1877.01.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

τῆς 19 Ἰανουαρίου 1877.

(Τετάρτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Λυκαβητοῦ· οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἀναγνώσωσι δύνανται νὰ προσέλθουν εἰς τὸ προεδρεῖον, ὅπως λάβωσι γνῶσιν. Ὑπεβλήθη ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Σίδερχμαν Δοῦες περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πύργου· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§2ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ κάμῃ σήμερον τὴν ά. ἀνάγνωσιν.

§3ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι θέλει. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§5Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυτειῶν, διότι τὰ πράγματα κατήντησαν σπουδαῖα.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Προτείνω καὶ ἐγὼ νὰ ἔλθῃ εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περὶ τῶν ὑπογραμματέων τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν λογιστῶν καὶ λοιπῶν διδασκάλων, καθόσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν, δὲν ἔχει ἀνάγκην συζητήσεως.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν τελειώσῃ ὁ προϋπολογισμὸς, ὅλα θὰ τὰ συζητήσωμεν· πρέπει νὰ ἔμβωμεν εἰς μίαν τάξιν.

§10ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπεβλήθη τοιοῦτον νομοσχέδιον περὶ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου (θόρυβος).

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὰ ἀποφασισθέντα, νὰ συζητήσωμεν πρῶτον τὸν προϋπολογισμόν.

§12Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν, κ. πρόεδρε, ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§13ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ παρατάσεως τῆς δηλώσεως τῶν φυτειῶν εἶναι σπουδαῖον, ἀφορᾷ οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ πρέπει τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ λυθῇ.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ νὰ γείνῃ σήμερον ἡ γʹ. ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυτειῶν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη......

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Παρεδέχθη.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἀντιστρόφως· οἱ παραδεχόμενοι νὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως 242,000 δραχ. ἐπὶ τῆς χρήσεως 1876 εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας).

§17ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὡς γνωστὸν, εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστου ἔτους παραδίδονται εἰς τοὺς συνταξιούχους τὰ βιβλία, δυνάμει τῶν ὁποίων λαμβάνουν τὴν σύνταξίν των. Κατὰ τὸ ἀρξάμενον ἔτος μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο τὸ τοιοῦτον. Ὡς λόγος δὲ τῆς ἀναβολῆς ἐδόθη, ὅτι ὁ παλαιὸς νόμος δὲν ὑπάρχει εἰς ἐνέργειαν, ὁ δὲ ἐσχάτως ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθεὶς δὲν ἐκυρώθη ἢ δὲν ἐδημοσιεύθη. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἂν ἀληθῶς δὲν ἐκυρώθη ὁ νόμος καὶ ἂν ἀπεφασίσθη ἡ δημοσίευσίς του, διότι εἶναι ἄδικον νὰ μὴ δίδωνται εἰς τοὺς συνταξιούχους αἱ πληρωμαὶ οὔτε διὰ τοῦ παλαιοῦ νόμου, οὔτε διὰ τοῦ νέου.

§18ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ἐκυρώθη καὶ ἐστάλη εἰς δημοσίευσιν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμείναμεν χθὲς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ κεφ. γʹ. τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν περὶ γυμνασίων· ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐξειδίκευσιν τοῦ ἐδαφ. δʹ δι’ ἔπιπλα κτλ. τῶν γυμνασίων εἰς εἰδικὸν ἄρθρον 13 καὶ συνιστᾷ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅπως ἡ πίστωσις αὕτη διανέμεται εἰς ὅλα τὰ γυμνάσια τοῦ Κράτους.

§20ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἔχω, κύριοι, ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς ἐξειδικεύσεως τῆς πιστώσεως τοῦ ἐδαφ. δʹ παρατηρῶ δὲ μόνον, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ἡ ἐπιτροπὴ, νὰ διανεμηθῇ δηλ. ἡ χορηγία ἐξίσου εἰς τὰ γυμνάσια τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὰ πράγματα· διότι εἶναι φανερὸν, ὅτι κατὰ τὰς ἑκάστοτε ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχει ἕκαστον γυμνάσιον, θὰ δίδεται ἡ χορηγία καὶ οὐχὶ ἐξίσου εἰς ἅπαντα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προστίθεται λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 12, ἄρθρον 13 ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «διάφορα ἔξοδα» ἐκ δραχμῶν 54,240. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 13, τὸ ὁποῖον γίνεται 14 «προσωπικὸν ἑλληνικῶν σχολείων 508, 540.» Ἄρθρον 15. «Ἔξοδα Ἑλληνικῶν σχολείων 75,860». Εἰς τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἀπαιτουμένη πίστωσις δι’ ἐνοίκιον τοῦ Ἑλλ. σχολείου Πάρνωνος.

§22ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 16. «Ἀγορὰ βιβλίων 18,010». Ἡ ἐπιτροπή σας φέρει τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις· «Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι τινὲς ἐκ τῶν σημειουμένων εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἰδίου Κεφαλαίου συνδρομῶν χορηγοῦνται κατ’ ἐξακολούθησιν πρὸ ἱκανῶν ἐτῶν, παρατηροῦσα δὲ ὅτι ἡ διατήρησις τοῦ ἄρθρου τούτου προκαλεῖ ἑκάστοτε νέας ἀξιώσεις, τὸ ἀδύνατον τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ὁποίων γεννᾷ παράπονα εὔλογα, καὶ συναισθανομένη τὰς ἐνεστώσας οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ Κράτους, προτείνει τὴν ἐντελῆ ἀπάλειψιν αὐτῆς. Ἐὰν δέ τινες ἐξ αὐτῶν εἰσιν ἀληθῶς ὡς σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑποχρεωτικαὶ, οἱ δικαιοῦχοι δύνανται ν’ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον, καὶ ἂν ἡ ἀξίωσις αὐτῶν εἶναι βάσιμος καὶ δικαία θέλουσι πληρωθῆ ἀπὸ τὴν πίστωσιν τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων, προλαμβανομένων δικαστικῶν ἀγώνων· ἄλλως, ἂς ἐπιδιώξωσι δικαστικῶς τὰ δικαιώματά των. Ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει παρέχουσα τοιαύτας συνδρομὰς, ἡ πλειονοψηφία προτείνει ὅπως ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου τούτου διατεθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν δι’ ἀγορὰν εἴκοσι σωμάτων ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Κροκκιδᾶ μεταφρασθείσης ἱστορίας τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.»

§24ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν οὐ μόνον ν’ ἀφήσῃ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τοῦτο δι’ ἀγορὰν βιβλίων, ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσῃ αὐτὸ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω. Εἶναι γνωστόν, ὅτι παρ’ ἡμῖν οὐ μόνον, τὰ βιβλία ἀπαιτοῦσι δαπάνην μεγάλην, ἀλλὰ καὶ ὀλίγοι οἱ ἀγοράζοντες αὐτά· τοῦτο γινώσκουσιν ὅσοι ἔχουσι βιβλιοθήκας καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι πολὺ περισσότερα δαπανῶσι διὰ βιβλία ξένα παρὰ διὰ βιβλία τυπωνόμενα ἐν Ἑλλάδι, διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα βιβλία σπουδαῖα καὶ πολυδάπανα δυσκόλως ἐκδίδονται. Δικαίως λοιπὸν πρέπει τὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα καταγίνονται περὶ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἰδίως τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἀνώτατος ἐπόπτης καὶ προστάτης τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων καὶ παντὸς ἀντικειμένου συνεχομένου μὲ τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ παρέχῃ γενναίαν συνδρομὴν εἰς τοὺς ἐκδότας βιβλίων, ὅταν ἰδίως ᾖναι τοιαῦτα, ὥστε δυσκόλως ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν δύναται νὰ καλυφθῇ ἡ ἀναγκαία δι’ αὐτὰ δαπάνη καὶ ἀπαιτοῦσι πολλοὺς κόπους καὶ δαπάνας. Ἐν τῷ καταλόγῳ, τὸν ὁποῖον περιέχει τὸ ἄρθρον περὶ οὗ πρόκειται, ὑπάρχουσιν ἰδίως δύω βιβλία, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐξαιρετικὴν σημασίαν. Εἶναι ταῦτα ἡ Μεσαιωνικὴ βιβλιοθήκη τοῦ κ. Σάθα καὶ ὁ ἐπίλογος τῆς ἱστορίας τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου. Ἡ Μεσαιωνικὴ βιβλιοθήκη τοῦ κ. Σάθα εἶναι προϊὸν πολλῶν καὶ ἀτρύτων κόπων ἀνδρός, ὁ ὁποῖος περιῆλθεν πολλὰς πόλεις τῆς Εὐρώπης, ὅπως συνάξῃ πολύτιμον ὕλην, ἀφορῶσαν τὴν μεσαιωνικὴν ἡμῶν ἱστορίαν. Ὁ ἐπίλογος τῆς ἱστορίας τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου εἶναι ἐπίσης τὸ προϊὸν πολλῶν κόπων καὶ ἡ κορωνὶς τοῦ μεγάλου καὶ ἀξιολόγου συγγράμματος, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε ὑπὸ τὸ ὄνομα «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» καὶ τὸ ὁποῖον διέρχεται ὅλας τὰς φάσεις καὶ περιόδους τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ δεικνύει τὴν συνεχῆ ἅλυσον, ἡ ὁποία συνδέει εἰς ἓν ὅλον τὰς πολυειδεῖς φάσεις, ἃς διῆλθε τὸ ἔθνος ἡμῶν. Ὁ ἐπίλογος ἐν ὀλίγαις σελίσι περιέχει τὸ συμπέρασμα τῆς Ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος καὶ δεικνύει τοὺς κινδύνους, τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς φοβερὰς περιπετείας, ἃς διῆλθεν ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, καὶ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας παρέσχεν εἰς τὴν ὅλην ἀνθρωπότητα, δεικνύει δὲ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο σύγγραμμα τὴν λειτουργίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τὸ μέγα καθῆκον, ὅπερ ἐπετέλεσε συντελέσας εἰς τὸν ἐκπολιτισμὸν τῆς Ἀνατολῆς. Καθ’ ἣν στιγμὴν τοσοῦτος γίνεται λόγος περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ὁ ἐπίλογος ἀναπληροῖ κατ’ ἐμὴν γνώμην σπουδαῖον ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον συνηγορεῖ ἐνθέρμως καὶ εὐγλώτως ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, διότι στιρίζεται ἐπὶ γεγονότων ἱστορικῶν καὶ ἐπὶ πραγμάτων ἀναμφισβητήτων. Ἀλλ’ ἂν ᾖναι σπουδαῖον δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας νὰ ἀναγινώσκωμεν τὴν ἱστορίαν τῶν πατέρων ἡμῶν καὶ ν’ ἀρυώμεθα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς φυλῆς ἡμῶν, νομίζω, ὅτι ἰδίως ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσιν εἶναι σπουδαιότατον ν’ ἀναγινώσκωνται τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τῶν ξένων, τοῦτο δὲ ἐπιτυγχάνεται ἂν μεταφρασθῇ εἰς ξένην γλῶσσαν τὸ ἀξιόλογον τοῦτο σύγγραμμα. Διὰ τοῦτο γνωμοδοτῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ποσὸν ἀνάλογον, ὅπως κατασταθῇ δυνατὴ ἡ μετάφρασις τοῦ ἐπιλόγου εἰς τὴν Γαλλίαν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ προσθήκη 5 ἢ 6 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θὰ ἀρκέσωσι, καὶ ἂν ὡς δὲν ἀμφιβάλλω ὑποστηριχθῇ ἡ γνώμη μου αὕτη, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν καὶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐν ἀνάγκῃ δὲ δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰς 3,800, αἱ ὁποῖαι φέρονται ἐγγεγραμμέναι δι’ ἀγορὰν βιβλίων ἄνευ εἰδικοῦ προορισμοῦ καὶ νὰ τὰς ἀφιερώσωμεν ἀποκλειστικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προτιμᾷ τοῦτο, προτείνω νὰ προστεθῶσι 2,200 δρ. εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου ὅπως ἀνέλθῃ τὸ ποσὸν εἰς 6,000, ὅπως ἀφιερωθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν γαλλικὴν μετάφρασιν τοῦ Ἐπιλόγου τῆς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τὸν ὁποῖον θεωρῶ ὡς ἓν τῶν ὡραιοτέρων καὶ τελειοτέρων βιβλίων τῆς καθ’ ἡμᾶς φιλολογίας.

