεων. Τὰ μονοπώλια ταῦτα ἐνῷ ἐπιβουλεύονται καὶ καταπολεμοῦσι τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους ζημιόνοντα ἐπαισθητῶς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν δίδουσιν ἀνάλογον ὠφέλειαν εἰς τὰ ἐγχώρια ταμεῖα. Ἐν πρώτοις ἡ Λευκάς, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι νομίζουν ὅτι ἔχουν πολύτιμον περιουσίαν κατέχοντες τὰς ἁλυκάς, ἐλάχιστα ὠφελεῖται ἀπὸ τὰ ἅλατα, διότι ἡ διαχείρισις τῶν ἁλυκῶν γίνεται τοσοῦτον ἀπροσέκτως, ὥστε ἡ παραγωγὴ ἐπιβαρύνεται μὲ ὑπέρογκα ἔξοδα καὶ διότι δὲν εὑρίσκει νὰ πωλήσῃ ὅλον τὸ παραγόμενον ἅλας· ἐκτὸς τούτου ἀναγκάζει ἑκάστοτε τὸ Δημόσιον εἰς προκαταβολὰς ὁτὲ μὲν διὰ νὰ μὴ μείνουν ἀκαλλιέργητοι αἱ ἁλυκαὶ καὶ βλαφθῇ ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων, ὁτὲ δὲ ἵνα μὴ κλείσουν τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα καὶ καταδικασθῶσιν εἰς βέβαιον θάνατον ἀθῶα πλάσματα· οὕτω δὲ ὑπάρχει, ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ἀνοικτὸς λογαριασμὸς μεταξὺ τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως τῆς Λευκάδος καὶ τοῦ Δημοσίου ὑπερβαίνων τὰς 120,000 δραχμάς. Ἡ νῆσος Κεφαλληνία ὡσαύτως δὲν ἔχει ὠφέλειαν ἐκ τοῦ μονοπωλίου ἀνωτέραν τῶν 2 μέχρι τῶν 3 χιλιάδων δραχμῶν, διότι δὲν λαμβάνει ἀπὸ τὰς ἁλυκὰς τῆς Λευκάδος παρὰ μόνον 14,000 κοιλὰ ἅλατος, ἤτοι 300,000 ὀκάδας· ἀλλὰ μὲ τόσον ποσὸν εἶναι ἀδύνατον νὰ οἰκονομηθῇ νῆσος κατοικουμένη ἀπὸ 80,000 κατοίκους καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἁλατίζουν ἐλαίας, παστώνουν ἰχθεῖς, κατασκευάζουν τυρόν, ἐκτὸς ἂν ὑποτεθῇ ὅτι οἱ Κεφαλλῆνες τὸν τρώγουν ἀνάλατον κατὰ τὴν τὴν παροιμίαν, ὅπερ ὅμως διαψεύδει ἥ τε σωματικὴ καὶ ἡ διανοητικὴ αὐτῶν ἀνάπτυξις (ἱλαρότης). Φαίνεται λοιπόν, ὅτι ἐκτὸς τῶν 300,000 ὀκάδων τὰς ὁποίας λαμβάνουν ἀπὸ τὴν Λευκάδα, καὶ ἄλλαι ποσότητες ἅλατος εἰσάγονται εἰς τὴν νῆσον, μέρος δηλ. τοῦ ἅλατος τὸ ὁποῖον φορτώνεται ἀπὸ τὴν Λευκάδα διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἀποβιβάζεται εἰς τὴν Κεφαλληνίαν ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὰ παράλια τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπάρχουν καὶ ἁλυκαὶ ἰδιωτικαὶ ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν ὠφελεῖται οὔτε τὸ δημόσιον οὔτε αἱ κοινότητες. Τὰ αὐτὰ συμβαίνουν καὶ εἰς τὴν Ἰθάκην καὶ εἰς τοὺς Παξούς· ὡς πρὸς δὲ τὴν Ζάκυνθον συμβαίνει τὸ ἐναντίον· ἐνῷ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν τὸ καταναλισκόμενον ἅλας ἀναλογεῖ πρὸς 4 ὀκάδας κατ’ ἄτομον, εἰς τὴν Ζάκυνθον παρουσιάζεται καταπληκτικὴ κατανάλωσις ὑπερβαίνουσα τὰς 30 ὀκάδας δι’ ἕκαστον ἄνθρωπον, ὅπερ δὲν ὑπάρχει εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου. Καὶ γνωρίζω μὲν ὅτι μέγα μέρος τοῦ ἅλατος καταναλίσκεται εἰς τὸ ἁλάτισμα τῶν ἐλαιῶν, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως καὶ μέγα μέρος εἰσάγεται λαθραίως εἰς τὰ ἀπέναντι παράλια τῆς Πελοποννήσου· ἄλλως τε δὲ φρονῶ ὅτι, ἐὰν ὠλιγόστευε τὸ ἁλάτισμα τῶν ἐλαιῶν τῆς Ζακύνθου, μεγάλως ἤθελεν ὠφεληθῇ ὁ τόπος, διότι ἕνεκα τοῦ πολλοῦ ἁλατίσματος τὸ ἔλαιον τῆς Ζακύνθου εἶναι κακῆς ποιότητος, καὶ πωλεῖται εἰς κατωτέραν τιμήν, ἐνῷ τὰ ἔλαια τῶν δυτικῶν παραλίων τῆς Πελοποννήσου, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁμοίας φύσεως μετὰ τῆς Ζακύνθου, ἐξ ὅτου ἔπαυσε τὸ ἁλάτισμα πωλοῦνται εἰς ἀνωτέρας τιμάς. Διὰ νὰ λείψουν αἱ καταχρήσεις ῥιζηδὸν νομίζω ὀρθὸν νὰ εἰσέλθῃ καὶ ἐν Ἑπταννήσῳ τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος, ἀποζημιουμένων δεόντως τῶν κατοίκων διὰ τὴν πρόσθετον ταύτην φορολογίαν· τὸ νομοσχέδιον περιορίζεται μόνον εἰς τὰς ἁλυκὰς τῆς Λευκάδος· ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ οὐδόλως βλάπτεται ἡ κοινότης τῆς νήσου ταύτης, διότι οἱ μὲν κάτοικοι θέλουν ἐξακολουθεῖ νὰ λαμβάνουν τὸ ἅλας εἰς τὰς αὐτὰς τιμὰς εἰς τὰς ὁποίας τὸ λαμβάνουν καὶ σήμερον, ἡ δὲ κοινότης θέλει λαμβάνει ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν ἀνάλογον μὲ τὴν ὁποίαν ἔχει πρόσοδον. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἀδικοῦνται αἱ ἄλλαι νῆσοι, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν ἅλας ἀπὸ τὴν Λευκάδα. Ἡ Κεφαλληνία λαμβάνει σήμερον 300,000 ὀκάδας ἅλας ἀπὸ τὴν Λευκάδα· ὅσα δὲ καὶ ἂν λέγουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Λευκάδος, οἱ Κεφαλλῆνες δικαιοῦνται νὰ πληρώσουν τὸ ἅλας τοῦτο πρὸς 1 ἢ 1½ λεπτὸν τὴν ὀκᾶν, εἰς τὴν τιμὴν δηλ. εἰς τὴν ὁποίαν πωλεῖται τὸ ἅλας διὰ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διὰ τὴν Ζάκυνθον. Ἐπειδὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργεῖται ἡ εὐκολία αὕτη, τοῦ λοιποῦ θὰ τὸ ἀγοράζουν πρὸς 10 λεπτά· ἑπομένως θὰ ζημιοῦνται 8½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ὅπερ δὲν εἶναι δίκαιον. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ διὰ τὴν Ἰθάκην, τοὺς Παξοὺς καὶ τὴν Ζάκυνθον. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς δύω τροπολογίας· κατὰ τὴν πρώτην, τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους προτείνεται νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλας τὰς ἁλυκὰς τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνόσῳ διατηρεῖται τὸ ἰσχῦον φορολογικὸν σύστημα ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ μονοπωλίου τὸ Δημόσιον θὰ ὠφελῆται 150,000 δραχμὰς περίπου, διότι ὑπολογίζω, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον καταναλίσκονται δύω ἑκατομμύρια ἅλατος τὸ τέταρτον τῆς ἀξίας τοῦ ὁποίου εἶναι κέρδος, νομίζω δίκαιον τὸ κέρδος τοῦτο νὰ μὴ εἰσάγηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ νὰ διανέμεται εἰς τὰ ἐγχώρια ταμεῖα τῶν νήσων. Ὑπάρχει ἀληθῶς δυσκολία ὡς πρὸς τὴν διανομήν, διότι ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν θ’ ἀδικηθοῦν οἱ τόποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δαπανοῦν μεγάλην ποσότητα ἅλατος καὶ ἡ διαφορὰ, ὡς εἶπον, ἀπὸ νῆσον εἰς νῆσον, εἶναι πολὺ μεγάλη. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὡς βάσιν τὴν κατανάλωσιν, φοβοῦμαι, ὅτι θ’ ἀδικηθῶσιν αἱ νῆσοι εἰς τὰς ὁποίας γίνεται λαθραία εἰσαγωγή. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ληφθῶσιν ὡς βάσις καὶ οἱ δύω οὗτοι ὅροι, ἤτοι διὰ τὸ ἓν τρίτον ὁ πληθυσμὸς καὶ διὰ τὰ δύω τρίτα ἡ κατανάλωσις· ὅθεν ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ἔχει οὕτως α) «ἡ ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ λέξις «Λευκάδος,» ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «Ἑπταννήσου» βʹ) ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς· «Ἐν ὅσῳ διατηροῦνται τὰ νῦν περὶ ἐγγείου φορολογίας ἐν Ἑπταννήσῳ κείμενα, τὸ Δημόσιον θέλει ἀποδίδει κατ’ ἔτος εἰς τὰς ἐγχωρίους διαχειρίσεις τῶν νήσων δραχμὰς 150,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει διανέμεσθαι δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ διὰ μὲν τὰ ⅔ θέλει χρησιμεύει ὡς βάσις κατὰ τὴν διανομὴν ἡ γινομένη ἐν ἑκάστῃ νήσῳ κατανάλωσις ἅλατος, διὰ δὲ τὸ ἄλλο τρίτον ὁ πληθυσμός.» Ἐπειδὴ ὅμως παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν εἶναι ἕτοιμος νὰ δεχθῇ τὴν γενικὴν ταύτην τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἤθελε μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ πᾶσαν περιπλοκὴν, καὶ θέλει νὰ περιορισθῇ εἰς μόνην τὴν Λευκάδα, ἀποσύρω αὐτὴν καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν ἑπομένην· εἰς τὸ 2 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἔνθα γίνεται λόγος περὶ ἀποζημιώσεως τῆς Λευκάδος νὰ προστεθῇ· «Εἰς ἑκάστην δὲ τῶν νήσων Κεφαλληνίας, Ἰθάκης, Παξῶν, Κυθήρων καὶ Ζακύνθου θέλει χορηγεῖ ἐπίσης τὸ Δημόσιον ἐτησίαν ἀποζημίωσιν ἴσην μὲ τὸ ἀντίτιμον τοῦ μέσου ὅρου τῆς κατὰ τὴν αὐτὴν πενταετίαν ληφθείσης ἐκ Λευκάδος ποσότητος ἅλατος ὑπολογιζομένης τῆς τιμῆς αὐτοῦ πρὸς 7 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν.» Νὰ προστεθῇ δὲ ἴδιον ἄρθρον εἰς τὸ τέλος ὅτι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 θέλουν ἰσχύει ἐνόσῳ διατηροῦνται τὰ νῦν ἐν Ἑπταννήσῳ περὶ ἐγγείου φορολογίας κείμενα, διότι ἀναχωρῶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἡ πρόσοδος τοῦ ἅλατος εἶναι φόρος, καὶ ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ἀφομοίωσις τοῦ φορολογικοῦ συστήματος καὶ εἰς τὴν Ἑπτάννησον ἐννοῶ νὰ παύσῃ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου τοῦ νὰ δίδῃ οἱανδήποτε ἀποζημίωσιν.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὡς ἠκούσατε ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶναι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ἠξεύρω διατί ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν εἶναι ἐναντίος καὶ ἐψηφοφόρησεν αὐτὴν, διότι μετὰ τὴν ἀγόρευσίν του δὲν ἔμεινε τίποτε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἀρνηθῇ. Ὅστις δὲ τοιαύτην γλῶσσαν λαλεῖ ἐναντίον ἑνὸς νόμου εἶναι βεβαίως κατὰ τῆς ἀρχῆς. Τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπολέμησε δεινῶς, ἔφερε δύω συστήματα πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ νομοσχεδίου, ἃς μὲ συγχωρήσῃ δὲ νὰ παρατηρήσω, ὅτι οὐδὲν ἐκ τῶν συστημάτων τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν εἶναι ὀρθόν. Κατὰ τὸ πρῶτον σύστημα ἡ Κυβέρνησις γίνεται πράκτωρ τῶν νήσων, καλλιεργεῖ τὰ ἅλατα, καὶ τὰ πωλεῖ διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν καὶ διανέμει τὸ ἀντίτιμον τῆς παραγωγῆς, καὶ τίθεται μάλιστα ἀπέναντι αὐτῶν εἰς θέσιν δοσιλόγου καὶ ὑπευθύνου, διότι ἑκάστη νῆσος φυσικῷ τῷ λόγῳ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐξελέγξῃ, καὶ διὰ τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον διευθύνει καὶ διὰ τὴν διαχείρισιν καὶ διὰ τὴν πρόνοιαν τὴν ὁποίαν ἔλαβε νὰ προφυλάξῃ τὸ προϊὸν ἀπὸ τὰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπιδράσεις, οὕτω δὲ τὸ Δημόσιον θὰ φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπολόγου πρὸς τὰς διαχειριστικὰς ἐπιτροπὰς τῶν διαφόρων νήσων. Ἀλλὰ περιπλέον δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ νῆσοι τῶν ὁποίων ἐννοεῖ νὰ διαθέσῃ ὁ κ. Σωτηρόπουλος διὰ τοῦ πρώτου συστήματός του τὰ συμφέροντα νὰ μείνωσιν εὐχαριστημέναι καὶ τὸ σύστημά των θὰ ἦναι ἀντιδημοτικὸν εἰς τὰς νήσους καὶ θὰ τὸ ἰδοῦμεν ἀπὸ τὰς ἀντιῤῥήσεις τὰς ὁποίας περιμένω ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων. Ἐν πρώτοις Ἡ Κέρκυρα θέλει εἴπει πρὸς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ἐγὼ ἔχω ἁλυκὰς τὰς ὁποίας καλλιεργῶ καὶ χωρὶς νὰ λαμβάνω τὸ ἅλας οὐδενὸς τόπου τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου οὔτε τῆς Λευκάδος, κερδίζω κατ’ ἔτος 65 ἕως 70 χιλιάδας δραχμῶν, διότι τὸ ἅλας τῆς Κερκύρας πωλεῖται πρὸς 10 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν· ἐνῷ λοιπὸν τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως πάσχει τὸ ἐλάττωμα τοῦ νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ τὰ ἀγαθὰ ἐφ’ ὅλων τῶν νήσων τῆς Ἑπτανήσου, τὸ σχέδιον τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἀφαιρεῖ δεδομένον, ὑπάρχον καὶ μέγα συμφέρον εἰς μίαν τῶν μεγίστων νήσων τοῦ πρώην Ἰονίου Κράτους. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἔχει τὸ ἐλάττωμα, ὅτι δὲν γινώσκει τὰ ὀφέλη καὶ ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλ’ ὅμως δὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ κανένα δικαίωμα καὶ μάλιστα τόσον μεγάλην περιουσίαν, τόσον ἀξίαν λόγου· διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν διαχειριστικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Κεφαλληνίας, τῆς Ἰθάκης, τῶν Παξῶν, ἀφαιρεῖ ἓν ὄφελος μηδαμινὸν καὶ ὡς σᾶς εἶπον εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ δοθῇ τὸ ὄφελος αὐτό· σᾶς ἀνέφερον καὶ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ σᾶς εἶπον τὴν πρόσοδον τὴν ὁποίαν ἑκάστη νῆσος λαμβάνει. Τὸ σύνολον τῆς προσόδου ἀνέρχεται εἰς 8,000 δραχμῶν· οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Κεφαλληνίας, οἱ ὁποῖοι ἠγόρευσαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ πρόσοδος τῆς Κεφαλληνίας εἶναι κατὰ 1500 δραχμὰς περισσοτέρα, ἔστω καὶ δισχιλίας, ἡ διαφορὰ εἶναι μεταξὺ 8 καὶ 10 χιλιάδων, καὶ ἡ Βουλὴ ἠδύνατο ν’ ἀποφασίσῃ τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὰς νήσους, καὶ νὰ τὸ δώσῃ εἰς αὐτάς.

