1876.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50.

τῆς 15 Δεκεμβρίου 1876.

(Τετάρτη).

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΡΟΥΚΗΣ. Χθὲς κατετέθη εἰς τὸ προεδρεῖον πρότασις περὶ ἀνακλήσεως ἀξιωματικῶν τινων τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη ἔθεσεν εἰς ἀποστρατείαν· εἶμαι εἰς θέσιν, ἐπειδὴ εἶμαι ἀξιωματικός, νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἀδίκως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐτέθησαν εἰς ἀποστρατείαν· αὐτοὶ ἦσαν ὑπαξιωματικοὶ, ἐξητάσθησαν, ἔγειναν ἀνθυπασπισταὶ, ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ μετὰ δύω ἔτη τοὺς θέτουν ἄνευ προτάσεως οὐδεμιᾶς ἐπιτροπῆς εἰς ἀποστρατείαν· μεταξὺ δὲ αὐτῶν, κ. πρόεδρε, εἶναι πολλοὶ ἐκ τῶν καλῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι κάποιος Ἀπόστολος Φιλίππου, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κουμουνδούρου εἶχεν ὑπαστυνόμον, εἶναι ὁ Ἀμπελᾶς, ὁ Πυροβόλου, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ἐγγράμματοι, ἔχουν δικαιώματα· παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ περὶ τούτων πρότασις.

§2ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως 4 πρωτοδικείων· οἱ λόγοι, κύριοι, οἱ ὑπαγορεύσαντες εἰς ἡμᾶς τὸ μέτρον τοῦτο οὔτε νέοι εἶναι, οὔτε ἄγνωστοι εἰς τὴν Βουλήν· οὐχ ἧττον ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος ὥρα θέλομεν ἀναπτύξει αὐτούς. Ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ πρότασις συνδέεται στενῶς μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὁποίου θέλομεν προβῆ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ τὴν πρότασιν κατεπείγουσαν, νὰ τὴν ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν συζήτησιν αὐτῆς εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§5Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένα πολλὰ νομοσχέδια πρὸς συζήτησιν καὶ πολλὰ μάλιστα τούτων εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Μεταξὺ αὐτῶν βεβαίως πρέπει νὰ προταχθοῦν τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα, ἐκεῖνα δηλαδὴ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι μεγάλως τὸ Κράτος καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφισθοῦν ἐγκαίρως πρὶν ἢ ἔλθῃ τὸ ἑπόμενον ἔτος· δυστυχῶς ὅμως πρὸ αὐτῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν προηγοῦνται ἕτερα τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον εἶναι σπουδαῖα, ἀλλ’ οὐχὶ τοσοῦτον, ὅσον τινὰ τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἑπομένων· τοιαῦτά τινα, κύριοι, εἶναι τὸ εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς, καὶ περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ μελισσίων διὰ τὸ 1877· 2) τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς κατὰ γῆν δημοσίας δυνάμεως διὰ τὸ 1877· 3) περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν δυνάμεως διὰ τὸ 1877. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα, καὶ ἑπομένως προτακτέα. Ἐκτὸς τούτου ὀφείλει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ φέρῃ τὰς εἰδικὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκάστου ὑπουργείου ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ πρὸ τοῦ νέου ἔτους, νὰ ᾖναι ἐψηφισμένος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, διότι ὕστερον ἀπὸ ὀλίγας ἡμέρας θέλουσιν ἀναχωρήσει πολλοὶ βουλευταὶ καὶ ἀπαρτία δὲν θέλει γίνεσθαι.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μείνουν, θὰ μείνουν.

§7ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω τί θέλει γίνει· γινώσκω μόνον ὅτι μεταξὺ λόγου καὶ ἔργου ὑπάρχει μεγάλη διαφορά, καὶ ὅτι ἀπὸ σήμερον ἀρχίζουν καὶ ἀναχωροῦν Βουλευταὶ εἰς τὰς πατρίδας των. Κύριοι, τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἡ τιμή μας ἀπαιτεῖ νὰ προηγηθῇ ἀντὶ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα κατωνόμασα, καὶ ἂν ἔχωμεν καιρὸν καὶ ἀπαρτίαν συζητοῦμεν καὶ τὰ λοιπά.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ τὸ παρίδωμεν, διότι θέλομεν καὶ δὲν θέλομεν ἡ Βουλὴ θὰ εὑρεθῇ πάλιν ἀραιωμένη· ἐγὼ νομίζω πῶς ἔπρεπε τὸν προϋπολογισμὸν νὰ τὸν τελειώσωμεν μίαν ὥραν ταχύτερον. Δὲν συμφωνεῖ ἡ Κυβέρνησις;

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τί ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς Κυβερνήσεως;

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξαρτᾶται, διότι ἡ Κυβέρνησις ὁδηγεῖ τὸ Κοινοβούλιον, αὐτὸ θὰ εἰπῇ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα.

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς παρουσιάσθη ἡ ἔκθεσις ἐπὶ τῶν ἐσόδων κατ’ ἐπίμονον παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἔπρεπε βέβαια νὰ συζητηθῇ σήμερον, ἀλλὰ δὲν διενεμήθη ἡ ἔκθεσις.

§12ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐργάζεται ἀνενδότως· ἂν δὲ βραδύνῃ κατά τι, ὅταν ἰδῆτε τὰς πράξεις της, θέλετε δικαιώσει τὴν βραδύτητά της, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ πολὺ μεγάλη. Π. χ. ἐργάζεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· εὗρεν ὅτι ἡ δαπάνη τῶν Ἐφετείων καὶ Πρωτοδικείων εἶναι σημειωμένη ὁμοῦ· ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν εὔλογον νὰ χωρίσῃ τὰ πρωτοδικεῖα· διὰ τὸ πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν τόσα, διὰ τὸ πρωτοδικεῖον δεῖνα τόσα καὶ τὰ λοιπά· θέλετε λοιπὸν ἰδεῖ ἓν ἔργον μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὁποίου θέλετε πεισθῆ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν χάνει τὸν καιρόν της ἄδικα.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἔχῃ τι κατεπεῖγον, νὰ τὸ φέρῃ· ἡμεῖς θέλομεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ᾖναι ἱκανοποιημένη νὰ μὴ ἔχῃ ἀξιώσεις, νὰ μὴ ἔχῃ παράπονα.

§14ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριοι, διὰ τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ σμύριδος ἔμειναν ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου πόρου τοῦ ζῆν 500 οἰκογένειαι· ἐπειδὴ αὐτὸ ἦτον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως· δύω δῆμοι ἐξορύττουν τὴν σμύριδα εἰς τὴν Νάξον, ὁ δῆμος Κορωνίδος καὶ ὁ δῆμος Ἀπειρανθίας. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον περὶ ἐπιστροφῆς τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν κίτρων πρὸς κατεργασίαν τῆς ζακχάρεως· τὰ κίτρα τὰ παράγουσιν οἱ δῆμοι Βίβλου καὶ Τραγαίας.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί ζητεῖτε; ὅστις ζητεῖ κάτι τι περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἰς τὰς στενοχωρίας ὅπου εὑρισκόμεθα σήμερον, φρόνιμον εἶναι ν’ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὸ τί ζητεῖ καὶ ἔπειτα ἡ Βουλὴ σᾶς λέγει, διότι ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ ἀμέσως.

§16ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐπειδὴ οἱ βιομήχανοι δὲν ἔδωκαν τιμὴν πρὸς ἀγορὰν τῶν κίτρων, τὰ κίτρα εὑρίσκονται ἀκόμη ἐπὶ τῶν δένδρων, καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ καταστραφοῦν καὶ τὰ περιβόλια τῶν ἀνθρώπων. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ οἱ ἄλλοι δύω δῆμοι κατεστράφησαν νὰ μὴ δεχθῇ νὰ καταστραφοῦν καὶ οἱ ἄλλοι δύω, εἶναι ἄδικον· πιστεύω ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς κατὰ γῆν δυνάμεως νὰ τεθῇ τοῦτο.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ μᾶς ἠφάνησαν, αἱ ἰδιαίτεραι παραχωρήσεις. Ἐγὼ ἔχω ἐπιστολὰς εἰς τὰς ὁποίας μᾶς γράφουν, ἐπειδὴ διὰ τὰ κίτρα θὰ παραχωρηθῇ ἀτέλεια ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τὴν βιομηχανίαν μας καὶ ἄλλοι ἄλλα.

§18ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ἐζητήθησαν πληροφορίαι τινὲς περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες ἔδωκαν ἐξετάσεις διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ· ὁ συναγωνισμός δὲν ἐτελείωσεν, ἅμα τελειώσῃ καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὑπουργεῖον θέλει ἐξελέγξει τὰ πρόσωπα· παρακαλῶ ὅλους ὑμᾶς νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ ἐξετάσω αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου· εἰς τὸν συναγωνισμὸν ἔδωκα μεγάλην ἐπέκτασιν, κατὰ συνέπειαν ἐπῆλθε καὶ αὐτὴ ἡ βραδύτης. Ἐννοῶ εἰς τὸν στρατὸν ν’ ἀπονέμωνται οἱ βαθμοὶ, ἀφοῦ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἱκανότης τῶν ἀτόμων.

§19ΡΟΥΚΗΣ. Ἐξωδίκως πληροφοροῦμαι ὅτι ἠγέρθησαν πολλὰ παράπονα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῶν ὑπαξιωματικῶν, διότι εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ἠδικήθησαν, καὶ εἶναι πολὺ κακὸν ν’ ἀδικῶνται εἰς τὸν στρατόν, διότι ὁ εἷς προστατεύεται ἀπὸ τὸν ἕνα βουλευτὴν, καὶ ἄλλος ἀπὸ τὸν ἄλλον.

§20Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἐπεξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ῥούκης ἐπιπροσθέτω μίαν λέξιν διὰ νὰ ἐνισχύσω περισσότερον εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἐν ἀνάγκῃ ἐγὼ θέλω παρακαλέσει ἂν τ’ ἀδικήματα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἶναι πραγματικὰ, νομίζω ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ διατάξῃ ἀνάκρισιν.

§21ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔστε βέβαιοι ὅτι τίποτε δὲν θὰ φεισθῶ, διότι εἰς τὸ καθῆκόν μου τίποτε δὲν ἔχω ἀνώτερον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ καταργήσεως τεσσάρων πρωτοδικείων). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. Ἀναγινώσκεται.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὕτω διακόπτομεν τὰς συζητήσεις, χθὲς εἴχομεν μίαν συζήτησιν τὴν ἀφήσαμεν εἰς τὸ μέσον, σήμερον ἀρχίζομεν ἄλλην· οὕτω δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε· θὰ παρακαλέσω πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως νὰ προταχθοῦν τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια καὶ ὁ προϋπολογισμός.

§25Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς συνδέεται μὲ τοῦτο.

§26ΡΟΥΦΟΣ. Βέβαια νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι τὰ δικαστήρια πρέπει νὰ κανονίσουν τὰς ἐργασίας των, ἂν ἔχουν ὑποθέσεις ἐκρεμεῖς νὰ τὰς τελειώσουν· αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐπισπεύσεως.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ μὴ προβῶμεν, δέχεται ἡ Βουλή;

§28ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι. Δὲν θὰ γείνῃ μεγάλη συζήτησις.

§29ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πῶς δὲν θὰ γείνῃ μεγάλη συζήτησις, τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁρίστε, κ. Κατσικαπῆ.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ.

§32ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἔνστασιν ἀπαραδέκτου, διότι ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν ἀρχὴν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀνάγνωσιν.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ εἴπῃ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἐγερθοῦν 15· (ἐγείρονται 15). (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Τσαμαδός). (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς προτάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ καταργήσεως τῶν πρωτοδικείων Πύργου, Λευκάδος, Κυπαρισσίας καὶ Παρνασσίδος, ναὶ ἢ ὄχι;

(Ἐνταῦθα ἐνεργηθείσης τῆς δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως ψηφοφορίας, ὁ πρόεδρος ἀπήγγειλεν, ὅτι ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 125· 68 κατὰ τῆς προτάσεως καὶ 56 ὑπὲρ αὐτῆς).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§38ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συγχαρῶ δύω τινάς, τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοὺς κυρίους ἐκείνους, οἵτινες πέρυσιν ἐκθύμως ὑπεστήριξαν ἐνταῦθα τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικείων· συγχαίρω τοὺς πρώτους, διότι ἀληθῶς μᾶς ἔδωκαν δείγματα τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας ἐπὶ τόσας ἡμέρας κάμνουν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἂν, κύριοι, ἔφερον τὴν πρότασιν αὐτὴν ὡς ἀπόδειξιν τοῦ πνεύματος τῆς οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον ὡδήγησε τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπαναλαμβάνω νὰ τὰ συγχαρῶ, διότι πᾶν ἄλλο διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς κάμνουν ἢ νὰ ἐπιφέρουν οἰκονομίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Συγχαίρω, λέγω, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πέρυσιν ἐκθύμως ὑπεστήριξαν τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικείων, διότι ἐφέτος, μὴ ἐπιτυχόντες τοῦ σκοποῦ των τὸ ἀντίθετον πράττουν· καὶ βέβαια ἀποδεικνύουν ὅτι ἀπὸ αἴσθημα σεβασμοῦ πρὸς τὴν δικαιοσύνην καὶ πρὸς τὴν παγίωσιν αὐτῆς ὁρμῶνται. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι στάδιον ἀντεκδικήσεως. Νομίζω δέ, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἔλθῃ νὰ καταργήσῃ ἀγαθόν τι, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ἕνα τόπον, διότι αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἔχῃ καὶ εἰς τὸν τόπον του.

§39ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξηγήσετε ποῦ εὑρίσκετε τὴν ἐκδίκησιν;

§40ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ ἐξετάσω ποῦ ἔγκειται ἡ οἰκονομία εἰς τὴν πρότασίν σας καὶ θὰ ἀποδείξω καὶ τὴν ἐκδίκησιν.

§41ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ὑποβαλοῦσα τὴν πρότασιν δὲν τὴν ὑπέβαλε διὰ λόγους οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς δικαιοσύνης.

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι πᾶν ἄλλο γίνεται παρὰ οἰκονομία, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσω τὴν ἰδέαν μου αὐτὴν καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίξω.

§43ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐπεθύμουν ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποία ἐπέρχεται οἰκονομία.

§44ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅταν ὁ κ. Μανέτας ἀνέβη τὸ βῆμα, ἵνα καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, τὸν παρεκάλεσα νὰ ἐκθέσῃ καὶ τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἐστήριξεν ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της· ὁ δὲ κύριος Μανέτας ἀπέσχε, καὶ ἡ ἄρνησις εἶναι ὑπεκφυγή, διότι λόγον δὲν ἔχουν. Προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ τὴν κατάργησιν τεσσάρων πρωτοδικείων λόγῳ οἰκονομίας. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἡμεῖς οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν καταργουμένων πρωτοδικείων, εὐχαρίστως ἠθέλαμεν τὸ ἀποδεχθῆ· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ κατάργησις τῶν τεσσάρων πρωτοδικείων συνεπάγει πολλὰ τὰ ἀδικήματα, πολλὰς τὰς ζημίας καὶ πολλὰς τὰς βλάβας εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν συστημένα· ἡ κατάργησις δὲν δύνανται νὰ γείνῃ ἀνεκτὴ, εἰμὴ ἀντὶ ἑνὸς μεγάλου ἀγαθοῦ, ἀντὶ μεγάλης οἰκονομίας. Καὶ ποία οἰκονομία, καταργουμένων τῶν πρωτοδικείων, ἐπέρχεται; Εἰς τοῦτο παρακαλῶ ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀπαντήσῃ (θόρυβος).

§45ΜΑΝΕΤΑΣ. Οὐδεμία οἰκονομία.

