1876.12.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 6 Δεκεμβρίου 1876.

(Δευτέρα.)

Ὥρᾳ 2 π. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Βαλέττας ἔχει τὸν λόγον.

§2Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν πρὶν ἐμβῆτε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§3ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Οἱ εἰσαγγελεῖς τῆς Βουλῆς καὶ ἀντιπρόσωποι ὑμῶν δι’ ἐμοῦ ὑποβάλλουσιν εἰς ὑμᾶς ἔκθεσιν πληροφοροῦσαν τὴν Βουλὴν περὶ τῶν κατὰ τὴν δίκην ἐπὶ τῆς κατηγορίας τοῦ πρώην ὑπουργείου Βούλγαρη· παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ ἡ ἔκθεσις εἶναι σύντομος πολὺ, νὰ ἀκροασθῇ αὐτῆς (τὴν ἀναγινώσκει).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν μελισσίων διὰ τὸ ἔτος 1877· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ τεθῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§5Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα περὶ τῶν δηλώσεων τῶν γαιῶν, διότι τὸ πρᾶγμα κατήντησε σπουδαιότατον, διότι ὄχι μόνον τινὲς ἔχασαν τὰς περιουσίας των, ἀλλὰ καὶ κατήντησαν ἕρμαια τῶν κερδοσκόπων, οἵτινες δι’ ἀπειλῶν καὶ διὰ ἄλλων μέσων ἔφθασαν νὰ ὑποβάλωσι τοὺς κατόχους τῶν γαιῶν εἰς φορολογίαν ἀσύγγνωστον. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, ὅτι ἀφοῦ ἐγένοντο αἱ πρῶται δηλώσεις, δὲν ἐγένοντο κατὰ τμήματα καὶ κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ διαίρεσις εἰς τμήματα, προῆλθε μεγίστη σύγχυσις καὶ τὸ κακὸν δὲν δύναται νὰ θεραπευθῇ ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐὰν συζητήσῃ θὰ εὕρῃ μέσον θεραπείας, ἀποφασίζουσα δηλ. τὴν ἀκύρωσιν τῶν δηλώσεων αὐτῶν καὶ δίδουσα νέαν προθεσμίαν, χωρίζουσα αὐτὰ τὰ τμήματα κατὰ τὸν νόμον. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ ἅμα συζητήσῃ θὰ εὕρῃ, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην διάταξιν καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν πρότασιν ταύτην, διὰ νὰ συζητηθῇ ἐνώπιον ἡμῶν.

§6ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι εἴς τινας ἐπαρχίας περιεπλέχθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ ὅσον καὶ ἂν ἐσκέφθην δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω διέξοδον, διότι ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν ἀπέκτησαν δικαιώματα τρίτοι· διὰ τοῦτο ἀπεφάσισα νὰ παρακαλέσω τινὰς ἐκ τῶν συναδέλφων, οἵτινες γνωρίζουσι τὴν ὑπόθεσιν καὶ γνωρίζουσι τὰς περιπλοκὰς, νὰ συνέλθωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ συμπράξωμεν μαζῆ, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ θεραπευθῇ τὸ πρᾶγμα. Κύριοι, τὸ ἑσπέρας θέλω παρακαλέσει νὰ συνέλθωμεν καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι....

§8ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῶν εἰσαγγελέων τί μέλλει γενέσθαι;

§9ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§10ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι περιτὸν, τὴν ἠκούσαμεν.

§11ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ αἱ ἁπλούστεραι ἀναφοραὶ ἐκτυποῦνται.

§12ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ νὰ τεθῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα εἶναι εὐκολώτατον πρᾶγμα, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τῶν ἐπισήμων καὶ ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας τῶν εἰσαγγελέων.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι θ’ ἀποτελέσῃ μέρος, διότι ὅ,τι κατατίθεται ἀπὸ τοῦ βήματος ἀποτελεῖ μέρος εἰς τὰ πρακτικά.

§14ΧΟΪΔΑΣ. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ζητοῦμεν καὶ ἰδίᾳ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§15ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων περὶ παρασκευῶν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν.

§16ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Διὰ τῆς αἰτήσεως ἡμῶν παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν καὶ τὰ πρακτικὰ τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§17ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς δευτέραν συζήτησιν ὁ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμος, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰ ἔργα της ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου τὰ ἄφησε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγει ὁ Κανονισμός;

§19ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ ἐρωτήσετε τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων περὶ παρασκευῶν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος;

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀποδέχεται ἡ Βουλὴ, ἵνα ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, μετὰ τὸ πέρας τῶν νομοσχεδίων περὶ προπαρασκευῶν.

§23ΛΑΠΑΣ. Εἰς βʹ συζήτησιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια.—Τώρα εἶναι ἡ ἄλλη πρότασις τῶν εἰσαγγελέων τοῦ νὰ ζητηθῇ ἡ δικογραφία παρὰ τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου καὶ τὰ πρωτότυπα τῶν ἀποφάσεων, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω, ἐὰν τὸ δικαστήριον θὰ συναινέσῃ.

§25ΛΑΠΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς κυρίους εἰσαγγελεῖς, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον τόσους κόπους κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς δίκης.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Λάπας προτείνει, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ τὴν εὐχαρίστησίν της εἰς τοὺς κυρίους εἰσαγγελεῖς· παραδέχεται ἡ Βουλή;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὰς εὐχαριστήσεις της πρὸς τοὺς εἰσαγγελεῖς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβον παρ’ αὐτῆς.

§29ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐρωτήσατε διὰ τὴν πρότασιν τῶν εἰσαγγελέων.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ κύριοι, τὶ προέτειναν οἱ εἰσαγγελεῖς τῆς Βουλῆς· ἀκούσατε· «παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, ἵνα διὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς αἰτήσῃ παρὰ τοῦ προέδρου τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου τάς τε παρ’ αὐτῷ δικογραφίας καὶ τὰ πρωτότυπα τῶν ἀπογράφων καὶ τῶν διαφόρων πρακτικῶν»· αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ κάμωμεν.

§31ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κανονισμὸς τοῦ δικαστηρίου διέγραψε ποῦ πρέπει νὰ κατατεθῶσιν, εἶχε δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἥτις ἀνέθηκεν εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον τὸν κανονισμὸν τῆς εἰδικῆς δικαιοδοσίας. Ἐὰν λοιπὸν τῷ ὄντι, διότι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω, τὸ δικαστήριον διέταξε ποῦ ἔπρεπε νὰ μένωσιν αἱ ἀποφάσεις αὗται, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀναβάλομεν.

§33ΡΟΥΚΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν εἶμαι νομικὸς, παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπετε, ἂν ἀποτελῇ μέρος τῆς διαδικασίας ἡ τοποθέτησις τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν πρακτικῶν. Ἐπειδὴ ἐγώ, ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου θέλω νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν πρακτικῶν, θέλω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἴδω αὐτὰ τὰ πρακτικὰ καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὰ πρέπει ν’ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ τόμου, ὅστις ἐστενογραφήθη διὰ νὰ μένουν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ ἀποφάσεις καὶ πάντα.

§34ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ εἰδικὸν δικαστήριον δὲν εἶναι διαρκές, δὲν ἔχει γραφεῖον, δὲν ὑφίσταται κἄν, τὰ ἀρχεῖα ποῦ θὰ τὰ ἐμπιστευθῶμεν; Νομίζω, ὅτι προκειμένου περὶ πολιτικῶν δικῶν καὶ ἂν ὁ κανονισμὸς εἶχε διατάξει ἄλλως, ὀφείλομεν νὰ τὰ ζητήσωμεν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ζητήσωμεν, ἀλλ’ ἐὰν τὸ δικαστήριον ἀρνηθῇ;.......

§36ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ τυπωθῶσι, τὰ στενογραφήματα, τὰ πρακτικὰ καὶ αἱ ἀποφάσεις, διὰ νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἱστορίαν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ καταθέσεως· λοιπὸν θὰ ζητηθοῦν, ἐὰν τὸ δικαστήριον ἀρνηθῇ, θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν.

§38ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει δικαστήριον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τὸν πρόεδρον θὰ ζητηθοῦν. — Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§40ΧΟΪΔΑΣ. Ὑπεβάλαμεν καὶ ἄλλην αἴτησιν περὶ τῆς ἐκτυπώσεως καὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐκθέσεως τῶν εἰσαγγελέων.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπομεν, ὅτι θὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§42ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ τυπωθῇ ἰδίᾳ καὶ διανεμηθῇ.

§43ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ νὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος θὰ διατάξῃ τὴν ἐκτύπωσιν, αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τῆς ὁποίας ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως περὶ ἀνακλήσεως τῆς ἀπὸ 23 Δεκεμβρίου π. ε. ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, δι’ ἧς παρεπέμφθη τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον; Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ διατυπωθεῖσα πρότασις «ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἀπὸ 24 Σεπτεμβρίου ε. ε. ἀπόφασιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος εἰδικοῦ δικαστηρίου, ἀνακαλεῖ τὴν κατὰ τὴ συνεδρίασιν Οʹ. τῆς 23 Δεκεμβρίου 1875 ἀπόφασίν της, καθ’ ἣν παρεδέχθη νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς δίκην οἱ πρώην ὑπουργοὶ Δ. Βούλγαρης, Δ. Γρίβας, Β. Νικολόπουλος, Ἰω. Βαλασσόπουλος, Δ. Τριγγέτας καὶ Ἰω. Δεληγιάννης ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι γενομέναις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1874.»

§45Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν περιορίζονται εἰς αὐτὸ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, τοὐτέστιν εἰς τὸ διατακτικὸν μόνον μέρος.

§46Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς τροπολογεῖτε τὴν πρότασίν σας;

§47Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωροῦμεν περιττὴν τὴν δικαιολογίαν.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη τί εἶναι;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τροπολογία ἐπὶ τῆς ἄλλης προτάσεως προτεινομένη παρ’ ἄλλου βουλευτοῦ. Ὁ κ. Ῥουσσόπουλος τὴν κατέθεσεν εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς.

§50ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Τὴν ἀναγινώσκει ἐκ νέου).

§51ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑπεγράφη ἀπὸ τὸν κ. Ῥουσσόπουλον;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§53ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ῥητόρων νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου, μόνον δύω λέξεις θὰ εἴπω. Διὰ τῆς ἀνακλήσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς 23 Δεκεμβρίου π. ε. ἡ Βουλὴ θὰ φανῇ, ὅτι ἢ τότε δὲν ἤξευρε τί ἔκαμε καὶ μόνον σκοπὸν εἶχε νὰ συκοφαντήσῃ ἢ τώρα. Ἐπειδὴ ἐγὼ ἔλαβα μέρος καὶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην καὶ εἶμαι καὶ εἷς τῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὑπέφεραν λέγω, ὅτι ἐν γνώσει ἐψήφισα περὶ τῆς παραπομπῆς καὶ θὰ ψηφίσω καὶ τώρα καὶ θὰ ἐξακολουθῶ νὰ πρεσβεύω, ὅτι εἶναι ἀξιόποινος ἡ πρᾶξις. Ἐδῶ βλέπω νεκρικὴν σιγὴν εἰς τὴν Βουλὴν τὶ γίνεται δὲν ἠξεύρω· ὁ κ. Χριστόπουλος ὅλα τὰ βλέπει λίαν ῥόδινα, ὥστε νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ, ὅτι εἰς τὰς 23 Δεκεμβρίου π. ε. ἐφατρίαζε καὶ ἐσυκοφάντει ἡ Βουλή, διὰ νὰ πεισθῶ καὶ ἐγώ, διότι ἦτο καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, κύριοι βουλευταί!!!

§54Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀποφαινομένη ὑπὲρ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως δὲν φατριάζει, ἀλλὰ ἐκπληροῖ καθῆκον, τὸ ὁποῖον τῇ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων· σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὅτε ἡ Βουλὴ παρέπεμπε τοὺς ὑπουργοὺς ἐκείνους ἐφατρίαζεν· ὅλοι γνωρίζομεν τὶ συνέβη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν ταύτην δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι προσβάλλεται ἡ Βουλή, ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὡς προεῖπον, τὰς περιστάσεις καὶ ἄλλα τινὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς δίκης, ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν πρώτην ἀπόφασιν αὑτῆς καὶ ἀνακαλοῦσα αὐτὴν οὐδόλως προσβάλλεται, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καλὸν καὶ νὰ τροποποιήσω τὴν ἀρχικὴν πρότασιν διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. πρόεδρος, διότι θεωρῶ περιττὴν τὴν δικαιολογίαν· ἕκαστος ψηφίζων δύναται νὰ ἔχῃ ἐν τῷ νῷ τὸν λόγον δι’ ὃν ψηφίζει.

§55ΡΟΥΚΗΣ. Ἐδῶ πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἔφερε τὴν πρότασιν.

