1876.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1876.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινοῦται εἰς τὴν Βουλὴν χθεσινὸν ἔγγραφον τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀναγγέλλοντος τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ὁ κ. γραμματεὺς θέλει σᾶς ἀναγνώσει. (Ἀναγινώσκεται). «Πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσω ὑμῖν, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ νέα κυβέρνησις ἐσχηματίσθη ὡς ἑξῆς· Ἀλ. Γ. Κουμουνδοῦρος πρόεδρος, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· Α. Κοντόσταυλος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· Γ. Μίλησης ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· Σ. Σωτηρόπουλος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Σ. Καραϊσκάκης ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν· καὶ Γ. Μπούμπουλης ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ὁ πρόεδρος Α. Κουμουνδοῦρος.» (Οἱ βουλευταὶ κύριοι Νοταρᾶς, Σοῦτσος, Χριστόπουλος, Ῥουσόπουλος, Πετσάλης, Δαρειώτης, Μυκόνιος, Τσαμαδὸς, Μεγαπάνος καὶ Δ. Κριεζώτης ὑποβάλλουν τὴν ἀκόλουθον πρότασιν, ἥτις ἀναγινώσκεται παρὰ τοῦ γραμματέως. «Ἐπειδὴ τὸ εἰδικὸν δικαστήριον ἐκηρύχθη ἀναρμόδιον νὰ δικάσῃ τὴν κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη ἐπὶ παραβάσει τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου κατηγορίαν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τοῦτο ἐκληρώθη πρὸ τῆς περὶ τῆς κατηγορίας ταύτης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, πρὸς ἐκδίκασιν ἄλλων κατὰ τοῦ αὐτοῦ ὑπουργείου κατηγοριῶν. Ἐπειδὴ ἡ προκειμένη ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1874 κατηγορία εἶναι ἀτελὴς καὶ πάντῃ ἀόριστος, δὲν εἶναι δὲ ἐξηκριβωμένα τὰ κατὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας παραπτώματα καὶ δὲν δύναται ἑπομένως νὰ στηριχθῇ κατηγορία· διὰ ταῦτα ἡ Βουλὴ ἀνακαλεῖ τὴν ἀπὸ 23 Δεκεμβρίου π. ε. ἀπόφασιν αὑτῆς, δι’ ἧς παρεπέμφθη τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη διὰ τὰς ἀνωτέρω ἐκλογικὰς παραβάσεις.»)

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§3Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας, κ. πρόεδρε, τῆς ὁποίας ἦλθον τὰ ἔγγραφα...

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐλήφθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας· θὰ σταλῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ τμῆμα. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλουν ἀποσταλῆ.

§7Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ τὸ τμῆμα δὲν ἔχει πρόεδρον, διότι ὁ πρόεδρος αὐτοῦ εἶναι ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑμεῖς πρέπει νὰ καλέσητε τὸ τμῆμα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θέλω τὸ καλέσει αὔριον, ἐὰν ᾖναι δυνατόν.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς μοὶ ἐνετείλατο νὰ σχηματίσω ὑπουργεῖον. Ἐπεθύμουν καὶ προσεπάθησα ὥστε ἄλλος ἀντ’ ἐμοῦ ν’ ἀναλάβῃ τὸ βάρος αὐτὸ, τοῦ ὁποίου καὶ τὸ μέγεθος καὶ τὴν εὐθύνην συναισθάνομαι· ἀλλ’ ὑπέκυψα, συνεπείᾳ μάλιστα τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν πρῶτος ὑπεστήριξα καὶ ὑπέδειξα, τῆς ἀρχῆς τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς σχετικῆς, μὴ ὑπαρχούσης ἀπολύτου· δὲν ἠδυνάμην πρὸς δὲ ν’ ἀρνηθῶ, καὶ διότι συντελέσας εἰς τὴν πτῶσιν τοῦ προκατόχου ὑπουργείου ὤφειλον νὰ προσπαθήσω νὰ δοθῇ εἰς τὸν τόπον κυβέρνησις, καὶ διότι ἔτι ἐφρόνουν, ὅτι ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ὑποπέσωμεν εἰς περιπλοκὰς μεγαλειτέρας. Ἰδοὺ διατὶ ἐδέχθην τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου. Γνωρίζω, κύριοι, τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς, γνωρίζω ὅτι δὲν ἀπεφάσισεν αὕτη ἀκόμη νὰ παράσχῃ ὅλην ἐκείνην τὴν ἰσχὺν εἰς ἓν οἱονδήποτε ὑπουργεῖον, ἥτις ἀπαιτεῖται, ὥστε ἡ κυβέρνησις νὰ ᾖναι κυρία τῶν περιστάσεων καὶ τῶν πραγμάτων. Ἄρα μήπως εἶναι τοῦτο μεταβατική τις κατάστασις καὶ ἐνδεχομένη συμφωνία ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅπως δώσῃ τοιαύτην ἰσχὺν εἰς τὴν κυβέρνησιν; Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ ἀπόπειρα, τὴν ὁποίαν πρόκειται ἴσως νὰ κάμωμεν. Ἀπὸ τῆς ἰδέας αὐτῆς ἐμπνεόμενος μετὰ τῶν συναδέλφων μου προχθὲς, ἀπόφασιν εἴχομεν νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν, ὥστε τὰ διάφορα νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι καὶ ἀμφισβητήσεις τινες, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπὴν, ἐντὸς δὲ αὑτῆς νὰ λυθῶσιν αἱ ἀμφισβητήσεις, καὶ τὸ ζήτημα νὰ ἔλθῃ ὥριμον οὕτως εἰς συζήτησιν. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν εἶχον καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν συζητήσεων, ὅπως τὸ εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τοὺς κ.κ. βουλευτάς· δὲν ἀνῆκεν ὅμως εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἡτοιμάσαμεν καὶ ἐφέραμεν τὰ νομοσχέδια ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ προτείνωμεν τὴν ἀναβολήν, ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν ἡ Βουλὴ ἐνασχοληθεῖσα, μετὰ συζήτησιν ἐκτεταμένην, ἐμελέτησε σπουδαίως καὶ ἐγνώριζε τὰ νομοσχέδια ἀκριβῶς, ὥστε νὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως τῆς συζητήσεως· ἐπανέλαβον δὲ, αἱ περιστάσεις εἶναι κατεπείγουσαι καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις καὶ νὰ μὴ καταναλίσκηται ὁ καιρὸς μάτην διὰ τῆς παραπομπῆς τῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπάς. Τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν δὲν ἐδυνάμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν ἡμεῖς, καὶ οὕτως ἤρξατο ἡ συζήτησις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἐνόμισα καὶ ἄλλως δυνατὴν τὴν λύσιν τοῦ κυβερνητικοῦ ζητήματος, διὰ τοῦ σχηματισμοῦ κυβερνήσεως ἐπὶ εὐρυτέρων ἴσως βάσεων. Τοιαύτη κυβέρνησις ἠδύνατο βεβαίως ἐπιτυχέστερον νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ τελεσφορώτερον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς περιστάσεις καὶ περαιώσῃ ταχέως τὰ σπουδαῖα ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Ἀπηυθύνθην ὅπου ἐνόμισα ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἀπευθυνθῶ· πεποιθήσεις πολιτικαὶ ἀντίθετοι, τὰς ὁποίας τιμῶ, διότι εἶναι πεποιθήσεις εἰλικρινεῖς βεβαίως, συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ μὴ γίνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασίς μου, τὴν ὁποίαν εἰλικρινῶς καὶ ἐντίμως ὑπέβαλον οὐχὶ χάριν πλαγίου τινὸς σκοποῦ, ὅπως κατὰ δυστυχίαν ἐσυκοφαντήθην· ἄλλως ἡ πρότασίς μου αὕτη ἦτο ἀρχαία. Ἀπέτυχον ὅμως καὶ εἰς τὴν ἀπόπειραν αὐτήν. Ἐπανερχόμεθα ἐνώπιον ὑμῶν λοιπὸν πιστοὶ πάντοτε εἰς τὸ ἀρχικὸν πρόγραμμά μας, τὸ πρόγραμμα τῶν ἐθνικῶν παρασκευῶν, καὶ ἀποφασισμένοι νὰ δεχθῶμεν μετ’ εὐχαριστήσεως ἐν ταῖς λεπτομερείαις πᾶσαν πρότασιν, βελτιοῦσαν τὰς προτάσεις ἡμῶν· ἀλλ’ ἂν πρότασίς τις ἀντίκηται εἰς τὰς πεποιθήσεις μας καὶ δὲν συνταυτίζηται μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καὶ μὲ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, θέλομεν τὴν ἀποκρούσει, ἀκολουθοῦντες τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἠκολουθήσαμεν. Σᾶς παρακαλῶ διὰ τοῦτο νὰ ἀποφασίσητε νὰ ἐπιψηφίσητε τὸ σύνολον τῶν δύο ἤδη συζητηθέντων νομοσχεδίων, τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα συζητηθέντα ἔμειναν νὰ ψηφοφορηθοῦν καὶ εἰς τὸ σύνολον· νὰ παραπέμψητε δὲ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, διορισθησομένην, κατὰ τὴν γνώμην μου, παρὰ τοῦ κ. προέδρου, ὅστις νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως στρατιωτικοῦ ταμείου, τὸ περὶ ὁδικῶν πόρων, τὸ περὶ συστάσεως ταμείου διὰ τὰ παλαιὰ δάνεια, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἐγεννήθη μεγαλειτέρα συζήτησις καὶ ἀμφιβολία, καὶ ἡμεῖς, οἵτινες δὲν πιστεύομεν εἰς τὸ ἀλάνθαστον ἡμῶν, προτείνομεν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ συζητηθοῦν ὅλαι αἱ ἰδέαι, αἱ ἐνστάσεις, οἱ λόγοι, καὶ ἑπομένως νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ὀρθοτέραν γνώμην, νὰ ἐγγραφῶσι δὲ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων τοὐλάχιστον δὲν ὑπῆρξαν μεγάλαι ἀμφισβητήσεις, ἤτοι περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ταμείων, περὶ καθυστερούντων μέχρι τοῦ 1872, περὶ αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων, περὶ προσωρινῆς δι’ ἐγγυήσεως ἀπολύσεως, περὶ ἐπιστροφῆς τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς ζακχάρεως διὰ τὰ κίτρα, τὰ τρία περὶ δασμολογίου διατάγματα, περὶ σμύριδος, περὶ ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων καὶ περὶ δασῶν. Ἰδού, κύριοι, τὸ πρόγραμμα, μὲ τὸ ὁποῖον ἐρχόμεθα, καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις εἶναι κυρία νὰ τὴν παραδεχθῇ ἢ ὄχι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πλαστήρας ἔχει τὸν λόγον.