§46ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Λοιπὸν ἀκούετε σεῖς, οἱ θέλοντες ἀμερολήπτως νὰ κρίνετε, ἀποφασίζοντες ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς; Πρῶτον, αἱ θέσεις τῶν δικαστῶν δὲν καταργοῦνται, τουτέστι τὸ δημόσιον εἶναι ὑπόχρεον νὰ πληρώνῃ τοὺς μισθοὺς ἀργούντων δικαστῶν. Καὶ ὅταν, κύριοι, δὲν καταργοῦνται αἱ θέσεις τῶν δικαστῶν, ποίας οἰκονομίας ἔχομεν; Ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τοῦτο. Πρόκειται νὰ οἰκονομήσωμεν ἐνοίκια τεσσάρων καταστημάτων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν διὰ τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα, τουτέστιν ἂν πληρώνουν τὸ ἔτος δύω χιλιάδας δραχμὰς ἢ τρεῖς, δώδεκα χιλιάδας. Πρόκειται νὰ οἰκονομήσωμεν χιλίας ἢ δύω χιλιάδας δραχμὰς διὰ γραφικὰ ἔξοδα τῶν τεσσάρων πρωτοδικείων, τὸ ὅλον δέκα τέσσαρες χιλιάδας δραχμῶν. Πρόκειται προσέτι νὰ οἰκονομήσωμεν τὸ πολὺ δέκα χιλιάδας δραχμὰς, δι’ ἀντιμισθίαν τῶν ὑπαλληλίσκων τῶν δικαστηρίων αὐτῶν, προσθέσατε ἀκόμη δέκα χιλιάδας διὰ μισθοὺς εἰσαγγελέων. Τέλος πάντων πρόκειται ἐν ὅλῳ νὰ οἰκονομήσωμεν πενῆτα χιλιάδας δραχμάς. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ τοῦτο ἐὰν ἦτο ἀληθὲς, εὐχαρίστως ἠθέλαμεν τὸ δεχθῆ καὶ ἠθέλαμεν ἐκφράσει τοὺς ἐπαίνους μας πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, διότι ἂν ἐξετάσητε τὸ ζήτημα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐκ πάθους προτείνεται ἡ κατάργησις, καὶ μὲ ζημίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§47ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἔχετε νὰ εἰπῆτε περὶ τῆς προτάσεως; καλῶς· ἄλλως, μὴ ὑβρίζετε.

§48ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἄν ἔχετε τὴν γενναιότητα καὶ θέλετε οἰκονομίας, καταργήσατε τὸ δικαστήριον τῶν Καλαμῶν, διότι αὐτὸ ζημιοῖ τὸ δημόσιον, καὶ τώρα ἐγὼ θὰ προτείνω τὴν κατάργησιν (θόρυβος). Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ οἰκονομίας, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ σημείωσιν τῶν ἐξόδων ἑκάστου τῶν εἰρημένων δικαστηρίων, καὶ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, καὶ τότε θὰ ἰδῆτε ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῶν δικαστηρίων αὐτῶν, ἂν δὲν ὑπερβαίνουσιν, εἶναι ἴσα μὲ τὰ ἔξοδά των. Καὶ τίνων δικαστηρίων, ἡ κατάργησις ζητεῖται; Ἀκούσατε. Δὲν ἠξεύρω ποίας περιφερείας ἔχουν τὰ δικαστήρια τὰ ἄλλα, ἠξεύρω ὅμως ὅτι τὸ δικαστήριον τῆς Παρνασσίδος ἔχει ἔκτασιν, ἣν ὀλίγα δικαστήρια τοῦ Κράτους ἔχουσι. Κατάργησις δὲ αὐτοῦ συνεπάγει τὴν πλήρη καταστροφὴν δύω ἐπαρχιῶν, διότι, κύριοι, θ’ ἀναγκάζωνται οἱ κάτοικοι τῆς Παρνασσίδος καὶ πολὺ περισσότερον οἱ τῆς Δωρίδος νὰ μεταβαίνουν εἰς Λαμίαν. Ἡ δὲ Δωρὶς ἀπὸ τὴν Λαμίαν ἀπέχει τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας. Ἂν δὲ ὁμιλήσωμεν καὶ περὶ τῶν δυτικωτέρων ἄκρων τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος, τότε θὰ ἴδητε μὲ φρίκην, ὅτι ὁ ἐνταῦθα κατοικῶν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ὁδοιπορήσῃ 6 ἢ 7 ἡμέρας, ἵνα φθάσῃ εἰς Λαμίαν, καὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἡ μετάβασις εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος. Ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνῃ καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι νὰ πάσχουν τὰ αὐτὰ, ἠμπορεῖ ὁ κάτοικος τοῦ Καρπενησίου ν’ ἀναγκάζηται νὰ μεταβαίνῃ εἰς Μεσολόγγιον· ἀλλὰ διότι εἰς τὸν κάτοικον αὐτὸν δὲν ἀπεδόθη δικαιοσύνη δὲν πρέπει νομίζω ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν κάτοικον τῆς Δωρίδος, ὁ ὁποῖος ἀπέκτησε τὴν εὐκολίαν αὐτήν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ὁποῖον εἶναι τὸ μεταξὺ λαοῦ καὶ Κυβερνήσεως συμβόλαιον; σοῦ δίδω, λέγει ὁ πολίτης, μέρος τῆς περιουσίας μου, μέρος τῆς προσωπικῆς μου ἐλευθερίας, ἀλλὰ νὰ μοῦ ἀποδώσῃς δικαιοσύνην, ἀσφάλειαν τῆς τιμῆς, τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας μου. Ὅταν, κύριοι, μοῦ ἀρνηθῆτε τοῦτο, ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀρνηθῶ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου καὶ νὰ μὴ ἐκπληρώσω τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀποτεινόμενος εἰς αὐτὴν λέγω, ὅτι ἂν ἔχῃ τὴν συναίσθησιν τῶν καθηκόντων της καὶ ὑποχρεώσεών της, καὶ νομίζω ὅτι ἔχει, καθῆκον ἔχει νὰ προστατεύσῃ τὴν δικαιοσύνην, καὶ προστατεύσῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ὀφείλει δὲ νὰ θέσῃ τὴν πρότασίν της ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα (θόρυβος). Τοῦτο, κύριοι, ἀπαιτεῖ ἡ τιμή της, διότι ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ὅταν μία Κυβέρνησις ἀνέχεται νὰ παραβιάζηται τὸ συμβόλαιον μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ λαοῦ, εὐθύνεται προσωπικῶς.

§49ΜΑΝΕΤΑΣ. Κύριοι, κρίνω ἀνάξιον ὑμῶν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς μομφὰς, τὰς ὁποίας ὁ προαγορεύσας ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς δῆθεν ὁρμηθέντων εἰς τὴν πρότασιν, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, ἐξ ἄλλων λόγων. Ἔρχομαι, κύριοι, ἀμέσως νὰ σᾶς ἐκθέσω τοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων ὡρμήθημεν, καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὁποίων δὲν θέλω παρακολουθήσει τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα. Ὁ κύριος Κατσικαπῆς ὁρμηθεὶς ἐξ ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τίποτε κοινὸν μὲ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐνέπνευσαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασιν, ἀνέπτυξε πολλοὺς λόγους ἐνώπιόν σας, τοὺς ὁποίους δὲν ἔχω κανένα λόγον ν’ ἀναιρέσω.

§50ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὀφείλετε ν’ ἀποδείξητε τὰς οἰκονομίας.

§51ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, κύριοι, εἰς τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως τεσσάρων πρωτοδικείων, δὲν ὡρμήθη ἐκ λόγων οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐκ λόγων τοῦ συμφέροντος τῆς δικαιοσύνης. Ἡ οἰκονομία, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τοῦ μέτρου, εἶναι τυχαία καὶ δευτερεύουσα, ἄσχετος μὲ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπαγορεύουν τὴν πρότασιν. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου θέλομεν ἐπιτύχει τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης· καὶ δὲν ἤθελε δυσκολευθῆ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προτείνῃ καὶ ἀνωτέραν δαπάνην, προκειμένου περὶ ἀνορθώσεως τῆς δικαιοσύνης. Ὅσον, κύριοι, τὰ δικαστήρια πολλαπλασιάζονται, ὅσον ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὰ κέντρα, εἰς ἃ ὑπάρχει μεγαλείτερος ἔλεγχος καὶ ἀνώτεραι ἀρχαὶ τοῦ Κράτους, ἡ δικαιοσύνη δὲν εἶναι ἀσφαλής. Ἐκ τῶν λόγων τούτων ὡρμήθημεν πρὸ πάντων καὶ ἐπροτείναμεν τὴν πρότασιν τῆς καταργήσεως τῶν εἰρημένων πρωτοδικείων, καὶ δὲν μᾶς ὡδήγησαν οὔτε λόγοι οἰκονομίας, οὔτε πάθη, ἀλλὰ μόνον τὸ συμφέρον εἰς ἀνύψωσιν τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν περιοπὴν, ἡ ὁποία ἐμπρέπει εἰς αὐτήν.

§52ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, αὐτοὶ οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι προτείνουν τὴν κατάργησιν τῶν δικαστηρίων, ἐφέτος ἔμαθαν τὴν θεωρίαν αὐτὴν ἢ καὶ πέρυσιν εἶχον τὰς αὐτὰς ἰδέας;

§53ΜΑΝΕΤΑΣ. Παρόντες εἶναι καὶ ἐρωτήσατέ τους.

§54ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὅπως πάντοτε, ὀλίγα ἔχω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τρεῖς μῆνας συνεδριάζομεν ἐδῶ, οὐδένα δὲ διέκοψα, ἀλλὰ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἤκουσα ὅλους τοὺς ἀγορεύσαντας. Παρακαλῶ διὰ τοῦτο τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ μικρὰν προσοχὴν καὶ εἰς ἐμὲ, ὅστις λαμβάνω τὸν λόγον παρὰ τὴν θέλησίν μου. Κύριοι· δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ περὶ καταργήσεως τῶν 4 τούτων δικαστηρίων. Καὶ ἄλλοτε ἐπὶ ἄλλης Κυβερνήσεως ἐγένετο μεγάλη καὶ ἐκτεταμένη συζήτησις καὶ νομίζω ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Ζαΐμη. Τότε ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Σαράβας ἐκ τῶν αὐτῶν λόγων ὁρμώμενος, ἐξ ὧν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀνέπτυξε λίαν ἐκτεταμένως τοὺς λόγους δι’ οὓς ἐπιθυμεῖ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστηρίων, παρὰ τὸν πολυπλασιασμὸν αὐτῶν· ἂν θέλετε δὲ κατ’ ἀρχὴν ἴσως ἠδυνάμην νὰ πεισθῶ καὶ ἐγὼ εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὅτι τὰ δικαστήρια ὅσον ὀλιγώτερα εἶναι, τόσον περισσότερον καὶ καταλληλότερον ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, ἴσως, λέγω, ὁ πολυπλασιασμὸς τῶν δικαστηρίων, ὅπως καὶ τότε εἶπον, ἐπηρεάζει μᾶλλον τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης παρὰ τὴν ἀποδίδει ὅπως πρέπει, ἀλλ’ ἄλλοις δέδοται περὶ τούτου κρίνειν. Καὶ εἶπον, ὅτι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὰ δικαστήρια τῆς Εὐρώπης, εἰς τὴν Γαλλίαν π. χ. ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων ὁ ὑπαγόμενος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ἑκάστου δικαστηρίου εἶναι μέγας· ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτός, παρ’ ἡμῖν μηδενίζεται, πολλῶν ἄλλων ἰσχυροτέρων ὑπαρχόντων, δι’ οὓς δὲν δύναμαι παρὰ νὰ παραδεχθῶ τὸν πολυπλασιασμὸν τῶν δικαστηρίων ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας καὶ πολλῶν ἄλλων κινδύνων, περὶ ὧν ἐγένετο ἄλλοτε ἐν ἐκτάσει λόγος. Δὲν εἶναι ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας· μ’ εὐχαρίστησίν μου ἤκουσα τὸν κ. Μανέταν λέγοντα, ὅτι δὲν προέβησαν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐλαττώσεως ἐκ λόγων ταύτης, διότι ἂν αὕτη ἐπροτείνετο, ἄλλοτε ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν ὅτι τὰ δικαστήρια παρουσιάζουν ὠφέλειαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ οὐχὶ βλάβην. Ἀπέδειξα τότε ὅτι τὰ δικαστήρια τῆς Παρνασσίδος ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐγένετο ὠφέλεια εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 33,000 δραχμῶν, ἀφοῦ ἐσύγκρινα τὸ ἡμέτερον πρὸς τὸ τῆς Λαμίας· ὥστε λόγος οἰκονομίας δὲν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ὑπάρχει ὁ λόγος ὁ ἕτερος, ὃν εἶπεν ὁ κ. Μανέτας. Ἀλλ’ ὅπως, κύριοι, ὁ κ. Κατσικαπῆς ἀνέπτυξε, καὶ ἄλλοτε ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴ εἶπον καὶ ἡ Βουλὴ ἐπείσθη εἰς τοὺς λόγους μου, δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὴν εὐκολίαν, ἣν ἔχει ἡ Εὐρώπη, διὰ νὰ ἔχωμεν δικαστήρια ἐκτεταμένης δικαιοδοσίας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα ἄνευ προφανοῦς κινδύνου ἀπὸ τοῦ ἑνὸς πέρατος τοῦ νομοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχομεν σιδηρόδρομον, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, μήπως ἔχομεν ἁμαξιτὰς ὁδούς; ἔχομεν γεφύρας ὅπως διέλθωμεν τοὺς ποταμούς; Οἱ κάτοικοι τῆς Παρνασσίδος καὶ τῆς Δωρίδος ἵνα ἔλθουν εἰς τὴν Λαμίαν πρέπει νὰ διέλθουν βουνά, χειμάῤῥους, ποταμούς, ἀποφεύγω ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ ταξειδεύων ἐκεῖνα τὰ μέρη ἔβαλε τὸ κεφάλι εἰς τὸν τορβᾶν. Λοιπόν, κύριοι, πῶς θέλετε νὰ μᾶς καταδικάσητε εἰς τοιαῦτα βάσανα; πῶς θέλετε νὰ μᾶς στερήσητε δικαιοσύνη; Ὅταν, κύριοι, ἐγὼ ὁ κάτοικος τοῦ Γαλαξειδίου συλλογίζομαι ὅτι διὰ νὰ ὑπάγω εἰς τὴν Λαμίαν πρέπει νὰ διέλθω χιόνας, ποταμούς, βάραθρα καὶ τρώγλας καὶ νὰ ἐκτεθῶ εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους, πῶς θέλετε νὰ ζητήσω ἱκανοποίησιν ἀπὸ τὸν ἀδικοῦντά με; Προτιμότερον νὰ μὲ ἀδικῇ ὁ ἄλλος νὰ μὲ μαχαιρώνῃ καὶ οὕτω νὰ μένῃ τὸ ἔγκλημα ἀκαταδίωκτον..... Τοιοῦτος εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀναγκάζει νὰ σᾶς παρακαλέσωμεν ν’ ἀφήσητε τὰ δικαστήρια αὐτά, καὶ ἄλλα ἀκόμη νὰ συστήσητε πρὸς εὐκολίαν κατοίκων, εὑρισκομένων ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἀνάγκας. Ἂς εὐχηθῶμεν νὰ στρωθῶσιν ὅλα τὰ μέρη τοῦ κράτους δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, (ἂς μὴν ἔχωμεν σιδηροδρόμους) καὶ τότε περιορίσετε τὰ δικαστήρια εἰς 6 μόνον. Αὐτά, κύριοι, νομίζω, θὰ σᾶς πείσωσι νὰ μᾶς ἀποδώσητε δικαιοσύνην, ἀφοῦ ἔσχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἱδρυθῶσιν αὐτὰ τὰ 4 δικαστήρια. Διὰ τοὺς ἰδίους λόγους θὰ ἔχητε τὸν ψῆφόν μας, ὅταν πρόκηται νὰ συστηθῶσι καὶ ἄλλα δικαστήρια. Πιστεύω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα· οἱ πλεῖστοι ὑμῶν κατοικεῖτε ἐπαρχίας ἀνωμάλους καὶ γνωρίζετε πόσας κακουχίας ὑφίστασθε ὅπως λάβετε δικαιοσύνην. Διαβεβαιῶ ὑμᾶς ὅταν τοιαύτη πρότασις ἔλθῃ, ἀπὸ τοῦ βήματος θέλω τὴν ὑποστηρίξει πάσῃ δυνάμει. Μένει εἰς τὴν κρίσιν καὶ τὸ φιλοδίκαιον ὑμῶν ν’ ἀποφασίσητε ὑπὲρ τοῦ δικαίου.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐψήφισα κατὰ τῆς ἀναβολῆς, κύριοι, διότι ἐνόμισα ὄχι πρέπον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ διακόψῃ τὴν συζήτησιν. Εἶμαι ὅμως καὶ κατὰ τῆς προτάσεως καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ἡ παρὰ πολὺ ἐκτεταμένη κατάτμησις τῶν δικαστηρίων δὲν εἶναι καλή· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐσυστήθησαν τὰ δικαστήρια, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦναι παρὰ πολὺ εὐάρεστον εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν αὐτὸ τὸ τρόπον τινὰ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι καί τινες αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ ἔχουν καὶ ἰδιαίτερον δικαίωμα. Ἡ ἐπαρχία π. χ. τῆς Ἠλείας, ἕνεκα τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα δίδει νομίζω, ὅτι δικαιοῦται. Ἡ ἐπαρχία τῆς Λευκάδος, ἡ ὁποία τὸ ἔχει ἀπὸ τὸν καιρὸν τῶν Ἑνετῶν, δὲν θὰ ἦναι πρᾶξις πολιτικὴ ἐὰν τὸ ἀφαιρέσωμεν. Αὐτὰς τὰς λέξεις λέγω ὅπως δικαιολογήσω τὸν ψῆφον ἀπέναντι τῆς ψήφου τὴν ὁποίαν ἔδωκα προτήτερα. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς.