§56Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὸν σήμερον νὰ ἀναπτύξωμεν, ἐὰν αἱ πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας κατηγορήθησαν οἱ ὑπουργοί, εἶναι κολάσιμοι ἢ ὄχι, διότι τοῦτο ἐσυζητήθη κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ παρέπεμψεν αὐτοὺς εἰς δίκην, καὶ ἑπομένως νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναφέρω ἤδη τὴν τότε γενομένην συζήτησιν. Καὶ τότε, κύριοι, καί τοι μέλος ὢν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐνήργησε τὰς ἀνακρίσεις, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν μόνος μου παρατηρήσεις καὶ παρεκάλεσα αὐτὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασίν της ἐκείνην· οἱ δὲ λόγοι οἵτινες μὲ ἠνάγκασαν νὰ ὑποβάλω τοιαύτην πρότασιν τότε ἐμφαίνονται εἰς τὰ πρακτικά. Ἤδη παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἐν τῷ πατριωτισμῷ της νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὄχι μόνον δὲν προσβάλλεται διὰ τὴν πρᾶξίν της αὐτήν, ἀλλ’ ὅτι θὰ πράξῃ ἔργον δικαιοσύνης καὶ σύμφωνον μὲ τὰς περιστάσεις.

§57ΛΑΠΑΣ. Ἀδικίας.

§58Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφῄρεσα, κύριοι, τὸ αἰτιολογικὸν μέρος τῆς προτάσεως, διότι καὶ ἐγὼ παρετήρησα, ὅτι τίς ἐξ ἡμῶν ἔχει ἴσως λόγους νὰ φρονῇ ἄλλα καὶ διὰ τοῦτο ψηφίζων τὴν πρότασιν δύναται ἐν τῇ συνειδήσει του νὰ εὕρῃ τὸν λόγον εἴτε τῆς ἐπιεικείας, εἴτε λόγῳ τῶν περιστάσεων, εἴτε λόγῳ ἀναποδείκτου ἢ ἀορίστου τῆς κατηγορίας χωρὶς νὰ εὑρεθῇ εἰς ἀντίφασιν· θεωρῶ ἑπομένως περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ σεῖς περιείχατε τοὺς λόγους, αὐτοὺς δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ὡς αἰτιολογίαν· ὅταν εἰσάγῃ τις τοιαύτην πρότασιν, τὴν εἰσάγει ἁπλούστατα, οἱ δὲ λόγοι ἦσαν περιττοί.

§60ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶμαι, κύριοι, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως, δηλ. ὅπως παραιτηθῇ ἡ Βουλὴ πάσης περαιτέρω καταδιώξεως κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις, ἀλλ’ εἶμαι ἐναντίον τῆς προτάσεως ὡς διετυπώθη. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ παραιτηθῇ ἡ Βουλὴ τῆς περαιτέρω καταδιώξεως, διότι ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος δίκη εἶναι κυρίως πολιτικὴ δίκη. Αἱ πολιτικαὶ δίκαι δὲν διαφέρουσι τῶν κοινῶν δικῶν ἐκείνων, αἵτινες διώκονται ἐξ ἀφορμῆς προσωπικοῦ ἐγκλήματος. Εἰς τὰς πολιτικὰς δίκας ἐκτὸς τοῦ ἀπολύτου σκοποῦ τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς Δικαιοσύνης, ἐπιδιώκεται καὶ εἷς ἕτερος σκοπὸς τὸ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τοῦ τόπου δὲν εἶναι ἀπρόσβλητος, οὔτε δύναται νὰ προβαίνῃ εἰς παραβιάσεις χωρὶς νὰ ὑφίσταται εὐθύνας καὶ νὰ δικάζεται. Δεύτερος λόγος, δι’ οὗ διώκονται αἱ πολιτικαὶ δίκαι εἶναι ἡ ἐπιβεβαίωσις, ὅτι ὑπῆρχεν ἀληθὴς καὶ πραγματικὴ ἡ κατηγορία, ὅτι δὲν ὑπηγορεύθη ἐκ ταπεινῶν καὶ προσωπικῶν ἀφορμῶν. Ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἐπετεύχθη. Αἱ ἀποφάσεις, ὧν ὁ συνάδελφος κ. Βαλέττας ἀνέγνωσε τεμάχια καὶ τῶν ὁποίων μέρος περιελάβομεν ἐντὸς τῆς ἐκθέσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐβεβαίωσαν, ἐν τοῖς πράγμασιν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ τολμῶσι νὰ διαπράττωσι παραβιάσεις, χωρὶς νὰ ὑφίστανται καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Δεύτερον, ἐβεβαιώθη διὰ τῶν ἀποφάσεων, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ, οὓς ἡ Βουλὴ κατηγόρησε, παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα, ἐὰν δὲ δὲν ἐτιμωρήθησαν, δὲν ἐτιμωρήθησαν, διότι ὡς ἔκρινε τὸ δικαστήριον, δὲν ὑπάρχει νόμος τιμωρῶν τὰς παραβάσεις τοῦ Συντάγματος. Οἱ πολιτευόμενοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν τὴν καταδίωξιν τῶν ὑπουργῶν καὶ οἵτινες μετῆλθον ἀντιπολίτευσιν, ἐδικαιολογήθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν παρὰ τῆς Δικαιοσύνης τῆς πατρίδος. Αὕτη ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἔγεινε παράβασις τοῦ Συντάγματος. Ἐπιτευχθέντος τοῦ τέλους τούτου, νομίζω, ὅτι ἡ περαιτέρω καταδίωξις κατὰ τῶν παραβάντων τὸ Σύνταγμα ὑπουργῶν δὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ, μάλιστα ἴσως φέρει καὶ ζημίαν, ἀφοῦ τὸ κύριον ἐπετεύχθη, ἀφοῦ, ἐπαναλαμβάνω, ἐδικαιώθη ἡ Βουλὴ καθ’ ὁλοκληρίαν. Ὑπῆρξε παράβασις τοῦ Συντάγματος, ἡ δικαιοσύνη τῆς πατρίδος τὸ ἐβεβαίωσεν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔκρινεν, ὅτι ὑπηγάγετο εἰς τὸν ποινικὸν νόμον ἡ παράβασις τοῦ Συντάγματος, τὸ τοιοῦτον οὐδὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τῆς ἀποφάσεως τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἰς τὴν ἀπόφασίν της ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προβῇ τηροῦσα τὴν ἀξιοπρέπειάν της καὶ συγχρόνως λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν, μὴ ἀποδοκιμάζουσα τοῦτο. Ἑπομένως ἀντὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον συνάδελφοί τινες, ἣν ἀκολούθως ἐτροποποίησαν, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Ἡ Βουλὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 6 καὶ 11 ε. ε. ἀποφάσεις τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου, τοῦ κληρωθέντος ὅπως δικάσῃ τὰς κατὰ τῶν πρώην ὑπουργῶν Δημ. Βούλγαρη, Βασιλ. Νικολοπούλου, Δημ. Γρίβα, Ἰω. Βαλασσοπούλου καὶ Δημ. Τριγγέτα κατηγορίας, ἐπὶ ἀντιποιήσει ἀρχῆς, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ καὶ παραβάσεσι τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ κρίνουσα περιττὴν τὴν περαιτέρω ἐπιδίωξιν τῆς ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι ἐκκρεμοῦς εἰσέτι κατηγορίας, Ἀποφαίνεται· ά) Δὲν προβαίνει εἰς κλήρωσιν εἰδικοῦ δικαστηρίου, διὰ τὴν ἀνωτέρω ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι κατηγορίαν· βʹ) Παραιτεῖται τῆς κατηγορίας ταύτης ἀνακαλοῦσα τὴν ἀπὸ 23 Δεκεμβρίου 1875 σχετικὴν ἀπόφασιν αὐτῆς.» Νομίζω, ὅτι εἶχα καθῆκον ὑποβάλλων τὴν πρότασίν μου νὰ συνοδεύσω αὐτὴν μὲ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε.

§61ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι βουλευταὶ, νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον παρετήρησα, ὅτι παρεξηγήθη ἐντελῶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Ῥούκη ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς προτάσεως, ἥτις παρέχει τὴν ἀφορμὴν εἰς τὴν διεξαγομένην συζήτησιν. Βεβαίως ἐξέλαβεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λοκρίδος, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἐλέγχεται ἡ Βουλὴ ὡς ἀποφασίσασά τι ἀνάξιον ἑαυτῆς, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐξαναγκάζεται νὰ συνομολογήσῃ καὶ αὕτη καὶ ὅτι ἐντεῦθεν προσβάλλεται ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς οὐσιωδῶς. Ἀλλ’ ὑπάρχει τις παρ’ ἡμῖν, κύριοι, ὅστις νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἦτό ποτε δυνατὸν μία ὁμὰς βουλευτῶν, τῆς ὁποίας τελευταῖος εἶμαι ἐγώ, νὰ συλλάβῃ ἰδέαν κἂν προσβολῆς κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας ἢ τῆς φιλοτιμίας τοῦ Σώματος, οὗ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἤμεθα μέλη; Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀποφασίσαντες νὰ καθυποβάλωμεν εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν πρότασιν περὶ καταργήσεως τῆς κατὰ τοῦ πρώην ὑπουργείου Βούλγαρη ἐκκρεμοῦς κατηγορίας, ἐνομίσαμεν, ὅτι ὠφείλομεν νὰ συνοδεύσωμεν αὐτὴν καὶ μὲ λόγους τινὰς προωρισμένους ἀποκλειστικῶς εἰς τυπικὴν αὐτῆς δικαιολογίαν. Οἱ λόγοι ὅμως, τοὺς ὁποίους ἐν τῇ πρώτῃ προτάσει ἡμῶν διετυπώσαμεν, ὡς λόγοι ὅλως τυπικοί, λόγοι ἐσωτερικοί, οὕτως εἰπεῖν, ταύτης, ἠδύναντο καὶ νὰ παραλειφθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐχούσης τὸ ἀναντίῤῥητον δικαίωμα ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν περὶ ἧς πρόκειται κατηγορίαν, χωρὶς εἰς οὐδένα νὰ δώσῃ τὸν λόγον τῆς τοιαύτης αὐτῆς ἀποφάσεως καὶ χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ κἂν λόγον τινὰ ἐν τῇ ἀποφάσει της, ἀφίνουσα εἰς τὸ κοινόν, εἰς τὴν ἱστορίαν ν’ ἀνεύρῃ καὶ ἐκτιμήσῃ τὰ ἐλατήρια τῆς πράξεώς της ταύτης. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων ὑπεβλήθη ἡ δευτέρα ἡμῶν πρότασις, ἡ ἄνευ τινὸς αἰτιολογίας. Ἀλλ’ ὁποία ὑπῆρξε, κύριοι, ἡ ἐξωτερικὴ ἐπιφάνεια τῆς προτάσεώς μας, ἢ τίς ὁ προσήκων χαρακτηρισμὸς εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῆς ἔννοιαν; Καὶ οἱ μᾶλλον ἄσπονδοι ἐχθροὶ τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἔχῃ ἐχθροὺς καὶ ἡ Βουλὴ ἡ παροῦσα, δὲν θ’ ἀρνηθῶσι, φρονῶ, ὅτι ἡ ἀνάκλησις, εἶναι κατάργησις τῆς ἐκκρεμοῦς ταύτης κατηγορίας, δὲν δύναται νὰ κριθῇ δικαίως ἢ ὡς πρᾶξις μεγαλειότητος, ἀξία τοῦ μεγαλείου τῆς νομοθετικῆς ἀρχῆς, ὡς πρᾶξις ἀμνησικακίας, ὡς πρᾶξις τέλος ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι, κατά τινα ἔξοχον Ἄγγλον ποιητήν, χαρακτηρίζουσιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν μεγαλοπρέπειαν μιᾶς ὑπερτάτης ἀρχῆς, ἢ μιᾶς ἐξόχου ὑπάρξεως. Δὲν ἐσκοποῦμεν λοιπὸν διὰ τῆς προτάξεώς μας νὰ προσβάλωμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας προεκαλοῦμεν αὐτὴν εἰς πρᾶξιν ἀξίαν τοῦ μεγαλείου της, ἀξίαν καὶ τῆς ὑψηλῆς θέσεως αὐτῆς ἐν τῇ πολιτείᾳ. Παρατηρῶ δ’ ἐπὶ πλέον, κύριοι βουλευταί, ὅτι καθ’ ἣν ἔχω βαθεῖαν καὶ ἄδολον πεποίθησιν, ἐὰν μετὰ τὴν πρώτην δίκην του εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἀπόφασιν αὐτοῦ, μετὰ τὴν δευτέραν ἰδίως συγκρότησίν του καὶ ἀπόφασιν, ἥτις προσήχθη ἐν ἀντιγράφῳ ἐνώπιόν μας καὶ μάλιστα τὴν τελευταίαν αὐτοῦ διαδικασίαν ἐπιμείνωμεν, ὅπως ἀνοιχθῶσι καὶ αὖθις αἱ πύλαι τοῦ εἰδικοῦ τούτου δικαστηρίου, ἡ ἐπιμονὴ αὕτη δὲν θέλει θεωρηθῆ, ἢ ὡς ἀπόδειξις, ὅτι ἐμφορούμεθα ὑπὸ ἀκαθέκτου πόθου πολιτικῆς ἐκδικήσεως.

§62ΛΑΠΑΣ. Βρὲ ἀδελφὲ Ῥουσσόπουλε, ἄφησέ τα αὐτά, μὴ τὰ μπερδεύῃς......