§11ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Δὲν θέλω ὁμιλήσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἡμέρας, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω πρότασίν τινα εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ πρὶν ὑποβάλω αὐτὴν, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι εἶναι προϊὸν ἀτομικῆς μου γνώμης. Τρεῖς σχεδὸν μῆνες συμπληροῦνται ἀφ’ ὅτου ἡ Βουλὴ συνεδριάζει, καὶ ὅμως μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ἐγένετο τίποτε. Συνέπεια τῆς ἀπραξίας ταύτης εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ κινδυνεύει νὰ ἀπολέσῃ πολὺ ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Εἶναι ἔνοχος; Ὄχι. Πόθεν προέρχεται ἡ ἀπραξία τῆς Βουλῆς; Προέρχεται ἐκ τῆς διαφωνίας περὶ τοῦ τί δέον νὰ πράξῃ. Δύω φωναὶ ἦλθον ἀπὸ τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, παρασκευαὶ καὶ σύμπραξις. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὰς παρασκευὰς, καὶ ἐνόσῳ δὲν συμφωνήσωμεν εἰς τὰς παρασκευὰς, εἶναι ἀδύνατον νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὴν σύμπραξιν ἐν τῇ κυβερνήσει. Διὰ νὰ δυνηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ σώσῃ τὴν ὑπόληψίν της καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀνάγκη νὰ ἐξεύρῃ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὑπάρξῃ μία συνεννόησις ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος τῶν παρασκευῶν· πέπεισμαι δὲ, ὅτι μετὰ τὴν συνεννόησιν ταύτην θέλει προέλθει καὶ ἡ συνεννόησις τῶν πολιτικῶν μερίδων καὶ κομμάτων. Ἀπὸ τὴν ἰδέαν ταύτην ἐμπνεόμενος, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Ἡ Βουλὴ, θεωροῦσα ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ περὶ παρασκευῶν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων θέματος συνεννόησις τῶν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικῶν μερίδων, ὡς καὶ τῶν Ἡγουμένων αὐτῶν, δύναται οὐ μόνον τὸ ζήτημα τῶν παρασκευῶν νὰ λύσῃ σκοπίμως καὶ συμφερόντως, ἀλλὰ καὶ ὡς βάσις τῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει συμπράξεως ἁπάντων ἤ τινων ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς σύστασιν ἐπαρκοῦς εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις κυβερνήσεως, συνίστησιν «Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν παρασκευῶν», ἐκ τῶν Βουλευτῶν Θ. Ζαΐμη, Α. Κουμουνδούρου, Χ. Τρικούπη, Ἐπ. Δεληγεώργη, Θ. Δηλιγιάννη καὶ Δ. Γ. Βούλγαρη.» Δότε ἡμῖν, κύριοι πολιτικοὶ, ἓν σχέδιον ἀπὸ κοινοῦ περὶ τῶν ἐθνικῶν παρασκευῶν, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι σύμπασα ἡ Βουλὴ θέλει ἐπιψηφίσει αὐτό. Ἐὰν δὲν δύνασθε, εἴπατε ἡμῖν καθαρὰ τοῦτο, διὰ νὰ δυνηθῇ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος νὰ σκεφθῇ ἄλλως.

§12ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Κύριοι, ἠκούσατε τί ἐπρότεινεν ὁ πρόεδρος τοῦ νέου ὑπουργείου. Τὸ νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως δανείου διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν στρατιωτικῶν δυνάμεων νὰ μείνωσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νὰ συζητηθῶσι καὶ ἐπιψηφισθῶσι. Τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν ἐσυζητήθη ἐν ἀρχῇ καὶ ἐν ἄρθροις καὶ ἐπεψηφίσθη, μένει δὲ μόνη ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τὸ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐμείναμεν ἐπὶ τοῦ συνόλου ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμα πρότασιν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτελείωσα· ὡμίλησα μόνον περὶ τοῦ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, τὸ δὲ δεύτερον νομοσχέδιον εἶναι περὶ συνομολογήσεως δανείου 10 ἑκατομμυρίων. Ἐπ’ αὐτοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε καλῶς, ἐμείναμεν εἰς τὸ 3 ἄρθρον, ἤτοι ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον αὐτοῦ ἄρθρον, τὸ δὲ 3 ἄρθρον ἀπηλείφθη· μένουσι λοιπὸν τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6 τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§16ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἑπόμενα εἶναι συναφῆ μὲ τὸ ἀπαλειφθέν· ἀφοῦ ἔπεσε τὸ 3, καὶ αὐτὰ πίπτουν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ δὲ ἄλλα νομοσχέδια, ἤτοι· ά) περὶ συστάσεως στρατιωτικοῦ ταμείου, βʹ) περὶ στρατολογίας, γʹ) περὶ ὁδικῶν πόρων, δʹ) περὶ συστάσεως ταμείου τῶν παλαιῶν δανείων καὶ έ) περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, αὐτὰ τὰ πέντε νομοσχέδια θ’ ἀποσταλῶσιν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἐκλεχθησομένην ὑπὸ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, ἥτις θὰ ἔχῃ ἔργον νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐκ νέου.

§18Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς ποίαν ἀνάγνωσιν εἶναι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ συστάσεως στρατιωτικοῦ ταμείου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, τὸ τῆς στρατολογίας εἰς γʹ, τὸ περὶ ὁδικῶν φόρων εἰς ά, τὸ περὶ συστάσεως ταμείου διὰ τὰ παλαιὰ δάνεια εἰς ά, καὶ τὸ περὶ καπνοῦ ἐπίσης εἰς ά, ἂν καὶ δὲν ᾖναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ κυβέρνησις προτείνει τὴν προσθήκην νομοσχεδίων τινῶν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ μοὶ δώσῃ τὴν σημείωσιν (παραδίδεται). Ἰδοὺ ποῖα νομοσχέδια προτείνει τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐγγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ά) περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν τοῦ ταμιακοῦ νόμου, βʹ) περὶ τῶν μέχρι τοῦ 1872 καθυστερούντων, γʹ) περὶ αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων, δʹ) περὶ δι’ ἐγγυήσεως ἀπολύσεως, έ) περὶ τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὰ κίτρα, ϛʹ) τὰ τρία διατάγματα, ζʹ) τὸ περὶ σμύριδος, ή) τὸ περὶ ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων καὶ θʹ) τὸ περὶ δασῶν. Αὐτὰ τὰ 9 νομοσχέδια προτείνει νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὰ δὲ 5 νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὸ πρῶτον πρὸς συζήτησιν ἀντικείμενον εἶναι ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχηται νὰ σταλῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν κατ’ ἀρχὴν, καὶ ἀκολούθως ἡ Βουλὴ θέλει προσδιορίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§20ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἄλλην ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, εἰμὴ ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅπως ἀντελήφθην τοῦ πράγματος ἐκ τοῦ προχείρου καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, δὲν θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κοινοβουλίου, ἤτοι εἰς τὸν καταρτισμὸν νομοθετημάτων συμφώνως πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Μία ἐπιτροπὴ νὰ ἐπεξεργασθῇ παντὸς εἴδους καὶ πάσης ὕλης νομοσχέδια, δύσκολα διὰ πολλοὺς λόγους (πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖται ν’ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν πολλοτάτων συζητήσεων, αἵτινες μέχρι τοῦδε περὶ αὐτῶν ἐγένοντο), αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὅπως παρουσιάσῃ εἰς τὴν βουλὴν ἔργα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ ἀπαντήσωσι νέας σφοδρὰς συζητήσεις καὶ νὰ ἱκανοποιήσωσι τὴν τοῦ κράτους ἀνάγκην. Διὰ τοῦτο εἶναι καὶ πρωτοφανὲς τὸ πρᾶγμα οὐ μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ παρὰ πᾶσι τοῖς κοινοβουλίοις τοῦ κόσμου. Οὔτε παρ’ ἡμῖν, οὔτε εἰς ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης κατέφυγόν ποτε εἰς τοιοῦτον μέτρον. Ποτὲ δὲν παρέλαβον ὅλα τὰ νομοσχέδια μιᾶς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δι’ αὐτῶν κατεσκεύασε μέγα καὶ πάνυ τολμηρὸν πολιτικὸν πρόγραμμα ὑπερτάτης ἀξίας, ὅπως παραπέμψωσιν αὐτὰ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, ἵνα δι’ αὐτῶν κατασκευάσῃ ἄλλα, μεταβάλλουσα, προσθέτουσα καὶ ἀφαιροῦσα τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ προγράμματος! Ἐπειδὴ δὲ οὐδέποτε ὑπῆρξεν, οὔτε παρ’ ἡμῖν, οὔτε παρὰ τοῖς ἄλλοις ὅμοιον παράδειγμα, διὰ τοῦτο ἔχω μέγαν δισταγμὸν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ προτεινομένου μέτρου. Ἐνόμισα, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, μολονότι δὲν σκοπεύω νὰ παρεμβάλω κανὲν πρόσκομμα, ὅπως δυνηθῇ ἡ βουλὴ νὰ φθάσῃ ταχύτερα καὶ ἀσφαλέστερα εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν. Ἐξηγῶν δὲ σαφέστερον τὸν σκοπόν μου, λέγω, ὅτι δὲν ἐννοῶ, ταῦτα παρατηρῶν, νὰ ἐγείρω ἀντιπολίτευσιν κατὰ τῆς κυβερνήσεως, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μιμηθῶ τοὺς ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τῶν ὑπουργῶν καθημένους, ὅπως αὐτοὶ ἔπραξαν ἄλλοτε (χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι παρατεταμέναι ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§22ΤΙΝΕΣ. Νὰ κενώσητε τὰ ἀκροατήρια, κ. πρόεδρε.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων. Συμφωνεῖ ἡ Βουλὴ νὰ κενώσω τὰ ἀκροατήρια τὰ γενικά;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα (θόρυβος).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Λοιπὸν νὰ κενωθῶσι τὰ ἓξ θεωρεῖα, τὰ 3 πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ τὰ 3 πρὸς τὰ ἀριστερά. (Θόρυβος.)