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω διὰ τοῦτο παρουσίασα καὶ βʹ. πρότασιν.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Προχθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ τὰς ἐρεύνας τὰς γενομένας τὸ 1875 ἡ Κεφαλληνία ἀπολαμβάνει κατ’ ἔτος 2,500 μέχρι 3000 δραχμάς, τὰ Κύθηρα μεταξὺ 1000 δραχ. καὶ 2,000, οἱ Παξοὶ 1090 καὶ ἡ Ἰθάκη 1824· ἡ στατιστικὴ αὕτη ἀνήκει μάλιστα εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, διότι αὐτὸς κατέστρωσε τὸν πίνακα τοῦτον. Ὥστε βλέπετε, ὅτι καθὼς εἶπον 8,000 εἶναι περίπου ἡ ζημία. Προχθὲς ἐπανελθὼν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐτηλεγράφησα εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Κεφαλληνίας νὰ μὲ πληροφορήσουν ἀκριβῶς ποῖον εἶναι τὸ ὄφελος αὐτῆς ἐκ τοῦ ἅλατος, μοὶ ἀπήντησαν, ὅτι τὸ κομιζόμενον ἐκ Λευκάδος κατ’ ἔτος καὶ πωλούμενον εἰς Κεφαλληνίαν ἅλας ἀνέρχεται εἰς κοιλὰ 15,000, πρόσοδος δὲ δραχ. 22,200, δι’ ἔξοδα μεταφορᾶς, φύρας, ποσοστῶν κλπ. δραχμαὶ 5,550, μένει ὑπόλοιπον δραχμαὶ καθαραὶ 16,650, ἐξ ὧν δραχμαὶ 4,050 παραδίδονται εἰς τὴν ἐγχώριον περιουσίαν Κεφαλληνίας καὶ δραχμαὶ 12,500 εἰς τὴν ἐγχώριον περιουσίαν Λευκάδος. Βλέπετε, ὅτι αἱ σημεριναὶ πληροφορίαι τῶν ἀρχῶν δὲν ἀπέχουν πολὺ ἀπὸ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ προσθέσητε μίαν δραχμὴν ἥτις θὰ προστεθῇ, ὅταν θὰ ληφθῇ τὸ ἅλας παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἑπομένως εἰς τὰς 15 χιλ. κοιλὰ θὰ προσθέσητε 15 χιλιάδας δραχμάς. Δεύτερον πῶς σεῖς ἐξηγεῖτε, ἡ μὲν Κέρκυρα ἡ ἔχουσα μικρότερον πληθυσμὸν τῆς Κεφαλληνίας νὰ δαπανᾷ ἅλας περισσότερον; Βλέπετε, ὅτι ἐὰν εἰς τὴν Κέρκυραν τὸ ἅλας πληρώνεται πρὸς 10 λεπτὰ καὶ εἰσπράττονται 70 χιλιάδες δραχμῶν, εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ἥτις ἔχει ἀνώτερον πληθυσμὸν καὶ δαπανᾷ περισσότερον ἅλας, πληρωνόμενον τὸ ἅλας εἰς τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὸ ἐκ τούτου εἰσόδημα ἔσεται μεγαλεῖτερον (θόρυβος). Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν συντήρησιν τῶν νοσοκομείων καὶ τῶν ὀρφανῶν καὶ τὸ περιπλέον ἂς τὸ λάβῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ἀξιότιμε ἀντιπρόσωπε, ὅτι ἡ πληγὴ, ἐξ ἧς ἀντλεῖται τὰ δικαιώματα, προέρχεται ἀπὸ τὰ κανονισμένα πρὸ τῆς ἑνώσεως. Ἀλλ’ αὐτὰ χρεωστεῖτε νὰ τὰ σεβασθῆτε καθ’ ὁλοκληρίαν· φαίνεται ὅμως, ὅτι σᾶς συμφέρει τὰ μὲν νὰ θεωρῆτε ὡς ἱερὰ, τὰ δὲ ὡς ἄχρηστα. Ἡ Κέρκυρα εἶχεν αὐτὴν τὴν ἄδειαν ἀφ’ ὅτου τῆς ἐπιτρέπη νὰ καλλιεργῇ τὰς ἁλυκάς της, διότι πρότερον τῆς ἀπαγορεύετο χάριν τῆς Λευκάδος, καὶ οἱ δῆμοι, αἱ κοινότητες αὐτῆς εἶχον δεκαπλασίαν ὠφέλειαν τῆς ὠφελείας, ἣ εἶχεν ἡ Κεφαλληνία (θόρυβος). Ἤδη λοιπὸν προκειμένου νὰ προσδιορίσητε τὰ ποσὰ, ἅπερ νομίζετε, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ ζητήσητε παρὰ τοῦ Κράτους, ἀρνεῖσθε τὴν ἱερότητα τῶν προαποφασισθέντων ἐπὶ προστασίας. Ἀφ’ ὅτου ἐδόθη εἰς τὴν Κέρκυραν τὸ δικαίωμα νὰ καλλιεργῇ τὰς ἁλυκὰς, τῇ ἐπετράπη νὰ ἔχῃ πρόσοδον 70,000, εἰς σᾶς δὲ τὸ 1/15. Βλέπετε, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε, δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀξιώσητε, διότι τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ τὰ αὐτὰ σταθμὰ πρέπει νὰ μεταχειρισθῆτε εἰς πᾶσαν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξητε ἐξαιρετικὰ δικαιώματα περιοριζόμενα εἰς τὰς παραδόσεις. Ἀλλὰ περιπλέον, ἐὰν οἱ Κεφαλλῆνες εἶσθε ξένοι, ἤθελον ἐννοήσει τοὺς συλλογισμούς σας· ἀλλὰ δὲν εἶσθε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κάμετε αὐτοὺς τοὺς λογαριασμοὺς καὶ νὰ εἴπητε, δὲν θέλομεν ἀνεχθῆ, ὥστε τὸ Κράτος ν’ ἀπολαμβάνῃ τὴν ὠφέλειαν πωλοῦν τὸ ἅλας πρὸς 10 λεπτὰ, θέλομεν αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν νὰ δώσωμεν εἰς ἡμᾶς. Ἐὰν εἶσθε ξένοι, θὰ ἦτον ἐπιτετραμμένον τοῦτο, θὰ εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπετε, ἡμεῖς εἴμεθα συμβαλλόμενοι· ἐπειδὴ εἴμεθα ξένοι, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς κάμωμεν τὴν πρότασιν ταύτην. Αὐτὸ, νομίζω, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι ὄχι μόνον δὲν εἶσθε ξένοι ἀλλὰ πολυαγάπητα τέκνα τῆς πατρίδος. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ζητήσετε ἄλλο εἰμὴ ὅ,τι αἱ παραδόσεις σᾶς ἔδωσαν· καὶ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως οὐδόλως παραβλάπτει τὰς παραδόσεις αὐτάς. Τὰ τῆς Ζακύνθου ἔχουν, ὅπως εἶχον· τὰ τῆς Κερκύρας, ὅπως εἶχον, ἤτοι ἔμειναν αἱ ἁλυκαὶ καὶ τὰς διαχειρίζονται, ὅπως βούλεται· τὰς ἁλυκὰς τῶν Κυθήρων ἀφήσαμεν εἰς τὰ Κύθηρα καὶ ἀπολαμβάνουν, ἣν ἀπελάμβανον ὠφέλειαν· ἓν μόνον ἅλας ἐπῆρεν ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἅλας τῆς Λευκάδος, καὶ αὐτὸ μὲ πολὺ καλὴν ἀποζημίωσιν καὶ τοιαύτην, ὥστε οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς δὲν ἔκαμον τὸ ἐλάχιστον παράπονον. Οὐδεμία ὑψώθη φωνὴ ὅτι προτείνεται εἰς τὴν νῆσον ζημία, διότι τὸ νομοσχέδιον τὰς παραδόσεις τὰς διατηρεῖ ἀνεπάφους. Καὶ τί ἀπεστέρησε; Μίαν ὠφέλειαν 8–10 χιλιάδων δραχμῶν ἀφ’ ὅλας τὰς νήσους· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὰς δώσῃ, καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ τὸ πράξῃ διὰ νὰ μείνῃ ὁ νόμος ὅλως διόλου ἀπηλλαγμένος τῆς μομφῆς ὅτι διετάραξε τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ἐὰν δὲ τὸ νομοσχέδιον ἀποδίδει πλήρη σεβασμὸν εἰς τὰ κεκτημένα δικαιώματα, μάλιστα δὲ ἀφοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς βελτιωθῇ διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς ὠφελείας ἧς ἀπελάμβανον μέχρι σήμερον, ἐνῷ τοιαῦτα νομοθετεῖ, τί νομοθετεῖ συγχρόνως, κύριοι; Σώζει ἓν μέγα συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὄχι μόνον εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τῆς Ἑπτανήσου, ἤτοι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον.

