1876.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

τῆς 18 Νοεμβρίου 1876.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχάρης ἐζήτησε παρὰ τοῦ προεδρείου ἄδειαν 8 ἡμερῶν, ἀλλὰ τὴν ἄδειαν αὐτὴν δὲν τὴν ἐχορήγησα, κύριοι, διότι ἡ Βουλὴ ἔχει ἱκανὰς ἐργασίας, καὶ ἂν οἱ βουλευταὶ ἀρχίσουν νὰ ἀναχωρῶσι, θὰ ἔχωμεν μεγάλας δυσκολίας εἰς τὰς ἐργασίας μας. Κύριοι, παρακαλῶ τοὺς προτείναντας τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας, τοῦ ὁποίου ἐπερατώθη χθὲς ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις, νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ καταθέσωσιν αὐτὰς εἰς τὸ προεδρεῖον, συγχρόνως δὲ παρακαλῶ αὐτοὺς σύμφωνα μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 39 τοῦ κανονισμοῦ, νὰ συνέλθωσι καὶ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας καὶ νὰ προσπαθήσουν νὰ τὰς συγχωνεύσουν, εἰ δυνατόν. Τὸ 39 ἄρθρον λέγει· «Ἂν ὑπάρχωσι πολλαὶ περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου τροπολογίαι ἐπιδεκτικαὶ συγχωνεύσεως, ὁ πρόεδρος ἐρωτᾷ τοὺς προτείναντας ἂν θέλωσι νὰ τὰς συγχωνεύσωσιν εἰς ὀλιγωτέρας ἢ εἰς μίαν· γενομένης δὲ τῆς συγχωνεύσεως ἢ μή, αἱ τροπολογίαι τυποῦνται ἐπ’ ὀνόματι τοῦ προτείναντος ἢ τῶν προτεινάντων καὶ διανέμονται εἰς τοὺς βουλευτὰς πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως αὐτῶν». Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡρμηνεύθη κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπα· παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς προτείναντας τροπολογίας οὐ μόνον νὰ τὰς καταθέσωσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ συνέλθωσι καὶ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας αὐτάς, διότι αἱ διασκέψεις αὗται δύνανται νὰ φέρωσι βελτίωσίν τινα εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσάγει διατάξεις νέας, καὶ πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ τελειότερον ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον. Παρακαλῶ τὸν κ. Τρικούπην, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινε τὰς μεγαλειτέρας τροποποιήσεις, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ ταύτας εἰς τὸ προεδρεῖον διὰ νὰ τυπωθῶσιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνοικισμοῦ Ἰταλῶν τινων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; (Ἡ Βουλὴ παραδεχθεῖσα τὴν ἀρχὴν προέβη κατόπιν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν· τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Α. Πετμεζᾶ, ἤτοι περιέχον χορήγησιν 30 στρεμμάτων ἀντὶ τῶν 20, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον· εἰς τὸ ἄρθρον δεύτερον ὁ κ. πρόεδρος ἐπρότεινε νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ «ἀπὸ σήμερον» καὶ νὰ τεθῇ «ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ», ὅπερ ἐγένετο δεκτὸν, μετὰ δὲ τοῦτο ἐψηφίσθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν δυνάμεων. Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου βʹ ἄρθρου 1 ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «Ἄρθρον 1, ἐδάφιον βʹ. Ἐκ τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Τῆς ἐφεδρείας ταύτης τὴν πρώτην μὲν τάξιν ἀποτελοῦσιν οἱ ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἀφυπηρετήσαντες καὶ μὴ διανύσαντες ἔτι τὴν τριετίαν ἄνδρες, τὴν δευτέραν δὲ οἱ ἐν ἄρθρῳ 2 κατονομαζόμενοι». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος ά τοῦ ἄρθρου 2 τροπολογεῖται ὡς ἑξῆς· «Ἅπαντες οἱ ἐν τοῖς ἄρτι συνταχθεῖσι μητρώοις τῆς Ἐθνοφυλακῆς, κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα περὶ ταύτης νόμον, ἐγγεγραμμένοι, οἱ ἄγοντες ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους ἀρχομένου μέχρι τοῦ 30 συμπεπληρωμένου, μὴ ὑπηρετήσαντες δ’ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἀνήκουσιν εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου ὑποβαλλομένας ὑποχρεώσεις. Εἰς τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις ὑποβάλλονται καὶ οἱ διανύσαντες μὲν τὸν ὡρισμένον χρόνον τῆς ἐφεδρείας τῆς πρώτης τάξεως, μὴ συμπληρώσαντες δὲ τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§4ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ εἶναι πολὺ αὐστηρὰ καὶ ἀνεφάρμοστος. Γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουν ποιμένες τρεφόμενοι εἰς τὰ ὄρη· οἱ τοιοῦτοι μὴ ἐγγραφόμενοι, ἀπουσιάζοντες θὰ τιμωρῶνται μὲ 200 δραχμάς· Θὰ συμβῇ οἱ δήμαρχοι ἐπίτηδες νὰ μὴ τοὺς γράφωσιν, οὗτοι δὲ πεποιθότες ὅτι αἱ ἀρχαὶ εἶναι ἐπιφορτισμέναι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου δὲν θὰ προσέλθωσιν, καὶ ἡ ἐπιβαλλομένη ποινὴ εἶναι πολὺ αὐστηρά. Περιπλέον μοὶ φαίνεται ὅτι δύω ποιναὶ διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν δὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν· εἶναι ἡ ἄλλη ποινή, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ. Νομίζω, ὅτι ἡ ποινὴ αὕτη εἶναι ἀρκοῦσα, εἶναι ὅλως διόλου αὐστηρόν· ἠμπορεῖ τὸ πολὺ οἱ ἔχοντες τὴν φροντίδα νὰ τοὺς ἐγγράψωσι νὰ ὑποβληθοῦν εἰς μίαν ποινήν, οὐδέποτε δὲ ἀπὸ τὸν ὀρεσίβιον νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐγγραφῇ μὲ ποινὴν 200 δραχμῶν.