§57ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, διὰ δύω λόγους πρέπει νὰ καταργηθοῦν τὰ 4 αὐτὰ πρωτοδικεῖα. Ἡ πρότασις, κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ποϋπολογισμοῦ δὲν στηρίζεται μόνον εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν 100,000 δραχ. τὰς ὁποίας τὸ δημόσιον θὰ οἰκονομήσῃ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Εἰσαγγελιῶν. Ἐὰν λοιπὸν λόγῳ δικαιοσύνης πρόκειται νὰ διατηρηθῶσι τὰ 4 ταῦτα πρωτοδικεῖα, πρέπει νὰ συγχωρήσετε νὰ γείνουν καὶ ἄλλα δύω τῶν ἀπωτάτων ἐπαρχιῶν Εὐρυτανίας καὶ Καλαβρύτων, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχουν προνόμια. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει αὐτὸς ὁ λόγος. Τὸ ἔντιμον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. Μανέτας σᾶς ἀνέπτυξεν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἰς τὰ ἀπώτατα αὐτὰ δικαστήρια, καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω καὶ ἐγὼ ὡς ἀρχαῖος δικαστικὸς, δὲν διαχειρίζεται, ὅπως εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, διότι συνήθως οἱ Εἰσαγγελεῖς λείπουν, τὰ ἄλλα ὄργανα τὰ ἀνώτερα λείπουν, ἑπομένως ἡ δικαιοσύνη διαχειρίζεται λίαν ἀσθενῶς· καὶ πρέπει λόγῳ τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἀνυψώσεως αὐτῆς, νὰ τὰ καταργήσετε. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Ἀμφίσσης ἀπέχει 12 ὥρας ἀπὸ τὴν Λαμίαν καὶ ὑπάρχουν καὶ ποταμοὶ, ἀλλὰ μήπως δὲν ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, ἥτις ἀπέχει 36 ὥρας ἀπὸ τὸ Μεσολόγγιον καὶ δὲν ὑπάρχει πρωτοδικεῖον; Πρέπει λοιπὸν, ἐὰν διατηρήσητε αὐτὰ τὰ 4 πρωτοδικεῖα, νὰ προσθέσητε καὶ ἄλλα δύω.

§58ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὁμολογῶ εἰλικρινῶς, ὅτι ἠννόησα τὴν ὀλιγόλογον ἀλλ’ ἐμβριθῆ ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Εὐρυτανίας κ. Κασβίκη, διότι πράγματι παρέστησε τὴν ἀλήθειαν εὐκρινῶς καὶ καθαρῶς, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου κ. Μανέτα βουλευτοῦ Μαντινείας μὲ ὅσην προσοχὴν καὶ ἂν κατέβαλον. Κατὰ τὸ 1868 ἐψηφίσθη νόμος, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἀφετηρία τῆς συστάσεως τῶν 4 πρωτοδικείων. Τὸ βάσιμον τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα τότε ὑπεστηρίχθησαν, θέλουν χρησιμεύσει ὡς ὑπογραμμὸς τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θέλει δώσει σήμερον ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τότε ἐγένετο ἐκτεταμένη συζήτησις, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἔπρεπε νὰ συστηθῶσιν 15 νέα πρωτοδικεῖα, ἕνεκα ὅμως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους ἐλήφθη πρόνοια ἵνα ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ βαθμηδὸν συστήσῃ τὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, ὅπως μετὰ χρονικόν τι διάστημα συστηθῶσι τὰ 15. Ἐννοῶ λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κασβίκης, ὅτι ἀφοῦ ἐσυστήθησαν τὰ τέσσαρα δύναται νὰ συστηθῶσιν ἀκόμη 2, ἢ πλείονα· ἀλλὰ τὴν σήμερον ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισε τότε ὁμοθύμως ἡ Βουλὴ, καὶ χωρὶς νὰ ἐπέλθωσιν ἄλλα γεγονότα μεταβάλλοντα τοὺς λόγους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις, νὰ διατείνεται ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀπονέμεται ἀποχρώντως, τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον. Ποῖα γεγονότα ἐβεβαιώθησαν διὰ νὰ στηρίξωσι τὴν πεποίθησιν ταύτην; Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ χρονικὰ ἐκείνων τῶν δικαστηρίων θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται ἐκεῖσε περισσότερον παρὰ εἰς τὰ ἄλλα δικαστήρια καὶ ὁ λόγος εἶναι προφανὴς, διότι ἔνθα ὑπάρχουν τὰ Ἐφετεῖα τὸ δικαστήριον τῶν πρωτοδικῶν δὲν χρησιμεύει εἰμὶ ὡς κλίμαξ, ὡς μετάβασις, καὶ αἱ ὑποθέσεις συζητοῦνται ἐν τῷ πρωτοδικείῳ παρέργως, διότι ἡ συζήτησις ἡ τελευταία πρέπει νὰ γείνῃ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου. Εἰς τὰ πρωτοδικεῖα ὅμως τὰ ἔχοντα ὀλιγωτέρας δίκας καὶ οὐχὶ ἐφετεῖον ἡ συζήτησις γίνεται ἐμβριθεστέρα, καὶ ἂν παρατηρήσητε τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐφετείων θέλετε ἴδει, ὅτι ἐνῷ εἰς ταῦτα τὰ δικαστήρια ἀκυροῦνται ἀπὸ τὰ Ἐφετεῖα 100 ἀποφάσεις, εἰς τὰ ἄλλα ἀκυροῦνται 120, ὥστε ἡ δικαιοσύνη προβαίνει μετὰ κρίσεως σταθερᾶς καὶ μετὰ συζητήσεως μᾶλλον ἐμβριθοῦς. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, τὸ εὐπρόσιτον, τὸ ἄμεσον τῆς δικαιοσύνης, διότι εἰς τὰ δικαστήρια εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν πλεῖσται ὅσαι ὑποθέσεις παρέρχονται 2 καὶ 3 ἔτη, ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα μετὰ 6 μετὰ 7 μῆνας δύνασθε νὰ ἴδητε τὸ πέρας τῆς ὑποθέσεώς σας. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ποινικὴν ἔποψιν τ’ ἀποτελέσματα εἶναι ἀκόμη ἐπωφελέστερα. Ὅταν τὸ πρωτοδικεῖον ἀπέχῃ τῶν ἐπαρχιῶν 2 ἢ 3 ἡμέρας, ἡ δικαιοσύνη δὲν δύναται νὰ τελεσφορήσῃ. Γίνεται ἐκεῖσε φόνος, ποῦ ἀνακριτὴς, ποῦ εἰσαγγελεὺς νὰ λάβῃ πρόνοιαν; Ὅταν ἔλειπε τὸ πρωτοδικεῖον ἀπὸ τὴν Λευκάδα ὅλοι σχεδὸν οἱ ὑπόδικοι ἐγένοντο φυγάδικοι· ἀφοῦ ὅμως ὑπάρχει ἐπιτοπίως πρωτοδικεῖον, εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβῶσι τὰ τοιαῦτα, ἡ δικαιοσύνη καταλαμβάνει ἀμέσως τὸν ἔνοχον, τὰς ἀποδείξεις, καὶ ἔχει τ’ ἀποτελέσματά της. Ἄλλως καὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἀφαιρουμένου τοῦ μισθοῦ τῶν πρωτοδικῶν καὶ τοῦ εἰσαγγελέως, ποῖοι μισθοὶ ἀπομένουσι; Τοῦ γραμματέως καὶ τῶν ὑπογραμματέων· ἀλλὰ τὸ δικαστήριον ἐνῷ δι’ αὐτοὺς ἐξοδεύει 10, εἰσπράττει 100, ὥστε ἀντὶ νὰ ἔχετε οἰκονομίαν, ἔχετε τὸ ἐναντίον. Μοὶ κακοφαίνεται, ὅτι ἐῤῥίφθη ἡ πρότασις εἰς στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω πρόχειρα τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα· ἀλλὰ τὰ καλὰ διδόμενα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος κ. Καραλίβανος, εἶναι ἀληθῆ καὶ ἀπεδείχθησαν εἰς ἄλλην παραπλησίαν περίστασιν, ὡς ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ χαρτοσήμου, ἡ ὁποία διπλασιάζεται ὑπάρχοντος ἐκεῖ τοῦ δικαστηρίου, διότι τ’ ἄλλα δικαστήρια δὲν δύνανται ν’ ἐπαρκέσουν, καὶ προσέτι διὰ τὴν μετάβασιν τῶν μαρτύρων καὶ ὑποδίκων τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη εἶναι τετραπλασία. Μένει λοιπὸν ὁ λόγος τῆς ἀπονομῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ αὕτη ὑπάρχει ἀκριβεστέρα, ἀπονεμομένη καθ’ ὃν τρόπον νῦν ἀπονέμεται. Κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους ὅτε ἡ Λευκὰς ἔμεινεν ἄνευ πρωτοδικείου, εἰς τὸ δικαστήριον τῆς Κερκύρας ἐπεραιώθη τὸ 1% τῶν ὑποθέσεων τῆς Λευκάδος, αἱ ὁποῖαι ἐξεδικάσθησαν τὸ ἑπόμενον ἔτος, διότι διὰ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Κέρκυραν οἱ διάδικοι πλὴν τῆς δυσκολίας τῆς μεταβάσεως ἔπρεπε ν’ ὑποστῶσι διπλασίαν καὶ τριπλασίαν δαπάνην, καὶ τὸ δικαστήριον τῆς Κερκύρας ἔπρεπε νὰ δικάζῃ 10 ἄλλας ὑποθέσεις, πρὶν ἔλθῃ εἰς τὰς τῆς Λευκάδος, εἰς τρόπον ὥστε μὲ ὅλην τὴν προθυμίαν τῶν δικαστῶν ἦτο φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ἐκδικάσῃ καὶ τὰς ὑποθέσεις τῆς Λευκάδος, μία δίκη δὲ εἰσαχθεῖσα ἐδικάζετο ἐν σειρᾷ μετὰ 15 μῆνας, ἐνῷ εἰς τὴν Λευκάδα δύναται νὰ δικασθῇ μετὰ 2, καὶ καλῶς ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ ἄμεσον καὶ τὸ εὐπρόσιτον τῆς δικαιοσύνης εἶναι τὸ κυριώτερον προσὸν, τοῦτο δὲ θὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν δεχθῆτε τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος προτείνεται. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας ἦτο προσηρτημένη εἰς τὸ δικαστήριον τῶν Πατρῶν, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς τὸ πινάκιον τοῦ δικαστηρίου ἦσαν ἐγγεγραμμέναι 1000 ὑποθέσεις, ὥστε μία ὑπόθεσις τῆς Ἠλείας ἔπρεπε νὰ περιμένῃ πολλὰς ὑποθέσεις τῶν Πατρῶν, διὰ νὰ ἔλθῃ ἐν τῇ σειρᾷ της.

§59ΡΟΥΚΗΣ. Εἰς τὸ πινάκιον κατ’ ἐπαρχίας ἐγγράφονται αὗται αἱ ὑποθέσεις;

§60ΣΕΡΒΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ εἶναι σχετικῶς τοῦ πληθυσμοῦ αἱ ὑποθέσεις, καὶ εἰς τὰς Πάτρας ἦσαν προσηρτημέναι πολλαὶ ἐπαρχίαι, ἑκάστη δὲ ὑπόθεσις λαμβάνει ἐγγραφὴν συνήθως σχετικῶς τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἡ Λευκὰς καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας, ἐπὶ Ἀγγλοκρατίας, ἐπὶ Γαλλοκρατίας διετήρησε πάντοτε πρωτοδικεῖον. Ὅτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἕνεκα οἰκονομίας, κατήργησε τὸ πρωτοδικεῖον, προσέβαλε τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, κατέστρεφε τὰ συμφέροντά των, καὶ δὲν ἔφερεν ἀγαθὰς ἐντυπώσεις καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι τὰ στοιχεῖα τῆς προόδου τῆς κοινωνίας, ἓν τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ἡ δικαιοσύνη, ἀπεμακρύνοντο ἀπὸ τοὺς κόλπους αὐτῆς. Καταρτισθέντος τοῦ πρωτοδικείου ἐκ νέου προσετέθησαν τινὲς δῆμοι τῆς Βονίτσης, καὶ γινώσκετε καλῶς, ὅτι ἡ Βόνιτσα ἀπέχει τοῦ Μεσολογγίου 3 ἡμέρας διὰ ξηρᾶς, τὸν δὲ χειμῶνα 5. Ἐννοεῖτε λοιπὸν τὴν δαπάνην καὶ ἐὰν ἡ δικαιοσύνη ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπονεμηθῇ, ὡς ὤφειλεν. Ἀπαραίτητος λοιπὸν ἦτο ἡ ἀνάγκη νὰ ἀνασυστηθῇ τὸ πρωτοδικεῖον οὐ μόνον λόγῳ ἐπιεικείας, ἀλλὰ καὶ λόγῳ δικαιοσύνης καὶ πολιτικοῦ συμφέροντος. Ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν μ’ ἐπροξένησεν ἡ παρατήρησις ἑνὸς ἐκ Πρεβέζης παρευρεθέντος κατὰ ἐκείνας τὰς ἡμέρας, ὅτε κατηργήθη τὸ δικαστήριον. Ἡ Πρέβεζα ἀπέχει τῆς Λευκάδος μίαν μόνον ὥραν, εἶναι τὸ κέντρον τῆς ἀπέναντι Ἠπείρου. Μοὶ εἶπε δὲ, αὐτὰ εἶναι τὰ τρόπεια τῆς Ἑλλάδος; Δὲν λέγω τοῦτο διὰ νὰ προκαλέσω τὴν ἐπιείκειάν σας, ἀλλὰ διὰ νὰ παραστήσω τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην. Ἐγένετο εἷς φόνος καὶ ἐχρειάσθησαν 30 ἡμέραι, διὰ νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἔνταλμα τῆς συλλήψεως, τώρα ὅμως, καθὼς καὶ πρότερον ὁ φονεὺς συλλαμβάνεται ἀμέσως καὶ δίδει δίκην τῶν πράξεών του. Ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ οἰκονομικὸς λόγος, ἤθελον εἴπει, προκειμένου περὶ προπαρασκευῶν, περὶ θυσιῶν, ἃς θυσιασθῇ καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐπί τινα χρόνον· ἀλλ’ ὅταν οἰκονομία δὲν ἀναφέρεται, ἀλλὰ διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν καλλίτερον τὴν δικαιοσύνην, εἰς μεγάλην ἕδραν, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τοιοῦτον σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον καταστρέφει τὴν πρόοδον τῶν κατοίκων, ἀλλ’ ἐπισύρει ἀδικίαν καὶ μομφήν; Κύριοι, τὸ Βέλγιον εἶναι μικρὰ ἐπικράτεια ἀλλὰ προωδευμένη εἰς τὸ μὴ παραιτέρω· ἐκεῖ ἐπὶ ἀποστάσεως 2 ὡρῶν ὑπάρχει πρωτοδικεῖον, μολονότι ἔχει πληρεστάτην συγκοινωνίαν, διότι δὲν ὑπάρχει γωνία, ἡ ὁποία νὰ μὴ συγκοινωνῇ διὰ σιδηροδρόμου, καὶ ἡμεῖς ἐνῶ ἔχομεν πρωτοδικεῖα ἀπέχοντα 3 ἡμέρας, ἀτελῆ συγκοινωνίαν θὰ καταργήσωμεν ταῦτα; Διατί εἰς τὸ Βέλγιον ἔχουν τόσον μικρὰς περιφερείας; Διὰ νὰ ᾖναι ἡ δικαιοσύνη εὐπρόσιτος καὶ ταχεῖα. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν, δὲν ὑπάρχει δικαιοσύνη ἐν τοῖς πρωτοδικείοις ἐκείνοις. Κύριοι, εἶναι ἄξιον θαυμασμοῦ τὸ τοιοῦτον. Τί εἶναι τὰ πρωτοδικεῖα; Εἰς τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις συνήθως εἶναι ἡ πρώτη βαθμὶς τῆς μεταβάσεως εἰς τὸ ἀνώτερον δικαστήριον. Οἱ δὲ δικασταὶ τῆς Λευκάδος εἶναι οἱ αὐτοὶ τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Πατρῶν, τοῦ Μεσολογγίου, διότι μὰ τὴν ἀλήθειαν, αὐτοὶ ἀτυχῶς περιέρχονται ὡς ταχυδρόμοι, μάλιστα αἱ μετακινήσεις εἶναι πολὺ περισσότερον συχναὶ, παρὰ ἀναγκαῖαι. Λοιπὸν ὁ δικαστὴς ὁ ὁποῖος ἦτο καλὸς εἰς Ἀθήνας, εἶναι κακὸς καὶ ἄδικος εἰς Ἡλείαν, ἢ εἰς Λευκάδα; Εἷς πρόεδρος καὶ δύω πρωτοδίκαι δὲν παρέχουν ἐχέγγυα; Εἰς τὰ ποινικὰ δικάζουν μικρὰ πλημμελήματα ἐπιφέροντα συνήθως 10–15 ἡμερῶν 1–6 μηνῶν φυλάκισιν. Ἀλλά, κύριοι, εἷς πρόεδρος καὶ 4 πρωτοδίκαι θὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι τελοῦν ἀδικίαν καὶ τελοῦν μόνον εἰς τὴν Ἠλείαν, εἰς τὴν Κυπαρισσίαν, οὐχὶ δὲ εἰς τὰς Ἀθήνας; Καὶ εἶναι λογικὸν νὰ παραδεχθῶμεν τοῦτο διὰ νὰ φέρωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι οἱ τῆς Ἠλείας κάτοικοι πρέπει νὰ διασχίζωσιν ὄρη καὶ ποταμοὺς διὰ νὰ εὕρουν δικαιοσύνην; Παρατηρῶ, ὡς πρὸς τὰ ἀνακρίσεις, καθόσον ἀφορᾷ τὴν σύλληψιν τῶν ἐνόχων, λαμβάνουσι μέρους ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ ἀνακριτής. Μὰ νομίζετε ὅτι ἕνα φόνον δύνανται νὰ μὴν τὸ κηρύξουν φόνον, διὰ νὰ μὴν συλλάβωσιν τὸν φονέα καὶ τὸν παραπέμψωσιν εἰς δίκην; Ὄχι βεβαίως, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀδικήσουν, τὸ βούλευμα τῶν Πλημμελειοδικῶν ὑπόκειται εἰς ἀναθεώρησιν. Ἐὰν πράγματι ἔχωμεν εἰς τὰς πολιτικὰς καὶ εἰς τὰς ποινικὰς ὑποθέσεις ἐγγυήσεις, πῶς θέλομεν νὰ ἀνατρέψωμεν αὐτὸ τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον τιμᾷ πᾶσαν εὐνομουμένην πολιτείαν; Ἐπιφυλαττόμενος νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀντικρούσῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐντίμου ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, διότι δὲν τὴν θεωρῶ οὔτε δικαίαν οὔτε ἀποδεκτήν.