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἰσχυρίζονται ὅτι 14–15 χιλιάδας καταναλίσκει ἡ Κεφαλληνία. Ἐὰν αὔριον προκύψῃ ὅτι κατηνάλισκε 30–40 χιλιάδας;

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ σεβόμενος ὑμᾶς καὶ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύετε, δὲν περιωρίσθην εἰς τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκαν ἀξιότιμοι προκάτοχοι καὶ ὅλη ἡ ὑπηρεσία, ἀλλ’ ἐτηλεγράφησα εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ χθὲς ἔλαβον ἀπάντησιν λέγουσαν ὅτι ἀπελάμβανε 4 χιλιάδες δραχμῶν.

§29ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τί πράγματα κατηνάλισκον; διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπίσημον. Ἐδῶ ἐζημιώθη 100 χιλιάδας δραχ. πρέπει νὰ ζημιωθῇ καὶ ἑκατομμύριον; ἐὰν τὸ νομίζετε δίκαιον....

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀδίκημα, κύριοι, ὑπῆρξε καὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον καὶ διὰ τὸ πρώην βασίλειον ὅτι ἀφ’ ὅτου ἤρξαντο συζητούμενα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει τὰ περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ ἀφομοιώσεως νομοσχέδια τῆς Ἑπτανήσου, ὡδηγήθη ὁ τότε νοῦς ἀπὸ τὸ πνεῦμα, τοῦ πολιτικοῦ δὲν θέλω νὰ εἴπω πάθους, ἀλλὰ προκαταλήψεως. Ἀπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ὁρμώμενος ὁ νοῦς τότε ἔπραξεν ἀδικήματα· ὁμολογῶ ὅμως ὅτι εἴς τινα ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ μεταῤῥύθμισις, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ εἰσάγεται ἤδη τὸ ζήτημα τοῦτο, πρέπει νὰ συζητηθῇ διὰ μὴ γίνῃ καμμία ἀδικία εἰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι παραπονοῦνται διὰ προλαβόντα ἀδικήματα. Ὁ νοῦς λέγω ὁ ὑποστηρίξας κατὰ τὴν Συνέλευσιν τὰς ἰδέας περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ ἀφομοιώσεως ὡδηγήθη ἀπὸ τὴν ἀπατηλὴν ἰδέαν ὅτι σύσσωμος συνένωσις τῶν Ἑπτανησίων ὡδηγεῖτο ἀπὸ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐξακολουθῆ νὰ ἔχωσι συνενωμένους τοὺς ἀντιπροσώπους, ἕως ὅτου ὑπάρχουν τὰ συμφέροντα καὶ ἑπομένως ἀνάγκη νὰ καταστραφοῦν τὰ συμφέροντα, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ διαίρεσις τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑπτανήσου καὶ νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἡ συνένωσις ἐκείνων. Ὑπὸ τὸ πρίσμα τοῦτο, ὑπὸ τὸ πρίσμα ἀκόμη ἑνὸς εἴδους ἀντιζηλίας ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας ὑπάρχουν προνόμια ὑπεράνω τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὡδηγήθησαν, λέγω, αἱ πλεῖσται ψηφοφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἔλυσαν τὰ τότε ἐκκρεμῆ ζητήματα. Ἀτύχημα δεύτερον, κύριοι, καὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον καὶ διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα ὑπῆρξεν ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι ἔμειναν καὶ μένουσι ἄγνωστοι εἰς ἓν μέρος τοὐλάχιστον τῶν Κυβερνησάντων καὶ εἰς ἓν μέγα μέρος τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι προσεκλήθησαν νὰ λύσωσι ζητήματα ἀφορῶντα τὰ συμφέροντα τῶν νήσων ἐκείνων. Ἐὰν καλλίτερα ἐγινώσκοντο αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἱ παραδόσεις των, τὰ αἰσθήματά των, οἱ νόμοι των καὶ αἱ ἀνάγκαι των, πολλαὶ ψῆφοι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν κατὰ ἕνα τρόπον, ἤθελον δοθῶσι κατ’ ἄλλον. Ἀπόδειξις δὲ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον λέγω τώρα, εἶναι αἱ πρὸ μικροῦ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἀνὴρ καὶ πολύπειρος καὶ σοβαρὸς καὶ διαρκῶς καθήσας καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Συνελεύσεως, ὁ ἀξιότιμος κ. Καλλιφρονᾶς. Ἐν ὀλίγοις, κύριοι, περὶ τίνος πρόκειται σήμερον; Περὶ διατηρήσεως φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα αἱ ξέναι Κυβερνήσεις συνέστησαν καὶ διετήρησαν ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ τὰ ὁποῖα, καθὼς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κραναίας κύριος Βαλσαμάκης, πρόκειται νὰ κλεισθῶσι, δὲν ἠμποροῦν νὰ διατηρηθῶσιν, ἐὰν τοῖς ἀφαιρέσητε τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως. Ἀλλ’ ἔστω ὅτι ἐπρόκειτο, κύριοί μου, περὶ προνομίων. Πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φωνάζουν κάτω τὰ προνόμια καὶ ζήτω ἡ ἰσότης, παρατηρῶ ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ προνομίου κακοῦ, τυραννικοῦ, εἶχον δίκαιον νὰ εἴπωσι κάτω τὸ προνόμιον. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ προνομίου, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι εἶναι προνόμιον, τὸ ὁποῖον συντελεῖ πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπόν, τὸ ὁποῖον ἀπαλλάσσει τὸν λαὸν ἀπὸ βάρη ἃ ἐδικαιοῦντο νὰ εἴπωσι, τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκεῖ, ἂς ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη· ἀλλὰ δὲν εἶχον δίκαιον νὰ εἴπωσιν, ἐπειδὴ δὲν ἔχουσι καὶ τὰ ἄλλα μέρη, νὰ λείψῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ. Καὶ θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἐὰν ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου ἦτον κατηργημένη εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἐδικαιοῦντο νὰ εἴπωσι, καταργηθήτω καὶ εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ ὄχι νὰ ἐπανέλθῃ καὶ ἐκεῖ. Δὲν πρόκειται περὶ προνομίου, διότι, ὡς σᾶς εἶπε πολὺ καλὰ ὁ ἀξιότιμος κύριος Σωτηρόπουλος, πρόκειται περὶ φορολογίας, ἡ δὲ Ἑπτάνησος πληρόνει τοὺς φόρους της καὶ κατ’ ἀναλογίαν ἀνωτέραν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν· καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔσωσε τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας ἀπὸ τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, εἶναι τὸ ὅτι γενομένου τοῦ ὑπολογισμοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἐὰν εἰσήγετο ἡ φορολογία τοῦ λοιποῦ βασιλείου, τὸ ἐξαγόμενον τῶν νέων φόρων θὰ ἦτον ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ σημερινόν.

§31ΛΑΠΑΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρομεν; ἂς γίνῃ μία δοκιμή.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρει ὁ ἀξιότιμος κ. Λάπας, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἠξεύρῃ, καθὼς δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἠξεύρω καὶ ἐγώ, ἀλλὰ τὸ ἠξεύρουν οἱ εἰδικοί.

§33ΛΑΠΑΣ. Διατί νὰ ἀδικεῖσθε;