§26ΔΟΥΜΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν· διετάξατε νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια, τὰ ὁποῖα ἐχειροκρότησαν, ἀλλὰ ἦσαν καὶ ἀκροατήρια, τὰ ὁποῖα καὶ ἐποδοκρότησαν· πῶς θὰ τὰ διακρίνετε;

§27ΤΙΝΕΣ. Ὅλα, ὅλα (θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ κενωθῶσιν ὅλα τὰ ἀκροατήρια;

§29ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Θόρυβος.)

§30Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρόκειται νὰ κλείσωμεν τὰς θύρας καὶ νὰ συζητήσωμεν; (Θόρυβος.) Λοιπὸν νὰ κάμητε τὴν παρατήρησιν εἰς τὰ ἀκροατήρια διὰ τελευταίαν φορὰν (θόρυβος).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε (θόρυβος).

§32ΦΙΛΗΜΩΝ. Οἱ βουλευταὶ τῶν Ἀθηνῶν τὸ ζητοῦν πρῶτοι (θόρυβος).

§33Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ὅλοι· τί θὰ εἰπῇ αὐτό; (θόρυβος·) Κύριε πρόεδρε, νὰ κάμητε διὰ τελευταίαν φορὰν τὴν παρατήρησιν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν.

§35ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀπεφάσισεν.

§36ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὶν ἢ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια, νομίζω ὅτι ὁ κ. πρόεδρος εἶχε καθῆκον νὰ ἀποτείνῃ τελευταίαν παρατήρησιν (θόρυβος).

§37ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, τὸ εἶπε (θόρυβος).

§38ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ, πρὶν διατάξητε τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων, ν’ ἀποτείνητε τελευταίαν παρατήρησιν εἰς τὸν λαὸν (θόρυβος).

§39ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ποῖον λαόν; (Θόρυβος.) (Ἐνταῦθα προσέρχεται εἰς τὸ Προεδρεῖον ὁ ἀξιωματικὸς τῆς φρουρᾶς τῆς Βουλῆς καὶ λαμβάνει τὴν διαταγὴν νὰ κενώσῃ τὰ γενικὰ θεωρεῖα.)

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ γίνῃ παρατήρησις (θόρυβος).

§41Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω πρὸ παντὸς νὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους μου πάντας νὰ τηρήσωσι τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν κανονισμὸν ὅλοι ὀφείλομεν νὰ τηρῶμεν, ὅταν συσκεπτώμεθα καὶ βουλευώμεθα περὶ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος· ἐὰν ἡμεῖς δὲν τηρῶμεν τὴν τάξιν, θέλομεν καταντήσει λίαν ἀσθενεῖς, ἵνα ἐπιβάλωμεν αὐτὴν εἰς τοὺς ἄλλους τοὺς ἐκτὸς ἡμῶν. Ἐπειδὴ ἀκούω τινὰς τῶν συναδέλφων μου προκαλοῦντας ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐκκένωσις τῶν ἀκροατηρίων, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ παρακαλέσω αὐτοὺς νὰ μὴ ἐπιμένωσιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ταύτην, νὰ παρακαλέσω δὲ καὶ σύμπασαν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπαναλάβῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἐπανειλημμένως. Ἡ Βουλή, εἰς ὅσα καὶ ἂν ᾖναι κόμματα κατατετμημένη, πολλάκις ἀπεφήνατο, ὅτι ἔχει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. πρόεδρον, καὶ περιέβαλεν αὐτὸν μὲ πᾶσαν ἐξουσίαν, ὅπως δυνηθῇ νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν· τὴν αὐτὴν ἐμπιστοσύνην νομίζω ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀπονείμῃ αὐτῷ καὶ ἤδη, μεταδιδοῦσα εἰς αὐτὸν πᾶσαν ἐξουσίαν, ἵνα ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ. Νομίζω ὅτι εἶναι μάταιον νὰ ψηφοφορῶμεν οἱ μὲν οὕτως οἱ δὲ ἄλλως, ἐνῷ πάντες ἓν συμφέρον ἔχομεν, νὰ τηρήσωμεν τὴν τάξιν· ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι ἔχουσι πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. πρόεδρον. Δι’ ὃ προτείνω ἐκ νέου νὰ ἐκφρασθῇ ἡ Βουλή, ὅτι μεταδίδει αὐτῷ πᾶσαν ἐξουσίαν, ἵνα πράξῃ ὅ,τι νομίζῃ κατάλληλον.

§42ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Τὴν τήρησιν τῆς τάξεως ἀνέθεσεν ὁ κανονισμὸς εἰς τὸν πρόεδρον, τὴν ἐκκένωσιν ὅμως τῶν ἀκροατηρίων ἐθεώρησεν ὡς τὸ ἔσχατον πάντων μέσον, τοῦ ὁποίου δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν μόνον τῇ συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸ 91 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ· ἡ ἐκκένωσις τῶν ἀκροατηρίων ἐπέρχεται ἀφοῦ ὁ πρόεδρος ἐξαντλήσῃ ὅλα τὰ προηγούμενα μέσα, τὰ ὁποῖα ὁ κανονισμὸς δίδει εἰς τὴν ἐξουσίαν του. Νομίζω λοιπόν, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§43ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἤθελον συμφωνήσει μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ἂν τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον συμβαίνει σήμερον, ἐλάμβανε χώραν διὰ πρώτην φοράν· δυστυχῶς ἐπαναλαμβάνεται συστηματικῶς. Ἡ βουλὴ πολλάκις ἐξέφρασε τὴν ἀπαρέσκειάν της, ἀλλὰ τὰ ἀκροατήρια δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ἐπιείκειάν της καὶ τὴν ἀνοχήν της. Ἐπειδὴ δὲ ἐῤῥέθη, ὅτι εἶναι ἔκφρασις τοῦ λαοῦ ἡ ἔκφρασις τῶν ἀκροατηρίων, νομίζω, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζουσιν, οὔτε ἐκτιμοῦν τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, διότι παρανόμως λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, καὶ ἐκφράζουσι γνώμην. Οἱ τοιοῦτοι δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὸν λαόν· ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀποφασίσωμεν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἡσυχίᾳ. Διὰ πιέσεων δὲ καὶ διὰ τοιούτου τρόπου οὐδέποτε θὰ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπειράκις ἀπέτεινα οὐχὶ νουθεσίας καὶ προτροπάς, ἀλλὰ παρακλήσεις καὶ ἱκεσίας, ἵνα διατηρήσω τὴν τάξιν. Ἀλλὰ οἱ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις περιεφρόνησαν τὸν πρόεδρον τῆς βουλῆς, καὶ ἑπομένως περιεφρόνησαν τὴν βουλήν, καὶ ἐπιμένουν συστηματικῶς εἰς τὴν περιφρόνησιν ταύτην, θέλοντες νὰ μεταβάλουν τὸ βουλευτήριον εἰς καφενεῖον. Ἄν ἡ βουλὴ ἀναθέτῃ εἰς τὸν πρόεδρον τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιστάσεων καθ’ ἃς ὀφείλει νὰ ἐκκενώσῃ τὰ ἀκροατήρια, δύναμαι νὰ μὴ διατάξω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων· ἂν ὅμως ἐπαναληφθῶσι τὰ ἴδια, θέλω ἐκτελέσει τὴν ἐντολὴν τῆς βουλῆς.

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν ἡ βουλὴ δὲν δεχθῇ τὴν ἐκκένωσιν, θέλει δεχθῇ τὴν παραίτησίν μου, διότι δὲν δύναμαι νὰ κάθημαι περιφρονούμενος ὑπὸ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετέβαλον τὸ βουλευτήριον εἰς καφενεῖον.

§47ΡΩΜΑΙΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἐπιείκεια μᾶς ἔβλαψε.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφέρω τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς βουλῆς εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὅτι, ἂν ἐπαναληφθῶσι τὰ χειροκροτήματα καὶ τὰ ποδοκροτήματα, θέλω ἀμέσως διατάξει στρατιώτας, ἵνα ἐκτελέσωσι τὴν ἀπόφασιν τῆς βουλῆς.

§49ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀπόφασις τῆς βουλῆς, διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς σημερινῆς, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μελλουσῶν συνεδριάσεων.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως, ἥτις διεκόπη ἕνεκα τῶν ἀταξιῶν τοῦ ἀκροατηρίου,

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σειρὰν τοῦ λόγου μου. Ἐξήγησα τὶ δὲν σκοπῶ· ἐξακολουθῶ ἤδη ἐκθέτων εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐποίησα τὰς προεκτεθείσας παρατηρήσεις. Συλλογίζομαι πρὸ πάντων, ὅτι θέλει μετακυλισθῆ τὸ βάρος καὶ ἡ εὐθύνη τοῦ ἔργου ἀπὸ τῆς κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλήν. Ἄν τὸ ἔργον παριστᾷ δυσκολίας, ἂν ἡ συγχώνευσις τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξηγήθησαν κατὰ τὸν παρελθόντα χρόνον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ᾖναι δύσκολοι, ἂν τὸ ἔργον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ περιέχῃ δυσχερείας, ἐρωτῶ, ἂν τὰς δυσχερείας αὐτὰς δὲν δύναται νὰ κατανικήσῃ κατὰ πρῶτον λόγον ἡ κυβέρνησις, καὶ πολὺ εὐκολώτερον; ἐρωτῶ δεύτερον, ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχῃ τὰ μέσα νὰ τὸ κατορθώσῃ πολὺ εὐκολώτερον καὶ πολὺ ταχύτερον; Τί εἶναι, κύριοι, αἱ συνταγματικαὶ καὶ κοινοβουλευτικαὶ κυβερνήσεις, ὡς τὰς ὀνομάζομεν; εἶναι μία ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία συνιστᾷ, ἀναθέτουσα τὴν κυβέρνησιν τῶν πραγμάτων εἰς αὐτήν. Διατί δὲ τοῦτο; διότι ἡ πλειοψηφία ὡς πολυπρόσωπος καὶ πολυάνθρωπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικήσῃ τὸ κράτος. Δὲν περιλαμβάνεται δὲ ἐν τῇ διοικήσει, περὶ ἧς ἐλάλησα, ἡ συνήθης καὶ ἐκ τῶν γραφείων διοίκησις, ἀλλὰ καὶ ἡ παρασκευὴ τῶν νομοσχεδίων καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καθόσον μετέρχεται αὐτὴν ἡ κυβέρνησις. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐδημιουργήθη ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, οὔτε εἶναι ἔργον ἰδιότροπον τοῦ νομοθέτου. Εἶναι προϊὸν τῆς πλέον παρατεταμένης πείρας, εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισαν πάντες οἱ λαοί, διότι πάντες οἱ λαοὶ οἱ ὑπὸ κοινοβουλευτικὰ διατελοῦντες πολιτεύματα κατενόησαν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον, ἂν δὲν ἤθελον συγκεντρώσει εἰς μίαν ἐπιτροπήν, ἥτις ὀνομάζεται ὑπουργικὸν συμβούλιον, ὅλην τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις ὑπὸ τοῦ συντάγματος ἔλαβε, νὰ προέλθῃ καμμία ἐκ τῶν πράξεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Βεβαίως ἡ βουλευτικὴ πλειονοψηφία, τὸ νομοθετικὸν σῶμα, διατηρεῖ τὴν ἐξουσίαν του πλήρη· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ βαδίσῃ πρὸς ἓν τέλος ἀσφαλῶς, ἂν δὲν ἔχῃ ἐνώπιόν του τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, δηλαδὴ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἓν σχέδιον πρεπόντως ἐπεξειργασμένον ὑπ’ αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἔχῃ τελείαν πεποίθησιν. Βεβαίως τὸ σχέδιον θέλει συζητηθῆ καὶ τῇ συμπράξει τοῦ Κοινοβουλίου μεταῤῥυθμισθῆ· ἀλλὰ εἰς τὰς πρωτίστας καὶ κεφαλαιώδεις αὐτοῦ διατάξεις, ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ θεωρῇ αὐτὸ ὡς ἀκράδαντον, διότι ἀκράδαντος πρέπει νὰ ᾖναι ἡ πεποίθησις τῆς κυβερνήσεως περὶ τῆς χρησιμότητός του, καὶ ἀκραδάντως ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ φρονῇ, ὅτι μόνον κατὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ὡς βάσιν ἔχει τὸ νομοθέτημά της, δύναται τὸ ὑπ’ ὄψιν θέμα κάλλιον νὰ διασκευασθῇ. Συλλογισθῆτε εἰς τὶ μεταβάλλετε διὰ μιᾶς τὴν Βουλήν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις μετὰ 40 ἡμερῶν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἀνεπτύχθησαν τοσαῦται γνῶμαι, καὶ οὐ μόνον γνῶμαι, ἀλλὰ καὶ συστήματα πλήρη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄντικρυς πρὸς ἄλληλα ἐναντία καὶ ἀσυμβίβαστα, ὡς ἐρειδόμενα ἐπὶ ἄλλων βάσεων καὶ ἄλλων λόγων, εἰ καὶ ἔχωσι τὸν αὐτὸν σκοπόν, συλλογισθῆτε πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλή, ὕστερον ἀπὸ τοσαύτην ἀνάπτυξιν καὶ ἀφοῦ ἀπεδείχθη πόσον δύσκολον ἔργον εἶναι ἡ εἰς ἓν συγχώνευσις καὶ ὁ συμβιβασμὸς τῶν ἀντιθέτων τούτων καὶ ὅλως πρὸς ἄλληλα ἀντικειμένων γνωμῶν καὶ συστημάτων, ν’ ἀναδεχθῇ αὐτὴ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἔργου, ὅταν ἡ κυβέρνησις δὲν αἰσθάνεται τὴν δύναμιν νὰ τὸ κατορθώσῃ, ἡ κυβέρνησις, ἥτις εἶναι ἡ ἀντιπρόσωπος τῆς πλειονοψηφίας καὶ συγκροτεῖται ἐξ ἑπτὰ μόνον ἀτόμων! Διὰ τῆς παρατηρήσεως, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπευθύνω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, τίποτε δὲν ἤθελον ἄλλο, εἰμὴ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας θέλει δημιουργήσει κατὰ πρῶτον εἰς τὸ ἔργον καὶ δεύτερον εἰς ἑαυτήν. Δὲν ἔχω σκοπὸν ν’ ἀντιταχθῶ· θέλω παρακαλέσει καὶ πάντας τοὺς φίλους μου νὰ μὴ ἀντιταχθῶσι παντάπασιν, ἂν ἴδωμεν, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς εἶναι ἐναντίον πρὸς τὴν γνώμην ἣν ἐξέθεσα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ παραπέμψῃ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἣν θέλει συστήσει ὁ πρόεδρος αὐτῆς, ἅπαντα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ μὲν Βουλὴ δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ ἐπιψηφίσῃ, εὗρε δὲ αὐτὰ ἐν πολλοῖς καὶ εἰς τὰ κύρια ὡς ἀπρόσφορα εἰς τὸν σκοπόν, ἢ ὡς βάσιν ἀνεπαρκῆ ἔχοντα, τότε βεβαίως θέλομεν ὑπακούσει εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς καὶ θέλει μένει μόνον ἡ παρατήρησίς μου. Συνεζητήσαμεν μέχρι τοῦδε, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον περὶ διαρκοῦς στρατολογίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτων στρατιωτικῶν παρασκευῶν, τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου καὶ ἐπιβολῆς φόρων· ἐξεθέσαμεν τὰς ἰδέας μας ἐν πλάτει, μάλιστα ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ᾐσθάνθημεν, ὅτι ἐπὶ πολὺ παρετείναμεν τὰς ἐπ’ αὐτῶν συζητήσεις· προῆλθεν ὅμως ἐκ τούτου μία ὠφέλεια, ὅτι ἡ κυβέρνησις διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἤδη γνώσει ὅλων τῶν γνωμῶν καὶ τῆς ἀξίας μιᾶς ἑκάστης αὐτῶν. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις πραγματικῶς ἔχῃ τὴν διάθεσιν νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων τοῦ Κοινοβουλίου καὶ νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον της, ὡς οὐδένα ἄλλο ἔχουσα πόθον εἰμὴ νὰ φθάσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ ἐπιτυχέστερον εἰς τὸν σκοπόν της, ἡ κυβέρνησις εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ φέρῃ τὰς μεταβολάς, τὰς ὁποίας νομίζει ὅτι δύναται νὰ παραδεχθῇ, τηροῦσα, καθ’ ὅσον θέλει νὰ τηρήσῃ, τὰς βάσεις τῶν πρώτων αὑτῆς νομοσχεδίων. Δύναται τινὰς τῶν γνωμῶν ἢ νὰ σιωπήσῃ καὶ νὰ τὰς θεωρήσῃ ἀναξίας προσοχῆς, ἢ νὰ εἴπῃ τὰς δικαιολογίας δι’ ἃς παρατρέχει αὐτάς. Τότε ἡ Βουλὴ θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ συντρέξῃ τὸν τόπον, νὰ βοηθήσῃ τὸν σκοπόν. Ἐὰν ὅμως τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς ἐργασίας ἡ κυβέρνησις ἢ ἡ Βουλὴ δὲν ἀκολουθήσῃ, ἀλλὰ θελήσῃ ὅλα τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπεβάρυνον τεσσαρακονθήμερον συζήτησιν νὰ ῥίψῃ εἰς βάρος τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θὰ συστήσῃ, νομίζω ὅτι καὶ τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς θέλει χειροτερεύσει, καὶ τὸ ἔργον θέλει καταστήσει πολὺ δυσχερέστερον, καὶ τὸν χρόνον θέλει καταλύσει, ἐπὶ βλάβῃ καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Σώματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐνόμισα ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς οὔτε γνώμην, οὔτε ἀπόφασιν ἔχομεν καμμίαν κατὰ τῶν νομοσχεδίων μας. Μέχρι τοῦδε τὰ νομοσχέδια μετὰ πολλὰς συζητήσεις παρεδέχθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Εἰς τὴν συζήτησιν ὅμως τῶν νομοσχεδίων τούτων δὲν ἐτηρήθησαν τὰ κανονισμένα· κατὰ τὰ κανονισμένα, τὰ νομοσχέδια ὑποβαλλόμενα εἰς τὴν Βουλὴν, φεύγουν τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐξουσίας, καὶ ἐξετάζονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀμέσως, ἢ πέμπονται εἰς τακτικὰς ἢ ἐκτάκτους ἐπιτροπάς. Οἱ κίνδυνοι δὲ καὶ ἡ εὐθύνη, ἣν φοβεῖται ὁ κ. Δεληγεώργης ὅτι θέλει ἀναλάβει ἡ Βουλὴ, ἐξετάζουσα δι’ ἐπιτροπῆς τὰ νομοσχέδια περὶ ὧν πρόκειται, δὲν στηρίζεται οὔτε εἰς τὴν ἀλήθειαν, οὔτε εἰς τὸν νόμον, οὔτε εἰς τὸν κανονισμόν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ παραπέμψῃ τὰ νομοσχέδια εἰς ἐπιτροπὴν καὶ νὰ τὰ προετοιμάσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τί λοιπὸν, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἐνεωτερίσαμεν εἰς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσαμεν καὶ τὰς ὁποίας ἐπολέμησεν ὁ κ. Δεληγεώργης; Ἄλλως, κύριοι, τὸ σύστημα τοῦτο παρεδέχθη καὶ ἄλλοτε ἡ Βουλή. Ὁ κ. Δεληγεώργης τότε δὲν ἔλαβε προσωπικῶς μέρος, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἐπολέμησεν. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Λαυρίου. Ἡ κυβέρνησις ὡς κυβέρνησις ὑπέβαλε τὰς σκέψεις της εἰς τὴν Βουλήν· δὲν ἔχει τίποτε νὰ προσθέσῃ, θέλει δὲ ἐπιμείνει εἰς ὅ,τι ὑποθέτει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλίπῃ. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ ἰδέα, ἣν προτείνομεν, καὶ νόμιμος εἶναι καὶ συμφέρουσα, ὅτι δὲ θέλει εὐκολύνει τὴν ἐργασίαν ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ φέρωμεν καμμίαν νέαν ἐργασίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ὅ,τι ἐξήρτητο ἀπὸ ἡμᾶς τὸ ἐπράξαμεν, καὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ὀρθόν. Μένει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ ἂν θὰ συμφωνήσῃ μὲ ἡμᾶς ἢ ὄχι· δὲν πιστεύω δὲ ὅτι ἡ Βουλή, ἐξετάζουσα ἡσύχως τὸ ζήτημα, θέλει ἀποῤῥίψει τὴν γνώμην μας.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ θεωρῶ ἀσπαστὴν κατὰ τοῦτο ἰδίως, ὅτι ἀποδεικνύει τὴν πρόθεσιν τῆς κυβερνήσεως, ἵνα μὴ θεωρήσῃ ὡς ὑπουργικὰ ζητήματα τὰ νομοθετήματα ταῦτα· καὶ ὅταν τοιαῦτα τὰ θεωρήσωμεν, ἤτοι ὡς μὴ ὑπουργικὰ, δὲν βλέπω ἄλλον τρόπον, δι’ οὗ δυνάμεθα βέλτιον νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, εἰμὴ τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπήν. Ἂν θὰ παραπέμψωμεν τὰ νομοθετήματα εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἢ εἰς πολλὰς καὶ κατὰ τίνα τρόπον θὰ διεξαγάγωμεν ἐν ἐπιτροπῇ τὸ ἔργον, τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, ἀφοῦ πρῶτον ἀποδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἐνθυμεῖσθε ἴσως, ὅτι, συζητουμένων τῶν νομοσχεδίων, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι δυσχερὲς εἰς ἐπιτροπὴν καὶ δυσχερέστερον εἰς αὐτὴν τὴν Βουλὴν νὰ καταρτίσῃ τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν, τὰς ὁποίας, ὡς ἐκ τῆς συζητήσεως, εἴτε ἡ ἐπιτροπὴ, εἴτε ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποδεχθῆ· ὅτι ἐξέφρασα τὴν γνώμην, ὅτι, προκειμένου περὶ νομοσχεδίων τοσοῦτον πολυπλόκων, ἦτο ἀσφαλέστερον πρὸς τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, ἂν ἐπεψηφίζομεν εἰδικάς τινας ἰδέας ὡς πρὸς τὰς βάσεις τῶν νομοσχεδίων, καὶ ἂν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἰδεῶν τούτων, ἡ κυβέρνησις διετύπου συμφώνως πρὸς αὐτὰς τὰ νομοσχέδια εἴτε αὐτὴ, εἴτε δι’ ἐπιτροπῆς, εἴτε διὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως ἤθελε νομίσει καταλληλότερον. Τοιαύτην ἰδέαν ἐξήνεγκον τότε, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ παραπομπὴ τοῦ συνόλου τῶν νομοσχεδίων, ὅπως ἐπρότεινεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, εἰς ἐπιτροπὴν θέλει συντελέσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, διότι ἡ ἐπιτροπὴ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, θέλει ἴσως ἐννοήσει, ὅτι δὲν δύναται μόνη νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον, ἀφοῦ τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων σύγκειται ἐκ πολυειδῶν στοιχείων. Τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας εἶναι σχεδὸν ὅλως ἄσχετον πρὸς τὰ νομοσχέδια περὶ φορολογίας, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις εἶναι κατάλληλος διὰ τὸ ἓν, ἴσως δὲν εἶναι κατάλληλος διὰ τὰ ἕτερα· ἐπίσης τὰ περὶ φορολογίας νομοσχέδια διακρίνονται ἀπὸ τῶν περὶ δανείου καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει γίνει χρῆσις αὐτοῦ, καὶ ἴσως ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία εἶναι κατάλληλος νὰ ῥυθμίσῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα, δὲν θὰ περιέχῃ τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, ἵνα κανονίσῃ ἐν γνώσει τὰ περὶ τῶν στρατιωτικῶν ταμείων· ἐπίσης τὰ περὶ ὁδοποιΐας καὶ τὰ περὶ παλαιῶν χρεῶν νομοσχέδια καὶ πρὸς ἄλληλα εἶναι ἄσχετα, καὶ πρὸς τἆλλα ἔχουσι διαφοράς. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἄρα, ἧς τὴν σύστασιν ἐπρότεινεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθερίαν, ἵνα, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων, ἀποφανθῇ κατὰ τίνα τρόπον φρονεῖ ὅτι δύναται νὰ διεξαχθῇ τὸ ἔργον, ἂν δύναται αὐτὴ νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας εἴτε ἐν ἀρχῇ, εἴτε καὶ διατυποῦσα αὐτάς, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διανομὴν τῆς ἐργασίας εἰς ἄλλας ἐπιτροπὰς εἰδικὰς ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου, ἢ ἂν νομίζῃ, ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ διατυπώσῃ αὐτὴ εἰδικά τινα θέματα ὡς βάσεις νομοθετημάτων, ἐφ’ ὧν νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, ἵνα μετὰ τὴν συζήτησιν παραπεμφθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ προβῇ αὕτη ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν εἰς κατάστρωσιν τῶν νομοσχεδίων καὶ ὑποβάλῃ ταῦτα εἰς βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν. Τὴν πρότασίν μου ἐκείνην εὑρίσκω σύμφωνον πρὸς τὴν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, καὶ ἑπομένως ἀποδέχομαι τὴν παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπήν.

