1876.12.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

τῆς 14 Δεκεμβρίου 1876.

(Τρίτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Μυκώνιος καὶ Μ. Κανελλόπουλος ὑπέβαλον πρότασίν τινα· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1875, θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου μετεβίβασεν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἀντίγραφον ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον διεύθυνε πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένη ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτηρίου Πετιμεζᾶ καὶ Θεοδώρου Δηλιγιάννη περὶ ἐκβολλάδων. Παρατηρῶ λοιπὸν ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ τὴν πρότασιν, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ τὸ ὑπόμνημα αὐτό.

§3ΑΘΑΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πολύφυλλον αὐτὸ ὑπόμνημα γνωρίζομεν τί περιέχει. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων ἀντιπροσωπεύεται ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀπὸ ἄνδρας καὶ νομικοὺς καὶ λογάδας, οἵτινες ἔλαβον βεβαίως μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπομνήματος τούτου· οἱ ἄνδρες αὐτοὶ δύνανται ν’ ἀντιπροσωπεύσουν τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας ἐντὸς τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος ζημίας ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς τυπώσεως τοῦ ὑπομνήματος. Ἡ Βουλὴ θέλει συζητήσει εὐρέως τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θέλει ἀποδώσει δικαιοσύνην ὅπου ἀνήκει· δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ κἀμμία μυστικὴ συνεδρίασις, ἑπομένως τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας δὲν διατρέχουν κἀνένα κίνδυνον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπόμνημα κατατίθεται εἰς τὸ προεδρεῖον καὶ ὅστις θέλει δύναται νὰ τὸ μελετήσῃ. Ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ὑποβάλλει νομοσχέδιον μετὰ τοῦ κ. Νάζου καὶ Ζαλλώνη, περὶ τῆς χρήσεως τῶν εἰσοδημάτων τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τῆς Τήνου. Ὁ κ. Μεταξᾶς ὑποβάλλει ἐπίσης τροπολογίαν ἐπὶ τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§5ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῶν ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ναυτικῶν διὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἡ πλειοψηφία ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ φέρῃ τροπολογίας τινὰς ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 15 διὰ τοῦ ὁποίου παραδέχεται ἀτέλειαν τῶν εἰσαγομένων εἰδῶν πρὸς χρῆσιν τῆς ἑταιρίας. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι λίαν σπουδαία, καὶ ἐπειδὴ πιθανὸν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ συνεδριάσῃ μετὰ τὰς ἑορτάς, ἂν ἡ σύμβασις μείνῃ ἐκκρεμὴς, θὰ ἔλθῃ ἡ ἀποσύνθεσις καὶ ἡ διάλυσις τῆς ἑταιρίας (θόρυβος).

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ καὶ μειονοψηφίαν, ἥτις θὰ ὑποβάλῃ καὶ αὐτὴ ἔκθεσιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ κατατεθῇ, διότι δὲν δυνάμεθα ἄλλως νὰ συζητήσωμεν.

§8ΖΑΛΩΝΗΣ. Παρακαλῶ καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη νὰ κατατεθῇ ὅπως ἀπὸ τῆς αὔριον προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, διότι εἶναι κατεπείγουσα ἡ ὑπόθεσις, καθόσον πρόκειται περὶ συγκοινωνίας τοῦ Κράτους.

§9ΖΩΧΙΟΣ. Προτείνω καὶ ἐγὼ νὰ ἐπισπεύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας δι’ ἄλλον σκοπὸν, οὐχὶ δὲ διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ζητοῦσιν οἱ φίλοι τῆς ἑταιρίας. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν μῆνάς τινας, καθ’ οὓς ὀφείλει ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία νὰ διατηρήσῃ τὴν συγκοινωνίαν ὅλων τῶν μερῶν διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένη· ἐντὸς τῶν μηνῶν αὐτῶν τῶν 6 ἢ 7 δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παρασκευάσῃ τὰ χρειώδη ἀτμοκίνητα, καὶ δέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος ὅταν ἦτο πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου μᾶς εἶπε πολλὰ περὶ καταρτισμοῦ τῶν ναυτικῶν δυνάμεων διὰ μιᾶς ἑταιρίας μεγάλης. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν μεγάλην ἑταιρίαν ζητοῦμεν νὰ κατορθώσωμεν, διότι ἡ ὑπάρχουσα ἀπέθανε, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι μᾶς συμφέρει νὰ τὴν θάψωμεν· ἔχομεν δὲ καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν, διότι μὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, δυνάμεθα νὰ ἀγοράσωμεν ὅλην τὴν ἑταιρίαν τῆς Τρινακρίας.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἀποσπᾶται ἡ ἀγροτικὴ ἀστυνομία ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν τὴν πολιτικήν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ τεθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχω, κύριοι, νὰ διατυπώσω πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι κατανοοῦμεν. Βλέπω εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν 24 νομοσχέδια ὅλα πρόσφατα καί τινα προσωπικά. Ἀπορῶ πῶς λοιπὸν μία πρότασις σπουδαιοτάτη, ἡ ὁποία ἀφορᾷ καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὴν πολιτείαν καὶ προσωπικῶς ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς, δὲν ὑπάρχει! Μοὶ ἐπῆλθε τὸ ἑξῆς ἐπιφώνημα· ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν δύναται νὰ εὕρῃ καὶ ἕνα προστάτην βουλευτήν! Ὅλοι γινόμεθα θύματα καλπονοθεύσεων καὶ ψηφοφοριῶν ἀνηλίκων, ὑπάρχει νόμος περὶ ἐκλογῶν ἀπὸ τοῦ 74, ἐφέτος προωδεύσαμεν ἀρκετὰ, ἀλλὰ καί τοι κατενοήθη ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου, δὲν φαίνεται πουθενά. Διὰ τοῦτο, κύριοι, διατυπώνω τὴν ἑξῆς πρότασιν· ν’ ἀποσπασθῇ ἐκ τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν τὸ κεφάλαιον περὶ καταλόγων καὶ τὸ περὶ καλπονοθεύσεως καὶ νὰ προταχθῇ αὔριον.

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος ὁ ἐκλογικὸς διαιρεῖται εἰς κεφάλαια, ἢ πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁλόκληρος, ἢ πρέπει νὰ τὸν ἀφήσωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποσπάσωμεν ἓν κεφάλαιον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τούτου καὶ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐσυζήτησε τὸ περὶ ἑνιαίας ψήφου καὶ ἔμεινεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, εἶχον μάλιστα ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ ὁ κ. Τρικούπης. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι λογικὸν ν’ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς καὶ ν’ ἀποσπάσωμεν ἓν κεφάλαιον.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προηγηθῶσιν οἱ φορολογικοὶ νόμοι καὶ ὁ προϋπολογισμός.

§16ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Προτείνω νὰ ταχθῇ ὁ περὶ ἐκλογῶν νόμος, τὸν ὁποῖον ἤδη ἐσυζητήσαμεν, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὁλόκληρος. Ἐγὼ συνηγόρησα ὑπὲρ τῆς ἑνιαίας ψήφου, ἀλλὰ θὰ ψηφοφορήσω κατὰ, ἵνα τελειώσῃ τὸ πρόσκομμα, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§17ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἂν ὁ προϋπολογισμὸς ᾖναι ἕτοιμος ἂς προτιμηθῇ, ἂν δὲν ᾖναι, ἂς προτιμήσωμεν τὸν νόμον αὐτόν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τοῦ κ. Δανοπούλου;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν. Ὁ κ. Κατσίνας ἔχει τὸν λόγον.

§21ΧΟΪΔΑΣ (πρὸς τὸν Κατσίναν). Κάμετε λόγον καὶ περὶ τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔστειλαν ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα, οἱ ὁποῖοι πολεμοῦν αὐτὸν τὸν νόμον.

§22ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑπεβλήθησαν τρεῖς προτάσεις, αἵτινες ἀκολούθως συνεχωνεύθησαν εἰς μίαν· τὸ πρῶτον ἄρθρον ταύτης ἰδίως ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, τὸ δεύτερον τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τὸ δὲ τρίτον καὶ τέταρτον τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἐννοῶ, κύριοι, τὰς προτάσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας, διότι εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον δι’ αὐτῶν νὰ ἐπιζητῆται ἡ θεραπεία παραπόνων καὶ ἀναγκῶν ἐπαρχιακῶν, ἀλλ’ οὐδόλως ἐνόησα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω, ἠξίουν πλειοτέραν πρόνοιαν καὶ πλειοτέραν εὐλάβειαν περὶ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνεπείᾳ παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καλέσῃ μίαν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπετέλουν καὶ ἐγὼ μέρος. Ἐκάλεσεν αὐτὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πρό τινων ἡμερῶν, καὶ ἠθέλησε νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον ἠδύναντο νὰ συμβιβασθῶσιν αἱ ἀξιώσεις τινῶν ἐπαρχιῶν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εὑρέθησαν σύμφωνα εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ὑποβληθέντων παραπόνων, ἐμοῦ μόνον ἐξαιρουμένου. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐδίστασε τὸ πρῶτον συμμερισθεὶς τὴν γνώμην μου, κατόπιν ὅμως εἶδον ὅτι ἔκλινεν εἰς τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας. Ἡ πρότασις ἡ ὑποβαλλομένη σήμερον περιέχει τι τὸ ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ θέλω σᾶς ἐξηγήσει διατί. Εἶναι πρότασις ἄδικος καὶ δημευτικὴ, εἶναι δὲ καὶ ἄσκοπος. Εἶναι ἀναξιοπρεπὴς, διότι καθιστᾷ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους προβληματικούς, εἶναι ἄδικος καὶ δημευτικὴ, διότι πρόκειται νὰ προσβάλῃ κεκτημένα δικαιώματα, εἶναι δὲ ἄσκοπος, διότι δὲν πραγματοποιεῖ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει.

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τῶν εἰδικῶν μου προτάσεων;

§24ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ὁμιλῶ καὶ περὶ τῶν τριῶν, διότι τὰς ἠσπάσθητε· ἄλλως, ἠθέλατε ζητήσει νὰ ᾖναι ἡ πρότασίς σας αὐτοτελής.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν πρότασιν πολεμᾶτε;

§26ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καὶ τὰς τρεῖς. Γνωρίζετε ἀκριβῶς ὅτι πρὸ 5 χρόνων διὰ νόμου ἠθέλησεν ἡ Βουλὴ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς εὐχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τὰς ὁποίας διὰ τῶν διαφόρων Συνελεύσεων ἐξέφρασεν. Ὁ νόμος τοῦ 71 καθιέρωσε τὸ δικαίωμα τῆς προεκτήσεως ἰδιοκτησίας ἐκ τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ὁ νόμος ἔταξε προθεσμίας, καὶ διῄρεσεν εἰς κατηγορίας τοὺς πολίτας Ἕλληνας· πρώτη κατηγορία ἦτον ἡ τῶν κατόχων γεωργῶν, δευτέρα ἡ τῶν μὴ κατόχων, ἀλλὰ ἐγχωρίων, καὶ ἡ τρίτη ἡ τοῦ παντὸς Ἕλληνος· ἐχορήγησε δὲ προθεσμίαν ἑξάμηνον διὰ τοὺς πρώτους, δίμηνον διὰ τοὺς δευτέρους καὶ τρίμηνον διὰ τοὺς τελευταίους· ἤρξαντο αἱ δηλώσεις καὶ παρῆλθεν ἡ πρώτη προθεσμία, αἱ δὲ παραστάσεις, αἱ γενόμεναι ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, ἐβεβαίωσαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἦτον ἀνάγκη πλειοτέρας προθεσμίας, διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1873, ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Χρηστίδη ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε διὰ νόμου νὰ παρατείνῃ τὰς προθεσμίας μέχρι τέλους τοῦ 1873· προέβησαν αἱ δηλώσεις, ἐπῆλθε τὸ ἔτος 1874, ἤρξαντο αἱ δηλώσεις εἰς τὴν Στερεὰν, ἀλλ’ εἰς τὴν Πελοπόννησον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔμεινεν ἀργὸν, διότι ὑπῆρχε σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μιᾶς ἑταιρίας περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ, διὰ τῆς ὁποίας ἦτον ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ ἐκτάσεις γαιῶν, καὶ μὴ γινώσκουσα ὁποῖαι θὰ ἦσαν, διὰ τοῦτο ἄφησε τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως τῶν μὴ κατόχων ἀργόν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐδόθη καὶ νέα προθεσμία διὰ νόμου εἰς τοὺς κατόχους τῶν φυτειῶν. Τέλος πάντων μετὰ τὰς προθεσμίας ὅλας αὐτὰς ἦλθεν ἡ ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος εἰς τοὺς εἰς τὴν τελευταίαν κατηγορίαν ὑπαγομένους, καὶ ἡ προθεσμία αὕτη δὲν εἶναι παρὰ τρίμηνος λήγουσα μετὰ παρέλευσιν 16 ἡμερῶν. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ πρῶτος νόμος ἐχορήγησε καὶ οἱ μεταγενέστεροι ἀνεγνώρισαν, ἔρχονται σήμερον αὐταὶ αἱ προτάσεις νὰ καταστρέψωσι. Τί ζητεῖται δι’ αὐτῶν; Νέα προθεσμία πρὸς τοὺς κατόχους ὅπως δυνηθῶσι νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας, τὰς ὁποίας δῆθεν δὲν ἐδήλωσαν, ἢ ἐλλειπῶς ἐδήλωσαν, καὶ ἐὰν, κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ 80,000 Ἕλληνες τῆς πρώτης κατηγορίας ἐφρόντισαν νὰ δηλώσωσιν, ἐννοεῖται βεβαίως, ὅτι ὁ ἀριθμὸς δὲν θὰ ᾖναι μικρότερος τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς προθεσμίας. Ποίαν ἔλλειψιν, παρακαλῶ, ἔρχονται αὗται αἱ προτάσεις σήμερον νὰ θεραπεύσωσι; δὲν ἐδόθη τάχα ὁ ἁρμόδιος καιρὸς, δὲν ἤρκεσε πενταετὴς προθεσμία, καὶ ἐρχόμεθα νὰ χορηγήσωμεν νέαν προθεσμίαν, καὶ χορηγοῦντες τοιαύτην δὲν καθιστῶμεν προβληματικὸν πάντα νόμον; Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει μόνον τὸ ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὑπάρχει καὶ τὸ ἄδικον, διότι, ὡς προεῖπον, πρόκειται νὰ προσβάλωμεν κεκτημένα δικαιώματα, καὶ ἰδοὺ τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα σωρηδὸν ἔρχονται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου.

§27ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί τηλεγραφήματα εἶναι αὐτά;

§28ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὰ εἶδον, τώρα μοῦ τὰ ἔφεραν.

§29ΧΟΪΔΑΣ. Τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος.

§30Μ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κερδοσκόπων.

§31Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζετε, καὶ λέγω ὅτι ὁ νόμος δὲν θὰ ἔχῃ κανένα σκοπὸν, ἀλλὰ τὰ τηλεγραφήματα γίνονται ἐξ ἐπίτηδες.