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἀπόδειξις περὶ αὐτοῦ ὅτι ἀδικεῖται ἡ Ἑπτάνησος εἶναι τοῦτο. Εἶδον, κύριοι, εἴς τινα ἐφημερίδα τῶν Ἀθηνῶν ὑποστηριζομένην τὴν ἰδέαν ὅτι ἀφ’ ὅτου ἡνώθη ἡ Ἑπτάνησος ἀρχίζει ἡ χρεωκοπία τῆς Ἑλλάδος, διότι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας ὑποφέρει τὸ παλαιὸν βασίλειον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, εἶναι τοσαῦται, ὥστε ἐπῆλθε τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ τοῦτο προῆλθεν ἕνεκά τινος φράσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρεξήγησις ὑπῆρξε.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Βέβαια. Ἀλλὰ καλλίτερα ἐξετασθέντος τοῦ πράγματος κατέθεσεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπλήρωσεν ἡ Ἑπτάνησος κατὰ τὴν πρώτην δεκαετίαν οἵτινες εἶναι 50,000,000 καὶ τὰ ἔξοδά της, τὰ ὁποῖα εἶναι 30,000,000, ὥστε καταδεικνύεται ὅτι ἀντὶ νὰ ἦναι αἴτιος χρεωκοπίας, εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος συνεισέφερεν 20,000,000. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ προνομίου, ἀλλὰ περὶ συντηρήσεως φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ξέναι Κυβερνήσεις ἐσύστησαν καὶ ξένοι ἐφρόντισαν νὰ τὰ διατηρήσωσι, καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται σήμερον ἀπὸ μίαν κακὴν σκέψιν νὰ τὰ ἴδωμεν χαλασμένα καὶ νὰ ἴδωμεν τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην αὐτῶν νὰ μὴ δύνανται νὰ τὴν θεραπεύσωσιν. Ἐὰν δὲ δι’ αὐτὸ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ξένος νὰ παραπονεθῇ, πολὺ περισσότερον δικαίωμα ἔχει ὁ πολίτης διὰ τὸ προσγινόμενον εἰς αὐτὸν ἀδίκημα. Τὸ νομοσχέδιον τὸ παρουσιαζόμενον ἀφίνει τῳόντι τὰ πράγματα καθὼς ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, ἐπαναλαμβάνων ὅσα οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἐξ Ἑπτανήσου δι’ ὅσα ἀφοροῦν τὰς ἰδιαιτέρας των νήσους ὑπεστήριξαν, περιορίζομαι μόνον καθόσον ἀφορᾷ τὴν Ζάκυνθον, καὶ ἐρωτῶ, τὸ νομοσχέδιον ἀφίνει τὰ πράγματα ὅπως ὑπάρχουσιν; οὐχὶ βεβαίως. Τὸ νομοσχέδιον ἀφίνει τὰς ἁλυκὰς τῆς Ζακύνθου, ὅπως ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ τὴν πρόσοδον περὶ καταναλώσεως τοῦ ἅλατος δὲν τὴν ἀφίνει. Ὁ ξένος εἴτε οἱ ξένοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐκυβέρνησαν προηγουμένως, ἐφρόντισαν οὐ μόνον περὶ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα κατήρτισαν (καὶ καθόσον ἀποβλέπει τὴν Ζάκυνθον σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν ἡ πρόσοδος αὕτη λείψῃ, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν μόνην συντήρησιν, τὰ καταστήματα ἐκεῖνα θὰ κλείσουν ἀφεύκτως, διότι ἄλλον πόρον δὲν ἔχουν οἱ δῆμοι, καὶ τὰ νόθα καὶ οἱ ἀσθενεῖς δὲν θὰ ἔχωσιν ἄσυλον), οἱ ξένοι λοιπὸν, ἐπαναλέγω, ὄχι μόνον ἐφρόντισαν διὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν καταστημάτων τούτων, ἀλλ’ ἐφρόντισαν καὶ διὰ τὴν ἐπαύξησιν τῆς προσόδου τῶν νήσων. Ὄχι μόνον ἐφρόντισαν περὶ ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ ἐφρόντισαν καὶ διὰ τὸν καρπὸν τῶν ἐλαιῶν. Ἐπειδὴ ἡ ἁλυκὴ τῆς Ζακύνθου δὲν ἐξάγει τὸ ἀναγκαῖον ἅλας εἰς ἔτος ἐλαιοεσοδείας, ἐφρόντισαν νὰ παρέξωσι τὸ ἅλας ἐκ τῶν ἁλυκῶν τῆς Λευκάδος εἰς ὡρισμένην τιμήν.

§37ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μεγάλη ἡ κατανάλωσις;

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι μεγάλη ἡ κατανάλωσις, λέγει ὁ κ. Σωτηρόπουλος; διότι φαίνεται ὅτι καταναλίσκεται πολὺ ποσόν. Ἡ αὐτὴ κατανάλωσις παρατηρεῖται καὶ ἐπὶ τῶν ξένων κυβερνήσεων καὶ εἰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς ἦτον ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ λαθρεμπόριον ἅλατος, καὶ τοῦτο ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπιτήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐξήσκουν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ λαθρεμπόριον ὡς παράβασις τῆς ὑγειονομικῆς ...... ἐτιμωρεῖτο τίποτε ὀλιγώτερον παρὰ μὲ θάνατον, δι’ αὐτὸ οὐδ’ ἠδύνατο νὰ γείνῃ· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγίνετο, θὰ ἐγίνετο ἐν πολὺ μικρᾷ ποσότητι. Οὐχ ἧττον καὶ τότε τὸ ἅλας κατηναλίσκετο διὰ τὸ ἁλάτισμα τῶν ἐλαιῶν. Ἔκτοτε ἕως τώρα τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιῶν ἐν Ζακύνθῳ ηὔξησε πολὺ, διότι ναὶ μὲν ἓν τῶν πεδίων τῆς Ζακύνθου κατεστράφη, ἀλλ’ ἐγένοντο ἄλλαι φυτεῖαι εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰ ὄρη, καὶ ἐνῷ πρότερον ἐξήγαγε 30 ἢ 40 χιλιάδας βαρέλας ἤδη ἐξάγει 80,000· ἑπομένως χρειάζεται τὸ ἅλας αὐτό. Ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος τῆς θλίψεως τῶν ἐλαιῶν, διότι τὸ ἔλαιον τῆς Ζακύνθου ἕνεκα τούτου γίνεται κακῆς ποιότητος. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν δυστυχῶς ἐπεφάνη εἰς τὰς ἐλαίας ἀσθένεια, ἡ ὁποία εἶναι ὁμοία μὲ τὴν καταστρέψασαν τὴν σταφίδα. Πρὸ 8 ἢ 10 ἐτῶν ἤρχισε ν’ ἀναφαίνεται εἰς τὰς ἐλαίας τῆς Ζακύνθου ἀσθένεια ἄλλου εἴδους, ἡ ὁποία ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὰ ἐλαιόδενδρα νὰ μαυρίζουν τὰ φύλλα, καὶ νὰ ἐκρίγνηται ζωμὸς μέλας καὶ ἡ ἐλαία νὰ μαραίνεται. Τοῦτο ἔφερε τοὺς γεωργοὺς εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ μεταχειρίζωνται ποσὸν ἅλατος ἀκόμη περισσότερον, διότι παρετήρησαν ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιοδένδρων μὲ τὸ πρῶτον ποσὸν ἦτον πολὺ ὀλιγώτερον καὶ ἦτον ἀνάγκη νὰ προσθέσωσι περισσότερον. Ἐρωτῶ, εἰς τὰς ἐλαιοεσοδείας ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἢ Ἑλληνικὴ καὶ ἡ πατριωτικὴ, μὴ ἀπομιμουμένη τὰς ξένας κυβερνήσεις, δὲν θελήσῃ νὰ δώσῃ εἰς τὸν γεωργὸν τὸ ἀναγκαῖον ἅλας διὰ τὰς ἐλαίας καὶ αὐτὸς τὰς ἀφήσῃ ἀναλάτισταις, ἡ Κυβέρνησις θὰ κερδήσῃ βεβαίως 5 ἢ 6 ἢ 8 ἢ 10 χιλιάδας δραχμὰς ἀπὸ τὴν μὴ δόσιν, ἀλλὰ θὰ ἀπολέσῃ πλέον τοῦ ¼ ἢ ⅓ ἐκ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τοῦ φόρου τοῦ 18% καὶ μαζῆ μὲ τὴν Κυβέρνησιν οἱ κάτοικοι. Εἶναί τι τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ διατηρηθῇ ὑπὲρ ἡμῶν, ἢ εἶναι προνόμιον ὑπὲρ τοῦ κράτους; Τὸ ἀντικείμενον, κύριοι, ἀπαιτεῖ σκέψιν. Ἐὰν θέλετε, κύριοι, νὰ ἐμποδίσωμεν τὰς καταχρήσεις τὰς λαθρεμπορίας, εἴμεθα ἐδῶ καὶ δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὴν εὐκολίαν εἰς πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ θεωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἁρμόδιον ἵνα παύσουν αἱ καταχρήσεις. Καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω ἂν συνέβησαν καταχρήσεις δὲν πταίει ἡ ἐπαρχία· ἂς φροντίσῃ ἡ κεντρικὴ Κυβέρνησις νὰ στείλῃ ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἀνέχωνται τὰς καταχρήσεις καὶ ἂς τιμωρῇ τοὺς καταχραστὰς καὶ ὄχι ὅ,τι ἔγινεν ἄλλοτε, ὅτε ἐτιμωρήθησαν οἱ ἀνακαλύψαντες τὰς καταχρήσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ τις νὰ λύσῃ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἔχει τις νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς, καὶ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ ἄλλων ἰδεῶν. Παράκλησιν ἰδιαιτέρως ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ εἶναι αὕτη: μὴ ζητήσῃ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, ἂς προκαλέσῃ εἰς τὸ γραφεῖόν του ἕνα, δύω, τρεῖς, πέντε ἀντιπροσώπους ἐκ τῶν νήσων, ἀλλ’ ἀρκεῖ ἕνας ἐξ ἑκάστης, ἂς προσθέσῃ καὶ ἄλλους καὶ ἐκεῖ ἀφοῦ ἐξακριβωθῶσιν ὅλα τὰ γεγονότα, ἡ διάφορος θέσις ἑκάστης νήσου, θέλει ἐξευρεθῆ τὸ μέσον τῆς καταστροφῆς τῆς λαθρεμπορίας, χωρὶς νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸν κίνδυνον νὰ κάμωμεν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ κλονισμὸν, διότι ἡ πλειονοψηφία ἠδίκησε τὴν μειονοψηφίαν, διότι δὲν ἐγνώριζε τὴν θέσιν τῶν νήσων. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, ἂς κάμῃ μίαν ἰδιαιτέραν ἀπόπειραν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔλθῃ εἰς ἓν ὁμόφωνον συμπέρασμα. Αἱ ἁλυκαὶ τῆς Ζακύνθου εἶναι παραχωρημέναι εἰς ἐργολάβον ἐπὶ 6 ἔτη· τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συνήφθη ἐπεκυρώθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τοὐτέστιν ἀπὸ τὸν νομάρχην, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, διότι αὐτὴ ἡ ῥήτρα ἐτηρεῖτο πάντοτε· παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ, ὁ ἐργολάβος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τὸ ἅλας ἀπὸ τὴν Λευκάδα, ὅσον ἤθελε τοῦ λείψει εἰς ἔτος ἐλαιοεσοδείας; ἠμπορεῖ νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν ἐργολάβον τὸ δικαίωμα; θὰ πέσῃ εἰς τὰ δικαστήρια, οἱ δὲ δημόται τῆς Ζακύνθου θὰ ἔχουν ἔλλειψιν ἀπὸ ἅλας, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιφέρει ζημίαν ἐπαισθητὴν τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θελήσῃ νὰ δεχθῇ τὴν βραχεῖαν αὐτὴν ἀναβολήν, ἤθελον προτείνει τὴν ἑπομένην τροπολογίαν ἢ προσθήκην· ὅτι «ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐξακολουθεῖ νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ζάκυνθον ἐν περιπτώσει ἐλλείψεως τοῦ ἅλατος τοῦ καταναλισκομένου, ὅπως τὸ ἔδιδεν ἕως τώρα». Τότε μένουν ἄθικτα τὰ συμφέροντα τὰ προηγούμενα. Ἄλλως ἐπαναλέγω ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης παρατηρήσεως, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα θὰ κλείσωσι καὶ τοῦτο σᾶς τὸ λέγω ἐπισήμως, θὰ στερηθῇ τὸ Δημόσιον καὶ ἑνὸς μεγάλου ποσοῦ τοῦ εἰσοδήματός του.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Ἐσκόπευα νὰ μὴ λαλήσω, οὔτε δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, οὔτε δι’ ἄλλο· ἐπειδὴ ὅμως ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος παρενέβαλε καὶ τὴν Κέρκυραν, ἀναγκάζομαι ν’ ἀντικρούσω τὸν κ. Σωτηρόπουλον, νὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ ν’ ἀποκριθῶ εἰς τὸν κ. Λομβάρδον. Τὸν Λομβάρδον τὸν ἔπιασεν εἰς τὰ λόγια ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κρατεῖ σημειώσεις· τοῦ εἶπε προχθὲς νὰ καταποντισθῇ ἡ Ζάκυνθος, τὸ ἐσημείωσε, τοῦ εἶπε νὰ γίνωμεν κομεστάδες τὸ ἐσημείωσε.

