1877.02.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

Τῆς 1 Φεβρουαρίου 1877.

(Τρίτη)

Ὥρα 3 Μ. Μ. Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ ἐξόδων, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐπεξεργασία εἰς τὸ γραφεῖον διὰ νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Λοιπὸν κατὰ τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηνέχθησαν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1877 ὑπολογίζονται εἰς 41,067,825 καὶ 61 λ.

§2ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία ἐγένετο τῇ ἐπιβλέψει τοῦ προεδρείου;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα καὶ τῇ ἐπιβλέψει ἑνὸς λογιστικοῦ ὑπαλλήλου. «Ἄρθρον 1. Τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1877 ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς τεσσαράκοντα ἓν ἑκατομμύρια, ἑξήκοντα ἑπτὰ χιλιάδας, ὀκτακοσίας εἴκοσι πέντε καὶ λεπτὰ ἑξήκοντα ἓν, ἀριθ. 41,067,825, 61|00. » Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἤκουσα, ὅτι ἐπροσθέσατε ποσὸν διὰ τὰς συντάξεις 800,000. Ἐπροσθέσατε καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἀντίστοιχον ποσὸν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ὑπολογισμόν;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νόμος ὁ περὶ συγχωνεύσεως τῶν δύω ταμείων ἐψηφίσθη μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, διὰ τοῦτο δὲν ἐσημειώθη καὶ ἔμεινε νὰ φανῇ τοῦτο ἐν τῷ ἀπολογισμῷ. Ἄρθρον 2. Διὰ τὴν ἀνωτέρω ποσότητα χορηγοῦνται τοῖς ὑπουργοῖς πιστώσεις, καταλογιζόμεναι κατὰ τὸν συναπτόμενον πίνακα τῶν ἐξόδων καὶ ὑπὸ τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τῶν προσηρτημένων αὐτῷ ἀναλυτικῶν φύλλων ὡς ἑξῆς. Αʹ. Εἰς χρέος Δημόσιον.

Δʹ. Εἰς τὴν Γενικὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ὑπουργείων.

Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2. ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλή παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. Ἐὰν αἱ διὰ τοῦ παρόντος νόμου χορηγούμεναι πιστώσεις, ἄνευ ἐπεκτάσεως τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἐξαρκέσωσι πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων, ἐπιτρέπεται, ἵνα, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, χορηγηθῶσι διὰ Β. Διαταγμάτων ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τῶν ἐφεξῆς ἄρθρων τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ὑπουργείων. Αʹ. Τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ διατροφὴν ὑποδίκων. Δι’ ἀποζημιώσεις συνέδρων. Δι’ ἀποζημιώσεις μαρτύρων. Δι’ ἔξοδα μεταγωγῆς ὑποδίκων. Δι’ ἔξοδα γραφείου καὶ ἀποσκευῆς Κακουργιοδικείων. Δι’ ἔξοδα μεταφορᾶς ἀνακριτῶν. Δι’ ἔξοδα ἐκτελέσεως θανατικῶν ἀποφάσεων. Βʹ. Τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Διὰ γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας. Διὰ διατήρησιν τῶν καταδίκων. Δι’ ἀπόδοσιν διεθνῶν ταχυδρομικῶν δικαιωμάτων. Δι’ ἀπόδοσιν διεθνῶν τηλεγραφικῶν τελῶν. Γʹ. Τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ μετακομίσεις καὶ ὁδοιπορίας στρατοῦ. Διὰ τροφάς. Δʹ. Τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Διὰ ποσοστὰ εἰσπράξεων. Διὰ ποσοστὰ φόρων ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν. Δι’ ἀποδοχὰς χαρτοσήμου. Διὰ ποσοστὰ γραμματοσήμου. Δι’ ἔξοδα ἐξορύξεως ὀρυκτῶν. Δι’ ἔξοδα καλλιεργείας καὶ μεταφορᾶς ἁλάτων. Δι’ ἐπιστροφὰς χρημάτων. Δι’ ἀντιμισθίαν δικηγόρων. Δι’ ἀπόδοσιν κεφαλαίων ὁδοποιΐας. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Μετὰ τοῦτο ἐψηφίσθη καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§6ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνεκα ἀνάγκης ἀπολύτου δὲν παρευρέθην κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς· ὅτε ἦλθον εὗρον συζητούμενον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐψηφισμένον δὲ τὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μετ’ αὐτὸν ἐψηφίσαμεν καὶ τὴν πίστωσιν διὰ κεκλεισμένας ἢ διαγεγραμμένας χρήσεις τὴν ἀφορῶσαν τὴν πληρωμὴν ἐπιμισθίων εἰς καθηγητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς· ἐὰν ἤμην παρὼν ἤθελον φέρει παρατηρήσεις τινὰς κατὰ τῆς πιστώσεως· ἀλλ’ οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι καὶ σήμερον ὀφείλω νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀσπασθῇ τὴν γνώμην μου νὰ τὰς ἀποδεχθῇ. Διὰ νόμου τῆς Συνελεύσεως τὰ ἐπιμίσθια ὅλων τῶν καθηγητῶν κατηργήθησαν· τινὲς τῶν ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν διαφοροτρόπως ἐξηγοῦντες τὸν νόμον, ἠρνοῦντο τὴν πληρωμήν, τινὲς δὲ ἐπλήρωνον· τούτου ἕνεκεν ἠγέρθη δίκη μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ κ. Μουτουδάκη νομίζω· δικηγόρος τοῦ Δημοσίου ἤμην ἐγώ· τὰ δικαστήρια ἀπέῤῥιψαν τὴν ἀγωγὴν εἰπόντα ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου τῆς Συνελεύσεως δὲν ἔχει δικαίωμα πρὸς ἀγωγήν· τοῦτο ὤφειλον νὰ κάμω γνωστὸν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ διότι ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν φείδεται τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ δὲν θέλει προβῆ εἰς τὴν πληρωμήν. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς τοῦτο, μὴ παρεξηγηθῇ ἡ ἐπιψήφισις πιστώσεως τοιαύτης ὑπὸ τῶν δικαστηρίων καὶ ὑποθέσωσι ταῦτα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίζουσα τὴν πίστωσιν τῶν ἐπιμισθίων δίδει τὴν ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον, ὅτι οἱ διδάσκαλοι ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνουν ἐπιμίσθιον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρῶτον πρέπει νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ πληρώσῃ ἐπιμίσθια, δεύτερον διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμε χθὲς δὲν ἠννόει νὰ δώσῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον.