§25ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πιστεύω καὶ δέχομαι, ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου εἶναι διὰ στεφάνωμα καὶ ἀξία οὐ μόνον τοῦ βοηθήματος αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ μυρίων στεφάνων, ἀξία μεταφράσεως, ἀλλὰ εἰς ξένην γλῶσσαν μεταφράζονται τὰ βιβλία ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια μεταφράσεως, ποτὲ δὲ δὲν ἠκούσθη νὰ πληρώσῃ ἓν ἔθνος νὰ μεταφρασθῇ βιβλίον εἰς ξένην γλῶσσαν. Τὰ ἄξια μεταφράσεως βιβλία μεταφράζονται ὑπὸ ξένων διὰ νὰ φωτισθῶσιν οἱ ὁμογενεῖς αὐτῶν· ἔθνος δὲ οὐδὲν μετέφρασε ποτὲ τὰ βιβλία του.

§26ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐὰν κατὰ λάθος σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὁ 7ος τόμος τοῦ Σάθα, διότι εἶναι ὁ 6ος.

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ λάθος. Ἐκ τῶν συγγραμμάτων, κύριοι, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δύω εἶναι προαιρετικὰ, τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Σάθα καὶ τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Μάμουκα. Περὶ τῆς χρησιμότητος ἑκατέρων οὐδὲν λέγω, διότι θ’ ἀδικήσω τὴν Βουλήν· τὰ ἄλλα εἶναι ὑποχρεωτικὰ δι’ ἐμὲ τὸν ὑπουργὸν, ἡ Βουλὴ ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει. Ἡ συνδρομὴ εἰς τοὺς Παραλλήλους βίους τοῦ Γούδα ἀναγράφεται κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1869. Πᾶς ὑπουργὸς σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ τὴν Βουλὴν δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ τὸ ἀναγράψῃ.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πόσους τόμους θὰ ἐκδώσῃ;

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἡ Βουλὴ ἔχει νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ᾖναι δίκαιον καὶ ἀξιοπρεπὲς, ἀφοῦ ὑπεσχέθη εἰς σύγγραμμά τι συνδρομὴν, νὰ διακόψῃ αἴφνης αὐτὴν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔργου. Εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, ἐγὼ ὅμως δὲν ἠδυνάμην βέβαια νὰ λάβω τὴν πρωτοβουλίαν τοιαύτης διακοπῆς.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κύριος Γούδας ἀνέλαβε νὰ γράψῃ τὰς βιογραφίας τῶν Ἑλλήνων, νὰ γράψῃ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος διὰ τοῦ τρόπου τούτου τῶν βιογραφιῶν· αὐτὸ τὸ ἐννοῶ Ἀλλ’ ὅπως γράφει αὐτοὺς τοὺς παραλλήλους λεγομένους βίους, δὲν ἔχουν τέλος, ὥστε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἐπιῤῥίψητε αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς μομφῆς.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ. Πλανᾶσθε. Οὐδεὶς ἐμέμφθη τὴν Βουλήν.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μᾶς εἴπετε, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς νὰ διαγράψωμεν αὐτό. Πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι πρόκειται περὶ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τέλος. Καὶ τέλος τὸ ὄγδοον ἔτος ἐξυπνήσαμεν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν.

§33ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἔχῃ τέλος ἢ ὄχι. Ὤφειλον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κύριος Γούδας, στηριζόμενος εἰς ἀπόφασιν αὐτῆς καὶ ἐλπίζων, ὅτι ἔμελλε νὰ ἔχῃ τὴν συνδρομὴν τοῦ δημοσίου, ἀνέλαβε τὸ ἔργον. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ὑπόμνησις αὕτη δὲν εἶναι μομφή· (θόρυβος). Ἄλλο πρᾶγμα τί θὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ὑπόμνησιν ταύτην. Ἡ συνδρομὴ εἰς τὴν τοῦ κυρίου Κοτζιᾶ «Ἱστορίαν τῆς Φιλοσοφίας» ἀνήκει εἰς τὴν ἰδικήν μου πρωτοβουλίαν· ἐγὼ διὰ τῆς ἰδικῆς μου ὑπογραφῆς ἐνέγραψα τὸ ὑπουργεῖον συνδρομητὴν δι’ 110 ἀντίτυπα τοῦ συγγράμματος τούτου, καὶ ἀναδέχομαι ἀσμένως τὴν ἐκ τούτου εὐθύνην. Τὸ ἔργον τοῦ κυρίου Κοτζιᾶ εἶναι, κύριοι, ἓν τῶν δοκιμωτέρων συγγραμμάτων τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς φιλολογίας. Δὲν εἶναι ἴσως γεγραμμένον μετὰ γλαφυρότητος καὶ χάριτος· δὲν εἶναι γεγραμμένον διὰ τοὺς πολλοὺς, δὲν τέρπει, εἶναι ὅμως ἔργον ἐσαεὶ, τὸ ὁποῖον θὰ ζήσῃ καὶ ἀφοῦ ἀποθάνουν πολλὰ τῶν συγγραμμάτων, τὰ ὁποῖα σήμερον παρίστανται ὡραῖα, λαμπρὰ καὶ πολύτιμα. Ἐπειδὴ δὲ τοιούτου εἴδους συγγράμματα ἀπ’ ὀλίγους ἀναγινώσκονται, διότι καὶ ἀπ’ ὀλίγους ἐννοοῦνται καὶ ἀπὸ ὀλιγωτέρους ἐκτιμῶνται, εἶν’ ἀδύνατον νὰ δημοσιευθῶσιν ἄνευ τῆς συνδρομῆς τοῦ δημοσίου, καὶ μάλιστα παρ’ ἡμῖν. Αὐτοὶ οἱ λόγοι μ’ ἔπεισαν, κύριοι, ν’ ἀναδεχθῶ ἐν ὀνόματι τοῦ δημοσίου, ὡς ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τὴν συνδρομὴν 110 ἀντιτύπων τοῦ συγγράμματος τούτου καὶ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν νὰ ἐγγράψω εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ Βουλὴ βέβαια, εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐγκρίνῃ ἢ οὐχὶ τὴν πίστωσιν, ἀλλὰ τὴν παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ εἰς ἀγγελίαν περὶ ἐκδόσεώς τινος συγγράμματος ὑποχρεόνει τὸ δημόσιον, καὶ δικαιοῦται ὁ συγγραφεὺς, ὅστις ἐστηρίχθη εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ, νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ δικαστήριον. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει, ἂς ἀποταθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἂς ζητήσῃ τὸ ἀντίτιμον ἀπὸ τὸ κονδύλιον τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὐδὲν κατ’ οὐσίαν θὰ ὠφελούμεθα ἐκ τῆς ἁπλῆς μεταθέσεως δαπάνης ἀναποφεύκτου, ἡ ἐπιτροπὴ λησμονεῖ, ὅτι τοῦτο ἀντίκειται καὶ εἰς ῥητὸν νόμον, τὸν τῆς 26 Μαΐου 1876. Περὶ δὲ τῆς Ἱστορίας τοῦ Παπαῤῥηγοπούλου οὐδὲν λέγω, διότι ὁμοφώνως βλέπω ἀναγνωρίζεται ἡ ἀξία τοῦ συγγράμματος τούτου· προσθέτω μόνον, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἔχομεν πρὸς τὸν συγγραφέα, εἶναι ἀκόμη ἰσχυροτέρα, διότι ὑπεσχέθημεν εἰς αὐτὸν, δυνάμει διατάγματος τῆς 5 Ἰουλίου 1862, νὰ λάβωμεν 200 σώματα ἐξ ἑκάστου τόμου τῆς Ἱστορίας. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν ἀνατύπωσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου...

§34ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὑπὸ τοῦ Σπετσεροπούλου.

§35ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα. Ἡ συνδρομὴ εἰς τὴν ἀνατύπωσιν ταύτην τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἐμῆς πρωτοβουλίας. Κατὰ τὸ 1873 ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου Δεληγεώργη ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως βουλευτὴς δὲ νῦν Ἀττικῆς κύριος Καλλιφρονᾶς, ἐνεγράφη συνδρομητὴς δι’ 100 ἀντίτυπα, διὰ 10 δὲ ἕτερα ἐνεγράφη κατόπιν ὁ διάδοχος τούτου κ. Βαλασσόπουλος.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης διὰ περισσότερον ἐγγεγραμμένον.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι.

§38ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν ᾖναι δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἀφήσῃ καὶ τοῦτον τὸν πολίτην νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια· ἐγὼ ὅμως, ἔχων ἀπέναντί μου ὑποχρέωσιν καὶ ὑπογραφὴν προκατόχου ὑπουργοῦ, δὲν ἠδυνάμην βέβαια εἰμὴ νὰ ἐγγράψω τὴν πίστωσιν ταύτην εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐκτὸς τῆς συνδρομῆς τῶν εἰδικῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ μνημονευομένων συγγραμμάτων, σημειοῦται, ὡς βλέπετε, καὶ ἓν ποσὸν 3,800 δρ. πρὸς συνδρομὴν ἄλλων ἀξίων συνδρομῆς βιβλίων· ἐπὶ τούτου ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ἤδη ἐγγεγραμμένων συνδρομητὴς εἰς πολλὰ τοιαῦτα βιβλία, καὶ μάλιστα τινὰ ἐκ τούτων εἶναι καὶ παραδεδομένα ἤδη εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον. Σᾶς ἀναφέρω ἐκ τούτων τινὰ, διὰ νὰ λάβητε ἰδέαν τίνος εἴδους βιβλία συντρέχονται. Οἱ ὀκτὼ γνήσιοι λόγοι τοῦ Δημοσθένους ὑπὸ Νοτοκλέους, ἡ Ἀπολογία Σωκράτους ὑπὸ Γ. Μιστριώτου, τὸ περὶ Ἑλληνικοῦ Θεάτρου ὑπὸ Πούλη, ἡ Φαρμακολογία Ἀφεντούλη (θόρυβος). Διὰ τί παρακαλῶ; δίδομεν εἰς ἀπόρους φοιτητὰς τῆς Ἰατρικῆς ἀντίτυπα τοῦ ἀξιολόγου αὐτοῦ συγγράμματος· ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς Καινῆς Διαθήκης ὑπὸ Δαμαλᾶ, ἡ κατὰ Σύνταγμα ὀργάνωσις τῆς πολιτείας ὑπὸ τοῦ κ. Ῥοντήρη, σύγγραμμα χρησιμώτατον, διότι καταδεικνύει τὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν μεταξὺ τῶν ὀργανικῶν νόμων καὶ τοῦ θεμελιώδους, ἐκ τῆς ὁποίας κατὰ τὸν συγγραφέα προέρχεται κατὰ μέγα μέρος ἡ ἐπικρατοῦσα πολιτικὴ καχεξία. Παραλείπω τὰ ἄλλα. Τοιαῦτα εἶναι, κύριοι, περίπου τὰ βιβλία, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ δοθῇ συνδρομὴ ἐκ τοῦ κονδυλίου τῶν 3,800 δρ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ψηφίσῃ οὔτε εἰδικῶς τὰς πιστώσεις δι’ ἕκαστον τῶν μνημονευθέντων συγγραμμάτων, οὔτε τὸ γενικὸν ποσὸν τῶν 3,800 δρ. τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ πρῶτον ἤδη κατὰ τὸ 1877 καὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι καθ’ ὅλον ἴσως τὸν κόσμον δὲν θὰ ἔχῃ τίποτε νὰ προσφέρῃ εἰς συνδρομὴν οὐδενὸς συγγράμματος. Ἐὰν τοῦτο θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς τὸ ἀποφασίσῃ.

§39ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Αὐτὰ τὰ βιβλία τί γίνονται;

§40ΜΙΛΗΣΗΣ. Διανέμονται εἰς μαθητὰς ἀπόρους τῶν Γυμνασίων, τῶν σχολείων καὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Παρέλειψα, κύριοι, ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ λάθος σημειοῦται ὁ τόμος 6ος τοῦ Σάθα, ἐνῷ πρέπει νὰ σημειωθῇ ὁ 7ος.