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προκειμένου περὶ παρασκευῶν τὸ εἶπα αὐτό.

§41ΖΩΧΙΟΣ. Παραπονοῦμαι κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐξαιρετικῶς ἐπροννόησε περὶ τῶν ἄλλων νήσων ἐκτὸς τῆς Κερκύρας, διότι ἂν μᾶς δώσῃ αὐτὰ τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς τὴν Λευκάδα ἡμεῖς θὰ τὰ ὑψώσωμεν μέχρι νεφελῶν. Διατί, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν μετρᾷς μὲ δύο σταθμά; Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐλησμόνησε τί εἶπε πρὸ τριῶν μηνῶν εἰς μίαν ἐπιτροπήν, ἤθελε πρῶτον ἄρθρον, αἱ ἁλυκαὶ τῆς Κερκύρας γίνονται δημόσιαι, εἰς δὲ τὴν Κέρκυραν παραχωρεῖται τὸ εἰσόδημα τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε· σήμερον λέγει, τὰ κεφάλαια ὅλων τῶν νήσων ν’ ἀναμιχθοῦν. Κύριε Σωτηρόπουλε, τὸ νομοσχέδιόν σου ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι θεῖον, παρακαλῶ ὅμως ν’ ἀποκόψῃ τὴν Κέρκυραν.

§42ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἔχει οὐδετέραν.

§43ΖΩΧΙΟΣ. Διὰ νὰ προστατεύῃ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀξιώτερος ἐμοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Κέρκυραν τὰ ἴδια προνόμια, διότι τὴν εἰκόνα του βεβαίως θὰ τὴν κάμουν.

§44ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναβολῆς. Βεβαίως τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἔχει σχέσιν ἄμεσον πρὸς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ μία λύσις αὐτοῦ ἄδικος θὰ φέρῃ κλονισμὸν καὶ δυσχερείας μεγάλας. Κατόπιν τῶν ὅσων ἐῤῥέθησαν τὸ ζήτημα ἀνεπτύχθη ἱκανῶς, ἴσως ὀλίγα ἀπαντοῦνται, ὅπως καθαρισθῇ ἰδίως ἡ θέσις τῆς Κεφαλληνίας, πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐπαρχιῶν Ἰθάκης καὶ Παξῶν. Ἡ θέσις τῆς Ζακύνθου ἐξεκαθαρίσθη ἀκριβῶς ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ συζητουμένου νῦν ἡ Ζάκυνθος πράγματι θὰ στερηθῇ τοῦ πλεονεκτήματος νὰ μεταχειρίζηται τὸ ἅλας κατὰ τὴν ἐλαιοεσοδείαν εἰς τὴν σημερινὴν τιμήν. Ἡ θέσις τῆς Κερκύρας ἐπίσης ἐξεκαθαρίσθη. Ἐβεβαιώθη, ὅτι ἡ Κέρκυρα μένει ὁποία εἶναι σήμερον· ἔχει τὰ ἅλατα αὐτῆς, πληροῖ τὰς ἀνάγκας της καὶ ἐὰν φορολογεῖται, φορολογεῖται πρὸς ὄφελος ἑαυτῆς. Συμβαίνει τοῦτο καὶ εἰς τὰς λοιπὰς νήσους; Οὐχί, κύριοι βουλευταί. Ὅ,τι γίνεται εἰς Κεφαλληνίαν, Ἰθάκην, Παξοὺς δὲν γίνεται χάριν τῶν τόπων αὐτῶν, ἀλλὰ χάριν τοῦ δημοσίου ταμείου, ὥστε παρατηρεῖτε αἱ τέσσαρες νῆσοι ὑποβάλλονται εἰ νέαν φορολογίαν χάριν τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ ἡ Κέρκυρα δὲν φορολογεῖται, ἡ δὲ Ζάκυνθος ζημιοῦται ἐλάχιστα. Δὲν αἰσθάνεσθε τὴν ἀνισότητα; Καὶ δὲν εἶναι ξένη ἡ Κεφαλληνία ὅπως ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι τὴν νῆσον, τοὺς λόγους καὶ ἠθέλησα νὰ παραστήσω ὅτι ἄνθρωποι ξένοι...

§46ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν εἶναι ξένη ἡ Κεφαλληνία ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας, ἄνευ γογγυσμοῦ καὶ ὑπέστη καὶ ὑφίσταται καὶ θὰ ὑφίσταται πᾶν βάρος προκειμένου περὶ τῶν γενικῶν ἀναγκῶν.

§47ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§48ΦΛΩΡΙΑΣ. Σκεπτόμεθα ἡμεῖς ὡς εἰ ἤμεθα ξένοι, ὅταν σᾶς λέγομεν, θέσατε ἡμᾶς εἰς ἴση μοίρᾳ πρὸς ἐκείνους μὲ τοὺς ὁποίους μέχρι τοῦδε εἴχομεν τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις; Δὲν νομίζω νὰ πιστεύητε τοῦτο. Ἐὰν ἡ Κεφαλληνία σήμερον ἐξανίσταται, ἐξανίσταται στηριζομένη εἰς τὸ δίκαιόν της καὶ εἰς τὰς παραδόσεις της, εἰς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος διέπει μέχρι τοῦδε αὐτήν.