§7ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργ. τῶν Στρατιωτικῶν). Χθὲς πολὺ ἀργὰ ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος μοῦ ἔκαμε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, παραχρῆμα διέταξα νὰ μὴ γείνῃ καμμία πληρωμή, ἔστειλα δὲ τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον διὰ νὰ λάβῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον· τὸ πρωτοδικεῖον ὅμως νομίζω πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐξέδωκεν ἀπόφασιν καὶ ἔδωκε τὸ ἐπιμίσθιον, ἐγὼ μόλα ταῦτα διέταξα νὰ μὴ γείνῃ καμμία πληρωμή.

§8ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς πιστώσεως δὲν ἠννόει νὰ δώσῃ ἄλλην ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον τῆς Συνελεύσεως παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχει.

§9ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ· ὁσάκις λοιπὸν δὲν σημειωθῇ τοιαύτη ῥήτρα τότε...

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὁ κύριος Παπαζαφειρόπουλος ζητεῖ μίαν ἐξήγησιν, δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ἄδικον. Ἡ Βουλὴ ἐξέδοτο μίαν ἀπόφασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισε δικαίωμα διὰ ἐπιμίσθιον· ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος φοβεῖται μήπως τὰ δικαστήρια νομίσουν ὡς ἑρμηνείαν τοῦ νόμου αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν.

§11ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 38 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ εἶναι ὅλως ἀδιάφορον, τὰ κονδύλια ἂν σημειοῦνται ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, ἂν δὲν ὑπάρχῃ νόμος ἀναγνωρίζων τὴν ἀνάγκην αὐτήν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ψηφίζουσα τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἠννόησε νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν ἀντίθετον τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἔδωσαν τὰ δικαστήρια;

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΔΟΥΜΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εἴχαμεν ἀναθέσει τὴν διακόσμησιν τοῦ Βουλευτηρίου, ἔκαμε διαφόρους δαπάνας ἠγόρασε δὲ καὶ ἕνα τάπητα ἀπὸ τὸ ἐργαστήριον τῶν Ἀπόρων γυναικῶν· σᾶς παρακαλῶ νὰ ζητήσετε καὶ δι’ αὐτὸν πίστωσιν ἵνα πληρωθῇ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χορηγεῖ τὴν πίστωσιν ἡ Βουλή;

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§17ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὸ μοῦ δίδει ἀφορμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐκλεχθῇ ὁ ἔφορος τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν τρίτην νὰ ἐκλέξωμεν τὸν ἔφορον.

§19ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος ν’ ἀποφασίσωμεν σήμερον· ὑπεβλήθη πρότασις...

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη ἡ ἀνασύστασις τῆς θέσεως τοῦ βιβλιοφύλακος καὶ χορηγοῦνται πρὸς τοῦτο δραχ. 3,200 εἰς λογαριασμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς.

§22ΚΑΡΤΣΟΝΑΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις αὐτὴ, διότι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀποφασίσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· ἄλλως τε ἐνθυμεῖσθε ὅτε ἐψηφίσθη ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς ἀνῆλθεν ὁ κ. Φιλήμων ὁ ἔφορος, ὁ ὁποῖος διεβεβαίωσεν ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη βιβλιοφύλακος.

§23ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο.

§24ΚΑΡΤΣΟΝΑΣ. Εἰς τί χρησιμεύει, κύριοι, ὁ βιβλιοφύλαξ; δὲν γίνεται διὰ τίποτε ἄλλο ἡ πρότασις αὐτὴ παρὰ διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν πρόσωπον· καὶ μάλιστα σήμερον ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν τόσας ἐλαττώσεις ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐγένετο πρότασις περὶ καταργήσεως πρωτοδικείων οἰκονομίας χάριν, τί εἶναι αὐτά; Σήμερον νὰ δίδωμεν 4,000 δραχμὰς διὰ τί; διὰ τίποτε. Λοιπὸν προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς προτάσεως, διότι ἂν δεχθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ θὰ πράξῃ ἔγκλημα καὶ θὰ ᾖναι καὶ γελοία· ἔγκλημα λέγω, διότι θὰ γείνῃ συνεργὸς ἱεροσυλίας, γελοία δὲ θὰ ᾖναι διότι θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ προαποφασισθέντα.

§25ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν ὅτι ἡ θέσις τοῦ βιβλιοφύλακος κατέστη νῦν σπουδαιοτέρα, δὲν πρέπει δὲ νὰ ᾖναι θέσις διὰ μισθοδοσίαν· ὁ βιβλιοφύλαξ πρέπει νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα περιέχει ἡ βιβλιοθήκη.

§26ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ βιβλιοφύλακος, διότι ἐνόμιζα ὅτι εἶναι θέσις περιττὴ καὶ χάριν οἰκονομίας· ἀλλ’ ἐπειδὴ, κ. πρόεδρε, παρατηρῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ ἦμαι ἐναντίος τῆς θέσεως τοῦ βιβλιοφύλακος.

§27ΧΟΪΔΑΣ. Λυποῦμαι ὅτι ἐγκατέλειπε τὴν ἰδέαν του ὁ κ. Ῥοῦφος, τὴν ὀρθὴν καὶ λογικὴν, καὶ ὑποστηρίζει τὴν μὴ ὀρθὴν καὶ παράλογον. Ὅτι ἡ πρώτη του ἰδέα ἦτο ὀρθὴ καὶ λογικὴ ἀπόδειξις ὅτι ὁμόθυμος ἡ Βουλὴ ἀπεδέξατο ταύτην καὶ κατήργησε τὴν θέσιν τοῦ βιβλιοφύλακος. Δὲν δικαιολογεῖται σήμερον ὁ κ. Ῥοῦφος ὑπενθυμίζον τῇ Βουλῇ ὅτι δὲν ἠκολούθησε τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν· ἐγὼ υἱοθετῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥούφου, ὅταν δὲ θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα θ’ ἀναπτύξω τοὺς λόγους ἕνεκεν τῶν ὁποίων υἱοθετῶ αὐτήν. Ἔχω φίλον προσωπικὸν τὸν κ. Παράσχον, ἐκτιμῶ τὸν ἄνδρα, ἀλλὰ τὸν θεωρῶ κατάλληλον δι’ ἄλλην θέσιν καὶ οὐχὶ διὰ τὴν καταργηθεῖσαν.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, κύριε πρόεδρε.