§61ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Μανέτας μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως, ἀπαντῶν εἰς τὴν ὁμιλίαν μου εἶπεν, ὅτι κρίνει ἀνάξιον νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ προσάπτοντα μομφὴν εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐάν, κύριοι, ἐν τῇ ἀγανακτήσει μου, τῇ δικαίᾳ νομίζω, ἐξέφερα μομφὴν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς εἴτε δικαίαν εἴτε ἄδικον, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὴν ἀνακαλέσω, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ποσῶς δὲν προσῆψα ἐκ προθέσεως μομφὴν οὔτε εἰς τὰ μέλη, οὔτε εἰς μέλος τι τῆς ἐπιτροπῆς· εἶπον ἁπλῶς τὰ πράγματα, ἐὰν δὲ τοῦτο προσβάλῃ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος· εἶπον ἅμα ἀναγνωσθείσης τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλου τοῦ κόσμου, ἐὰν τὸ αὐτὸ δὲν ἐνόμισεν, ὅτι πρόκειται περὶ οἰκονομίας καὶ ἐγὼ αὐτὸ ἐνόμισα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ προῆλθεν εἰς τὸ λίαν αὐστηρὸν τοῦτο μέτρον ἀπὸ πνεῦμα οἰκονομίας, ἀλλ’ ὁ κ. Μανέτας ἢ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ κ. Μανέτα μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ οἰκονομίας· εἶναι λοιπὸν μομφὴ αὐτό; Ὁ κ. Μανέτας εἶπεν, ἡ ἐπιτροπὴ ὡρμήθη ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ μὴ ἐξευτελισθῇ ἡ δικαιοσύνη προσεγγίζουσα εἰς τὰς ἐπαρχίας. Καὶ πρῶτον λέγω, κύριοι, ὅτι οὔτε τοῦτο δὲν ὡδήγησε τὴν ἐπιτροπὴν καὶ λέγων τοῦτο δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ προσάψω μομφήν, ἐξέθηκα τὰ πράγματα.

§62ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Μὴ μᾶς ἀναγκάζεις νὰ ἀκούωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, μᾶς βασανίζεις ἀδίκως.

§63ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Λούντζη, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ὁμιλοῦν, πάντοτε διακόπτουν, βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι δὲν εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ βουλευτοῦ νὰ διακόπτῃ, ἀλλὰ νὰ συζητῇ.

§64ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Μᾶς βασανίζεις ἀδίκως καὶ χάνομεν τὴν ἡμέραν μὲ αὐτά.

§65ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶπον, ὅτι οὔτε τοῦτο δὲν ὡδήγησε τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ λέγων τοῦτο, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὰ ἑξῆς δύο πράγματα· εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου ά) τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν πέρυσιν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς βουλευτὴς Καλαβρύτων, καὶ ἐζήτει τὴν σύστασιν δικαστηρίου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του καὶ τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν καί τινα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ζητοῦν τώρα τὴν κατάργησιν, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἀρνηθῇ καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θέλει, διότι πέρυσι δὲν εἶχεν ἐν τῷ νῷ, οὔτε τὴν θέλησιν, οὔτε τὴν ἰδέαν αὐτὴν, διότι ὑπεστήριζε τὴν αὔξησιν τῶν δικαστηρίων καὶ οὐχὶ τὴν ἐλάττωσιν. Ἐὰν τὰ πράγματα αὐτὰ προσάπτουν μομφὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐγὼ δὲν εἶμαι αἴτιος, καὶ ὁ κ. Μανέτας πολὺ ἀδίκως ἐξέφερε ὅ,τι ἐξέφερε.

§66Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοὺς ἐπιθυμοῦντας, κύριοι, νὰ πεισθοῦν περὶ τοῦ ὀρθοῦ ἢ μὴ τῆς προτάσεως, ἥτις σήμερον σᾶς ὑπεβλήθη, βεβαίως μεθ’ ὅσα οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες βουλευταὶ σᾶς εἶπον δὲν ἔμεινε καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ πρᾶξις, εἰς τὴν ὁποίαν ζητοῦν νὰ ὁδηγήσουν τὴν Βουλὴν εἶναι πρᾶξις ἄδικος, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ μεγάλας δυσκολίας, χωρὶς ἐξ ἄλλου νὰ θεραπεύσῃ καμμίαν ἀνάγκην. Καὶ οἱ προτείναντες τὴν κατάργησιν τῶν τεσσάρων δικαστηρίων καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν μᾶς παρέστησαν ὅτι δὲν ὁρμῶνται ἐξ ἄλλου λόγου εἰμὴ ἐκ τῆς εὐκολωτέρας καὶ ὁμαλωτέρας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης.

§67ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῆς πληρεστέρας.

§68Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅτι οὐδόλως ἐπηρέασεν αὐτοὺς ἡ ἰδέα τῆς οἰκονομίας. Ἐγὼ δὲν πείθομαι μήτε εἰς τὸ ἓν μήτε εἰς τὸ ἕτερον, ἀπ’ ἐναντίας ἔχω λόγον νὰ πιστεύω καὶ τὸ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν αὐτὴν ὁρμῶνται ἀπὸ πεῖσμα καὶ ἀπὸ ζηλοτυπίαν (θόρυβος).

§69ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠξεύρει τί λέγει.

§70Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Ὁ κ. Κασβίκης ῥητῶς σᾶς ἀνέφερεν, ὅτι θέλετε νὰ σώσητε τὰ τέσσαρα δικαστήρια; δημιουργήσατε καὶ ἄλλα.

§71ΤΙΝΕΣ. Τοιαύτην φράσιν τὴν ἀποκρούομεν.

§72Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω δικαίωμα νὰ ἀντιταχθῶ.

§73ΜΠΟΥΤΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ὕβρις.

§74Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, καὶ λέγω, ὅτι εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν δὲν ὡδήγησε τὸ πνεῦμα τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ ἡ ἀντιζηλία. Τοῦτο δὲν τὸ ἀντελήφθην σήμερον ἀλλὰ πολλάκις καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι καὶ καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη, διότι πάντοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ᾖμαι βουλευτὴς ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ πάντοτε ἤρχετο ἡ πρότασις ἢ νὰ δημιουργήσωσι καὶ νέα ἢ νὰ καταστρέψωσι καὶ τὰ νεοσυστηθέντα. Εἶναι λοιπὸν αὐτὴ ἡ πεποίθησίς μου· ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἐσφαλμένη, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ τὴν ἔχω. Ἐν τούτοις, ἂν καὶ δὲν δίδω πίστιν εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ἤδη πρὸς ὑποστήριξιν τῆς καταργήσεως τῶν δικαστηρίων, ὅτι ὁρμῶνται ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης οἱ προτείναντες τὴν κατάργησιν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω προτείνω, ὅπως μετατεθῇ ἡ ἕδρα τοῦ δικαστηρίου Καλαμῶν εἰς τὴν Κυπαρισσίαν.

§75ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα (θόρυβος).

§76Χ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περιφέρεια ἡ δικαστικὴ τοῦ πρωτοδικείου Καλαμῶν μέχρι τινὸς ἀπετελεῖτο ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας Καλαμῶν, Μεσσηνίας, Ὀλυμπίας, Τριφυλίας καὶ Οἰτύλου. Ἐὰν λοιπὸν σήμερον διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποβάλλουν προτίθεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς ἣν ἦσαν τότε κατάστασιν τὰ δικαστήρια, τότε βεβαίως ἔργον δικαιοσύνης ἤθελεν εἶσθαι καὶ ἀξιοπρεπὴς πρᾶξις νὰ ἐκλέξῃ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, εἶναι δὲ πρὸς τοῦτο κατάλληλος ἡ Κυπαρισσία, ἡ ὁποία καὶ ἄλλοτε ὑπῆρξεν ὡς κέντρον· αὐτὴ εἶναι ἡ δικαιοσύνη, ἐὰν θέλετε νὰ φανῆτε δίκαιοι, αὐτὸ πρέπει νὰ πράξητε καὶ οὐχὶ νὰ προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν ἐκείνην καὶ νὰ μείνῃ τὸ πρωτοδικεῖον εἰς τὰς Καλάμας, ἀφ’ οὗ τὰ ἄκρα τῶν ἐπαρχιῶν μέχρι τῆς ἕδρας τοῦ πρωτοδικείου Καλαμῶν ἀπέχουν πολὺ, διότι μεσολαβοῦν 25 ὧραι καὶ 5 ποταμοὶ ἀγεφύρωτοι εἰς τοὺς ὁποίους κατ’ ἔτος οἱ μάρτυρες καὶ οἱ διάδικοι ἐπνίγοντο καὶ πάντοτε ὁ τόπος ἔδιδε θύματα ἓξ ὀκτὼ καὶ δέκα. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὴν Κυπαρισσίαν ἀποφασίσητε νὰ μεταθέσητε τὴν ἕδραν, τότε οὔτε Καλάμιοι, οὔτε οἱ ἐκ Τριφυλίας δύνανται νὰ παραπονεθοῦν, καὶ ἡ δικαιοσύνη θ’ ἀποδίδεται μετὰ μεγαλειτέρας εὐκολίας.

§77ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοοῦσα κύριοι, τὸν κ. Κανελλόπουλον νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Κυπαρισσίας καὶ βεβαίως διότι εἶναι πλησίον ἡ ἐπαρχία του, δὲν ἐννοοῦσα ὅμως νὰ φέρῃ πρότασιν περὶ μεταθέσεως τοῦ πρωτοδικείου Καλαμῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Κυπαρισσίας. Τώρα ἐννοεῖται αὐτὰ εἶναι λόγια, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθετε ὅτι δὲν σᾶς εἶπε καὶ τὴν ἀλήθειαν, διότι αἱ Καλάμαι εἶναι εἰς τὸ κέντρον τοῦ νομοῦ καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω, διότι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι τῆς Μεσσήνης, τῆς Πυλίας καὶ αἱ ἄλλαι δὲν εἶναι μακρὰν, μάλιστα ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης δὲν ἀπέχει παρὰ μίαν ὥραν· τώρα δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα περὶ τῆς πόλεως Καλαμῶν καὶ τῶν προσόντων της· ἔχει προσόντα καὶ δικαιώματα, διότι εἶναι ἕνας ἐμπορικὸς τόπος.

§78Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, δὲν πρόκειται τώρα περὶ μεταθέσεως τῆς ἕδρας.

§79ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔφερε τοιαύτην πρότασιν, λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ ἀμέσως.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ὡς ἀντιπρόσωπος μιᾶς τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς ἃς ἑδρεύουν τὰ δικαστήρια τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ κατάργησις, ἔχω καθῆκον ὄχι ἀληθῶς νὰ πολεμήσω τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὴν εἰσήγαγον, διότι ἐὰν ἀληθῶς δὲν ὡδηγήθησαν εἰς τοῦτο εἰμὴ ἐκ μόνων τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους μᾶς ἀνέφερον, ἂς μοὶ συγχωρήσωσι νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτοὺς ὅτι οὔτε αὐτοὶ εἶχον δικαίωμα νὰ ὑποβάλουν τοιαύτην πρότασιν, οὔτε ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἄνευ περαιτέρω ἐξετάσεως· πᾶς βουλευτὴς ὡς ἀντιπροσωπεύων τὸ ἔθνος δύναται νὰ φέρῃ προτάσεις, ὅταν πρόκηται περὶ γενικῶν συμφερόντων αὐτοῦ· ἑπομένως ἐὰν τὰ ἔντιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς παρουσιάζοντα τὴν πρότασιν περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται ἔλεγαν, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν 4 δικαστηρίων βλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας ἢ ἐκθέτει τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνας εἰς τὰς ὁποίας δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ ὁ προϋπολογισμὸς, ἤθελον σιωπήσει ἢ ἤθελον προσπαθήσει ν’ ἀποδείξω ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά των δὲν εἶναι βάσιμα· ἀλλὰ καθὼς ἠκούσατε δὲν ὁμιλοῦν ἐν ὀνόματι τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς ἐπικρατείας, οὔτε ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ πρότασίς των θέλει ἐπιφέρει οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλὰ τί σᾶς λέγουν; ζητοῦμεν νὰ καταργήσητε τὰ 4 δικαστήρια διὰ νὰ ἀπονέμηται ἡ δικαιοσύνη καλλίτερον, διότι τὰ δικαστήρια αὐτὰ κακῶς ἀπονέμουν τὴν δικαιοσύνην. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους τούτους ἐὰν ἀληθῶς ἀπονέμηται κακῶς ἡ δικαιοσύνη, ποῖοι βλάπτονται; βεβαίως οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς ἃς εἶναι συστημένα· καὶ τίς ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κύριον Μανέταν καὶ τὰ λοιπὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ παρουσιάζωνται καὶ νὰ ὁμιλοῦν ἐν ὀνόματι τῶν λαῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων!

§81ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους (θόρυβος).

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐπαρχίαι εἰς τὰς ὁποίας τὰ 4 δικαστήρια λειτουργοῦσιν ὑπὲρ τῶν 200,000 κατοίκων, αἱ ἐπαρχίαι αὗται ἀποστέλλουν εἰς τὴν Βουλὴν 22 ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν ὅταν βλέπουν τι βλάπτον αὐτὰς, νὰ ζητήσουν τὴν θεραπείαν. Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἡμεῖς οἱ 22 ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἴμεθα ἀνάξιοι τῆς ἀποστολῆς μας καὶ παραβλέπομεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, μήπως οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν δὲν ἔχουσιν ἄλλα μέσα διὰ νὰ φθάσωσι τὰ παράπονά των μέχρι τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ κατ’ ἐμὲ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας θεωρῶ ὕβριν νὰ παρουσιάζωνται ἄλλοι βουλευταὶ καὶ νὰ ὁμιλῶσι καὶ χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Ἐγὼ καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν κάλλιον παντὸς ἄλλου τί συμβαίνει εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας. Ἐνόσῳ δὲ οὔτε ἡ Κυβέρνησις φέρει νόμον κατὰ τῶν δικαστηρίων, οὔτε οἱ κάτοικοι ὑπέβαλον παράπονα, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν. Ὁμιλεῖτε, κύριοι, περὶ καλλιτέρας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐλάβατε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσατε ὁποίου εἴδους δικαιοσύνην εἶχον αἱ ἐπαρχίαι αὗται πρὶν συστηθῶσιν τὰ δικαστήρια καὶ ὁποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς συστάσεως αὐτῶν; Μοὶ φαίνεται ὅτι οὐδὲν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἔλαβε τὸν κόπον τοῦτον. Δὲν θεωρῶ, κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ ἐκταθῶ περισσότερον εἰς τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, ἀλλ’ ἀφοῦ καθὼς λέγουν σᾶς ζητοῦν νὰ καταργήσητε τὰ δικαστήρια μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ κάμετε καλὸν εἰς τὰς ἐπαρχίας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι συστημέναι σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀναβάληται τὴν ἀπόφασίν σας μέχρις οὗ πληροφορηθῆτε ὅτι πράγματι ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων ἔβλαψεν. Ἑπομένως προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§83ΤΙΝΕΣ. Εἶνε δεδικασμένον.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐξετάσῃ ὁποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῶν δικαστηρίων, ἐὰν προῆλθε ζημία εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τοιαύτη ὥστε νὰ ᾖναι ἀναγκαία ἡ κατάργησις.