§49ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ ζημία εἶναι τόσον μικρά.

§50ΦΛΩΡΙΑΣ. Δὲν εἶναι τόσον μικρά. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς παριστᾷ μόνον τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίσταται τὸ ἐγχώριον ταμεῖον ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ μονοπωλίου.

§51ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι ἄλλαι 2,000 δραχμῶν.

§52ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐὰν προσθέσητε τὸ ποσὸν τοῦ φόρου τὸ ὁποῖον θὰ πληρώνῃ ἡ Κεφαλληνία διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἅλατος...

§53ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ πληρώνετε λοιπὸν ὅσον πληρώνομεν ἡμεῖς.

§54ΦΛΩΡΙΑΣ. Μὲ ἀναγκάζετε ν’ ἀνατρέξω εἰς τὰ ὅσα μέχρι τοῦδε ἐλέχθησαν.

§55ΤΙΝΕΣ. Τὰ ἠξεύρομεν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἴσως δώσῃ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν μία προσθήκη, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ὁ κύριος ὑπουργός.

§57ΧΟΪΔΑΣ. Ἐνίσταμαι καὶ ζητῶ τὸν λόγον.

§58ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡ πρότασις περιλαμβάνει τὴν ἀποζημίωσιν μόνον τὴν προερχομένην ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ μονοπωλίου, δὲν περιλαμβάνει ὅμως τὸ μέρισμα, τὸ ὁποῖον δικαιούμεθα ἐκ τῶν καρπῶν τῶν ἁλυκῶν.

§59ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπιφυλάττεται ἡ ἀγωγή.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπον καὶ προχθὲς καὶ πιστεύω, ὅτι ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικά, ἐὰν δὲ δὲν ἐσημειώθη τότε, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ τώρα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐνόησε νὰ καταργήσῃ νομοθετικὰ δικαιώματα ἀνήκοντα εἰς τὴν Κεφαλληνίαν ἢ εἰς ἄλλην τινὰ νῆσον, ἅπερ κατὰ τοὺς μέχρι τοῦδε κειμένους Ἰονίους νόμους εἶχον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον ἡ κοινότης Λευκάδος εἰσπράττει ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ ἅλατος.

§61ΣΕΡΒΟΣ. Μένει τὸ ζήτημα ἄλυτον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐγείρωμεν δικαστικὰς ὑποθέσεις.

§62ΦΛΩΡΙΑΣ. Συμφέρει ὑμῖν τοῦτο, κ. βουλευτᾶ Λευκάδας, καὶ λησμονεῖτε ὅτι μέχρι τοῦ 1861 ἐξετελεῖτε τὰς ὑποχρεώσεις σας, ἀπὸ δὲ τοῦ 1864 καὶ ἐφεξῆς ὅτε ἠδυνήθητε νὰ κατασταθῆτε ἀνώτεροι τοῦ νόμου ἀφήκατε αὐτὸν ἀνεκτέλεστον; Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, κ. βουλευτᾶ, ἡ ἀπόφασίς σας θὰ ἔχῃ τὸ ἑξῆς ἐξαγόμενον, θὰ φορολογηθῇ ἡ Κεφαλληνία, ἡ Ἰθάκη, οἱ Παξοὶ καὶ τὰ Κύθηρα, πλὴν τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε ἐφορολογήθη, ἐνῷ αἱ ἄλλαι νῆσοι δὲν φορολογοῦνται, δηλαδὴ προσθέτετε νέους φόρους εἰς αὐτὰς μόνας τὰς νήσους.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἡ Κέρκυρα πληρώνει 10.

§64ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δέχεται διὰ σᾶς, δὲν τὸ δέχεται δι’ ἡμᾶς.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχετε ἁλυκὰς, πῶς νὰ τὸ δεχθῇ.

§66ΦΛΩΡΙΑΣ. Αἱ ἁλυκαὶ τῆς Λευκάδος εἶναι κτῆμά μας (θόρυβος). Βεβαίως ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ· ὀφείλω ὅμως ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κεφαλληνίας νὰ καταδείξω τὴν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῶσιν οἱ Κεφαλλῆνες φορολογούμενοι ἡμίσειαν δραχμὴν κατ’ ἄτομον κατ’ ἔτος πλέον τῶν λοιπῶν πολιτῶν.

§67ΡΟΝΤΗΡΗΣ. 15,000 δραχμὰς εἰς 80,000 ἄτομα.

§68ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι τοῦτο ἦναι δικαιοσύνη ἐπιβάλετέ το· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν φωνὴ εἶναι τοσοῦτον ἰσχυρὰ, ὥστε νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀνισότητα καὶ ἐπιβάλλει φορολογίαν ἐπὶ τῶν ὡς εἴρηται νήσων, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ λοιπὸν βασίλειον.

§69ΧΟΪΔΑΣ. Παρατηρεῖτε μίαν σπουδαίαν διαφορὰν μεταξὺ ἀντιπροσώπου καὶ ἀντιπροσώπου τῆς Κεφαλληνίας· ἐγὼ ἐκπροσωπῶ τὸν λαὸν, ὅστις λατρεύει ὡς ἁγίαν Τριάδα τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ἰσότητα καὶ τὴν ἀδελφότητα· οἱ κύριοι εἶναι ἀντιπρόσωποι συνταγματικοῦ λαοῦ, διὰ τοῦτο βλέπετε τὴν διαφοράν· αὐτοὶ ἐκηρύχθησαν κατὰ τῆς ἰσότητος ἐπικαλούμενοι νόμους μὴ ὑπάρχοντας· ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἰσότητος ἐπικαλούμενος καὶ τὸν φυσικὸν αὐτὸν δικαιολογητικὸν τῆς Ἑπτανήσου νόμον καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἐγὼ ὁ ἀντιπροσωπῶν τὸν λαὸν τὸν ἔχοντα αὐτὰς τὰς ἀρχὰς θ’ ἀκουσθῶ παρ’ ὑμῶν, οἵτινες ὀφείλετε νὰ ἐκτελέσητε ἀπόφασιν πλήττουσαν πᾶν προνόμιον. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐρειδόμενος ὑπέβαλον ἀπὸ προχθὲς τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ζητῶ νὰ συμπεριλάβωμεν τὰς ἁλυκὰς τῆς Κερκύρας, Ζακύνθου καὶ Λευκάδος εἰς τὸ μονοπώλιον τοῦ Κράτους.

§70ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι νέα πρότασις.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Ἔρχεσαι ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἰδῇς ὁποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ὁμιλοῦντος καὶ διακόπτοντος;

§72ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐστὲ βέβαιος ὅτι τὸ μέρος σου δὲν θὰ παίξω ἀπὸ τοῦ βήματος.

§73ΧΟΪΔΑΣ. Ποτὲ δὲν θὰ τὸ παίξῃς, διότι ἐγεννήθης κόμης, ἐγὼ δὲ δημοκράτης.

§74ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὐτὰ δὲν περνοῦν.

§75ΧΟΪΔΑΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρότασίν του). Οὕτω φερόμενοι ἀπονέμομεν δικαιοσύνην μὴ συμμεριζόμενοι τὰς ἰδέας τοῦ διακόπτοντος κυρίου Λούντζη.

§76ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν ὡμίλησα τώρα καὶ μὴ ἀναφέρῃς τὸ ὄνομά μου.