§29ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ μὴ δώσωμεν ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς ἐχθρούς μας νὰ λέγουν, ὅτι οἱ ἔχοντες μέσα.....

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν σήμερον; (θόρυβος). Ἐπροτάθη τὸ ἀπαράδεκτον τῆς συζητήσεως.

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὸ στηρίζουν αὐτό; (θόρυβος).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀκούσατε τὴν πρότασιν νὰ τελειώσωμεν.

§33ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπροτάθη μία πρότασις ἀπαραδέκτου, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὑποβάλῃ ἕκαστος βουλευτής. Ὄχι μόνον εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα προτείνονται τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ παντοῦ. Προχθὲς ἡ Βουλὴ ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν καὶ εἶπεν, ὅτι καταργῶ τὴν θέσιν· πῶς δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον; Ὅπως ἐσκέφθημεν προχθὲς θὰ σκεφθῶμεν καὶ σήμερον. Λοιπὸν, κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀπαραδέκτου νὰ ἐρωτήσητε.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἀπαράδεκτον δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Χοϊδᾶν, διότι τοιαῦται θεωροῦνται αἱ προτάσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἀπεῤῥίφθησαν ἅπαξ καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν, ἀλλ’ ἐν τῇ προκειμένῃ δὲν ἔλαβε χώραν αὐτὸ τὸ γεγονὸς, διότι ἡ Βουλὴ λόγῳ οἰκονομίας ἐθεώρησεν εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς, ὅτι ἡ πίστωσις δὲν πρέπει νὰ δοθῇ, ὥστε οὔτε ἡ θέσις κατηργήθη οὔτε πρότασις αὐτοτελὴς ἦλθε. Σήμερον ἔρχεται πρότασις νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν θέσιν ἐκείνην, ἥτις κατὰ τὸν κανονισμὸν ὑφίσταται, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει πίστωσις. Νομίζω, ὅτι τὸ ἀπαράδεκτον δὲν εἶναι ὀρθόν· ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν δὲ λέγω, ὅτι ἡ πρότασις δὲν περιέχει προσωπικόν τι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀφοῦ γνωρίζετε ὅτι ἡ θέσις αὐτὴ καθίσταται ἀναγκαία, ἡ προτεινομένη οἰκονομία εἶναι κακῶς ἐννοουμένη· περὶ τούτου δὲ πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἀνεξαρτήτως τῆς ὁρισθησομένης δαπάνης.

§35ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὴν τὴν πρότασιν δὲν τὴν ὑπεστήριξα, διότι ἡ ἐργασία δύναται νὰ γείνῃ ἐπιτυχῶς ὅπως γίνεται σήμερον καὶ ἄνευ βιβλιοφύλακος, ὅταν ἦναι εἷς ἔφορος κατὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἔχῃ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς βιβλιοθήκης.

§36ΧΟΪΔΑΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὑπεβλήθη πρότασις περὶ καταργήσεως· σήμερον ἐπαναφέρεται ἡ θέσις πάλιν· εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀντισταθῶ κατὰ τῆς τοιαύτης προτάσεως; Διὰ αὐτοῦ τοῦ συστήματος πᾶσα πρότασις ἀποῤῥιφθεῖσα δύναται νὰ ἐπανέλθῃ. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ἀπαραδέκτου, καὶ παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ θέσητε τὸ ζήτημα, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὸ ἀπαράδεκτον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη τὸ ἀπαράδεκτον κατὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα· οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§38ΧΟΪΔΑΣ. Ἐτυπώθη αὐτὴ ἡ πρότασις;

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§40ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν). «Ἡ Βουλὴ ἀνασυνιστᾷ τὴν θέσιν τοῦ Βιβλιοφύλακος τῆς Βουλῆς ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ δραχ. 320, χορηγοῦσα πρὸς τοῦτο πίστωσιν δραχ. 3200 εἰς λογαριασμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς τῆς παρούσης Συνόδου.»

§41ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔχω τροπολογίαν νὰ κάμω ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ προσόντων τοῦ βιβλιοφύλακος.

§42ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ.

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ· ἀφοῦ ἔγεινε μία ψηφοφορία, θὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα σήμερον, ἀναβολὴ δὲν ἐπιτρέπεται.

§45ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἤμην ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ βιβλιοφύλακος, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐθεώρησε περιττὸν καὶ προέβη εἰς τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως· ἀλλ’ ἐνῷ δι’ ἄλλας πολὺ σπουδαίας προτάσεις τῆς Βουλῆς δὲν ἔγεινεν ἢ ὀλίγος λόγος εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, δι’ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν ὑβρίσθη ἡ Βουλή.

§46ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ ποῖον τύπον ὑβρίσθη;

§47ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν ἐγχώριον τύπον.

§48Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μᾶς εἰπῆτε ἀπὸ ποῖον;

§49ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἐν Τεργέστῃ ἐκδιδομένην «Ἡμέραν».

§50ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι περιφρονητέος ὁ τύπος τῆς Τεργέστης.

§51ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κηρύττομαι λοιπὸν κατὰ τῆς προτάσεως, διὰ νὰ μὴ δώσω εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποδέχεται ὅσα ἔγραψαν καὶ ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ ἄδικον τῆς ἀποφάσεώς της.

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, γίνεται ἔνστασις περὶ ἀναβολῆς.

§53ΛΑΠΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρῶτον πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ Ἐφόρου τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, διότι αὐτὸς εἶναι ἕνας ὑπάλληλος τοῦ Ἐφόρου, καὶ αὐτὰ τὰ δύω ζητήματα νὰ συζητηθοῦν τὴν αὐτὴν ἡμέραν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται ἡ ἀναβολή.

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συνδρομὴν τοῦ προεδρείου, διότι καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ πολλοὶ ἄλλοι ὡμολόγησαν ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ὑπάρχει πλειοψηφία ἀπόλυτος, ἵνα κανονίζῃ τὰς συζητήσεις. Ἀφοῦ δὲ δὲν ὑπάρχει αὕτη, ἐπικαλοῦμαι τὴν συνδρομὴν τοῦ προεδρείου, ὅπως μὴ ἐκτρεπώμεθα τῶν ἔργων ἡμῶν καὶ μάλιστα εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ὁποῖαι εἶναι αἱ σημεριναί, καὶ περιοριζώμεθα εἰς τὸν βιβλιοφύλακα τῆς Βουλῆς καὶ τὰ τοιαῦτα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται ἡ ἀναβολή.

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως δὲν ἐπιτρέπεται παρὰ τῇ προτάσει 10 βουλευτῶν, καὶ ἀπορῶ πῶς γίνεται τοῦτο.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι πρότασις.

§59ΧΟΪΔΑΣ. Ἐδώσαμεν εἰς τὸν πρόεδρον τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; ἐπέτρεψεν ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ καὶ πρῶτον ἀντικείμενον αὐτό; Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ πρόεδρος νὰ θέσῃ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον αὐτό, καὶ ἐὰν ἤθελε νὰ τὸ θέσῃ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ψηφίσωμεν πρότασιν ἀναβολῆς.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ, οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ Θηραϊκῆς γῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Τώρα ἔχομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ τὰ νομοσχέδια τὰ μὴ ὑπάρχοντα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Πρέπει δὲ νὰ προηγηθῶσι τὰ ἀφορῶντα τὰ γενικὰ τοῦ τόπου συμφέροντα. Τὸ ὑπουργεῖον χθὲς ἐζήτησε καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη ἵνα τεθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει 10 νομοσχέδια· ταῦτα δὲ συμφώνως μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐνεγράφησαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐδημοσιεύσαμεν· εἶναι δὲ τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν).

§61ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασίν της ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ στρατολογίας πρῶτον καὶ δεύτερον τὸ περὶ προσθέτων φόρων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δεύτερον, ἐὰν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ περὶ προσθέτων φόρων νομοσχεδίου.

§64ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Κύριοι βουλευταί, χθὲς ὅτε ἐσυζητήθη τὸ περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶχον ὑπηρεσίαν ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς, δὲν ἤμην παρών, ἑπομένως καὶ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς πρὸς τρία νομοσχέδια, τὸ περὶ συστάσεως προξενείου, δεύτερον τὸ περὶ πιστώσεως καὶ τρίτον τὸ περὶ τῆς προσθήκης ἑνὸς τμηματάρχου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ πίστωσις ἐδόθη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ταῦτα τὰ νομοσχέδια ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῶσιν ὅλων τῶν ἄλλων.

§65ΧΟΪΔΑΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τοῦ ἔθνους.

§66ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Αὐτὸ ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἐξετάσητε σεῖς, ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη νὰ γίνωσι δεκτά. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Δηλιγιάννης δὲν τὰ ἐπολέμησεν, ἀλλ’ εἶπεν ἐπειδὴ δὲν εἶχον προηγηθῆ τὰ νομοσχέδια, νὰ μείνουν.

§67ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον, ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ὡς κατεπείγοντα τὸν νόμον περὶ συστάσεως ναυτικῆς σχολῆς καὶ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου τοῦ ναυτικοῦ. Ἐκ τῶν δύο νομοσχεδίων ὄχι μόνον θὰ προκύψῃ ὠφέλεια ἠθική, ἀλλὰ καὶ ὑλική. Ἡ κατάστασις μάλιστα τοῦ κλάδου τοῦ οἰκονομικοῦ τοῦ ναυτικοῦ εἶναι οἰκτρά, καὶ διὰ τοῦτο ἑκάστοτε ἡ Βουλὴ παραπονεῖται διὰ τὰ παρατράγωδα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν χώραν. Λοιπὸν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ περιορισθῇ ἡ κατάχρησις καὶ θὰ γίνεται καλῶς ἡ ὑπηρεσία· διὰ τοῦ κλάδου αὐτοῦ θὰ παύσουν τὰ παράπονα καὶ θὰ προέλθῃ μεγίστη οἰκονομία. Ἡ σύστασις τῶν ναυτικῶν σχολῶν εἰς ἕκαστον εἶναι γνωστὴ ὅτι εἶναι ἀναγκαία, διότι ἄνευ αὐτῶν δὲν δύνασθε νὰ ἔχετε ἀξιωματικούς. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κατατάξῃ καὶ αὐτὰ μετὰ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων· ἐγὼ ἔκαμα τὸ καθῆκόν μου καὶ ἡ Βουλὴ ἀναλαμβάνει πᾶσαν περὶ τούτου εὐθύνην.

§68ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶμαι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν θὰ ψηφίσω εἰμὴ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας καὶ τὸ περὶ προσθέτων φόρων πρῶτον, μετὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν πᾶν ἄλλο.

§69ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποκρούω οὔτε τὴν προσθήκην τοῦ προξενείου οὔτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μπούμπουλη περὶ συστάσεως στρατιωτικῆς σχολῆς, ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μεταξὺ τῶν σπουδαίων νομοσχεδίων εἶναι καὶ τὸ τοῦ πυριτιδοποιείου.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς λογομαχίας, ἂς ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν δύω νομοσχεδίων.

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἔλθῃ αὐτό.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, καὶ ἡ ὑπόσχεσίς σας διὰ τὰς γαίας; Λοιπὸν τὸν λόγον, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§74Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐσυζητήσατε δὶς τὸν περὶ τῶν δηλώσεων τῶν γαιῶν νόμον καὶ ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ προχθὲς τρίτην φορὰν, καὶ ἡ Βουλὴ παμψηφεὶ ἀπεφάνθη σχεδὸν καὶ εἶπεν ὅτι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ὁ νόμος περὶ δηλώσεων, ὅστις ἀποβλέπει τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν. Ἐπέμενον καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μὲ παρεκάλεσε καὶ μοὶ ὑπεσχέθη ὅτι μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ συζητηθῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τὸ περὶ γαιῶν καὶ ὁ κ. πρόεδρος ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Σᾶς ἐρωτῶ εἶναι δίκαιον νὰ μεταβάλλετε τὰς ἀποφάσεις ὕστερον ἀπὸ τόσας συζητήσεις περὶ τοιούτου ἀντικειμένου; Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν.