§32ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Σᾶς εἶπον προσέτι, κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι μόνον ἀναξιοπρεπὴς καὶ ἄδικος, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄσκοπος, διότι δὲν πληροῖ τὴν ἀνάγκην, ὑπὲρ τῆς ὁποίας προκαλεῖται. Φρονεῖτε, ὅτι ἐὰν σήμερον ψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν πρότασιν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου τὴν ἀποκτηθεῖσαν δυνάμει ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον σεῖς ἐψηφίσατε; νομίζετε, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν διὰ τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ ἐπλήρωσε καὶ ἀπέκτησεν ἕνα τίτλον; Ἔκαμα λόγον, κύριοι, ἀφῃρημένον, ἐὰν θέλετε, καὶ ὄχι πολὺ συγκεκριμένον ἐπὶ τῶν δύω προτάσεων τῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας. Εὑρίσκομαι δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω λόγον ἐπὶ τῶν τελευταίων ἄρθρων τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὡς θέλετε παρατηρήσει, τὸ τελευταῖον ἄρθρον ἀφορᾷ ἐξηγήσεις.

§33ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§34ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὰς συντάξεις τῶν νομοσχεδίων καὶ εἰς τὰς ψηφίσεις τῶν νόμων ὑστεροβουλία δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἰδίως ὅταν πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεων. Αὐτὴν τὴν παρεκτροπὴν δυστυχῶς τὴν καθιερώσαμεν καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1875, καὶ δὲν ἐδώκαμεν τὴν δέουσαν προσοχὴν, διότι συνήθως αὐτὸ γίνεται εἰς προτάσεις νόμων, οἵτινες θίγουσι τῶν συμφερόντων παντὸς πολίτου Ἕλληνος· δὲν δίδεται πολλάκις οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη προσοχή. Θέλετε παρατηρήσει εἰς τὸν νόμον τοῦ 1875, τὸν σχετικὸν, καθιερουμένην μίαν ἐξαίρεσιν γενικὴν καὶ ἀόριστον. Ἀναγινώσκει τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι κατὰ τὰ ἄρθρα 8 καὶ 9 πᾶς ὅστις ἐδήλωσεν εἴτε φυτείαν εἴτε γαίας εἰς περιοχὴν ἐξαιρουμένην κατὰ τὸν πρῶτον νόμον δὲν ἀποκτᾷ κανὲν δικαίωμα ἐπὶ τῶν δηλωθεισῶν φυτειῶν ἢ γαιῶν ἕνεκα τοῦ λόγου τῆς ἐξαιρέσεως· ἀλλ’ ὁ νόμος ὁ πρῶτος ἀναφέρει τίνες εἰσὶν αἱ διανεμητέαι γαῖαι, εἶπε δὲ ὅτι αἱ γαῖαι, αἵτινες ἐξαιροῦνται τῆς διανομῆς, θέλουν κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος, αὐτὸ δὲ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ 71 ἕως τοῦ 76 δὲν ἐπαρουσιάσθη εἰσέτι καὶ δὲν ἠμπόρεσεν ἀκόμη ὁ κόσμος νὰ μάθῃ τίνες ἐκτάσεις ἐξαιροῦνται· καὶ ἠξεύρετε τί συμβαίνει καὶ τί θὰ συμβῇ; πολλοὶ πολῖται Ἕλληνες ἐδήλωσαν καὶ θὰ δηλώσουν ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν, καὶ μετὰ τὴν ἔκπνευσιν πάσης προθεσμίας θὰ ἐπέλθῃ Διάταγμα, καθ’ ὃ αἱ γενόμεναι δηλώσεις εἶναι ἄκυροι, διότι ἐγένοντο ἐπὶ ἐκτάσεων, τὰς ὁποίας ἐξαιρεῖ τῆς διανομῆς τὸ Διάταγμα. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ὅταν ψηφίζωμεν νόμους, δὲν πρέπει ποτὲ, προκειμένου περὶ ἐξαιρέσεων, νὰ καθιεροῦμεν τοιοῦτόν τι· τοιαύτην ἐξαίρεσιν πρόκειται ὁ κ. ὑπουργὸς σήμερον διὰ τοῦ 4 ἄρθρου νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ πάλιν· σᾶς λέγει. «Ἄρθρον 4. Αἱ ἐντὸς τῶν ἐνοικιαζομένων ἐκκλησιαστικῶν λειβαδίων γαῖαι ἐξαιροῦνται τῆς διανομῆς. Εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην δὲν συμπεριλαμβάνονται αἱ γαῖαι, ὅσαι ἐκαλλιεργοῦντο καὶ ἐσπείροντο, ἐδηλώθησαν δὲ παρὰ τῶν κατόχων μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1876.» Καὶ ἐὰν μέχρι τοῦδε ἐδηλώθησαν τοιαῦται γαῖαι, αἱ δηλώσεις αὗται εἶναι ἄκυροι, καὶ ἐὰν ἡ προθεσμία ἐκπνέει μετὰ 15 ἡμέρας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Οἰκονομικῶν, ποῦ θὰ μὲ παραπέμψῃ διὰ νὰ πραγματοποιήσω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νόμου ἀπέκτησα; θὰ μοῦ εἴπῃ δὲν ἐξεύρω· καὶ ἐν τούτοις ἐγὼ δὲν προσκτῶ ἰδιοκτησίαν· ἐγὼ εἶμαι Παρίας!

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ τι ἐπιλήψιμον εἰς τὴν πρότασιν, παρακαλῶ νὰ αἰτιᾶσθε βουλευτάς τινας καὶ ἐμὲ, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὴν γνώμην αὐτὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναλάβετε τὴν ὑπεράσπισίν μου.

§37ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι βουλευταὶ, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν μικρὰν παρέκβασιν, διότι εἰς τοῦτο ἀναγκάζομαι. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἰς τὴν 7 σειρὰν θέλετε ἰδεῖ ἐγγεγραμμένον ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε, καὶ τὸ ὁποῖον προσέξατε, διότι πρόκειται εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπὸ τὴν εὔσχημον ῥῆσιν «ἐκκαθάρισις τῶν παλαιῶν καθυστερούντων ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων» τίποτε ὀλιγώτερον δὲν καθιεροῦνται εἰμὴ ἡ εὐκολία περὶ τὴν διαρπαγὴν τῆς δημοσίας περιουσίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν χωρὶς νὰ μεταχειρισθῇ, εἶμαι βέβαιος, κανὲν μέτρον καταδιωκτικὸν κατὰ τῶν ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἐνέργεια τῆς δημοπρασίας καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν δημοσίων συμφερόντων, χωρὶς ἴσως νὰ ληφθῶσι καταδιωκτικὰ μέτρα κατὰ τῶν κακῆς πίστεως ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, ἄρχεται ὑπὸ τὴν εὔσχημον αὐτὴν ἕξιν καὶ σᾶς λέγει, τὴν τύχην τῶν μέχρι τοῦ 1862 χρεῶν ἀποδώσατέ την καὶ εἰς τὰ πέραν τοῦ 62 ἕως 1872, καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐπιδιώκομεν οἰκονομίας, καὶ ἐνῷ στερούμεθα τοῦ λεπτοῦ, ἐξ ἄλλου, κύριοι, διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς σπαταλῶμεν τὴν ἰδίαν ἡμῶν περιουσίαν· διότι τὶ ἄλλο εἶναι νὰ εἰπῆτε, χορηγῶ εἰκοσαετῆ προθεσμίαν ἄνευ τόκου, νὰ πληρώσωσιν οἱ μέχρι τοῦ 1872 καθυστερήσαντες εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον; δὲν εἶναι μία δωρεά, μία ἀπαλλοτρίωσις, τὴν ὁποίαν κάμνομεν τοῦ ἐθνικοῦ μας πλούτου; Ποῖα ἀποτελέσματα ἔφεραν οἱ εὐεργετικοὶ νόμοι διὰ τὰ χρέη μέχρι τοῦ 1862; ποίαν ἐλπίδα ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι διὰ τοῦ νέου αὐτοῦ εὐεργετικοῦ νόμου θὰ πολλαπλασιάσῃ τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους; Εὑρέθην, κύριοι, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν μικρὰν αὐτὴν παρέκβασιν, διότι ἴσως κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἕνεκα οἰκογενειακῶν περιπετειῶν δὲν δυνηθῶ νὰ παρευρεθῶ, ὅπως ὑποστηρίξω τὴν ἀρχικήν μου ἰδέαν, ὅτι μικρὰν εὐλάβειαν ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν βλέπω πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἑπομένως δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους κηρύσσομαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§38ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεώς μου, καθόσον ἀφορᾷ τὴν χορήγησιν νέας προθεσμίας εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς καὶ κατόχους ἐθνικῶν φυτειῶν, ὅπως δηλώσωσι ταύτας συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων. Διὰ τῆς προτάσεώς μου ταύτης δὲν προσβάλλονται δικαιώματα τρίτων, ὡς ὁ προλαλήσας ἔντιμος συνάδελφός μας ἰσχυρίσθη. Κατὰ τὸν νόμον, τὸν περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, διὰ τὴν δήλωσιν τῶν ὁποίων, ὡς γνωρίζετε, ἐχορηγήθησαν ἀληθῶς ἀλλεπάλληλοι προθεσμίαι, μετὰ παρέλευσιν τῆς πρὸς δήλωσιν χορηγηθείσης προθεσμίας, ὅσαι τοιαῦται φυτεῖαι δὲν ἐδηλώθησαν, μεταβαίνουσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου καὶ διατίθενται παρ’ αὐτοῦ ὡς ἐθνικὰ κτήματα, διότι, διὰ τὰς φυτείας, ὡς γνωστὸν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς μὴ κατόχους ἐγχωρίους ἢ πλησιοχώρους ἡ δήλωσις αὐτῶν, ὅπως τοῦτο ἐπιτρέπεται διὰ τὰς γαίας. Μία μόνη διάταξις ἐμπεριέχεται ἐν τῷ νόμῳ περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, ἡ διάταξις καθ’ ἣν, ἐὰν κάτοχός τις δὲν ἐδήλωσεν ἐμπροθέσμως τὴν παρ’ αὐτοῦ κατεχομένην ἐθνικοϊδιόκτητον φυτείαν καὶ ἐὰν ἐπὶ τῆς φυτείας ταύτης ὑπάρχῃ ἐγγεγραμμένη ὑποθήκη παρὰ δανειστοῦ τινος, ὁ δανειστὴς οὗτος ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως, ὑπεισερχόμενος οὕτω εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ ἐμφυτευτοῦ καὶ ὀφειλέτου αὐτοῦ. Ἡ πρότασίς μου ῥητῶς διαλαμβάνει ὅτι «εἰς τοὺς κατόχους παντὸς εἴδους ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, τοὺς μὴ δηλώσαντας ταύτας ἐντὸς τῶν διὰ τῶν σχετικῶν νόμων ὁρισθεισῶν προθεσμιῶν, χορηγεῖται νέα καὶ τελευταία προθεσμία, ὅπως δηλώσωσι τὰς φυτείας ταύτας κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἀπὸ 24 Μαρτίου 1871 νόμου, καθόσον δὲν ἐδηλώθησαν αὐταὶ αἱ φυτεῖαι παρὰ δανειστῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 10 καὶ 19 τοῦ ἰδίου νόμου.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι διὰ τῆς προτάσεώς μου ταύτης ὄχι μόνον δὲν προτίθεμαι νὰ σφετερισθῶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν τυχὸν τρίτοι, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ῥητῶς διαφυλάττω ταῦτα ὑπὲρ αὐτῶν, ἐὰν τυχὸν οὗτοι ἔσπευσαν νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὸν νόμον ὡς δανεισταὶ τῶν κατόχων καὶ ἐδήλωσαν τὰς φυτείας ταύτας ἐντὸς τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐχορήγησεν εἰς αὐτούς. Ἐὰν τὸ Δημόσιον δὲν θέλῃ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐκ τῆς ἀμελείας ἢ τῆς ἀγνοίας ἢ τῆς χρηματικῆς ἀπορίας τῶν τοιούτων κατόχων, ὅσοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὸν νόμον, καὶ ἂν δὲν θέλῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν τοιούτων φυτειῶν ὡς ἐθνικῶν κτημάτων, κἀνενὸς ἄλλου δικαίωμα δὲν προσβάλλεται, ἐὰν χορηγήσωμεν εἰς τοὺς τοιούτους κατόχους προθεσμίαν νέαν· ἐλπίζω δὲ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸ Δημόσιον, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἀμέλειαν καὶ ἄγνοιαν ἴσως ἢ καὶ τὴν χρηματικὴν ἀπορίαν τῶν κατόχων φυτειῶν, διότι διὰ τὴν δήλωσιν αὐτῶν προαπαιτεῖται χρηματική τις καταβολὴ καὶ διὰ τοῦτο ὁμιλῶ καὶ περὶ χρηματικῆς ἀπορίας. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κ. Σ. Πετιμεζᾶς, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο πραγματεύεται περὶ τῶν γαιῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀληθῶς τρίτοι ἀπέκτησαν δικαιώματα. Ἀναμένω δὲ ν’ ἀκούσω τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μας ὅπως πεισθῶ ἐὰν ἀληθῶς δὲν παραβλάπτονται τὰ τοιαῦτα δικαιώματα τῶν τρίτων, τὰ ὁποῖα δυνάμει τῶν σχετικῶν νόμων ἀπέκτησαν, ἵνα κανονίσω τὴν ψῆφόν μου· ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασίν μου περὶ τῶν φυτειῶν, ἐπειδὴ κανενὸς δικαίωμα δὲν προσβάλλει, ἐπειδὴ τὸ δημόσιον, ἔχω τὴν πεποίθησιν, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ μίαν τοιαύτην περίστασιν, ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ παραδεχθῶσι νὰ χορηγηθῇ νέα ἡ τελευταία προθεσμία εἰς τοὺς τοιούτους ἐμφυτευτὰς, διὰ νὰ δηλώσωσι τὰς φυτείας, περὶ ὧν ὁ λόγος. Ἐν περιπτώσει δὲ ἐναντίᾳ, τῳόντι ἡ προθεσμία αὕτη πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς τελευταία καὶ αἱ μὴ δηλωθεῖσαι φυτεῖαι πρέπει νὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου, καὶ τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν κατὰ τοὺς νόμους. Ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, οὔτε περὶ αὐτῶν ἔχω νὰ προσθέσω τι, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι εἰς θέσιν καλλίτερον ἐμοῦ νὰ ἀναπτύξῃ καὶ ὑποστηρίξῃ τὰς προτάσεις ταύτας· νομίζω ὅμως ὅτι εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τῆς διανομῆς, περὶ ἧς διαλαμβάνει τὸ ἄρθρον 4, εἶναι δίκαιον νὰ περιληφθῶσιν αἱ ἐθνικαὶ καὶ ἐκκλησιαστικαὶ γαῖαι αἱ κείμεναι ἐντὸς τῶν ἑλληνικῶν φρουρίων καὶ ἐντὸς τῶν περιτειχισμένων περιοχῶν τῶν διαλελυμένων ἢ διατηρουμένων Μονῶν, διότι αἱ τοιαῦται γαῖαι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διανομήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ μείνωσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου ὡς ἐκ τοῦ τόπου, εἰς ὃν αὗται περιέχονται.

§39Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας καὶ φίλος μου κ. Κατσίνας ἀγορεύσας κατὰ τῆς προτάσεώς μου, τῆς ἔδωσε τρία μεγάλα καὶ φοβερὰ ἐπίθετα· τὴν ὠνόμασεν ἀναξιοπρεπῆ διὰ τὴν Βουλήν, ἄδικον καὶ ἄσκοπον. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐνδιατρίψω πολὺ εἰς τὰ ἐπίθετα ταῦτα, διότι ὅστις ὑποβάλλει προτάσεις ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, δὲν εὑρίσκεται ποτὲ εἰς τὴν ἀναξιοπρέπειαν· εἶναι μάλιστα ἐντὸς τῆς πληρεστάτης ἀξιοπρεπείας. Ἐὰν ἡ πρότασις ἀντιβαίνῃ ἢ ἢ ὄχι εἰς τὸ δίκαιον, τοῦτο εἶναι ἀρχὴ τῆς συνειδήσεως τῶν βουλευτῶν, ἑπομένως ἡ Βουλὴ δύναται, ἀφοῦ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, νὰ ἀποφανθῇ ὁριστικῶς ὑπὲρ τοῦ δικαίου, καὶ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι 150 Βουλευταὶ δὲν θὰ ἐξετάσουν τυπικῶς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν τὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν, ἀλλὰ θὰ τὰ ἐξετάσουν καὶ ὑπὸ τὴν αὐστηρὰν τῆς οὐσίας δικαιοσύνην καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὸν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς νόμον. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ ἄδικον, ὅτι ἔρχεται νὰ ἀποφασισθῇ ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, διότι μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἠμποροῦμεν νὰ κρίνωμεν, ἐὰν ἀδίκως ἢ δικαίως ἡ πρότασις ἡ πρότασις αὕτη ὑπεβλήθη. Περὶ τῆς γʹ. κατηγορίας, ἐὰν ᾖναι ἄσκοπος δὲν γνωρίζω, τὸ ζήτημα εἶναι νομικόν· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ δικαιοσύνη τοῦ τόπου ἀκολουθεῖ τοὺς νόμους τῆς πολιτείας. Καὶ ά., κύριοι, ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος ὡδήγησε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς ἐπὶ τοῦ παρόντος, φρονεῖτε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε νόμον διὰ νὰ κάμῃ τοὺς Ἕλληνας ὅλους ἰδιοκτήτας, ἢ διὰ νὰ κάμῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἰδιοκτησίαν, φερεοίκους, δηλ. ἠθέλησεν ὁ νόμος εἰς τοὺς ἔχοντας δημοσίους γαίας νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον γαίας, ἢ ἐνόμισε νὰ κάμῃ τοὺς κατόχους φερεοίκους καὶ τοὺς φερεοίκους κατόχους; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εἶχον σκοπὸν, χάριν τῶν τύπων, νὰ λῃστεύσωσι τοὺς ἀνθρώπους τοὺς κατόχους δημοσίων γαιῶν καὶ καλλιεργοῦντας πρὸ 40 χρόνων ταύτας. Προσθέσατε δὲ, ὅτι ἄπειροι ἐκ τῶν κατόχων τούτων παρέλαβον γαίας ἑλώδεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν γεμάται ἀπὸ δενδρύλια καὶ ἀπὸ δάση, εἰργάσθησαν, τὰς ἐξεχέρσωσαν καὶ τὰς ἐβελτίωσαν, τὰς ἔκαμον τελείους ἀγρούς· καὶ τώρα, διότι δὲν ἐπρόφθασαν ἢ ἠπατήθησαν νὰ μὴ κάμουν τὰς δηλώσεις, νὰ ἔλθῃ ἕνας ἄλλος νὰ λάβῃ ὅλους αὐτῶν τοὺς κόπους καὶ τοὺς καρποὺς καὶ αὐτοὺς νὰ τοὺς βγάλετε! Τάχα αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου; Ὁ νόμος εἶπεν, οἱ κάτοχοι τῶν δημοσίων γαιῶν δικαιοῦνται, ἢ πᾶς Ἕλλην δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἢ 40 στρέμματα γῆς ποτιστικῆς ἢ 80 μὴ ποτιστικῆς, ἔδωκε δὲ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς κατόχους νὰ κάμουν δήλωσιν πρῶτοι, μετὰ ταῦτα εἰς τοὺς μὴ κατόχους καὶ ἔπειτα εἰς πάντας τοὺς Ἕλληνας. Ἐδήλωσαν 10 ἄνθρωποι εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν περιφέρειαν ποτιστικῆς γῆς καὶ ἔδωκαν τὰς δηλώσεις των εἰς τὸν Οἰκονομικὸν ἔφορον καὶ εἶπον, δηλώνω 40 στρέμματα εἰς τὴν θέσιν Κατσίκηρι. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἀντὶ νὰ ἦναι 400 στρέμματα εἶναι μόνον 250, τί θὰ γείνῃ; διότι οὔτε μηχανικὸς κατεμέτρησε τὸν τόπον, οὔτε σχέδιον ὑπάρχει. Τί δὲ γίνεται ἀκόμη; Ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσα τελευταῖος, βλέπω εἰς τὸ ἄνω μέρος καλλιτέρας γαίας καὶ οὕτω ἐγείρονται φιλονικεῖαι. Θὰ μοὶ εἰπῆτε, ὅλη ἡ οἰκονομία εἶναι τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει εὐθύνην· ἀλλὰ συλλογισθῆτε, κύριοι, ὅτι ἐξ αὐτοῦ θὰ προέλθουν ἄπειραι δίκαι καὶ θὰ ἔχωμεν πολλὰς συγκρούσεις. Καὶ νομίζετε, ὅτι μὲ ψυχρὸν αἷμα θέλει ἰδεῖ καὶ ὑποφέρει τοῦτο ὁ ἄνθρωπος ὅστις ἐπὶ 40 ἔτη ἐκαλλιέργει τοὺς ἀγροὺς αὑτοῦ ὡς τὰ ἴδια τέκνα του, διότι ἔστω καὶ ἐξ ἀγνοίας δὲν ἐδήλωσεν ἐγκαίρως αὐτούς; Μὲ ψυχρὸν αἷμα θέλει ἰδεῖ τὸν ἄλλον νὰ ἐξουσιάσῃ τὸ κτῆμά του, νὰ γείνῃ ἰδιοκτήτης, καὶ αὐτὸς νὰ μὴν ἔχῃ ποῦ νὰ γύρῃ τὴν κεφαλήν του; Ἐὰν τὸ πιστεύσητε καὶ τὸ φρονεῖτε, πιστεύσατέ το, ἐγὼ ὅμως σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν τοιοῦτόν τι γείνῃ, φοβοῦμαι μήπως καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ ἀναγκασθῇ νὰ ἀκυρώσῃ, τοὺς ὁποίους δὲν θέλει νὰ ἀκυρώσῃ. Ἐὰν ὅλη ἡ κοινωνία λέγει ὄχι, σεῖς λέγετε ναί, τί κάμνετε; Σεῖς ὅταν λέγητε ναί, ἡ δὲ κοινωνία λέγει ὄχι τί εἶσθε; Δὲν τὸ καταλαμβάνετε; Κύριοι, ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ πρότασίς μου, διὰ νὰ τὴν ἀκούσητε. «Ἡ πραγματοποίησις τῶν παρὰ μὴ κατόχων πολιτῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 26 τοῦ νόμου ΥΛΑʹ. ἀπὸ 25 Μαρτίου 1871 γενομένων δηλώσεων ἐπὶ γαιῶν, κατεχομένων παρ’ ἄλλων, ἀναβάλλεται μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1877. Διαρκούσης τῆς ἀναβολῆς ταύτης, δύνανται οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν, ὅσοι δὲν ἐξήντλησαν τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ αὐτοῦ νόμου χορηγούμενον αὐτοῖς δικαίωμα, νὰ δηλώσωσιν, ἢ, ἐὰν τὰς ἐδήλωσαν ἐλλειπῶς νὰ συμπληρώσωσι τὰς δηλώσεις των, συμμορφούμενοι μὲ τὰς διατάξεις τῶν ΥΛΑʹ. ἀπὸ 25 Μαρτίου 1871, ΥΠΓʹ. ἀπὸ 30 Ἰουλίου 1873 καὶ ΦΞΖʹ. ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1875 σχετικῶν νόμων. Παρελθούσης τῆς ἀνωτέρω προθεσμίας, ἔχουσι πλήρη τὴν ἰσχὺν καὶ τὸ κῦρος αἱ δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων, ἐὰν αἱ γαῖαι δὲν ἐδηλώθησαν παρὰ τῶν κατόχων· τοὐναντίον αἱ δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων θεωροῦνται ὡς μὴ γενόμεναι, ἐπιστρέφονται δ’ αὐτοῖς αἱ προκαταβολαί.» Τοῦτο λοιπὸν ἡ πρότασις θέλει νὰ κατορθώσῃ· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐξηγηθῶ περισσότερον, διότι δὲν κατέγεινα εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, οὔτε ἐδήλωσα, οὔτε ἠξεύρω πῶς γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ τοὺς συμπολίτας μου, ὑποστηρίζω τὸ δικαίωμα αὐτὸ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει φωτίσει τὴν Βουλὴν εἰς τὸ δίκαιον, θέλω δὲ καὶ ἐγὼ εἴπει, πῶς ἀντελήφθην· ἔγεινεν ὁ νόμος αὐτὸς, κύριοι, καὶ ἐξεδόθησαν κατὰ τὸν νόμον ἐγκύκλιοι πρὸς ἐξήγησιν τοῦ νόμου, διὰ νὰ κατανοήσῃ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου ὁ λαὸς καὶ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμά του. Μοὶ ἀνέγνωσεν ὁ φίλος μου κ. Σωτηρόπουλος, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰς ἐγκυκλίους, συντεταγμένας μὲ ὅλην τὴν σαφήνειαν, τὴν εὐκρίνειαν καὶ δὲν ἔλειπε τίποτε, καὶ τὰ διεβίβασεν εἰς τοὺς νομάρχας, ἐπάρχους, ἐφόρους, ταμίας, δημάρχους, παρέδρους κτλ. ἀλλ’ ἠξεύρετε τί συνέβη; ὅπου ἦσαν πολλαὶ γαῖαι καλαὶ οἱ δήμαρχοι καὶ τινες ἄλλοι ἔβαλον τὰ χαρτιὰ εἰς τὰ σπήτια των καὶ ἔστελον, ὅτι ἐκοινοποιήθησαν, ἐτοιχοκόλλησαν αἱ ἐγκύκλιοι καὶ ὁ νόμος· καὶ τὰ ἀποδεικτικὰ ἐστάλησαν εἰς τὰς ἀρχὰς καθ’ ὅλην τὴν τάξιν· εἰς δὲ τοὺς χωρικοὺς ἔλεγον, σᾶς ἔδωκαν μίαν προθεσμίαν, σᾶς ἔδωκαν δευτέραν, ἔγεινε καὶ τρίτη, θὰ γείνουν καὶ ἄλλαι, εἶχον δὲ καὶ ἐμπιστοσύνην οἱ κτηματίαι. Μὰ δὲν ἦτο καλλίτερον νὰ ζητήσουν τὰ δικαιώματά των, παρὰ νὰ λῃστευθοῦν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰς γαίας αὐτὰς τῶν 40 ἐτῶν καὶ τὰς ἐπεριποιοῦντο, ὡς τὰ ἴδια αὑτῶν τέκνα; Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ πρότασις ἡ ἀναξιοπρεπής; Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι πρότασις λίαν ἀξιοπρεπὴς καὶ δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὴν Βουλὴν, διότι φρονῶ, ὅτι σπουδαιότερον ἀντικείμενον, καὶ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ πράγματι τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, εἶναι τὰ δικαιώματα τὰ κεκτημένα τοῦ λαοῦ· ἄλλως τε, κύριοι, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, διότι 2,3 ἔδωκαν προθεσμίας, οἱ χωρικοὶ εἶπον, ὅτι θὰ ἔλθῃ καὶ ἄλλη. Ἔπειτα καὶ ἡμεῖς πάντες ἐδῶ σκεπτόμεθα καλά; Ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὸ κεφάλι ἡμῶν ἐπιβαίνει, ὡς τὰ ἄχραντα μυστήρια, ἡ ἀλήθεια, ὅτι εἴμεθα ἀλάνθαστοι, ἀντιπρόσωποι τοῦ Πάπα; Δὲν πιστεύω νὰ φρονῇ κανεὶς, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, διότι καὶ Βουλαὶ καὶ Γερουσίαι ἔσφαλον. Λοιπὸν, ἐὰν τὰ τοιαῦτα συμβαίνουν εἰς τὰ ἀνώτατα στρώματα τῆς κοινωνίας καὶ τῆς πολιτείας, θέλετε οἱ χωρικοὶ οἱ μὴ γινώσκοντες τὰς δολοπλοκὰς τῆς διοικήσεως καὶ τῆς νομοθεσίας νὰ μὴ ἀποπλανηθῶσι; Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν παρατηροῦνται αὐτὰ τα πράγματα, ἀφοῦ καὶ ἐντὸς τῶν γραφείων τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας ἀπαντῶνται; Σᾶς λέγω ἓν πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορήσῃ κανένας, διότι ἡ κατηγορία τοῦ ἀτόμου ἀνήκει εἰς τὸ ἄτομον, ὅτι ἐντὸς μιᾶς ἐφορίας ἦτο μία ἑταιρία, ἥτις ἔκαμεν αὐτὸ τὸ πανηγύρι, ἐκάθητο εἰς τὸ μέσα δωμάτιον, ἤρχοντο αἱ δηλώσεις, Ἀναστάσιος Κωνσταντίνου, πόσα στρέμματα κτλ. δὲν κατεχωρεῖτο ἡ δήλωσις, ἀλλ’ ἐστέλετο εἰς τὸ μέσα δωμάτιον, ἐκεῖθεν δὲ ἐξήρχετο δήλωσις Ἀνδρέα Νικολάου, ἥτις καὶ κατεχωρεῖτο καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ δυστυχὴς κάτοχος ἔχανε τὸ δικαίωμα. Τί δὲ ἔγεινε μετὰ ταῦτα, κύριοι; Μετέβησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰς τὰ χωριὰ καὶ ἠξεύρετε οἱ χωρικοὶ πόσον φοβοῦνται· δὲν μᾶς κάμετε τὴν χάριν τοὺς ἔλεγον νὰ μᾶς δώσητε ἕνα τράγον, τόσον βούτυρον, τόσον τυρὶ διὰ 3 τάλληρα; Τοῦτο εἶναι τὸ ἀξιοπρεπές!!! Ἡ λῃστεία, ἡ ἁρπαγὴ τῶν κτημάτων τοῦ κόσμου!! Ἔντιμοι τινὲς ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου Καλαβρυτινοὶ, ὅταν ἔμαθον, ὅτι ὑπέβαλα τοιαύτην πρότασιν, διότι ἐκεῖ εἶναι σχηματισμένη μία ἑταιρία, ἡ ὁποία δανείζει χρήματα εἰς τὸν τόπον, διότι εἶναι πτωχοὶ καὶ δὲν ἔχουν νὰ ἐξοικονομήσουν τὰς ἀνάγκας των, ὁ διευθύνων τὴν Τράπεζαν μοὶ τὴν ἔφερε νὰ τὴν ὑποβάλω καὶ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν σημείωσιν τὴν φοβεράν. Λοιπὸν θέλετε τοιαύτη ἑταιρία νὰ ὑποστηριχθῇ, νὰ γυμνώνῃ τὸν λαόν; Κάμετέ το, εἶσθε κύριοι. Ἐγὼ ὀφείλω ἐκπληρῶν τὸ καθῆκόν μου νὰ λαλήσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅλην τὴν ἀλήθειαν, ὅπως τὴν ἀντελήφθην· ἐὰν κάμω δὲ καὶ κανὲν σφάλμα, σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν κατέγεινα νὰ δηλώσω γαίας, οὔτε ἐπεθύμησα νὰ κάμω αὐτὸ τὸ ἐμπόριον. Εἶναι λοιπὸν ἄδικον, κύριοι, διότι θὰ ἀφαιρέσωμεν κεκτημένα δικαιώματα; Ποῖα εἶναι τὰ κεκτημένα δικαιώματα; Διότι ὀλίγοι ἐπλήρωσαν τὴν ά. δόσιν ἀπὸ 1½ δραχμὴν, νὰ ἐκδιώξουν τοὺς καλλιεργήσαντας αὐτὰ ἐπὶ 40 ἔτη; Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Πόσον πληρώνουν, κ. ὑπουργὲ; 1½ δραχμήν.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν ἐπλήρωσαν ἀπὸ 1½ δραχμὴν καὶ τώρα σοῦ λέγουν, εἶναι κεκτημένον δικαίωμα. Ποῖος ἔχει κεκτημένον δικαίωμα; Ἐγὼ ὅστις ἐργάζομαι 50 χρόνους διὰ νὰ κάμω αὐτὴν τὴν γῆν γόνιμον, ἢ σὺ, ὅστις ἐπλήρωσας 1½ δραχμήν; Ἐγὼ πράττω ἄδικον, κύριοι, ὅστις ἐκαλλιεργοῦσα αὐτὸ τὸ κτῆμα καὶ τὸ ἐπεριποιούμην καλλίτερα ἀπὸ τὰ τέκνα μου, ἢ σὺ, ὅστις ἔκαμες μίαν δήλωσιν; Ἐὰν, κύριοι, αὐτὸ τὸ νομίσετε καλὸν, ψηφίσατέ το.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔγειναν δύω φόνοι!

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω φόνοι ὅτι ἔγειναν εἶναι ἀληθὲς, εὔχομαι δὲ νὰ περιορισθῇ μέχρις αὐτοῦ τὸ κακὸν, διότι μάθετε, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον ὅπου δὲν κατέχει παρὰ ὀλίγον τεμάχιον γῆς, ἐκτὸς ἐὰν ἀφαιρέσητε καὶ τὴν ζωήν του. Ἐγὼ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα φυσικόν· μεταβῆτε εἰς μίαν ὀρεινὴν ἐπαρχίαν, ἀφαιρέσατε τὰς γαίας ἀπὸ ἕνα χωριὸ, διότι βεβαίως εἰς τὰ μέρη αὐτὰ ἐμπόριον δὲν ὑπάρχει, κἀνὲν ἄλλο μέσον νὰ ζήσουν, δὲν πιστεύετε ὅτι μὲ αἷμα θὰ προστατεύσῃ τοὺς κόπους του, καὶ ἀφοῦ τὸ κάμει τοῦτο τί θὰ γείνῃ; λῃστής. Μήπως θέλετε χάριν τῆς δικαιοσύνης νὰ κάμετε τὸν κόσμον λῃστὰς καὶ ἅρπαγας; Καὶ τί ἄλλο θὰ κάμωμεν; Αὐτὸ εἶναι ἡ δικαιοσύνη, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται; αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, αὕτη ἡ ἠθική; Διὰ τοῦτο, κύριοι, μετὰ θάῤῥους σᾶς λέγω νὰ δώσητε νέαν προθεσμίαν καὶ ἐὰν δὲν ἐπαρκέσῃ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ δώσητε καὶ ἄλλην, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ συλλογισθῆτε ποτὲ, ὅτι κανεὶς ἐξ ἡμῶν φροντίζει νὰ ἁρπάσῃ τοὺς ἀγροὺς ἑνὸς χωρικοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ δώσῃ τὴν νέαν προθεσμίαν καὶ εὔχομαι εἰς τὸν θεὸν νὰ ἐπαρκέσῃ αὐτὴ ἡ νέα προθεσμία, διότι ἐπαναλέγω, ὅτι τὸ πνεῦμα καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Βουλῶν, αἱ ὁποῖαι ἐψήφισαν τὸν νόμον τοῦτον, δὲν ἦτον νὰ ληστεύσουν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς ἀφαιρέσωσι τοὺς ἀγρούς των, ἀλλὰ νὰ κάμουν καὶ ἄλλους κατόχους γαιῶν καὶ γαιοκτήμονας. Ἰδοὺ, κύριοι, ὅσα εἶχον νὰ εἴπω· πολλὰ βεβαίως ἠδυνάμην νὰ εἴπω σχετιζόμενα καὶ μὲ τόσους νόμους ἐδῶ, ἀλλὰ τὰ παραλείπω, διότι νομίζω, ὅτι ἄνθρωποι ἱκανώτεροί μου κατὰ τοῦτο καὶ ἰδίως ὁ ὑπουργὸς....

§44ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, ἡ προκειμένη τροπολογία ἐμπεριέχει τρεῖς τινας διαφόρους προτάσεις· ἡ πρώτη πρότασις διαγράφεται ἐν τῷ ἄρθρῳ πρώτῳ καὶ ἀφορᾷ φυτείας κατεχομένας μὲν ἀλλὰ μὴ δηλωθείσης ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν. Φρονῶ, ὅτι ἐπ’ αὐτῶν δὲν προσβάλλεται κεκτημένον δικαίωμα, ἐκτὸς ἂν τὸ Δημόσιον θέλῃ νὰ διώξῃ τοὺς κατόχους· ἑπομένως ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸ βʹ. ἄρθρον, τὸ ἄρθρον τοῦτο, κύριοι, ἀνατρέπει κεκτημένα δικαιώματα τῶν δηλωσάντων· ἂν θέλετε νὰ ἀνατρέψετε νόμον ἐπικυρωθέντα παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς βʹ. νομοθετικῆς ἐξουσίας, προσβάλλετε κεκτημένα δικαιώματα, καὶ θὰ ἐγερθοῦν δίκαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποῤῥοφήσουν ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν αὐτῶν τῶν γαιῶν. Φρονῶ λοιπόν, διὰ νὰ συμβιβασθῇ ἡ προκειμένη πρότασις μὲ τὰ κεκτημένα δικαιώματα, ὅτι δύναται νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἑξῆς· νὰ δηλώσουν οἱ κάτοικοι «ἐφόσον αὗται δὲν ἐδηλώθησαν παρὰ μὴ κατόχων.»

§45ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας καὶ ἄλλοι). Τοῦτο ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ.

§46ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸ γʹ. ἄρθρον, τὸ παραδέχομαι. Τὸ δʹ. ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ κυρίως τὰ τεμάχια τὰ ἐλάχιστα τὰ ὁποῖα ἐδηλώθησαν ἐντὸς λειβαδίων, διαλελυμένων Μονῶν, τῷ ὄντι ἡ ἰδέα αὐτὴ εἶναι ἐδική μου καὶ ἄλλων τινῶν συναδέλφων, διότι ἠξεύρετε, κύριοι, κερδοσκόποί τινες ἐδήλωσαν ἓν στρέμμα καὶ κατέλαβον τὰ κυριώτερα μέρη δι’ ὧν πρέπει νὰ διέλθουν τὰ ζῶα καὶ καταστρέφουσι σπουδαῖα λειβάδια, ἀφαιροῦσι μίαν πρόσοδον τῶν δήμων, διότι ὁ νόμος τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 παρεχώρησε τὴν κατὰ παράκλησιν νομὴν εἰς τοὺς δήμους, τὸ δὲ Δημόσιον ἀπολαμβάνει 20%· βλάπτεται δὲ σπουδαίως καὶ ἡ κτηνοτροφία. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἔχει.

§47ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναφισβήτητον, κύριοι, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐπέφερε σκάνδαλα, ἀπειλοῦνται δὲ δεινὰ ἔτι χείρονα. Δὲν κρύπτω ὅτι ἡ ἐπαρχία, ἣν ἀντιπροσωπεύω εὑρίσκεται εἰς θέσιν χειρίστην ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τοὺς ἀπωτέρους δήμους ἕνεκεν τῆς ἀγνοίας τῶν πολιτῶν, χωρία ὁλόκληρα δὲν ἐδηλώθησαν ὑπὸ τῶν κατοίκων· ἐσχηματίσθησαν δὲ, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἑταιρίαι, αἵτινες ἔφερον μεθ’ ἑαυτῶν ὑπογραφὰς, τὰς ὁποίας ἐλάμβανον κατὰ τύχην, καὶ συνεπείᾳ τῶν ὑπογραφῶν αὐτῶν ἐγένοντο δηλώσεις δι’ ἐκτάσεις εὐρυτάτας· πρόκειται δὲ διὰ τῶν δηλώσεων αὐτῶν νὰ στερηθοῦν τὰς κατοχὰς, τὰς ὁποίας πρὸ ἐτῶν ἀπείρων εἶχον οἱ κάτοικοι, καὶ χωρία ὁλόκληρα νὰ ἀποξενωθοῦν γαιῶν, τὰς ὁποίας αὐτὰ τὰ ἴδια ἐξ ἀγόνων καὶ χέρσων γαιῶν, κατέστησαν καλλιεργησίμους. Τὸ σκάνδαλον λοιπὸν εἶναι μέγα καὶ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα θὰ προξενηθοῦν, μοὶ φαίνεται, ὅτι προκαλοῦν σύντονον τὴν ἐπ’ αὐτῶν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Δύω εἶναι ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖα προετάθησαν κατὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, ά. ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμος ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς· βʹ. καὶ ἂν ᾖναι δικαία καὶ ὠφέλιμος ἀντίκειται εἰς κεκτημένα δικαιώματα. Ἐν πρώτοις, κύριοι, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τί σκοπεῖ ὁ νόμος· πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν δι’ αὐτοῦ τὴν κατοχὴν ἐκείνων οἵτινες κατέχοντες γαίας οὐχὶ πλείονας τῶν τεσσαράκοντα στρεμμάτων δὲν ἐξήσκησαν τὸ δικαίωμα αὑτῶν. Ἂν αἱ δηλώσεις, αἱ γενόμεναι εἰς τὴν τρίτην προθεσμίαν, ἀφαιροῦν κατοχὰς ἀνθρώπων, οἵτινες ἐξήσκησαν τὸ δικαίωμα αὑτῶν μέχρι συμπληρώσεως τῶν τεσσαράκοντα στρεμμάτων, περὶ τούτου δὲν πρόκειται· ὁ νόμος ἔρχεται νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἵτινες κατέχοντες τεσσαράκοντα στρέμματα γῆς, δὲν ἐδήλωσαν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν τεσσαράκοντα στρεμμάτων. Τί εἶναι δὲ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς κατοχῆς ἐν Ἑλλάδι; Εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐσεβάσθη πάντοτε ὁ νομοθέτης, εἶναι δικαίωμα σχεδὸν ἀπόλυτον, εἶναι δικαίωμα ἀνεγνωρισμένον παρ’ ὅλων τῶν φορολογικῶν ἐκείνων νόμων, εἶναι δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἐπροικίσθη δι’ ἀγωγῆς κατὰ τρίτων, καὶ ἐπροστατεύθη καὶ κατ’ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου ἀκόμη, καὶ ὅταν τὸ Δημόσιον προέβη εἰς παραχωρήσεις κατοχῶν πρὸς τρίτους, τὰ δικαστήρια ἐπροστάτευαν τοὺς κατόχους. Εἶναι λοιπὸν δικαίωμα καὶ δικαίωμα ἀναγνωρισθὲν ὡς πραγματικόν. Τί γίνεται διὰ τοῦ νόμου τοῦ περὶ διαθέσεως γῆς ἂν δὲν τροποποιηθῇ ὡς τροποποιεῖται; τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἀναγνωσθὲν τόσον ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅσον καὶ ἐκ τῶν δικαστηρίων, πρόκειται νὰ ἀφαιρεθῇ πρὸς ὄφελος τρίτων, καὶ οἱ γεωργοὶ ἐκεῖνοι οἵτινες κατέχουν τεσσαράκοντα στρέμματα γῆς, ἡ ὁποία ἐθεωρεῖτο μέχρι σήμερον ὡς ἰδιοκτησία αὐτῶν, αὐτοὶ πρόκειται ν’ ἀποξενωθοῦν τοῦ δικαιώματος τούτου πρὸς ὄφελος τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν. Ἐρωτῶ ἕκαστον ἐξ ὑμῶν, δὲν πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ δὲν ἀξίζει νὰ προστατευθῇ καὶ ἤδη τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἐὰν παρεχωρεῖτο τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς κατόχους ἀπληρωτὶ, ἐὰν δὲν ἐδίδοντο ἐπανειλημμένως προθεσμίαι, ἠδυνάμην νὰ εἴπω, διότι δὲν ἐξησκήσατε τὸ δικαίωμα δὲν ἔχετε κανένα λόγον· ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, διὰ τὸ ἔγκυρον τῆς δηλώσεως ἀπῃτήθη ἡ προκαταβολὴ καὶ εἶναι ἀφιλονείκητον, ὅτι πλεῖστοι ἕνεκεν τῆς ἀνεχείας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προκαταβάλωσι, ὅταν διαδοχικῶς ἐδόθησαν προθεσμίαι, καὶ αἱ προθεσμίαι αὐταὶ ἔφερον εἰς ἀμφιβολίαν τὸν λαὸν ἂν τῷ ὄντι ᾖναι ἡ τελευταία προθεσμία αὐτὴ ἡ ὁποία ἐδίδετο, δὲν ἔχομεν καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ προστατεύσωμεν τοὺς γεωργοὺς ὧν πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ κατοχὴ, διότι ἕνεκεν τῆς ἀνεχείας των δὲν ἐπρόφθασαν νὰ δηλώσουν ἐντὸς αὐτῆς τῆς προθεσμίας; Θὰ μοῦ εἰποῦν, κύριοι, καὶ ἂν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, δὲν βλέπεις ὅτι ὑπάρχουν δικαιώματα τούτων στηριζόμενα ἐπὶ τοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα σὺ διὰ τῆς προτάσεώς σου πρόκειται νὰ προσβάλῃς; Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἐπιχειρήματος ἂν οὕτως εἶχε τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ, κύριοι, πρέπει νὰ μάθωμεν ἀπὸ πότε ἄρχεται τὸ δικαίωμα τὸ πραγματικὸν τῶν δηλωσάντων. Ἐν τούτοις σεῖς οἱ ἴδιοι ἐπανειλημμένως δὲν προσεβάλετε τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ἂν θεωρηθῇ δικαίωμα; Τί ἐκάματε σᾶς παρακαλῶ εἰς τὰ 1873 εἰσηγοῦντος τοῦ κ. Χρηστίδου; εἰσήχθη εἷς νόμος καὶ ἐπεψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν, καὶ τὶ εἴπατε εἰς τὸν νόμον αὐτὸν; «ἐξαιρῶ ἐκ τῶν δηλώσεων, καὶ ἂν ἔγειναν αὗται νομίμως, τὰς γαίας, αἵτινες ἀνέκαθεν χρησιμεύουσι διὰ ποιμνιοστάσια καὶ διὰ καλύβας.» Ἐρωτῶ λοιπὸν τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ὅταν εἰς τὰ 1873 ἐξῃρέσατε τὰς γαίας, αἵτινες εἶχον τακτικῶς δηλωθῆ, δὲν προσεβάλατε τότε τὸ δικαίωμα τῶν δηλωσάντων γαίας τοιαύτας; Δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1871 δὲν ἐξῃροῦντο αἱ γαίας αὗται, καὶ ἔγειναν ἄπειροι δηλώσεις ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν· διατὶ δὲ καὶ τότε δὲν ἐδίστατε; διότι δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1871 ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἀφαιρῇ οἵας ἐγκρίνει γαίας ἀπὸ δηλώσεις καὶ δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης ἀκόμη σήμερον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐκδίδει διατάγματα διὰ τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖ ὡρισμένας ἐκτάσεις γαιῶν. Δύνανται λοιπὸν οἱ δηλώσαντες γαίας τοιαύτας ἐξαιρουμένας νὰ σᾶς εἴπουν ὅτι προσεβάλατε τὰ κεκτημένα δικαιώματά των; οὐδεὶς τὸ ἐσκέφθη· διότι μόνον ὅταν πραγματοποιηθῇ ἡ ἐκτίμησις καὶ ἐκδοθοῦν παραχωρητήρια, τότε θὰ ὑπάρξῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον νομοθετικῶς θὰ προσεβάλετο. Ἁπλῆ δὲ δήλωσις ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, ἐνόσῳ οὔτε τὸ τίμημα τῆς δηλουμένης γῆς ὁρίζεται, δὲν παρέχει ἀπόλυτον δικαίωμα πρὸς τοὺς δηλοῦντας, ὃ μάλιστα νὰ μὴ δύναται νὰ προσβληθῇ οὐδὲ διὰ λόγους δημοσίου συμφέροντος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀντέταξαν, δὲν πρέπει διόλου νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Βουλήν. Πιστεύω δὲ ὅτι εἶναι καὶ δίκαιον καὶ συνᾷδον πρὸς τὸν ὀρθὸν λόγον νὰ παραδεχθῆτε τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν.