§41ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε ὑπουργὲ, μίαν πληροφορίαν. Ὁσάκις τὸ ὑπουργεῖον γίνεται συνδρομητὴς εἰς σύγγραμμα, γίνεται ἡ ἀγορὰ συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς ἢ ἀφίεται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ;

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφίεται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§43ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ ὁποῖος ὑποτίθεται ὅτι ἀνέγνωσε τὰ συγγράμματα.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅ,τι θέλετε ὑποθέσατε· αὐτὸς λαμβάνει τὴν ἀγγελίαν, κρίνει περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ συγγράμματος, ἀποφασίζει καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὑποχρεώνει τὸ δημόσιον.

§45ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν, διότι εἰς ἄλλα μέρη γίνεται αὐτὸ συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως εἰδικῶν ἀνδρῶν.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, ἀλλ’ ἴσως αὕτη εἶναι ἡ μικροτέρα ἡμῶν ἔλλειψις· ὑποτίθεται ὅτι ὁ διευθύνων τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ ἔχῃ ὁπωσδήποτε ἱκανότητα νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν τοιούτων συγγραμμάτων.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἔχομεν προτάσεις δύω κυρίως.

§48ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾶ περὶ τοῦ Σάθα καὶ τοῦ Μάμουκα, αὐτὰ τὰ δύω ἐξαιρεῖ ἡ ἐπιτροπή.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, προτείνω τὴν διαίρεσιν.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει εἶσθαι γενναία εἰς τὴν συνδρομὴν τῶν συγγραφέων· εἰς τὴν γλῶσσάν μας κατὰ δυστυχίαν δὲν ὑπάρχουν πολοὶ ἀναγνῶσται· δὲν εἰμποροῦμεν νὰ καυχηθῶμεν ὅτι ἔχομεν πληθὺν Ἑλληνικῶν συγγραμμάτων, καὶ διὰ τοῦτο ὅσοι δὲν γνωρίζουν ἄλλας γλώσσας, δὲν εἰμποροῦν νὰ μάθουν πολλὰ πράγματα. Οἱ συγγραφεῖς, ὡς γνωρίζω ἐκ πείρας, οὐχὶ βεβαίως ὡς συγγραφεὺς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κερδήσουν οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς τυπώσεως. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν ὅλως διόλου τὴν συνδρομήν μας, διότι τοιουτοτρόπως θὰ στερήσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν φιλολογίαν πολλῶν συγγραμμάτων ἀξίων καὶ τιμώντων ἀληθῶς τοὺς συγγραφεῖς. Λοιπὸν ἐπειδὴ ἡ Ἑλλὰς δὲν ζῇ μόνον μὲ ἄρτον, πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ᾖναι λίαν φειδωλὴ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου, καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, διότι τὸ σύγγραμα εἶναι σπουδαῖον, εἶναι ὠφέλιμον, ἀναπτύσσει τὰ δίκαια καὶ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ καλὸν εἶναι νὰ λάβῃ περισσοτέραν διάδοσιν, παρ’ ὅσην θὰ ἔχῃ μόνον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην τοιούτων βιβλίων, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ λυπηθῶμεν ὀλίγας δραχμὰς καὶ νὰ στερήσωμεν τὸν τόπον μας ἑνὸς καλοῦ πολὺ μεγάλου.

§51ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐὰν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐγκρίνῃ ὅλα αὐτὰ τὰ βιβλία, διότι ἐὰν τὰ ἐγκρίνῃ, προτείνω νὰ τὸν ὑποχρεώσῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὰ ἀναγνώσῃ (ἱλαρότης). Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁμιλῶν περί τινος βιβλίου, σᾶς εἶπεν ὅτι καθηγητής τις τοῦ Πανεπιστημίου ἐξέδωκεν βιβλίον, τὸ ὁποῖον οἱ πολλοὶ δὲν ἐννοοῦν, ὅτι σπάνιοι εἶναι οἱ ἐννοοῦντες αὐτό· ἐγὼ ὅμως ἀμφιβάλλω ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ ἀνέγνωσε.

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ἀνέγνωσα τὸν πρῶτον τόμον.

§53ΡΟΥΚΗΣ. Τὸν πρόλογον (ἱλαρότης).

§54ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται νὰ δώσετε χρήματα ὄχι ἐκ τοῦ βαλαντίου σας, ἀλλ’ ἐκ τοῦ δημοσίου. Ἠξεύρετε, κ. ὑπουργέ, ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς φιλοσοφία; Τὸ νὰ κατορθώσῃς ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου νὰ περιέλθῃς τὴν ὑφήλιον.

§55ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν ἐξεδόθη ἀκόμη.

§56ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπρόσθεσεν 9000 δραχμὰς εἰς τὰ Γυμνάσια δι’ ἔπιπλα καὶ δι’ ὄργανα τῆς φυσικῆς. Αὐτὰ οὔτε δι’ ἓν γυμνάσιον ἀρκοῦσι.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον· ἐσχάτως ἐπρομηθεύσαμεν τὸ Γυμνάσιον Ζακύνθου.

§58ΖΩΧΙΟΣ. Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ μάθουν οἱ Ἕλληνες τὴν φυσικήν· ἐν τούτοις ἐπολλαπλασιάσθησαν τὰ γυμνάσια, οἱ δὲ Γερμανοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ περισσότερα Γυμνάσια καὶ τὰ τελειώτερα, ἔχουν καὶ ἄλλου εἴδους γυμνασίων τὰ λεγόμενα σχολεῖα τῶν πραγμάτων.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὰ πολεμοῦνται.

§60ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ Γάλλοι τὰ ἐναγκαλίζονται, καὶ ἂν ἐνίκησαν οἱ Γερμανοὶ ἐνίκησαν διὰ τῶν σχολείων τῶν πραγμάτων· οἱ δὲ φιλολόγοι εἰς τὴν Γερμανίαν ἔχουν τεσσάρων δακτύλων λύγδαν εἰς τὰ περιλαίμιά των, καὶ διὰ τοῦτο παρῄτησαν σήμερον τὴν λατινικὴν γλῶσσαν καὶ ἐπιδίδονται εἰς τὰς ἐπιστήμας, σεῖς δὲ συνηγορεῖτε ὑπὲρ βιβλίων, τὰ ὁποῖα, καθ’ ἃ λέγετε, δὲν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε. Ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι ἕνα καθηγητὴν τῆς φιλοσοφίας, τὸν ἀρχαιότερον καὶ λογιώτερον, αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ Φίλιππος Ἰωάννου, ὀνομάζω δὲ αὐτὸν λογιώτερον, διότι, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1862 τὸν ἀπέβαλον, ἀλλ’ ὅταν ἦλθεν ὁ Βασιλεὺς καὶ ἠναγκάσθησαν πρὸς ὑποδοχὴν αὐτοῦ νὰ συντάξωσιν ἓν ἐπίγραμμα· μὴ ἔχοντες οὐδὲ κἂν ἕνα ἄξιον, ἔπεσαν εἰς τοὺς πόδας τοῦ Φιλίπου Ἰωάννου διὰ νὰ τὸ συντάξῃ. Διὰ τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, αὐτὰ τὰ χρήματα ἔπρεπε νὰ τὰ δώσητε εἰς τὸν Φίλιππον Ἰωάννου διὰ νὰ ἐκδώσῃ τὴν φιλοσοφίαν του, ἡ ὁποία καὶ ἂν ᾖναι κακὴ, θὰ ᾖναι τοὐλάχιστον εἰς γλῶσσαν καλὴν γεγραμμένη.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρῶτον θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ ἐντελοῦς ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως τῶν 18,000 δραχμῶν.

§62ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, προτείνω νὰ ψηφισθῇ χωριστὰ ἑκάστη πρότασις.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ ἀπάλειψις ἀποῤῥιφθῇ, τότε θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν εἰδίκευσιν.

§64ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, προτείνω διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, διότι εἶναι προσωπικὸν ζήτημα.

§65ΧΟΪΔΑΣ. Ὄχι, διὰ φανερᾶς.

§66ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος.

§67ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ συγγραμμάτων πρόκειται ὄχι περὶ προσώπων.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπὶ δεκαπέντε ἔτη δὲν ἐζήτησε ποτὲ μυστικὴν ψηφοφορίαν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων.

§69ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν πίστωσιν ὡς ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ τὴν ψηφίσωμεν συμφώνως πρὸς τὸν κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς ὡς Πρόεδρος ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξετε. Δύναται τῳόντι νὰ δώσῃ ἡ Βουλὴ μίαν πίστωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ συνδρομὴν συγγραμμάτων 10 ἢ 20 ἢ 100 χιλιάδων δραχμῶν, ὅταν ὅμως ἀναμιγνύωνται πρόσωπα πρέπει νὰ γείνῃ μυστικὴ ψηφοφορία.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Σπήλιος ἐννοεῖ τοῦτο, ἐὰν θὰ προβῆτε κατὰ τὴν πρότασιν νὰ ψηφίσετε ἓν πρὸς ἕν, πρέπει νὰ γείνῃ μυστικὴ ψηφοφορία· ἐὰν θὰ δώσητε πίστωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐν συνόλῳ διὰ συνδρομὴν συγγραμμάτων, τότε εἶναι πίστωσις· ἐὰν ὅμως θέσετε θέμα, σύγγραμμα πρὸς σύγγραμμα, τότε βεβαίως πρέπει νὰ γείνῃ μυστικὴ ψηφοφορία.

§71ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πάντοτε κατ’ ἰδίαν ἐδόθησαν αἱ πιστώσεις καὶ δὲν ἐπροτάθη ποτὲ μυστικὴ ψηφοφορία. Ὅταν δίδωμεν συνδρομὴν διὰ ἓν σύγγραμμα δὲν ἀποβλέπομεν κυρίως εἰς τὸν συγγραφέα ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν ἔκδοσιν· ἡ συνδρομὴ δίδεται εἰς τὸ σύγγραμμα.

§72ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, δὲν ἤλπιζον ἀντιῤῥήσεις, διότι ὅταν ὁρίζονται τὰ πρόσωπα, εἶναι τὸ ζήτημα προσωπικόν, π. χ. δίδομεν ἓν ποσὸν 100,000 δραχμῶν διὰ βοηθήματα· ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον εἴπῃ ὅτι θὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸν δεῖνα εἰδικῶς ἓν βοήθημα 200 δραχμῶν, τότε τὸ βοήθημα εἶναι προσωπικὸν καὶ θὰ γείνῃ μυστικὴ ψηφοφορία. Ὁ κ. βουλευτὴς Πυλίας ἔφερε προηγούμενον ὅτι ποτὲ δὲν ἐγένετο τοιαύτη ἔνστασις, δὲν ἔγεινε καὶ ποτὲ τοιαύτη συζήτησις, καὶ ἓν κακὸν προηγούμενον δὲν δύναται νὰ καθιερώσῃ νόμον. Ἐρωτῶ τὸν κύριον Καράπαυλον, δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ δώσῃ εἰς τὸν Γούδαν, εἰς τὸν Παπαῤῥηγόπουλον ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ ποσὸν ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὁρίζεται; Δύναται νὰ δώσῃ εἰς ἄλλον παρὰ εἰς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι προσδιορίζονται;

§73ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσώπων, ἀλλὰ περὶ ἀγορᾶς τῶν προϊόντων τῆς ἐργασίας αὐτῶν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρὸ 15 ἐτῶν οὐδέποτε ἔγεινε τοιαύτη ἐφαρμογὴ καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκτείνω τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν ἐκεῖ ὅπου ὁ κανονισμὸς ῥητῶς δὲν τὴν καθιεροῖ, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἀντιτάσσεται ἐναντίον τῆς γνώμης σας, διότι χθὲς ἀπεφασίσθησαν 250 δραχμαὶ διὰ τὸν Σάθαν ὀνομαστί· ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ νομολογίαν, εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Βουλὴ πάντοτε ἠκολούθησε τὴν νομολογίαν αὐτήν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἡ νομολογία αὐτὴ ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ κανονισμοῦ, καὶ τὴν ἔνστασιν τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου τὴν εὑρίσκω ὀρθήν· πολλάκις ὁ ἄνθρωπος ὅταν τίθενται τοιαῦτα ζητήματα εἰς ψηφοφορίαν φανερὰν ἐπειδὴ τὰ προσωπικὰ ζητήματα εἶναι λεπτὰ, ψηφοφορεῖ ἐναντίον τῆς συνειδήσεώς του, καὶ δὲν ἀκούω ἐγὼ τοὺς λέγοντας ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ ψηφίζωμεν φανερά, διότι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ψηφίζουν φανερά, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὸ κακὸν ὅπου γίνεται καθ’ ἑκάστην εἷς ἕκαστος ὅπου γράφει μίαν φυλλάδα ζητεῖ ὑποστήριξιν ἀπὸ τὸ δημόσιον.

§76ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀνεξαρτήτως, κύριοι, τοῦ ζητήματος ὑποστηρίζω τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ψηφίσωμεν διῃρημένως τὰς προτάσεις καὶ ὄχι συλλήβδην, διότι ἠμπορεῖ ὁ καθεὶς ἀπὸ ἡμᾶς νὰ θέλῃ νὰ ψηφίσῃ τὴν μίαν πρότασιν καὶ ὄχι τὴν ἄλλην· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα τῆς μυστικῆς ἢ φανερᾶς ψηφοφορίας, εἶναι μία ἀπόφασις τὴν ὁποίαν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ὑπαγάγωμεν εἰς τὸν κανόνα τῶν ἄλλων, εἶναι ἡ τοῦ Σάθα. Ἡ Βουλὴ ἀποφασίσασα τὴν ὑποτροφίαν τοῦ Σάθα, δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ τοῦ δώσῃ συνδρομὴν διὰ φυλλάδα, ἀλλὰ νὰ μᾶς ἀνεύρῃ χειρόγραφα καὶ νὰ τὰ τυπώσῃ· ὥστε τὸ προσωπικὸν ζήτημα δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα τοῦ Σάθα· ὁ Σάθας δημοσιεύει χειρόγραφα, δὲν εἶναι ἔργα ἰδικά του, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν τὴν πρότασιν περὶ Σάθα.

§77Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κύριον Λομβάρδον, ὅτι ἴσα ἴσα τοῦ Σάθα δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τὴν συνδρομὴν δι’ ἔργον τέλειον τὴν ψηφίζει παμψηφεί.

§78Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μᾶς φέρετε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν τί ἐστὶ προσωπικὸν ζήτημα· ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς παραδέχεται κατὰ γενικὸν κανόνα τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ τὴν μυστικήν, δι’ ἧς διέταξεν ἵνα λύωνται τὰ ζητήματα τ’ ἀφορῶντα εἰς πρόσωπα· ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶναι εὐκρινής, διότι δὲν ὥρισε τίνα εἰσὶ τὰ προσωπικὰ ζητήματα· διὰ τοῦτο αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ μᾶς ἀναγκάζει νὰ ἐξετάσωμεν ποῖα θεωροῦμεν προσωπικὰ ζητήματα. Νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα, τῶν ὁποίων ἡ λύσις περιέπει χάριν ἢ παροχὴν πρός τι πρόσωπον, εἶναι προσωπικά. Ὅλα δὲ τὰ ζητήματα, τῶν ὁποίων ἡ λύσις δὲν περιέχει χάριν ἢ παροχὴν εἰς πρόσωπα, μετὰ τῶν ὁποίων ὅμως συνδέονται πρόσωπα ἐμμέσως, τὰ ζητήματα αὐτὰ δὲν εἶναι προσωπικά· ἐὰν πρόκηται νὰ γείνῃ πρᾶξίς τις, ἡ ὁποία εἶναι μονομερὴς ὑπὸ τῆς πολιτείας παροχὴ πρὸς ἓν πρόσωπον, τότε αὐτὴ ἡ πρᾶξις νομίζω ἀποτελεῖ ζήτημα προσωπικόν· πρόκειται νὰ δοθῇ προίκισις χάριν ἀμοιβῆς· ἡ πολιτεία ἂν θέλῃ τὴν δίδει, ἂν δὲν θέλῃ δὲν τὴν δίδει· ἀλλ’ ὅταν ἡ πολιτεία συνηλλάγη μετὰ τοῦ οἰκοδεσπότου μιᾶς οἰκίας, καὶ πρόκειται περὶ τῆς μισθώσεως αὐτῆς, ἡ πρότασις δὲν εἶναι ζήτημα προσωπικόν· τὴν γνώμην ταύτην τὴν δίδω ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται σήμερον, δίδω τὴν γνώμην ταύτην διὰ νὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ μὴ τυχὸν παραδεχθῇ ἀρχὴν, τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι δύνανται νὰ μὴ ὦσιν ὀρθαί. Χθὲς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐψηφίσθη πίστωσις ἵνα ἀγορασθῇ οἰκόπεδον τοῦ ...... καὶ ἡμεῖς ἐδώσαμεν πίστωσιν. Τὸ ζήτημα δὲν ἦτο προσωπικόν, οὐδ’ ἠδυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν αὐτὸ ὡς τοιοῦτον καὶ εἴχομεν δίκαιον, διότι ἡ ἀγορὰ τοῦ οἰκοπέδου εἶναι πρᾶξις ἀγοραπωλησίας· τὸ ἴδιον νομίζω πρόκειται καὶ σήμερον· ἀλλὰ διατί περιλαμβάνονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αἱ αἰτιολογίαι καὶ τὰ ὀνόματα; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἦτο δυνατὸν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ συντρέξω τὴν ἔκδοσιν διαφόρων συγγραμμάτων· ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς πρὸς δικαιολόγησίν του λέγει, ὅτι θέλει δώσει τὰ χρήματα πρὸς τὸν Α πρὸς τὸν Β. Εἶχεν ἀποφασίσει ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ἵνα δοθῇ συνδρομὴ εἰς συγγραφέα τινὰ, ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δὲν ἔδιδε τὰ χρήματα· ὁ συγγραφεὺς προσφυγὼν πρός με ἠρώτα ἂν ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ δημοσίου, ἀπήντησα δ’ αὐτῷ ἀρνητικῶς, διότι νομίζω δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους ὅτι ἡ μνεία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν χορηγεῖ οὐδὲν δικαίωμα εἰς τὸν ἐκδότην, ἀλλ’ εἶναι αἰτιολογία, ἣν ὁ ὑπουργὸς προβάλλει εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁσάκις συνδέονται πρόσωπα μετὰ πράξεων, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς ἀμφοτεροβαρὲς συνάλλαγμα, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν εἶναι προσωπικὰ, ἀλλὰ καθαρῶς πραγματικὰ, καὶ ὅτι ἐπ’ αὐτῶν δὲν πρέπει νὰ γίνεται μυστικὴ ψηφοφορία.

§79ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον ἐννοήσει πληρέστατα τὸν ἔντιμον ἐκ Γορτυνίας βουλευτὴν, ἂν σήμερον ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις πρότασιν περὶ συνδρομῆς ἀξιολόγου Ἑλληνικῆς Ἱστορίας· σήμερον ὅμως δὲν μᾶς ζητεῖ τοῦτο, μᾶς λέγει δώσατε συνδρομὴν εἰς τὸν Γιάννη, εἰς τὸν Κώστα, εἰς τὸν Παῦλον πρὸς ἔκδοσιν τῶν συγγραμμάτων· καὶ ἡμεῖς σήμερον ψηφίζοντες αὐτὴν τὴν πίστωσιν διὰ τὸν Γιάννη, Κώστα, Παῦτο τί λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ συγγράμματά των; Ὄχι· τοὺς συγγραφεῖς. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, εἰς τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν ἐὰν δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς χορηγήσεως συνδρομῆς πρὸς τὸ δεῖνα σύγγραμμα, θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὸν συγγραφέα.

§80Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοῦ φαίνεται πῶς τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ ἁπλοῦν καὶ ἀποβαίνει ζήτημα τάξεως· διότι ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία περὶ αὐτοῦ καὶ νομίζω ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς, ὅτι οὐδεμία πρότασις ἀφορῶσα αὔξησιν...... Λοιπὸν ἔγεινε πρότασις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ χορηγηθοῦν εἰς πρόσωπα ῥητά.

§81ΜΙΛΗΣΗΣ. Ζητῶ, κύριοι, ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ χορηγήσῃ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν πρὸς ἀγορὰν βιβλίων. Οὕτω ζητῶ 5000 δραχ. διὰ νὰ ἀγοράσω ἀνάλογα ἀντίτυπα ἐκ τῆς Μεσαιωνικῆς Βιβλιοθήκης· ζητῶ 1650 δραχ. διὰ νὰ ἀγοράσω 110 ἀντίτυπα ἐκ τῆς ἀνατυπώσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ποίαν σχέσιν ἢ ὁμοιότητα ἔχει ἡ πίστωσις πρὸς ἀγορὰν βιβλίων μὲ τὰς προσωπικὰς συντάξεις καὶ ἀμοιβάς; Ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω.

§82Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Χάριν τῶν προσώπων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ πιστώσεις χάριν βέβαια τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ αἱ τοιαῦται πιστώσεις δὲν ἀναφέρονται οὔτε διὰ τῶν συγγραμμάτων, οὔτε διὰ τῶν προσώπων. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι ἔχει ἀνάγκην χρημάτων διὰ ν’ ἀγοράσῃ συγγράμματα, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ εἴπῃ, θέλω τοῦ Πλουτάρχου ἢ τοῦ Ἀριστοτέλους τὰ συγγράμματα, ἀλλὰ λέγει ζητῶ πίστωσιν πρὸς αὔξησιν τῆς βιβλιοθήκης· ἐδῶ ὅμως ζητεῖται τὸ σύγγραμμα ἑνὸς ἑκάστου τῶν προσώπων, διότι τὸ πρόσωπον εἶναι βεβαίως τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβῃ τὰ χρήματα· εἶναι λοιπὸν ζήτημα προσωπικόν· ἑπομένως ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, ὅταν ἀναφέρεται ἓν ὄνομα, ἡ ψηφοφορία γίνεται διὰ σφαιριδίων.

§83ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς διὰ τῆς ὁμολογίας του ἀπώλεσε τὸ ζήτημα· ζητεῖ πίστωσιν πρὸς ἀγορὰν βιβλίων. Μὰ ἐσεῖς ἐδῶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν λέγετε «εἰς τὸν Σάθαν διὰ τὸ σύγγραμμά του.»

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνώσατε παραπάνω· ἴδετε ἐπιγραφὴν «ἀγορὰ βιβλίων.»

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπροτάθη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία δι’ ὅλας τὰς συνδρομὰς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐντελῆ ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἄρθρου 15, Κεφαλαίου Ζʹ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν ά) Συνδρομὴ εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ Σάθα διὰ τὸν τόμον Ζʹ. 5000. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. βʹ.) Εἰς τὸν 8 τόμον τῶν παραλλήλων τοῦ Γούδα δραχμὰς 2,800. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§87ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα ἐγὼ κάμνω ἀντίῤῥησιν.