§75ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ πρῶτον νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν συναινῇ.

§78ΤΙΝΕΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει, ἀλλὰ χθὲς εἶπε νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας πρὸ παντὸς ἄλλου.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν πρέπει νὰ ἐγερθῶσι 10 (ἐγείρονται περὶ τοὺς 10).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν συναινῇ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δηλώσεων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν ταύτην παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§82ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Ὄχι, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§83ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν καιρόν.

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δηλώσεων λέγουν ναὶ...

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν λέξιν. Διατί νὰ ἀπωλέσωμεν εἰς μάτην τὸν καιρόν; Πιστεύω, ὅτι θὰ τελειώσῃ γρήγορα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, ὅτε ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐπέμενε νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴπομεν, ὑπεσχέθημεν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, καὶ ἡ Βουλὴ συνῄνεσεν, ὅτι μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ συζητήσωμεν αὐτό.

§87Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅλα μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἔμελλον νὰ γείνουν.

§88Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, ἔγεινεν εἰδικὴ ἐξήγησις.

§89ΧΟΪΔΑΣ. Ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ τότε, χθὲς ἀπεφάσισεν ἄλλως πως (θόρυβος).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§91ΧΟΪΔΑΣ. Θέλομεν νὰ καταδείξωμεν, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι σεβασταὶ καὶ πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία, διότι θέλουν πρὸ τῶν σπουδαιοτέρων νομοσχεδίων νὰ προτάξουν νομοσχέδια προσωπικῶν συμφερόντων.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν δηλώσεων, λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ δηλώσεως ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, ναὶ ἢ ὄχι;

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 102, 56 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 45 κατὰ, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τῆς προτάσεως περὶ δηλώσεων τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν.

§94ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις συμβάσεως μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ Περικλέους Σταύρου περὶ ἀγορᾶς μιᾶς οἰκίας του, καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν συζητεῖται ἡ ἀρχή· ἔχει τις τὸν λόγον;

§96ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Κύριοι, τὸ ἔθνος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ ὅπως θέλει τὴν περιουσίαν του. Ἐπειδὴ δὲ αἱ φυτεῖαι τῶν μὴ δηλωσάντων αὐτὰς περιέρχονται εἰς τὸ δημόσιον, δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω ὡς πρὸς τὴν πρότασιν αὐτὴν τῶν φυτειῶν· ἄλλως δὲ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄδικον εἰς τοὺς δι’ οἱονδήποτε λόγον μὴ προφθάσαντες νὰ δηλώσωσι τὰς φυτείας αὐτῶν νὰ στερηθῶσιν ἑνὸς δικαιώματος.

§97ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἐὰν συμπεριληφθῇ ὡς τροπολογία ἡ πρότασις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου παρὰ τῷ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τότε δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§98ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, διότι διὰ τῆς παραλείψεως τῆς προθεσμίας θὰ ὠφεληθῇ μὲν τὸ δημόσιον, θὰ βλαφθῶσι δὲ τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν. Ἔρχομαι ὅμως καὶ πρὸς τὴν ἑτέραν πρότασιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ· δι’ αὐτῆς ζητεῖται ἡ παράτασις προθεσμίας εἰς τοὺς μὴ δηλώσαντας κατόχους· πότε δὲ ζητεῖται ἡ τοιαύτη παράτασις; Μετὰ παρέλευσιν πενταετοῦς καὶ πλέον προθεσμίας, καὶ ἀφοῦ τὸ δημόσιον ἐχορήγησε τριπλοῦν δικαίωμα εἰς τοὺς κατόχους. Τὸ πρῶτον, ὅταν ἀπεκλείοντο πάντες ἐκτὸς τῶν κατόχων, τὸ δεύτερον ὅταν ἐπιτραπείσης τῆς τοιαύτης δηλώσεως καὶ εἰς τοὺς συγχωρίους ὑπῆρχε καὶ εἰς τοὺς κατόχους, καὶ τὸ τρίτον ὅταν δοθέντος τοῦ δικαιώματος καὶ εἰς τοὺς ξένους, ἐδόθη καὶ εἰς τοὺς κατόχους. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Τσαμαδός. Βεβαίως τὸ ἔθνος εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ μόνον τότε ὅταν δὲν προσβάλλωνται κεκτημένα δικαιώματα. Ὁ νόμος ὁ περὶ δηλώσεων ἔδωσε τὴν ἄδειαν καὶ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δηλώσαντας ὅπως καταλάβωσιν ἀμέσως καὶ νὰ ἐνασκήσωσι τὰς ἀγωγάς, τὰς ὁποίας ἤθελεν ἐνασκήσει τὸ δημόσιον.

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐψηφίσθη αὐτὸς ὁ νόμος· εἶναι πρότασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία οὔτε ἐσυζητήθη.

§100ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Εἶναι ὁ νόμος ΦΞΘʹ τῆς 24 Δεκεμβρίου 1875. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκει). Διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 11 ὁρίζει (ἀναγινώσκει).

§101Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι νόμος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξετελέσθη.

§102ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Βλέπετε, ὅτι οἱ ὁπωσδήποτε δηλώσαντες γαίας ἀπέκτησαν δικαίωμα· ἔχετε δὲ πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνθρώπου νομομαθοῦς, ἔχοντος πλείστας ὅσας γνώσεις καὶ ὁ ὁποῖος, ἀκούσατε παρακαλῶ τί λέγει (ἀναγινώσκει).

§103ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἡ λέξις δήμευσις εἶναι κατάλληλος;

§104Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι γελοῖα.