§63ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἥτις, λέγω, ἐὰν εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἰσχυρὰν δικαιολογίαν, τοιαύτην εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ εὕρῃ ἤδη ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους, ὅπερ πολυειδῶς ἐξεδήλωσεν, ὅτι εἰς τὰς παρούσας ἐκτάκτους καὶ οὕτω κρισίμους περιστάσεις, ὑπὸ τῶν ὁποίων περιστοιχοῦμεθα πρέπει νὰ σιγήσωσιν ἐντελῶς τὰ πολιτικὰ ἡμῶν πάθη καὶ τύχῃ ἡ Πατρὶς τῶν βαρυτίμων ὑπηρεσιῶν ἁπάντων κοινῶς τῶν μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν της.

§64ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἔχουσιν δίκαιον οἱ ἀγανακτήσαντες διὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως, ἀλλὰ τοὺς παρακαλῶ πολὺ νὰ ἀναλογισθοῦν τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων· διότι ἀφοῦ συζητοῦμεν περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν, ἀφοῦ ἐπιδιώκομεν τὴν ὁμόνοιαν, πρέπει, φρονῶ, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀπὸ τὸν κ. Ῥουσσόπουλον ξηράν, διότι καὶ ἐπιεικὲς καὶ φρόνιμον εἶναι νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ ἐκείνην τὴν πρότασιν τὴν ξηράν.

§65ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ πιστεύω ἂν ὁ Βούλγαρης καὶ ὁ Γρίβας ἦσαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν παρόντες ἐδῶ, ποτὲ δὲν ἤθελον ζητήσει ἐπιείκειαν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Δημητριάδης.

§66ΖΩΧΙΟΣ. Αἰσχρὸν ἡ μετάνοια ποιεῖ καὶ τὸ καλῶς πεπραγμένον λέγει λόγιόν τι ἀρχαῖον, τουτέστιν ἂν εἰς τὴν ἀπόφασίν της ἡ Βουλὴ ἀποδείξῃ μετάνοιαν, ἡ πρᾶξίς της εἶναι αἰσχρά· εὑρέθησαν δὲ καὶ ἄλλοτε, ὄχι ξένα ἔθνη, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸν, ἐντὸς αὐτῶν τῶν Ἀθηνῶν, εἰς περιστάσεις, οἵα εἶναι ἡ ἡμετέρα. Ὁ Θρασύβουλος ἐνίκησε τοὺς 30 τυράννους, παρέδωκε δὲ τὸ παρελθὸν εἰς λήθην, αὐτὸ ὅμως δὲν ἔφερεν αἰσχύνην εἰς τὴν πόλιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς λέγοντες, ἀνακαλοῦμεν, σημαίνει ἐν ἄλλαις λέξεσι μετανοοῦμεν. Μετανοῶ, δὲ σημαίνει καλύπτω τὸ πρόσωπον δι’ αἰσχύνην. Ὁ χρόνος καὶ αἱ περιστάσεις ἐξήλειψαν τὴν δίκην, τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος· τὴν ἐξήλειψαν δὲ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ τόπου· διατί; Δύναμαι νὰ εἰπῶ τὸ διατί· διότι αἱ ἁμαρτίαι αἱ κατόπιν ἠφάνισαν τὰς ἁμαρτίας τὰς πρίν· λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀφανίσῃ τὴν δίκην, ὄχι νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ· διατί νὰ τὴν ἀφανίσῃ; οὐκέτι καιρός. Παρῆλθε δηλ’ ἡ ἐποχή. Ἀλλ’ ἀφανίζουσα ἡ Βουλὴ τὴν δίκην, πρέπει νὰ διατηρήσῃ εἰς ἑαυτὴν τὴν τιμήν της ἀκεραίαν. Δὲν εἶμαι κατὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ μολονότι κατὰ τὰς ἐκλογὰς κατεπολεμήθην· παραδόξως ὅμως τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα μὲ ἐπολέμησαν, διωρίσθησαν, ὄχι ὑπ’ ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπὸ ἄλλης εἰς θέσιν· δὲν μνησικακῶ κατὰ τῶν ἀνθρώπων· διότι ὁ χρόνος ἐξήλειψε καὶ τὴν μνησικακίαν, ἀλλὰ προσέξατε καλῶς μήπως συντρίψητε τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας· ν’ ἀφανισθῇ ἡ δίκη, ἀλλ’ ὄχι ν’ ἀνακληθῇ.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤθελον ἐνθαῤῥύνει, δὲν ἤθελον συμβουλεύσει, δὲν ἤθελον ὑπογράψει, πολὺ ὀλιγώτερον ἤθελον ὑποστηρίξει τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν· οὐδὲν ἧττον κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως, τὴν πολεμῶ μόνον καθὼς εἶναι διατετυπωμένη. Δὲν ἀπορῶ ἂν βλέπω ὑπογεγραμμένα εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ἓν ἢ δύω μέλη ἐκ τῶν ὀλίγων ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ τῶν ὑποστηριξάντων τὰς ἐκλογικὰς παρανομίας τοῦ 1874· δὲν ἀπορῶ, δὲν θαυμάζω πῶς ἔρχονται μὲ τὴν ὑπογραφήν των νὰ ζητοῦν τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς καταδιώξεως τῶν ἐγκλημάτων ἐκείνων διὰ τοιούτων φράσεων· ἐννοῶ καὶ ἐξηγῶ τὴν διαγωγήν των· πρόκειται περὶ τοῦ ἑαυτοῦ των, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ ὑπογραφὴν μελῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ κόμμα τοῦ κ. Κουμουνδούρου, εἰς τὸ κόμμα τοῦ κ. Ζαΐμη, οἵτινες κατὰ τὸ 1874 ἐπολέμησαν διὰ τόσον ζωηρῶν ἀγορεύσεων, διὰ τῆς ψήφου των, διὰ τοῦ ἀποχωρισμοῦ των τέλος ἀπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1874 τὰς τότε παρανομίας.

§68ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ νὰ βεβαιοῦν διὰ τῆς ὑπογραφῆς των ὅτι τὰ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας παραπτώματα δὲν εἶναι ἐξηκριβωμένα. Τὰ παραπτώματα ταῦτα δὲν εἶναι ἐξηκριβωμένα; διατί τὰ ἐπολεμήσατε εἰς τὰ 1874; τὰ παραπτώματα ταῦτα δὲν εἶναι ἐξηκριβωμένα; διατί παρεπέμπετε δι’ αὐτὰ εἰς δίκην τοὺς ὑπουργοὺς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον;

§70ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸν λόγον.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ τι τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι ἐξηκριβωμένον ἐκ τῶν ὅσων κατηγορήθη τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, εἶναι αἱ ἐκλογικαί του παραβάσεις· ἂν ὑπάρχῃ τι διὰ τὸ ὁποῖον ὁ τόπος ὅλος ἐξηγέρθη, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἔλαβεν ἐντολὴν ῥητὴν νὰ τὸ καταδιώξῃ, εἶναι αἱ παραβάσεις τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου κατὰ τὰς ἐκλογάς· καὶ ἐκπληρῶν τὴν ἐντολὴν ταύτην καὶ ἐγὼ ὡς μέλος τῆς Βουλῆς αὐτῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπρότεινα, ἐπέμεινα ἐπὶ τῆς ἰδέας ἵνα πρὸ πάσης ἄλλης κατηγορίας προηγηθῇ ἡ διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις κατηγορία. Ἄλλοι ἄλλως ἐσκέφθησαν καὶ σέβομαι τὴν γνώμην των· ἐφοβήθησαν τότε ὅτι ἡ ἐξέτασις τῶν ἐκλογικῶν ἂν προηγεῖτο τῶν ἄλλων ἤθελε μηκυνθῆ ἐπὶ πολύ· μοῦ εἶπον τότε ὅτε μίαν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡμίλουν καὶ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν ὅπως προτάξῃ τὴν δίκην διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις, ὅτι ἂν ἡ Βουλὴ καταγείνῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, θὰ χρονοτριβήσῃ ἐπὶ πολύ, ἐπὶ 2½ ἢ 3 ἔτη ἀνακρίνουσα, ἵνα συλλέξῃ τὰς ἀναγκαίας ἀποδείξεις. Μοῦ ἔῤῥιψαν κατὰ πρόσωπον ἄλλοτε ὅτι ἔφερον τὴν πρότασιν διὰ τὰ ἐκλογικὰ, ὅπως ματαιώσω τὰς ἄλλας κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι κατ’ αὐτοῦ ἦσαν ἀσφαλεῖς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν προφανεῖς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν αὐταπόδεικτοι. Ὀλίγον ἔλειψε καὶ νὰ μοῦ εἴπουν ὅτι εἶμαι καὶ ὄργανον τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου. Τὸ ἐξαγόμενον ἀποδεικνύει ὅτι μόνον ἡ κατηγορία διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις ἠδύνατο νὰ στηριχθῇ ἐνώπιον δικαστηρίου εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ νομοθεσία μας. Τοῦτο ὑπεστήριξα, τοῦτο ὑποστηρίζω καὶ σήμερον τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὀφείλω νὰ σκέπτωμαι ἄλλως ἢ καθὼς μοῦ ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ σκεφθῶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Πρέπει νὰ εἴπωμεν καθαρὰ τοὺς λόγους διατὶ εἴτε ἀποσύρομεν τὴν κατηγορίαν, εἴτε καταστρέφομεν τὴν δίκην, πρέπει νὰ εἴπωμεν καθαρὰ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους βαίνομεν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ διὰ νὰ τοὺς εἴπωμεν καθαρὰ, διὰ νὰ ἐκφράσωμεν γνώμην εἰλικρινῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου παραχωρήσατε καθὼς πάντοτε πλήρη ἐλευθερίαν λόγου. Πρὶν ἢ σκεφθῶμεν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κλήρωσιν νέου δικαστηρίου διὰ νὰ δικάσῃ τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, ἂς σκεφθῶμεν ποία εἶναι ἡ θέσις ἡ ἰδική μας σήμερον παραβαλλομένη πρὸς ἐκείνην τῆς παρελθούσης Συνόδου· ἂς δικάσωμεν τὸν ἑαυτόν μας· ἐὰν εἴχομεν ἐκπληρώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ κοινὴ γνώμη τοῦ τόπου ἀπῄτει ἀπὸ ἡμᾶς.

§72ΡΟΥΚΗΣ. Τί ἐννοεῖτε, κύριε;

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποφέρητε νὰ ἐκφρασθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· οἱοςδήποτε δὲ θόρυβος καὶ ἂν γείνῃ δὲν θέλω ὀπισθοπορήσει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου.— Ἂν τὴν στιγμὴν ταύτην εἴχομεν ἐκπληρώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ γενικὴ φωνὴ τοῦ τόπου ἀπὸ ἡμᾶς, ἐὰν εἴχομεν ἐκπληρώσει ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον εἴμεθα συνηγμένοι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου διὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, τότε ἠμποροῦσα νὰ εἴπω, ἂν προβῶμεν εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ δικαστηρίου ἵνα δικάσῃ τοὺς ὑπουργοὺς ἐκείνους, δὲν θὰ μᾶς κατηγοροῦσαν ὅτι κινούμεθα ἀπὸ πάθος προσωπικόν, ἀλλὰ τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζομεν, καὶ ἂς τὸ εἴπωμεν μόνοι καὶ ἐνώπιόν μας, ἂς εἴπωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κόσμος λέγει δι’ ἡμᾶς καὶ τὸ ὁποῖον λέγει καὶ ἡ συνείδησίς μας, τὸ θέαμα τοῦτο εἶναι ἡ διαίρεσίς μας καθὼς εἴμεθα διῃρημένοι εἰς τόσα κόμματα· διαίρεσις ἡ ὁποία ἕως τώρα μᾶς ἐμπόδισε καὶ μᾶς ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὴν ἀποστολήν μας· ἂν φανοῦμεν ἑνούμενοι τώρα διὰ νὰ παραπέμψωμεν τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, ποία θὰ ᾖναι ἡ ἐντύπωσις καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ὅτι ἀφοῦ διαφωνοῦμεν εἰς ὅλα τὰ ἄλλα, συμφωνοῦμεν μόνον καὶ μόνον ὅλοι ὅπως καταστρέψωμεν ἓν κόμμα εἰς τὸ πρόσωπον τῶν παριστανόντων αὐτό;

§74ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§75ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποία θὰ ᾖναι ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ὁμογενεῖς; θὰ τοὺς ἀποθαῤῥύνωμεν ἂν δὲν εἶναι ἀποτεθαῤῥυμένοι. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων ἐγὼ οἱ ὁποῖοι ἔπαθον, καὶ ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἔπαθα ὄχι ὀλιγώτερα ἄλλου κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1874· ἀλλὰ δὲν θέλω εἰς τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω, νὰ μείνῃ οὐδὲ ἴχνος δεικνύον, ὅτι ὁδηγοῦμαι ἀπὸ προσωπικότητα. Ἐζήτησα τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη εἰς δίκην, ἀνεδέχθην τὴν ἐντολὴν νὰ ὑποστηρίξω τὴν κατηγορίαν ταύτην ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ὅταν δὲ εἶδα, ὅτι ἡ κατηγορία διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις ἐξῃρέθη ἀπὸ τὸ δικαστήριον, δὲν ἔλαβον πλέον μέρος, διότι εἰς τὰς ἄλλας δὲν εἶχον πεποίθησιν· ἤμην μέχρις ἐσχάτων ὑπὲρ τῆς ἐξακολουθήσεως, ἀλλὰ σήμερον συλλογίζομαι, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἐξήγησις εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς τὸ βῆμά μας τοῦτο παρὰ ἡ ἐξήγησις τῆς προσωπικῆς κατὰ τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων καταδιώξεως. Δὲν παραδέχομαι τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκφρασθεῖσαν πρὸ μικροῦ ἰδέαν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀμνηστεύσωμεν, διότι τὸ μεγαλείτερον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ νὰ ἀμνηστεύσῃ τὰς ἁμαρτίας. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι ἴσα, ἴσα, ἡ πρωτίστη αἰτία τῶν συχνῶν καὶ ἀδιακόπων παραβάσεων τῶν νόμων ἐν Ἑλλάδι εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ποτὲ δὲν ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ τιμωρήσῃ τοὺς παραβάτας ὑπουργούς. Ἀλλ’ ἡ στιγμὴ τῆς τιμωρίας τῶν παραβατῶν ὑπουργῶν τῶν 1874 δὲν εἶναι αὕτη ἡ στιγμή· ἦτον, ἦλθε καὶ παρῆλθε. Δὲν ἀμνηστεύει σήμερον, δὲν παραβλέπει τὸ ἔγκλημα ἡ Βουλὴ, ἂν δὲν θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν καταδίωξιν, ἀλλ’ ὑπείκει εἰς πολιτικὴν σκέψιν. Ὁ νομοθέτης, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπουργῶν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς μόνης Βουλῆς, ἤγουν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κυρίως πολιτικοῦ σώματος, παρεδέχθη τὴν ἰδέαν, ὅτι πρὶν τῆς κατηγορίας ἠμποροῦν νὰ ὑπερισχύσουν καὶ πολιτικαὶ σκέψεις, ὥστε καὶ ὅτε ἡ πρᾶξις εἶναι λίαν ἐπικριτέα, ἠμπορεῖ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ πολιτικὴ σκέψις, ἥτις νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν νὰ σταματήσῃ τὴν κατηγορίαν, καί τοι ἄλλως ἡ πρᾶξις εἶναι λίαν ἐπιλήψιμος. Ἡ σκέψις αὕτη μὲ σταματᾷ καὶ μὲ κάμνει νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως, νὰ ζητήσω ὅμως εἴτε ν’ ἀποσυρθῇ ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις ἀπὸ τοὺς προτείναντας, εἴτε νὰ καταψηφισθῇ ῥητῶς ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἡ πρότασις οἷα παρουσιάζεται, καὶ νὰ γείνῃ δεκτὴ μία ἀπὸ τὰς τροπολογίας τὰς προταθείσας. Ἴσως εἴπῃ τις· ἂν ἡ Βουλὴ ἀποσύρῃ τὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη διὰ τὰ ἐκλογικὰ, δὲν ἀφίνει λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς τὸ στάδιον ἀνοικτὸν εἰς τὰς ἐπερχομένας Κυβερνήσεις εἰς παραβάσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου; Μένει ἤδη ἀνοικτὴ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἡ καταδίωξις κατὰ τῶν φυσικῶν αὐτουργῶν τῶν παραβάσεων ἐκείνων. Οἱ ὑπουργοὶ τῶν 1874 εἶναι κυρίως συνεργοὶ κατὰ τὰ τότε τελεσθέντα εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν ἐδικήν μου γινώσκω καλῶς, ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, διότι κατέχω πλήρεις τὰς ἀποδείξεις, ὅτι ὁ Βούλγαρης, ἂν δὲν παρεσύρετο ἀπὸ τὰ τοπικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα εἶχε διορίσει, δὲν ἤθελε προβῆ ἐκεῖ ὅπου προέβη· ἂν ἡ Βουλὴ ἕνεκα τῶν λόγων τοὺς ὁποίους εἶπον ἄλλοι, ἐπανέλαβον δὲ καὶ ἐγὼ, ἀπαλλάξῃ σήμερον τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, μένει ἀνοικτὴ ἡ καταδίωξις ἐναντίον τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, μένει ἀνοικτὴ ἡ καταδίωξις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ τὴν ἐπιδιώξῃ. Ἔτυχε νὰ διοικῇ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς βουλευτὴς ὑπεσχέθη τὴν καταδίωξιν τῶν ἐγκληματησάντων ὀργάνων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν 1874. Δὲν ἀμφιβάλλω, πιστεύω, ὅτι τὴν καταδίωξιν ταύτην θέλει συστήσει αὐστηρῶς εἰς τοὺς διαφόρους εἰσαγγελεῖς, ὅπως περατωθῶσι τέλος πάντων αἱ ἐκκρεμεῖς 200 ἢ 300 κατηγορίαι. Ἂς τιμωρηθῶσι, κύριοι, τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ στρατὸς καὶ οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, ὅτι ὁ λοχαγὸς α, ὁ λοχαγὸς β, ὁ μοίραρχος α, ὁ μοίραρχος β, ὁ νομάρχης ἢ ὁ ἔπαρχος γ, δ, ἐτιμωρήθη αὐστηρῶς διὰ τὰς παραβάσεις τὰς ὁποίας ἔκαμαν κατὰ τὸ 1874, καὶ ἓν ἄλλο ὄργανον εἶναι ἀδύνατον ἢ λίαν δύσκολον νὰ εὑρεθῇ, ὅπως ἐκτελέσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν κατὰ τὸ 1874. Πρὸς τὸν σκοπὸν μάλιστα τοῦτον, πρέπει, κατ’ ἐμὲ, νὰ σταματήσῃ ἡ καταδίωξις ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη· ὅλαι αἱ δικογραφίαι διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις τῶν 1874 εἶναι συσσωρευμέναι εἰς τὸ γραφεῖον τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Βουλῆς· ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ σήμερον νὰ κληρώσῃ τὸ δικαστήριον πρὸς περαιτέρω καταδίωξιν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, θὰ μένωσι τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓν ἔτος συσσωρευμέναι αἱ δικογραφίαι ἐκεῖναι εἰς τὰ γραφεῖα τῶν εἰσαγγελέων τῆς Βουλῆς, καὶ πᾶσα ἐπὶ τῶν δικογραφιῶν ἐκείνων ἐνέργεια τῶν δικαστηρίων θὰ σταματήσῃ. Πρὸς ἐπιτυχίαν λοιπὸν τῆς τιμωρίας τῶν πραγματικῶν αὐτουργῶν, ὀφείλομεν νὰ ἄρωμεν τὸ ἐμπόδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρεκώλυσε καὶ θὰ παρακωλύῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.

§76ΡΟΥΚΗΣ. Ἀπὸ τὸ ἓν μέρος λέγετε, αὐτοὺς μὲν διὰ λόγους τοὺς ὁποίους σεῖς ἠξεύρετε, πρέπει νὰ τοὺς ἀπολύσωμεν, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο νὰ καταδιώξωμεν τὰ ὄργανά των. Δὲν μοῦ λέγετε, διὰ τί νὰ τιμωρηθοῦν ἐκεῖνοι οἱ ἄθλιοι, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὰς διαταγὰς τῶν ὑπουργῶν! Λυποῦμαι, διότι ὁ Λομβάρδος ὁ πατὴρ τῆς προτάσεως ὁμιλεῖ ὅπως ὁμιλεῖ, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον μᾶς συνεκίνησεν, ὅταν περιέγραφε τὰ ἐν Ζακύνθῳ ὄργια κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1874.

§77ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πιστεύω, ὅτι ἂν ἄλλοτε, σήμερον ὅμως ὄχι βεβαίως, ὁ κ. Ῥούκης ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος ἤθελε φαντασθῆ ὅτι ὁ Λομβάρδος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον περιέγραψεν ὡς περιέγραψεν, ὁμιλεῖ καθὼς ὁμιλεῖ, διότι αἰσθάνεται πολιτικὰς ἢ προσωπικὰς συμπαθείας εἴτε ἄλλο τίποτε πρὸς τὰ πρόσωπα περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ. Ἀλλ’ ὁ Λομβάρδος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον περιέγραψεν ὁ κ. Ῥούκης, φοβεῖται καὶ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ δοθῇ εἰς τὴν ψῆφόν του χαρακτηρισμὸς ἀντιπαθείας, ἐν στιγμῇ μάλιστα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐξακολούθησις τῆς δίκης ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις ἔχασε πᾶσαν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἠμποροῦσε νὰ εἶχεν εἰς τὸν νοῦν, εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους· εἰς τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν ἤθελε δώσει ὁ Λομβάρδος κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, ἤθελε θεωρηθῆ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ὡς ψῆφος καθαρᾶς ἐμπαθοῦς καταδιώξεως προσωπικῆς. Ὡς πρὸς τὰ ὄργανα, λέγω πρὸς τὸν κ. Ῥούκην, ὅτι, ἂν ὄργανα τοιαῦτα δὲν εὑρίσκοντο, ὁ Βούλγαρης δὲν ἤθελε φθάσει ἐκεῖ ὅπου ἔφθασεν· ἂν ὁ νομάρχης ὁ διατελῶν τότε ἐν Ζακύνθῳ δὲν εὑρίσκετο, ὁ Βούλγαρης ἦτο ἀποφασισμένος νὰ μείνῃ ἀμέτοχος εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Ζακύνθου, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἐξαιρέσῃ ὁ κ. Ῥούκης πολλὰς, πλείστας παραβάσεις, καὶ ἴσως τὰς βαρυτέρας, τὰς ὁποίας αὐτὰ τὰ ἴδια ὄργανα ἐξετέλεσαν ὑπεράνω τῶν διαταγῶν τῶν προϊσταμένων. Ἂς τιμωρηθῶσι λοιπὸν τὰ ὄργανα αὐτὰ, διότι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἐπὶ τέλους φραγμὸς εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν ταύτην· ἀλλ’ ἡ ἐξακολούθησις τῆς δίκης ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη διὰ τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἐκλογικὰς παραβάσεις, ἤθελε δώσει αἰτίαν εἰς λίαν ἐπιζημίους παρεξηγήσεις ὡς πρὸς τὰ κίνητρα τῆς πρὸς τοῦτο ἡμετέρας ψήφου.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσως ὀλιγώτερον παντὸς ἄλλου δύναμαι νὰ παρεξηγηθῶ, ψηφίζων σήμερον ὁποιανδήποτε ἐκ τῶν κατατεθεισῶν εἰς τὸ προεδρεῖον προτάσεων. Τῳόντι, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ, οἱ εἰσέτι ὑπὸ κατηγορίαν διατελοῦντες, ἔτρεχαν τὸν φρενήρη αὑτῶν δρόμον, κατασυντρίβοντες πᾶν τὸ προστυχόν, ἀντέστην κατ’ αὐτῶν, δύναμαι δὲ ἴσως νὰ καυχηθῶ ὅτι ἐσταμάτησα τὴν ἀκάθεκτον αὑτῶν ὁρμὴν ἐπὶ στιγμήν· ὅταν δὲ πάλιν ἐλεεινοὶ καὶ ἀνυπεράσπιστοι ἐσύροντο ἐνώπιον ἡμῶν, τότε πάλιν τοὺς ὑπερήσπισα, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου, καὶ ὑπέδειξα εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἡ κατὰ τῶν δύω ἐξ αὐτῶν κατηγορία ἐπὶ ἐκβιάσει ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀνυπόστατος, καὶ παρέστησα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἑτέρα ἐπὶ ἀντιποιήσει ἐξουσίας καὶ πλαστογραφίᾳ εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος· καὶ ὅταν ἐπρόκειτο ἀκόμη περὶ τῆς παραπομπῆς αὐτῶν διὰ τὰς ἐκλογικὰς παραβάσεις ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ὅπερ εἶχεν ἤδη κληρωθῆ διὰ τὴν ἑτέραν κατηγορίαν, παρέστησα εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἀναρμοδίως παρεπέμποντο. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ παρεξηγηθῶ, ἂν σήμερον δώσω ψῆφον ὑπὲρ ὁποιασδήποτε ἐκ τῶν κατατεθεισῶν προτάσεων. Ὡς πρὸς τὰς αἰτιολογίας ἀδιαφορῶ, διότι τὸ διατακτικὸν πάσης ἀποφάσεως εἶναι τὸ οὐσιῶδες. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁρίσω ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω. Ὅπως, ὅταν πρόκηται περὶ φυσικῶς νεκρῶν, ἡ κοινὴ ποινικὴ καταδίωξις παύει, ὡς μὴ ἔχουσα πλέον σκοπὸν, οὕτω καὶ ὅταν πρόκηται περὶ πολιτικῶς νεκρῶν, ἡ πολιτικὴ ποινικὴ καταδίωξις δὲν ἔχει ἔννοιαν. Τοὺς ὑπὸ κατηγορίαν διατελοῦντας ἔτι ὑπουργοὺς θεωρῶ ὡς πολιτικῶς νεκρούς· δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν ὡς φάσματα ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, ἀλλ’ ἡ κοινὴ γνώμη καγχάζουσα θέλει τοῖς δεικνύει τὸν τάφον αὐτῶν τὸν πολιτικὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μόνοι ἐνέγραψαν τὴν Κρωπίαν καὶ τὰς Ἀχαρνὰς, τὴν Ζάκυνθον καὶ τὸ Μεσολόγγιον, τὴν Λεβαδείαν καὶ τὴν Ἤλιδα. Θέλει τοῖς ὑπενθυμίζει τὸ ἀβέβαιον, εἰς ὃ μᾶς εἶχον φέρει, περὶ τῆς ἐπιούσης, θέλει τοῖς ὑπενθυμίζει τὸν πόλεμον τὸν ἐμφύλιον, ὃν ὀλίγον ἔλειψε ν’ ἀνάψωσι.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕτερος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος· ἑπομένως κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Δύω ἔχομεν προτάσεις, διότι ἡ τρίτη ἀνεκλήθη· ἡ μία τῶν προτάσεων εἶναι ἄνευ αἰτιολογίας, ἡ ἑτέρα δὲ, ἡ τοῦ κυρίου Φιλήμονος, ἔχει καὶ αἰτιολογίαν, εἶναι δὲ διὰ τοῦτο ἀπωτέρα· συνήθως αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς δὲν δικαιολογοῦνται, καὶ ἑπομένως ἀπωτέρα εἶναι ἡ ἀπομακρυνομένη ἐκ τοῦ συνήθους τρόπου μεθ’ οὗ ἡ Βουλὴ ἐκθέτει τὰς ἀποφάσεις της. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φιλήμονος ἔχει ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 6 καὶ 11 ε. ε. ἀποφάσεις τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου, τοῦ κληρωθέντος ὅπως δικάσῃ τὰς κατὰ τῶν πρῴην ὑπουργῶν Δημητρίου Βούλγαρη, Βασιλείου Νικολοπούλου, Δημ. Γρίβα, Ἰω. Βαλασοπούλου καὶ Δημ. Τριγγέτα κατηγορίας, ἐπὶ ἀντιποιήσει ἀρχῆς, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ καὶ παραβάσεσι τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ κρίνουσα περιττὴν τὴν περαιτέρω ἐπιδίωξιν τῆς ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι ἐκκρεμοῦς εἰσέτι κατηγορίας· Ἀποφαίνεται αʹ) Δὲν προβαίνει εἰς κλήρωσιν εἰδικοῦ δικαστηρίου, διὰ τὴν ἀνωτέρω ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι κατηγορίαν· βʹ) Παραιτεῖται τῆς κατηγορίας ταύτης, ἀνακαλοῦσα τὴν ἀπὸ 23 Δεκεμβρίου 1875 σχετικὴν ἀπόφασιν αὑτῆς.»