§5Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν πρέπει νὰ λείψῃ· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βεβαίως μία ἀπειλὴ εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ προθέσεως θέλουσι ν’ ἀποφύγωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν πρὸς τὴν πατρίδα. Ἀντὶ ἑνὸς μηνὸς νὰ παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν εἰς δύω μῆνας, τότε τὸ ἐννοῶ, ὄχι ὅμως καὶ νὰ λείψῃ ἡ εὐθύνη.

§6ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ συμβιβασθῶμεν, ἂν ἀπαλείψωμεν τὴν χρηματικὴν ποινὴν καὶ θέσωμεν ἄλλην ποινήν, τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἴσως, κύριοι, μία διόρθωσις ἠμπορεῖ νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Θεωροῦν ὅτι ἡ διάταξις εἶναι ἄτοπος, διότι ἄνθρωποι ὀρεσίβιοι καὶ χωρικοὶ δύνανται νὰ μὴ γνωρίζουν τὸν νόμον καὶ ἑπομένως νὰ μὴ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτόν· νομίζω, ὅτι οὗτοι πρέπει νὰ γνωρίζουν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των. Θέλετε νὰ προσθέσωμεν τὴν λέξιν «ἐν γνώσει» δὲν θεραπεύεται;

§8ΤΙΝΕΣ. Διόλου· ὑπονοεῖται ὅτι γνωρίζουν τὸν νόμον.

§9ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν τὸ ἄτοπον, καθόσον οἱ ἐνδιαφερόμενοι θὰ φροντίσουν νὰ τὸν ἐγγράψουν, διότι ἔχουν ἀνάγκην ψήφων.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 προτείνονται τρεῖς τροπολογίαι· ὁ κ. Δανόπουλος προτείνει τὴν ἀπάλειψιν, ὁ κ. Πετιμεζᾶς προτείνει νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία τοῦ ἑνὸς μηνὸς εἰς δύω, καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης προτείνει νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ διὰ προστίμου τιμωρία διὰ τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου.

§11ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπρότεινα τὴν παράτασιν διὰ νὰ δώσωμεν ὅλα τὰ μέσα ὅπως προσέρχωνται καὶ ἐγγράφωνται· τώρα ποία εἶναι ἡ τιμωρία; Μία τιμωρία τοιαύτη ὥστε νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸν νὰ προσέλθῃ νὰ δηλώσῃ.