§85ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς κ. Μανέτας ἀπέφυγε πολὺ εὐλόγως νὰ κάμῃ λόγον καθόσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τὸ οἰκονομικὸν διὰ νὰ μὴ ἐκπέσῃ τὸ ζήτημα καὶ λάβῃ ἕνα τύπον ὑλικὸν καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν κύριον σκοπὸν, τὸν ἐπιδιωκόμενον τοῦ νὰ μὴ πολυπλασιασθοῦν τὰ δικαστήρια καὶ ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης χωλαίνῃ. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς ν’ ἀρνηθῇ ὅτι πολλὰ τῶν πρωτοδικείων τούτων τῆς Ἀμφίσσης, τῆς Τριφυλίας κλπ. μερῶν, ὅτι χορηγοῦν μερικάς τινὰς προσόδους εἰς τὸ δημόσιον, ἕνεκα τοῦ χαρτοσήμου, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι τὰ πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα ἑδρεύουσιν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν Νομῶν, θὰ ἔχουν τοσαύτην ἐργασίαν περιπλέον, ὅσην θὰ εἶχον τὰ 4 πρωτοδικεῖα τὰ καταργούμενα, καὶ ἑπομένως θὰ γίνηται καὶ ἡ αὐτὴ κατανάλωσις τοῦ χαρτοσήμου. Δὲν πρέπει δὲ νὰ νομίζητε, ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν παρουσιάζει οἰκονομίαν, διότι παρουσιάζεται οἰκονομία ἀρκοῦσα καὶ τοσαύτη, μὲ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν διὰ τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἐπίκεινται τριῶν καὶ τεσσάρων ἑκατομμυρίων. Δὲν εἶναι οἰκονομία; Εἶναι πληρεστάτη οἰκονομία, διότι ἡ κατάργησις τῶν 4 πρωτοδικείων, θὰ φέρῃ τὴν κατάργησιν 4 εἰσαγγελέων, 4 ἀντεισαγγελέων, 4 γραμματέων καὶ ἐν γένει τοῦ ἄλλου προσωπικοῦ, τὸ τοιοῦτον δὲ θὰ φέρῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικίου τοῦ καταστήματος τοῦ πρωτοδικείου καὶ τῶν λοιπῶν οἰκιῶν καὶ φυλακῶν, καὶ ἔτι μέγα καλὸν θὰ συγκεντρωθῶσι τὰ φῶτα εἰς κύκλον στενότερον καὶ ἡ δικαιοσύνη θὰ ἀπονέμεται πληρεστέρα καὶ εὐρυτέρα. Καὶ διατί, κύριοι, θαυμάζετε διὰ τὴν πρότασιν αὐτήν; Ἦλθε πρώτην φοράν; Ἦλθε τοσάκις καὶ πάντοτε ἐσυζητήθη καὶ ἐξητάσθη ὑπὸ τὸ πνεῦμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξετάζεται καὶ σήμερον. Δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ ἐπιδιώξωμεν ἕνα σκοπὸν καὶ φέρωμεν οἰκονομίας, ἀφοῦ ὅλοι λέγομεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη φόρων. Μᾶς εἶπον, ὅτι ἀπὸ τὰς ἐργασίας προκύπτει δαπάνη, ἀλλὰ μήπως τώρα αἱ δίκαι θὰ παύσουν; Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ ἐξετασθῶσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ θέλετε ἰδεῖ ἀπὸ τὰ ἔργα, εἰς τὰ ὁποῖα προέβη, ὅτι προέβη εἰς γενναίας οἰκονομίας· παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, διότι φρονεῖ, ὅτι θ’ ἀπαλλάξῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ φέρῃ νόμους περὶ φορολογίας· ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν δι’ ἄλλας ἐκτάκτους ἀνάγκας. Δὲν ἐψηφίσατε ἕνα νόμον 10,000,000; Ἐλπίζει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ δάνειον αὐτὸ, χωρὶς νὰ καταφεύγετε εἰς νέους φόρους. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι μόνη ἡ ἰδέα τοῦ νὰ συγκεντρωθοῦν περισσότερα φῶτα, πρὸς πληρεστέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ λόγος οἰκονομίας.

§86ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ οἰκονομίαι;

§87ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατάργησις 4 εἰσαγγελέων, ἀντεισαγγελέων, γραμματέων καὶ λοιποῦ προσωπικοῦ ὡς καὶ τῶν ἐνοικίων.

§88ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριοι, εἰς διαφωνίαν εὑρέθη ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος κ. Δανόπουλος ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου Μανέταν τόν τε εἰσηγητὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰσηγητὴν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Μανέτας σᾶς εἶπε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὡρμήθη ὑπὸ πάθους οὔτε ὑπ’ ὄψιν εἶχεν οἰκονομίας, ὁ κύριος Δανόπουλος σᾶς εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι ὁ σπουδαιότερος τῶν λόγων εἶναι ὁ τῆς οἰκονομίας. Θὰ μοῦ συγχωρήσῃ ὁ κύριος Μανέτας νὰ τοῦ εἴπω ὅτι εἰς τὰ μέλη τὰ ὑπογράψαντα τὴν πρότασιν οὐδέποτε ἀπέδωκα πλαγίαν σκέψιν, ἀπ’ ἐναντίας ἔχω πλήρη πεποίθησιν ὅτι εἶναι εἰλικρινὴς ἡ πρότασίς των. Ἀλλὰ θὰ μοῦ συγχωρήσητε νὰ εἴπω μίαν ἀλήθειαν, παρακαλῶ δὲ, κύριοι, νὰ μὴ χολωθῆτέ τινες· ἠξεύρετε διατί δὲν θέλει ὁ κύριος Δανόπουλος τὸ Πρωτοδικεῖον, διότι ὁ κύριος Δανόπουλος ἔχει τὸ εὐτύχημα νὰ ἀναβαίνει ἐπὶ τῆς ἁμάξης καὶ μετὰ ἡμίσειαν ὥραν νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ Ναύπλιον, διότι κατὰ σύμπτωσιν εἶναι πλησίον του τό τε Πρωτοδικεῖον καὶ τὸ Ἐφετεῖον· δὲν ἐκολύμβησεν ἐν ὥρᾳ χειμῶνος εἰς τὸν Ὠκεανὸν τῆς Ἠλείας διὰ νὰ ἰδῇ πῶς θὰ ὑπάγῃ εἰς τὰς Πάτρας. Ὁ κύριος Μανέτας ἐπὶ ἁμάξης καὶ αὐτὸς ἀναβαίνει εἰς τὴν Τρίπολιν, ἐκεῖ ἔχει τὸ Πρωτοδικεῖον, ὁσάκις δὲ κατὰ κακὴν σύμπτωσιν δὲν τύχῃ νὰ ᾖναι βουλευτὴς εἶναι δικηγόρος· ὁ στενότατος φίλος μου κύριος Θάνος, εἰξεύρετε, κύριοι, διατί πολεμεῖ τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Ἠλείας αἰωνίως; διότι ἐπειδὴ μὲ ἀγαπᾷ πολὺ θέλει νὰ μὲ βλέπει καὶ ἐμὲ ὡς μάρτυρα, καὶ ὅταν φθάνω εἰς τὸ σπῆτι νὰ μὲ βλέπῃ λασπωμένον καὶ βρεμένον.

§89ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Θέλω νὰ καταργηθῇ τὸ Πρωτοδικεῖον διότι ἔχεις ἅμαξαν καὶ ἔρχεται ἀπὸ τὸν Πύργον εἰς Πάτρας.

§90ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε Πετραλιᾶ, σεῖς ἔρχεσθε μὲ ἅμαξαν ἢ ἀνεβοκατεβαίνετε τοὺς βράχους καὶ πνίγεσθε καὶ τσακίζεσθε; Ἐπὶ Παρκερικῶν, κύριοι, ἐγὼ ἀπὸ τὸν Πύργον ἕως εἰς τὰς Πάτρας ἔκαμα 10 ἡμέρας νὰ ὑπάγω, καὶ ἠξεύρω τί γίνεται ἀπὸ τὴν Ἀνδρίτσαιναν μέχρι τῶν Καλαμῶν διότι ἐταξείδευσα ἐν καιρῷ χειμῶνος· δὲν ζητεῖται λοιπὸν ἡ κατάργησις τῶν δικαστηρίων διὰ λόγους οἰκονομίας ἢ ἀπονομῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἄλλοι μὲν μένοντες ἐν ταῖς πρωτευούσαις ἀδιαφοροῦν ἂν πνίγωνται ἢ ἂν καταστρέφωνται ἢ ἂν γίνωνται θύματα πολλάκις τῆς λῃστείας· ἄλλοι δὲ, μᾶς λέγουν διατί νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα ὁ Πύργος ἡ Λευκὰς κτλ. καὶ νὰ μὴ ᾖναι καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα καὶ Κόρινθον δικαστήρια· μὰ ποῖος σᾶς ἐμποδίζει νὰ κάμετε καὶ ἐσεῖς δικαστήρια; θεωρεῖτε ἀναγκαῖον τὸν πολλασιασμὸν τῶν δικαστηρίων; κάμετέ τον. Τώρα δὲν τὸ θέλει ὁ Νοταρᾶς τὸ πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Ἠλείαν διότι θέλει νὰ ᾖναι καὶ εἰς τὴν Κόρινθον, ἂς γίνῃ καὶ ἐκεῖ. Δὲν ἀποβλέπετε καὶ εἰς ἓν ἄλλο ἀκόμη, θέλετε νὰ ἀποστερήσητε 200,000 κατοίκους τῆς μικρᾶς αὐτῆς ἀναψυχῆς τὴν ὁποίαν τοῖς ἐχορήγησε τὸ ἔθνος, μὰ εἶναι σκληρὸν! καὶ, κύριοι, ἐλέγατε πρὸ ὀλίγου λόγῳ οἰκονομίας, ποῦ εἶναι ἡ οἰκονομία σας; μὲ 10 ψωροδραχμὰς θὰ κάμετε οἰκονομίας; εἶναι γελοῖον καὶ νὰ τὸ λέγητε ἀκόμη. Ὡς πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ὁ κ. Σέρβος ἄνθρωπος ἐπιστήμων καὶ ἀνήκων εἰς τὸν κλάδον τοῦ δικαίου σᾶς ἀνέπτυξε λίαν εὐστόχως καὶ λίαν καταληπτῶς πόσον πλανῶνται οἱ νομίζοντες ὅτι θὰ προέλθῃ αὐστηροτέρα καὶ καλλιτέρα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, ἑπομένως θεωρῶ περιττὸν νὰ προσθέσω τι εἰς ταῦτα. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου νὰ παραπέμψῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τὴν μελετήσῃ καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ ἂν συμφέρῃ ἡ κατάργησις τῶν δικαστηρίων ὑπὸ τὰς ἐπόψεις ὑπὸ τὰς ὁποίας σᾶς παρέστησαν τὰ πράγματα, τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς δικαιοσύνης· καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ πρότασιν τὴν ὁποίαν θέλει ἀντλήσει ἐκ τῆς μελέτης αὑτῆς. Ἔχετε δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι πρόκειται νὰ ἀποφασίσητε περὶ ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πολλὰ καὶ μεγάλα δικαιώματα εἰς τὸν τόπον καὶ πολλὰ ἔχυσαν αἵματα.

§91ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι ἄλλο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὸν λόγον τῆς οἰκονομίας καὶ διὰ ταύτην ἡ ἐπιτροπὴ ἤρξατο ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν τεσσάρων πρωτοδικείων, ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω ποία θὰ ᾖναι ἡ οἰκονομία ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς καταργήσεως, ἀφοῦ κατὰ τὴν κρίσιν μου οἱ πρωτοδίκαι θὰ πληρόνωνται. Θὰ ἐπέλθῃ λοιπὸν ἡ οἰκονομία ἐκ μέρους τῆς παύσεως τῶν εἰσαγγελέων καὶ γραμματέων; οὐχί, ἀφοῦ μάλιστα πολλὰ ἐνοικιαστήρια εἶναι ἄλλα διὰ 5 καὶ ἄλλα διὰ 4 ἔτη, καὶ ὅροι αὐτῶν εἶναι ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν οἰκοδομήσει τὸ Δημόσιον κατάστημα τότε καὶ μόνον τὰ ἐνοικιαστήρια διαλύονται, ἄλλως ἔχουν τὴν ἰσχύν των μέχρι τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ γνωρίζω ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ ἐνοικιαστήρια καὶ λοιπὰς δαπάνας ἀναφαιρέτους, καὶ ἂν ἔκαμε μίαν στατιστικὴν διὰ νὰ ἰδῶμεν πόσα ἐπλήρονε τὸ Δημόσιον διὰ μαρτυρικὰ δικαιώματα πρὸ τῆς συστάσεως αὐτῶν τῶν δικαστηρίων, πόσα πληρόνει τώρα καὶ οὕτως νὰ καταργήσωμεν εὐλόγως τὰ δικαστήρια αὐτά. Ἄνευ αὐτῶν τῶν πληροφοριῶν μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν· καθόσον δὲ ἐγὼ γνωρίζω, σᾶς λέγω, ὅτι πρὶν συστηθοῦν αὐτὰ τὰ πρωτοδικεῖα τὸ δημόσιον ἐπλήρωνε περισσότερα εἰς μαρτυρικὰ δικαιώματα, ἐνῷ τώρα φρονῶ, ὅτι δὲν πληρόνει οὔτε τὸ ⅓ πλὴν τοῦ περισσοτέρου χαρτοσήμου, ὃ ἐξοδεύει. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς ὑπὸ συζήτησιν ὑποθέσεως μέχρις οὗ ἔλθουν αὗται αἱ πληροφορίαι.

§92Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἡ ἐπιτροπὴ πραγματικῶς προέβη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μὲ σκέψιν νὰ φέρῃ τὰς δυνατὰς λεγομένας οἰκονομίας· ὅταν ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἶδε μίαν ἀταξίαν· ἦτον ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ εἰς ἓν ἄρθρον καὶ ὁ ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ κάμνῃ ὅ,τι ἤθελε· ἐξειδικεύσαμεν λοιπὸν κατ’ ἄρθρον τὸν προϋπολογισμὸν αὐτόν· ἦλθε καὶ τὸ ζήτημα τῶν δικαστηρίων, καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἔγεινεν ἡ ἑξῆς σκέψις· διὰ τῶν πολλῶν εἰρηνοδικείων, τὰ ὁποῖα συνεστήσαμεν, διανέμεται δικαιοσύνη ἢ ἐβλάβη καὶ κατεστράφη ὁ τόπος; ἐγὼ εἶπον, εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἦτον ἓν εἰρηνοδικεῖον καὶ διενέμετο ἡ δικαιοσύνη· ἔγιναν 5 εἰρηνοδικεῖα ὁ τόπος κατεστράφη ἐξ ὁλοκλήρου, διότι ἕνεκα τῶν μικροφιλοτιμιῶν τῶν χωρικῶν αἱ δίκαι ἐπολλαπλασιάσθησαν, τὰ πάθη ηὔξησαν, δικολάβοι δὲν ὑπῆρχον νὰ διεξαχθῶσιν αἱ δίκαι, ὁ τόπος κατεστράφη. Κύριοι, οἱ μεγαλείτεροι, οἱ καλλίτεροι οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν νομομαθῶν ὑποστηρίζουν τὴν ἑξῆς ἀρχήν· ἀπομακρύνετε τὰ δικαστήρια ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον· ὅσον εἶναι γνωστότερος, λέγουν, ὁ δικαστὴς, τόσῳ χειρότερα ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη· τὰ δικαστήρια πρέπει νὰ μένουν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν· εἰς τὰ δικαστήρια αὐτὰ ὅπου εἶναι εἰς τὴν Λευκάδα, εἰς τὴν Ἠλείαν, εἰς τὴν Κυπαρισσίαν καὶ εἰς τὴν Ἄμφισσαν κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν ἀπονέμεται ὡς πρέπει ἡ δικαιοσύνη. Κύριοι, εἶμαι δικηγόρος εἰς τὸ Μεσολόγγιον 10–12 ἔτη, δέκα ἀναφοραὶ εἶναι εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου, χιλιάδες γράμματα πρὸς ἡμᾶς, πρὸς Θεοῦ φροντίσατε νὰ ἔλθωμεν πίσω εἰς τὴν Βόνιτσα.

§93ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, τὸ διαψεύδω.