§105ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Ὅστις ἐξ ὑμῶν ἔχει τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἂς ἀναβῇ τὸ βῆμα· ἐγὼ μόνον, διότι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μεταξὺ ὑμῶν, λαμβάνω τὸν λόγον σήμερον, καὶ χάριν τῶν δημοσίων συμφερόντων, καὶ διότι ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς πολίτης ἔχω τὸ καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον σήμερον. Ἀπεκτήθη ἓν οἱονδήποτε δικαίωμα δυνάμει νόμου, ζητεῖται ἡ κατάργησις τοῦ νόμου· φρονεῖτε, ὅτι καταργουμένου αὐτοῦ δύνασθε ν’ ἀφαιρέσητε κεκτημένα δικαιώματα; Εἶναι ἀπάτη μεγάλη, διότι σᾶς ἀναγγέλλω κατόπιν πληροφοριῶν, ὅτι θὰ ἔχετε ἔλλειμμα 15, 20 καὶ 30,000,000 εἰς τὸν προϋπολογισμόν, διότι ἐδηλώθησαν πλέον τῶν 250,000 στρεμμάτων ἀπὸ τοὺς κατόχους καὶ ἐγχωρίους, ἀπὸ δὲ τοὺς μὴ κατόχους καὶ τοὺς ἐνασκήσαντας τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἴσως θὰ φθάνουν τὸ ἓν ἑκατομμύριον, καὶ ὅλοι αὐτοὶ θὰ σᾶς ζητήσουν τὰς δαπάνας καὶ τὴν ἀποζημείωσιν διὰ τὸ κεκτημένον αὐτῶν δικαίωμα, διότι ἀφαιρῆτε ἰδιοκτησίαν ἐναντίον τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Σᾶς λέγουν, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἄγνοιαν τοῦ νόμου, ἐνῷ ὑπάρχει ἐναντία διάταξις μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν ἄγνοιαν. Καὶ θέλουν νὰ προστατεύσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον ἔμαθον ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον τὸν νόμον αὐτὸν καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὸ μέρος ἔρχομαι νὰ παραδεχθῶ πρὸς στιγμήν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε καὶ μετὰ πενταετίαν ὑπάρχουν ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἄγνοιαν αὐτήν. Ἀλλά, κύριοι, πῶς θὰ θεραπεύσητε αὐτὴν τὴν ἄγνοιαν; Δὲν δύνασθε ἄλλως νὰ τὴν θεραπεύσητε ἢ κάμνοντες τὴν ἑξῆς διάταξιν· οἱ μηδόλως δηλώσαντες δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἄξιοι ἑνὸς τοιούτου δικαιώματος· ὅταν ὅμως ἔχετε ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν δι’ οἱονδήποτε λόγον, εἴτε διὰ νὰ καταδολιευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ἀποκρύπτοντες τὴν ἀκριβῆ καταμέτρησιν τοῦ ἀγροῦ των, νὰ δηλώσουν τὸ ὅλον, τότε αὐτοὶ εἶναι ἀνάξιοι περαιτέρω προστασίας, διότι εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν μόνον τὸ τρίτον, τὸ τέταρτον ἢ καὶ τὸ πέμπτον ὧν κατέχουσιν γαιῶν. Καὶ ἔρχεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν νὰ εἴπῃ, «ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον χθές, τὸ ἀνακαλῶ σήμερον;» Ἐὰν ἕνας ἁπλοῦς ἰδιώτης σᾶς δώσῃ τὸν λόγον τῆς τιμῆς του περὶ μιᾶς οἱασδήποτε ὑποθέσεως καὶ τὴν ἑπομένην τὸν ἀνακαλέσῃ, θὰ ἔχετε τὴν ἐλαχίστην πλέον πρὸς αὐτὸν ὑπόληψιν; Θὰ φέρητε τὸ ἔθνος εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ τὸ ἐμπιστεύεται κανεὶς πλέον διὰ τὸ ἐλάχιστον. Βλέπετε λοιπὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πίστεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας πόσον εἶναι ἀκροσφαλὴς ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις. Μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων λέγεται καὶ τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει)· Ἔρχομαι τώρα καὶ πρὸς τὸ ζήτημα τῆς κατοχῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ λεπτόν, καὶ πολὺ σπουδαῖον. Κατέχει καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος βόσκει τὰ κτήνη του, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐφάπαξ ἐνήργησε μίαν οἱανδήποτε πρᾶξιν ἔστω καὶ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων. Καὶ ποῖον μέρος τῆς περιφερείας τοῦ χωρίου δὲν κατέχεται ὑπὸ τῶν συγχωρίων, τὸ μὲν διότι ἅπαξ τὸ ἐκαλλιέργησε, τὸ δὲ διότι ἐβόσκησε τὸν ἵππον του ἢ τὸν βοῦν του, ἢ τὸν ὄνον του, ἢ τὸν ἡμιονόν του; Ὅλα κατέχονται καὶ θὰ γεννηθῶσι τόσαι δίκαι καὶ περιπλοκαί, ὅσας νὰ φαντασθῆτε δὲν δύνασθε. Συμφέρει εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὸ ἔθνος νὰ καθίσταται παραίτιον τόσων δικῶν καὶ νὰ ἔρχωνται εἰς περιπλοκὰς καὶ εἰς βάσανα οἱ ἰδιῶται διὰ τὴν ἑκάστοτε μεταβολὴν τῶν νόμων; Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἐξεταζομένου αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν ἔχομεν δίκαιον νὰ ζητῶμεν τὴν ἐπιψήφισιν ἑνὸς νόμου ἀσυμφόρου καὶ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὰ ἄτομα. Οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ζῆτε εἰς ἐπαρχίας, αἵτινες προέβησαν εἰς τοιαύτας δηλώσεις· βεβαιωθῆτε δὲ ὅτι ὁ κ. Πετιμεζᾶς θὰ φανῇ ἐπωφελέστερος εἰς τοὺς συμπατριώτας του ἐὰν θεωρηθῇ καλὸν ὅ,τι ἐγένετο, διότι θὰ γείνουν κτηματίαι, ὅπως ἐγένοντο εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, Πατρῶν, Αἰγιαλείας καὶ Κορινθίας πλεῖστοι συνεπαρχιῶταί του. Δὲν ἔχομεν τὴν ζηλοτυπίαν ἐκείνην τοῦ νὰ θελήσωμεν νὰ κάμωμεν τοὺς πατριώτας σας, πατριώτας μας, ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, ὅλοι νὰ γίνωσι κτηματίαι· ἐσχηματίσθησαν δὲ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τόσα χωρία εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πατρῶν, ὡς ὁ Ἅγ. Βασίλειος, Ἄλυσσος κλπ, διότι ἀφῆκαν τὰ ἄγονα μέρη οἱ ἄνθρωποι καὶ κατέβησαν εἰς τὰς πεδιάδας. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἐν τῇ ὀρθοφροσύνῃ της ἡ Βουλὴ καὶ ἐν τῇ εὐθυδικίᾳ της θέλει ἀποκρούσει τὸν νόμον, παραδεχομένη τὴν τροποποίησιν εἰς τοὺς μηδόλως δηλώσαντας, ὅτι οὗτοι μόνον δύνανται νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ νῦν ψηφιζομένου εὐεργετικοῦ νόμου.