§12ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν τιμωρίαν αὐτήν. Στέρησις τῆς ψήφου τοῦ πολίτου εἶναι ἴση μὲ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων· ἐπὶ πόσον λοιπὸν θὰ διαρκῇ αὐτὴ ἡ στέρησις; διὰ βίου;

§13Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐν ὅσῳ ἔλθῃ καὶ ἐγγραφῇ· παρατηρῶ ἀκόμη εἰς τὸν κ. Θεοχάρην ὅτι ἡ τιμωρία αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Μπούμπουλης, παρέχει καὶ ἓν ἄλλο καλὸν, διότι τῷ ὄντι οἱ δήμαρχοι θὰ φροντίζουν νὰ ἐγγράφουν ὅλους τοὺς ψηφοφόρους, οἱ δὲ ἀντίθετοι θὰ φροντίζουν νὰ ἐγγράψουν ὅλους τοὺς ἐδικούς των. Αὐτὴ ἡ τιμωρία θὰ τοὺς καταστήσῃ ἀγρύπνους.

§14ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λείψῃ τὸ πρόστιμον, δὲν ἔχω ἄλλον λόγον νὰ ἐπιμείνω, καὶ ἐπιμένω μόνον εἰς τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μία τροπολογία εἶναι ἡ ἀντικατάστασις τοῦ προστίμου διὰ τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου μέχρι τῆς ἐγγραφῆς.

§16ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀκόμη μένει ἀμφιβολία. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μπούμπουλη, ποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ποινὴν καὶ ποῖος θὰ ἀφαιρέσῃ τὰ πολιτικὰ δικαιώματα, ἀφοῦ ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος κατασταθῇ ὁριστικός; Πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον «ὑπὸ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς.»

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον ἕκαστος ἐκλογεὺς ἔχει καὶ προσόντα· ὡς προσὸν λοιπὸν θὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἐγγραφή του εἰς τὰ στρατολογικὰ μητρῷα· ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τοὺς ἔχοντας καθῆκον τὴν σύνταξιν, τὴν ἐξέλεγξιν καὶ ἐκδίκασιν τῶν καταλόγων.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ τεθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ ὅτι ἡ στέρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν ἀνήκει εἰς τοὺς ἐντεταλμένους τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων.

§22ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τότε θ’ ἀποβάλλωνται πολλοὶ ἐκ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, λόγῳ ὅτι δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸ μητρῷον.

§23ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Θὰ δώσῃ ἀφορμὴν ἡ ἐξήγησις αὐτὴ εἰς καταχρήσεις.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν ὁ ἐκλογεὺς ᾖναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὰ μητρῷα, καὶ ἐὰν δὲν ᾖναι, δὲν θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ πρέπει νὰ σημειωθῇ ἐν ἰδιαιτέρᾳ στήλῃ καὶ ὁ ἀριθμὸς τοῦ μητρώου, ὑπὸ τὸν ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένος διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἔλεγχος.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ὅλοι παραδεχώμεθα ὅτι πρέπει νὰ λείψουν ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους παιδιὰ ἓξ καὶ ὀκτὼ ἐτῶν, τὸ μόνον μέσον εἶναι αὐτὸ, ὅτι ἐὰν δὲν ἦναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ μητρῷον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφοφορήσῃ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἰδοὺ πῶς καταρτίζεται τὸ ἄρθρον 3ον. Ἄρθρον 3. Οἱ τυχὸν μὴ ἐγγραφέντες ἐν τοῖς μητρῴοις τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἀλλ’ ἄγοντες τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἡλικίαν, εἴτε τοῦ ἐφέδρου, εἴτε τοῦ ἐθνοφρουροῦ, εἴτε τοῦ ἐφέδρου τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ὑποχρεοῦνται νὰ δηλώσωσι τοῦτο εἰς τὸν οἰκεῖον Δήμαρχον ἢ εἰς τὸν τοῦ δήμου, ἐν ᾧ διαμένουσιν, ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου. Μὴ πράξαντες τοῦτο τιμωροῦνται ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ οἱουδήποτε διὰ τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον αