1877.01.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60.

τῆς 17 Ἰανουαρίου 1877.

Ὥρα 3 παρὰ 20 μ. μ.

Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Τσαμαδοῦ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὁποίαν μεγάλην ἰδέαν ἔχει ἡ κοινωνία περὶ τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων τῆς Κυλλήνης, καὶ δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι μεγάλοι γογγυσμοὶ γίνονται καθ’ ἑκάστην ἐναντίον τῆς πολιτείας ὡς μὴ λαμβανούσης τὴν ἀνήκουσαν πρόνοιαν, ἵνα χρησιμοποιήσῃ τὰ πολύτιμα ταῦτα λουτρά. Ἡ Κυβέρνησις συνῆψε περὶ τούτου σύμβασιν μετὰ τοῦ κ. Γιαννοπούλου, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν· ἀλλ’ ἅμα ἡ σύμβασις αὕτη ἐδημοσιεύθη, παρουσιάσθησαν προτάσεις παρὰ διαφόρων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ προτιμηθοῦν εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν ὑδάτων μὲ συμφωνίας πολὺ ὠφελιμωτέρας τῶν τοῦ κ. Γιαννοπούλου. Ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι ἕνεκα τῶν προτάσεων τούτων ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν σύμβασιν τοῦ κ. Γιαννοπούλου, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ἀποφανθῇ τὸ ταχύτερον περὶ τούτου, ὥστε, ἂν ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις ἡ ὁποία συνωμολογήθη μὲ τὸν κ. Γιαννόπουλον, νὰ μείνῃ ἡ Κυβέρνησις ἐλευθέρα, ὅπως ἢ κλείσῃ σύμβασιν μετ’ ἄλλου τινὸς, ἢ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ δύνανται νὰ παραχωρηθῶσι τὰ λουτρὰ ταῦτα εἰς ἄλλον μὲ ὅρους ὠφελιμωτέρους· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§2ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὴν ἀποσύρητε.

§3ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς.

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη ἑτοιμάζονται προτάσεις λίαν ὠφέλιμοι· τὸ σωστὸν εἶναι νὰ περιμείνωμεν ὅλας τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἢ αὔριον θὰ ὑποβληθοῦν, καὶ ὁδηγούμενοι ἀπὸ αὐτὰς τὰς προτάσεις, νὰ προέλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν· ἔχομεν καιρόν.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τοῦ κ. Δαρειώτου εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν. (Ἐγένετο μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108, 101 ὑπὲρ τῆς συντάξεως καὶ 7 κατ’ αὐτῆς· ἀπήγγειλε δὲ ὁ πρόεδρος τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο.)

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προικίσεως τῆς θυγατρὸς Κριεζῆ.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐσκέφθη ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἀγάμων θυγατέρων;

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συγκεντρώνω τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, διὰ νὰ τὰς ὑποβάλω εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποφασίσει περὶ τοῦ πρακτέου. (Γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησαν 104, 73 ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, 31 δὲ κατὰ· ὃ δὲ πρόεδρος ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο.)

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Θ. Ζαΐμης). Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατέθηκε δύω νομοσχέδια περὶ συστάσεως νέων προξενείων· συνάμα παρουσίασε καὶ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου χορηγεῖται πίστωσις διὰ τὰ νέα ταῦτα προξενεῖα.

§11ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐρωτῶ ἂν ἐδόθη εἰς τὸ προεδρεῖον ἀναφορὰ ἀπὸ τὴν χήραν Ρ. Παλαμήδου, ἂν ἐπεξειργάσθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ τί ἀπέγινε;

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἐδόθη πέρυσι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Βουλὴ δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι χήρα ἐπισήμου ἀγωνιστοῦ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν αἴτησιν πρὸς τὸν πρωθυπουργόν· ἡ ἀναφορὰ αὕτη ὑπεγράφη παρὰ μεγάλου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, καὶ ἀπεστάλη εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου.

§13ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λαμβάνων ἤδη ἀφορμὴν, παρατηρῶ, ὅτι πάντες γνωρίζουσι τὰς πολυειδεῖς καὶ σπουδαίας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσήνεγκεν ὁ μακαρίτης Ρ. Παλαμίδης καὶ κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα καὶ μέχρι τέλους τοῦ βίου του, εἶναι δὲ βεβαιότατον, ὅτι ἡ χήρα αὐτὴ εἶναι πενεστάτη, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ ταύτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχων δὲ ὑπ’ ὄψιν τὴν ὀρθὴν γνώμην τοῦ ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ, ἣν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ὑπέβαλεν, ὑποστηρίζω αὐτὴν καὶ συνάμα παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ σπουδαίαν μέριμναν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καθόσον πρόκειται περὶ δικαίας ἀξιώσεως.

§14ΜΑΝΕΤΑΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§17ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κατὰ τὰ μέσα τοῦ Ὀκτωβρίου ὑπέβαλον τροποποίησιν εἰς τὸν νόμον τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου, ἐτυπώθη δὲ καὶ διενεμήθη, ἀλλ’ ἔκτοτε δὲν εἴδομεν οὐδεμίαν ἔκθεσιν τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς· ἐπίσης καὶ ὁ κ. Θεοχάρης. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἄλλως νὰ προσδιορίσῃ μίαν ἡμέραν νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι παρόντα καὶ ἤκουσαν τὴν αἴτησιν ὑμῶν.

§19ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Παρακαλῶ τοὺς κκ. ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ χορηγήσωσι πληροφορίας τινάς· ὁ κ. Βερναρδάκης ὁμογενὴς, κατὰ παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβε μερίδας ἀρκετὰς ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 6, ἢ 9,000,000· ἐπίσης ὁ ὁμογενὴς Ἀμβρόσιος Ῥάλλης, κατὰ παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἠγόρασε πανία, ἀγκύρας καὶ πρὸ πάντων σχοινία διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· ὁ πρῶτος ἐζήτησε τὰ τοκομερίδια τῶν χρημάτων του, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι παρεγράφησαν· ὁ δεύτερος ἐζήτησε τὰ τοκομερίδιά του, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν ἐπίσης, ὅτι παρεγράφησαν. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς νὰ μᾶς πληροφορήσουν ἂν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς οἱ ὁμογενεῖς οὔτε σχοινὶ διὰ τὰς Κυβερνήσεις μας δὲν ἀγοράζουν (Ἱλαρότης).

§20ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Ῥάλλης ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ πολλοὺς λογαριασμοὺς περίπου 15,000 δραχμάς. Ἅμα ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐξήτασα περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς· οἱ λογαριασμοὶ εἶναι ἐκκαθαρισμένοι, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προσθέσῃ καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ, διὰ νὰ μὴν ἀναγκασθῶ καὶ φέρω νόμον· δὲν εἶναι παραγεγραμμένα, εἶναι κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ εἶναι δίκαιον νὰ πληρωθῶσι, καθότι δὲν συμφέρει εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ δημοσίου, νὰ διάκηται ὅπως διάκειται σήμερον.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δυστυχῶς τὰ τοκομερίδια τοῦ κ. Βερναρδάκη φαίνονται παραγεγραμμένα, διότι δὲν ἐζητήθη ἡ πληρωμὴ αὐτῶν ἐντὸς τῶν πέντε ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ὁρίζει ὁ νόμος ὡς ἀνυπέρβλητον προθεσμίαν· διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνάμην νὰ προβῶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τίνος δανείου;

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν 6,000,000.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμετε ποτὲ εἰς τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνάπτομεν σήμερον, διότι πάντοτε εἶναι κακὴ πίστις· ἡ παραγραφὴ δὲν πρέπει νὰ φρονῆτε, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ δημόσιον, εἶναι μία ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησίν του νὰ προτείνῃ· δὲν πρέπει νὰ κλονίζωμεν τὴν πίστιν μας.

§25ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιβάλλεται, διότι ἄλλως ἤθελε μένει εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ ὅσους θέλει νὰ πληρόνῃ καὶ ὅσους θέλει νὰ μὴ πληρόνῃ. Πᾶσα αἴτησις, κατὰ τῆς ὁποίας δύναται νὰ προταθῇ ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς, ἀποῤῥίπτεται· ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύναμαι νὰ φέρω εἰδικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ μοὶ ἐπιτρέπῃ νὰ πληρώσω.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ θὰ ᾖναι ἀκόμη καλλίτερον. Μέχρι δὲ τούτου κατὰ κανόνα, καὶ οὐχὶ κατὰ τὰς περιστάσεις, νὰ μὴ ἀρνῆσθε, ἕνεκα παραγραφῆς, τὴν πληρωμήν.

§27ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καλλίτερον δι’ ἑνὸς νόμου νὰ ἐπιτραπῇ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠναγκάσθη, ἕνεκα κατεπειγούσης ὑποθέσεως, ν’ ἀναχωρήσῃ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἕως οὗ ἐπανέλθῃ.

§29ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν. Κεφάλ. 1. Ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν ὑπουργείου» 45,840. (Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἔχει). Ἄρθρον 2

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως τοῦ ἐδαφίου τρίτου ἐκ δραχμῶν 10,500 εἰς 8,000.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἡ ἐπιτροπὴ, κύριοι, ὁρμωμένη ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι αἱ ἅμαξαι ὅλων τῶν ὑπουργείων ἤθελον καταργηθῆ, ὑπεβίβασε τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ 2,500. Ἀφοῦ ὅμως ἔμεινεν ἡ ἅμαξα, ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ καὶ τὸ ποσὸν ὡς ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§32ΧΟΪΔΑΣ. Σεῖς, ὅστις εἶσθε νεώτερος τῶν ἄλλων, δὲν παραδέχεσθε τὴν κατάργησιν τῆς ἁμάξης;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Κεφ. Βʹ.

(Τὰ ἄρθρα ταῦτα ἐγένοντο δεκτὰ δι’ ἀναστάσεως). Ἄρθρον 5. «Ἐκκλησιαστικαὶ καὶ ἐκπαιδευτικαὶ ἐξωτερικαὶ δαπάναι».......... Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως τοῦ ἐδαφίου τρίτου διὰ συνδρομὰς κληρικῶν καὶ μαθητῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐκ δραχμῶν 38,000 εἰς 20,000.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Πέρυσιν ἡ Βουλὴ ηὔξησε τὴν πίστωσιν ταύτην, ἧς ὁ σκοπὸς εἶναι ἱερώτατος καὶ γνωστὸς, ἀπὸ 65,000 εἰς 100,000· ἐφέτος ἐνόμισα ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν εἰς 85,000, διότι ἐπληρώθησαν ἤδη τινὲς τῶν ἀναγκῶν, δι’ ἃς εἶναι ὡρισμένη ἡ πίστωσις. Περισσότερον ὅμως δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀφήσῃ ἄθικτον τὴν πίστωσιν ταύτην.

§35ΖΩΧΙΟΣ. Πέρυσιν ὑπέμνησα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπάρχει πλῆθος Ἑλλήνων· ὑπῆρχεν εἷς ἱερεὺς ἐκεῖ, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδυνήθη νὰ μείνῃ, διότι δὲν εἶχε τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως. Ὁ ἱερεὺς διὰ τοὺς Ἕλληνας εἶναι πατρίς· νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον περὶ ἀποστολῆς ἱερέως.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄν, κύριοι, ἡ Βουλὴ δέχηται τὴν γνώμην ταύτην, τὴν παρακαλῶ νὰ προσθέσῃ 3,000 δραχμῶν, τῶν ὁποίων θὰ γείνῃ χρῆσις διὰ τὴν δεικνυομένην ἀνάγκην.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Παρακαλεῖται δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐπειδὴ εἰς τὸν Πόρον ὑπάρχουσι σκεύη ἱερὰ καὶ στολαὶ ἱεραὶ διὰ δύω ἐκκλησίας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἄλλοτε εἰς πλοῖα, εἰς τὸν ἀποσταλησόμενον εἰς Ἀμερικὴν ἱερέα νὰ προσφέρῃ αὐτὰ τὰ ἱερά.