§80ΧΟΪΔΑΣ. Μοὶ ἐνεποίησαν ἐντύπωσιν μεγίστην οἱ λόγοι τοῦ κ. Ῥάλλη καὶ ἀπεδέχθην τοὺς λόγους τούτους. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Φιλήμονα νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰς λέξεις ἀνακαλεῖ κτλ. διὰ τῶν λέξεων παύει πᾶσαν ποινικὴν διαδικασίαν κατὰ τῶν κατηγορουμένων ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι (Θόρυβος).

§81ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ἡ Βουλή.

§82ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ ἐδεχόμην τὴν πρότασίν σας, ἂν ἡ Βουλὴ ἀπεφαίνετο ὡς δικαστήριον. Ἡ Βουλὴ ὅμως ὡς πολιτικὸν σῶμα ἀνακαλεῖ μόνον τὰς ἀποφάσεις της.

§83ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ ἄνευ αἰτιολογίας, διότι αὐτὴ προσεγγίζει εἰς τὴν κυρίαν πρότασιν· ἡ δὲ κυρία πρότασις εἶναι ᾐτιολογημένη.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἔνστασις, ὅτι κακῶς ἐθεωρήθη ὡς ἀπωτέρα ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλήμονος, διότι φέρει τὸν τύπον τῆς ἀρχικῆς προτάσεως.

§85ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κατόπιν τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας ἦλθεν ἡ τοῦ κ. Φιλήμονος, ἡ ὁποία ἔχει καὶ αἰτιολογικόν· ἡ αἰτιολογία αὐτὴ ὑπεμφαίνει κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐννοοῦμεν, ὅτι καθιστᾷ ἀπωτέραν τὴν πρότασιν.

§86Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ πρώτη πρότασις δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκής, ἂς μὴ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, διὸ καὶ ἐτροποποιήθη· ἤδη λοιπὸν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φιλήμονος εἶναι ἀπωτέρα.

§87ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἐπιμένω.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· ἑπομένως δὲν θέλει προβῆ εἰς κλήρωσιν εἰδικοῦ δικαστηρίου διὰ τὴν κατηγορίαν ἐπὶ ἐκλογ. παραβιάσεσι τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη πρῶτον, καὶ δεύτερον παραιτεῖται τῆς κατηγορίας ταύτης, ἀνακαλοῦσα τὴν ἀπὸ 28 Δεκεμβρίου 1875 ἀπόφασιν αὑτῆς.

§89ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, καὶ ἄλλη ἔκθεσις, τῆς ὁποίας πρέπει νὰ λάβητε γνῶσιν. (Ἀναγινώσκει ὡς εἰσαγγελεὺς τῆς Βουλῆς τὴν ἔκθεσιν περὶ τῆς δίκης τῶν κατηγορουμένων ἐπὶ δωροδοκίᾳ ὑπουργῶν Νικολοπούλου, Βαλασσοπούλου καὶ λοιπῶν).

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τῆς προξενικῆς συμβάσεως μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§92ΧΟΪΔΑΣ. Ἂν μοὶ ἐπιτρέπητε, κ. πρόεδρε, νὰ σᾶς ἀποτείνω μίαν παράκλησιν, ἀναγομένην εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν εἰσαγγελέων· ἀντὶ τοῦ ἀποσπάσματος τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦ ὁποίου ἡ τύπωσις διετάχθη, νὰ τυπωθῇ ὁλόκληρος ἡ ἀπόφασις καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§93ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐζητήσαμεν τὴν ἀντιγραφὴν τῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ εἰσέτι δὲν ἐπερατώθη.

§94ΧΟΪΔΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρόεδρον νὰ ζητήσῃ ἀντίγραφον ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν γʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου ἐκ 10,000,000.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ὑποβάλλω, ὅπως προχθὲς ὑπεσχέθην, αἴτησιν πιστώσεως πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ οὗ πρόκειται, τὴν ὑποβάλλω ὅμως ἐν εἴδει τροπολογίας τοῦ νόμου, διότι οὕτω τελειώνομεν ἐπιτυχέστερον, ταχύτερον καὶ ἀσφαλέστερον. Δὲν ἔχω, κύριοι, ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν πρότασιν ὅπως τὴν ὑποβάλλω, διότι προχθὲς λίαν ἐκτεταμένως καὶ εὐγλώττως ἐδικαιολόγησεν αὐτὴν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἂν καὶ ἐδείχθη ἐπὶ τέλους, προκειμένου περὶ ψηφοφορίας, νὰ ψηφοφορήσῃ κατὰ καὶ ἐναντίον τῆς ἣν εἶχε δείξει πεποιθήσεως. Βεβαίως δὲν παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο· ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, προκειμένου νὰ ἀποφασίσῃ, ἐσκέφθη ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ὡς ἀληθὴς δὲ σύμβουλος, προκειμένου νὰ γνωμοδοτήσῃ. Ἐγὼ ἐμμένων πιστὸς εἰς τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τοῦ νόμου καὶ εἰς τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς καὶ ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, προβάλλω τὴν πρότασιν περὶ ἧς πρόκειται, κατ’ αὐτὴν ἑπομένως τὴν ἔννοιαν, προτείνω ἀπὸ τοῦδε ἡ Βουλὴ νὰ χορηγήσῃ πίστωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ προσδιωρισμένων ἀντικειμένων, ἀλλὰ νὰ μὴ διορίσῃ ἀπὸ τοῦδε λεπτομερῶς καὶ μερικῶς τὰ ποσὰ περὶ ὧν πρόκειται, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένος προσδιορισμὸς τῶν περιπτώσεων καὶ ἀναγκῶν, προκειμένου περὶ ἐκτάκτων μάλιστα περιστάσεων καὶ περὶ ἀπροβλέπτων ἀναγκῶν. Μήπως ἀπὸ τοῦδε γνωρίζομεν, κύριοι, πόσους ἄνδρας θὰ καλέσωμεν εἰς ἐνέργειαν, ἵνα προσδιορίσωμεν τὸν μισθὸν κλπ. αὐτῶν, ἢ πόσα πλοῖα θὰ κινήσωμεν; ἀρκεῖ νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ σκοπουμένου καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτὴν: δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ ἐξοδεύσῃς τὰ χρήματα εἰς ἄλλους σκοπούς. Αὐτὸ τὸ πνεῦμα ἔχει ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν, εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς· «χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἔκτακτος πίστωσις δραχμῶν 8,100,000, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς ἐν τῷ τρίτῳ ἄρθρῳ ὁριζομένας ἐκτάκτους ἀνάγκας. Ἡ πίστωσις αὕτη διανεμηθήσεται εἰς τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν διὰ Β. Διατάγματος». Ἠκούσατε, κύριοι, πολλὰ πράγματα ἐνταῦθα περὶ contrôleur ὑπάρχοντος ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἠπορήσατε διατί αὐτὸν τὸν σωτήριον θεσμὸν δὲν τὸν ἐφηρμόζομεν πρότερον καὶ ἡμεῖς. Κύριοι, τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ σύστημα δὲν ἐξετέθη πλῆρες· ἀγορεύοντες δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐπικαλούμενοι ξένα συστήματα, πρέπει νὰ τὰ μελετῶμεν καλῶς καὶ μὴ προτείνωμεν ἰδέας ἀτελεῖς καὶ ἀνεφαρμόστους. Τὸ σύστημα τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι διάφορον τοῦ Ἑλληνικοῦ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὑπάρχει πρῶτον ἐλεγκτικὸν συνέδριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιφορτισμένον νὰ ἐξετάζῃ τὴν οἰκονομικὴν ἐνέργειαν τῶν ὑπουργῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει λογιστικὸν γραφεῖον περιωρισμένης ἐξουσίας καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἐξελέγξῃ παρὰ δυνάμει ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ πλὴν τούτου ὁ contrôleur, αὐτὸς ὁ ἰσόβιος καὶ ἀνεξάρτητος ὑπάλληλος, ὁ ἐπιθεωρῶν τὰ ἐντάλματα, εἶναι ὑπόχρεως, ὅταν ἐπιμείνῃ ὁ ὑπουργός, νὰ ὑπογράψῃ καὶ τὰ ἐντάλματα. Γίνεται λοιπὸν εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅ,τι καὶ ἐνταῦθα· οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀρνηθῶσιν, ὅταν ὅμως ὁ ὑπουργὸς ἐπιτάξῃ τὴν πληρωμὴν, ἀναδεχόμενος τὴν εὐθύνην, ὑποκύπτουν οἱ ὑπάλληλοι. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν εἰσάγετε πλειοτέρας ἐγγυήσεις διὰ τοῦ ἀγγλικοῦ συστήματος, ὅπερ θέλετε νὰ εἰσαγάγητε. Ἀλλὰ, κύριοι, μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὸ δάνειον εἶναι ζήτημα ἐντελῶς πολιτικόν· μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι σπουδαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν τὴν ὀρθότητα τῶν μέτρων περὶ ὧν πρόκειται. Ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ θεωρεῖ χαμένα πράγματα.

§97ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ, ὅτι τὰ νομίζω χαμένα, εἶναι βέβαιον.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ μιᾶς διατάξεως ἀσκόπου καὶ ἀβλαβοῦς δὲν θὰ κατορθώσητε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐξουδετερώσητε τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς κατεπειγούσας περιστάσεις. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχετε τὸν κ. Ζωχιὸν controleur, τί ἐπράξατε; Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὴν πρότασιν ὡς τὴν ὑπέβαλον, καὶ ὅτι οἱ κύριοι δὲν θέλουσιν ἐπιμείνει εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιθεωρήσεως, ἐκτὸς ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἤθελεν ἐγερθῆ ἀμφισβήτησις, θὰ ἔχῃ τὴν νικῶσαν ψῆφον ἡ Κυβέρνησις.