§54Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ πολιτικὸν μέρος τῆς προτάσεως εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Δεληγεώργη, θέλων δὲ νὰ ἐξετάσω τὸ πρακτικὸν μέρος αὐτῆς, ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ μὴ ἐννοῶν πῶς θὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι, ὅταν τὰ νομοσχέδια εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλὴν, παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπὴν, ἐξετάζονται ὑπ’ αὐτῆς, δίδονταί τινες γνῶμαι, καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν Βουλὴν· νῦν ὅμως οὔτε γνώμην ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἔχει ἐκφράσει, οὔτε συζήτησιν, οὔτε ἀπόφασιν ἔχει κάμει. Ἡμεῖς δὲ τί κάμνομεν; Ἔχομεν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐτελείωσαν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, καὶ πρόκειται νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ σύνολον.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§56Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων τί ἔγινεν; ὅλη ἡ Βουλὴ ἔγινεν ἐπιτροπὴ, διότι ὅλοι ἐλάβετε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἐξηνέγκατε γνώμην καὶ ἐψηφίσατε· τώρα, μετὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς ψήφου καὶ τῆς γνώμης, τί θέλετε νὰ γίνῃ; νὰ ἐπανέλθουν τὰ νομοσχέδια εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τροποποιήσεις, καὶ ποῦ; εἰς τὰς βάσεις; Ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια θὰ ᾖναι νέα, διότι ὅταν μεταβληθῶσιν αἱ βάσεις, ἔχομεν νέον ἔργον· ἠμπορεῖ τοῦτο νὰ γίνῃ; εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν κανονισμὸν, θὰ ἔχῃ κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; Ἀφοῦ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ γνώμην καὶ ψῆφον ἔφερεν ἕκαστος ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, καὶ ταύτην ἐν πεποιθήσει τῶν πραγμάτων, τί θέλετε τώρα διὰ τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μεταβάλῃ γνώμην τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων; τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἰδοὺ διατὶ ἡ πρότασις εἶναι ἄσκοπος· σκόπιμος θὰ ἦτο ἂν ἐγίνετο πρὸ πάσης συζητήσεως. Ἤδη τί θὰ γίνῃ, κύριοι; Θὰ κάμωμεν μίαν ἐπικυβέρνησιν, διότι ἡ κυβέρνησις, ἀφοῦ εἰργάσθη ἕνα χρόνον καὶ ἔφερε τὰ νομοσχέδια αὐτῆς, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ συνεζήτησεν εἰς αʹ καὶ βʹ ἀνάγνωσιν αὐτὰ, τώρα θὰ γίνῃ ἐπιτροπὴ καὶ θὰ μεταβάλῃ τὰς ἀρχὰς, καὶ δὲν ἠμπορεῖ ἢ νὰ τὰς μεταβάλῃ, διότι αὗται ἐπολεμήθησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς· ποῖον λοιπὸν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ, ἂν μεταβάλῃ τὰς ἀρχὰς τῶν νομοσχεδίων; τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον ἔπεσεν, ἡ κυβέρνησις δὲν διοικεῖ.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία θὰ δεχθῇ τὰς νέας ἀρχάς.

§58Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις μετὰ ταῦτα εἶπε, νὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ καὶ ἐξέτασις. Ἀλλ’ ἂν ἐπέλθουν μεταβολαὶ εἰς τὰς κυρίας διατάξεις, ἐγὼ δὲν τὰς δέχομαι. Τί λοιπὸν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ; θὰ κάμωμεν μίαν ἀπόφασιν κενὴν ἐννοίας καὶ καὶ ἄνευ σκοποῦ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λοιπὸν θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως· ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλῃ.