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι ψηφοφορεῖται ἄρθρον πρὸς ἄρθρον ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὅταν ἦναι πολυσύνθετον ἓν ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ τότε τὸ διαιρεῖτε· δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἑνὸς βουλευτοῦ εἴτε ἰδίᾳ εἴτε κατὰ συνεννόησιν μετ’ ἄλλων νὰ ἐπιχειρήσῃ ἀναστροφὴν τοῦ Κανονισμοῦ· θὰ ἐρωτήσετε τὴν Βουλὴν δι’ ἓν ἕκαστον τῶν μερῶν τῶν ἀπαρτιζόντων τὸ ἄρθρον. Ἀπάλειψις θὰ εἰπῇ ὄχι· λοιπὸν ἐγὼ θὰ ψηφίσω ἐρωτώμενος σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ δὲν ἀποκλείεται ὁ θέλων τὴν ἀπάλειψιν, θὰ εἴπω ὄχι.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὴν νομολογίαν, οὔτε μὲ τὸν Κανονισμόν· ὁσάκις παρουσιάζονται τροπολογίαι, προτιμῶνται αἱ τροπολογίαι.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι τῷ ὄντι τελεία πρότασις. Ὅταν βουλευτής τις ἔρχεται καὶ λέγει ἐγὼ δὲν εἶμαι οὔτε ναὶ οὔτε ὄχι ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἔχω ἰδιαιτέραν τινὰ γνώμην μὴ οὖσαν οὔτε ναὶ οὔτε ὄχι, καὶ ἡ ὁποία γνώμη εἶναι περιορισμὸς τοῦ ἄρθρου, αὐτὸς προτείνει ἀκεραίαν γνώμην, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὴν ὡς τροπολογίαν, καὶ ὁ πρόεδρος καὶ ἡ Βουλὴ ἔχουν τὸ καθῆκον νὰ ἀνεχθῶσιν, ὅπως ἡ γνώμη αὕτη ψηφοφορηθῇ· ὅταν ὅμως δὲν φέρει γνώμην οὖσαν μεταξὺ ναὶ καὶ ὄχι, ὅταν δὲν ἐννοεῖ νὰ μεταβάλῃ τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κανονισμὸς θέλει νὰ ψηφίζεται διὰ τοῦ ναὶ ἢ τοῦ ὄχι.... Αὐτὸ δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸ Κανονισμὸν ὄχι τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας· τὸ προηγούμενον δὲν ἔχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπιῤῥοήν. Ἐὰν ὁ κ. Πετσάλης ἔλεγε, δὲν θέλω ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ κυρίου Ζάθα, τοῦ Παπαῤῥηγοπούλου, τοῦ Γούδα, δὲν δέχομαι αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ἄλλο, αὐτὸ εἶναι τροπολογία· κατὰ δὲ τὸν Κανονισμὸν αἱ τροπολογίαι ἔπρεπε νὰ ψηφοφορηθῶσι πρῶτον· ἀλλ’ ὁ κύριος Πετσάλης λέγει, δὲν θέλω νὰ ψηφοφορήσω ἤτοι λέγω ὄχι· καὶ λέγετε ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας;

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχθές, κ. Δεληγεώργη, ἐψηφίσαμεν ὁμοίαν πρότασιν· ἐπροτάθη ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου τοῦ ἀφορῶντος τὸ ἔκτακτον προσωπικὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐψηφίσατε ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως χωρὶς νὰ κάμετε ἔνστασιν.

§92Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης εἶναι καὶ ὀρθὸν, διότι ὅταν ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι δὲν ἐδέχθη τὴν πίστωσιν ἐδέχθη τὴν ἀπάλειψιν καὶ ἕνεκα τούτου νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πετσάλης δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ κάμῃ πρότασον, διότι τὰ ζητήματα τίθενται πρὶν ἐρωτήσῃ ὁ πρόεδρος, κατόπιν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οὐδεὶς βουλευτὴς νὰ θέσῃ πρότασιν πρὸς ψηφοφορίαν.

§93ΧΟΪΔΑΣ. Οὐδὲ τὸν Κανονισμὸν, οὐδὲ τὴν νομολογίαν τῆς Βουλῆς θὰ ἐπικαλεσθῶ, ἀλλὰ τὴν γνώμην ὑμῶν, κ. πρόεδρε· Σεῖς ἐθέσατε τὸ ζήτημα, ἐὰν παραδέχετε ἡ Βουλὴ τὸ κονδύλιον τῶν 2,000 δραχμῶν τῶν παραχωρουμένων τῷ κ. Γούδᾳ, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὄχι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπεφάνθη, διότι οἱ Βουλευταὶ εἶπον ὅτι δὲν ἐνόησαν. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐπροτάθη, ἡ ἀπάλειψις θέτω τὴν πρότασιν τῆς ἀπαλείψεως.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραβιάσωμεν τὸν Κανονισμόν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν, διότι τὴν θεωρῶ ἐναντίαν τῆς νομολογαὶς τῆς Βουλῆς.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ νόμος ὁ διέπων τὴν Βουλὴν εἶναι ἡ λογική.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ λόγια ἐγὼ δὲν τὰ ἐννοῶ.

§99ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀτοπώτατον καὶ ἀνάρμοστον εἰς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχετε (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§100ΡΟΥΚΗΣ. Μὴ διακόπτετε, εἰδὲ μὴ νὰ διαλύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ σᾶς εἴπω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὁ νόμος ὁ διέπων τὴν Βουλὴν εἶναι ἡ λογικὴ καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν τὸ τί ἀπεφάσισεν χθὲς ἡ Βουλὴ, ἢ πρὸ πέντε χρόνων, πρέπει νὰ κανονίζῃ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς πάντοτε· Σεῖς ὅμως ἐπειδὴ νομίζετε, ὅτι πᾶσα γνώμη ἀντικειμένη εἰς τὴν ἰδικήν σας; εἶναι ἓν προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀφορᾷ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐστενοχωρήθητε σφόδρα καὶ εἴπατε λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν, ὅτι θέλετε νὰ μὲ χλευάσετε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ σᾶς ζητήσω ἱκανοποίησιν, διότι δὲν ἐννοῶ ὅτι μοὶ προσῆκεν ἡ χλεύη, ἀλλὰ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ σημειώσω τοῦτο διὰ νὰ μὴ νομίσῃ τις ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμά μου.

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἀμφιβολίας, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ, ὅπως ὁ κ. πρόεδρος τὸ θέτει· ἠδύνατό τις ὀρθῶς νὰ ἐγείρῃ περὶ τούτου ἀμφιβολίαν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ὅλης πιστώσεως τῆς ὑπὸ τὸ ἄρθρον 15· ἐὰν περὶ τῆς ὅλης ταύτης πιστώσεως ἐζητεῖτο ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, εὐλόγως τότε θὰ ἠρώτα τις, διατὶ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία ἀρνητικῶς καὶ οὐχὶ θετικῶς. Ἀλλ’ ἡ μερικὴ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως τῶν 2,800 δραχμῶν εἶναι προφανῶς τροπολογία, τείνουσα οὐχὶ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς ὅλης πιστώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν τροποποίησιν αὐτῆς, καὶ ὡς γινώσκετε, εἶναι πρότασις, ἥτις τείνει εἰς τὸ νὰ τροποποιήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, εἶναι τροπολογία. Τὴν πρότασιν λοιπὸν περὶ ἀπαλείψεως τῶν 2,800 δραχμῶν ὡς τροπολογίαν, ἕκαστος βουλευτὴς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ καὶ συζητήσῃ. Ἀφοῦ δ’ ἅπαξ ὑπεβλήθη καὶ συνεζητήθη τροπολογία τοιαύτη, εἶναι προφανὲς ὅτι πρέπει καὶ εἰδικῶς παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ψηφισθῇ, ὅπως προετάθη.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ δὲ λόγος ὄχι;

§106ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἀντίῤῥησιν· ἀποτείνομαι δὲ εἰς τὴν εὐθυδικίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου.

§107ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἀποτείνομαι εἰς τὴν εὐθυδικίαν σας. Τί σημαίνει ὅτι ἡ σύνθετος πρότασις ὑποδιαιρεῖται; σημαίνει ὅτι ἕκαστον τεμάχιον ἐμπεριεχόμενον ἐντὸς τῆς προτάσεως ἀποτελεῖ πρότασιν ἰδίαν, ναὶ ἢ ὄχι;

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ τί πρὸ τοῦτο;....

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ὅλοι οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται ἐπὶ μιᾶς ψηφοφορίας, ἐκεῖνοι ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων προτάσεων. Τί ἰσχυρίσθητε σεῖς; ὅτι ἐπειδὴ ἐπροτάθη παρά τινος βουλευτοῦ ἡ διαγραφὴ τοῦ κονδυλίου, ὅτι ἓν ἐκ τῶν συγγραμμάτων τοῦτο ἀποτελεῖ πρότασιν ἰδίαν. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον, διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι ἐναντίος αὐτῆς τῆς προτάσεως καὶ θὰ εἴπῃ ὄχι, ὅταν ὁ πρόεδρος ἐρωτήσει ὅπως ἐπροτάθη δὲν ἔχει τὴν ἰδίαν γνώμην· λοιπὸν ἐὰν τὸ ὄχι εἶναι τροπολογία, τότε καὶ τὸ ναὶ εἶναι τροπολογία καὶ τότε ποῖον εἶναι τὸ θέμα; Βλέπετε ὅτι τότε δὲν ἔχετε δίκαιον, ἐὰν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθητε ἠδύνασθε νὰ τὸ ἐπικαλεσθῆτε καὶ ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου, διότι ἑκάστη πρότασις ἀποτελεῖ ἰδίαν πρότασιν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν διαίρεσιν.

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ κυρία πρότασις, κ. Δεληγεώργη, εἶναι ἡ ὅλη τοῦ ἄρθρου πίστωσις τῶν 18,010, διότι ὁ προϋπολογισμὸς συζητεῖται καὶ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ὄχι κατ’ ἐδάφιον. Πᾶσα λοιπὸν πρότασις, τείνουσα εἰς τὸ νὰ μειώσῃ τὸ ποσὸν, τὴν πίστωσιν ταύτην, εἶναι φανερὰ τροπολογία. Καὶ τὶ ἄλλο εἰμὴ τοῦτο ἐπιδιώκεται διὰ τῆς προηγουμένης προτάσεως, ν’ ἀφαιρεθῇ δηλ. ἀπὸ τὴν πίστωσιν ἓν ποσὸν 2, ἢ 3,000 δραχμῶν; Ὁ ἀρνητικὸς λοιπὸν τύπος εἶναι ὁ φυσικός, ὁ λογικὸς τύπος, ὑπὸ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ψηφισθῇ εἰδικῶς πρότασις κατ’ οὐσίαν ἀρνητική, τείνουσα δηλαδὴ εἰς τὸ νὰ μειώσῃ τὴν ἀρχικὴν πίστωσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀκολούθως θὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο, κύριοι, φρονῶ ὅτι ὁ κ. πρόεδρος λογικῶς καὶ σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν διετύπωσε τὸ τῆς ψηφοφορίας θέμα.

§111Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ διατὶ γίνεται τόσον μακρὰ συζήτησις. Ὑμεῖς ἐθέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν 2,800 δραχ. διὰ τοὺς παραλλήλους βίους τοῦ Γούδα νὰ σηκωθῶσιν· οἱ βουλευταὶ δὲν ἐσηκώθησαν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἐνόησαν.

§113Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ὁ κ. Πετσάλης ἔφερε τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλείψεως, ὅτε δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν πρότασιν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν προσεβλήθη τὸ ποσὸν αὐτό.

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ διὰ τοῦτο εἴπατε, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις διὰ τοὺς παραλλήλους τοῦ Γούδα, ἐρωτῶ οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν νὰ σηκωθοῦν, καὶ δὲν ἐσηκώθησαν Ἀλλὰ ὅτι εἶναι νέα πρότασις ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα, διότι τὸ κύριον θέμα τὸ ἀποτελεῖ ἡ πίστωσις τῶν 2,800 δραχμῶν, καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη εἶναι τροπολογία. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην, κ. Πρόεδρε, νὰ κάμετε ὅλας αὐτὰς τὰς σκέψεις, διότι ἐὰν θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὰς σκέψεις τοῦ κυρίου Πετσάλη ἀλλοιοῦται τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προηγουμένης ψηφοφορίας.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγὼ θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀπάλειψιν. Προετάθη ἡ ἀπάλειψις τῶν 2,800 δραχ. διὰ τὸν 8ον τόμον τῶν παραλλήλων βίων τοῦ Γούδα· οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀπάλειψιν. «γ) Ὁμοίως εἰς τὸν Βʹ. καὶ Γʹ. τόμον τοῦ συγγράμματος τοῦ καθηγητοῦ Ν. Κοτζιᾶ ἱστορία τῆς φιλοσοφίας ἀνὰ 110 ἀντίτυπα ἐξ ἑκάστου δραχ. 1760.» Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν πλήρη ἀπάλειψιν· οἱ παραδεχόμενοι τὸ κονδύλιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§117ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐνοήσαμεν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§119ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§120ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι δεδικασμένον, διότι ἠγέρθησαν ὀλίγιστοι, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα.

§121ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Ζητοῦμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κ. πρόεδρε.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ποσὸν τῶν 1760 δραχ. λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Κατσικαπῆ καὶ Σισμάνη). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πίστωσιν τοῦ Γʹ. ἐδαφίου, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 100, 70 ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ τῆς πιστώσεως τῶν 1760 δραχ. 28 ἀπεφάνθησαν κατὰ καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον, ὥστε ἐγένετο δεκτὸν τὸ κονδύλιον. «δ) Ὁμοίως εἰς τὸν Εʹ. τόμον τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπὸ Ν. Σπετσεροπούλου 110 ἀντίτυπα ἀνὰ δραχ. 10 ἕκαστον 1100 δραχ. καὶ τὸ ὀφειλόμενον ἥμισυ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ Δʹ. τόμου 550 τὸ ὅλον 1650.»