§99ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν, διότι ἔλειπεν ὁ κ. Δεληγεώργης ὅταν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡμίλει. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἄλλα ὑπεστήριξεν ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ἄλλα ἀπεφάσισε, διότι, ὡς εἴδετε πάντες, ἠγωνίζετο ἀγορεύων πῶς νὰ συμβιβάσῃ τὰς προτάσεις, διὰ νὰ ἐπέλθῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα σύμφωνον μὲ τὰ πράγματα. Θὰ παρακαλέσω ἤδη τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ μὲ ἐπιείκειαν. Ὅ,τι θὰ εἴπω δὲν εἶναι παρὰ ἀτομική μου γνώμη· δὲν εἶναι γνώμη τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἐκτὸς ἂν θελήσῃ νὰ συμμερισθῇ τὴν γνώμην μου. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ παρεξηγήσῃ τὴν γνώμην μου, διότι δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προσβάλω κανένα, ἀλλ’ ἀληθείας, κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ εἴπω· δυστυχῶς ὅμως ἡ ἀλήθεια εἶναι πάντοτε πικρά. Καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἐγὼ γελῶ, καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί γελῶ, καὶ διὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐστείλατε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, γελῶ. Καὶ ἠξεύρετε διατί; ὅτε ὁ κ. Τρικούπης ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς συνελθοῦσα ἔφθασεν εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, σᾶς ὁμολογῶ τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι ἔμεινα ἐμβρόντητος, πῶς μὲ ὅλην τὴν μεγάλην ὑπόληψιν, ἣν ἔχω εἰς τὸν κ. Τρικούπην καὶ εἰς τὰ λοιπὰ μέλη, κατώρθωσαν ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν νὰ φθάσωσιν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅταν ὅμως ἤκουσα ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ λόγου του, ὅτι ἀπὸ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἀπήλειψαν τὰ ἄρθρα τὰ περὶ φορολογίας, τότε ἠπόρησα ἂν ἡμεῖς οἱ βουλευταί, σπουδάζοντες ἢ παίζοντες, συζητοῦμεν. Καὶ φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι εἶναι κανὲν δύσκολον πρᾶγμα νὰ κατασκευάσῃ κανεὶς ἓν νομοσχέδιον καὶ νὰ γράψῃ εἰς τὸ χαρτὶ, ὅτι θὰ καλέσῃ τὴν ἐφεδρείαν, θὰ καλέσῃ τὴν ἐθνοφρουρὰν, θ’ ἀγοράσῃ τόσα ἀτμόπλοια, θ’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν, θὰ κάμῃ τοῦτο, θὰ κάμῃ ἐκεῖνο; νομίζετε, ὅτι τοῦτο εἶναι δυσκολία; ὄχι. Ποία εἶναι ἡ δυσκολία; περὶ αὐτῆς θὰ σᾶς ὁμιλήσω.

§100ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὁ παρᾶς.

§101ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ παρᾶς βέβαια. Ἐὰν, κύριοι, θέλετε νὰ κάμητε κἄτι τι, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν μου πρέπει κἄτι τι νὰ κάμωμεν, τότε πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθουν εἰς συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός των καὶ νὰ συζητήσουν καὶ ἀποφασίσουν σπουδαιότερον, καὶ οὐχὶ παίζοντες. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν αὐτὰς τὰς Ἀβδηριτικὰς, κατ’ ἐμὲ, συζητήσεις, διότι εἶναι ὅλως διόλου Ἀβδηριτικαὶ αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν φθάνουν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα πρακτικόν. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συζητήσωμεν σπουδαίως καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν, εἶναι, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἑξῆς· πρῶτον, τί δύναται τὸ ἔθνος νὰ δαπανήσῃ, καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ κανονίσωμεν τί πρέπει νὰ πράξωμεν.

§102ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀγυρτικὴ πρότασις.

§103ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχε ὑπομονὴν ν’ ἀκούσῃς καὶ θὰ ἰδῇς, ὅτι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ συμφωνήσῃ. Μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν τί θὰ κάμωμεν. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ μοῦ εἰπῆτε τὸ ἑξῆς· ἐὰν ἡ Βουλὴ αὔριον δὲν παραδεχθῇ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἢ τὰ παραδεχθῇ ὡς ἔχει, ἀλλὰ δὲν χορηγήσῃ φόρους διὰ νὰ γίνουν τὰ δάνεια, τότε ποῖον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχητε, κύριε Διαμαντόπουλε;

§104ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μᾶς μείνῃ ὁ νόμος εἰς τὸ χαρτί.

§105ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ δοθῇ δι’ αὐτὸ τὸ δάνειον τῶν 10,000,000 ἕνας μικρὸς φόρος, τότε τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ἓν σύστημα νὰ ἐνεργήσῃ. Ἀλλὰ τί λέγω; νὰ ψηφίσωμεν αὐτὰ καὶ κατόπιν νὰ σκεφθῶμεν ν’ ἀλλάξωμεν τὸ φορολογικὸν σύστημα, διὰ νὰ ἴδωμεν ποίους φόρους καὶ ποῖον περίσσευμα θὰ ἔχωμεν, καὶ τότε θὰ σᾶς δώσωμεν φόρους. Ἀλλὰ κύριοι παρακαλῶ νὰ μοῦ εἰπῆτε τὸ ἑξῆς· τὸ φορολογικὸν αὐτὸ σύστημα ἀπαιτεῖ χρόνον διὰ ν’ ἀλλάξῃ, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀπαιτεῖ βεβαίως· ἀλλ’ ἐγὼ ὑποθέτω πρὸς στιγμὴν, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖ καὶ ὅτι εἶναι πλῆρες τὸ σύστημα νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως. Ἀλλὰ δὲν πρέπει, πρὸς Θεοῦ, ὡς πρακτικοὶ ἄνθρωποι νὰ περιμείνητε νὰ ἴδητε ἂν αὐτὸ τὸ φορολογικὸν σύστημα θὰ φέρῃ ἢ ὄχι περίσσευμα; Αὐτὸ δὲν εἶναι λογικὸν, δὲν εἶναι συνεπὲς, διότι θέλετε νὰ κάμητε δαπάνας, ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι θὰ φέρῃ περίσσευμα.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὰ λέγετε δι’ ἡμᾶς.

§107ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι βεβαίως. Ἐὰν θέλετε λοιπὸν νὰ πράξωμεν κἄτι τι σπουδαίως, ἂς ἀφήσωμεν τὰς συζητήσεις αὐτὰς καὶ ἂς προβῶμεν ὅπως ὅλοι οἱ ἄνθρωποι κάμνουν, οἱ ὁποῖοι πρῶτον σκέπτονται ποῖα τὰ μέσα των, καὶ κατόπιν κανονίζουν τὶ θὰ πράξουν· ὅ,τι ὅμως σήμερον κάμνομεν, διαμαρτύρομαι ὅτι εἶναι παιδαριῶδες, γελοῖον, δὲν ἔχει κανένα σκοπόν. Δὲν σᾶς ἀρέσει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, συνεννοηθῆτε καὶ δώσατε εἰς τὸν τόπον Κυβέρνησιν ἄλλην, ἐὰν δὲν ἔχητε ἐμπιστοσύνην· ἐὰν ὅμως δὲν δύνασθε νὰ σχηματίσητε ἄλλην Κυβέρνησιν, ὑποστηρίξατέ την εἰλικρινῶς καὶ μετὰ παῤῥησίας, καὶ φροντίσατε ὅλοι νὰ κάμωμεν κἄτι τι, διότι εἶναι πλέον ἐντροπὴ νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ συζητῶμεν· ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἕκτην Δεκεμβρίου, καὶ ὅμως οὐδὲν ἐπράξαμεν, οὐδὲν, οὐδὲν, οὐδέν· (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἄνω θεωρείων τοῦ ἀκροατηρίου).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ἀξιωματικὲ, νὰ κενωθῶσι τὰ τρία θεωρεῖα τοῦ ἄνω ἀκροατηρίου.

§109ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, ἡ γνώμη τοῦ προλαλήσαντος εἶναι τῷ ὄντι σεβαστὴ, ἀλλ’ εἶναι σεβαστὴ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνεται τῶν πραγμάτων ὁ κύριος Δημητριάδης. Τῷ ὄντι ὁ κύριος Δημητριάδης λαμβάνει ὡς ἀπαράβατον τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπὶ ταύτης στηριζόμενος ἐξέφερε τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐξέφερεν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μολονότι κατ’ οὐσίαν συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Δημητριάδην, διαφέρω ὅμως κατὰ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι. Ἐὰν ᾖναι ἀδύνατον τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅπως ἐσημείωσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1877 νὰ μειωθῶσι, τότε βεβαίως ὀφείλομεν ν’ ἀνεύρωμεν καὶ πόρους, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίξωμεν τὰ δάνεια, καὶ τότε ἔχει δίκαιον ὁ κύριος Δημητριάδης· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν ἐναντίαν δόξαν, καὶ τὴν ἔχω ἐν πεποιθήσει, στηριζόμενος ἐπὶ ἰδίων βάσεων, τὰς ὁποίας θέλω σᾶς ὑποβάλει. Ἐνταῦθα κενοῦνται τρία ἐκ τῶν θεωρείων τοῦ ἄνω ἀκροατηρίου. Φρονῶ ἐν πεποιθήσει ὅτι, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐργασθῇ ἐντόνως καὶ μετὰ σπουδαιότητος, δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα μεγίστων οἰκονομιῶν, καὶ δύναται νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα ἓν ποσὸν ἐπαρκὲς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ, στηριζομένη εἰς τοὺς τακτικοὺς πόρους τοῦ Κράτους. Τὰ ἔσοδα, κύριοι, τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1877 ἀναβαίνουσι, κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς 39,247,500 δραχμῶν· ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν εἶναι ἆρά γε ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ βάσανος ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Εἶναι ἆρά γε αὐτὸ τὸ ποσὸν ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων δύναται νὰ καταβῇ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἔχωμεν τακτικοὺς πόρους ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ γείνῃ τὸ δάνειον τῶν 10,000,000. Πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν κατ’ ἐμὲ ν’ ἀνευρεθῶσιν αὐταὶ αἱ οἰκονομίαι; Ὡς πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην μου, ἐὰν δύναται νὰ τῇ χρησιμεύσῃ καθ’ ὃν χρόνον θὰ ἐργασθῇ. Ἡμεῖς κατὰ τὸ 1864 ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει ἐκάμαμεν προϋπολογισμὸν, τοῦ ὁποίου τὰ ἔσοδα ἐπήρκεσαν εἰς ὅλας τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους καὶ ἀφῆκαν περίσσευμα. Ἦσαν δὲ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου 22,358,891, τὰ δ’ ἔξοδα τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας ἀνέβησαν εἰς 21,874,525, ὥστε τὸ περίσσευμα ἀνέβη εἰς 484,265. Ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς ἀνεφέρετο εἰς τὴν τότε Ἑλλάδα, διότι δὲν εἶχε γείνει ἀκόμη ἡ προσάρτησις τῆς Ἑπτανήσου. Παρακαλῶ ποίαν δαπάνην προσέθηκεν ἡ προσάρτησις τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὸ Κράτος; Κατ’ ἀνώτατον ὅρον δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ διοίκησις ἐν γένει τῆς Ἑπτανήσου καὶ διὰ τὴν δικαιοσύνην, καὶ διὰ τοὺς στρατιώτας, καὶ διὰ τὰ φρούριά της, καὶ τὰς συντάξεις της νὰ ἀπαιτῇ πλέον τῶν 3,500,000.

§110ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1861 τὸ ἐνθυμεῖσθε;

§111ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θέλετε νὰ εἰπῆτε ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἔκτακτα ἔξοδα, ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ ἔκτακτοι πόροι· αὐτὰ ὅμως δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καράπαυλος ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀπολογισμόν.

§113ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα σᾶς φέρω, εἶναι πορίσματα ἐξαχθέντα ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν, καὶ οἱ ἀπολογισμοὶ ἔχουν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀπολογισμοί;

§115ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μάλιστα, κύριε.

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, διότι πρώτην φορὰν ὁμιλεῖ ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἐφέτος.