§38ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅταν διορισθῇ ὁ ἱερεύς, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὰ δώσω.

§39ΤΙΝΕΣ. Νὰ προστεθοῦν 5000, ὄχι 3000.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή;

§41ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πίστωσις λοιπὸν τοῦ ἄρθρου 5 αὐξάνει ἀπὸ 85,000 εἰς 90,000. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6. «Ἐκκλησιαστικαὶ ἐσωτερικαὶ δαπάναι» δραχ. 4,540.)

§43ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρουσιάζεται συνεχῶς τοιαύτη ἀνάγκη· πολλοὶ ζητοῦσιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον συνδρομὴ δι’ ἀνέγερσιν ναῶν, εἴτε δι’ ἐπισκευὴν αὐτῶν. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσόν, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ διαγράψῃ αὐτὸ ἐντελῶς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· μένει λοιπὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Κεφάλαιον Γʹ. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν 3,000 δραχμῶν διὰ μισθὸν ἑνὸς ἐκτάκτου καθηγητοῦ.

§45ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, τὸ προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου ὑπάγεται εἰς τὰς κρατήσεις διὰ τὴν πολιτικὴν σύνταξιν. Τὸ συνέδριον ὅμως ἀπέῤῥιψεν αὐτὰς τὰς κρατήσεις, διότι τὸ καταστατικὸν τοῦ Πανεπιστημίου ὁρίζει μόνον τὸν γραμματέα καὶ οὐχὶ τοὺς ἄλλους. Τοῦτο παρακαλοῦμεν νὰ διορθωθῇ, ἄλλως νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπέβαλον σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ οὗ ζητεῖται νὰ ὑπαχθῶσι καὶ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἰς τὸν νόμον τῆς συντάξεως, ἀλλὰ δὲν συνεζητήθη εἰσέτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§47ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Πολλοὶ τῶν καθηγητῶν ἐγήρασαν, πολλοὶ ἐτυφλώθησαν· πρέπει νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς αὐτοὺς τὰ χρήματα.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρατηρῶ, ὅτι ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν ἰδέα οὐχὶ ὀρθὴ, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν καθηγητῶν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου εἶναι ὑπερμέτρως μέγα. Ἐκ τῆς ἰδέας δὲ ταύτης ἐχομένη ἡ ἐπιτροπή, διέγραψε τὴν πίστωσιν ἑνὸς καθηγητοῦ. Ἔχω σημείωσιν ἐνταῦθα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν ὅλων τῶν Πανεπιστημίων τῆς Γερμανίας, καὶ αὐτῶν ἔτι τῆς Ἑλβετίας· οὐδὲν τούτων, ἀπολύτως οὐδὲν, περιέχει ἀριθμὸν καθηγητῶν σχετικῶς ὀλιγώτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Πιθανὸν, κύριοι, ἡ κατανομὴ τῶν μαθημάτων νὰ μὴ ᾖναι ἡ προσήκουσα· πιθανὸν τινὲς μὲν ἕδραι νὰ ἔχωσι περισσοτέρους τοῦ δέοντος καθηγητὰς, ἄλλαι δὲ νὰ στερῶνται τοιούτων. Ἀλλ’ ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀναφορικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν φοιτητῶν, εἶναι ἀναντιῤῥήτως ὀλιγώτερος τοῦ ἀριθμοῦ παντὸς ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἀκούσατε τοὺς ἀριθμούς. Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βερολίνου φοιτῶσι 2,143 φοιτηταὶ, εἰς δὲ τὸ ἡμέτερον 1,562. Πόσοι δὲ εἶναι οἱ καθηγηταὶ ἐν Βερολίνῳ; 60 τακτικοὶ, 61 ἔκτακτοι, 6 ἐπίτιμοι, 65 ὑφηγηταὶ καὶ 5 διδάσκαλοι γλωσσῶν. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ σημειώσητε, ὅτι οἱ ὑφηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βερολίνου καὶ τῶν λοιπῶν τῆς Γερμανίας διαφέρουσι πολὺ τῶν ἡμετέρων, διότι λαμβάνουσι δίδακτρα καὶ αἱ ἀποδείξεις ἀκροάσεως αὐτῶν ἔχουσι τὴν αὐτὴν δύναμιν, οἵαν καὶ αἱ ἀποδείξεις τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν, διδάσκουσι δὲ τακτικῶς, ὅπως καὶ οἱ λοιποὶ καθηγηταί. Ἔχει λοιπὸν τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βερολίνου ἐν συνόλῳ 197 καθηγητάς· τὸ ἡμέτερον δὲ ἔχει 49 τακτικούς, 12 ἐκτάκτους καὶ ἕνα ἐπίτιμον, ἐν ὅλῳ 62, ὑφηγητὰς δὲ 12, σπανίως ἢ οὐδόλως διδάσκοντας. Τὸ τῆς Βιέννης ἔχει φοιτητὰς 3,276, καθηγητὰς δὲ 238. Καὶ ἂν ἀφαιρέσητε τοὺς ὑφηγητάς, οἵτινες εἶναι 93, ἔχετε πάλιν ἀναλογίαν καθηγητῶν πολὺ μεγαλειτέραν ἢ εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Εἰς τὸ Μόναχον φοιτῶσι 1,203, ὀλιγώτεροι δηλ. ἢ ὅσοι εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, εἶναι δὲ καθηγηταὶ ἐν ὅλῳ 116, ἐξ ὧν, ἂν ἀφαιρέσητε 22 ὑφηγητάς, ἔχετε 94 καθηγητάς. Τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν θέλετε ἀπαντήσει εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια τῆς Γερμανίας, π. χ. εἰς τὸ τῆς Ἁϊδελβέργης φοιτῶσι 488 φοιτηταί, διδάσκουσι δὲ 104 καθηγηταί. Ἐκ τούτων, ἂν ἀφαιρέσητε 25 ὑφηγητάς, ἔχετε 79 καθηγητάς. Εἰς τὸ τῆς Γοτίγγης φοιτῶσιν 986 φοιτηταὶ καὶ διδάσκουσι 115 καθηγηταί. Περιττὸν θεωρῶ νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἀπαρίθμησιν· ὅστις θέλει νὰ μάθῃ ἀκριβέστερον τὰ περὶ τούτου, δύναται νὰ συμβουλευθῇ τὸ γερμανικὸν ἡμερολόγιον τοῦ τρέχοντος ἔτους. Δὲν ὑπάρχουν λοιπόν, κύριοι, περισσότεροι τοῦ δέοντος καθηγηταὶ εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Σημειώσατε δὲ, ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον εἶναι τὸ μόνον καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολὴν Πανεπιστήμιον, καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύω ἔχει δραστικὰς δυνάμεις, δι’ ὧν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν Ἀνατολὴν, τοὺς ἐλευθέρους θεσμούς της καὶ τὴν παιδείαν της. Ὅπως δὲ ὀφείλει νὰ φυλάττῃ ἐκείνους ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ, οὕτως ὀφείλει νὰ συντηρῇ τὰ δημόσια αὐτῆς διδακτήρια ὅσον οἷόν τε τέλεια, ἵνα ἐπισπᾷ πανταχόθεν πρὸς ἑαυτὴν τὴν σπουδάζουσαν ἑλληνικὴν νεότητα. Τὸ ὕψιστον τοῦτο ἐθνικὸν συμφέρον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι κατανοεῖ ἡ Βουλὴ καὶ ἐκτιμᾷ προσηκόντως.

§49Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πέρυσι μᾶς ὑπεσχέθητε ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι θέλετε μᾶς φέρει νόμον περὶ Πανεπιστημίου καὶ Γυμνασίων· καὶ ὅμως δὲν μᾶς ἐφέρατε τίποτε.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰργάσθην ἐπὶ τρεῖς μῆνας μετά τινων ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν ἐν Ἀθήναις γυμνασιαρχῶν καὶ ἄλλων ἁρμοδίων προσώπων, καὶ παρεσκευάσαμεν δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶδον καί τινες τῶν κυρίων βουλευτῶν, τὸ μὲν περὶ τῆς ἀνωτέρας, τὸ δὲ περὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ τὸ ἔργον εἶναι τόσον σπουδαῖον, ὥστε δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσω νὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς. Θὰ ἦτο ἄλλως καθαρὰ προσωπικὴ ματαιοδοξία νὰ τὸ πράξω, ἀφοῦ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τώρα καιρὸν νὰ τὸ συζητήσῃ. Διὰ τοῦτο θέλω καταρτίσει τὰ νομοσχέδια πληρέστερα· θέλω δὲ τὰ ἀποστείλει εἰς ὅλα τοῦ Κράτους τὰ γυμνάσια, εἰς ὅλα τὰ ἐκτὸς ἑλληνικὰ διδακτήρια, εἰς ὅλους τοὺς λογίους, ὅπως λάβω τὴν γνώμην πάντων τῶν ἁρμοδίων.

§51Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν τὸ στείλητε καὶ εἰς ὅλους τοὺς δημοδιδασκάλους, βεβαίως θὰ περιμένωμεν εἰσέτι τρία ἔτη. Τοῦτο, κύριοι, μοὶ φαίνεται ἀπίστευτον καὶ παράδοξον (θόρυβος).

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἔργον τῆς ῥιζικῆς διοργανώσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος εἶναι καθ’ ἑαυτὸ τόσον μέγα καὶ τόσον στενῶς συνδέεται μὲ τὴν εὔκλειαν καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ Ἔθνους, ὥστε οὔτε ἐξ ὑπογυίου, οὔτε παρ’ ἑνὸς μόνον ἢ ὀλίγων δύναται νὰ συντελεσθῇ. Ἀπαιτεῖται καὶ χρόνος ἱκανὸς καὶ συνδρομὴ ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων.