§48ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι, κύριοι, κατὰ τῆς προτάσεως τῆς προθεσμίας, διότι φρονῶ ὅτι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ καταργήσωμεν διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, εἶναι σπουδαιότερα τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ καταργήσωμεν διὰ τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δυνάμεθα νὰ φέρωμεν μίαν περιπλοκήν· ὅπως δήποτε, κύριοι, διὰ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, διὰ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον οἱ μὴ κάτοχοι ἀπέκτησαν διὰ τῆς δηλώσεως, ἔχουν δικαίωμα τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ διεκδικήσουν δικαστικῶς, καὶ ἂν τὸ διεκδικήσουν καὶ ἀναγνωρισθῇ, τίς θὰ ᾖναι ὑπεύθυνος νὰ ἀποζημιώσῃ τὸ Δημόσιον; Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δώσωμεν νέαν προθεσμίαν, καὶ ἡ νέα προθεσμία θὰ στηριχθῇ εἰς τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἰς τὸ ὁποῖον ἐστηρίχθησαν καὶ αἱ δύω προηγούμεναι· θὰ στηριχθῇ ἀκόμη καὶ εἰς ἕνα λόγον τὸν ἑξῆς· οἱ ἀποκτήσαντες δικαιώματα κατοχῆς συνέδεσαν μετὰ τῶν γαιῶν αὐτῶν τὴν τύχην των· ἠγωνίσθησαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ σήμερον ἅμα τοὺς ἀφαιρέσῃς αὐτὴν τὴν γῆν εἶναι ὡς νὰ τοὺς ἀφαιρέσῃς τὴν ζωὴν, ἐνῷ ἂν τοὺς δώσῃς παράτασιν, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει δικαίωμα κεκτημένον δὲν ἔχει τίποτε νὰ χάσῃ ἔχων ἓν δικαίωμα τυπικόν· ἑπομένως εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, διότι περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος, διότι ἐκεῖ πρόκειται νὰ προσβληθῶσι δικαιώματα τοῦ Δημοσίου. Διὰ νὰ προφυλάξωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ κάτοικοι, καὶ νὰ μὴ θέσωμεν εἰς δυσχερῆ θέσιν τὸ Δημόσιον, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μία τοιαύτη τροποποίησις εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ὥστε ὅσα δικαιώματα.............................. τὰ δικαιώματα ταῦτα νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένοι οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δηλώσουν τὰ κτήματα οὐχὶ δὲ τὸ Δημόσιον, διότι οὕτω πράττοντες, θὰ δώσητε ά. τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς κατόχους νὰ ἔχουν τὴν περιουσίαν των, θὰ δώσεται εἰς αὐτοὺς ἀκόμη καὶ ἓν ἰδιαίτερον, νὰ ἔχουν δικαίωμα ἀποζημιώσεως.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μετὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀνὰ χεῖρας ἔχετε, ἔρχετε ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ φορολογικοῦ νόμου, διὰ νὰ μὴν φέρω πρόσκομμα εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ἀλλὰ νὰ ψηφισθῇ τοῦτο εἰς πρώτην συζήτησιν, ἀναβληθῇ δὲ ἡ ἐκτενεστέρα συζήτησις διὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἄλλως, θέλω ἐξηγήσει ἀπὸ τοῦδε ὁποίαν ἰδέαν ἔχω περὶ τούτου.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξηγηθῆτε.

§51ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν εἰσήχθη, ὡς ἔχει, ἀπὸ κανένα· εἶναι συμπλήρωσις τριῶν προτάσεων, ὧν ἡ μία ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν κ. Παπαμιχαλόπουλον καὶ περιέχεται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἡ δευτέρα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶν καὶ ἀποτελεῖ τὸ δεύτερον ἄρθρον, τὸ τρίτον δὲ καὶ τέταρτον ἄρθρον περιέχουσι τὴν ἰδικήν μας πρότασιν. Ἑπομένως, ἐὰν ὁ κ. Κατσίνας εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ οὐχὶ νὰ κατακρίνῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἤθελε θεωρήσει τοῦτον ὑπαίτιον διὰ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, στηριζόμενος εἰς μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἐνέδωκα νὰ γραφῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ φύλλον χάρτου αἱ τρεῖς προτάσεις. Ἀφοῦ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξήγησαν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ὑπὸ τῶν ὁποίων ὡρμήθησαν νὰ ὑποβάλωσι τὰς προτάσεις των, εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἐξηγήσω τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ παρεκίνησαν νὰ προσθέσω τὸ τρίτον καὶ τέταρτον ἄρθρον, ἐκθέσω δὲ συγχρόνως τὶ φρονῶ περὶ τῶν προτάσεων τῶν συναδέλφων ἡμῶν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τοὺς εἰπόντας, ὅτι ἡ παραδοχὴ τοῦ ἄρθρου τούτου εἶναι παραχώρησις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμῃ τὸ Δημόσιον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφύτευσαν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς. Ἀλλὰ μήπως ὅλος ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, εἶναι ἄλλο τι εἰμὴ παραχώρησις πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφύτευσαν; Τὸ Δημόσιον ἠδύνατο, ἀκολουθοῦν τὴν ἀρχὴν «τὰ ἐπικείμενα τοῖς ὑποκειμένοις», νὰ ἐξώσῃ τοὺς ἐμφυτευτάς, νὰ κρατήσῃ διὰ λογαριασμόν του τὰς ἐθνικοϊδιοκτήτου φυτείας καὶ νὰ τὰς πωλήσῃ πρὸς ὄφελός του. Δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ τοῦτο καὶ οὕτω ἐξεδόθη ὁ νόμος τοῦ 1871. Ἀκολούθως παρατηρῆσαν, ὅτι τινὲς δὲν συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον καὶ δὲν ἐδήλωσαν ἐντὸς τῆς τρεχούσης προθεσμίας, παρέτεινε τὴν προθεσμίαν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1873. Κατὰ δὲ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος ἔτους 1875 ἔκαμε τρίτην παράτασιν μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1876. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐγένοντο τοσαῦται παραχωρήσεις, δὲν βλέπω τὸ ἄτοπον νὰ δοθῇ νέα τις εὐκολία εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς, ὅπως ἐγένετο ἄλλοτε διὰ τοὺς οἰκοδομήσαντας ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἄρθρον, τὸ περιλαμβάνον τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Καλαβρύτων, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι κατὰ συνέπειαν ἀναφορῶν, ὑποβληθεισῶν ἀπὸ διαφόρους ἐπαρχίας, ἐγένετο ἐπανειλημμένως λόγος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ πᾶσαν σκέψιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἵνα μελετήσω τὸ ζήτημα μετὰ τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐκ τῆς γενομένης μελέτης ἐπείσθην, ὅτι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας γεωργοὶ ἐκ τῶν ἀπορωτέρων, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος τοῦ 1871 ἤθελε κατὰ πρώτιστον λόγον νὰ προστατεύσῃ καὶ καταστήσῃ ἰδιοκτήτας, δὲν ἐφρόντισαν νὰ δηλώσωσιν ἐμπροθέσμως τὰς ὁποίας κατεῖχον γαίας. Ἀφοῦ δὲ ἔληξεν ἡ προθεσμία τοῦ νόμου καὶ ἦλθεν ἡ προθεσμία κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύναντο οἱ συγχώριοι αὐτῶν νὰ δηλώσωσιν, οἱ τελευταῖοι οὗτοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐνοχλήσουν τοὺς συγχωρίους των καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχομεν παράπονα περὶ τοῦ ὅτι οἱ κάτοικοι χωρίου τινός ἠθέλησαν νὰ ὠφεληθοῦν ἀπὸ τὴν ἀδιαφορίαν τῶν συγχωρίων των καὶ νὰ τοὺς ἀφαιρέσουν τὰς γαίας. Ἀφοῦ ὅμως παρῆλθεν ἡ προθεσμία τῶν συγχωρίων καὶ ἤρχισεν ἡ ἑτέρα προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐδικαιοῦτο νὰ δηλώσῃ γαίας μὴ κατεχομένας καὶ μὴ δηλωθείσας ἐγκαίρως, τότε πολλοὶ κάτοικοι συνήθως τῶν πόλεων ἤρχισαν νὰ δηλώσουν τὰς μηδόλως ἢ ἐλλιπῶς δηλωθείσας γαίας. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὸν ἐσχάτως ψηφισθέντα νόμον, οἱ δηλοῦντες γαίας μὴ κατεχομένας παρ’ αὐτῶν ἔλαβον τὸ δικαίωμα νὰ τὰς καταλαμβάνωσι ἅμα τῇ δηλώσει, ἐπῆλθον συγκρούσεις, διαπληκτισμοὶ καὶ παράπονα ἐκ μέρους τῶν γεωργῶν ἀποβαλλομένων ἀπὸ τὰς γαίας, τὰς ὁποίας ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκαλλιέργουν καὶ κατεῖχον. Τὰ παράπονα αὐτῶν ἔφθασαν μέχρι τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέχρι τῆς Βουλῆς. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι, ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπῆρχεν ὁ φόβος ὅτι, δίδοντες εἰς τοὺς κατόχους τῶν γαιῶν νέαν τινὰ εὐκολίαν, προσβάλλομεν κεκτημένα δικαιώματα, πρῶτος ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ χορηγήσῃ εἰς τοὺς κατόχους νέαν προθεσμίαν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον παθαίνουν ἤδη, ἤθελον σπεύσει νὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ἀλλ’ ἀφοῦ δυνάμει τῶν κειμένων νόμων τρίτοι ἀπέκτησαν δικαίωμα, ἀμφιβάλλω ἂν πρέπει νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου βουλευτοῦ Καλαβρύτων διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι φρονῶ ὅτι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν θέσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ προσβάλλῃ δικαιώματα τρίτων, καὶ δεύτερον διότι φοβοῦμαι ὅτι οἱ προσβληθέντες τρίτοι θέλουν ἔχει λόγον νὰ ἀναγάγωσι τὸ Δημόσιον εἰς τὸ δικαστήριον καὶ νὰ ζητῶσιν ἀποζημιώσεις.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐνέχεται τὸ Δημόσιον.

§53ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβοῦμαι δὲ τοσοῦτον περισσότερον καθόσον παρατηρῶ ὅτι μία ἄλλη εὐκολία, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν τοὺς μὴ δηλώσαντας κατὰ τὸ 1873 καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀπηλλάσσοντο τῆς πληρωμῆς δικαιώματος ἐπικαρπίας διὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἐὰν ἤθελον δηλώσει, ἡ εὐκολία αὕτη ἐγέννησε δίκας· ἂν καὶ ὁ νόμος διαλαμβάνῃ, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ οὐδὲν δικαίωμα ἔχουσι κατὰ τοῦ Δημοσίου, μολαταῦτα ἤρχισαν οἱ ἐνοικιασταὶ νὰ ἐνάγουν τὸ Δημόσιον εἰς τὸ δικαστήριον καὶ νὰ ζητοῦν ἀποζημιώσεις, δὲν γνωρίζω δὲ ὁποία θέλει εἶσθαι ἡ ἔκβασις τῶν δικῶν τούτων, διότι δὲν ἐδικάσθησαν ἀκόμη. Δι’ αὐτοὺς, κύριοι, τοὺς δύω λόγους δὲν δύναμαι νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ τίμημα εἶναι ὡρισμένον;

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθεῖ νὰ ὁρίζηται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἐνεκρίνατε;

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς ἐπαρχίας διετάχθη δευτέρα ἐκτίμησις.