§94ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑπολήπτομαι καὶ ἔχω φίλον τὸν κ. Κατσικογιάννην, ἀλλὰ κάθεται εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν ἠξεύρει τί γίνεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Τώρα θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ποία θὰ γίνῃ οἰκονομία· ὑποθέτω πρὸς στιγὴν ὅτι αὐταὶ αἱ φυλακαὶ καὶ ὅτι τὰ δικαστήρια εἶναι ἐνοικιασμένα διὰ δύο ἢ τρία ἔτη· ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν θὰ γίνῃ οἰκονομία· ἐὰν τὸ δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον, θὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίαν νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ· ἀλλὰ θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία βεβαία 80,000 δραχ. σᾶς προτρέπω λοιπὸν καὶ λόγῳ οἰκονομίας καὶ λόγῳ γενικοῦ καὶ ἀπολύτου συμφέροντος νὰ καταργήσετε αὐτὰ τὰ πρωτοδικεῖα.

§95ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰ τρία ἔχουν διαφορετικὴν ἰδέαν· ὁ κ. Μανέτας εἶπεν, ὅτι ἡ κατάργησις ἐγένετο διότι δὲν διανέμεται ἡ δικαιοσύνη πλήρης, ὁ κ. Δανόπουλος μᾶς εἶπε χάριν οἰκονομίας, ὁ δὲ κ. Δημητριάδης εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος. Τὸ μόνον ζήτημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἶναι τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομίας, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι τοιαῦται σήμερον. Ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ μᾶς ὑποβάλῃ κατάστασιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι πραγματικῶς γίνονται οἰκονομίαι, καὶ ἐνόσῳ δὲν πράξῃ τοῦτο πιστεύω καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν εἶναι ἀδικαιολόγητος. Θέλουν νὰ καταργήσουν τὰ τέσσαρα πρωτοδικεῖα, διότι δὲν ἔχουν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι. Καὶ τίς ἐμποδίζει νὰ συστηθῶσι καὶ ἐκεῖ; ὅσον δὲ ἀφορᾷ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης τὸν παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπῃ ἂν τὰς ἐπιστολὰς αὐτὰς τὰς ἔλαβεν ἀπὸ κανένα ἔμπορον τῆς Βονίτσης, διότι οἱ ἔμποροι καταστρέφονται πραγματικῶς, οἱ δὲ κάτοικοι ὠφελοῦνται.

§96ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐστηρίχθη πρὸ πάντων εἰς τὸν λόγον τῆς οἰκονομίας. Σᾶς εἶπον προηγουμένως κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θέλομεν ἅπαντες· ὅταν ἄλλοτε ἦλθε τὸ ζήτημα αὐτὸ εἴμεθα προειδοποιημένοι, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἐσημειοῦτο πίστωσις· ἑπομένως ἐγὼ ἐφρόντισα τότε νὰ ἴδω ἂν πράγματι ὑπάρχῃ οἰκονομία, ἂν καταργηθῇ τὸ δικαστήριον· ἔλαβα τὰς πληροφορίας καὶ λαβὼν τὸν λόγον ἀπέδειξα ὅτι ἀπαντῶνται ὅλα τὰ ἔξοδα καὶ μένει καὶ περίσσευμα 33,000 δραχμῶν· ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν μου τότε τὸ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον ἐξοδεύεται εἰς τὸ δικαστήριον τῆς Λαμίας, ὅτε περιελάμβανε τὴν Δωρίδα, Παρνασσίδα καὶ Φθιώτιδα, ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν μου τὰ δαπανώμενα εἰς τοὺς μάρτυρας ὅλα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ δημόσιον νὰ πληρώνῃ, καὶ ἐπιφυλάσσομαι, κύριοι, νὰ σᾶς φέρω τοὺς λογαριασμοὺς τούτους, διότι δὲν τοὺς ἔχω προχείρους σήμερον. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπή μᾶς πετᾷ ἐξ ἐφόδου μίαν πρότασιν καὶ σᾶς λέγει ὅτι τὴν φέρει δι’ οἰκονομίαν (Θόρυβος).

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§98ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, κύριοι, δὲν ἔρχονται νὰ καταργήσουν ἓν δικαστήριον ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐργαζόμενον. Ἠδύνασθε, κύριοι, νὰ καταργήσητε ἔστω καὶ δι’ οἰκονομίαν, ἢ δι’ ἀραίωσιν, ἀδιάφορον, τὰ περισσότερα τῶν δικαστηρίων, ἐὰν ὑπῆρχε πλήρης καὶ ἀσφαλὴς συγκοινωνία, καὶ ἐγὼ πρῶτος ἤθελον ἴσως τότε ψηφίσει ὑπὲρ τῆς καταργήσεως, ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία, θέλετε πράξει τὴν μεγαλειτέραν ἀδικίαν, ἐὰν προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν τῶν δικαστηρίων.

§99ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω, κύριοι, καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον συνάμα νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ, ὅτι δικαιοτέρα πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη καλῶς καὶ διηρμήνευσε τὸ γενικὸν φρόνημα τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ ἐπιμονὴ τῆς Βουλῆς νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τῶν πρωτοδικείων ἐκείνων εἰς μόνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀμέσως ἐνδιαφέρονται.

§100ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπατᾶσθε (θόρυβος).

§101ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν ἀτομικῶν μου συμφερόντων, μὴ ταράττεσθε, ἂν ἔχετε δίκαιον θὰ τὸ εὕρετε, μὲ τὰς φωνασκίας δὲν κατορθώνετε τίποτε, ἐπιμένοντες ἀναγκάζετε καὶ ἡμᾶς νὰ ἐπιμένωμεν. Βλέπετε, κύριοι, πόσοι εἶναι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον νὰ πολεμήσουν τὴν πρότασιν τῆς καταργήσεως, εἶναι ἐκεῖνοι ὑπὲρ τῶν ὁποίων κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς ἐσυστήθησαν τὰ πρωτοδικεῖα, οὐδεὶς ἄλλος ἔλαβε τὸν λόγον νὰ πολεμήσῃ τὴν πρότασιν, διότι κρίνω ἐκ τῆς καρδιᾶς μου, ὅτι πολλὰ ὀλίγοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποδέχονται τὴν σύστασιν αὐτῶν καὶ ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐσυστήθησαν πολλοὶ ἐστενοχώρησαν τὴν συνείδησίν των διὰ νὰ δώσωσι ψῆφον· δὲν ἤμην ἐγὼ τότε βουλευτὴς, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα, ὡς πολίτης, οὐδένα ἄνθρωπον νὰ ἐπικροτήσῃ εἰς τὴν σύστασιν αὐτῶν.

§102ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ 1833 ὑπάρχουν αἰτήσεις.

§103ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ μὲ πεῖσμα, ὁμιλῶ ἐν συνειδήσει καὶ ὅστις θέλει νὰ μὲ ἀντικρούσῃ ἂς ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα. Καὶ μόνον αὐταὶ αἱ τέσσαρις ἐπαρχίαι τοῦ κράτους εἶχον ἀνάγκην πρωτοδικείων; Προπέρισυν ὁ κύριος Βουλπιώτης δὲν ἐθρήνησεν τὴν κατάστασιν μιᾶς ἐπαρχίας, καὶ δὲν σᾶς παρέστησε τὴν δυσκολίαν τῶν κατοίκων αὐτῆς, ἣν ἔχουσι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου; πῶς δὲν ὑπερασπίσθητε τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην; διότι δὲν εἶχε τὸ προνόμιον νὰ παραγάγῃ ὑπουργοὺς, ἐσυστήσατε εἰς τὴν Παρνασσίδα πρωτοδικεῖον, οὐχὶ διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ διότι τὸ ἀπῄτει ὁ πολιτικὸς λόγος, διότι ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὸν κ. Κεχαγιᾶν ἕνα ῥοσφέτι, καὶ ἐδόθη, τὸ αὐτὸ ἔγινε καὶ διὰ τὸ πρωτοδικεῖον Λευκάδος, οἱ αὐτοὶ λόγοι διὰ τὸ πρωτοδικεῖον Τριφυλλίας (θόρυβος). Ἐρωτῶ τὴν συνείδησίν σας, δύνασθε νὰ μὴ εἴπητε, ὅτι ἀναγνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν εἰς πολλὰς ἐπαρχίας λόγοι σπουδαιότεροι πρὸς σύστασιν; Μεταξὺ τῶν πολλῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν τεσσάρων αὐτῶν δικαστηρίων, εἶναι καὶ ἡ κακὴ σύστασίς των. Πρέπει, κύριοι, τὸ κακὸν νὰ κτυπηθῇ εἰς τὴν ῥίζαν. Μᾶς ἀνέπτυξαν θεωρίας οἰκονομολογικὰς καὶ μᾶς εἶπον, ὅτι τῆς Ἀμφίσσης τὸ πρωτοδικεῖον εἶναι προσοδοφόρον, καὶ ὁ κύριος Καραλίβανος μᾶς ἔφερεν κατάστασιν ὑπολογισμῶν ἐν τῇ ὁποίᾳ φαίνεται περίσσευμα 33,000. Ἀλλὰ, κύριοι, πρέπει νὰ ἦσθαι δίκαιοι καὶ εὐσυνείδητοι, οἱ λογαριασμοὶ αὐτοὶ δὲν συνηγοροῦν καὶ ὑπὲρ τῆς συστάσεως ἄλλων δικαστηρίων; Δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ παραπονήσθε διὰ τὴν κατάργησιν, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατεδικάσθη παρ’ ὅλου τοῦ ἔθνους.