§53ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν εἶχον κατὰ νοῦν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἡ σύγκρισις, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ κάμῃ μεταξὺ τῶν πανεπιστημίων τῆς Εὐρώπης καὶ τοῦ ἡμετέρου, μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Οἱ φοιτηταὶ τῶν πανεπιστημίων τῆς Εὐρώπης ἐγγράφονται εἰς βιβλία καθὼς καὶ οἱ ἡμέτεροι, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν ἐξακολουθοῦν διαρκῶς διδασκόμενοι, ἄνευ ἀπουσιῶν, ἐνῷ εἰς τὸ ἡμέτερον δὲν συμβαίνει τὸ τοιοῦτον. Παρ’ ἡμῖν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τακτικὴ φοίτησις. Φέρω ἓν παράδειγμα, ἵνα ἴδητε πῶς τινὲς τῶν φοιτητῶν ἀκούουν τὰ μαθήματα τοῦ πανεπιστημίου καὶ πῶς λαμβάνουν ἀποδείξεις· ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο εἶναι ἐξαίρεσις καὶ δὲν θέλω ν’ ἀδικήσω ἐκείνους τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιμελῶς σπουδάζουσι καὶ δικαίως ἀποκτῶσι τοὺς καρποὺς τῶν κόπων των. Γνωρίζω πτυχιοῦχον τῆς νομικῆς λαβόντα βαθμὸν καλῶς, ὁ ὁποῖος καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν του ἦτο ἑλληνοδιδάσκαλος ἐν Γαλαξειδίῳ, πληρονόμενος ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ὅμως ἦτο φοιτητὴς τοῦ πανεπιστημίου. Αὐτὸς, μετὰ τὸ πέρας τῶν δῆθεν σπουδῶν του, ἔφερεν ὅλας τὰς ἀποδείξεις τῶν καθηγητῶν, ἐπαρουσιάσθη εἰς τὰς ἐξετάσεις, ἔλαβε δίπλωμα, καὶ ἤδη εἶναι δικηγόρος. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περισσότερα ὡς πρὸς τοῦτο. Ὡς πρὸς τὴν σύγκρισιν ὅμως τῶν καθηγητῶν, παρατηρῶ, ὅτι αὕτη ἐγένετο ἀκαταλλήλως ἐπὶ τοῦ ὅλου· πολλαὶ ἕδραι ἐν τῷ ἡμετέρῳ πανεπιστημίῳ δὲν ὑπάρχουσι· π. χ. ὑπάρχει ἕδρα κτηνιατρικῆς; ὄχι· οὕτω δὲ δὲν ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ ἕτεραι ἕδραι. Εἶναι, κύριοι, ὄντως φοβερὸν, ἄτοπον, ἐνῷ τὸ πανεπιστήμιόν μας ἐγκαθιδρύθη ἀπὸ τὸ 1837, νὰ μὴ ἔχωμεν ἕνα ὀργανισμόν. Ἐκεῖνοι οἱ πρῶτοι εἰργάσθησαν καὶ ἔκαμαν ἕνα ὀργανισμὸν προσωρινὸν, ἔκτοτε ὅμως τίποτε δὲν ἐγένετο, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε τοιαύτην ἀνωμαλίαν εἰς τὸ πανεπιστήμιόν μας, ὡς πρὸς τοὺς καθηγητὰς καὶ ὡς πρὸς τοὺς φοιτητάς. Ἐντεῦθεν δὲ καὶ οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἀκούονται παράπονα ἀπὸ τοὺς φοιτητὰς, καὶ παράπονα δίκαια καὶ ἀπὸ τοὺς καθηγητάς. Ἡ σύγκρισις ἑπομένως δὲν ἦτο ὀρθή. Φέρετέ μοι ἓν πανεπιστήμιον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ὑπάρχωσιν 6 καθηγηταὶ τῆς εἰδικῆς παθολογίας, καὶ ὅμως ἐνταῦθα εἶναι 6. Ἐγὼ ἤκουσα μαθήματα εἰς Γοτίγγην, καὶ ἐκεῖ εἴχομεν δύο καθηγητὰς τῆς εἰδικῆς παθολογίας, ἀμφότεροι ἐδίδασκον, ἐκράτουν καὶ κλινικὴν, ὁ εἷς δὲ εἶχε καὶ τὴν ἀστυκλινικήν. Καὶ ἠξεύρετε τί συμβαίνει μὲ τὴν πληθὺν τῶν καθηγητῶν τοῦ αὐτοῦ μαθήματος; οἱ φοιτηταὶ δὲν δύνανται ν’ ἀκολουθήσωσι τακτικῶς, π. χ. τὴν εἰδικὴν παθολογίαν, διότι δὲν συμφωνοῦν καὶ αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ ποίου κλάδου τὴν διδασκαλίαν θὰ ἀναλάβῃ ἕκαστος, π. χ. τὰ νευρικὰ νοσήματα, ἢ ἄλλα τινά, ἀλλ’ ἕκαστος διδάσκει κατ’ ἀρέσκειαν. Βλέπετε, ὅτι ἔχομεν μέγαν ἀριθμὸν καθηγητῶν ἀναρμοδίως ὠργανωμένον καὶ οἱ φοιτηταὶ βλάπτονται ἐκ τούτου καιρίως, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἀναχωρῶσιν ἐντεῦθεν οἱ φοιτηταὶ καὶ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην, μετανοοῦν διατί νὰ χάνουν 4 ἔτη ἐνταῦθα καὶ διατί νὰ μὴ μεταβῶσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· τοῦτο ἐπάθαμεν ὅλοι. Ἂς παραδεχθῶμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι αἱ τακτικαὶ ἕδραι ἔχουσι καλῶς, διότι, κατὰ τὸν κ. ὑπουργόν, ἔχομεν πολλοὺς φοιτητὰς, ἐπειδὴ ἐντεῦθεν, ἀπὸ τὸ κέντρον τοῦτο, ἡ παιδεία πρέπει νὰ ἐξαπλωθῇ καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολήν. Ἀλλ’ ὅταν σχηματίζωνται ἕδραι ἐνταῦθα μαθημάτων, μὴ ὑπάρχουσαι εἰς τὴν Εὐρώπην, τί θὰ εἴπητε τότε; Ποῦ ὑπάρχουν 2 καὶ 3 καθηγηταὶ νὰ παραδίδωσιν ὑγιεινήν; Ποῖον πανεπιστήμιον ἔχει τακτικὸν καθηγητὴν τῆς ὀφθαλμολογίας ἐν Εὐρώπῃ, καὶ διατί; Ποῖον τὸ πλεονέκτημα ἢ τὸ ἐξαιρετικόν, διὰ νὰ ἔχωμεν καὶ ἐνταῦθα τοιοῦτον; Ἀλλ’ ἔρχεται ἐνταῦθα καθ’ ἕνας καὶ ἁρπάζει ἕνα κλαδίσκον καὶ διορίζεται καθηγητής. Καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας σχολὰς δὲν γνωρίζω τί τρέχει, εἰς τὴν ἐπιστήμην μου ὅμως παρατηρῶ, ὅτι συμβαίνουσιν αἱ μεγαλείτεραι ἀνωμαλίαι, καὶ εὔχομαι ἀπὸ καρδίας, πρὸς τὸ συμφέρον τῶν καθηγητῶν καὶ φοιτητῶν καὶ τὸ συμφέρον ὅλης τῆς Ἀνατολῆς, ὅπως φροντίσῃ ἡ παροῦσα καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις νὰ συνταχθῇ ὁ ὀργανισμός· ὑπάρχει δὲ τοιοῦτος ἕτοιμος, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ μακαρίτης Χριστόπουλος εἶχε συντάξει καὶ ὑποβάλει τοιοῦτον κανονισμόν. Ἔχετε ἐν τέλει ὅλα τὰ μέσα πρόχειρα καὶ πολλοὶ ἄνδρες ὑπάρχουν δυνάμενοι νὰ γνωμοδοτήσουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· πρέπει τέλος πάντων νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ἕδραι, ἐνόσῳ δὲ δὲν ὁρισθῶσι, βεβαιωθῆτε, ὡς πρὸς τὴν σχολὴν τοὐλάχιστον τῆς ἰατρικῆς, καὶ 200 καθηγητὰς ἂν διορίσητε, τίποτε δὲν θὰ πράξητε. Σπεύσατε, κύριε ὑπουργὲ, ὅπως κανονίσητε τὰ τῆς παιδείας, διότι θὰ προκύψῃ μέγα καλὸν ἐκ τούτου εἰς τὴν πατρίδα μας.

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἄξιον πάσης σπουδῆς, καὶ νομίζω δίκαιον νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ὅπως φθάσωμεν εἰς ὡρισμένον ἀποτέλεσμα. Ἁπλαῖ παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀρκοῦσαι· πολλάκις ἐπανελήφθησαν, ἀλλὰ τὰ πράγματα μένουσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν· εἰς ἑκάστην σύνοδον γίνεται λόγος περὶ διορθώσεως, καὶ διόρθωσις οὐ μόνον δὲν ἐπέρχεται, ἀλλὰ δυστυχῶς κατ’ ἔτος ἔχομεν μεγαλειτέραν χαλάρωσιν. Πρόκειται περὶ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συνδέεται στενότατα μὲ τὰ συμφέροντα τὰ γενικὰ τῆς πολιτείας, ἑπομένως εἶναι ζήτημα, ὅπερ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, ὅπως λάβωμεν ὡρισμένον μέτρον. Ἡ Βουλὴ δὲν φαίνεται φειδωλὴ προκειμένου νὰ δαπανήσῃ διὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας καθηγητὰς περισσότερον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνεται καταλλήλως καὶ νὰ διορίζωνται καθηγηταὶ, οἵτινες ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸν σκοπὸν, ὥστε ἡ δαπάνη νὰ ἀποβαίνῃ καρποφόρος καὶ οὐχὶ νὰ χρησιμεύῃ πρὸς οἰκονομίαν προσώπων. Δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀριθμὸν τῶν φοιτητῶν, ἵνα ἴδωμεν τὴν παραβολὴν πρὸς τὰ ξένα πανεπιστήμια, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτητῶν δὲν ἐπηρεάζει, ἐπηρεάζουσιν αἱ ὑπάρχουσαι ἕδραι, αἱ παραδόσεις τῶν διαφόρων μαθημάτων. Καὶ δυστυχῶς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἀτελέστατος. Εἷς φοιτητὴς, εἰσερχόμενος τὸ πρῶτον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, δὲν δύναται ν’ ἀκούσῃ ἀπ’ ἀρχῆς τὴν σειρὰν ἑνὸς μαθήματος τοῦ κλάδου του, πρέπει νὰ περιμείνῃ τὸ δεύτερον καὶ τρίτον ἔτος, ἵνα ἀκούσῃ τὴν ἀρχήν. Αὐτὴ εἶναι κατάστασις πραγμάτων, ἡ ὁποία πρέπει νὰ λείψῃ, καὶ ἕκαστος τῶν καθηγητῶν πρέπει νὰ διδάσκῃ ἐνιαυσίως τὴν σειρὰν τοῦ μαθήματός του· τὸ κακὸν τοῦτο ἐπὶ τριακονταετίαν ὑφίσταται καὶ δὲν διωρθώθη. Ἕτερον ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι ἐπὶ 4 ἔτη δῆθεν οἱ φοιτηταὶ ἀκούουσι τὴν σειρὰν τῶν μαθημάτων, ὡς ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος τοῦ Γαλαξειδίου, οὐδεὶς ὅμως ἐρωτᾷ αὐτὰ τὰ παιδιὰ ἂν παρευρίσκωνται εἰς τὰ μαθήματα, ἂν ἐμελέτησαν καθ’ ὅλην τὴν τετραετίαν· οἱ καθηγηταὶ περιορίζονται ν’ ἀναγινώσκωσι τὰ μαθήματά των καὶ νὰ φεύγουν, νὰ δίδωσι δὲ ἀποδείξεις ἀκροάσεως, χωρὶς νὰ ᾖναι εἰς γνῶσιν ἂν ὁ μαθητὴς ἤκουσεν ἀληθῶς τὸ μάθημα. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἀναπόφευκτος· ἄλλοτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο τίποτε. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ, ἵνα ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου εἰσαχθῇ ὁ διοργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου.

§55ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἐφέτος θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε, δηλαδὴ νὰ περιορισθῶμεν εἰς συμβουλάς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ εἰς ἄλλην ἐποχὴν, καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ τῆς ἀνάγκης, τέλος πάντων τοῦ νὰ βελτιωθῇ ἡ παιδεία, ὅτι ἔκτοτε ἐγένοντο πολλαὶ προτάσεις, ὅτι τέλος πάντων κατωρθώθη νὰ καταρτισθῇ ὀργανισμὸς ἀρκούντως καλῶς, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος ἐματαιώθη, μὴ ψηφισθείς. Ἀπὸ τοῦ 1859 διεγνώσθη ἡ ἀνάγκη τοῦ καταρτίσαι ἕνα διοργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου· καὶ τῳόντι τότε, ὅτε τὸ δημόσιον φρόνημα ἤρχισε νὰ ἐγείρηται, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Βουλῆς ὡς ὑπουργοῦ τῆς παιδείας, κατηρτίσθη ὀργανισμὸς ἀρκετὰ τέλειος. Ἂν θέλετε, ἔχω κἄποιαν πρόληψιν ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶχεν ἐπεξεργασθῆ καὶ ὑπὸ τοῦ ἀοιδίμου Ἀργυροπούλου ὡς εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, καὶ ἑπομένως ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πᾶσαν πεποίθησιν εἰς τὰς γνώσεις τοῦ ἀοιδίμου ἐκείνου ἀνδρός. Ἡ τύχη δὲ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐκείνου ὑπῆρξε κἄπως ἱστορικὴ, διότι, ἀφοῦ εἶχεν ὑπογραφῆ ἀπὸ τὸν μακαρίτην Ὄθωνα καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ζαΐμη, ἔτυχεν ἔπειτα ἀντιπράξεως ἐν αὐτῇ ὑπ’ αὐτῆς τῆς αὐλῆς, ἕνεκα τούτου δὲ καὶ ὁ κ. Ζαΐμης παρῃτήθη τῆς ὑπουργίας τότε· κατόπιν δ’ ἐπῆλθεν ἡ προεδρεία τοῦ κυρίου Ζαΐμη, καὶ οὕτως εἰπεῖν, ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης καὶ τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Ἀλλ’ ὅπως πάντοτε, οὕτω καὶ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐσωφρονίσθησαν οἱ ἁρμόδιοι; Ἦλθον ἔκτοτε διάφοροι κυβερνήσεις, αἵτινες ὑπόσχονται κατ’ ἔτος ὅτι θὰ φέρουν ὀργανισμόν, καὶ ὅμως δὲν φέρουσι, διότι προτιμῶσι τὴν αὐθαιρεσίαν. Οὕτως ἔφεραν καὶ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, καὶ τὸν ἔφεραν, ἵνα μᾶς εἴπουν, ὅτι τὸν ἐφέραμεν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν τὸν ἐψήφισεν. Ἐν τούτοις μᾶς ζητοῦν καθ’ ἑκάστην νὰ ψηφίσωμεν τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα σύνταξιν ἢ ἄλλα παρόμοια, οὐδέποτε ὅμως νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Μίλησης ἠδύνατο, ἂν μὴ ἐκωλύετο ὑπὸ κομματικῶν λόγων, νὰ τὸν φέρῃ, καὶ θὰ τὸν ἐψήφιζεν ἡ Βουλή. Ὅταν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔφερε τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, ἡ Βουλὴ τὸν ἐψήφισε χωρὶς νὰ παρεμβάλῃ πρόσκομμα, οὕτω δὲ καὶ ὁ κ. Μίλησης, ἂν ἔφερε τὸν διοργανισμόν, ἤθελε τὸν λάβει. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει σάρκα, καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ θέλουσι νὰ διορίζωσιν ὅντινα τοῖς συμφέρει καθηγητὴν καὶ ὅσους ἂν βούλωνται, ἔστω καὶ πρὸς βλάβην τοῦ Πανεπιστημίου. Περιορίζομαι μόνον εἰς ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν καὶ τὴν ἔλλειψιν κυβερνητικῆς προνοίας. Τώρα ἀνάγκη, νομίζω, νὰ φθάσωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· φρονῶ δὲ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας, ἐὰν ἦτο εὐδιάθετος πρὸς τοῦτο, ἀφοῦ μάλιστα ἤκουσε τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραλιβάνου, θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ πρακτικήν τινα βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων τοῦ Πανεπιστημίου. Δυστυχῶς ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν συμφωνεῖ οὔτε ὡς πρὸς τοῦτο. Καὶ πρῶτον, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ κ. ὑπουργὸς πλανᾶται σφόδρα, εἰπὼν ὅτι ἐν τοῖς πανεπιστημίοις ἐκείνοις ὑπάρχουσι πολυαριθμότεροι καθηγηταί. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐν Γερμανίᾳ πρόκειται περὶ πανεπιστημίων ἄλλην ἐχόντων διοργάνωσιν, ἐκεῖ συμπεριλαμβάνονται ὡς καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ πάντες οἱ καθηγηταὶ τῆς καλλιτεχνίας, τοῦ φαρμακευτικοῦ σχολείου καὶ ἄλλοι, οἵτινες παρ’ ἡμῖν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ τοιαῦτα ἄλλα ἱδρύματα ἢ σχολάς.

§56ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκεῖνοι ὀνομάζονται διδάσκαλοι.

§57ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὅταν φέρητε τὸν ὀργανισμόν, σᾶς ὑπόσχομαι νὰ σᾶς ἀποδείξω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω σήμερον. Λοιπὸν ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐκεῖ συνυπάρχουν ὅλοι οἱ κλάδοι αὐτοί, σᾶς λέγω καὶ τὸ ἑξῆς· οἱ καθηγηταὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς Πανεπιστημίοις διαιροῦνται εἰς τακτικοὺς καθηγητάς, εἰς ἐκτάκτους καθηγητὰς καὶ εἰς ὑφηγητάς. Οἱ δύω τελευταῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τοὺς καθηγητάς, ἐνῶ σεῖς ἐδῶ τοὺς συμπεριλαμβάνετε· ἐκεῖ οὗτοι διδάσκουν ἀμισθεὶ ἐλευθέρως καὶ ὅ,τι θέλουν, διότι ἐκεῖ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ φοιτηταὶ νὰ λαμβάνουν τὰς ἀποδείξεις ἀπὸ ὡρισμένους καθηγητάς, μόνον δὲ οἱ τακτικοὶ καθηγηταὶ ἔχουν μέρος εἰς τὰς διαφόρους σχολὰς καὶ τὰς ἐξετάσεις, ἐν μέρει δὲ μόνον ὡς ἀντικαταστάται καὶ οἱ ἔκτακτοι, καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Καραλίβανος· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀναλογία μεταξὺ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν τῶν εἰς τὰ Πανεπιστήμια αὐτὰ ὑπαρχόντων πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν τῶν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, διότι ἐκεῖ πράγματι διορίζονται καθηγηταὶ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνάγκην οἱ διάφοροι κλάδοι τῆς ἐπιστήμης. Ἐὰν ἠθέλετε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰ Πανεπιστήμια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦνται ἐκ μόνων τῶν πέντε σχολῶν, ὡς τὸ ἡμέτερον....

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖα εἶναι τὰ Πανεπιστήμια αὐτά;

§59ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Ἐϋδεμβέργην, εἰς τὴν Ἰταλίαν εἶναι τοιαῦτα, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι εἰς αὐτὰ οὔτε τὸ ἥμισυ τῶν καθηγητῶν δὲν ὑπάρχει, διότι παντοῦ εἶναι περισσότεροι ὑφηγηταὶ ἢ τακτικοὶ καὶ ἔκτακτοι καθηγηταὶ ὁμοῦ.

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Οὐδαμοῦ.

§61ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὑμεῖς ἐξελέξατε τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βερολίνου.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. 28 Πανεπιστήμια ἔχει ἡ Γερμανία, φέρετε ἓν παράδειγμα.

§63ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι περισσοτέρους καθηγητὰς ἔχει ἡ ἐνταῦθα ἰατρικὴ σχολὴ παρὰ ἡ ἐν Ἐϊδεμβέργῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν, ὁ ὁποῖος φέρει ὅλην τὴν σπουδαιότητα· τὸ ζήτημα κυρίως εἶναι ὁ προσδιορισμὸς διὰ νόμου τῶν ἑδρῶν. Ὁρίσατε πρῶτον τὰς ἕδρας καὶ τότε δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς ἀληθεῖς βελτιώσεις. Λοιπόν, κ. ὑπουργέ, ἐπαναλέγω, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν, τὸ κύριον ἐλάττωμα τῆς ἀνωτάτης παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως εἶναι, πρῶτον ὁ αὐθαίρετος ἑκάστοτε πολλαπλασιασμὸς τῶν ἑδρῶν. Εἰς ὅλα τὰ ἐν Εὐρώπῃ Πανεπιστήμια θέλετε ἰδεῖ ὅτι αἱ ἕδραι εἶναι ὡρισμέναι· ἐὰν δέ που παρουσιάζεται τόσον ἐπίσημος ἀνὴρ, ὥστε νὰ θέλουν νὰ τὸν εἰσάξωσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἐν ᾧ δὲν ὑπάρχει κενὴ ἕδρα, τότε τί κάμνουν; Δὲν προσθέτουν νέαν ἕδραν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἢ καὶ ἄνευ αὐτοῦ, ὡς τοῦτο παρ’ ἡμῖν γίνεται, ἀλλὰ φυλάττουν νὰ κενωθῇ μία θέσις, καὶ τότε μόνον τὸν διορίζουν ὁριστικῶς· τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ διὰ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Ἑπομένως βλέπετε ἀνάγκη πᾶσα νὰ ὁρίσητε τέλος πάντων πόσας ἕδρας θεωρεῖται ἀναγκαίας· θέλετε 50, 60, 70; Ἀλλὰ ὁρίσατε αὐτὰς, μὴ ἀφίνετε εἰς τὸ αὐθαίρετον εἴτε τοῦ ἑνὸς εἴτε τοῦ ἄλλου νὰ πολλαπλασιάζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, διότι ὡς ὑμεῖς εἶσθε ἄνθρωποι καὶ σάρκα ἔχετε, οὕτω καὶ οἱ διάδοχοι ὑμῶν δύνανται ἀκωλύτως νὰ πλάσωσι νέας ἕδρας. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δέον νὰ λύσητε. Δεύτερον ζήτημα, χρῇζον ταχίστης προνοίας, εἶναι ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν, ἵνα μὴ διορίζωνται εἰμὴ ἐκεῖνοι οἵτινες ἔχουσι τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖος διώρισεν ἄνευ προσόντων;