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀκόμη ἀγοραπωλησία καὶ δὲν ἀπέκτησαν δικαίωμα;

§59Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραχωρητήρια ἐδόθησαν;

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§61Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν τί ἀγωγὰς θὰ κάμουν, ἀφοῦ ἐκτίμησις δὲν ἔγεινε, τίτλοι δὲν ἀπεκτήθησαν; Δὲν ἐξηγεῖσθε παρακαλῶ ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου;

§62ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω καὶ εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδικῶν μου προτάσεων. Κατὰ τοῦ 3 ἄρθρου δὲν ἐγένετο ἀντίῤῥησις, διότι σκοπὸς αὐτοῦ εἶναι νὰ διευκολύνῃ τοὺς κατέχοντας γαίας ποτιστικάς, ἐκ λάθους δὲ δηλώσαντας αὐτὰς ὡς ξηρικάς. Κατὰ τὸ 3 τοῦτο ἄρθρον θὰ σχηματίζεται ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἀποφαίνεται ἂν αἱ γαῖαι ᾖναι ξηρικαὶ ἢ ποτιστικαί, συμφώνως δὲ μὲ τὰ χαρακτηριστικὰ ταῦτα ἔχει ὁ δηλώσας τὸ δικαίωμα νὰ περιορίσῃ τὴν δήλωσίν του, καὶ νὰ μὴ χάσῃ ἐντελῶς τὸ δικαίωμά του.

§63ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ὁ κάτοχος ἐδήλωσεν ὡς ξηρικὰς καὶ ἐγὼ τὰς ἐδήλωσα ποτιστικάς, ὑπάρχουσι δύω ἀξιώσεις.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδική σας δήλωσις πίπτει.

§65ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἔρχεσθε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε κεκτημένον δικαίωμα.

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ περισσότερα μέρη δὲν εἶναι διακεκριμένον ποῖαι εἶναι ποτιστικαὶ καὶ ποῖαι ξηρικαί, ὥστε εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ λύῃ τὴν ἀμφισβήτησιν. Τὸ 4 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περιέχει ἐξαίρεσιν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις τῶν γαιῶν καθιεροῦται διὰ τοῦ ἀρχικοῦ νόμου, διότι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διὰ τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς ἠθέλησε νὰ δώσῃ τὴν εὐκολίαν εἰς τοὺς πολίτας Ἕλληνας ν’ ἀποκτήσωσιν ἐθνικὰς γαίας, ἀλλὰ δὲν ἐνόησε ποτὲ νὰ παραχωρήσῃ εἰς κανένα τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ Κράτος γαίας, αἱ ὁποῖαι πρὸ τῆς ὁριστικῆς παραχωρήσεως ἤθελον ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι χρήσιμοι ὁπωσδήποτε διὰ γενικὸν ἢ μερικόν τινα σκοπόν· διὰ τοῦτο ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξαιρῇ τὰς τοιαύτας γαίας, δυνάμει δὲ τῆς διατάξεως ταύτης αἱ Κυβερνήσεις ἔκαμαν πολλὰς ἐξαιρέσεις καὶ ἀκόμη ἐξακολουθοῦν νὰ κάμνουν ὁσάκις ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις.

§67Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐξῃρέσατε καὶ τὰς 200,000 στρέμματα διὰ τοὺς ἀγωνιστάς;

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου παρέστησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ λειβάδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ βάσις τῆς κτηνοτροφίας εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τῆς Στερεᾶς, ἐδηλώθησαν αἱ καλλιεργούμεναι γαῖαι. Καὶ περὶ μὲν τῶν δηλώσεων τούτων δὲν ἔχω νὰ φέρω καμμίαν ἀντίῤῥησιν, διότι ἡ καλλιέργεια τῶν γαιῶν τούτων οὐδὲν φέρει πρόσκομμα εἰς τὴν χρῆσιν καὶ τὴν διάθεσιν τῶν λειβαδίων. Ἀκολούθως ὅμως εὑρέθησαν κερδοσκόποι, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν σποραδικῶς διάφορα τεμάχια ἐκ τῶν γαιῶν τῶν λειβαδίων, οὐχὶ ἵνα ἀποκτήσωσι γαίας, ἀλλ’ ἵνα καταστρέψωσι τὸ λειβάδιον καὶ φορολογήσωσι τοὺς κτηνοτρόφους, οἱ ὁποῖοι εἰσάγουν τὰ ζῶά των. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐξαιρέσῃ τὰ ἐκκλησιαστικὰ λειβάδια ἀπὸ τὴν διανομήν, νὰ μὴ περιλάβῃ δὲ εἰς τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν εἰμὴ μόνον τὰς γαίας ὅσαι καὶ πρότερον ἐκαλλιεργοῦντο, διότι ἄλλως ἤθελεν ἀδικήσει τοὺς γεωργούς. Τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην ἠδύνατο νὰ κάμῃ διὰ διατάγματος, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι γενική, ἐνόμισεν ὀρθότερον νὰ τὴν περιλάβῃ ἐν τῷ νόμῳ, καθόσον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1873 ἐνῷ ἠδύναντο διὰ διατάγματος νὰ ἐξαιρέσουν τὰ στανοτόπια, ἐνόμισαν καταλληλότερον νὰ περιλάβουν τὴν ἐξαίρεσιν εἰς τὸν νόμον.

§69Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀνὰ χεῖρας ἡμῶν ἔχει τὴν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέθηκε· δηλαδὴ μίγμα προτάσεων, τὰς ὁποίας διάφοροι ἐπρότειναν. Καὶ ἄλλος μὲν ἐπρότεινε τὸ 1 ἄρθρον, ἄλλος δὲ τὸ ἄρθρον 2, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ 3 καὶ 4. Ἡ ἱστορία αὕτη καθιστᾷ αὐτὸ ἰδιοφυές, διότι δὲν εἶναι σύνηθες περὶ τὴν σύνταξιν τῶν νομοσχεδίων τὸ σύστημα τοῦ Πὶκ–Νίκ. Οἱ προτείναντες τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 καὶ τοῦ ἄρθρου 2 εἶχον ἀξιέπαινον πρόθεσιν, ζητήσαντες νὰ θεραπεύσωσιν ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσεν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ἂν εἰς τὴν διοίκησιν νομίζῃ τις, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ λύῃ ἐκ τοῦ προχείρου τὰ παρουσιαζόμενα διοικητικὰ προβλήματα, καὶ ὑπολαμβάνῃ, ὅτι δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἄνευ μεγάλης μελέτης καὶ ἄνευ ἐξετάσεως τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν, καὶ τῶν συνεπειῶν ἑκάστης αὐτῶν, ἂν εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν πολιτικῶν προβλημάτων ἡ λύσις ὑποληφθῇ ὑπό τινος, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ μεγάλης μελέτης, τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λύωνται μετὰ ἀπροσεξίας ἢ ἀπερισκεψίας, διότι τὰ ἄτοπα ἢ αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ἡ τοιαύτη λύσις αὐτῶν ἐπάγει, δυσκόλως δύνανται νὰ θεραπευθῶσι. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τοῦ 1871 τώρα ἀποδεικνύουσι τὴν ἀλήθειαν ταύτην, διότι τὸ πρόβλημα τὸ οἰκονομικὸν τῆς δηλώσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν δὲν ἐλύθη μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ μελέτης· λέγω τώρα, διότι τώρα ἐπῆλθον τὰ ἀποτελέσματα τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἐπήνεγκεν· ἅμα μετὰ τὴν ψήφισιν καὶ ἔκδοσιν τοῦ νόμου ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων μὲ εἶχε φέρει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· τραπεὶς δὲ τότε καθ’ ὃ εἶχον καθῆκον εἰς τὴν μελέτην τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ἐκείνου, προεῖδον πρὸ ὑμῶν τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον νῦν καὶ ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1871, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπειρώμην νὰ προλάβω τὰ ἀτοπήματα ταῦτα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου διετάσσετο ἵνα αἱ γαῖαι, ὁποῖαι δὲν ἤθελον δηλωθῇ ὑπὸ τῶν κατόχων, νὰ διατηρηθῶσιν ἐθνικοϊδιόκτητοι, ἀπηγορεύετο δὲ ἡ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871 ἐπιτραπεῖσα εἰς μὴ κατόχους αὐτῶν δήλωσις, καὶ τοῦτο ἕως ἂν τὸ Κράτος ἐκανόνιζε τὰ περὶ αὐτῶν. Δυστυχῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ διεδέχθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐγὼ ἠναγκάσθην τότε νὰ ἀποχωρήσω, δὲν εἶχον τὴν αὐτὴν γνώμην, τὸ δὲ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον προβάλει ὡς εἴρηται εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου· ἔμεινε λοιπὸν ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος τοῦ 1871, οἱ κάτοχοι τῶν ἐθνικῶν γαιῶν δὲν ἐδήλωσαν ὅλοι τὰς γαίας, τὰς ὁποίας κατεῖχον, διότι δὲν ἐδύναντο νὰ δηλώσωσιν αὐτάς· τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοῦ νόμου παρεχωρήθη εἰς αὐτοὺς νὰ δηλώσωσιν, ἦτο συνδεδεμένον μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλωσι ποσὸν χρηματικὸν εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ νὰ ἀναδεχθῶσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδωσι κατ’ ἔτος δόσεις πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ τιμήματος. Ἀλλ’ οὗτοι δὲν εἶχον τὰ χρηματικὰ ποσά, καὶ ἦτο γνωστόν, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ τὰ ἔχωσι, διότι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἡ γεωπονικὴ τάξις εἶχεν ἀποδώσει εἰς τὸ ταμεῖον ἱκανὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν ἵνα ἀγοράσῃ τὰ ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα· δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ τάξις αὕτη ἤθελεν ἔχει ἀκόμη καὶ ἄλλα περισσεύματα, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὰς ὑπεχρεώσεις ταύτας τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ἂν τὰ ἀποταμιεύματα αὐτῆς καὶ παντὸς ἀνθρώπου εἶναι τὸ ἐκ τῆς ἐργασίας μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς συντηρήσεως περίσσευμα, ἡ γεωπονικὴ τάξις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ κεφάλαια πρὸς ἀγορὰν καὶ τῶν γαιῶν τούτων. Οὕτω τὸ δικαίωμα τῶν κατόχων ἀνῃρέθη καὶ ἐγγενήθη ἀντ’ αὐτοῦ δικαίωμα ἕτερον τῶν μὴ κατόχων, οἵτινες ἐδήλωσαν τὰς γαίας καὶ οἵτινες διὰ τῆς δηλώσεως ταύτης συμμορφωθέντες πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1871 ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατοχὴν τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν. Ἀλλ’ οἱ μὴ δηλώσαντες κάτοχοι, μέλλοντες νὰ στερηθῶσι τῆς κατοχῆς τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας κατεῖχον καὶ δὲν ἐδήλωσαν, παραπονοῦνται, καὶ ἡμεῖς καλούμεθα νῦν νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν παραπόνων τούτων. Λέγουσι τινες, ὅτι ἡ ἁπλῆ δήλωσις καὶ ἡ καταβολὴ τῶν χρημάτων δὲν κατήρτισαν ἔτι τὸ συνάλλαγμα τῆς ἀγοραπωλησίας, καὶ ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα κύριοι νὰ νομοθετήσωμεν, ἑπομένως προβάλλουσι νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν ὑπὸ τοῦ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ προτείναντος νὰ ἀναιρέσωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ νόμος τοῦ 1871 εἰς τοὺς μὴ κατόχους. Ἀλλὰ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπενεμήθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1871 εἰς τοὺς μὴ κατόχους, δὲν εἶναι ἰδανικὰ, ἀντιστοιχοῦσι πρὸς ἀξίας, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τὰ δικαιώματα ταῦτα δυνάμει τοῦ νόμου ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶσι διὰ τὴν ἀναίρεσιν τῶν δικαιωμάτων των τούτων, ἤτοι διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν ἀξιῶν, ἃς νομίμως ἐκτήσαντο, καὶ νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ζητοῦντες ἀποζημιώσεις, ὑπεύθυνον δὲ εἶναι τὸ Δημόσιον. Ἡ ἀναίρεσις, τὴν ὁποίαν προτείνουν σήμερον νὰ κάμουν τοῦ δικαιώματος τῶν δηλωσάντων μὴ κατόχων, θέλει ἐπιφέρει δικαστικοὺς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἀπολήξει εἰς ἐξόγκωσιν τοῦ κεφαλαίου ΚΔʹ. τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργείου, τοῦ τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων. Παραπλήσιόν τι ἐγένετο καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, ἅτινας ἐμνήσθη πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· εἰσέφρησε δημευτικὴ τοιαύτη διάταξις εἰς τὸν νόμον τοῦ 1873 περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν φυτειῶν. Καὶ ἐζήτησα πέρυσι, συζητουμένου νόμου τινὸς τροποποιοῦντος ἐκεῖνον κατ’ ἄλλας διατάξεις, νὰ ἀναγγείλω τὰ ἀποτελέσματα τῆς δημευτικῆς διατάξεως· ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν συνήνεσε νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην μου καὶ ἠγέρθησαν ἤδη δικαστικοὶ ἀγῶνες, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, τοιοῦτοι δὲ θέλουσιν ἐγερθῆ καὶ ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Μεταβαίνω νῦν ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Τοῦτο ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἐκ τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς βουλευτὴν κ. Παπαμιχαλόπουλον· δι’ αὐτοῦ δὲ προτείνεταί τι, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει γεννήσει δικαστικοὺς ἀγῶνας κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι νέα παραχώρησις τοῦ Δημοσίου, γινομένη πρὸς ἰδιώτας. Καὶ ἐγνώριζον μὲν τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐφάνη τοσοῦτον ἐπιεικὴς καὶ συγκαταβατικὴ ἡ Βουλὴ, ὅταν ἐψήφιζε τὸν νόμον τοῦ 1871. Οἱ καταλαβόντες τὰς ἐθνικὰς γαίας καὶ ἐμφυτεύσαντες αὐτὰς κατέβαλον κόπους πολλοὺς καὶ ἔξοδα, καὶ τὸ Δημόσιον ὤφειλε νὰ φανῇ συγκαταβατικὸν καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκτήσωσι τὴν κυριότητα τῶν ἐμφυτευθεισῶν γαιῶν, συμμορφούμενοι μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐφάνη καὶ αὖθις συγκαταβατικὴ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία κατὰ τὸ 1873, ὅτε ἐπέτρεψεν αὐτοῖς νέαν προθεσμίαν, ἀφοῦ δὲν ὠφελήθησαν ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1871 ταχθείσης ὅπως ἀποκτήσωσι τὴν κυριότητα τῶν γαιῶν τούτων. Ἐφάνη καὶ ἐκ τρίτου συγκαταβατικὴ κατὰ τὸ 1875, νέαν εἰς τούτους τάξασα πρὸς τοῦτο προθεσμίαν. Δὲν εὑρίσκω ὅμως λόγον τινὰ ἵνα καὶ ἐκ τετάρτου ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία φανῇ συγκαταβατικὴ, νέαν καὶ πάλιν χορηγοῦσα αὐτοῖς προθεσμίαν, ἀφοῦ ἐντὸς τῶν τρὶς ταχθεισῶν τοιούτων οὗτοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι οὕτως ἀναιρεῖται τὸ κῦρος τῶν νόμων, καὶ καταστρέφεται ἡ ἀξία τῶν πράξεων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Λυποῦμαι ὅτι ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου δὲν δύναμαι νὰ συνηγορήσω ὡσαύτως ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἐπίσης ὅμως δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω οὔτε ὑπὲρ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ἄρθρον 3 ἔχει ὡς ἔγγιστα τὴν αὐτὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2. Τὸ ἄρθρον 3 θέλει νὰ κανονίσῃ τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ δηλώσαντες γαίας ἐδήλωσαν αὐτὰς ξηρικὰς, ἐνῷ ἦσαν ποτιστικαί. Οἱ δηλώσαντες κάτοχοι, δηλώσαντες τὰς γαίας ἃς κατεῖχον ξηρικὰς ἐνῷ ἦσαν ποτιστικαὶ, διενοήθησαν νὰ στερήσωσι τὸ Δημόσιον τοῦ ἀναλόγου τιμήματος τῶν γαιῶν· ἑπομένως ἐδήλωσαν μετὰ κακῆς πίστεως, ὅτι αἱ γαῖαι εἶναι ξηρικαί. Νομίζω, ὅτι ἡ συγκατάβασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπ’ αὐτῶν, τὴν ὁποίαν σκοπεῖ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἀνθρώπους κακῆς πίστεως· διὰ τοῦτο κηρύσσομαι καὶ κατὰ τοῦ ἄρθρου 3. Ἑπομένως δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ τὸ ἄρθρον 4, καθ’ οὗ οὐδὲν ἔχω νὰ ἀντιλέξω. Τελευτῶ ἑπομένως προτείνων νὰ ψηφισθῇ ἐξ ὅλων τῶν ἄρθρων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, μόνον τὸ ἄρθρον 4.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἠκούσατε καθαρῶς ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι αἱ δηλωθεῖσαι γαῖαι δὲν ἐξετιμήθησαν, ὅτι παραχωρητήρια δὲν ἐδόθησαν. Ποῦ εἶναι τὸ κεκτημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ δικαστηρίου θὰ γεννήσῃ ἀποζημειώσεις τοῦ Δημοσίου καὶ θὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς τόσα ἔξοδα; Ἐκτὸς ὅτι ἔχετε προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πυλίας ἀνέφερεν, ὅτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐκανόνισε διὰ νόμου μίαν τοιαύτην περίπτωσιν. Κύριοι, ὑποθέσατε, ὅτι τὸ Δημόσιον αὔριον ζητεῖ ἓν δάνειον καὶ λέγει, θέλω 50,000,000, καὶ παρουσιάζεται ὁ κόσμος καὶ προτείνω ἐγὼ 5,000,000, ἄλλος 10 καὶ ἄλλος 500,000, καὶ ἀντὶ 50,000,000 ἀναβαίνει τὸ ποσὸν εἰς 1 δισεκατομμύριον. Τότε τὸ Δημόσιον θὰ κάμῃ ἀναλογίαν καὶ θὰ εἴπῃ, 10,000 ἐζήτησεν ὁ δεῖνας, ἀναλογοῦν μόνον 5,000. Θὰ παρουσιασθοῦν λοιπὸν οἱ δηλώσαντες, καὶ θὰ ἔχουν δικαίωμα εἰς ἀποζημείωσιν; Ὅλα λοιπὸν αὐτὰ εἶναι κωλύματα, ὑπὸ τὰ ὁποῖα ζητοῦν νὰ τυλίξουν τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἀποπλανήσουν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμελέτησαν. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀποπλανηθῇ διότι καὶ κατὰ τὴν 2 καὶ 3 συζήτησιν θέλομεν παρουσιάσει πολὺ περισσοτέρας ἀποδείξεις εἰς ἐνίσχυσιν τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἐκάμομεν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω περαιωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχήν......

§72ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ποίαν ἀρχήν; (θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§74ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν παρεδέχθη, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σηκωθῆτε 15· (ἐγείρονται περισσότεροι τῶν 15).

§76ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ χωρισθοῦν αἱ προτάσεις.

§77Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ προτείνας τώρα νὰ χωρισθοῦν αἱ προτάσεις, τὸ 4 ἄρθρον τὸ ὑποστηρίζει ὁ ἴδιος. Λοιπὸν ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου θὰ εἴπῃ, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, ἂς προτείνῃ ἕκαστος ὅ,τι θέλει.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§79ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ῥεβελάκη, δὲν ἐπρότεινες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§81ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ νὰ ἐρωτήσητε τὸ ἀντίθετον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω τὸ ἀντίθετον. Ἐὰν δὲν πείθεσθε περὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ προεδρείου, θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§83ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐσηκώθησαν 15.

§84ΡΟΥΚΗΣ. Ἐσηκώθησαν περισσότεροι· ἀλλὰ τώρα δὲν ἠξεύρω πῶς παραιτοῦνται. (Ἐγείρονταί τινες).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν, λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Κύριε Κατσικαπῆ, ὁρίστε ψηφολέκτης.

§86ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶμαι ἐκ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἀρχήν· (ἱλαρότης). Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τοὺς ψηφολέκτας Ν. Πετιμεζᾶν καὶ Μ. Κανελλόπουλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ δηλώσεως ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, ναὶ ἢ ὄχι;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 125, 97 εἶπον ναὶ, 27 εἶπον ὄχι, καὶ εἷς ἀρνήθη ψῆφον. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη τὴν ἀρχήν· προβαίνομεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον ψηφοφορίαν. Ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§89ΧΟΪΔΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Πιθανὸν ἡ Βουλὴ νὰ θέλῃ νὰ δεχθῇ τὸ 1 ἄρθρον, ἀλλὰ δὲν ἠγέρθη πᾶσα ἡ Βουλή.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Αὐτὸ καταντᾷ ἀνυπόφορον, νὰ θέτουν εἰς πᾶσαν ψηφοφορίαν εἰς ἀμφιβολίαν τὴν καλὴν πίστιν τοῦ προεδρείου. Μετὰ τοῦτο ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήχθη ὑπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἡ ἔκθεσις περὶ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐπίσης καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑλλ. ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, αἵτινες θὰ σταλῶσιν εἰς τύπωσιν. Ἔχομεν ἤδη τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ τῶν ἐν φρέασι καὶ στοαῖς ἐκβολάδων. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§92ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. .... (Παραλείπεται ἡ ἀγόρευσίς του, καθὸ ληφθεῖσα πρὸς διόρθωσιν καὶ μὴ ἐπιστραφεῖσα).

§93Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ πρότασις εἶναι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν πρότασιν ὡς κατεπείγουσαν καὶ ἀπεφάσισε νὰ ἐγγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τὸ νὰ ἐρχώμεθα τώρα μὲ πομπώδεις λέξεις καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι αὐτὸ εἶναι μία δήμευσις, μία ἀδικία, ἡ ὁποία γίνεται πρὸς τὰ Μεταλλουργεῖα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὁ ἔντιμος βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Σιμόπουλος ἔχει στοργὴν, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι λέξεις ἄνευ ἐννοίας. Προκειμένου λόγου περὶ συζητήσεως, ἂς ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται εἶναι καὶ ἀληθές. Ἡ παροῦσα Βουλὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία πέρυσι κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐποχὴν κατὰ τὸν Δεκέμβριον ἐσυζήτησεν εὐρέως καὶ ἀπεφάσισε, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω μάλιστα, ὅτι ἡ καταλληλοτέρα Βουλὴ διὰ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα εἶναι ἡ παροῦσα· ὅλα δὲ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγονται καὶ ὑποκινοῦνται καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον καὶ μόνον α) νὰ ἐπέλθῃ ἀναβολὴ, ὅπως δι’ αὐτῆς δύνανται οἱ κύριοι οὗτοι νὰ ἐπιβάλλουν τὴν θέλησίν των καὶ νὰ πιέζουν μὲ ψευδεῖς ἀγωγὰς τὰς ἄλλας ἑταιρίας ἐν Λαυρίῳ· ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀπὸ πέρυσιν ἕως ἐφέτος 50 ἀγωγαὶ κατὰ τῶν ἑταιριῶν ἀδίκως ἐκινήθησαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ σπεύσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκδώσῃ ὁποιανδήποτε ὁριστικὴν ἀπόφασιν, διότι πρέπει νὰ λύσῃ τὰς χεῖρας τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐργάζονται εἰς τὸ Λαύριον καὶ ἐδαπάνησαν πολλὰ ἑκατομμύρια. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε, ζητοῦμεν ἡ συζήτησις νὰ γείνῃ εὐρεῖα, νὰ φέρουν ὅλας των τὰς ἐνστάσεις, καὶ θέλουν πεισθῆ, ὅτι ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν Βουλὴν ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν δήμευσιν, ζητοῦμεν ἀπόδοσιν δικαιοσύνης, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχουν τὸ θάῤῥος νὰ εἴπουν αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν, ἡ ὁποία πέρυσιν ἐδωρήσατο εἰς αὐτοὺς 43%, ὅτι θέλει νὰ δημεύσῃ τὴν περιουσίαν των· ὅλα αὐτὰ τὰ λέγουν διὰ νὰ ἀναβάλουν ἐσαεὶ τὴν ὑπόθεσιν.

§94ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅ,τι τοὺς ἐζητήθη τοὺς τὸ ἐδώκαμεν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§96Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγώ. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Καραλίβανος.

§97Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πράγματι, κύριοι, ἡ Βουλὴ αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη κατάλληλος νὰ δικάσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκ τετάρτου φέρεται ἐνώπιόν μας, διότι εἶναι αὐτὴ ἡ ἰδία ἡ ὁποία παρεδέχθη τὴν σύμβασιν τὴν συναφθεῖσαν μεταξὺ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων καὶ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐκύρωσε. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη, κύριοι, ἔχει διπλῆν φύσιν: ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχει ἐν τῇ ὑποθέσει αὐτῇ ἡ ἰδιοκτησία τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἀνεκηρύχθη ὡς τοιαύτη, καὶ κατόπιν διετέθη, καὶ ὑπάρχει ὁ περὶ μεταλλείων νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐκμεταλλεύονται αἱ ἑταιρίαι. Ἐν πρώτοις εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, πρώτην κατέχει θέσιν τὸ ζήτημα τῶν ἐκβολάδων, καὶ τί ἐστὶν ἐκβολάς. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἔθνος διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871 ὥρισε σαφῶς· εἶπεν, ἐκβολὰς εἶναι περίσσευμα, εἶναι ἐργασία τῶν ἀρχαίων. Καὶ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1871 καὶ μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1871 παρεχωρήθησαν ἐκμεταλλεύσεις πρὸς διαφόρους ἑταιρίας. Οἱ λαβόντες τὰς παραχωρήσεις, καὶ πρὸ τοῦ 1871 καὶ μετὰ, ἔλαβον γνῶσιν, καὶ ἡ ἄγνοια εἰς αὐτοὺς δὲν ἐπιτρέπεται τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου τοῦ 1871 διὰ τοῦ ὁποίου αἱ ἐκβολάδες ἀνακηρύσσονται ἰδιοκτησία τοῦ Κράτους. Κατ’ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως αἱ ἑταιρίαι αἱ λαβοῦσαι παραχωρήσεις καμμίαν ἔνστασιν δὲν ἔφερον. Ἐγνώριζον λοιπὸν ὅτι αἱ ἐκβολάδες θὰ ᾖναι ἰδιοκτησία τοῦ Κράτους· κατόπιν τοῦ νόμου τοῦ 1871, ὁ ὁποῖος ἐκύρωσε τὴν πρότασιν τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ἐκβολάδων ὡς ἰδιοκτησίας τοῦ Κράτους, ἐπῆλθεν ἡ σύμβασις τοῦ 1873 διὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος παρεχώρησεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου τὰς ἐκβολάδας ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀγοράσει ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τοῦ Σερπιέρη. Ἐπεφυλάχθη δὲ διὰ τὰς ἐκβολάδας τὰς κειμένας ἐκτὸς τοῦ μεταλλείου Σερπιέρη διὰ τὰς ὁποίας ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν νὰ πληρώσῃ ἕνα φόρον οἱονδήποτε, τὸν ὁποῖον ἀνέγραψε τὸ ἄρθρον αὐτό. Εἶπε δὲ συγχρόνως τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅτι αἱ ἐκβολάδες μένουν διαθέσιμοι ἐπὶ δώδεκα μῆνας διὰ νὰ δοθῇ ὁ ἀνάλογος χρόνος, νὰ παρουσιασθῇ συναγωνισμὸς, καὶ νὰ διατεθῶσιν ὅπως ἡ Κυβέρνησις νομίσῃ καταλληλότερον. Ἀλλὰ τὸ δωδεκάμηνον διάστημα παρῆλθεν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰς διαθέσῃ, καὶ κατὰ συνέπειαν ἠρώτησε τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων ἐὰν συναινῇ νὰ τὰς ἐκκαμινεύῃ μετὰ τῶν ἄλλων ἐκβολάδων· ἡ δὲ ἑταιρία ἀπήντησεν ὅτι συναινεῖ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῶν ἐν γένει ἐκβολάδων. Ἦλθεν ἡ σύμβασις τοῦ 1875, διὰ τῆς ὁποίας παρεχωρήθησαν αἱ ἐκβολάδες αἱ εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλουργείων τοῦ Λαυρίου· ἀλλὰ πρὸ τῆς συμβάσεως καὶ τῆς διαπραγματεύσεως περὶ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ὑπῆρχεν ἓν ἄρθρον ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ τὸ ὁποῖον εἶχε γείνει ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ ἐκβολάδες αἱ μὴ εὑρισκόμεναι ἐν τῷ μεταλλείῳ Serpieri δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ὁ νόμος, ὁ κυρώσας τὴν σύμβασιν, δὲν ἔκαμεν ἐξαίρεσιν τῶν ἐκβολάδων τῶν κειμένων ἐντὸς τοῦ μεταλλείου Serpieri. Ἀκολούθως ἡ παρελθοῦσα σύνοδος ἐψήφισε τὸ δεύτερον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει τοῦτο, καὶ χαίρω ὅτι εἶναι παρὼν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἦτο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὅτε παρουσιάσθησαν αἱ δυσκολείαι τοῦ ζητήματος. Καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶχέ τι τὸ δύσκολον, διότι οἱ μεταλλευταὶ παρεπονοῦντο, καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως δικαίως, διότι ἔλεγον, «κύριοι, ἡμεῖς δυνάμει ἑνὸς νόμου τοῦ Κράτους παρελάβομεν τὸ δικαίωμα τῆς μεταλλεύσεως, ἀλλὰ ἐνῷ προχωροῦμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας, εὑρίσκομεν ἐργασίαν ἀρχαίαν· σεῖς ὡς ἰδιοκτῆται καὶ κύριοι τῶν ἐκβολάδων μᾶς σταματᾶτε καὶ τοιουτοτρόπως διακινδυνεύουσι τὰ κεφάλαιά μας, διότι ἐφ’ ὅσον παρουσιάζονται ἐκβολάδες ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς σταματήσετε διὰ τὰς ἐκβολάδας· ἀλλ’ οὗται διὰ τῆς ἐργασίας μας δὲν παρουσιάσθησαν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν.» Καὶ οἱ λόγοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι λίαν δικαιολογημένοι, ὑπηγόρευσαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Θεοδώρου κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ τῆς ὁποίας τὴν ἔγκρισιν ἐνήργησε καὶ ἡ Κυβέρνησις· τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἐπρόκειτο νὰ κανονίσῃ τίποτε ἄλλο, παρὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως μεταξὺ τοῦ ἰδιοκτήτου τῶν ἐκβολάδων καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου τῶν μεταλλείων. Εἶναι πράγματι δίκαιον ὁ μεταλλευτής, ὅστις θὰ κατέλθῃ 100 μέτρα κάτωθεν τῆς γῆς, καὶ μετὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν, ἐὰν εὕρῃ ξένην ἐργασίαν, δι’ αὐτὴν νὰ σταματᾷ, ἀφοῦ ἐδαπάνησε τόσα ἔξοδα! Καὶ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ καὶ ὁ νῦν πρωθυπουργὸς ὅ,τι τοὐλάχιστον προφορικῶς εἰς ἐμὲ εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ μεταλλείου καὶ ὅτι θέλει κανονισθῆ τοῦτο διὰ τοῦ νόμου, διότι παρουσιάζεται ἡ δυσκολία αὕτη, νὰ διατρέχουν τὸν κίνδυνον οἱ μεταλλευταὶ νὰ εὕρουν ἐκβολάδας, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος, διότι ὁ νόμος τοῦ 1871 ἐκήρυξε τὰς ἐκβολάδας ὡς ἐθνικὰς καὶ ὡς τοιαύτας τὰς παρεχώρησε· τὸ 2 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐπεκαλέσθη ὁ ἔντιμος ἐν Καλαβρύτων βουλευτής, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὴ ἡ Βουλὴ εἶναι κατάλληλος νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὸ 2 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προστίθεται ὡς τροπολογία, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ κυρίου εἴτε τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργίων πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μεταλλείων, καὶ εἶπε καὶ ῥητῶς τὸν λόγον, διά νὰ ἀποφύγωμεν συγκρούσεις, δίκας, παύσεις ἔργων, διακοπὰς ἐργασιῶν. Ἡ δαπάνη ἡ ὁποία γίνεται πρὸς εὕρεσιν τῶν ἐκβολάδων νὰ κανονισθῇ καὶ νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἢ νὰ κρατοῦν τὰς ἐκβολάδας ἐπὶ τιμῇ ἢ νὰ ἀποζημιώνωνται μὲ τὰ ἔξοδα τῆς ἐργασίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν γνωρίζουσιν οἱ πλεῖστοι, ὅσοι ἔχουν συμφέρον νὰ γνωρίζουσι, διότι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἶναι μέτοχοι, ὅπως καὶ ἐγώ, ὅστις ἔχω πολὺ μέρος τῆς περιουσίας μου ἐντὸς αὐτῆς τῆς ἑταιρίας. Κύριοι, νομίζω ὅτι κατόπιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε πέρυσι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὑμῖν νὰ φέρωμεν νόμον, ὅστις νὰ κανονίσῃ ποῖαι πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς μεταλλευτάς, οἵτινες εἰς τὰς ἐργασίας των εὑρίσκουν ἐκβολάδας. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἄλλο ζήτημα, κύριοι, εἶναι κανονισμένον καὶ ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὰ λοιπὰ κράτη· ἐντὸς ἑνὸς τόπου δύνανται νὰ ὑπάρχουν ὀρυκτὰ 3 καὶ 4 κατηγοριῶν, καὶ τὸ Κράτος εἰς ἐμὲ τὸν Α δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἐξορύξεως τοῦ σιδήρου, εἰς τὸν Β τὸ δικαίωμα τοῦ ψευδαργύρου, εἰς τὸν Γ τοῦ ἀργύρου καὶ καθεξῆς, εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν χῶρον ἐργάζονται 2 καὶ 3 καὶ 4 ἑταιρίαι· αὐτὸ εἶναι σύνηθες, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ Κράτη· ἀλλ’ ὁ νόμος, κύριοι, ἔθεσε δι’ ἰδιαιτέρων διατάξεων κανονισμὸν εἰς τοὺς μεταλλευτὰς τοῦ ψευδαργύρου, ἐὰν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐργασιῶν των ἀπαντήσουν ἄργυρον, νὰ σταματήσουν, νὰ συννενοηθοῦν μετὰ τοῦ κατόχου αὐτοῦ, νὰ λάβουν ἀποζημίωσιν, καὶ τοιουτοτρόπως 3 καὶ 4 ἑταιρίαι ἐργάζονται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ χώρου. Αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν τὴν ἔχομεν παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ πράγματι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν εἶναι δυσκολίαι τινές, διότι πρέπει νὰ κανονισθῇ ἡ ἀποζημίωσις, ἥτις θὰ δίδεται. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι κατόπιν νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, μετ’ εὐχαριστήσεως θὰ ἴδω καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος καθόσον ἀντιπροσωπεύω σπουδαῖα συμφέροντα ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐπιχειρήσεως, νὰ φροντίσετε νὰ ἐξευρεθῇ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ μὴ παραπονοῦνται οἱ μεταλλευταὶ ἐμποδιζόμενοι εἰς τὰς ἐργασίας των. Ἐπειδὴ εἶναι πρώτη συζήτησις, ἀρκοῦμαι εἰς αὐτά.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ προτείνετε;