§123ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§124ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ποσὸν τῶν 1650 δραχ. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη, ὥστε ἀπαλείφεται τὸ ποσόν. «ε) Ὁμοίως εἰς τὴν συλλογὴν τῶν κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος πολιτευμάτων κτλ. ὑπὸ Α. Μάμουκα 1000 δραχ.».

§126ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ϛ) Ὁμοίως εἰς τὸν ἐπίλογον τῆς Ἑλλ. ἱστορίας ὑπὸ κ. Παπαῤῥηγοπούλου.» Ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος προτείνει νὰ προσθέσωμεν 4,000 δραχ. διὰ τὸν ἐπίλογον τῆς ἱστορίας διὰ νὰ χρησιμεύσωσι καὶ διὰ τὴν μετάφρασιν. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τῶν 4,000 δραχμῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «ζ) Εἰς ἄλλα ἄξια συνδρομῆς βιβλία 3800.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§128ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει.

§129ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐρωτῶ: οἱ παραδεχόμενοι τὸ ποσὸν τῶν 3800 δραχμῶν πρὸς συνδρομὴν ἄλλων βιβλίων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§131ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δὲν παρεδέχθη καὶ ζητοῦμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ποσὸν τῶν 3800 δραχ. διὰ τὴν συνδρομὴν ἄλλων βιβλίων λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πίστωσιν τοῦ ἐδαφίου Ζʹ. ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 103, 59 εἶπον ναὶ, 44 ὄχι... ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὸ ποσὸν τῶν 3800. Οὕτως ἐτελείωσε τὸ ἄρθρον 16, ἀγορὰ βιβλίων ἐκ 17,560 δραχμῶν. Ἄρθρον 17, συνδρομὴ εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρίαν, 5,000.

§133ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μέχρι τοῦδε τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρίαν χάριν τοῦ ἐν Κερκύρᾳ παρθεναγωγείου ἀνήρχετο εἰς 10000 δραχμῶν. Ὁ κύριος λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσε τὴν σύστασιν τοῦ ἐν Κερκύρᾳ παρθεναγωγείου ἦτον ὅτι δὲν ἦτον πρὶν σχολεῖον κορασίων ἐν Κερκύρᾳ ἄξιον τῆς Κερκύρας. Ὑπῆρχεν ἀληθῶς παρθεναγωγεῖον τῶν ἀδελφῶν τοῦ ἐλαίου, ὅπου μετέβαινον τὰ πλεῖστα τῶν κορασίων μέχρι τοῦ 1868. Δὲν θέλω νὰ ψέξω τὸ παρθεναγωγεῖον ἐκεῖνο μόνον διότι εἶναι ἑταιρόδοξον, βεβαίως ὅμως δὲν ἦτον ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ᾖναι πρὸς μόρφωσιν Ἑλληνίδων παρθένων. Ἡ Κέρκυρα ἠννόησε τοῦτο καὶ ζωηρῶς ἐξεφράσθη ἡ εὐχὴ νὰ ἱδρυθῇ ἐκεῖ παρθεναγωγεῖον. Τὴν ἵδρυσιν ταύτην ἀνέλαβεν ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ ἑταιρία καί τοι δὲν ἦτον ὅμως μεταξὺ τῶν καθηκόντων αὐτῆς μὲ ζημίαν της νὰ ἱδρύσῃ παρθεναγωγεῖον εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους, ὅσον δικαία καὶ ἂν ἦτον ἡ ἀπαίτησις. Ἐζητήθη λοιπὸν ἡ συνδρομὴ τοῦ δημοσίου καὶ ἐνεγράφη διὰ τοῦτο τακτικῶς ἔκτοτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν 10,000 ὑπὲρ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς ἑταιρίας πρὸς συντήρησιν τοῦ ἐν Κερκύρᾳ παρθεναγωγείου. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν καλύπτει ἀκριβῶς τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ ἑταιρία δαπανᾷ ὑπὲρ τοῦ παρθεναγωγείου ἐκείνου. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους τὸ ποσὸν κατεβιβάσθη εἰς 5,000 δραχ. ἡ ἐλάττωσις αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται δικαία. Ἡ φιλεκπαιδευτικὴ ἑταιρία καταβάλλει ἀναντιῤῥήτως πολλὰς θυσίας ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ γυναικείου φύλλου. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ ἔτι 5000 ὅπως συντηρήσῃ τὸ παρθεναγωγεῖον, οὔτε θέλω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ διαλυθῇ, ἂν δὲν προστεθῶσι, δὲν μοὶ φαίνεται ὅμως δίκαιον ἐκ μέρους τῆς πολιτείας νὰ ἐλαττώσῃ τὴν συνδρομὴν τῶν 5000 δραχμῶν καὶ νὰ παραβλάψῃ τὰ συμφέροντα ἑνὸς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ ν’ ἀναγραφῶσιν 10,000 δραχμαὶ ὅπως ἦτο καὶ πρίν.

§134ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ συνδρομὴ, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ δημόσιον, εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα αὐτὸ ἔχει, καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς ἑταιρίας. Κατὰ δυστυχίαν ἐφέτος ὁ μὲν ἐπιχορηγῶν εὑρίσκεται εἰς ἀνάγκας, ἡ δὲ Φιλεκπαιδευτικὴ ἑταιρία ἔχει ἱκανοὺς πόρους, ἵνα συντηρήσῃ τὸ ἐν Κερκύρᾳ κατάστημα. Δὰ τοῦτο λόγῳ οἰκονομίας ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ ἐλαττώσω ἐφέτος τὸ ποσὸν τῆς χορηγίας εἰς τὸ ἥμισυ. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν θεωρῇ ἀναγκαίαν τὴν οἰκονομίαν ταύτην, ἂς ἀφήσῃ τὴν χορηγίαν ὡς ἦτο καὶ πρίν· πιστεύσατε δὲ, κύριοι, ὅτι μετὰ λύπης ἐμείωσα τὸ ποσὸν αὐτῆς.

§135ΜΑΝΕΤΑΣ. Νὰ μᾶς εἴπετε καθαρὰ, ποία εἶναι ἡ γνώμη σας.

§136ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν γνώμην μου διετύπωσα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐξηγῶν δὲ αὐτὴν λέγω νῦν, ὅτι τὴν ὑπηγόρευσεν οὐχὶ λόγος δικαιοσύνης ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ ἀνάγκη, εἰς ἣν διατελοῦμεν καὶ ἡ πεποίθησις ὅτι ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία ἔχει ἰδίους πόρους, ἵνα συντηρήσῃ ἀξιοπρεπῶς τὸ ἐν Κερκύρᾳ καθίδρυμα. Ἡ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλῃ.

§137ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἐφροντίσατε νὰ μάθητε ἂν τὸ παρθεναγωγεῖον τῆς Κερκύρας εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρίαν; διότι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εἶναι ἐπιζήμιον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ συνδράμῃ.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω ὅτι ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία ὑφίσταται σπουδαίαν ζημίαν διὰ τὴν σύστασιν τοῦ καταστήματος τούτου, προσήνεγκεν δὲ τὸ κατάστημα τοῦτο μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ἔθνος, διότι οὐ μόνον εἶναι χρήσιμον ὡς παρέχον καλὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὰς παρθένους τῆς Κερκύρας ἀλλ’ ἔχει καὶ πολιτικὴν σημασίαν σπουδαίαν, διότι πρότερον δὲν ὑπῆρχε κατάστημα παρθεναγωγείου ἑλληνικοῦ ἐν Κερκύρᾳ, ὡς ἐκ τῆς θέσεως δὲ τῆς Κερκύρας καὶ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων, ἐν αἷς ἡ Κέρκυρα εὑρίσκετο, ἡ ἔλλειψις τοιούτου καταστήματος ἦτο λίαν ἐπιβλαβής. Ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία ἐξέφρασε τὴν προθυμίαν πρὸς σύστασιν τοιούτου καταστήματος, ἀλλὰ τὰ μέσα της δὲν τὸ ἐπέτρεπον ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη συνδρομὴν ἐπιψηφισθεῖσαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τί ἔκτοτε συνέβη καὶ θέλετε νὰ ἐλαττώσητε τὸ ποσόν; ἐμειώθη ἡ σπουδαιότης τοῦ καταστήματος τούτου; ἐπλούτησεν ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία; Μᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς ὅτι τὸ Δημόσιον τὸ ἑλληνικὸν ἐπτώχινεν, ἀλλ’ ἂν ἐπτώχινεν, ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία δὲν ἔχει ἤδη ὀλιγωτέρας ἢ πρότερον ἀνάγκας καὶ ἐλπίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ κράτους κατάστασιν ἄνευ τῆς καταργήσεως καταστήματος ἐθνικοῦ καὶ πολλαχῶς χρησίμου.

§139ΖΩΧΙΟΣ. Μέχρι τινὸς ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἦτο πλουσιώτατος καὶ εἶχεν ἀνοίξῃ τὸ βαλάντιον καὶ ἔδιδε δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἤδη δὲν ἔχει λεπτὸν, καὶ δὲν δύναται νὰ δώσῃ τὰς 5000. Νομίζω, ὅτι ἀφ’ οὗ ἐδώσαμεν διὰ τὰς φυλλάδας τοσαῦτα ποσὰ, εἶναι δίκαιον ν’ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν διὰ τὸ κατάστημα τοῦτο, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἐκεῖ ὑπῆρχεν ἀντιπολίτευσις μεταξὺ ὀρθοδόξων καὶ δυτικῶν καὶ πρέπει κάτι τι ν’ ἀντιτάξωμεν.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα τὴν κατάργησιν τοῦ καταστήματος.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν προσθήκην 5000 δραχμῶν διὰ τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ηὔξησεν λοιπὸν τὸ ποσὸν κατὰ 5000. Ἤδη ἔχομεν τὸ 18 ἄρθρον, συνδρομὴ τοῦ Κωνστ. Σάθα πρὸς συλλογὴν χειρογράφων, 3,000 δραχμῶν· αὐτὸ τὸ παρεδέχθη ἡ Βουλὴ καὶ ἠθέλησε νὰ τὸ κατατάξωμεν εἰς 18 ἄρθρον τοῦ κεφαλαίου τρίτου. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ κεφάλαιον τέταρτον, προσωπικὸν δημοτικῶν σχολείων 152,000. Ἡ ἐπιτροπή σας δὲν ἔχει παρατήρησίν τινα.

§143ΖΩΧΙΟΣ. Ἐφθάσαμεν, κύριοι, εἰς τὸν ταλαίπωρον λαόν. Δύω ἑκατομμύρια δαπανᾷ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, 152 δὲ χιλιάδας ἀφῆκε διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ προσθέσωμεν καὶ κάτι τι καὶ δι’ αὐτόν;

§144ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχουν διδάσκαλοι.

§145ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ τὸν διδάσκαλον ποῦ ἔμαθα ἐγὼ γράμματα ἂς μάθουν καὶ τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ. Δὲν ζητεῖ δὲ ὁ λαὸς διδασκάλους, ἀλλὰ γραμματοδιδασκάλους.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ τοὺς διδασκάλους πληρώνουν ὅσα σημειοῦνται. 3,000,000 χρεωστοῦν οἱ δῆμοι εἰς τὸ δημόσιον, τὰ ὁποῖα προκαταβάλλει δι’ αὐτούς. Ἂν αὐξήσουν οἱ διδάσκαλοι, θ’ αὐξήσῃ κατὰ πολὺ τὸ ἔλλειμμα. Τὸ δημόσιον προκαταβάλλει μέχρι τοῦδε τρία ἑκατομμύρια καὶ δὲν τὰ εἰσέπραξεν εἰσέτι...

§147ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δήμων ἐπεξεργάζεται τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκεῖ δὲ σημειοῦνται βεβαίως καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὰ σχολεῖα. Διατί δὲν ἀναγκάζετε τοὺς δήμους νὰ πληρώσουν; Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔχουν περισσεύματα.

§148ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Καὶ πολλοὶ δὲν ἐπαρκοῦν.