§59ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἐμὲ ὁμοιάζει τὸν Πρωτέα· κατὰ πᾶσαν στιγμὴν μεταβάλλει σχέδιον· σήμερον δὲ ἦλθε καὶ σᾶς εἶπεν, εἶμαι ἀνίκανος νὰ σᾶς φωτίσω, νὰ σᾶς ὁδηγήσω, ἀλλὰ καὶ σεῖς εἶσθε ἀνίκανοι, διότι μετὰ τοσαύτας συζητήσεις, μετὰ τοσαύτας ψηφοφορίας, μένετε ἔτι ἐν τῷ σκότει. Τί λοιπὸν πρέπει νὰ γίνῃ; Νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπή. Ἐκ ποίων; ἐξ ἡμῶν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐσκέφθητε ποίαν σήμερον ἡμέραν λογαριάζομεν τοῦ μηνός; Εἶναι δύω Δεκεμβρίου. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι ὑπουργοί, ἂν σεῖς πιστεύητε, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συνεδριάζῃ μετὰ τὴν 25 Δεκεμβρίου· ἂν τοῦτο δὲν τὸ πιστεύετε, τί ζητεῖτε; Πολιτεύεσθε, ἐξαγοραζόμενοι τὸν καιρὸν, ὅτι ἡμέραι πονηραὶ εἰσίν. Θέλετε νὰ ἐπιῤῥίψητε ὅλον τὸ βάρος εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἐντὸς 15 ἡμερῶν δὲν θὰ κατορθώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην καὶ νὰ φέρῃ νέα νομοσχέδια, καὶ βεβαίως ὁ καιρὸς θὰ παρέλθῃ εἰς μάτην, ἡ δὲ Βουλὴ καὶ αἱ παρασκευαὶ καὶ ὁ πόλεμος θὰ καταλήξωσιν εἰς τὸ μηδέν. Δὲν ἔχει λοιπὸν ἄλλον σκοπὸν ἡ ἐπιτροπὴ εἰμὴ νὰ ὑποκλέψῃ τὸν καιρόν. Ἐφωνάξατε μέχρι τρίτου οὐρανοῦ, λέγοντες ὅτι ὁ κόσμος ἐχάλασε, διότι σᾶς ἐζητήσαμεν δύω μόνον ἡμερῶν προθεσμίαν, σήμερον δὲ σεῖς μᾶς ζητεῖτε ἕνα μῆνα, καὶ μετὰ τὸν μῆνα διανοεῖσθε νὰ συζητήσωμεν. Ἂν ἡ ἐπιτροπὴ σχηματισθῇ ἔξωθεν, προσβάλλει τὴν Βουλήν· ἂν δὲ ἐντὸς τῆς Βουλῆς σχηματισθῇ, ὅλον τὸ βάρος θὰ πέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ θὰ εἰπῆτε μετὰ ταῦτα, νίπτομεν τὰς χεῖρας, σεῖς εἶσθε αἴτιοι, ἂν τὸ ἔθνος δὲν παρεσκευάσθη. Λοιπὸν ἂν θέλετε νὰ ἦσθε κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἔλθετε καὶ νὰ εἰπῆτε ὡρισμένως. «Αὕτη εἶναι ἡ ἀμετάθετος γνώμη μας· ἐξ ὅλων δὲ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ ἡ Βουλὴ, δεχόμεθα ταύτην, ἐκείνην δὲ ἀποκρούομεν». Οὕτω πολιτεύονται αἱ κυβερνήσεις· σεῖς δὲ θέλετε νὰ ῥίψετε εἰς τὴν ῥάχιν τῆς Βουλῆς ὅλην τὴν εὐθύνην τῆς ἀπωλείας τοῦ χρόνου. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἂν ὁ κ. Δεληγεώργης θέλῃ νὰ τὴν ψηφίσῃ, διότι εἶναι καταδίκη τῆς Βουλῆς, καὶ τίποτε πλέον.

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρέπει, νομίζω, νὰ ἐννοήσωμεν κατὰ πρῶτον ἂν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν κανονικὴν θέσιν τῆς συζητήσεως, ἂν προτείνηται μέτρον τὸ ὁποῖον μᾶς θέτει εἰς ἔκτακτον θέσιν, ἂν εὑρισκώμεθα ἐντὸς τοῦ κανονισμοῦ, ἂν παρουσιάζηται ἀνωτέρα ἀνάγκη, ἡ ὁποία μᾶς ὑπαγορεύει μέτρον ἀντικείμενον εἰς τὸν κανονισμόν. Νομίζω ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει πρῶτον νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους τοὺς ἐκτάκτους, καὶ δεύτερον ἐν γνώσει νὰ ἀποφασίσωμεν. Ὁ κανονισμὸς, κατὰ τὰ συνδυασμένα ἄρθρα 53 τοῦ κανονισμοῦ καὶ 57 τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι ἀντίκειται ἐκ προοιμίων καὶ καθαρῶς κατὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου. Τὸ ἄρθρον 53 τοῦ κανονισμοῦ λέγει. «Αἱ ἐπιτροπαὶ ἐκλέγουσιν ἐκ τῶν μελῶν αὑτῶν δι’ ἑκάστην πρότασιν τὸν εἰσηγητὴν τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκθέσεως. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, διαλαμβάνουσα τὴν γνώμην καὶ τοὺς λόγους τῶν τε πλειόνων καὶ τῆς μειοψηφίας καὶ τελειόνουσα μὲ ἠτιολογημένην πρότασιν, τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς βουλευτὰς πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐν γενικῇ συνεδριάσει συζητήσεως». Ἀπαιτεῖται λοιπὸν νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει συζητήσεως. Τὸ δὲ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος λέγει. «Οὐδὲν ἄρθρον γίνεται δεκτὸν, ἂν δὲν συζητηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τρεῖς διαφόρους ἡμέρας». Σᾶς ἐρωτῶ, κ. πρόεδρε, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν τῶν ἄρθρων τί ἐξάγομεν; ὅτι πρὶν ἢ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως νομοσχεδίου τινὸς, δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ παραπέμψωμεν εἰς ἐπιτροπὴν, ἥτις διὰ μιᾶς ἐκθέσεως νὰ χρησιμεύσῃ εἰσηγητὴς πρὸς φωτισμὸν τῆς δημοσίας συζητήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐπελήφθημεν τῆς ά ἀναγνώσεως, κατ’ ἐπανάληψιν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν τὰς 3 ἀναγνώσεις. Ἀπέναντι λοιπὸν τῶν ῥητῶν αὐτῶν διατάξεων καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ κανονισμοῦ, δυνάμεθα σήμερον δι’ ἐκτάκτου μέτρου, τὸ ὁποῖον παραβιάζει καὶ τὴν μέχρι τοῦδε συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν δύω ἀναγνώσεων καὶ τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι πρὸ τῆς ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει συζητήσεως ὑποβάλλει ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της· δυνάμεθα, λέγω, νὰ ἀνατρέψωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς διατάξεις καὶ νὰ ἐγκαινιάσωμεν νέον σύστημα, χωρὶς νὰ γνωρίσωμεν ἕνα ἐξαιρετικὸν καὶ ἔκτακτον λόγον, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπιβάλλει τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ κανονισμοῦ καὶ τὴν παράβασιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος; Ἐρωτῶ λοιπὸν, σήμερον ὑπάρχει ἔκτακτος λόγος, εἶναι δικαιολογημένος ὁ νεωτερισμὸς αὐτὸς, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰ νομοθετημένα καὶ κανονισμένα; ὄχι. Ἐψηφίσαμεν δὶς τὰ νομοσχέδια, εὑρισκόμεθα δὲ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν· πῶς θὰ ἀποφανθῶμεν περὶ ἀποστολῆς εἰς ἐπιτροπήν; ἐκτὸς ἐὰν ἀποσυρθῶσι τὰ νομοσχέδια παρ’ αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τὰ εἰσήγαγε, καὶ εἰσαχθῶσι νέα, ἀλλὰ πρὸ τούτου εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ τὰ παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Θέλω νὰ μείνωμεν εἰς τὰ κανονισμένα ἀκριβεῖς, διότι αἱ μικραὶ παραβάσεις θὰ μᾶς φέρουν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς μεγαλειτέρας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ὡς ὑποβάλλεται δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτή· δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ τὰ ἀποσύρῃ καὶ νὰ ὑποβάλῃ νέα νομοσχέδια, καὶ τότε νὰ τὰ παραπέμψωμεν εἰς ἐπιτροπήν.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι οἱ προλαλήσαντες, καὶ ἰδίως ὁ τελευταῖος, ἀνεχώρησαν ἀπὸ τὴν ἐσφαλμένην θεωρίαν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπελήφθη ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ ἐπροχώρησεν ὁπωσδήποτε εἰς αὐτὸ, δὲν δύναται νὰ τὸ παραπέμψῃ πλέον εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ ὅτι τοῦτο, κατὰ τὴν ἰδέαν του, ὄχι μόνον παραβιάζει τὸν κανονισμὸν, ἀλλ’ ἀντίκειται καὶ εἰς τὸν θεμελιώδη νόμον. Νομίζω, ὅτι ἤθελεν ἀποφύγει τὸν κόπον τοῦ νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπεν, ἂν ἀνεγίνωσκε τὸ 36 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει· «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἢ καὶ πρὸ αὐτῆς, δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν νόμου εἰς τὰς κατὰ τὸ 48 ἄρθρον ἁρμοδίας ἐπιτροπάς ...». Βλέπετε ὅτι καὶ ἀφοῦ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἑνὸς νομοσχεδίου, καὶ ἀφοῦ γίνῃ δεκτὴ ἀκόμη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ ἑκάστου νομοσχεδίου ὅπως καὶ τὰ καθέκαστα συζητοῦνται καὶ ψηφίζονται τρὶς, ἑπομένως ὅ,τι δύναται νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, τὸ αὐτὸ δύναται νὰ κάμῃ καὶ εἰς τὴν δευτέραν καὶ εἰς τὴν τρίτην· δύναται καὶ κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν πρὶν ἀκόμη γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, καθὼς καὶ ἀφοῦ γίνῃ δεκτὴ, νὰ τὸ παραπέμψῃ· ἐπίσης ἂν δὲν θελήσῃ νὰ κάμῃ τοῦτο οὔτε εἰς τὴν ά. οὔτε εἰς τὴν βʹ δύναται νὰ τὸ κάμῃ εἰς τὴν γʹ. Ἡ βουλὴ εἶναι κυρία πρὶν εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν ἢ καὶ ἀφοῦ δεχθῇ τὴν ἀρχὴν νὰ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν· ὁ κανονισμὸς μάλιστα δὲν διαλαμβάνει πότε δύναται νὰ τὸ κάμῃ τοῦτο· ὥστε, κατ’ ἐμὲ, δύναται νὰ τὸ κάμῃ ἀφοῦ δεχθῇ ἓν ἢ καὶ πλειότερα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἰς πᾶσαν ὥραν δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη ὅπως ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τοὺς πρὸ τοῦ κ. Ῥικάκη ὁμιλήσαντας, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν στηρίζονται εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς βουλῆς, διότι, ἀφοῦ ἡ βουλὴ ἔχει ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ὅταν ἐγκρίνῃ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τριπλῆν ἀνάγνωσιν αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ, καθ’ ὅσον αὗται δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ τροπολογίαι τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, αἱ δὲ τροπολογίαι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν καὶ κατὰ τὴν γʹ καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 36, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, ἔρχεται εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου· τὸ ἄρθρον 36 λέγει, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἢ πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως, οὐχὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου· ἄλλως τε, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, πῶς θὰ θεωρήσητε ἐκείνην τὴν συζήτησιν; πρώτην συζήτησιν ἢ τρίτην;