§99Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ ἔλθῃ πρότασις νόμου διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κανονίζωνται ῥητῶς τὰ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν μεταλλευτῶν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν εὕρωσιν ἐκβολάδας.

§100Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ὅταν ἤρχισε τὴν ὁμιλίαν του ὁ κ. Μαυρομιχάλης τί ἠννόει ὅταν εἶπεν ὅτι αἱ ἐκβολάδες ἔχουν διπλῆν τὴν φύσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι εἰς αὐτὸ τὸ μέρος νὰ μὴν ἀπαντήσω, καὶ ἐξετάσατε τὸ ζήτημα μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομικήν, τοῦ δικαίου, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, τὴν ὁποίαν τὸ ἐξετάζει ἀληθῶς ἡ ἐπιστήμη καὶ συμφωνεῖ μὲ τὰς προηγουμένας ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Βουλή. Κύριοι, πρὸ τοῦ 1871 τοὐλάχιστον πρὶν ἔλθῃ ὁ νόμος, ὁποῖος ἐν τῷ πρώτῳ αὐτοῦ ἄρθρῳ ἐχαρακτήρισε τὰς ἐκβολάδας καὶ τὰ χώματα τὰ τυχὸν εὑρισκόμενα ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς, καὶ εἰς βάθος 100 καὶ 150 μέτρων, ὅπως ἀληθῶς εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, εἰς τὸ ὁποῖον διὰ νὰ εἰσέλθετε, εἶσθε ἠναγκασμένοι ν’ ἀνοίξετε στοὰς καὶ νὰ προχωρήσετε πολλάκις 300 μέτρα πλαγίως, καὶ νὰ ἐξοδεύσετε καὶ 100 καὶ 200 χιλ. δρ. εἰς δὲ τὴν πορείαν αὐτὴν τῶν ἐργασιῶν σας τυχέως νὰ ἔρετε 100 τόνους πτωχοτάτων ἐκβολάδων καὶ μικροτάτης ἀξίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὑποστηρίζει ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰς λάβῃ καὶ νὰ τὰς ἐκκαμινεύσῃ..... καὶ ἂν ἐπρόκειτο εἰλικρινῶς περὶ αὐτοῦ καὶ μόνου, ἂς γίνεται, διότι οὐσιαστικῶς τὸ ζήτημα δὲν εἶναι σπουδαῖον, ἐπειδὴ συμφέρον μέγα δὲν χορηγεῖ ἡ πρόσληψις τῶν ἐκβολάδων εἴτε ἀπὸ τὸ ἓν μέρος γείνει, εἴτε ἀπὸ τὸ ἄλλο, διότι εἶναι χώματα πτωχότατα καὶ μὴ ἔχοντα μεγάλας ὠφελείας. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον γίνονται ὅλοι αὐτοὶ οἱ θόρυβοι καὶ οἱ πάταγοι, τοὺς ὁποίους ἀκούετε. Τὸ νομικὸν μέρος, κύριοι, ἔχει οὕτω. Κατὰ τὰ 1873 ἐγένετο σύμβασις μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, καὶ παρεχωρήθη εἰς αὐτὴν ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων τῶν εὑρισκομένων ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ μεταλλείου τοῦ παραχωρηθέντος διὰ τοῦ ἀπὸ 23 Αὐγούστου διατάγματος εἰς τὸν Ἰλαρίωνα Ῥοῦ καὶ Serpieri. Παρεχωρήθη δὲ τὸ δικαίωμα ὑπὸ τοὺς ἀκολούθους ὅρους· ά) ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ Δημόσιον 53% ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἐκβολάδων· βʹ.) ἀπὸ τὸν πρῶτον χρόνον νὰ ἔχῃ εἰς ἐνέργειαν 30 καμίνους, κατὰ δὲ τὸ τρίτον ἔτος 42, ἐκτὸς τούτου ἡ ἑταιρία δι’ ἑκάστης καμίνου κατ’ ἔτος εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παράγῃ 400 τόνους μολύβδου. Πλὴν τούτου ἡ ἑταιρία εὑρίσκετο ὑπὸ τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον ἐλεγκτοῦ, ἐφόρου, ἐπιθεωρητοῦ, ἐπιστήμονος καὶ τέλος πάντων καὶ ἀρκετῶν φυλάκων, οἱ ὁποῖοι ἐπετήρουν καὶ τὰς ἐκβολάδας καὶ τὰς καμίνους, μήπως γείνῃ τι ἐναντίον τῆς συμβάσεως. Αὐτοί, κύριοι, εἶναι οἱ ὅροι διὰ τῶν ὁποίων παρεχωρήθησαν αἱ ἐκβολάδες. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 ἐγένετο μνεία, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκκαμινεύσῃ καὶ τὰς ἄλλας ἐκβολάδας τὰς εὑρισκομένας εἰς τὰ ἄλλα μεταλλεῖα τὰ ἐν Λαυρίῳ. Καὶ ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐσυζητεῖτο ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐπρότεινεν ὅτι εἰς τὸ Β. Διάταγμα πρέπει νὰ τεθῶσι δύω ὅροι· ά. νὰ λαμβάνωνται αἱ ἐκβολάδες κατὰ μίαν σειρὰν καὶ βʹ. ἐὰν τυχὸν ἐγερθῇ ἀπαίτησις μεταξὺ μιᾶς οἱασδήποτε ἑταιρίας καὶ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου νὰ μὴ ᾖναι ὑπόλογον τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἡ δίκη νὰ διεξάγεται μεταξὺ τῶν δύω ἑταιριῶν· τὸ ἐνθυμεῖσθε;

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐκάματε τοιαύτην τινὰ πρότασιν.

§102Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατί λέγω τοῦτο; Διότι ὁ νόμος οὗτος εἶναι μεταγενέστερος. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ σύμβασις, ἥτις ἐκυρώθη μεταξὺ τοῦ Δημοσίου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου. Παρῆλθε τὸ ἔτος καὶ μετὰ παρέλευσιν τοῦ ἔτους ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προκαλεῖ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων καὶ τῆς λέγει, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἄλλων ἐκβολάδων σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν, ἥτις ἐκυρώθη, τὰ δὲ Μεταλλουργεῖα ἀπήντησαν, ὅτι δὲν ἐκαμινεύομεν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους αὐτὰς τὰς ἐκβολάδας. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἦλθε καὶ ὑπεστήριξε τὰ ἐναντία· ἂς μᾶς φέρῃ τὴν σύμβασιν, τὴν ἄδειαν τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἀναγωρίζει τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ τούτου σήμερον, πρόκειται περὶ τῶν ἐκβολάδων, τῶν ὑπὸ τὰς στοὰς καὶ φρέατα εὑρισκομένων. Πέρυσιν, ἦλθε μία ἄλλη σύμβασις τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου ἐνώπιον ἡμῶν καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν μὲ τοιοῦτον φόρον, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε καὶ πρῶτοι ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ἀντὶ τοῦ 53 νὰ τεθῇ φόρος 10%, καὶ ἐπειδὴ ἡ βιομηχανία πρέπει νὰ ᾖναι ἐλευθέρα πρέπει νὰ κινῆται ἐλευθέρως, πρέπει νὰ τῆς ἀφαιρέσωμεν ὅλας τὰς δυσκολίας, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐλαχίστη πρόφασις, ὅτι προβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν ἔργων. Ἀλλ’ ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο τῶν ἐκβολάδων τῶν ὑπὸ τὰς στοὰς, εἴπομεν ὅτι αὗται νὰ μείνουν εἰς τὸ Δημόσιον, διὰ νὰ σκεφθῇ νὰ ἀποφασίσῃ κατόπιν δικαίως. Λοιπὸν εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔχετε ὑπομονὴν διὰ νὰ ἀκούσετε, ὅ,τι λέγω σήμερον πέρυσι τὸ ἔλεγον ἐκεῖνοι καὶ ἤδη τὸ ἀναιροῦν, διότι λέγουν, ὅτι ἔρχεσθε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὴν περιουσίαν μας. Πέρυσι, κύριοι, ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁ συνάδελφος Σ. Πετιμεζᾶς, βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἔφερε τὴν πρότασιν αὐτὴν «ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐν τοῖς φρέασι, σπηλαίοις, στοαῖς ἐκβολάδων ἀφίνεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ μεταλλείου ἐντὸς τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν κεῖνται» Αὐτὸ λέγει ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς. Ἡ πρότασις αὕτη τίθεται ὑπὸ συζήτησιν· ὁμιλεῖ ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς καὶ λέγει «θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ πᾶσαν ξένην ἑταιρίαν (ὅρα πρακτικὰ προηγουμένης συνόδου ἐστενογραφημένα εἰς σελ...) ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, λέγει, (ὅρα ὡσαύτως). Ἔρχομαι κατόπιν καὶ ὁμιλῶ ἐγὼ, ἀλλὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην δὲν τὴν ἀναφέρω, διότι τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχα πέρυσι, ἔχω καὶ ἐφέτος καὶ ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ τὰς ἀναφέρω. Μετ’ ἐμὲ ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ λέγει (ὅρα ὡσαύτως)· κατόπιν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, κατόπιν ὁ κ. Σιμόπουλος (ὅρα ὡσαύτως).

§103Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐξαντλεῖσθε ἀδίκως, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι πλήρης.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ εἶναι εἰς τὰ δωμάτια.

§105Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ ἔγεινεν ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀ. ἀνάγνωσις αὔριον.

§107Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ἔχω ἐγὼ πρῶτος τὸν λόγον, καὶ θέλω ἐπαναλάβει καὶ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον, διὰ νὰ τὰ ἀκούσωσιν ὅλοι.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ 20|60 Μ. Μ.