§149ΖΩΧΙΟΣ. Πρέπει νὰ ἐπαρκέσουν διὰ τὴν παιδείαν. Διὰ τὸν δήμαρχον ἐπαρκοῦν διὰ νὰ λαμβάνῃ τὸν μισθόν του, καὶ διὰ τὸν διδάσκαλον δὲν ἐπαρκοῦν; Εἰς τὰ χωριὰ οἱ ἄνθρωποι δὲν ζητοῦν παρὰ ἕνα παπᾶ νὰ διδάσκῃ τὰ τέκνα των.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν μοὶ τὸ ἐπιτρέπει ὁ νόμος νὰ πληρώνω γραμματοδιδασκάλους.

§151ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἀκούω ὑπουργὸν ν’ ἀσφαλίζεται ἐντὸς τοῦ νόμου, κακὰ ἔχει εἰς τὸν νοῦν του. Ὀφείλεις, κύριε ὑπουργέ, πρὸ πάντων νὰ φροντίσῃς περὶ τοῦ λαοῦ τῆς ἐσχάτης τάξεως, ὁ ὁποῖος κυλίεται εἰς τὴν ἐσχάτην ἀμάθειαν καὶ δὲν ζητεῖ μεγάλα πράγματα παρὰ νὰ δώσητε εἴκοσι δραχμὰς εἰς ἕνα ἄνθρωπον διὰ νὰ διαβάζῃ τὰ παιδιὰ των. Πῶς ἐναντιοῦται ὁ νόμος εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ! Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς 152 χιλιάδας νὰ τὰς κάμῃ 200.

§152ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἐγένετο παρατήρησις περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εὑρέθη εἰς τοιαύτην στενοχωρίαν, ὥστε δὲν ἠδυνήθη νὰ προσθέσῃ δύω λεπτά.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προστεθῇ δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ δημόσιον κατ’ ἔτος πληρώνει πλέον τῶν 250,000 δραχμῶν.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται διὰ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ καταβάλλεται ὑπὲρ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ δημοσίου καὶ μέγα ποσὸν διὰ προκαταβολῶν ὑπὲρ τῶν δήμων· πιστεύω ὅμως, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς διὰ τῆς παρατηρήσεως ταύτης δὲν ἤθελεν ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ ψηφιζόμενα ποσὰ εἶναι ἐπαρκῆ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν προκαταβολῶν μέρος δύναται ν’ ἀποδοθῇ διὰ μέρους κυβερνητικοῦ, ἀλλὰ γνωρίζω ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅτι αἱ πλεῖσται ἐξ αὐτῶν δὲν δύνανται ν’ ἀποδοθῶσι, διότι οἱ δῆμοι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα πρὸς τὴν τοιαύτην πληρωμήν. Οὐδόλως προτίθεμαι νὰ συστήσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ παύσῃ τὰς τοιαύτας προκαταβολάς, ἀπεναντίας νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ ἀποδεικνύει ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐξεύρωμεν ἄλλο μέτρον περὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις κατὰ πρῶτον λόγον ὀφείλει νὰ συντηρῆται ὑπὸ τῶν δήμων ὅταν οὗτοι δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτη, ὅταν δὲ δὲν δύνανται, τὸ δημόσιον ὀφείλει νὰ συμπληροῖ τὴν ἔλλειψιν. Ἀλλ’ ἤδη ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι περιττὸν νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τοιαύτας συζητήσεις, διότι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Μήπως σήμερον ἐκ τῶν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων δὲν ὑπάρχουσί τινα μὴ ἔχοντα διδασκάλους; Ἐκ τῆς ἰδικῆς μου ἐπαρχίας ὑπάρχουσιν ἤδη τρία δημοτικὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων, καὶ ἔλαβον σήμερον ἐπιστολὴν ἐξ ἑνὸς δήμου ὅπου παραπονοῦνται διότι πρὸ καιροῦ δὲν ἔχουσι διδάσκαλον. Περιττὸν δὲ θὰ ἦτο ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ παραπόνου εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διότι καὶ μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν ὁ ὑπουργὸς δὲν ἦτον εἰς θέσιν νὰ πράξῃ διὰ τὴν ἔλλειψιν προσώπων. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; οὐδόλως ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μέσης, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει ν’ ἀφιερώσωμεν εἰς μόρφωσιν δημοδιδασκάλων. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν πρὸς οἰκοδομὴν καταστήματος διδασκαλείου, ἀλλὰ πρὸ τοῦ καταστήματος θέλω αὐτὸ τὸ ἵδρυμα καὶ νομίζω ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ περιμείνωμεν τὴν οἰκοδομὴν τοῦ καταστήματος διὰ νὰ ἱδρύσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν τοῦ διδασκαλείου· νομίζω ὅτι δύναται ἀπὸ τοῦδε τὸ ὑπουργεῖον νὰ μισθώσῃ κατάστημα ἐν ᾧ νὰ γίνεται ἡ διδασκαλία, καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἐνταῦθα ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας πόλεις τοῦ Κράτους, διότι ἓν μόνον διδασκαλεῖον δὲν εἶναι ἐπαρκές. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ, συνιστῶ δὲ συνάμα νὰ ψηφισθῇ τὸ ποσὸν διὰ κατασκευὴν διδασκαλείου.

§155ΖΩΧΙΟΣ. Ἑκατὸν διδασκαλεῖα καὶ ἂν συστήσετε, δὲν θὰ κατορθώσετε νὰ μορφώσετε διδασκάλους, διότι καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη, καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν ὑπάρχει ἔλλειψις διδασκάλων. Πρὶν μορφώσετε διδασκάλους, φροντίσατε νὰ αὐξήσετε τὸν μισθόν των.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἐψήφιζα τὴν πρότασιν ταύτην ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§157ΖΩΧΙΟΣ. Προτείνω νὰ δώσωμεν αὔξησιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ κάμῃ ὁ ὑπουργὸς πᾶν ὅ,τι δυνατόν.

§158ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κατέδειξεν ὀρθῶς ποῦ ἔγκειται τὸ κακόν, εἰς τὴν ἔλλειψιν δηλαδὴ δημοδιδασκάλων, ὅπερ καὶ ἐγὼ χθὲς ὡμολόγησα. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης φρονεῖ, ὅτι εἶναι καὶ πρόχειρος ἡ τοῦ κακοῦ θεραπεία. Ἀρκεῖ ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ ἐνοικιάσωμεν μίαν οἰκίαν καὶ νὰ ὁρίσωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν 50,000 δραχμῶν, καὶ ἰδοὺ ἔχομεν ἀμέσως τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Κύριοι, διὰ νὰ συστηθῇ διδασκαλεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον νὰ ἐξέλθουν οἱ δημοδιδάσκαλοι, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην, ἀπαιτεῖται πρὸ πάντων ὀργανισμός, ἀπαιτοῦνται καθηγηταὶ εἰδικὰς κεκτημένοι γνώσεις καὶ ἰδίως τὴν παιδαγωγικήν, ἀπαιτοῦνται πολλὰ πράγματα, δὲν ἀρκεῖ μόνον δαπάνη 50,000 δραχμῶν. Πέρυσιν ἐν τῇ ἐκθέσει, ἡ ὁποία συνώδευε τὸν προϋπολογισμὸν, εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην τρεῖς νέοι, οἱ ὁποῖοι, σπουδάζοντες τὰς ἀπαιτουμένας εἰδικὰς ἐπιστήμας, θὰ χρησιμεύσουν ὡς διδάσκαλοι ἐν τῷ διδασκαλείῳ· αὐτοὶ σπουδάζουν εἰσέτι, οὐδὲ γνωρίζω ἄλλους δυναμένους σήμερον νὰ τοὺς ἀναπληρώσουν. Ἄν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ νὰ διαθέσῃ ποσόν τι προσωρινῶς, ἵνα δώσῃ χροιάν τινα διδασκαλικὴν εἰς τοὺς ἐν τῷ μεταξὺ μέλλοντας νὰ διδάξωσι τοὺς παῖδας, ἔχει καλῶς· ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἄνευ ὀργανικοῦ νόμου, ἄνευ διδασκάλων, ἄνευ οὐδενὸς τῶν ἀπαιτουμένων, ἀμέσως νὰ συστήσητε διδασκαλεῖον, ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι πρακτικόν.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν κατηργήθη ὁ νόμος ὁ ὀργανικός.

§160ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ποῦ εὑρίσκετε ἤδη τοὺς διδασκάλους;

§161ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοὺς διδασκάλους ἐξετάζει νῦν εἰδικὴ ἐπιτροπή, προσέρχονται δὲ εἰς αὐτὴν πάντες, ὅσοι διήνυσαν τὰ μαθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, πρέπει νὰ περιμένωμεν ὀλίγον διὰ νὰ καταρτίσωμεν τέλειον σύστημα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§162ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Πότε θὰ τὰ φέρετε;

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἕτοιμον, ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν τὴν σύνοδον ἀδύνατον νὰ συζητηθῇ· θὰ τὸ παραδώσω εἰς τὴν δημοσιότητα ὅπως καταρτισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν τέλειον.

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τοῦ διδασκαλείου δύνασθε νὰ φέρετε ἀμέσως ἀφοῦ θεωρεῖτε ὅτι ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς εἶναι ἀνεπαρκής. Δέον νὰ ἀρχίσῃ ἡ διδασκαλία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανικοῦ νόμου ἢ νὰ φέρετε νέον.

§165Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πρᾶγμα κατήντησε νὰ μὴ γίνηται, διότι ὁ ὑπουργὸς ἐπιμένει νὰ φέρῃ τὸν τελειότερον νόμον τοῦ κόσμου, διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς παιδείας, καὶ ἐπειδὴ ὁ νόμος αὐτὸς φαίνεται νὰ ᾖναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον θέλει αἰῶνα νὰ γείνῃ, εἶναι περιττὸν νὰ ἐπασχολῶμεν τὴν Βουλὴν εἰς τοιαῦτα πράγματα.