§65ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον, ὡς προσωπικὸν, δὲν συμφέρει οὔτε εἰς ὑμᾶς, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἄνευ προσόντων καθηγητὴς δὲν πρέπει νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν ἀνωτάτην ταύτην λειτουργίαν τῆς δημοσίου ἐκπαιδεύσεως, διότι τούτου ἐπιτρεπομένου, πῶς θέλετε ἡ νεολαία νὰ μορφωθῇ; καὶ δὲν παρατηρεῖτε, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἐκπίπτει ἡ παιδεία καὶ ἐπικρατεῖ ἡ ἡμιμάθεια; Ὁ τρόπος λοιπὸν τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν εἶναι ἐπίσης ἐκ τῶν κυρίων ζητημάτων, ἅτινα δέον νὰ λύσῃ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἕτερον ζήτημα σπουδαιότατον εἶναι τὸ τῶν ἐξετάσεων καὶ τοῦ πτυχίου, ἀφορᾷ δὲ ἐπίσης τοῦτο τὸν διὰ νόμου ὀργανισμόν. Πάντα τὰ λοιπὰ ἀντικείμενα εἶναι ξένα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ ἀφορῶσι τὸν κανονισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ὥστε οὐδὲν ἐμποδίζει τὸν ὑπουργὸν νὰ κανονίσῃ αὐτὰ καὶ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος· οὕτω δύναται κάλλιστα διὰ κανονιστικοῦ Βασ. Διατάγματος νὰ ὁρισθῇ ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν ὑφηγητῶν, ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν κλπ. ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐλευθέρας διδασκαλίας, ὅπερ θὰ ὠφέλει σημαντικῶς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Ἤδη κατ’ οὐσίαν δὲν εἶναι ἐλευθέρα ἡ ὑφηγεσία, διότι δὲν δύναται ὅστις θέλει νὰ εἰσέλθῃ ὡς ὑφηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διὰ νὰ διδάξῃ τὸν κλάδον ὃν προτιμᾷ. Ἐὰν τοῦτο ἐπιτρέπετο, λίαν εὐκόλως θὰ ἐγίνετο γνωστὴ ἡ ἱκανότης ἑκάστου, καὶ κενωθείσης ἕδρας τινός, θὰ κατελάμβανεν αὐτὴν ὁ ἱκανώτερος. Ἀλλὰ τώρα τί γίνεται; Ὀλίγιστοι μόνον διορίζονται ὑφηγηταί, καὶ τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπουσιν αὐτὸ οἱ καθηγηταί· ἅπαξ δὲ διοριζόμενος ὑφηγητὴς, θὰ γείνῃ ἀφεύκτως καὶ τάχιστα καθηγητὴς ἕδρας μὴ πρότερον ὑπαρχούσης· ἑπομένως στερούμεθα εἰσέτι ἐντελῶς τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐλευθέρας διδασκαλίας καὶ τοῦ σοφοῦ διοργανισμοῦ τῶν Πανεπιστημίων τῆς Γερμανίας, τὰ ὁποῖα ἐπικαλούμενοι, μεγάλως ἁμαρτάνετε. Ἡ ὑφισταμένη λοιπὸν ἔλλειψις παντὸς ὀργανισμοῦ νομοθετικοῦ τοῦ Πανεπιστημίου βλάπτει μεγάλως, ὁ δὲ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἑδρῶν, οὕτω μάλιστα γινόμενος, εἶναι ὀλέθριος. Φρονῶ δὲ καὶ ἐγὼ ὅτι 50–55 ἕδραι θὰ ἦσαν ὑπεραρκοῦσαι διὰ τὴν παροῦσαν ἐποχὴν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ.

§66Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι, ἐκτὸς τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἐλαττώσεως ἑνὸς ἐκτάκτου καθηγητοῦ, προτείνω καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τακτικῶν ἀπὸ 31 εἰς 30. Τὸ Πανεπιστήμιον εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ χάσῃ ἕνα ἐκ τῶν καθηγητῶν του τῶν μαθηματικῶν, τὸν μακαρίτην Παπαδάκην, ἔχει δὲ ἤδη δύο ἢ τρεῖς καθηγητὰς διδάσκοντας τὸ αὐτὸ μάθημα, τὰ καθαρὰ μαθηματικὰ, δὲν ὑπάρχουν δὲ παρὰ 4 μαθηταὶ ἀκροώμενοι αὐτά. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀρκοῦν οἱ τρεῖς καθηγηταί, ἄνευ βλάβης δὲ τῆς ἐκπαιδεύσεως δύνανται νὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ ἕνα οἱ τακτικοὶ καθηγηταί. Αὐτὴν τὴν πρότασιν κάμνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ τὴν παραδεχθῇ.

§67ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι, εἶναι παραδεδεγμένον καὶ ἀμφισβητήσεως ἀνεπίδεκτον, ὅτι πανταχοῦ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τοῖς πανεπιστημίοις διδασκόντων καθηγητῶν προσδιορίζει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν αὐτοῖς φοιτώντων μαθητῶν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι μέχρι τινὸς προβαίνει ἡ ἀναλογία αὕτη, μέχρις οὗ δηλονότι φθάσωμεν εἰς τὸν ἀπαραιτήτως ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν διὰ τὴν διδασκαλίαν τῶν οὐσιωδῶν μαθητῶν· ἀλλὰ πέραν τούτου τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν ἐν ἑκάστῳ Πανεπιστημίῳ ὁρίζει ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτητῶν. Παρακαλῶ δὲ τοὺς ἐξανισταμένους κατὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν νὰ μοὶ εἴπωσιν εἰς ποῖον Πανεπιστήμιον τῆς Γερμανίας, καὶ ὅπου ἔτι φοιτῶσι 400 μαθηταί, διδάσκουν ὀλιγώτεροι καθηγηταὶ ἢ ὅσοι ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ; Ἂς μοὶ δείξωσιν ἓν μόνον Πανεπιστήμιον μὲ ὀλιγωτέρους καθηγητάς, καὶ ἀσμένως θὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην των. Καὶ ἐν ἀρχῇ, κύριοι, ὡμολόγησα καὶ νῦν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν καθηγητῶν εἰς τὰς διαφόρους ἕδρας ἴσως δὲν εἶναι ἐπιτυχής· ἴσως τινὲς τῶν ἑδρῶν ἔχουσι καθηγητὰς πλεονάζοντας, ἄλλαι δὲ στεροῦνται τῶν ἀναγκαίων, ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται κυρίως ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ὅταν νομοθετηθῇ τοιοῦτος ὀργανισμὸς καὶ καθιερωθῶσιν αἱ ἕδραι, καὶ ὁρισθῶσιν οἵ τε τακτικοὶ καθηγηταὶ καὶ οἱ ἔκτακτοι, τότε βεβαίως θὰ ἔχητε δι’ ἑκάστην ἕδραν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἀλλὰ διατί δὲν εἰσήγαγες εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ μὲ ἐρωτήσῃ τις ἴσως, τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου; Διότι πρὸ τούτου ἔπρεπε νὰ ληφθῇ, καὶ ἐλήφθη, φροντὶς διὰ τοὺς δύω ἄλλους κλάδους τῆς ἐκπαιδεύσεως. Σᾶς εἶπον ἤδη, ὅτι ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου, ὅτι εἰργάσθην κυρίως πρὸς βελτίωσιν τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ἀδιστάκτως, κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐπιτακτικὴν, ἄμεσον, κατεπείγουσαν ἀνάγκην ἔχομεν νὰ συστήσωμεν δημοτικὰ σχολεῖα ἄξια τοῦ ὀνόματος. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀποτελεῖ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἡ βάσις καὶ ἡ κρηπὶς τῆς ἡμετέρας πολιτείας, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐκπορεύονται ἡ μὲν ἀμέσως, ἡ δὲ ἐμμέσως αἱ δύο μεγάλαι ἐξουσίαι τοῦ κράτους, καὶ ὅτι ἡ κοινοτέρα φρόνησις ὑπαγορεύει νὰ μεριμνήσῃ ὁ νομοθέτης, ἵνα δώσῃ τὴν προσήκουσαν ἀγωγὴν εἰς τὸν νέον τοῦτον κυρίαρχον, εἰς χεῖρας τοῦ ὁποίου κεῖται σήμερον ἡ τύχη τῆς πολιτείας. Οὐχὶ λοιπὸν κοινωνικὴ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολιτικὴ ἀνάγκη ἀπαραίτητος, κατεπείγουσα, μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ ὀργανίσωμεν καὶ βελτιώσωμεν ὡς τάχιστα τὰ δημοτικά μας σχολεῖα. Ἴσην σχεδὸν ἀνάγκην ἔχομεν νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ἀναπτύσσει κυρίως καὶ ἐξευγενίζει τὰ αἰσθήματα τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, καὶ τῆς ὁποίας, ἕνεκα τῆς κοινωνικῆς ἡμῶν καταστάσεως, δὲν εἶναι ἀμέτοχος ὁ πολὺς λαός. Ἰδοὺ διατὶ ἐφρόντισα πρὸ πάντων περὶ τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ παρεσκεύασα ἤδη περὶ τούτων δύω νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλω καταρτίσει καὶ συμπληρώσει, ἀφοῦ ἀκούσω καὶ τὴν γνώμην πάντων τῶν ἁρμοδίων. Ἐννοεῖται, ὅτι κατόπιν τούτων θέλω λάβει πρόνοιαν καὶ περὶ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, οὕτω δὲ θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα περὶ ἐκπαιδεύσεως πλῆρες καὶ ἄρτιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἦσθε εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῆτε ἐν γνώσει τοῦ συνόλου. Ἐὰν ἀπαιτῇ ἡ Βουλὴ νὰ ὑποβάλω ἀμέσως καὶ χωριστὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου πρὶν τελειοποιηθῶσι τὰ δύο ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα λογικῶς προϋπόκεινται αὐτοῦ, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δύσκολον, διότι ὑπάρχει ἐργασία ἕτοιμος, ἀλλὰ σημειώσατε ὅτι θὰ ἀρχίσητε κακῶς, ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ προβῆτε καὶ θὰ τελειώσητε κακῶς, καὶ ἑπομένως τὸ ἔργον σας δὲν θὰ θεραπεύσῃ τὴν μεγάλην ταύτην ἐθνικὴν ἀνάγκην. Μὴ σπεύδετε, κύριοι· τοιαῦτα ἔργα δὲν αὐτοσχεδιάζονται, οὐδ’ ἐκτελοῦνται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἀφήσατε νὰ καταρτισθῇ, συμπληρωθῇ καὶ ὑποβληθῇ ἐνώπιον ὑμῶν ἔργον πλῆρες, τέλειον καὶ καλῶς μεμελετημένον περὶ δημοτικῆς, μέσης καὶ ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν ᾖναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου, ὅτι ἔχομεν τέσσαρας ἕδρας τῶν καθαρῶν μαθηματικῶν καὶ ἤδη παραδίδουσι τρεῖς καθηγηταὶ, ἐνῷ φοιτῶσι τέσσαρες μόνον μαθηταί.

§69ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Σύρου, διότι θὰ ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ἀντιτάξω παρατήρησιν πολὺ φυσικὴν, τὴν ὁποίαν ἄφησα εἰς ἕκαστον νὰ τὴν κάμῃ οἴκοθεν. Τὰ μαθηματικὰ, κύριοι, ἀποτελοῦσιν ἓν τῶν κυριωτέρων μαθημάτων τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς· ὅπως ἡ ἑλληνικὴ φιλολογία καὶ ἡ λατινικὴ, οὕτω καὶ τὰ μαθηματικὰ θεωροῦνται καὶ εἶναι ἀπαραίτητον μάθημα διὰ τοὺς φοιτητὰς τῆς σχολῆς ταύτης. Ἀδύνατον λοιπὸν νὰ πείσω ἐμαυτὸν, ὅτι ἐκ τῶν 277 φοιτητῶν, τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῇ φιλοσοφικῇ σχολῇ, τέσσαρες μόνον ἀκροῶνται μαθηματικά. Δὲν τὸ πιστεύω, πρῶτον, διότι τὸ πρᾶγμα, εἶναι ὡς εἶπον, καθ’ ἑαυτὸ ἀπίστευτον, καὶ δεύτερον, διότι ἂν ἦτο ἀληθὲς, ἀδύνατον νὰ μὴ τὸ καθίστων γνωστὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον αἱ ἁρμόδιαι τοῦ Πανεπιστημίου ἀρχαί.

§70Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Περὶ τῶν ἀνωτέρων μαθηματικῶν λέγω.

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ εἰσάξῃ τὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ μολονότι ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θέλει παρουσιάσει εἶναι ἀναγκαῖον, χρήσιμον, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀξιέπαινος, μολοντοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ὡς καὶ τῆς δημοτικῆς, ἂν καὶ ἔχῃ ἀτελείας τινὰς, δύναται νὰ ὑπάρχῃ, ἐνῷ ἡ παντελὴς ἔλλειψις τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως καθ’ ἑκάστην φέρει ζημίας ἀνυπολογίστους, διότι κατ’ ἔτος οἱ φοιτηταὶ ἐξέρχονται ὡς τελειόφοιτοι καὶ ἡ ἐκπαίδευσις δὲν γίνεται ὅπως πρέπει. Ἐὰν δὲν εἰσαχθῇ ὁ νόμος κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, φοβοῦμαι ὅτι καὶ κατὰ τὸ ἐπερχόμενον ἔτος θὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς αὐτὰς ἰδέας καὶ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν· τὸ ἓν δὲν παραβλάπτει τὸ ἕτερον. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχῃ τὰ στοιχεῖα προπαρεσκευασμένα, τὸν παρακαλῶ καὶ αὐτὸν, καὶ τὴν Βουλὴν νὰ τῷ συστήσῃ, νὰ εἰσάξῃ τὸ ἔργον τοῦτο ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὡς βάσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν· διότι εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια παρουσιάζονται πολλοὶ μαθηταὶ καὶ τότε διαιροῦνται, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐδῶ δὲν γίνεται, ὥστε νὰ ἦναι πολλοὶ καθηγηταὶ τοῦ αὐτοῦ μαθήματος.

§72ΦΙΛΗΜΩΝ. Γίνεται.

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν διδάσκουν τὸ αὐτὸ ὅλοι οἱ καθηγηταὶ, διότι ὁ εἷς εἶναι εἰς τὸ πρῶτον ἔτος, ὁ ἄλλος εἰς τὸ δεύτερον, καὶ ὁ ἕτερος εἰς τὸ τρίτον.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί, παρακαλῶ, τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Βιέννης, τὸ ὁποῖον ἀριθμεῖ 3000 μαθητὰς, ἔχει πλείονας καθηγητὰς, ἢ τὸ τοῦ Βερολίνου, εἰς τὸ ὁποῖον φοιτῶσι 2000 μαθηταί; Μὴ τοῦτο εἶναι ἀτελέστερον τοῦ τῆς Βιέννης;

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ξένον τῆς συζητήσεως, τὰ πράγματα δὲ πρέπει νὰ μείνωσιν ὅπως ἔχουσι.

§76Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ παροῦσα συζήτησις ἀπεγυμνοῦτο ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας οἱ συνάδελφοι ἔφερον, ποιήσαντες λόγον περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ἡ συζήτησις, λέγω, δὲν ἐπεξετείνετο ἐπὶ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἤθελεν εὐκολώτερον δι’ ἐπερωτήσεως ζητηθῇ ἡ διόρθωσις τῶν κακῶς κειμένων, οὐδ’ ἐγὼ ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ λάβω νῦν τὸν λόγον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ζήτημα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, ἐὰν δὲ ἡ κατάστασις τῆς πολιτείας δὲν ἦναι νῦν εὐάρεστος, τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν πρῶτον εἰς τὴν ἀτέλειαν τοῦ συστήματος τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ δεύτερον εἰς τὴν πλημμέλειαν αὐτοῦ. Τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι πλημμελὲς, καὶ ὄχι μόνον πλημμελὲς, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἄλλου πλημμελέστερον. Κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν τὴν πρό τινων μηνῶν γενομένην, ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ ἐπικρίνω τὸν τρόπον, δι’ οὗ ζητοῦμεν πάντοτε τὴν διόρθωσιν τῶν πραγμάτων· ὡμίλησα δὲ καὶ περὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρωμοίασα πρὸς σῶμα, τοῦ ὁποίου ἡ μὲν κεφαλὴ εἶναι κολοσιαία, οἱ δὲ πόδες καὶ αἱ χεῖρες κατεσκληκότες καὶ ἰσχνότατοι. Ὁ ὁριστικὸς ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐξεδόθη ἔτι, ἰσχύει δ’ ἀκόμη καὶ σήμερον ὁ κατὰ τὰ 1837 ἐκδοθεὶς προσωρινὸς κανονισμὸς αὐτοῦ. Εἶναι 39 ἔτη, καὶ πολλοὶ ἀποροῦσι διατὶ ἔμεινεν ἐπὶ 39 ἔτη τὸ Πανεπιστήμιον ἄνευ ὀργανισμοῦ ὁριστικοῦ. Ἀλλὰ μὴ νομίζετε ὅτι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θέλουσι λυθῆ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου, εἶναι ἁπλᾶ καὶ κοινά· ἕκαστον τῶν ζητημάτων τούτων συνδέεται μετὰ ζητήματος κοινωνικοῦ καὶ ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος· νομίζω δὲ ὅτι πρέπει μετὰ μεγάλης ἐμβριθείας νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα. Τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων φρονοῦσιν ὅτι αἱ ἐξετάσεις πρέπει νὰ γίνωνται καθ’ ἑξαμηνίαν ἢ ἐτησίως· ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ἵνα ἐξετάσωσι τὰς διατάξεις αὐτὰς, τότε θέλουσιν ἰδεῖ ὅτι δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ὅλα αὐτὰ μετὰ τοσαύτης εὐκολίας, μεθ’ ὅσης ὑπολαμβάνουσιν ὅτι ταῦτα δύνανται νὰ κανονισθῶσιν. Ἐπειδὴ δ’ ἐννοῶ τὴν μεγάλην δυσκολίαν, ἣν παρουσιάζει ἡ ἐξέτασις τοῦ πράγματος καὶ ἡ ἀναγκαία ἀντικατάστασις τοῦ κρατοῦντος πλημμελοῦς ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, διὰ τοῦτο εὔχομαι ἡ πατρίς μου τάχιστα νὰ ἀπαλλαγῇ τούτου, καὶ ἀπαιτήσῃ τέλειον. Οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως πολλάκις ἠσχολήθησαν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου εἰδικῶς καὶ πολλὰ σχέδια συνετάχθησαν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐλήφθη σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν. Ἐὰν δὲ κατ’ ἄλλους χρόνους παρενεβλήθησαν ἔξωθεν κωλύματα εἰς τὰς βουλὰς τῶν χρόνων ἐκείνων ἵνα συζητήσωσι καὶ ἐπιψηφίσωσι τοὺς προβληθέντας εἰς αὐτὰς ὀργανισμοὺς τοῦ Πανεπιστημίου, τὰ κωλύματα ταῦτα δὲν παρουσιάζονται πλέον πρὸ πολλῶν χρόνων, καὶ ὅμως οὐχ ἧττον καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τούτους ἀπέσχον τοῦ ἔργου αἱ βουλαὶ, ὅπερ ἐνδεικνύει ὅτι συνοίδασι τὴν δυσχέρειαν τοῦ ἔργου. Δὲν εἶμαι ἐναντίος παντάπασι νὰ προβῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἐξέτασις ὀργανισμοῦ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως συνδέεται στενῶς μὲ τὸ σύστημα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ συνδεθῇ μετὰ τοῦ τῆς μέσης, καὶ οὗτος δὲ πάλιν μετὰ τοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦτο λοιπὸν νομίζω, ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον μόνη ἡ νομοθέτησις κανονισμοῦ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως νὰ φέρῃ βλάβην εἰς τὴν πολιτείαν, ὅτι εἶναι καλὸν, καὶ εὔχομαι νὰ ἴδω εἰσηγμένον σύστημα πλῆρες δημοσίας ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν, ὅτι κατήρτισεν ὀργανισμὸν τῆς κατωτέρας καὶ μέσης παιδείας, τὸν ὁποῖον δὲν εἰσήγαγεν εἰσέτι εἰς τὴν Βουλὴν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ λόγος, ὃν προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπηρέασεν αὐτὸν ἵνα μὴ τὸν εἰσαγάγῃ, ἢ ὑπάρχουσιν ἄλλοι δισταγμοὶ περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὅμως ᾖναι ὁ λόγος ὃν προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἤθελον προσπαθήσει νὰ μεταπείσω αὐτὸν, διότι πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῇ ὀργανισμὸς τοιοῦτος καθολικὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, κρίνω ἐπάναγκες νὰ δημοσιευθῇ προσηκόντως, ὅπως περιέλθῃ εἰς γνῶσιν παντὸς καὶ ἕκαστος δυνάμενος λάβῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του. Ἐπὶ ζητήματος τόσῳ σπουδαίου, ὁποῖον εἶναι τὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζω ὅτι ἡ δημοσίευσις τοῦ τοιούτου σχεδίου εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία πρὸ τῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐξετάσεως, καὶ ἤθελον ἀδιστάκτως ἐπιθυμήσει, διότι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν, νὰ εἰσαγάγῃ τὰ συντεταγμένα σχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ δοθῶσιν εἰς πλήρη δημοσιότητα καὶ ἐκφράσωσιν ἐπ’ αὐτῶν τὰς γνώμας των πάντες, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐντὸς τῆς Βουλῆς τυγχάνοντες ἔγκριτοι περὶ τὰ γράμματα καὶ τὰς ἐπιστήμας πολῖται. Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔσφαλε κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας, δὲν βλέπω κανένα λόγον, διατὶ νὰ μὴ γίνωσιν ἐπερωτήσεις, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς συναδέλφους μου νὰ ψαύσωσι τὰ ζητήματα ταῦτα μετὰ μεγαλειτέρας φροντίδος καὶ ἐπιστασίας.

§77ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει μὲν ὀργανισμὸς ὁριστικὸς, ὑπάρχει ὅμως προσωρινὸς κανονισμὸς, ὑπὸ τοῦ ὁποίου διέπονται τὰ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐν ἐλλείψει τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ προϋπολογισμὸς χρησιμεύει ὡς νόμος, ὅστις ὁρίζει κατ’ ἔτος τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν καὶ τὴν δαπάνην· ἕκαστον δὲ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ προσθήκην προσωπικὴν, ἔπρεπε συγχρόνως καὶ νὰ δικαιολογήσῃ, νὰ εἴπῃ τὸν λόγον, δι’ ὃν καθίσταται ἀναγκαία ἡ προσθήκη, καὶ λάβῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς· τὸ νὰ προσθέτῃ δὲ καθεὶς ὑπουργὸς ὅσους θέλει, τοῦτο παραβιάζει τὸν νόμον τὸν ὁρίζοντα τὸν ἀριθμὸν, διότι τότε ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα ἀριθμὸν ἀπέραντον καὶ μὴ νενομισμένον διὰ νόμου, ὅπερ δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε παρὰ τοῦ νόμου οὔτε παρὰ τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ὁ προσωρινὸς κανονισμός, ὁ ὁποῖος διέπει τὸ Πανεπιστήμιον δὲν ᾖναι ἱκανός, τότε ὀφείλει νὰ φέρῃ ἕνα ὁριστικὸν ὀργανισμὸν καὶ νὰ φέρῃ καὶ τὴν δικαιολογίαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἀναγκαίας τυχὸν αὐξήσεως ἢ προσθήκης.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 1. προτείνεται ἡ ἀπάλειψις 3,000 δραχ. διὰ τὸν μισθὸν ἑνὸς ἐκτάκτου καθηγητοῦ.

§79ΧΟΪΔΑΣ. Νομίζω ὀρθὸν νὰ ὁρισθῇ τινὸς καθηγητοῦ.

§80ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἑκάστη ἐξουσία τοῦ κράτους ἔχει ἴδιον κύκλον ἀνεξαρτήτου ἐνεργείας. Ἤθελεν ἐπεμβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἀλλότρια καθήκοντα, ἤθελε διοικεῖ ἀντὶ τοῦ ὑπουργείου, ἐὰν ἠξίου νὰ μοὶ ἐπιβάλῃ τὸν καθηγητὴν, τὸν ὁποῖον θὰ ἀπολύσω, καταργουμένης τῆς πιστώσεως. Τότε ἂς ἔλθῃ νὰ διοικήσῃ ἡ Βουλὴ· τὸ ὑπουργεῖον εἶναι περιττόν.