§118ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1861 προστεθῶσι τὰ 3,500,000 διὰ τὴν Ἑπτάνησον, φθάνομεν εἰς μεγαλεῖτερον ποσόν. Ἐὰν εἰς ὅλα ταῦτα προσθέσωμεν καὶ 5,408,506 δραχμῶν, τὰς ὁποίας πληρόνωμεν διὰ τὸ χρεώλυτρον ὅλων τῶν δανείων, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον 30,783,091. Ποῖαι τώρα εἶναι αἱ ἀνάγκαι αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ἀπὸ τὸ 1864, αἱ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ; Αὐτὰς, κύριοι, πρέπει νὰ ἐξεύρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 30,783,091 μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ ὅλου τῶν ἐσόδων 39,247,000 ἔχομεν διαφορὰν 8,464,000 δραχμῶν· ἔχομεν λοιπὸν ἕνα πόρον 8½ περίπου ἑκατομμυρίων, ὑπερβολὴν δαπάνης μεταξὺ τῆς διοικήσεως τοῦ 1864 καὶ τῆς σημερινῆς τοῦ ὅλου Κράτους. Τώρα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν παρέβαλε μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1864 τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους· τὴν παρέβαλε μὲ τὴν τοῦ 1861 καὶ, κατὰ τὴν ἰδικήν του ἰδέαν, εὑρίσκει, ὅτι ἔξοδα ἀναπόφευκτα εἶναι 9,400,000, θεωρεῖ δὲ ὅτι μόνον ἐπὶ ποσοῦ 4,876,000 δύναται νὰ γείνῃ πᾶσα δαπάνη ἀναφερομένη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν διαφόρων ὑπουργείων. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω ὁλωσδιόλου ἐναντίαν ἰδέαν· φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 8,500,000, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ οἰκονομίαν τῶν δαπανῶν, καὶ νὰ ἐπιφέρῃ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν περίσσευμα ἓν ποσὸν 2 καὶ 3,000,000, καὶ ὅταν ἔχητε 3,000,000 ἕτοιμα ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, τότε δύνασθε νὰ κάμητε δάνειον καὶ 30 καὶ 40,000,000, χωρὶς νὰ ἐπιβάλητε φόρους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, νὰ μὴ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου, πρὶν ἢ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ φέρῃ τὴν ἐργασίαν της, διὰ νὰ ἔχωμεν πόρον τακτικὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ κάμωμεν τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κ. πρόεδρε, χθὲς ἐκηρύξατε περαιωμένην τὴν συζήτησιν οὐ μόνον ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου· ὥστε ἡ συζήτησις, γινομένη ἤδη, δὲν ἐννοῶ, πῶς συμβιβάζεται πρὸς τ’ ἀποφασισθέντα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγένετο μία δικαία πρότασις παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐῤῥέθησάν τινα· ἀλλ’ ἡ συζήτησις ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ μοὶ φαίνεται οὐ μόνον ἄσκοπος, ἀλλὰ καὶ μὴ τακτική. Τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, εἶναι τὰ ἑξῆς· πρῶτον εἴχομεν θέμα χθὲς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μάλιστα ἐπῆλθε καὶ ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως καὶ τῆς συνεδριάσεως, μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, ὅπως ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου τεθῇ ἡ λέξις, ὅτι αἱ πιστώσεις «λαμβάνωνται,» καὶ τῆς προτάσεως καθ’ ἣν αἱ πιστώσεις δὲν «λαμβάνονται» παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ «ψηφίζονται» ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Μετὰ τὴν πρότασιν δὲ, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς περὶ ψηφίσεως πιστώσεων, νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀποδέχεται τὴν φράσιν ὅπως τὴν εἴχομεν διατυπώσει ἡμεῖς καὶ καθ’ ἣν τὰ κεφάλαια τοῦ ταμείου διατίθενται διὰ πιστώσεως παρὰ τῆς Βουλῆς, μὴ ἐπιτρεπομένου εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς νὰ χορηγῇ πιστώσεις διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος δυνάμει τοῦ περὶ λογιστικοῦ νόμου. Ἡ λύσις αὕτη μοὶ φαίνεται ἡ ὀρθοτέρα καὶ εἶναι σύμφωνος πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· εἴπομεν εἰς αὐτὴν, ὅτι ἅμα ἀποδεχθῇ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς δὲν δύνανται διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων ὡς πρὸς τὰ εἰδικὰ ταῦτα ταμεῖα νὰ ἐκδίδωνται πιστώσεις, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ χορηγήσωμεν πᾶσαν πίστωσιν. Διετύπωσε τὸ ὑπουργεῖον ὡς ἐφρόνει πρέπον τὴν πίστωσιν ταύτην, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδεμίαν φέρω ἀντίῤῥησιν· νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐν ἀρχῇ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐν τέλει τοῦ νόμου, διότι ἡ πίστωσις ἔρχεται πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ νόμου. Δεύτερον ζήτημα εἶναι ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ θεώρησις ἔκτακτος καὶ ὑποχρεωτική. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσωμεν τὰ κατ’ οὐσίαν ἀφορῶντα εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι ἤδη πρόκειται περὶ ψηφοφορίας· διὰ τοῦτο δὲν θέλω ἀμφισβητήσει ὅσα εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς περὶ τῶν γινομένων ἐν Ἀγγλίᾳ. τουτέστιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διότι καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ὑπῆρχε καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγράφη τὸ σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐμελέτησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὑπάρχει ὅμως σήμερον, οὐδὲ θ’ ἀμφισβητήσω τὴν ἑτέραν διαβεβαίωσιν αὐτοῦ, καθ’ ἣν, ἐν περιπτώσει διχογνωμίας μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐλεγκτοῦ, ὑπερισχύει ἡ γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ, ἀντιτάττων, ὡς ἰσχυρίζομαι ἐγὼ, ὅτι ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη τοῦ δικαστηρίου τοῦ φέροντος τὸ ὄνομα «δικαστήριον τῆς Τραπέζης τῆς Βασιλείας.» Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσι πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Τὸ θέμα λοιπὸν εἶναι τὸ ἑξῆς, δέχεται ἡ Βουλὴ ἢ δὲν δέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς προσθέτου ἐκτάκτου ἐπιθεωρήσεως, ἐπιθεωρήσεως ὑποχρεωτικῆς; Ἐὰν παραδέχηται τὴν ἀρχὴν ταύτην, ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν, καὶ ἐὰν ἄλλο προταθῇ καταλληλότερον, δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποδεχθῶμεν· μέχρι τοῦδε ὅμως δὲν ἤκουσα ἄλλο προτεινόμενον. Ἐπίσης παραδέχομαι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ὑπάρξει διχογνωμία μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ προσώπου τούτου, νὰ ἐπιτρέπηται ἔφεσις, εἴτε πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἴτε πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Τρίτον ζήτημα εἶναι ἐὰν θὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν μόνον προσωριναὶ καταστάσεις, ἢ καὶ ἀπολογισμός. Ταῦτα εἶναι τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὀφείλομεν ἤδη νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ θέλων νὰ φέρῃ συζήτησιν ἐπὶ τῆς πιστώσεως τῆς προταθείσης παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· τὸ καθ’ ἡμᾶς ὅμως ἀποδεχόμεθα ὡς πρὸς αὐτὸ πᾶσαν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ὦμεν λίαν αὐστηροὶ περὶ τὴν εἰδίκευσιν τῶν πιστώσεων εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ δανείου 50 ἑκατομμυρίων.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον προτείνει ἐν τῷ αὐτῷ νομοσχεδίῳ ὡς ἄρθρον 4 νὰ χορηγηθῇ πίστωσις 8,100,000, ὄχι δὲ νὰ γείνῃ ἰδιαίτερον νομοσχέδιον.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀντιτείνομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τοῦτο, ἀλλὰ νὰ τεθῇ ἐν τέλει.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐτέθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἡ πίστωσις, εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ τίνι τρόπῳ θὰ ψηφίζωνται.

§123ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἐρωτᾷ, ζῶν τὸ θέλετε ἢ ἄπνουν; Τί ἐζητήσαμεν προχθές; Νὰ μὴ τοῦ δώσωμεν ὁλόκληρον τὴν πίστωσιν, ἀλλ’ ἐκ διαλειμμάτων, κατὰ τὰς περιστάσεις, μέχρι δὲ ταύτης τῆς στιγμῆς ὁ πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς εἴπῃ εἰς τί θὰ δαπανήσῃ τὰ χρήματα· ἔκαμε μόνον διάκρισίν τινα ἀφῃρημένην, ἀλλὰ συγκεκριμένως δὲν ὥρισε τίποτε. Κύριε Χρηστίδη, σᾶς ἐρωτῶ ὡς ἔμπειρον καὶ εἰδότα αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ὅταν ζητῆτε πιστώσεις, ζητεῖτε κατὰ κεφάλαια ἢ καὶ κατὰ ἄρθρα, καὶ ἐδάφια; Τὰ ἄρθρα δὲ καὶ τὰ ἐδάφια εἶναι ἡ κλεὶς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σᾶς τὸ εἶπον καὶ προχθές, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε πίστωσιν, καὶ τὴν ἐζήτησε λεπτομερῶς, τόσα δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τόσα δι’ ἐκεῖνον. Εἶπε δὲ προχθὲς ἡ Κυβέρνησις, ἄφετέ με ἐλευθέραν νὰ πολιτευθῶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Τί δὲ ἔλεγον οἱ ἀντίπαλοι; Δὲν ἐμπιστευόμεθα τὰ Βασιλικά σου Διατάγματα, ἀπαιτοῦμεν δὲ νὰ ὁρίσῃς ἐκ τῶν προτέρων ὅτι τὰ 8½ ἑκατομμύρια θὰ τὰ ζητήσῃς παρὰ τῆς Βουλῆς. Τί ὅμως σᾶς λέγει τώρα ὁ πρωθυπουργός; Δότε ἐν ὅλῳ τὴν πίστωσιν. Τί πίστωσις εἶναι αὐτή; καὶ πρὸς τίνα σκοπόν; Διὰ τὸν ἐθνικὸν σκοπὸν, ἀποκρίνονται. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως ἐὰν ᾖναι αὐταὶ πιστώσεις λογικαί.

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ καὶ δώσῃ κατάλογον τοῦ Περικλέους........

§125ΖΩΧΙΟΣ. Δέκα τάλαντα ἐνεπιστεύοντο εἰς τὸν Περικλέα, ἀλλ’ ἦτο Περικλῆς, σεῖς δὲ δὲν ἐμπιστεύεσθε τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖτε ἄλλων ὑπογραφάς. Σημειωτέον δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔῤῥιψεν ἐν τῷ βόθρῳ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μᾶς εἶχε παρουσιάσει ἐν ἀρχῇ, ἦτο τέλειον, τὸ δὲ νομοσχέδιον τὸ παρὸν εἶναι ἀτελές· διότι τίς ἡ ἀνάγκη τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ὁ πρωθυπουργὸς περιώρισεν εἰς 8 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ μὴ σᾶς τρομάξουν τὰ 10;

§126ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὸ πραγματικὸν λέγει.

§127ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ καταλαμβάνω. Ἀφοῦ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὰ 10 ἑκατομμύρια καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ τὰ δώσῃ, ἡ ζητουμένη ἀθρόα πίστωσις τίνα ἔχει σκοπόν; Πρόκειται ἄρά γε νὰ δεσμευθῇ ἡ Κυβέρνησις; Ἐὰν αὕτη ἔλεγεν, ὅτι θέλει νὰ σχηματίσῃ δύω ἢ τρία στρατόπεδα, ὅτι σκοπεύει νὰ δαπανήσῃ τόσα διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὰ ὑπ’ αὐτῆς λεγόμενα ναύκλαστρα, καὶ τόσα διὰ νὰ πετάξῃ τὰ ἐχθρικὰ πλοῖα εἰς τὸν ἀέρα, ἔστω· ἀλλ’ αὐτὴ διανοεῖται μόνον πῶς νὰ ἀνατινάξῃ εἰς τὸν ἀέρα τὸ κεντρικὸν ταμεῖον. Εἷς ἐκ τῶν ἐντίμων προλαλησάντων ἐλάλησε περὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις αὔριον ἄρχεται τῶν τακτικῶν αὐτῆς ἐργασιῶν. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, ποῦ αὕτη θὰ στηριχθῇ καὶ τί θὰ ἀναγράψῃ ὡς ἔσοδα καὶ τί ὡς ἔξοδα; Ἀλλ’ ἂς ἐρωτήσω πάλιν τὸν γέροντα, τὸν παρόντα. Πᾶν ἔξοδον, κ. Χρηστίδη, λέγει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ νόμος ὁ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ κεφάλαιον, ἄρθρον, ἐδάφιον. Ὁ Ναπολέων ὅμως ὁ τρίτος, ὁ πεσὼν, ὁ παμπόνηρος, εἶχε δύω προϋπολογισμοὺς, τὸν τακτικὸν καὶ τὸν ἔκτακτον. Τί δὲ ἦτον ὁ ἔκτακτος; ἦτο ὁ βόθρος, ὁ ὁποῖος κατέπιεν ὅλα τὰ εἰσοδήματα τῆς Γαλλίας, καὶ ἑπομένως τὴν κατέπιεν ὅλην. Τὸν Ναπολέοντα δὲ μιμεῖται καὶ ἡ Κυβέρνησίς μας· ὤφειλεν ὅμως αὕτη νὰ σημειώσῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν: ἀντὶ τόσων διὰ τὰς τροφὰς τοῦ στρατοῦ, θέλω τόσα, ἀντὶ τόσων διὰ τὰ πληρώματα, ζητῶ τόσα. Τότε πᾶς τις ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται· ὅπως δὲ ἤδη ὑποβάλλει τὴν πρότασίν του ὁ πρωθυπουργὸς μᾶς ἐμπαίζει, διότι καὶ ἀφοῦ ἐμελέτησε καὶ ἀνεμελέτησε, δὲν δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ εἰς τί θὰ μεταχειρισθῇ τὸ δάνειον. Πρόκειται δὲ περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν ἢ περὶ τακτικῶν παρασκευῶν; ἐγὼ μέχρι τῆς ὥρας δὲν ἐνόησα περὶ τίνος πρόκειται (θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ). Ἡσυχάσατε καὶ ἡ ψῆφός σας ἠξεύρω ποῦ θὰ ὑπάγῃ. Ναὶ, εἶναι πολὺ τὸ θράσος μου (θόρυβος). Νομίζω, ὅτι ἤδη παρασκευάζεται ἡ Ῥωσσία εἰς πόλεμον, καὶ ἐζήτησε δάνειον, καὶ τὸ πραγματοποιεῖ, καὶ τὸ βάλλει εἰς ἐνέργειαν ἀμέσως· ἑτοιμάζει τὰ πλοῖά της κτλ. Σεῖς δὲ λέγετε, ὅτι παρασκευάζεσθε, ἀλλὰ ψεύδεσθε. Διατί δὲν μᾶς λέγετε· «Δότε μας τὰ 10,000,000, ἂν μᾶς ἐμπιστεύεσθε;» Εἰς μάτην ὅμως θὰ παρέλθωσιν αἱ ἡμέραι, καὶ οὐδὲν θὰ κατορθωθῇ. Θέλετε δὲ νὰ πιστεύσω πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύει ὁ πρωθυπουργός; Δὲν πιστεύω δὲ τὸ οὐδὲν, διότι καθ’ ἡμέραν τὸ νομοσχέδιον τοῦ πρωθυπουργοῦ λαμβάνει μεταβολάς. Σᾶς εἶπον δὲ προχθές, δότε μου τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ μέχρι τοῦ Ἰουλίου θὰ σᾶς ἔχω 10 ἀτμοκίνητα καὶ 2,000 ναύτας· αὗται εἶναι προπαρασκευαὶ, καὶ ὄχι τὰ ψεύδη. Θέλετε νὰ παρασκευασθῆτε μὲ 127 ναύτας, τοὺς ὁποίους θὰ ναυτολογήσητε; Κατὰ τῶν ψευδῶν παρασκευῶν εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι· πολεμῶ δὲ τὴν πίστωσιν, διότι δὲν θέλω νὰ ἐμπαίζωμαι. (Ἐγείρεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ὁμιλήσῃ· ἀλλ’ ὅλη ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ τὸν παρεμποδίζει διὰ φωνῶν).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος· λοιπὸν κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, περιλαμβάνοντος τὴν αἴτησιν πιστώσεως 8,100,000, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ ὑπουργός. Ἀναγινώσκω τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ. «Χορηγεῖται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχ. 8,100,000, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ὁριζομένας ἐκτάκτους ἀνάγκας.»