§106ΡΙΚΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, ὅτι εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου· διότι οὔτε ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, οὔτε τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πολιτείας, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁ νόμος προέβλεψε, συμβιβάζεται μὲ τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε. Δὲν εἶναι ἀμφιβολία, κύριοι, καὶ σεῖς οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίξατε τὸν νόμον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, εἶσθε εἰς θέσιν νὰ κρίνετε, δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι ὁ νόμος ὑπηγορεύθη, ἵνα προστατεύσῃ τοὺς κατόχους καὶ γεωργούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον δηλώσει, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ φροντίσῃ, ἔδωσε δὲ καὶ τὰ μέσα ὥστε νὰ γίνωσιν ἰδιοκτῆται τῶν γαιῶν μὲ τρόπον ὅσον τὸ δυνατὸν γενναιότερον καὶ ὠφελιμώτερον· ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐφαρμογὴν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου αὐτοῦ, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ἀπέληξεν εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ 20 καὶ 50 ἐτῶν κατεῖχον ἓν τμῆμα γῆς, καὶ διὰ τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ ἐπροσπορίζοντο τὸ πρὸς τὸ ζῆν τῶν οἰκογενειῶν των, ὅτι αὐτοὶ κινδυνεύουσι νὰ γείνουν ἀκτήμονες καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι ν’ ἀναχωρήσωσι ἀπὸ τὰ χωρία ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποκατεστημένοι, διότι δὲν ἔχουσι σπιθαμὴν γῆς ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ σταθῶσι. Ἡ Βουλὴ, ἥτις ἔρχεται νὰ λύσῃ τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν νομικὴν ἔποψιν, ὀφείλει πρὸ πάντων νὰ σκεφθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ συμφερόντων ὁλοκλήρων ὁμάδων ἀνθρώπων, περὶ τῶν ὁποίων σοφῶς καὶ φρονίμως ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης νὰ προβλέψῃ, καὶ οἵτινες κατὰ παρανόησιν καὶ κατὰ κακὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὑτῶν ἐγένοντο θύματα τῆς ἁπλότητός των. Τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἐπασχολήσῃ, εἶναι ἓν καὶ μόνον, τὸ νὰ δώσωμεν προθεσμίαν εὐρυτέραν εἰς τοὺς ἁπλοῦς αὐτοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο θύματα τῆς ἀμαθείας των, τὸ δὲ δημόσιον δὲν ὑφίσταται οὐδεμίαν ζημίαν, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος, ὅστις νὰ μᾶς ἐμποδίζῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἰδέας αὐτάς. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἕτερον ζήτημα· οἱ δηλώσαντες μὴ κάτοχοι ἀπέκτησαν δικαιώματα; Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νόμου προσβάλλοντα τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον φθάνουσι; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν ἀποκτᾷ τις δικαίωμα ἢ ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει, καὶ ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα μέχρις ἐκείνου τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπολήγει ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν· ἑπομένως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν διὰ τῆς δηλώσεως καὶ μόνης ὁ μὲν κάτοχος δύναται νὰ θεωρηθῇ κύριος, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος ὁ σημερινὸς ἀφαιρεῖ ἀπὸ αὐτὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ τῆς ἁπλῆς δηλώσεως δὲν ἀπέκτησα τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος, καὶ ἑπομένως δὲν προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα· ἀλλὰ προσβάλλονται ἕτερα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπανορθωθῶσι ἐντὸς τοῦ νόμου. Κατ’ ἐμὲ ὁ δηλώσας ἁπλῶς καὶ καθαρῶς δὲν ἀποκτᾷ δικαίωμα κυριότητος, ἀλλ’ ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπαιτεῖται νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ἑτέρας πράξεις, αἵτινες διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ τίτλου τῆς ἰδιοκτησίας μεταβιβάζουσι τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος.

§107ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιθύμουν νὰ πεισθῶ· γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν ἀγωγαὶ ἐκ τῶν δηλωσάντων μὴ κατόχων; Πῶς συμβιβάζονται ὅλα αὐτὰ μὲ τὴν θεωρίαν σας;

§108ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι ἔκαμαν ἀγωγὰς δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι ἔχουν καὶ δικαίωμα.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεδικάσθησαν αἱ ἀγωγαί.

§110ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω. Ἡ προθεσμία ἡ τελευταία ἦτο μέχρι τέλους παρελθόντος Δεκεμβρίου, δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν καιρὸς νὰ γίνωσιν ἀγωγαὶ, ἂν δὲ ὑπάρχει ἀπόφασις δικαστικὴ τελεσίδικος, ὁ ὑπὸ συζήτησιν νόμος δὲν προσβάλλει τὸ διὰ τοῦ νέου τούτου τίτλου κεκτημένον δικαίωμα.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ εἰς τὸν κάτοχον κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐξετελέσθη ἀπόφασις ἐδώσατε τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσῃ δὲν καταστρέφεται τὸ δεδικασμένον ἐκ τῆς ἀποφάσεως;

§112ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ προθεσμία ἐτελείωσε προχθὲς, δὲν ἦτο καιρὸς νὰ γείνῃ δεδικασμένον.