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν ποῖον μάθημα θὰ διδάξῃ ὁ νέος καθηγητὴς, ὁ ὁποῖος θὰ διορισθῇ.

§82ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διορίζονται ἔκτακτοι καθηγηταὶ ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία παρουσιασθῇ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς διδασκαλίας ἕδρας τινός.

§83Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν τώρα δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Διωρίσθη ἤδη ἔκτακτος καθηγητὴς ὁ κ. Στράϊτ, τῇ προτάσει τῆς σχολῆς, εἰς τὴν κενὴν ἕδραν τοῦ συνταγματικοῦ καὶ διεθνοῦς δικαίου.

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμένει;

§87ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§88ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς πόσαι ἕδραι ἀπαιτοῦνται κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει εἰς τὸ κεφάλι του.

§89ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐψηφοφόρησα ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα· ἀλλ’ ἐπειδὴ τώρα τὸ ζήτημα ἔλαβεν ἀνάπτυξιν τινὰ, νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν ἀνέρχεται εἰς 62· μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀειμνήστου Παπαδάκη, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθησαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἔμειναν 61. Ἀρκεῖ λοιπὸν νὰ μείνωμεν εἰς τὸν ὑπάρχοντα ἀριθμὸν καὶ νὰ μὴ γείνῃ ἡ ζητουμένη προσθήκη· οὕτως οἰκονομεῖται καὶ ἡ πρότασις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ δὲν ἐπέρχεται μεταβολὴ εἰς τὰ ὑπάρχοντα. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ δεχθῇ τὴν διόρθωσιν ταύτην, ἐκτὸς ἂν ἔχῃ ἄλλον τινὰ λόγον ὅπως προσθέσῃ ἕνα ἀκόμη καθηγητήν.

§90ΧΟΪΔΑΣ. Ἐκεῖ πρόκειται περὶ τακτικοῦ καθηγητοῦ τῶν μαθηματικῶν, καὶ ἐδῶ περὶ ἐκτάκτου καθηγητοῦ τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου· δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§91ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀναφέρει τὰς σχολὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἀνήκει ἕκαστος τῶν καθηγητῶν, καὶ τοῦτο προεκάλεσε μεγάλην συζήτησιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ὡς γνωρίζετε δὲ, ἐπανειλημμένως παρεκλήθη ὁ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργὸς νὰ φέρῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ πολλὰς ἄλλας ἐλλείψεις, ἀλλὰ κυρίως διὰ ταύτην.

§92Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶπε ῥητῶς, ὅτι ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς εἶναι ὁ κ. Στράϊτ, ὁ ὁποῖος καὶ διωρίσθη. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀναγνωρισθείσης ἀνάγκης, οὐχὶ δὲ περὶ ἐνδεχομένης.

§93ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§94ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν εἴμεθα σύμφωνοι.

§95ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπῆρχε πίστωσις, ἵνα πληρωθῇ εἷς περιπλέον ἔκτακτος καθηγητὴς μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, τώρα δὲ ζητῶ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ τὸν διατηρήσω κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δώσῃ τὴν πίστωσιν, τότε θὰ παύσω ἕνα τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὅν τινα ἐγὼ νομίζω ὀλιγώτερον ἀναγκαῖον.

§96ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μετὰ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐῤῥέθησαν, δὲν σκοπῶ ν’ ἀναφέρω ἄλλους λόγους εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον εὑρίσκεται εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν, οἰκτροτάτην δὲ κυρίως ἕνεκα λόγων προσωπικῶν συμφερόντων, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἐλάττωσιν 12 καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· λέγω δὲ ὅτι εἶναι ἀληθῶς ἀξιολύπητον πρᾶγμα νὰ βλέπῃ ἡ Βουλὴ ὅτι εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν δαπανᾷ τὸ κράτος τὸ πέμπτον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον δαπανᾷ διὰ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν, πρὸς τούτοις δὲ ὅτι πρὸ δέκα ἐτῶν τὸ Πανεπιστήμιον ηὔξησε τὸ προσωπικὸν αὑτοῦ κατὰ τὸ ⅓ χωρὶς οὐδεμία νέα ἕδρα νὰ προστεθῇ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ τοῦ κ. Βαλέττα.

§98ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ ὁρίσῃ τὰς ἕδρας ὁ κ. Βαλέττας· τότε εἶμαι σύμφωνος. Εἰς τὴν σχολὴν τῶν μαθηματικῶν ἐπιστημῶν δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Αἰδελβέργης ἢ τῆς Γοτίγγης αὐτὴ ἡ ἀναλογία, κάθε μαθητὴς καὶ εἷς καθηγητὴς, οὔτε συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν ὅτι ὁ διδασκόμενος φιλοσοφικὰ πρέπει νὰ παραδοθῇ καὶ τὰ ἀνώτερα μαθηματικὰ, διότι οἱ φιλόσοφοι περισσότερα ἀπὸ γεωμετρίαν καὶ ἄλγεβραν δὲν γνωρίζουν.

§99ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι τολμηρὰ καὶ πρόωρα αὐτὰ τὰ μέτρα. Ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν, διότι δὲν εἶναι φρόνιμον ἀνεξετάστως νὰ παραδεχώμεθα τοιαῦτα πράγματα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, σᾶς δίδω πέντε λεπτὰ νὰ σκεφθῆτε ἐὰν θὰ ζητήσητε καὶ πάλιν τὸν λόγον, διότι δὶς ἤδη ἔκλεισα τὴν συζήτησιν.

§101Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν κηρύττητε περαιωμένην τὴν συζήτησιν, νὰ μὴ ἐπιτρέπητε πλέον τὸν λόγον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βαλέττα ὡς πλέον ἀπομεμακρυσμένην, περὶ ἀφαιρέσεως τῆς πιστώσεως 12 καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἀπαλείψεως 3,000 δραχμῶν. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μένει ἡ πρότασις τοῦ κ. Σούτζου περὶ ἀφαιρέσεως ἑνὸς καθηγητοῦ, περὶ ἀπαλείψεως ἑπομένως 5,400 δραχμῶν. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Πρὸς τούτοις προτείνεται ἡ ἀφαίρεσις 240 δραχμῶν δι’ αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τοῦ φαρμακοποιοῦ τῆς Ἀστυκλινικῆς. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὥστε μένει τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει «προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου» 316,080. Ἄρθρ. 2. «Ἔξοδα Πανεπιστημίου» 16,600. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀφαιρεθῶσιν 6,600.

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ πολιτεία συντρέχει ἑκάστοτε τὸ Πανεπιστήμιον ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τούτου καὶ τῶν ἰδίων ἑαυτῆς οἰκονομικῶν περιστάσεων. Ἀπὸ χρόνων πολλῶν προσεπεχορήγει ἡ πολιτεία εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δραχ. 17,000, τὴν χορηγίαν δὲ ταύτην ἠλάττονε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἕνεκεν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, ἀλλὰ πάντοτε παραπονουμένης διὰ τοῦτο τῆς συγκλήτου, ἐπὶ τέλους δ’ ἔπαυσεν αὐτὴν ἐντελῶς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρεπονέθη πικρῶς ἡ σύγκλητος καὶ διεμαρτυρήθη κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἡ ὁποία συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν, ἐπανέλαβε τὴν χορηγίαν, ἀναβιβάσασα τὸ ποσὸν αὐτῆς εἰς 27,400. Κατὰ τὸ 1875 λόγῳ οἰκονομίας ἠλαττώθη ἡ χορηγία αὕτη εἰς 20,400, ἐφέτος δὲ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐλαττοῦται, ὡς βλέπετε, εἰς 16,600. Ἐὰν, κύριοι προβῶμεν περαιτέρω, τὸ Πανεπιστήμιον θὰ εὑρεθῇ στενοχωρημένον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν του, καὶ θὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς δίκαια καὶ εὔλογα παράπονα ἐκ μέρους τῶν ἀκαδημαϊκῶν ἀρχῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει μὲν, ἀκολουθοῦντες τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, νὰ περιορίσωμεν τὸ ποσὸν τῆς χορηγίας, ἀλλ’ οὐχὶ πλέον τῶν 16,600, τὸ ὁποῖον εἶναι σημειωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ἄρα τὸ ἄρθρον δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 3. «Προσωπικὸν βιβλιοθήκης 24,000.» (Γίνεται δεκτὸν δ’ ἀναστάσεως). Ἄρθρον 4. «Ἕξοδα βιβλιοθήκης» 10,900. Ἐνταῦθα ὑπάρχει πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐλαττωθῇ ἡ πίστωσις τοῦ ἐδαφίου τρίτου διὰ συνδρομὴν περιοδικῶν ἐπιστημονικῶν φύλλων καὶ λοιπὰ ἀπὸ 5,500 εἰς 2,000.

§105ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν, ν’ αὐξήσῃ.

§106ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ ἐδαφίου τρίτου δίδεται ἡ ἐτησία χορηγία εἰς τὸν κύριον Σάθαν, δηλ. δίδονται αὐτῷ 250 δραχ. κατὰ μῆνα ὡς συνδρομὴ διὰ τοὺς κόπους καὶ τὰ ἔξοδά του πρὸς συλλογὴν χειρογράφων, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὅμως δὲν σημειοῦται τοῦτο εἰδικῶς, ἀλλ’ ἐν γένει «Συνδρομὴ περιοδικῶν ἐπιστημονικῶν φύλλων, ἔρευνα πρὸς συλλογὴν χειρογράφων καὶ τύπωσιν αὐτῶν.» Ὥστε ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου τῶν 5,500 δραχ. πληρώνεται 3000 δραχ. ὁ κύριος Σάθας, ἡ δ’ ἄλλη συνδρομὴ, τὴν ὁποίαν τῷ δίδομεν, ἀγοράζοντες ἀντίτυπα ἐκ τοῦ συγγράμματός του μέχρι δραχ. 5,000, σημειοῦται εἰς τὸ ἄρθρον 15, ἐπιγραφόμενον «ἀγορὰ βιβλίων.» Ἐὰν λοιπὸν περιορίσητε τὴν πίστωσιν ταύτην, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ παύσωμεν τὴν χορηγίαν, τὴν ὁποίαν δίδομεν κατ’ ἔτος εἰς τὸν κύριον Σάθαν.

§107ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν νὰ ἀναγραφῇ εἰδικῶς τὸ ὄνομα τοῦ κ. Σάθα.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν θέλετε ἰδιαίτερον ἄρθρον, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν. Ἂς σημειωθῇ «Ἐτησία χορηγία εἰς τὸν κύριον Σάθαν 3,000,» ἂς μείνῃ δὲ διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας, δηλ. διὰ συνδρομὴν περιοδικῶν ἐπιστημονικῶν φύλλων κτλ, τὸ ποσὸν τῶν 2,500 δραχμῶν.

§109ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι ἐλάχιστον τὸ ποσὸν 2,500 διὰ τὴν ἐθνικὴν βιβλιοθήκην· πρέπει νὰ μείνῃ ὅπως εἶναι τὸ ἄρθρον καὶ νὰ γείνῃ χωριστὸν διὰ τὸν κύριον Σάθαν. Πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐθνικὴ βιβλιοθήκη στερεῖται τῶν νέων συγγραμμάτων.

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν ὀρθότητα τῆς παρατηρήσεώς σας, ἀλλ’ ὑπεχρεώθην νὰ περιορίσω τὴν πίστωσιν ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν οἰκονομιῶν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ ν’ ἀφήσῃ τὸ ποσὸν τῶν 5,500 δραχ. καὶ νὰ σημειώσῃ εἰς ἰδιαίτερον ἄρθρον τὴν τοῦ κυρίου Σάθα χορηγίαν, ἡ ὑποδεικνυομένη ἀνάγκη ὁπωσδήποτε θεραπεύεται.