§104ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐν ᾧ ἐναγωνίως περιμένομεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν συζήτησιν, αὐτὸς χθὲς ὁ κύριος πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρεπονεῖτο κατὰ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν συνέρχονται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ εἰς αὐτοὺς ἀνατεθὲν σπουδαῖον ἔργον, ἐνῷ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἰδιαιτέρως μᾶς ἔλεγον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκεται εἰσέτι εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, αἴφνης καὶ παρ’ ἐλπίδα ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἔῤῥιψεν ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν σήμερον μίαν πρότασιν περὶ καταργήσεως τεσσάρων πρωτοδικείων καὶ τὴν ἔῤῥιψεν οἱονεὶ ἔκθετον χωρὶς κἂν νὰ δώσῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ μέτρον τοῦτο· ἠναγκάσθησαν δ’ ὡς ἐκ τούτου ἄλλοι βουλευταὶ νὰ πλάσωσι λόγους διὰ νὰ πολεμήσωσι τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν. Ὁ πρῶτος λαλήσας ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐπιτροπήν, ἐξαναγκασθεὶς ὑπὸ τῶν πρὸ αὐτοῦ ἀγορευσάντων, εἶπεν, ὅτι οὐχὶ λόγος οἰκονομικός, ἀλλὰ λόγος θεωρητικὸς ἀναφερόμενος εἰς τὴν κρείττονα τῆς δικαιοσύνης ἀπονομὴν ὑπηγόρευσε τὴν πρότασιν· ἀφοῦ δὲ ἀρκετὸς ἐμεσολάβησε χρόνος καὶ πέντε ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἠσχολήθησαν λαλοῦντες ν’ ἀναιρέσωσι τὸν προβληθέντα λόγον, ἀνῆλθεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸ βῆμα καὶ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις ἀναιρῶν τὸ πρὸ αὐτοῦ λαλῆσαν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς εἶπεν, ὅτι λόγος οἰκονομίας ὑπηγόρευσε τὸ μέτρον. Πρώτην φορὰν ῥίπτεται ἐξ ἀπίνης τοιαύτη πρότασις περὶ καταργήσεως τεσσάρων πρωτοδικείων, ἤτοι περὶ ἀφαιρέσεως τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ 200 χιλιάδων ψυχῶν, καὶ δὲν δίδεται ὑπὸ τῶν προτεινάντων οὐδὲ λόγος ἀποχρῶν. Τὸ δὲ χείριστον, ζητεῖται καὶ ἡ ἐπιψήφισις τῆς τοιαύτης προτάσεως τόσῳ κατεσπευσμένως. Νομίζω, ὅτι εὐθὺς ἀμέσως ἤτοι μετὰ τὴν συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο, ἐπείσθητε, ὅτι τοιαῦται προτάσεις δὲν πρέπει νὰ τίθενται ὑπὸ συζήτησιν μετὰ τόσης σπουδῆς, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ μορφώσητε γνώμην καὶ πεποίθησιν ἀσφαλῆ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου οὕτως ἐκβιαζόμενοι καὶ σπεύδοντες. Ὁ ἐκ Μαντινείας βουλευτὴς κύριος Μανέτας ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς προέβαλεν ὡς δικαιολογικὸν λόγον τὴν τετριμμένην θεωρίαν, ἥτις ἀπαντᾶται εἴς τινας συγγραφεῖς, ὅτι πρέπει ὅσον ἔνεστι ὀλιγώτερα νὰ ᾖναι τὰ δικαστήρια διὰ ν’ ἀπονέμεται πληρέστερον ἡ δικαιοσύνη· ὁ πρόεδρος ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς ἄλλον προέβαλε δικαιολογικὸν λόγον, τὴν οἰκονομίαν τῶν δημοσίων δαπανῶν χάριν τῶν προπαρασκευῶν. Εὑρέθη καὶ βουλευτής, ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα, ὅστις εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὰ τέσσαρα ταῦτα πρωτοδικεῖα συνεστήθησαν ὡς ῥουσφέτι δοθὲν εἰς ἰσχύσαντα πρόσωπα πολιτευόμενα, πρέπει δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ καταργηθῶσιν. Εἰς τὸν τελευταῖον τοῦτον ἀπαξιῶ ν’ ἀπαντήσω, οὐ μόνον διότι ὅ,τι εἶπεν εἶναι ὕβρις κατὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τῆς πατρίδος μας, ἀλλὰ καὶ διότι καὶ ἡ προσπάθεια πρὸς ἀναίρεσιν τοιούτου ἰσχυρισμοῦ δὲν εἶναι ἀνταξία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βήματος. Ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον τὸν λόγον τὸν δοθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Μανέτα. Δὲν κρίνω ἐπάναγκες νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Σέρβος σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ἵνα ἀποκρούσῃ τὴν θεωρίαν ταύτην, καὶ ἰδίως τὴν παρατήρησιν αὐτοῦ ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης ἔθνη μᾶλλον προηγμένα ἡμῶν εἰς τὸν πολιτισμόν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πρωτοδικεῖα εἰς ἀπόστασιν δύο ὡρῶν. Ἴσως ὅμως ἀντιτάξῃ τις, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπικράτειαι Εὐρωπαϊκαί, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουσιν ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ πρωτοδικεῖα ἐλάσσονα τῶν παρ’ ἡμῖν. Ἀλλά, κύριοι, αἱ ἐπικράτειαι ἐκεῖναι διατελοῦσιν ὑπὸ περιστάσεις ἀσυγκρίτως διαφόρους τῶν παρ’ ἡμῖν. Εἰς τὰς ἐπικρατείας ἐκείνας ὑπάρχουσι μέσα συγκοινωνίας τοιαῦτα, ὥστε, ἂν θελήσωμεν νὰ συγκρίνωμεν τὴν χώραν ἡμῶν πρὸς ἐκείνας, θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν νηπιότητα καὶ καθυστέρησιν ἡμῶν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερος λόγος, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἀνέφερε τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχουσι πόλεις πολυπληθεῖς καὶ κέντρα μεγάλα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπροτίμησαν αἱ ἐπικράτειαι ἐκεῖναι νὰ συστήσωσι τὰ δικαστήρια. Ἐκεῖ λοιπὸν δύναταί τις ἴσως νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ δικασταὶ οἱ ἑδρεύοντες εἰς τόσῳ πολυπληθεῖς καὶ πεπολιτισμένας πόλεις δυσκολώτερον δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσιν εἰς τοπικὰς πιέσεις καὶ ἐπιῤῥοάς· ἀλλ’ ἐξετάσωμεν, παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει τὸ αὐτό; ὁποία διαφορὰ μεταξὺ τῆς Λαμίας καὶ τῆς Ἀμφίσσης; μήπως ὁ πληθυσμὸς τῆς Λαμίας εἶναι μεγαλείτερος ἀπὸ τὸν τῆς Ἀμφίσσης; μήπως οἱ κάτοικοι τῆς Λαμίας εἶναι περισσότερον προηγμένοι εἰς τὸν πολιτισμὸν ἀπὸ τὸν τῆς Ἀμφίσσης, ὥστε ὁ δικαστὴς διαμένων εἰς τὴν πρώτην πόλιν νὰ ὑποβάληται ὀλιγώτερον εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν τῶν τοπικῶν σχέσεων; Καὶ ὅμως ἔρχεται ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ σᾶς λέγει, ὅτι τοὺς πρωτοδίκας τῆς Ἀμφίσσης πρέπει νὰ μεταθέσητε εἰς Λαμίαν, διότι ἐν Ἀμφίσσῃ ἐπηρεάζονται περισσότερον ἢ ὅσον δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσιν ἐν Λαμίᾳ κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναιρέσω σπουδαίως αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἐπιτροπῆς· ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι αἱ πόλεις τῆς Ἑλλάδος ὀλίγον διαφέρουσιν ἀπ’ ἀλλήλων. Ἐὰν ἐξαιρέσῃ τις τὴν πρωτεύουσαν καὶ δύω ἢ τρεῖς ἄλλας πόλεις, δὲν ὑπάρχει μεταξὺ τῶν λοιπῶν μεγάλη διαφορὰ πληθυσμοῦ καὶ ἠθῶν. Ἀλλά, κύριοι, ὑπάρχει τις μεταξὺ ἡμῶν ὁ φρονῶν, ὅτι ὁ δικαστής, ὅστις διαμένει εἰς τὰς δευτερευούσας πόλεις, ἐπηρεάζεται περισσότερον τοῦ διαμένοντος ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἢ ἐν ἄλλαις μεγαλοπόλεσιν; Ἀκριβῶς τοὐναντίον συμβαίνει. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι οἱ δικασταὶ οἱ διαμένοντες ἐν δευτερευούσαις πόλεσι δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι καὶ ἐπιθυμοῦν τὴν εἰς τὴν πρωτεύουσαν μετάθεσιν, ὡς ἐκ τούτου δὲ οὐ μόνον οὐδένα ἔχουσι λόγον νὰ ἐπηρεάζωνται, ἀλλὰ προβαίνουσι καὶ μέχρι τοῦ νὰ δυσαρεστῶσι τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πολιτευομένους, ἵνα οὕτω κατορθωθῇ ἡ μετάθεσίς των. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας ὑπῆρξεν ὁ ἰσχυρότερος λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς τὸ νομοθετικὸν σῶμα τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων, ὧν ἡ κατάργησις προτείνεται. Ἐὰν βεβαίως εἶχον τὴν συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐν Εὐρώπῃ, ἐὰν εἴχομεν οὐχὶ σιδηροδρόμους, ἀλλ’ ἁμαξιτὰς μόνον ὁδούς, συνδεούσας τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδος, ἤθελεν εἶσθαι κἄπως εὔλογον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ὅσον ἔνεστι ὀλίγα πρέπει νὰ ἔχωμεν πρωτοδικεῖα. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ἀναλογισθῆτε ὅτι ἡ κατάργησις τῶν πρωτοδικείων τούτων οὐδὲν ἕτερον ἀποτέλεσμα θέλει ἔχει εἰμὴ τὴν ἄρνησιν τῆς δικαιοσύνης εἰς τοὺς κατοίκους ἑπτὰ ἐπαρχιῶν, θέλετε ὁμολογήσει, ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ἡ ἐπιτροπή, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν δι’ ἡμᾶς. Θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ μεταδώσω ὑμῖν πληροφορίας τινάς, καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρωτοδικεῖον Ἀμφίσσης, διότι τὰ κατὰ τὴν περιφέρειαν αὐτοῦ γινώσκω καλῶς καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ἐκ τῶν δύω ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος, αἵτινες ὑπήχθησαν εἰς τὸ πρωτοδικεῖον τοῦτο, ὑπάρχουσι κωμοπόλεις καὶ χωρία, ὧν οἱ κάτοικοι, ἵνα φθάσωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, πρέπει νὰ ὁδοιπορήσωσι τρεῖς ἡμέρας καὶ νὰ ὑποστῶσι πολλοὺς καὶ διαφόρους κινδύνους διερχόμενοι δυσβάτους ἢ μᾶλλον ἀδιαβάτους ὁδούς, ποταμούς, καὶ ὄρη, καὶ ἐκτιθέμενοι εἰς τὰς περιπετείας, ὅσας παρουσιάζει ἐν τῷ νομῷ ἐκείνῳ ἡ μὴ παγιωθεῖσα εἰσέτι δημοσία ἀσφάλεια. Τοιαύτη, κύριοι, εἶναι ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος καὶ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ τῆς Λαμίας, ὥστε εἰς προγενεστέρας ἐποχὰς πολλοὶ τῶν κατοίκων καλούμενοι ἐνώπιον τοῦ πλημμελειοδικείου Λαμίας ὡς μάρτυρες ἠναγκάζοντο νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐντεῦθεν διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου εἰς Λαμίαν, διὰ τῆς αὐτῆς δὲ ὁδοῦ ἐπανῆλθον εἰς Ἄμφισσαν, ἐδαπάνησαν δηλαδὴ διὰ μίαν μαρτυρίαν 20 περίπου ἡμέρας. Γνωρίζω, ὅτι πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ πρωτοδικείου ὑπῆρξαν συμπολῖταί μου, οἵτινες, εἰ καὶ σπουδαίως ἠδικήθησαν, ἀναλογιζόμενοι τοὺς κινδύνους καὶ τὰς δαπάνας τῆς εἰς Λαμίαν μεταβάσεως, ἐγκατέλειπον τὰ δικαιώματά των καὶ ἀφῆκαν τὸν νόμον ἀνικανοποίητον. Τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Ἀμφίσσης, κύριοι, δὲν συνέστη, ὅπως ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος εἶπεν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐμελετήθησαν σπουδαίως οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύοντες τὴν σύστασίν του. Πρωτοδικεῖον ἐν Ἀμφίσσῃ ὑπῆρχεν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ὅτε συνεστήθησαν τὰ πρωτοδικεῖα· ἀλλ’ ὅτε κατηργήθησαν αἱ διοικήσεις καὶ λόγοι πολιτικοὶ ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέση τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ εἰς τὸ τελευταῖον ἄκρον, τὴν Λαμίαν, ἐνῷ ἡ Ἄμφισσα εἶναι τὸ κέντρον τοῦ Νομοῦ, μετετέθη καὶ ἡ ἕδρα τοῦ πρωτοδικείου εἰς Λαμίαν, ἤτοι παρηκολούθησε τὴν ἕδραν τοῦ Νομοῦ ἐπὶ προφανεῖ ἀδικίᾳ τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος. Τὴν ἀδικίαν αὐτὴν καὶ τότε ἀνεγνώρισαν καὶ ἐξηκολούθουν ν’ ἀνομολογῶσι δικαστικαὶ καὶ πολιτικαὶ ἀρχαὶ ὑποβάλλουσαι ἑκάστοτε ἐκθέσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὀλίγον δὲ πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ πρωτοδικείου, αἱ ἐν Λαμίᾳ δικαστικαὶ ἀρχαὶ ὑπέβαλον ἐκθέσεις διεξοδικάς, δι’ ὧν παρίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ σύστασις πρωτοδικείου ἐν Ἀμφίσσῃ εἰς οὐδεμίαν θέλει ὑποβάλει δαπάνην τὸ Δημόσιον ὡς ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων, ἅτινα τὸ Δημόσιον πληρώνει διὰ τὴν εἰς Λαμίαν μετάβασιν τόσων μαρτύρων. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν βασίμως τὰς προσδοκίας τῶν ὑπὲρ τῆς συστάσεως τοῦ πρωτοδικείου τούτου γνωμοδοτησάντων ἢ συνεργησάντων. Ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν τὸ πρωτοδικεῖον τοῦτο ἀπεδείχθη ὡς λίαν ὠφέλιμον εἰς τὸ Δημόσιον, διότι οὐ μόνον τὰ διὰ μαρτυρικὰ δικαιώματα πληρωνόμενα πρότερον μεγάλα ποσὰ ἠλαττώθησαν κατὰ 9/10, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ εὔκολος τῆς δικαιοσύνης ἀπονομὴ προὐκάλεσε τὴν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου διεκδίκησιν τῶν δικαίων τῶν πολιτῶν καὶ ηὔξησε τὴν κατανάλωσιν τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε τὸ Δημόσιον νὰ ἔχῃ πλεόνασμα σχετικῶς πρὸς τὰ καταβαλλόμενα διὰ μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ δικαστηρίου. Ὑπὸ ἔποψιν δὲ ἠθικοπολιτικὴν, τὸ δικαστήριον τῆς Ἀμφίσσης ἀνταπεκρίθη πληρέστατα εἰς τὸν προορισμόν του. Ἠλαττώθησαν σπουδαίως τὰ ἐγκλήματα, κατεστάλη ἡ μαστίζουσα πρὶν τὸν τόπον ζωοκλοπὴ, σπουδαία δὲ ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ προσηνέχθη ὑπηρεσία εἰς τὴν ἐξάλειψιν τῆς ληστείας. Τοσούτῳ δὲ ἐξετιμήθη ἡ τοῦ δικαστηρίου τούτου πορεία, ὥστε ὁ δῆμος Ἀραχώβης, ὑπαγόμενος εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν, ἐζήτησε νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Ἀμφίσσης. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐσυστήθη ἐν Ἀμφίσσῃ τὸ πρωτοδικεῖον καὶ λειτουργεῖ τόσῳ ἐπιτυχῶς ἐπὶ δεκαετίαν, καὶ ἀφοῦ ἀπεδείχθη προσφέρον σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, νομίζετε, ὅτι ἡ ἀφαίρεσίς του εἶναι τι ἀνάξιον λόγου, διὰ νὰ τὴν ψηφίσητε ἀσυζητητί; Νομίζετε, ὅτι οἱ κάτοικοι θ’ ἀνεχθῶσι τὴν τόσῳ σκληρὰν ἀδικίαν; νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ εἴπητε εἰς τοὺς κατοίκους ἑπτὰ ἐπαρχιῶν ἐκ 200,000 ψυχῶν, ὅτι, καίτοι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος ἀφορῶν εἴτε εἰς τὴν οἰκονομίαν τῶν δημοσίων δαπανῶν εἴτε εἰς ἄλλο τῆς πολιτείας συμφέρον, οὐχ’ ἧττον πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν στέρησιν τῆς δικαιοσύνης μόνον διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ πεῖσμα ἢ ἡ ἀντιζηλία ἑτέρων ἐπαρχιῶν μὴ ἐχουσῶν πρωτοδικεῖα; Καὶ τίς εἶναι ἐναντίος νὰ συστηθῶσι καὶ ἕτερα πρωτοδικεῖα, ἂν καὶ ὅπου ὑπάρχῃ ἀνάγκη; Πιστεύω, ὅτι καλῶς θέλετε ἐκτιμήσει τὴν σπουδαιότητα καὶ τὰς συνεπείας τῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ψήφου σας. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι λόγοι οἰκονομικοὶ ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ μέτρον τοῦτο· ὁ κύριος πρόεδρος ἐνόμισεν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμε διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὸ συμπέρασμα τοῦτο, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ κοινοποιηθῶσιν εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ δώσωμεν ἐν γνώσει τὴν ψῆφόν μας. Ὅτε δὲ προεκλήθη ὑπὸ δύω ἀξιοτίμων συναδέλφων νὰ δηλώσῃ, εἰς ποῖον ποσὸν νομίζει ὅτι θέλουσιν ἀνέλθει αἱ οἰκονομίαι, ἕτερος συνάδελφος καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἀπήντησεν, ὅτι εἰς 120,000 δραχμῶν θέλει ἀνέλθει ἡ οἰκονομία· ἀλλ’ ἐνῷ τοῦτο ἔλεγεν, ἕτερον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς εἶπεν, ὅτι μόλις εἰς 40,000 θ’ ἀνέλθουν. Ἀλλά, κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι αἱ οἰκονομίαι εἶναι σπουδαῖαι, ἀφοῦ δὲν πρόκειται παρὰ μόνον περὶ καταργήσεως τῶν θέσεων τῶν εἰσαγγελέων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλὴν ἀριθμητικὴν ἕκαστος νὰ γνωρίζῃ διὰ νὰ ὑπολογίσῃ, ὅτι ἡ κατάργησις τεσσάρων εἰσαγγελέων καὶ τὸ ἐνοίκιον τοῦ διὰ πρωτοδικεῖα οἰκήματος δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὸ κράτος οἰκονομίαν ἀνωτέραν τῶν 40,000 δραχμῶν καὶ διὰ τὰ τέσσαρα πρωτοδικεῖα. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι πρόκειται μικρά τις οἰκονομία νὰ ἐπέλθῃ, νομίζετε τῳόντι ὅτι εἶναι πραγματικὴ ἡ οἰκονομία αὕτη; Δι’ αὐτὸ ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνωσιν οἱ κύριοι εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ σήμερον ὡς κατεπείγουσα ἡ πρότασίς των· ἔπρεπεν αὐτοὶ πρῶτοι νὰ ζητήσουν τὴν ἀναβολὴν, ἀφοῦ δὲν ἦσαν προπαρασκευασμένοι νὰ δώσουν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ὥστε αὔριον νὰ φέρουν τὰ στοιχεῖα τ’ ἀναγκαῖα εἰς τὴν μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ κύριοι τῆς ἐπιτροπῆς δὲν τὸ ἔπραξαν, ἐγὼ ἐν ὀλίγοις θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, ὄχι μόνον δὲν θέλομεν ἐπιτύχει οἰκονομίαν τινὰ, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλομεν αὐξήσει τὰς δαπάνας τοῦ κράτους. Ὅσοι ἐκ τῶν συναδέλφων ὑπηρέτησαν εἰς δικαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐπησχολήθησαν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσι πόσα δικαιώματα μαρτυρικὰ πληρώνονται ὅταν αἱ ἀποστάσεις ᾖναι μεγάλαι. Ὅταν ἐσυστήθη τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Ἀμφίσσης, εἶχεν ὡς σᾶς προεῖπον προηγηθῆ μελέτη ἀκριβὴς περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπλήρονε τὸ δημόσιον κατ’ ἔτος διὰ τοὺς μάρτυρας τοὺς μεταβαίνοντας εἰς Λαμίαν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐξήχθη ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, ἐκ τῆς συζητήσεως δὲ ἀπεδείχθη ὅτι διὰ μόνου τοῦ ποσοῦ τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων ἦτο δυνατὸν ὁλόκληρον τὸ πρωτοδικεῖον Ἀμφίσσης νὰ συντηρηθῇ, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αὔξησις τῶν διὰ τοῦ χαρτοσήμου εἰσπράξεων ὡς ἐκ τῆς προχείρου καὶ εὐκόλου ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ὡς ἐκ τῆς μελέτης λοιπὸν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἄλλοτε ὡς πρὸς ἓν τῶν πρωτοδικείων τούτων, δύνασθε νὰ κρίνετε καὶ περὶ τῶν ἄλλων, δύνασθε δὲ ἀσφαλῶς νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως αὐτῆς πρόκειται νὰ αὐξήσητε βεβαίως τὰς δημοσίας δαπάνας. Βλέπω, ὅτι οἱ πλεῖστοι ὑμῶν ἐπιθυμεῖτε τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς συζητήσεως ὡς ἐκ τούτου δὲ θέλω καταπαύσει ἐνταῦθα τὸν λόγον. Νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν λεχθέντων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου οἱ πάντες ἐπείσθητε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν τ’ ἀναγκαῖα στοιχεῖα διὰ νὰ μορφώσωμεν ἀσφαλῆ γνώμην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ, ἂν ἀκόμη τινὲς ἐξ ὑμῶν εἶσθαι ἐκ προλήψεως ὑπὲρ τῆς προτάσεως αὐτῆς, πρέπει νὰ ἔχητε τὴν ὑπομονὴν ἀναβάλλοντες μέχρι τῆς αὔριον τοὐλάχιστον ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ τὴν ἀπόδειξιν τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ἐὰν ὅμως παρ’ ἐλπίδα προβῆτε εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως ταύτης, ὀφείλω ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τοιαύτης προτάσεως συνέπειαι θέλουν σᾶς πείσει, ὅτι τὸ μέτρον, περὶ οὗ πρόκειται εἶναι καὶ ἐν τῇ βάσει καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἀδικαιολόγητον, ἡ δὲ πρὸς ἐπιψήφισιν αὐτοῦ δεικνυομένη σπουδὴ οὐδεμίαν περιποιεῖ τιμὴν εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς ἡμῶν θεσμούς.

§105ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε (θόρυβος) δύω λέξεις μόνον, δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀφήσωμεν αὐτὰς τὰς ἰδέας ἀνεξελέγκτους· εἶναι προσωπικαί. Οἱ ἐρχόμενοι ἑκάστοτε εἰς τὸ βῆμα καὶ λαμβάνοντες τὸν λόγον πρέπει νὰ ᾖναι μᾶλλον ἁβρόφρονες ὄχι μόνον πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον αὐτὸ πολὺ περισσότερον.

§106ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§107ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἤμην μέλος τῆς Βουλῆς τοῦ 1867 ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, δὲν ἀποδέχομαι τὴν ὕβριν τὴν ὁποίαν ἐξηκόντισεν ὁ κ. Κατσικόπουλος ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλίου ἐκείνου, ὅτι πιεζόμενον ἀπὸ τρεῖς ἀνθρώπους ἐσύστησε τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα. Ἀπεφάσισε τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων, διότι ἐν τῇ εὐθυδικίᾳ του ἀνεγνώρισε τὴν ἄμεσον ἀνάγκην. Λοιπὸν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Κατσικοπούλου εἶναι ὕβρις κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου ἐκείνου τὴν ὁποίαν ἀποκρούω, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ἡ παρατήρησίς μου εἰς τὰ πρακτικά.