§77ΧΟΪΔΑΣ. Εὐτυχὴς, εἶπον, ἐὰν προφέρουν τὰ ἁγνὰ χείλη μου τὸ ὄνομά σου. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς κακῶς ἐνοήθη νὰ ὀνομάσῃ ξένους τοὺς Ἑπτανησίους· ἀρκούντως τοὺς ὑπολήπτεται, ἔχει δὲ πολλοὺς μεταξὺ αὐτῶν φίλους καὶ γινώσκει αὐτοὺς ὡς τοὺς ἐγίνωσκεν ὁ πατήρ του πολεμήσας εἰς τὸ Μεσολόγγιον, εἰς τὸ Πέτα, εἰς τὸ Λάλα, καὶ εἶχε δίκαιον νὰ ὀνομάσῃ ξένας τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἔφερον ἀπὸ τοῦ βήματος οἱ εὐγενεῖς συνάδελφοί μου. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασταθῇ ὁ λαὸς σύσσωμος τῆς Κεφαλληνίας, θὰ ἔλεγε, κάτω τὰ προνόμια, θέλω ἀφομοίωσιν (εὖγε)· ὅτι δὲ ἐκεῖνος ὁ λαὸς δὲν δύναται νὰ πράξῃ τὸ πράττω ἐγὼ φέρων πρότασιν γενικῆς ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπταννήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος (εὖγε)· ἐὰν βαρύνεται ἡ Ἑπτάννησος, διατί νὰ βαρύνηται; καὶ ἐὰν δὲν βαρύνηται, διατί μόνη ἡ Ἑλλὰς νὰ βαρύνεται; Διὰ τῆς ἀφομοιώσεως ταύτης θὰ παύσουν αἱ διακρίσεις· δὲν θέλω διακρίσεις. Ἡμεῖς προσπαθοῦμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἑνότης τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς καὶ θέλετε διακρίσεις; Ὑμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι οἱ ἀγαπῶντες τὴν πατρίδα σας ὅπως τὴν ἀγαπῶσιν οἱ Ἕλληνες μὴ ἐμφορεῖσθε ἀπὸ τοιαύτας ἰδέας, μὴ ἐπικαλεῖσθε δὲ δικαιώματα βρεφοκομείου καὶ νοσοκομείου· ἃς μοὶ εἴπουν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ καταστήματα αὐτὰ, εἰς ποίαν κατάστασιν τὰ προήγαγον ἐκεῖνοι οἵτινες τὰ διευθύνουν. Ὁ λαὸς τῆς Κεφαλληνίας εἶναι ἄξιος τοῦ προορισμοῦ του καὶ διαφέρει πολὺ ἀπὸ τοὺς ἄρχοντας οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε συνέτρεξαν, καὶ θὰ συντρέξουν τὴν πατρίδα, οὐδέποτε θὰ σπογγίσουν τὸ δάκρυ τοῦ κλαίοντος καὶ θὰ προσφέρουν ἄρτον εἰς τὸν πεινῶντα. Ὑπάρχουν ἐν Κεφαλληνίᾳ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν 200 καὶ 300 χιλιάδας λιρῶν· ἐκτείνατε τὴν χεῖρα σεῖς ὁ ἀνάπηρος γέρων καὶ θὰ εὕρητε τὴν περιφρόνησιν καὶ τὴν εἰρωνίαν. Ἐὰν συντηροῦνται τὰ καταστήματα αὐτὰ, δὲν συντηροῦνται ἀπὸ ἀπὸ τὰς ἁλυκὰς ἀλλ’ ἀπὸ τὸν ὀβολὸν τοῦ πένητος. Τὴν πρότασιν τῆς γενικῆς ἀφομοιώσεως ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἰσότητος καὶ τῆς ἀδελφότητος δεχθῆτε. Εἶναι προνόμιον καὶ πρέπει νὰ καταργηθῇ· πρέπει νὰ καθιερώσητε τὴν ἰσότητα ἐν γένει καὶ καθόλου· θέλω πάντες νὰ πληρώνωσι τὸν αὐτὸν φόρον.

§78ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἑπόμενος εἰς ὅσα σᾶς ὑπέβαλεν ὁ κ. Χοϊδᾶς φίλος μου καὶ τῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας ὑπεστήριξεν, ὅτι πρόκειται περὶ μερικῆς ἐπιβολῆς ἑνὸς φόρου εἴς τινας ἐκ τῶν νήσων τῆς Ἑπτανήσου, καὶ ἐπειδὴ μεμφόμεθα ὅτι συζητοῦμεν ὡς νὰ ἤμεθα ξένοι καὶ μὴ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας καὶ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, ὄχι μόνον παραδεχόμεθα νὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν ὁ νέος φόρος, τὸν ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὰς νήσους, ἀλλὰ καὶ διπλάσιος καὶ τριπλάσιος, ἐὰν θέλετε, ἐπὶ τῇ βάσει ὅμως τῆς ἀρχῆς ἐκείνης ὅτι ὁ φόρος θέλει ἐπεκτανθῇ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους. Φέρω πρότασιν «τίθεται φόρος εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας κατὰ κεφαλήν»· κατὰ τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον εἶναι καλὸν οὐ μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας Ἰθάκης κλπ. ἀλλ’ εἰς ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους, ἤτοι ἀδιακρίτως εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους. Ἐὰν ὅμως παραδεχθῆτε ὅτι εἶναι φόρος ὅπως παρεδέχθη καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, θὰ πράξετε τὴν μεγαλειτέραν ἀδικίαν καὶ θὰ καθιερώσητε προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ ἔχῃ κακὰς συνεπείας, ἐὰν ἐπιβάλητε μονομερῶς φόρους εἰς τὴν Α. ἢ Β. ἐπαρχίαν.

§79ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τετάρτη φορά.

§81ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ μοὶ ἐπιτρέψῃ, δύω λέξεις.

§82ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§83ΧΟΪΔΑΣ. Μ’ ὅλην τὴν φιλοπατρίαν ὁ φίλτατός μοι ἀδελφὸς κ. Βαλσαμάκης ἐπειράθη δι’ ἑνὸς ἐπιχειρήματος λίαν δημοκρατικοῦ νὰ σᾶς ἀποπλανήσῃ· αὐξήσατε τοὺς φόρους εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα εἶμαι σύμφωνος· ἀλλ’ οὕτω ἐκλείπει ἡ ἰσότης· δεύτερον, ἐὰν κλείσουν τὰ καταστήματα, ἰδοὺ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἂς ζητήσουν περίθαλψιν.

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν (ἀναγινώσκει).

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Ζάκυνθος ἔχει τὰς ἁλυκάς της· παράγει 45,000 κοιλὰ, ἤτοι 6,125,000 ὀκάδας ἅλας, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ ἐπὶ 35,000 ψυχῶν, 32 ὀκάδας εἰς ἕκαστον ἄτομον (ἱλαρότης)· εἰς κάθε ἄτομον λέγων ἐννοῶ καὶ τὸ μωρόν. Πραγματικῶς λαμβάνουν καὶ ἀπὸ τὴν Λευκάδα, ἀλλὰ ἠξεύρετε πόσον ἀναλογεῖ συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ διὰ Ζάκυνθον ἐξαγομένου ἐκ τῆς Λευκάδος; 50 ὀκάδες κατὰ κεφαλήν· ἀλλὰ δὲν πταίουν οἱ Ζακύνθιοι διὰ τὴν λαθρεμπορίαν.

§86ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διὰ τοῦτο λέγω νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις.......

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὴ εἶναι λαθραμπορία....

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Βέβαια κάμνει ἐντύπωσιν αὐτὸ, ὅπου λέγει ὁ κ. ὑπουργός· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι χρειάζεται πολὺ ἅλας καὶ ἐὰν ἀφαιρέσητε αὐτὸ θὰ ἐλαττωθῇ τὸ εἰσόδημα τοῦ Κράτους.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Λομβάρδε, ἡμεῖς εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἔχομεν ἁλυκὰς καὶ τὰς μεγαλειτέρας, δὲν ἔχομεν κἀνὲν προνόμιον, δὲν ἀπολαμβάνομεν τίποτε, καὶ ἠξεύρετε, ὅτι κάθε κόμπος τοῦ ἅλατος εἶναι βεβρεγμένος ἀπὸ τούρκικον αἷμα· τίποτε ἐξαιρετικὸν δὲν ἔχομεν· ἀπὸ τὰ 1833 ἐῤῥέθη, ὅτι θὰ προικοδοτηθῶσιν οἱ δῆμοι, ἀλλά τίποτε δὲν ἔγεινε.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν τροπολογιῶν ἡ λίαν ἀποτέρω εἶναι τοῦ κ. Χοϊδᾶ· ἥτις φρονῶ ὅμως, ὅτι εἶναι ἀντίθετος· μόλα ταῦτα ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ ψηφοφορηθῇ;

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χοϊδᾶ ἀντικατασταθᾷ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Χοϊδᾶ (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χοϊδᾶ, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον οὐδεμία τροπολογία παρουσιάσθη, διότι ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀπέσυρε τὴν ἐδικήν του. Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν τὸ 1 ἄρθρον.

§93ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ τοῦ.......

§94ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§95ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἂς τεθῇ ἡ πρὸ τῆς ἑνώσεως πενταετία.

§96ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂς τεθῇ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σωτηροπούλου εἶναι ἀπωτέρα καὶ ψηφοφορεῖται· (δὲν ἐγένετο δεκτή). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ κ. Βαλσαμάκη.

§98ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ ὅτι ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ τοῦ κ. Λομβάρδου.

§99ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ ἐδική μου εἶναι πρότασις νόμου.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (Ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχουσι τροπολογίαν οἱ κύριοι Πίληκας καὶ Βαλσαμάκης (ἀναγινώσκονται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Κατόπιν ἐγένοντο παραδεκτὰ τὰ ἄρθρα 3, 4, 5, 6 ἄνευ συζητήσεως ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς 3ην καὶ τελευταίαν συζήτησιν, καὶ διαλύθη ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ 5|60 μ. μ.