§113ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὑπῆρξα ὑπερασπιστὴς ἐναγομένου.

§114ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ δημόσιον, κύριοι, τὰ πράγματα μένουσιν εἰς ἣν θέσιν εἶναι πρὸ τῶν δηλώσεων. Ὁ δηλώσας δὲν ἔπραξε τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ ἐκφέρῃ τὴν πρόθεσιν τοῦ νὰ γείνῃ ἀγοραστὴς τοῦ κτήματος, εἰς τὸ δημόσιον δὲ μένει τὸ δικαίωμα μέχρι τέλους νὰ συνάψῃ τὸ συνάλλαγμα τῆς ἀγοραπωλησίας καὶ νὰ μὴ συναινέσῃ καὶ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν δηλώσαντα τὴν προκαταβολήν. Τὸ μόνον δὲ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ δηλώσας, εἶναι νὰ ζητήσῃ τὸν τόκον τῶν χρημάτων του, ἢ ἂν ἐνήργησε φυτείας καὶ ἦτο καλῇ τῇ πίστει νὰ ζητήσῃ τὰ χρήματά του· ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ φυτείας ὡς ἰδιοκτήτης μόνον καὶ μόνον διότι ἐδήλωσε; Ἄλλως, κύριοι, ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ζέγγελη ἀσφαλίζει πληρέστατα τὸ δημόσιον. Ἐὰν ἐγερθῶσι δικαστικαὶ διενέξεις, αὗται νὰ ἀπευθύνωνται κατὰ τῶν κατόχων τῶν γαιῶν. Ἀλλὰ θὰ μὲ εἴπητε τὶ ὠφελοῦνται οἱ κάτοχοι, ἂν οἱ δηλώσαντες προσφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια; Παρακαλῶ νὰ προσέξητε καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἔχει ἐπιῤῥοήν. Ὁ κάτοχος μένει δυνάμει τοῦ νόμου ἐν τῇ κατοχῇ του, ὁ δὲ δηλώσας ἔχει μόνον τὸ ἐκ τῆς δηλώσεως κεκτημένον δικαίωμα· ἑπομένως ὁ κάτοχος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ χρῆσιν ὅλων τῶν νομίμων μέσων πρὸς διατήρησίν του ἐν τῇ κατοχῇ, δυνάμενος νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ νόμου καὶ νὰ προτείνῃ πᾶν ἄλλο μέσον ὑπερασπίσεως ὡς ἐναγόμενος. Ἰδοὺ δὲ, κύριοι, τὶ συνέβη εἰς τὰς πλειοτέρας ἐπαρχίας, ὁ νόμος αὐτὸς ἐχρησίμευσεν ὡς νόμος κερδοσκοπίας. Οἱ χωρικοὶ ἢ ἔλαβον γνῶσιν τοῦ νόμου καὶ ἐδήλωσαν ἐλλειπῶς, ἢ δὲν ἔλαβον, καὶ οἱ γραμματεῖς τῶν δημάρχων ἐφρόντισαν νὰ ἀποκρύψωσι τὰς διακηρύξεις, νὰ συντάξουν δὲ ἀποδείξεις, ὅτι ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη καὶ οὕτω ν’ ἀποκλείσωσι τοὺς κατόχους, ὅπερ θέλει καταστῆ ἀντικείμενος δικαστικῆς ἀποδείξεως.

§115ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πῶς ἠγόρασαν οἱ ἄλλοι;

§116ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἠγόρασαν συντροφιὰ μὲ τοὺς γραμματεῖς.

§117ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δύναται νὰ ἐπιτραπῇ τοιαύτη ἀπόδειξις, ὅτι δὲν ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος;

§118ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου δὲν ἐπιτρέπεται τοιαύτη ἔνστασις.

§119ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ νὰ γίνωσιν ὡρισμέναι κοινοποιήσεις, ἀπήτησε δὲ καὶ ἄλλας ἐκτάκτους διατυπώσεις, αἵτινες δὲν ἐξετελέσθησαν· ἑπομένως ὁ κάτοχος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ἔλαβον χώραν αἱ διατυπώσεις αὗται, καὶ ἑπομένως ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν δημοσίευσις τοῦ νόμου· ὥστε βλέπετε, ὅτι εἶναι ἀντικείμενον δικαστικῆς ἐξετάσεως, οἱ δὲ κάτοχοι ἔχουσι τὰ μέσα ν’ ἀποκρούσωσι τὰς κερδοσκοπικὰς συνεννοήσεις, αἵτινες ἔλαβον χώραν μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ἐὰν ἡμεῖς τοὺς θέσωμεν εἰς θέσιν νὰ κάμωσι χρῆσιν τῶν νομίμων τούτων δικαιωμάτων των. Παραδέχομαι δὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη, διὰ τῆς ὁποίας τὸ δημόσιον ἀπαλάσσεται πάσης εὐθύνης καὶ μένει ἡ ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῶν κατόχων καὶ τῶν δηλωσάντων· ὡς πρὸς τὴν πρότασιν δὲ, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἔκαμε, ἤτοι νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδήλωσαν, καὶ ἐκείνων οἵτινες ἐδήλωσαν ἐλλειπῶς, δὲν δύναται αὕτη νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, διότι ἂν οἱ δηλώσαντες ὁπωσδήποτε ἀπέκτησαν δικαίωμα, τὸ ἔχουσιν ἤδη κεκτημένον.

§120ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν φρονεῖτε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐν ἐπιγνώσει καὶ ἐν συνειδήσει πρέπει νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφόν της, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ φέρητε τοὺς κυρίους βουλευτὰς ἀπὸ τὰ δωμάτια, διότι μόλις εἴμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ἑξήκοντα.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος;

§122ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν κάμνω πρότασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§123ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὴν κάμνω ἐγώ. Ἐμέτρησα τοὺς κυρίους βουλευτὰς καὶ μόλις εἶναι 83. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ἑπομένως διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Αὔριον, κύριοι, ἔχομεν συνεδρίασιν.

§125ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ἑορτὴ, δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν συνεδρίασιν αὔριον.

§127ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Καὶ ποῖος τὸ ἀπεφάσισεν! ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 5 παρὰ ¼ μ. μ.