§108ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κ. Βουλευταὶ, ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ἦτο σύστασις ἀποῤῥέουσα ἐκ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἐκείνου, τοῦτο τὸ γνωρίζει ἡ κοινὴ συνείδησις καὶ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος (θόρυβος).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δύω προτάσεις, ά. τῶν κ. Κανελλοπούλου καὶ Κατσικοπούλου. (Ἀναγινώσκεται) Ἡ τοῦ κ. Αὐγερινοῦ. «Ἡ Βουλὴ παραπέμπει τὴν περὶ καταργήσεως τεσσάρων Πρωτοδικείων πρότασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μελετηθῇ παρ’ αὐτῆς καὶ ὑποβάλῃ αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν μεμελετημένην γνώμην.»

§110ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ά. ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 1. Τὰ Πρωτοδικεῖα Πύργου, Λευκάδος, Κυπαρισσίας καὶ Παρνασσίδος καταργοῦνται ἀπὸ 1 Φεβρουαρίου 1877, αἱ δὲ περιφέρειαι αὐτῶν ὑποβάλλονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τῶν Ἐφετῶν, εἰς τὰς περιφερείας τῶν ὁποίων ὑπήγοντο πρὸ τῆς συστάσεως αὐτῶν.

§112ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤκουσα πρότασιν ἀναβολῆς (θόρυβος).

§113ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ά. ἄρθρον λέγουν ναὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ καταργήσεως τῶν πρωτοδικείων Πύργου, Λευκάδος, Κυπαρισσίας καὶ Παρνασσίδος, ναὶ ἢ ὄχι;

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 139, ναὶ 76, ὄχι 63, ἑπομένως τὸ ἄρθρον παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Αἱ ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων τούτων ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις πολιτικαὶ, ἐμπορικαὶ καὶ ποινικαὶ μεταβιβάζονται εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα, εἰς ὧν τὴν δικαιοδοσίαν ὑπήγοντο πρὸ τῆς συστάσεως τῶν διὰ τοῦ παρόντος νόμου καταργουμένων.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ βʹ. ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοὺς φορολογικοὺς νόμους.

§118ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, ἡ πρότασίς μου τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον νὰ θεωρηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν (θόρυβος).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τοὺς φορολογικοὺς νόμους. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι.

§120ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὸν, δὲν ψηφοφορεῖται ἀρχή. (Ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον). Ἄρθρον 1. Αἱ διατάξεις τοῦ ἀπὸ 24 Δεκεμβρίου π. ε. ΦΞΓʹ. νόμου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων καὶ μελισσίων διὰ τὸ 1876 ἔτος ἰσχύουσι καὶ διὰ τὸ ἔτος 1877.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μαυροκορδάτου καὶ ἄλλων βουλευτῶν. Νὰ προστεθῶσιν ὡς 2 § τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου τὰ ἑξῆς: «Ὁ φόρος τῶν κρομμύων ὁρίζεται εἰς λεπτὰ 25 κατὰ καντάριον.»

§122ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ζημίας τινὸς εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ὄχι περὶ ἀδικίας γενομένης εἴς τινας ἐπαρχίας, δὲν ἤθελον κάμει λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν ν’ ἀκούσῃ εὐμενῶς τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους τὰ κρόμμυα ἐπλήροναν 4 δραχμὰς κατὰ στρέμμα· κατὰ τὸ 74 ἐπῆλθε διὰ μιᾶς μεταβολὴ καὶ φορολογοῦνται σήμερον κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ πληρόνουσιν 1 λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν. Ὅπως ἐγένετο πρὶν ἡ φορολογία τὸ πληρωνόμενον ποσὸν ἀνέβαινε κατὰ μέσον ὅρον εἰς 10 λεπτὰ τὸ καντάριον, τώρα δὲ εἶναι 44 λεπτά. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη δὲν εἶναι δικαία καὶ διὰ τοῦτο ἀφοῦ ἐζήτησα καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ συνενοήθην μετά τινων συναδέλφων, ὧν αἱ ἐπαρχίαι εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν μετὰ ἑνὸς ἐκ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Ἄνδρου, ἐπροτείναμεν νὰ ὁρισθῇ εἰς 25 λεπτὰ κατὰ στατῆρα τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος. Τὸ πληρωνόμενον σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ τὴν ὀκᾶν ἀναβιβάζει τὸν φόρον εἰς 30%, ὅπερ δὲν εἶναι βεβαίως δίκαιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀδικίαν αὐτὴν, ἡ ὁποία προσγίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς αἱ ὁποῖαι θ’ ἀναγκασθοῦν νὰ παύσουν τὴν καλλιέργειαν τῶν κρομμύων καὶ τοῦτο θὰ φέρῃ ζημίαν ἀντὶ ὄφελος εἰς τὸ δημόσιον. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐν τῇ εὐθυδικίᾳ αὑτῆς θὰ παραδεχθῇ τὴν προτεινομένην τροπολογίαν.

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίθετον. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ά. ἄρθρον μετὰ τῆς τροπολογίας παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Αἱ γαῖαι εἰς τὰς ὁποίας καλλιεργεῖται ἡ ἰνδικὴ κάναβις (χασὶς) ἐξομοιοῦνται μὲ τοὺς λαχανοκήπους, καὶ φορολογοῦνται ὅπως καὶ αὐτοί. Αἱ δὲ κατὰ τὸν νομὸν Ἀττικοβοιωτίας σταφιδάμπελοι, αἱ παράγουσαι λευκὴν σταφίδα (σουλτανίναν), φορολογοῦνται ὡς περιβόλια.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τίνι λόγῳ θέλετε νὰ φορολογήσητε τὸ χασσὶς ὡς κῆπον, ὑπάρχει καμμία σχέσις;

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰξεύρετε ὅτι πολλαὶ γαῖαι σπείρονται μὲ αὐτὸ τὸ εἶδος καὶ ὁσάκις ἐγεννήθη τὸ ζήτημα πῶς πρέπει νὰ φορολογηθῇ, ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ὅτι πρέπει νὰ φορολογῆται ὅπως ἡ κοινὴ κάναβις· ἀλλ’ ὅτε ἔφθασεν ἡ στιγμὴ τῆς φορολογίας, παρετήρησα ὅτι δὲν ἦτο εὔκολος ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου, διότι τὸ ἄνθος αὐτὸ μετὰ πολλὰς περιπετείας κατασταλάζει ἐπὶ τέλους εἰς μίαν μάζαν, ἡ ὁποία ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικόν· διὰ τοῦτο ἐστοχάσθην ὅτι εἶναι καταλληλότερον αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι σπείρονται μὲ τὸ εἶδος τοῦτο, νὰ φορολογῶνται κατὰ στρέμμα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζει, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος καταλληλότερος φορολογίας, ἂς τὸ πράξῃ.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφοῦ καὶ αὐτὴ εἶναι κάναβις, δὲν καταλαμβάνω πῶς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν φορολογήσητε ἄλλως.

§128ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ φορολογηθῇ ὡς κάναβις, διότι τῆς μὲν κοινῆς κανάβεως μεταχειρίζονται ὁλόκληρον τὸ σῶμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξάγουν κλωστὰς, ἀλλὰ εἰς τὴν ἰνδικὴν κάναβιν δὲν μεταχειρίζονται τὸ σῶμα ὁλόκληρον, ἀλλὰ ἕνα ὀπὸν, ὁ ὁποῖος τρέχει ἀπὸ τὸ ἄκρον αὐτῶν.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ φορολογία πρέπει νὰ προσδιορίζηται ἀπὸ τὴν χρῆσιν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει τὸ προϊόν· αὐτὴ εἶναι κάναβις καὶ πρέπει νὰ τὴν φορολογήσητε ὡς κάναβιν. Αὐτὸ τὸ προϊόν τώρα εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον, δὲν ἀφίνετε νὰ καταρτισθῇ ἡ βιομηχανία καὶ ἔπειτα ἀφοῦ ἴδωμεν τί ἐξάγει τότε νὰ τὸ φορολογήσωμεν; Ἀλλὰ θέλετε νὰ τὸ φορολογήσητε ἀπὸ τοῦδε; Φορολογήσατέ το, ἀλλὰ ὡς κάναβιν. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι ἡ καλλιέργεια αὐτοῦ τοῦ προϊόντος εἶναι ἐπισφαλής. Ἐγὼ καλλιέργησα καὶ δὲν ἠδυνήθην εἰσέτι νὰ πωλήσω. Εἰς τὴν Αἴγυπτον προχθὲς μοὶ εἶπον, ὅτι δύναμαι νὰ τὸ πωλήσω πρὸς μίαν λίραν, ἀλλὰ ὁ φόρος εἶναι εἴκοσι φράγκα καὶ νὰ πληρώσω καὶ διάφορα ἄλλα ἔξοδα, ὥστε θὰ καταντήσῃ 30 φράγκα. Λοιπὸν ἀπεδείχθη ὅτι αὐτὸ τὸ προϊὸν δὲν δύναται νὰ δώσῃ κέρδος. Φορολογήσατέ το ὡς κάναβιν καὶ ἂν παρουσιασθῇ αὐτὸ κατόπιν ὡς ὠφέλιμον, τότε φέρετε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι παρουσιάσθησαν δυσκολίαι ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν, διότι ἡ κοινὴ κάναβις κοπανίζεται καὶ ἐξάγονται κλωσταὶ, ἐνῷ αὐτὴν τὴν ἰνδικὴν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν κοπανίσητε, ἀλλὰ οὔτε νὰ μετακομίζητε τὰ δεμάτια, διότι πίπτει ἡ χρήσιμος ὕλη. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς καλλιεργητὰς, πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία τις μικρὰ κατὰ στρέμμα. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐγκρίνετε καὶ τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς φορολογίας, εἶναι καλλίτερον νὰ εἰπῆτε, ὅτι δὲν ὑπάγεται εἰς φορολογίαν, παρὰ νὰ τὴν ἐξομοιώσητε μὲ τὴν κοινὴν κάναβιν.

§131ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζετε, ὅτι διαφέρει τὸ ἓν προϊὸν ἀπὸ τὸ ἄλλο; Τὸ ἴδιον εἶναι, εἶναι κάναβις καὶ αὐτὴ καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμητε διάκρισιν.

§132ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ὁ ἐνοικιαστὴς θὰ πάρῃ τὰ δεμάτια, αὐτὸ ἐννοεῖτε; Ἐννοεῖτε νὰ λαμβάνῃ ὁ ἐνοικιαστὴς ἢ τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμά του εἰς εἶδος δηλ. τὰ δεμάτια ὅ,τι τοῦ ἀνήκει!

§133ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλλιστα, αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον ἀπὸ ὅλα.

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συναινῶ.

§135ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ καλλιέργεια τοῦ εἴδους αὐτοῦ εἰσήχθη πρῶτον εἰς τὸ Ἄργος, ἀλλ’ οἱ γεωργοὶ ἔμαθον νὰ τὸ καλλιεργοῦν, νὰ τὸ ξηραίνουν καὶ νὰ τὸ μεταφέρουν, τίποτε ἄλλο· οἱ ἀναλαβόντες αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν ἔφεραν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατασκευάζουν τὸ εἶδος αὐτὸ καὶ ἐκτὸς αὐτῶν κανεὶς ἄλλος δὲν γνωρίζει νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὸ τὸ εἶδος. Τὸ εἶδος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Δεληγεώργης ἠξεύρει, τὸ βάζουν εἰς ἀποθήκας, τὸ θέτουν εἰς ἀγγεῖα καὶ πίπτει μία κόνις πολλὰ λεπτὴ τοῦ σπόρου· αὐτὴν οἱ Ἕλληνες δὲν ἠξεύρουν νὰ τὴν κατασκευάσουν, γίνεται ὡς τσοκολάτα, ἑπομένως ὁ φόρος τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ὁ καταλληλότερος, διότι, ἐὰν λάβουν εἶδος οἱ ἐνοικιασταὶ ἢ τὸ δημόσιον πάλιν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους θὰ τὸ δώσῃ, διότι δὲν ἠξεύρουν νὰ τὸ μεταποιήσουν. Ἑπομένως ἠμπορεῖ νὰ προσδιορισθῇ 1 δραχμὴ τὸ στρέμμα ἢ ½, ἀλλὰ πρέπει νὰ ᾖναι προσδιωρισμένος ἕνας φόρος.

§136Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ ἀφίνομεν ἀφορολόγητον τόσον μικρὸν πρᾶγμα;

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλη δυσκολία, διότι ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ εἰς εἶδος, ἀλλ’ οἱ φορολογούμενοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνουν εἰς χρήματα, ποῖος δὲ θὰ προσδιορίσῃ τὴν τιμὴν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει τρέχουσα τιμή; Εὑρέθησαν εἰς ἀμηχανίαν ὅλαι αἱ ἀρχαὶ, ἠρώτησαν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἤξευρε τί νὰ ἀπαντήσῃ· ὥστε ἡ ὑπόθεσις ἔμεινε περιπεπλεγμένη.

§138ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ 25 δραχμὰς τὸ στρέμμα ἐπῆραν τόσας γαίας καὶ ἐκαλλιέργησαν.

§139ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἔσπειρα 70 στρέμματα ὁμοῦ μὲ τινα ἐργολάβον, ὅστις ἔγεινε συνεταῖρός μου· κατὰ τὴν συγκομιδὴν ἐλάβομεν τέσσαρας χιλιάδας ξηρὸν χόρτον, ἐκάμαμεν δὲ 160 ὀκάδας καὶ 80 ὀκάδες ἔπεσαν εἰς τὸ μερίδιόν μου, μοῦ προσέφεραν δὲ προχθὲς, διότι εἶχον στείλει διὰ διαφόρων μέσων δεῖγμα, 1 λίραν τὴν ὀκᾶν· ἐὰν θέλῃ ὁ κ. Δανόπουλος νὰ μοὶ δώσῃ 40 φράγκα καὶ μὲ βάρος τῶν ἐξόδων, θὰ τὸν προτιμήσω.

§140ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κατεσκευασμένη;

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βέβαια, εἰς σάκκους καλῶς κατασκευασμένη.

§142ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τοῦ Ἄργους θὰ ᾖναι καλλιτέρας ποιότητος.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτιμῶ, κύριοι, νὰ μείνῃ ἀφορολόγητον αὐτό.

§144ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§146ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2ον ἔχον ὡς ἑξῆς· «Αἱ γαῖαι εἰς τὰς ὁποίας καλλιεργεῖται ἡ Ἰνδικὴ κάναβος (χασὶς) δὲν ὑπόκεινται εἰς φορολογίαν. Αἱ δὲ κατὰ τὸν νομὸν Ἀττικοβοιωτίας σταφιδάμπελοι, αἱ παράγουσαι λευκὴν σταφίδα (σουλτανίναν) φορολογοῦνται ὡς περιβόλια·» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 3ον. Ἡ ὑπὸ τῶν ἄρθρων 7 καὶ 22 τοῦ ΥΜʹ. νόμου ὁριζομένη προθεσμία διὰ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ζώων, μελισσίων καὶ χοίρων δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ δύω εἰσέτι μῆνας.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.—Οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν. Ἔχομεν τώρα εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ περὶ τῆς τακτικῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ.

§148Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἔχον ὡς ἑξῆς)· Ἄρθρον 1. Ἡ τακτικὴ δύναμις τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 1877 εἰς δώδεκα χιλιάδας διακοσίους πεντήκοντα πέντε ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικούς, μουσικοὺς καὶ στρατιώτας. Ἄρθρον 2. Ἡ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς τακτικῆς δυνάμεως στρατολογία διὰ τὸ ἔτος 1877 προσδιορίζεται εἰς δύω χιλιάδας ὀκτακοσίους ἄνδρας. Οἱ κληροῦχοι διανεμηθήσονται κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν ὑπὸ μὲν τῶν Νομαρχῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὑπὸ δὲ τῶν Ἐπάρχων εἰς τοὺς δήμους τοῦ Κράτους. Ἄρθρον 3. Αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις 3 μέχρις 11, συμπεριλαμβανομένου καὶ τούτου, διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ΡΛΓʹ. τοῦ 1851 ἔτους ἰσχύουσι καὶ διὰ τὴν στρατολογίαν τοῦ 1877 καθόσον δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ΔϞΓʹ. νόμον τῆς 16 Μαΐου 1860.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸν νόμον περὶ τῶν κατὰ θάλασσαν δυνάμεων διὰ τὸ ἔτος 1877.

§150Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν ὥραν πλέον.

§151Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν, εἴμεθα ἀπὸ τὰς 2 καὶ τώρα εἶναι 6η, ἄλλως πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καθήσατε, διότι θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§153ΠΟΛΛΟΙ (ἀπερχόμενοι). Αὔριον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύω τὴν συνεδρίασιν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7 παρὰ 10/60 μ. μ.