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ πῶς μένει ἐνταῦθα τὸ περὶ πιστώσεως· πρῶτον πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ πίστωσιν, καὶ ἔπειτα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὴν πίστωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ, τὴν δίδομεν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 3, εἴτε ὅπως τὸ ὑπέβαλον ἐγὼ εἴτε ὅπως προκύπτει ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τῶν ἐμῶν προτάσεων μετὰ τῶν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, καὶ ἀφοῦ ψηφίσωμεν ταῦτα, νὰ δώσωμεν τὴν πίστωσιν.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μόνον δι’ ἕνα λόγον φρονῶ, ὅτι πρέπει τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὴν πίστωσιν, νὰ προηγηθῇ ὅλων τῶν ἄλλων ἄρθρων, διότι, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, εἶναι περιττὸν πλέον νὰ κάμωμεν λόγον περὶ πιστώσεων, διότι δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν ἔν τινι νομοσχεδίῳ νὰ κανονίζηται ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει γείνει μία τις ἐνέργεια, καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθῃ ἓν ἄρθρον κατωτέρω, τὸ ὁποῖον νὰ κανονίζῃ αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν καὶ νὰ ἐξαντλῇ τὸ προηγούμενον ἄρθρον. Τὰ ἄρθρα τίθενται ἐν τῷ νόμῳ, διὰ νὰ ἐκτελεσθοῦν κατόπιν· ἀλλ’ ὅταν ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ θέλει ἐξαντληθῇ ὅ,τι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο διαλαμβάνει, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ψηφισθῇ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ διατεθοῦν τὰ χρήματα.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ζητοῦντες νὰ περιληφθῇ ἐν πιστώσει καὶ οὐχὶ ἐν τῷ νόμῳ, θέλομεν νὰ ᾖναι δυνατὸν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ μεταβάλῃ τὸν προσδιορισμόν. Ἂν τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, πρέπει πρὸς μεταβολὴν τοῦ προσδιορισμοῦ νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος, ἐνῷ ὅταν ᾖναι πίστωσις, διὰ νέας πιστώσεως δύναται νὰ μεταβληθῇ. Προσέτι ἡ πίστωσις ἔχει διάρκειαν ἐνιαυσίαν, ἐνῷ τοῦ νόμου ἡ διάρκεια εἶναι διηνεκὴς, καὶ νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἐνιαύσιος ὁ προσδιορισμὸς, διότι ἂν δὲν παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς πιστώσεως ταύτης ἐντὸς τοῦ ἔτους, εἶναι βεβαίως ἐπιθυμητὸν νὰ συμπράξῃ ἐκ νέου ἡ Βουλὴ εἰς τὴν μετὰ τὸ ἔτος διάθεσιν τῶν κεφαλαίων.

§132ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως ὁ νόμος οὗτος ἔχει ἐξαιρετικὸν προνόμιον, καὶ δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ δι’ ἑτέρου νόμου; Ἐὰν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία κρίνῃ ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλῃ τὴν χρῆσιν καὶ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, δεσμεύεται νὰ πράξῃ τοῦτο;

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δεσμεύεται, διότι ὁ νόμος οὗτος ἀπευθύνεται πρὸς τρίτους, καὶ τοῦτο τὸ ἀνέπτυξα, νομίζω, ἀρκετὰ εὐκρινῶς. Διὰ τοῦ νόμου τούτου καλοῦμεν τοὺς κεφαλαιούχους νὰ δανείσουν πρὸς τὸ Δημόσιον, ὑποσχόμενοι, ὅτι τῶν χρημάτων τούτων θέλει γείνει ὡρισμένη χρῆσις· τὴν χρῆσιν δὲ ταύτην νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἄνευ ἀθετήσεως τῶν ὑπεσχημένων νὰ μεταβάλωμεν· ἐνῷ διὰ τῆς πιστώσεως εἰδοποιοῦμεν ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀποτεινόμεθα, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται εἶναι ἐνιαύσιοι, καὶ ὅτι δύνανται νὰ μεταβληθῶσι ἂν ἐντὸς τοῦ ἔτους δὲν γείνῃ χρῆσις τῶν χρημάτων.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον 4.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ προτείνω ὡς τροπολογίαν, νὰ τεθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο τελευταῖον.

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἂς ᾖναι οὕτως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μένει τελευταῖον. Ἕπεται τὸ ἄρθρον τῆς τροπολογίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· (ἀναγινώσκει. «Τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τοῦ δανείου χρήματα διατίθενται δι’ ἐντάλματος, ἐκδιδομένου ἐπὶ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου.» «Ὁ ἐκδίδων τὸ ἔνταλμα ὑπουργὸς συνοδεύει αὐτὸ μὲ τὴν ἀνήκουσαν ἐπιταγὴν, δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ Κεντρικὸς ταμίας λαμβάνει ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ ἐντάλματι ποσόν.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 4. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκτάκτου ἐπιθεωρήσεως· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκτάκτου ταύτης ἐπιθεωρήσεως νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα θὰ ὁρισθῇ τὸ πρόσωπον· ὁ κ. Τρικούπης προτείνει τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, ὁ κ. Ῥικάκης τὸν ἐπίτροπον τῆς ἐπικρατείας παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ συνεδρίῳ.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 4 τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Τρικούπη γίνεται ἄρθρον 5, τροπολογημένον κατὰ τὸν ἀκόλουθον τρόπον...... «πλὴν τῶν ἄλλων νομίμων διατυπώσεων, ὑποβάλλεται εἰς τὴν θεώρησιν τοῦ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ συνεδρίῳ ἐπιτρόπου τῆς ἐπικρατείας». Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 6, τὸ ὁποῖον ὑπετροπολόγησεν ὁ κ. Τρικούπης.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ὑπετροπολόγησα, τὸ ἐτροπολόγησα, διότι ἐπρόκειτο περὶ συγχωνεύσεως μετὰ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργείου· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐψηφίσθη ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργείου.....

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε δὲν ἐπιμένετε.

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥοντήρη. (Ἀναγινώσκεται).

§144ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 5 τῆς τροπολογίας γίνεται 6 μὲ τὴν διαφορὰν, ἀντὶ νὰ ᾖναι ὁ σύμβουλος, εἶναι ὁ ἐπίτροπος. Ἔχει δὲ οὕτως· Ἄρθρον 6. Ὁ εἰρημένος ἐπίτροπος, προσωπικῶς ἀπέναντι τοῦ δημοσίου ὑπεύθυνος διὰ πᾶσαν θεώρησιν ἐντάλματος ἐκδιδομένου καθ’ ὑπέρβασιν τῶν κεχορηγημένων νομίμως πιστώσεων ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἀπόδοσιν παντὸς ἀπέναντι τοιούτου ἐντάλματος πληρωθέντος παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ποσοῦ, καὶ τιμωρεῖται ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἄρθρου 485 τοῦ Ποιν. Νόμου.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 6ον, τὸ ὁποῖον γίνεται 7ον.

§146ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ὥρισε τί θὰ γίνεται ἐπὶ ἀμφισβητήσεως μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἐπιτρόπου.... (θόρυβος).

§147ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω τὴν ἑξῆς διασάφησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ὅτι, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, θὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν ἴδιος λογαριασμὸς καὶ ἴδιος ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων χωρὶς ἐν τούτοις ν’ ἀποσπασθῇ ἡ διαχείρισις αὕτη ἐκ τῆς τακτικῆς δοσοληψίας τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἂς ψηφισθῇ καὶ τὸ 7ον αὐτὸ ἄρθρον.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 7. Ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως ἑκάστης τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς ὑποβάλλεται εἰς αὐτὴν παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ ἰδία προσωρινὴ κατάστασις τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῆς τρεχούσης χρήσεως. Ὁ δὲ ἀπολογισμὸς τῆς κλεισθείσης χρήσεως, συντασσόμενος ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς λήξεως αὐτῆς, δημοσιεύεται εὐθὺς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλήν.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον 7ον τῆς τροπολογίας γίνεται 8ον· νομίζω, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης θέλει ν’ ἀπαλειφθῇ.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ (θόρυβος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει) «Ἄρθρ. 8. Αἱ περὶ εἰσπράξεων τῶν τελωνείων διατάξεις τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1874 νόμου ἰσχύουσιν ἐπὶ τῶν ἐν ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος νόμου εἰσπράξεων τοῦ τελωνείου Ζακύνθου.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὸ περὶ πιστώσεων ἄρθρον, ὅπερ θὰ μείνῃ ἀκροτελεύτιον. Ἄρθρον 9ον. «Χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 8,100,000, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς ἐν τῷ τρίτῳ ἄρθρῳ ὁριζομένας ἐκτάκτους ἀνάγκας.» «Ἡ πίστωσις αὕτη διανεμηθήσεται εἰς τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν διὰ Β. Διατάγματος.»

§151ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου (θόρυβος).

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον εἶναι νέος νόμος.

§154ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι θεωρῶ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ (θόρυβος).

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις (θόρυβος).

§156ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί συμφέρον ἔχετε νὰ μὴν ἀκούσητε τὸν κ. Ῥικάκην;

§157ΡΙΚΑΚΗΣ. Γνωρίζετε, κύριοι, πῶς δίδονται αἱ πιστώσεις. Πρέπει πάντοτε νὰ προσδιορίζωνται τὰ ἀντικείμενα· ἐδῶ δὲν μᾶς λέγουν τίποτε, εἶναι παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον.

§158ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; κἄτι τι τρέχει.

§159ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει περιορισμὸς ὅταν πρόκηται νὰ δοθῇ ἔκτακτος πίστωσις. Ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἴτε νὰ τὰς δώσῃ ἐν συνόλῳ, εἴτε νὰ τὰς διαιρέσῃ εἰς ἄρθρα καὶ κεφάλαια, καὶ ἡ δύναμις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι ἀπεριόριστος. Ἑπομένως, συμφώνως μὲ ὅσα ἐῤῥέθησαν εἰς τὰς προηγουμένας συζητήσεις, καὶ τὰ ὁποῖα κάλλιστα πάντων, χωρὶς νὰ προσβληθῇ κανενὸς ἄλλου ἡ φιλοτιμία, ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κύριος Δεληγεώργης, δὲν δύναται νὰ γείνῃ μεγαλειτέρα εἰδίκευσις τῆς πιστώσεως περὶ ἧς πρόκειται. Ἐπομένως καμμίαν παρανομίαν δὲν πράττει ἡ Βουλὴ, ἂν παραδεχθῇ τὴν πρότασιν ὡς ἔχει.

§160ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ῥικάκης· ἀλλὰ δὲν ἔχει δίκαιον νὰ ἐπιμένῃ, διότι ἡ συζήτησις ἔκλεισε, καὶ δὲν ἔγεινεν ἐν καιρῷ ἡ παρατήρησις.

§161Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ἠθέλησε νὰ ἐνδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦτο ἐζήτησα προχθὲς ἀγορεύων, δηλαδὴ τὴν σύνταξιν εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ διῃρημένου κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα· ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν ὁ ἔντιμος κύριος Δεληγεώργης ἐθεώρησε λίαν αὐστηρὰν τὴν ἀξίωσιν καὶ συνῄνεσε νὰ προσδιορισθῶσι μόνον γενικαί τινες κατηγορίαι, εἰς τὰς ὁποίας θέλουν διατεθῆ τὰ χρήματα τῶν 10 ἑκατομμυρίων· σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην ταύτην, κατωρθώσαμεν ν’ ἀπαιτήσωμεν κἄτι τι περισσότερον, δηλ. ἐκτὸς τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν γενικῶν κατηγοριῶν νὰ προσδιορισθῇ καὶ κατ’ ἀνώτατον ὅρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει διατεθῆ πρὸς θεραπείαν τῶν γενικῶν ἀναγκῶν, εἰς 8,100,000.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε δὲ τὸν λόγον· διότι ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προσδιορίσῃ κατ’ ἄρθρον.... (θόρυβος).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον 9ον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνεγνώσθη πολλάκις. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Θὰ διατάξω τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ αὔριον εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5½.