§166ΜΙΛΗΣΗΣ. Τῇ ἀληθείᾳ ὁμολογῶ ἀσμένως ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἔκτακτον ἱκανότητα νὰ κατασκευάσω ἐκ τοῦ προχείρου νόμον περὶ ἐκπαιδεύσεως, τὸν ὁποῖον εἰς ἄλλα ἔθνη ἄλλοι ἄνδρες, πολλῷ ἐμοῦ κρείττονες, ἐχρειάσθησαν πολλὰ ἔτη διὰ νὰ παρασκευάσουν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων εἰς 200,000. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Ἔξοδα δημοτικῶν σχολείων 38,000. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῶν πιστώσεων τῶν ἐδαφ. έ. καὶ ϛʹ. δι’ ἐνοίκιον τοῦ τετάρτου δημοτικοῦ σχολείου τῶν θηλέων ἐν Ἀθήναις, καὶ διὰ μισθὸν ἐπιστατρίας καὶ καθημερινὰ ἔξοδα αὐτοῦ ἐκ δραχμῶν 3,000, καθόσον αἱ δαπάναι αὗται δέον νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§168ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ τετάρτη δημοτικὴ σχολὴ τῶν κορασίων ἐν Ἀθήναις συνεστάθη κατὰ τὸ 1873, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι ὑπῆρχε κληροδότημά τι τοῦ μακαρίτου Γεωργίου Μαυροκορδάτου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς διατήρησιν αὐτῆς, ὁ δὲ τότε ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐνοικίασε τὸ ἀναγκαῖον κατάστημα ἐπὶ πέντε ὅλα ἔτη, καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἐφάνη ἀμέσως ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως τοιαύτης σχολῆς, διότι πλέον τῶν 150 κορασίων ἐφοίτων εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ κληροδότημα ἐκεῖνο εἶχε δαπανηθῆ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοὐτέστιν εἰς τὸ πολιτικὸν νοσοκομεῖον καὶ τὸν ναὸν τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς. Ἐπειδὴ δὲ ὁ δῆμος, μὴ ἐρωτηθεὶς κατὰ τὴν σύστασιν τῆς σχολῆς, ἠρνεῖτο ν’ ἀναδεχθῇ τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως αὐτῆς, καὶ ἐπειδὴ ἡ οἰκία ἦτο ἤδη ἐνοικιασμένη, ἀνεδέχθη ἔκτοτε τὸ δημόσιον τὴν διατήρησιν τῆς σχολῆς ταύτης. Ὥστε ὅ,τι καὶ ἂν ἀποφασίσητε, τὸ ἐνοίκιον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ τὸ πληρόνωμεν ἕως τὸ 1878. Σημειώσατε ὅτι ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων διατηρεῖ ἐν Ἀθήναις τρία δημοτικὰ σχολεῖα τῶν ἀῤῥένων καὶ τρία τῶν θηλέων. Τὸ βάρος εἶναι ἀρκετόν. Μοὶ φαίνεται δὲ ὅτι τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ Σύνταγμα συντρέχει τοὺς δήμους εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς συνδρομὴν τοῦ δήμου τούτου διὰ τὴν διατήρησιν τετάρτης σχολῆς ἐν τῇ πρωτευούσῃ, διότι ὁ κ. δήμαρχος Ἀθηναίων μ’ ἐβεβαίωσεν ὅτι οἱ δημοτικοὶ πόροι, δὲν ἐπαρκοῦν, καὶ ἐὰν τὸ δημόσιον δὲν ἀναδεχθῇ τὴν δαπάνην τοῦ ἐνοικίου, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ κλείσῃ τὸ τέταρτον σχολεῖον, ὅπερ θὰ ᾖναι τόσῳ μᾶλλον ἀδικαιολόγητον, καθόσον δὲν θὰ κερδήσωμεν καὶ τίποτε κλείοντες τὸ σχολεῖον, ἀφοῦ, ὡς προεῖπον, θὰ πληρώνωμεν ὅπως δήποτε τὸ ἐνοίκιον μέχρι τέλους τοῦ 1878. Ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω καθαρῶς, ὅτι καὶ ἂν Βουλὴ ἀρνηθῇ τὴν πίστωσιν, διὰ νὰ μὴ κλεισθῇ τὸ σχολεῖον, ὅπερ ἐγὼ θεωρῶ ἄδικον καὶ ἐπιζήμιον, θὰ πληρώσω τὸ ἐνοίκιον ἐκ τῆς γενικῆς χορηγίας τῶν 140,000 δραχμῶν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν 3,000 δραχ. κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται τρεῖς). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§170ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρακαλῶ τὸ βʹ. ἐδάφιον «δι’ οἰκοδομὴν διδασκαλείου ἐν Ἀθήναις» πρέπει νὰ γείνῃ εἰδικὸν ἄρθρον, πρῶτον διότι ὁ λογιστικὸς νόμος τὸ ὑπαγορεύει καὶ δεύτερον διότι ὅπως ἔχει δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἄλλας ἀνάγκας.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, συναινῶ.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται ἰδιαίτερον ἄρθρον «δι’ οἰκοδομὴν διδασκαλείου ἐν Ἀθήναις 30,100». Κεφάλαιον 5. Βοηθήματα 13,000. Ἐκ τοῦ Κεφαλ. Εʹ. ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν συγχώνευσιν τῶν τριῶν πρώτων ἐδαφίων ά. βʹ. καὶ γʹ. εἰς ἓν ἐδάφιον καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν σχετικῶν πιστώσεων ἀπὸ δραχμὰς 9,800 εἰς 4,000.

§173ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ συγχώνευσις τῶν τριῶν ἐδαφίων δὲν ἔχει, ὡς γνωστὸν, πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ, γνωρίζετε ὅτι πολλαὶ χῆραι καὶ ὀρφανὰ διδασκάλων κατατρύχονται ὑπὸ μεγάλων ἀναγκῶν, καὶ λαμβάνουσι βοηθείας τινὰς λίαν σωτηρίους ἐξ αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου. Ἐὰν περιορίσητε τὸ ποσὸν, πιστεύσατε ὅτι θὰ οἰκονομήσητε, ἀφαιροῦντες τὸν ἐπιούσιον ἄρτον ἀπὸ τὰς δυστυχεῖς αὐτὰς οἰκογενείας.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται δύω). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Κεφάλαιον 6, ὁπλασκία 7,000.

§175Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν διασάφησιν παρακαλῶ, διότι εἶναι λίαν συνοπτικὸν τὸ μέρος αὐτό. Εἰς τί ἐξοδεύονται αὐτὰ τὰ χρήματα; διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μισθοδοτεῖ ὅλους τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς διὰ τὴν ἐκγύμνασιν τῆς νεολαίας.

§176ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἄρθρον ὁρίζει καθαρῶς ποῦ θὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν, εἰς ἐπισκευὰς ὅπλων, εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ καὶ τὰ τοιαῦτα.

§177ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μέχρι τοῦδε ἐλάβατε ἀνάγκην νὰ ἐπισκευάσητε;

§178ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαίως καὶ ἔλαβον πίστωσιν.

§179ΡΙΚΑΚΗΣ. Περὶ ἐκγυμνάσεως τῆς νεολαίας ἐφέρατε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν συνεζητήθη. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλάβετε, εἶναι διοικητικὸν μέτρον, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον πρῶτον, διότι ἡ Κυβέρνησις, νομίζει, ὅτι ἡ νεολαία πρέπει νὰ γυμνάζηται καὶ ν’ ἀναμιγνύεται μὲ ὅπλα, ἀλλ’ ἐγὼ, νομίζω, ὅτι ἐὰν ἀπομακρύνετε τὰ παιδιὰ ἀπ’ αὐτὰ τὰ πράγματα θὰ προβαίνῃ ἡ ἐκπαίδευσις καλλίτερον. Δὲν εἶναι δὲ καὶ φρόνιμον παιδιὰ μικρὰ νὰ τρέχουν μὲ ὅπλα μεγάλα, ὅπως εἰς τὸν Πειραιᾶ εἶδα ἕνα παιδὶ τὸ ὁποῖον παρετάχθη μὲ ἓν ὅπλον μεγαλείτερον τοῦ ἀναστήματός του καὶ εἷς στρατιώτης ὑπηρέτης τοῦ πατρός του τοῦ ἐκράτει τὸ ὅπλον ὄπισθεν.

§180ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύω ἐνστάσεις ἀντιτάσσει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν, πρῶτον νομιμότητος καὶ δεύτερον μὴ χρησιμότητος. Ὁ ὀργανισμός, κύριοι, τῶν σχολείων ῥητῶς καθιεροῖ τὴν διάταξιν, ὅτι οἱ μαθηταὶ πρέπει νὰ γυμνάζωνται· ὁ τρόπος δὲ τῆς ἀσκήσεως αὐτῶν ἠδύνατο βεβαίως νὰ ὁρισθῇ διὰ Β. διατάγματος, ὡς ἀναγόμενος ἁπλῶς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς νομοθετικῆς διατάξεως. Ὅθεν κατὰ τὸ 1871 διάταγμα ἐκδοθὲν ὥρισε τὸν τρόπον τῆς ἀσκήσεως ταύτης καὶ οὕτως εἰσήχθη ἔκτοτε ὁπλασκία. Τοῦτο περὶ τῆς νομιμότητος. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν χρησιμότητα, κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Ῥικάκην, ὅτι ὅπλα δὲν δίδονται εἰμὴ εἰς μαθητάς, συμπληρωμένον φέροντας τὸ 16ον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἐὰν καταχρηστικῶς καὶ διὰ νὰ παίξῃ ὁ κ. Ῥικάκης ἢ ἄλλος τις ἔδωσε εἰς παιδίον 10 ἐτῶν ὅπλον, διὰ τοιαύτας παιδιὰς τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶναι ὑπόλογον νὰ δίδῃ λόγον.

§181ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ εἶδον ἐγὼ εἰς τὸν Πειραιᾶ, ὅταν ἦλθεν ὁ Βασιλεύς.

§182ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ καὶ εὐθύνομαι διὰ πράξεις ἰδικάς μου. Κατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου ὅπλα δίδονται, ἐπαναλαμβάνω, μόνον εἰς τοὺς μαθητάς, οἵτινες ἔχουσι συμπεπληρωμένον τὸ 16ον ἔτος, καὶ οἵτινες ἐξετασθέντες ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς κρίνονται ἱκανοὶ νὰ φέρωσιν ὅπλα. Ὁ κ. Ῥικάκης ἔσφαλε βεβαίως, παραστήσας τὴν ὁπλασκίαν, ὡς ἀργόν τι ἐνασχόλημα, ἀλλότριον τῆς κλήσεως τοῦ μαθητοῦ καὶ ἐπιβλαβὲς μάλιστα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτοῦ. Ἡ ὁπλασκία, κύριοι, εἶναι ἀπαραίτητον στοιχεῖον τῆς ἐλευθερίου τῶν νέων ἀγωγῆς καὶ εἰσήχθη καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην ὡς μάθημα ὑποχρεωτικὸν εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐλησμόνησαν δὲ ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦν νὰ καταστήσουν γελοῖον καὶ περιφρονήσεως ἄξιον εἶναι θεσμοθέτημα οὐσιωδῶς Ἑλληνικόν. Οὐδέποτε, κύριοι, οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι διεχώρισαν τὰς σωματικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀσκήσεις ἀπὸ τὰς πνευματικάς· ὁ καλὸς συγγραφεύς, ὁ καλὸς φιλόσοφος, ὁ καλὸς πολίτης, ἦτο παρ’ αὐτοῖς καὶ καλὸς στρατιώτης· ἄπορον πῶς ἐν Ἑλληνικῇ Βουλῇ ζητεῖται νὰ ἐκθεατρίζεται καὶ καθιστᾶται γελοῖος ἐθνικὸς θεσμός, ὃν φιλοτιμοῦνται νὰ μιμηθῶσιν ὅλα σχεδὸν τὰ νεώτερα ἔθνη. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Καραλίβανος.

§183ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἢ μᾶλλον τινὲς τῶν βουλευτῶν ζητοῦν νὰ καταστήσουν γελοῖον ἕνα θεσμὸν πράγματι Ἑλληνικὸν, ἐγὼ δὲ θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι κατεστήσατε γελοίαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰδέαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ· καὶ πρῶτον μὲν, κύριε ὑπουργὲ τῆς παιδείας, ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ ὅπλον φέρεται ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον εἰς ὡρισμένην ἡλικίαν.

§184ΤΙΝΕΣ. Τὸ εἶπε.

§185ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Κανένα νόμον περὶ ἀπογραφῆς δὲν θὰ εὕρετε δίδοντα ὅπλα εἰς πολίτην κατὰ τὸ 18ον.

§186ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο εἶναι τοῦτο.

§187ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἡ ἀμάθεια σᾶς κάμει νὰ τὸ λέγετε αὐτό· ἡ ἡλικία τοῦ 18ου ἔτους δὲν εἶναι ἁρμοδία. Ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ ἐγένοντο παράπονα καὶ συμβούλια καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἡλικία τοῦ στρατευσίμου νὰ ᾖναι ἔτι μεγαλειτέρα.

§188ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο στρατεύσιμος καὶ ἄλλο νὰ γυμνάζεται.

§189ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὅταν λοιπὸν ὁ μαθητὴς ὁ ἐν τῷ Γυμνασίῳ, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡλικίαν πλέον τῶν 14 ἐτῶν, φέρει ὅπλον, τὸν καθιστᾶτε ῥαχητικόν.

§190ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριε Ῥεβελάκη, εἰς τὰ 1835 ἐξεδόθη ἓν διάταγμα ὅτι οἱ υἱοὶ ὑπαξιωματικῶν ἀγωνιστῶν δύνανται νὰ καταταχθοῦν ὡς παῖδες ἐν τῷ στρατῷ καὶ νὰ λαμβάνουν μίαν μερίδα ἄρτου. Τότε πολλοὶ ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν ἐν οἷς καὶ ὁ πατήρ μου μᾶς κατέταξεν· εἰς τὰ 42 ἐξεδόθη ἄλλο διάταγμα ὅτι ὅσοι παῖδες συνεπλήρωσαν τὴν ἡλικίαν τῶν 14 ἐτῶν θέλουν παύσει νὰ λαμβάνουν ἄρτον καὶ θέλουν καταταχθῆ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸν στρατόν. Μοῦ παύουν λοιπὸν τὸν ἄρτον, μὲ κατατάσσουν στρατιώτην καὶ μεταβαίνω εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ ἐφύλαξα 15 ἐτῶν σκοπὸς, καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν εἶμαι ῥαχητικός. Τώρα καθόσον ἀφορᾷ τὴν πίστωσιν, ἔχετε καὶ φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημείου, ἡ ὁποία ἔχει ἔξοδα.

§191ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§192ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 μ. μ.