§111ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§112ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ προτείνω νὰ μείνουν αἱ 5,500 διὰ τὴν βιβλιοθήκην.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐκ τοῦ ἐδαφίου τρίτου, τὸ ὁποῖον φέρει ἐπιγραφὴν «συνδρομὴ ἐπιστημονικῶν φύλλων, ἔρευνα πρὸς συλλογὴν χειρογράφων καὶ τύπωσιν αὐτῶν καὶ ἀγορὰν βιβλίων,» πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ «ἔρευνα πρὸς συλλογὴν χειρογράφων καὶ τύπωσιν αὐτῶν.» Ἡ δὲ συνδρομὴ πρὸς τὸν κύριον Σάθαν νὰ τεθῇ ὡς ἰδιαίτερον ἄρθρον εἰς τὸ τέλος τοῦ κεφαλαίου.

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§115ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ προστεθῇ δὲ «καὶ πρὸς εὕρεσιν χειρογράφων,» διότι ἄνευ εὑρέσεως δὲν ἠμποροῦν νὰ τυπωθοῦν.

§116ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 5. Προσωπικὸν Ἀστεροσκοπείου 4,300. Ἄρθρ. 6. Ἔξοδα 800. Ἄρθρον 7. Προσωπικὸν Βοτανικοῦ κήπου ....δρ. 4,800. (Τὰ ἄρθρα ταῦτα ἐγένοντο δεκτὰ ὡς ἔχουσιν). Ἄρθρον 8...............................

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως τοῦ ἄρθρου 8 ἀπὸ δραχ. 2,960 εἰς 1000.

§119ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τὸν Βοτανικὸν κῆπον ἐργάζονται 2 ἕως 3 ἐργάται μὲ μισθὸν 60 δραχμῶν ἑκάτερος, καὶ εἷς ἀπόμαχος μὲ 20 δραχμῶν. Ἂν ἀποφασίσητε νὰ περιορίσητε τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας εἰς 1000, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ ἀποφασίσητε τὴν μὴ καλλιέργειαν τοῦ κήπου. Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι, ἐκτὸς τῶν μισθῶν τῶν ἐργατῶν, ἀγοράζονται ἐκ τῆς Εὐρώπης καὶ σπόροι, καὶ ὅτι ἡ δαπάνη τῶν 2,600 εἶναι δαπάνη σταθερὰ, τὴν ὁποίαν ἀπαντᾶτε εἰς ὅλους τοὺς προϋπολογισμούς.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 9. Προσωπικὸν Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας 13,080. (Τὸ ἄρθρον τοῦτο γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως). Ἄρθρον 10. Ἔξοδα Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας... 79,970.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ κονδύλιον περιέχονται πλεῖσται ὅσαι δαπάναι. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰς δαπάνας τὰς γινομένας ὑπὲρ πραγματικῶν ἔργων δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα εὐχαρίστως θὰ ἔβλεπον αὐξανόμενον τὸ ποσὸν, διότι ἡ Ἑλλὰς ἔχει καθήκοντα πρὸς τὴν ἀρχαιολογίαν ἀπέναντι τοῦ ἔξω κόσμου. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δαπανῶν αὐτῶν ὑπάρχουσι καὶ δαπάναι προσωπικαὶ, ἔλαβον δ’ ἀφορμὴν νὰ μάθω ὅτι αἱ δαπάναι αὗται γίνονται κάκιστα. Ἐπισκεπτόμενος τὰς ἀνασκαφὰς τὰς γινομένας εἰς τὴν μεσημβρινὴν κλιτὺν τῆς Ἀκροπόλεως, παρετήρησα τὴν ἔλλειψιν φυλάκων, καὶ ἠρώτησα ἂν δὲν ὑπῆρχον φύλακες· μοὶ εἶπον ὅτι ὑπῆρχον πολλοὶ, ἀλλὰ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν παρουσιάζεται, μοὶ εἶπον δὲ καὶ τίνες ἦταν οὗτοι· καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι τὴν ἀποστολὴν ταύτην. Διὰ νὰ φέρωμεν θεραπείαν, προτείνω νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἐδάφιον τὸ περὶ τούτου πραγματευόμενον, ὅτι ὁ διορισμὸς τῶν φυλάκων θὰ γίνηται τῇ προτάσει τῆς ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας· τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι ἐξασφαλίζομεν καὶ τὸν κατάλληλον διορισμὸν καὶ τὸν μὴ διορισμὸν πέραν τοῦ δέοντος. Ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ κονδυλίου.

§122ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἀρχαιολογικὴ ἑταιρία εἶναι ἑταιρία ἰδιωτικὴ, οὐδένα ἔχουσα χαρακτῆρα ἐπίσημον. Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἦναι καινοφανές πως καὶ ἰδιόῤῥυθμον πρᾶγμα νὰ γνωμοδοτῇ ἰδιωτικὴ ἑταιρία περὶ δημοσίας τινος ὑπηρεσίας, καὶ ἡ γνωμοδότησίς της νὰ ἔχῃ ὑποχρεωτικὴν δύναμιν εἰς τὴν ἀρχήν; Ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν δὲ σᾶς λέγω, ὅτι φύλακες περὶ τὴν Ἀκρόπολιν καὶ τὰ ἄλλα μέρη ἐνταῦθα διορίζονται κυρίως ἀπόμαχοι, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι οἱ ἀπόμαχοι εἶναι ἁρμοδιώτεροι πρὸς φυλακὴν τῶν ἀρχαιοτήτων. Ἂν δὲ νομίζῃ τις ὅτι δὲν καταβάλλεται ἡ προσήκουσα ἐπιμέλεια εἴτε περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, εἴτε περὶ τὴν φυλακὴν τῶν ἀρχαιοτήτων, δύναται νὰ διατυπώσῃ τοῦτο εἰς ἐπερώτησιν καὶ οὐχὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργείου ἀπὸ μίαν ἰδιωτικὴν ἑταιρίαν.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ φύλακες, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, δὲν εἶναι ἀπόμαχοι, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, ὅταν ὁ ὑπουργὸς εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὸν κατάλογον τῶν φυλάκων, θὰ ἰδῆτε ὅτι δὲν εἶναι τοιοῦτοι. Ὅσον δὲ περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν ἀρχαιολογικὴν ἑταιρίαν, θεωρήσας αὐτὴν ὡς ἰδιωτικὴν, νομίζω, ὅτι ἀπατᾶται· αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἔχει τοιοῦτον χαρακτῆρα. Τὸ μουσεῖον τῆς ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας χαρακτηρίζεται ὡς δημόσιον· τὸ δὲ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας λέγει «ἅπασαι αἱ ἀγοραὶ τῆς ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας γίνονται ὑπὲρ τοῦ ἔθνους». Ἄν δὲ πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἀποδέχεται τὰς ἰδέας τοῦ προέδρου αὐτῆς περὶ ἀποκεντρώσεως, νομίζω ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, εἶναι πρότασις ἀποκεντρωτικὴ καὶ συμφωνεῖ μὲ τὰς ἰδέας τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. ὑπουργὸς παρετήρησεν ὅτι δὲν εἶναι πρέπον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ τεθῇ ὁ περιορισμὸς οὗτος, καὶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ διὰ νόμου· ἀλλὰ προκειμένου περὶ φυλάκων, οἱ ὁποῖοι διορίζονται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐννοεῖται ὅτι καὶ ὁ διορισμός των καὶ ὁ μισθός των θὰ γίνηται δυνάμει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, κατ’ οὐδὲν προσκρούει οὔτε εἰς κειμένους νόμους, οὔτε εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ περιλάβῃ εἰς ἴδιον ἄρθρον τὰ περὶ τῶν φυλάκων, μὲ τὸν περιορισμὸν, ὅτι ὁ διορισμὸς αὐτῶν θὰ γίνηται τῇ προτάσει τῆς ἑταιρίας.

§124ΦΙΛΗΜΩΝ. Τί ἐννοεῖτε εἰς τὸ ἐδάφιον 10 τοῦ ἄρθρου 10 «δι’ ἐπισκευὴν τοῦ δώματος τοῦ ἐθνικοῦ Μουσείου»;

§125ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ δυστυχίαν, κύριοι, τὸ ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον κατεσκευάσθη τόσον ἐλλειπῶς, ὥστε μόλις ἀπεφασίσαμεν νὰ μεταφέρωμεν ἐντὸς αὐτοῦ τινα τῶν ἀρχαίων, καὶ ὁ μηχανικὸς μὲ εἰδοποίησεν ὅτι ἡ στέγη κινδυνεύει νὰ καταπέσῃ.

§126ΖΩΧΙΟΣ. Τίς ὁ ἀρχιτέκτων; διότι παρακάτω ζητεῖτε ἀμοιβὴν διὰ τὸν ἀρχιτέκτονα.

§127ΜΙΛΗΣΗΣ. Διώρισα ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία, βεβαιοῦσα τὴν γνώμην τοῦ μηχανικοῦ τοῦ ὑπουργείου, ἀπεφάνθη ὅτι, ἂν δὲν σπεύσωμεν νὰ ἐπισκευάσωμεν τὴν στέγην, κίνδυνος εἶναι νὰ καταπέσῃ αὕτη, καὶ νὰ χάσωμεν καὶ τὰ ἐν τῷ Μουσείῳ ἀρχαῖα. Διὰ τὴν ἐπισκευὴν ταύτην ἐσημειώθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τῶν 10,000 δραχμῶν.

§128ΦΙΛΗΜΩΝ. Διατί δὲν ἐσημειώσατε καὶ ἓν ποσὸν διὰ τὴν ταχυτέραν ἀποπεράτωσιν τοῦ Μουσείου; Ἔχομεν θησαυροὺς πολυτίμους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκτεθειμένοι. Ἔρχονται ξένοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠξεύρουν ποῦ νὰ ἰδοῦν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§129ΜΙΛΗΣΗΣ. Τῳόντι, κύριοι, ἀνάγκη παρίσταται ἐπείγουσα νὰ οἰκοδομηθῇ καὶ μία ἄλλη πτέρυξ τοῦ ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου, διότι δὲν ἔχομεν θέσιν νὰ τοποθετήσωμεν οὐδὲ αὐτὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἐν Μυκήναις ἀνακαλυφθέντα καὶ ἄλλα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἔχομεν προσωρινῶς ἀποθέσει εἰς τὸ Βαρβάκειον καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς οἰκονομίας μὲ ἀνεχαίτισε νὰ σημειώσω ἀνάλογον ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἄν ἡ Βουλὴ συναισθάνηται ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀναπόφευκτος νὰ οἰκοδομηθῇ μία ἀκόμη πτέρυξ, ἀφοῦ μάλιστα καὶ τῶν τεσσάρων πτερύγων αἱ βάσεις εἶναι θεμελιωμέναι, τότε τὴν παρακαλῶ νὰ προσθέσῃ ποσὸν 90,000 δραχμῶν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης ἐπρότεινε τὴν διαίρεσιν τοῦ ἄρθρου 10 εἰς δύω ἄρθρα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν θὰ περιέχῃ τὰ ἑξῆς· «Ἀντιμισθία φυλάκων ἀρχαιοτήτων, διοριζομένων κατὰ πρότασιν τῆς ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας». (Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσι). Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον.

§131ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (ἐγείρονται δεκαπέντε). Ἐνταῦθα τελεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 89, μὴ ὑπαρχούσης δὲ ἀπαρτίας, διελύθη ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 6 μ. μ.