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον, ὅτι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι τροπολογίαι τρίτων.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Αἱ τροπολογίαι εἰσάγονται εἰς τὴν συζήτησιν τὴν δημοσίαν, καὶ διὰ τῶν ἐπιτροπῶν· κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι καλλίτερον ν’ ἀποσυρθῶσι τὰ νομοσχέδια, νὰ εἰσαχθῶσι νέα, καὶ τότε νὰ τὰ παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§65Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προέβαλεν ὡς πρὸς τὸν κανονισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἑπομένως καὶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν προέτεινε πρὸς παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀποτελούντων τὸ σύστημα τῶν παρασκευῶν, εἰς ἐπιτροπήν, πρὸς περαιτέρω προεξέλεγξιν καὶ βάσανον. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ κάμω παρατηρήσεις βραχείας, διὰ δὲ τῶν παρατηρήσεων τούτων προτίθεμαι νὰ ὑποδείξω καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν, καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον προβάλλει αὐτήν, ὅτι δὲν θεωρῶ λυσιτελὲς τὸ μέτρον. Εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τοῦ μέτρου, μολονότι σκοπῶ ν’ ἀποδείξω αὐτὸ μὴ λυσιτελές, διότι νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ μὴ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφόν μου ἐπὶ ὅλων τῶν προτάσεων τοῦ τε ὑπάρχοντος ἢ καὶ τοῦ διαδόχου αὐτοῦ ὑπουργείου, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ κανονίσωσι τὸν τρόπον μόνον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν φθάσει τέλος πάντων εἰς τὸ σύστημα τῶν παρασκευῶν. Χρεωστῶ δὲ νὰ ἀνακοινώσω τὰς περὶ τῆς μὴ λυσιτελείας τοῦ προτεινομένου μέτρου παρατηρήσεις μου, διότι ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλομεν προβῆ εἰς τὰς παρασκευάς, ἐξαρτᾶται ἡ ταχυτέρα ἢ βραδυτέρα ἀποπεράτωσις αὐτῶν· ἑπομένως κρίνω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπομακρύνω ἀπ’ ἐμαυτοῦ τὴν εὐθύνην, ὅτι ὁπωσδήποτε συντελῶ εἰς τὴν ἀπώλειαν τοῦ χρόνου. Δὲν πείθομαι, οὐδὲ κλονίζομαι ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίσθησαν, ὅτι θεσμοὶ ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ κανονισμῷ ἢ ἐν τῷ συντάγματι ἀντιτίθενται εἰς τὰς προτάσεις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ· ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ πᾶσαν στάσιν τῆς ἐργασίας αὐτῆς, εἴτε κατὰ τὸ στάδιον τῆς προεξελέγξεως τῶν νομοθετημάτων, εἴτε κατὰ τὸ στάδιον τῆς δημοσίας συζητήσεως, ἔχει τὸ ἀπεριόριστον δικαίωμα νὰ λάβῃ οἱονδήποτε μέτρον, ὅταν αὐτὸ τὸ μέτρον τὸ θεωρῇ συντελοῦν εἰς τὴν περαιτέρω διαφώτισιν τῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐκλήθη νὰ σκεφθῇ. Δὲν κρίνω δὲ τὸ μέτρον λυσιτελές, διότι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον κατασκευάζονται οἱ νόμοι εἰς τὰ κράτη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶναι κατά τι διαφορετικὸς ἀπὸ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ νόμοι νομοθετοῦνται εἰς τὰ κράτη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἁπλῶς συνταγματικὸν πολίτευμα· εἰς τὰ τελευταῖα κράτη τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἐξετάζει τοὺς νόμους καὶ δὲν ἐκφέρει τὴν γνώμην αὑτοῦ εἰμὴ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· ἂν οἱ νόμοι οἱ προτεινόμενοι συμφέρωσιν εἰς τὸ κράτος. Ἀλλ’ εἰς τὰ κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπικρατεῖ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, μαζῆ μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν, τὰ πολιτικὰ σώματα ἔχουν καὶ ἄλλην τινὰ μεγάλην ἐξουσίαν, τὴν ἐξουσίαν νὰ κρίνωσιν ἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἦναι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Τὸ νομοθετεῖν λοιπὸν εἰς τὰ κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πολίτευμα οἷον τὸ ἡμέτερον, ἡ ψήφισις τῶν νόμων εἶναι συνδεδεμένη μετὰ τινος πολιτικῆς ἐννοίας. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθές, καὶ ἐλπίζω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θέλει τὸ ἀμφισβητήσει, ἰδοὺ τί θέλει συμβῆ, ἐφαρμοζομένου τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον προέβαλε σήμερον τὸ ὑπουργεῖον. Θέλομεν συστήσει ἐπιτροπὴν διὰ νὰ βασανίσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον εἰσήγαγε· τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην θέλετε λάβει ἐκ τῆς Βουλῆς, ἐπειδὴ δὲ ἡ Βουλὴ εἶναι διῃρημένη εἰς διαφόρους ἀποχρώσεις, ἕκαστον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς θέλει μεταβιβάσει ὄχι μόνον τὰς περὶ τοῦ νόμου ἰδέας τῆς ἀποχρώσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, ἀλλὰ θέλει μεταφέρει καὶ τὴν ἔκφρασιν τῶν πολιτικῶν ἐννοιῶν τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἀπόχρωσις εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡ ἐπιτροπὴ θέλει περιέλθει εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας περιῆλθε καὶ ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὰ νομοσχέδια· θέλει ἐμφανισθῆ ἡ ἐπιτροπὴ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, φέρουσα τρεῖς, τέσσαρας ἢ πέντε διακεκριμένας γνώμας, διότι τόσαι αἱ γνῶμαι τῶν διαφόρων τμημάτων ἢ ἀποχρώσεων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὑπαρχουσῶν· δὲν θέλομεν δὲ κατορθώσει διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἄλλο τι, ἢ μόνον νὰ ἀπολέσωμεν αὖθις τὰς ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι ἐξοδευθῆ πρὸς σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ πρὸς βάσανον ἐν αὐτῇ τῶν νομοσχεδίων. Ἂν ἐγνώριζον, ὅτι ὑπάρχει σταθερὰ καὶ ἀμετάβλητος ἀπόφασις ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, τὰ μέλη αὐτοῦ νὰ ἀπογυμνωθῶσι τῆς μεγάλης ἐξουσίας τοῦ διερμηνεύειν πολιτικὰς ἐννοίας, καὶ ἐγὼ ἤθελον ἀσμένως ἀσπασθῆ τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πιστεύω ὅτι τοῦτο θέλει συμβῆ, ἐνισχύομαι δὲ εἰς τοῦτο ἀπὸ αὐτὰ ταῦτα τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα. Ὅταν ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἐγίνετο, ἐξήνεγκον ἣν εἶχον γνώμην ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος· ὅταν δ’ ἔληξεν ἡ πολιτικὴ συζήτησις, ἐνόμισα ὅτι ἐμέλλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν βάσανον τῶν νομοθετημάτων ἄνευ σκοποῦ νὰ ἐκφράσωμεν πλέον πολιτικήν τινα ἔννοιαν· ὅθεν καὶ ἔφερον ἁπλῶς γνώμην ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον ἔσπευσε νὰ ἐξηγήσῃ πολιτικῶς τὴν γνώμην μου ἐκείνην, καὶ παρῃτήθη. Διατί; Διότι τάχα δὲν ἠδύνατο νὰ οἰκονομήσῃ τὰς 650,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας προσεδόκα ἐκ τοῦ 3 ἄρθρου, ἐν ᾧ ἔμελλε νὰ διαχειρισθῇ 38 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ 60 ἑκατομμύρια ἐκ δανείων; Οὐχί· ἀλλὰ διότι ἐσκέφθη πολιτικῶς καὶ ἑρμήνευσε πολιτικῶς τὴν ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου ψηφοφορίαν. Πανταχοῦ, καὶ δεξιόθεν, καὶ ἀριστερόθεν, εἶδα τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐπικρατῆσαν. Πῶς λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θέλει ἀπογυμνωθῆ σήμερον αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἔλθει εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα προχθές, ὅτε ἐψηφοφοροῦμεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον; Δι’ αὐτὸ κρίνω, ὅτι τὸ μέτρον δὲν εἶναι λυσιτελές, καὶ ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ φροντίσω νὰ μὴ θεωρηθῶ ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ χρόνου· ταῦτα δὲ λέγων, σκοπῶ νὰ προκαλέσω τὸ ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ταῦτα, νὰ ἀφήσω αὐτὸ ἐλεύθερον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ἢ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασίν του, καὶ νὰ προδηλώσω, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἐπιμείνῃ, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος· ἑπομένως κηρύττω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ προέδρου τῆς κυβερνήσεως περαιωμένην. Θὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν θὰ παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργός· ὅταν δὲ ἀποφασισθῇ κατ’ ἀρχήν, θέλομεν ἔλθει εἰς τὰς λεπτομερείας, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ ταῦτα θέλομεν ὁρίσει τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἀκόλουθον ζήτημα· «οἱ παραδεχόμενοι ἵνα σταλῶσιν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν κάμνετε ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κ. πρόεδρε;

§70ΔΟΥΜΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ νὰ ἔχῃ ἕκαστος τὴν εὐθύνην του.

§71ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὰ εἶναι χαμένος καιρός.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παραπομπὴν τῶν νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπὴν λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Ἀριστ. Ῥούκη καὶ Π. Μπούτου. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 158· 101 εἶπον ναὶ, 57 εἶπον ὄχι· ἑπομένως τὰ 5 νομοσχέδια θέλουν παραπεμφθῆ εἰς ἐπιτροπήν. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὰς λεπτομερείας· κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δέον νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐλευθερίαν ἐνεργείας, νὰ δύναται νὰ σχηματίσῃ ὑπεπιτροπὰς, καὶ καθεξῆς.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Αἱ ὑπεπιτροπαὶ πόθεν θὰ σχηματισθοῦν;

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξήγησις μόνον νὰ γίνῃ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ σχηματίσῃ ὑπεπιτροπὰς, νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην εἰδικῶν ἀνδρῶν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ γνώμη τοῦ κ. Τρικούπη ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐρχόμεθα ὡς πρὸς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς πόσα θὰ ᾖναι.

§79ΛΑΠΑΣ. Ὅσα ἐγκρίνει ὁ κ. πρόεδρος.

§80ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν, καὶ ἐν περιπτώσει ἀρνήσεώς τινος, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν ἐὰν τὴν ἐπιτροπὴν θὰ ἐκλέξῃ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἐξ ὅσων μελῶν ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§82ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄπο σκοποῦ νὰ ὁρίσωμεν καὶ μίαν προθεσμίαν.

§83ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πιστεύομεν, ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἔχουν τόσην φιλοτιμίαν, ὥστε νὰ καταναλώσουν μόνον τόσον καιρὸν, ὅσος εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος.

§84Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἐντὸς 3 ἡμερῶν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα· νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὄχι τόσον πολυμελὴς, διὰ νὰ φθάσῃ τάχιστα εἰς ἀποτέλεσμα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τώρα πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἄλλης προτάσεως τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργείου, νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη μεταβαίνομεν εἰς τὴν γʹ καὶ τελευταίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου διὰ τὰς ἐκτάκτους παρασκευάς. Πρέπει νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐψηφίσθη τὸ 1 καὶ 2 ἄρθρον εἰς γʹ συζήτησιν· τὸ 3 ἄρθρον, τὸ ἐπιβάλλον τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων, ἀπεῤῥίφθη, συνεπείᾳ δὲ τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτῆς ἀπαλείφονται τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως ἐγένετο συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφάνησαν πρόθυμοι ν’ ἀποδεχθῶσι τροπολογίας τινάς, ὅτι τῶν κεφαλαίων τοῦ ταμείου θὰ γίνεται χρῆσις μόνον συμφώνως πρὸς εἰδικὰς πιστώσεις, ὅτι ἡ διάθεσις τῶν χρημάτων θὰ γίνηται ὑπό τινας ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας τότε ἐπρότεινα. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ἀποδεχθῇ τὸν τρόπον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τότε ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῆς ἐγγυήσεως, ὅτι τὰ ἐντάλματα θὰ ἐπιθεωρῶνται παρά τινος, ἡ δ’ ἐπιθεώρησις τῶν ἐνταλμάτων θὰ συνεπάγηται εὐθύνην. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις συμφωνῇ πρὸς ταῦτα, θὰ ᾖναι ὀρθὸν ἴσως νὰ διατυπώσῃ τροπολογίας· ἐὰν ὅμως δὲν θελήσῃ, προθύμως τὰς διατυπώνω ἐγώ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ τὰς διατυπώσητε καὶ νὰ τὰς καταθέσητε σήμερον, διὰ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§91ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα συνεπεῖς. Τὸ νὰ παραπεμφθοῦν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν τὰς παρασκευὰς, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἦτο ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον, ὥστε τὸ ἔργον νὰ ᾖναι τέλειον καὶ τὰ διάφορα νομοσχέδια νὰ ἔχωσι σχέσιν καὶ συνάφειαν πρὸς ἄλληλα. Ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐναντίον τῆς γνώμης τινῶν, νομίζω, ὅτι θέλομεν εἶσθαι συνεπεῖς ἐὰν ὁλόκληρον τὸ σύστημα παραπέμψωμεν εἰς ἐπιτροπήν· διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ καὶ ἡ Βουλὴ παραδέχεται, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ σύστασις στρατιωτικοῦ ταμείου καὶ περιττοὶ οἱ φόροι, πῶς θὰ ἐνεργήσητε τότε τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου στρατιωτικῆς παρασκευῆς; Πρὸ πάντων πρέπει νὰ ψηφισθῶσι τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια. Τὸ περὶ δανείου τῶν 10,000,000 βλέπετε, ὅτι εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον μέρος· δὲν ἔγεινε δεκτὸν, οἱ φόροι ἀπεῤῥίφθησαν, μολαταῦτα τὸ δάνειον αὐτὸ εἶναι ὡρισμένον πρὸς τὸν σκοπὸν τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν· αὐτὸ συνδέεται καὶ δύναται νὰ συγχωνευθῇ πρὸς τὸ δάνειον τῶν 50,000,000 περὶ τοῦ ὁποίου θ’ ἀσχοληθῇ ἡ ἐπιτροπή. Δὲν νομίζετε λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ὅτι θὰ ἤμεθα συνεπεῖς, ἐὰν ὁλόκληρον τὸ σύστημα παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν; Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ μᾶς φέρῃ ἓν σύστημα τέλειον, ὥστε νὰ δύναται ἑκάστου μέτρου ἡ πραγματοποίησις νὰ ἦναι ἐφικτή. Ἀφοῦ λοιπὸν κατὰ τύπον οὐδὲν τῶν νομοσχεδίων ὁριστικῶς ἐπεψηφίσθη, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ καὶ τὰ ἕτερα δύω νομοσχέδια εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν, ὥστε νὰ ἔλθῃ τὸ σύνολον τέλειον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τούτου ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρατηρῶ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον πηδᾷ εἰς τὸ ἄλλο. Ἐνῷ πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραπέμψῃ εἰς ἐπιτροπὰς νομοσχέδια, τῆς συζητήσεως τῶν ὁποίων ἐπελήφθη, τώρα σᾶς λέγει νὰ στείλετε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁριστικῶς ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἤδη ὁριστικῶς τὰ δύω πρῶτα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ νὰ δώσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 10,000,000, δὲν ἠθέλησε δὲ νὰ ψηφίσῃ τὸν πόρον, τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἐπρότεινε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου. Τὰ ἄρθρα αὐτὰ εἶναι ὁριστικῶς ἐψηφισμένα· ἀφοῦ δὲ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα ἀπαλείφονται, καὶ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰ ἀφορῶντα τοὺς φόρους, τὸ νομοσχέδιον θὰ μείνῃ μὲ τὰ 2 πρῶτα ἄρθρα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ προσθέσῃ καμμίαν τροπολογίαν ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κ. Τρικούπης ἐπρότεινεν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πλέον καιρὸς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥικάκη. Πολὺ περισσότερον νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ στρατιωτικὸν ταμεῖον τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, διότι ά) ψηφίζονται καὶ καταρτίζονται συνήθως οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν εἰς τὸ Κράτος δαπάνας, καὶ ἀκολούθως ἔρχεται ἡ ἐπιψήφισις τῶν πιστώσεων. Ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὸ τέλος τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, δὲν δύναται ἢ νὰ προβῇ εἰς τὸ σύνολον αὐτοῦ· ἐὰν δὲ κατόπιν δὲν δώσῃ τὰ μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν, ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ μείνῃ ἐκκρεμές.

§94ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπρότεινε καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, καὶ ἐγὼ ὀφείλω νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, πρὶν ψηφισθῇ τὸ σύνολον δύναται νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον· ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πρότασίς μου δὲν εἶναι παράδοξος. Ἐγὼ δὲ λέγω νὰ παραπέμψωμεν ὅλα τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἀναλόγως τῶν μέσων ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προτείνῃ καὶ τὴν δύναμιν, διότι ἐὰν παραδεχθῇ μόνον 20,000,000, θὰ ἦναι καὶ ἡ δύναμις ἀνάλογος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀφοῦ ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἓν σύνολον καὶ ἡ κυβέρνησις ἐπρότεινεν ἐπιτροπὴν, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ συμφερώτερον νὰ παραπεμφθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ παραπέμψῃ τὰ ἄλλα καὶ ν’ ἀφήσῃ αὐτά.

§97ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς μου· γνώμην μόνον ἐξέφρασα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως δανείου 10,000,000 μένει διὰ τὴν αὔριον, ὁπότε ἐλπίζω, ὅτι θὰ ᾖναι διανεμημέναι αἱ τροπολογίαι τοῦ κ. Τρικούπη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν δυνάμεων.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἴπατε νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ;

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διενεμήθη, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ κρίσεις ἔκαμαν νὰ τὰ χάσετε.

§101ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὰ ἐλάβαμεν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ διατάξω νὰ διανεμηθοῦν πάλιν ἀπόψε. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς αὔριον ἡμερησία διάταξις ἔσεται ἡ ἀκόλουθος· ά) τὸ σύνολον μετὰ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ ὁ κ. Τρικούπης περὶ τοῦ δανείου τῶν 10,000,000· βʹ) ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ μετὰ ταῦτα τὰ λοιπὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐνεγράφησαν σήμερον. Λύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 4 καὶ ¼ Μ. Μ.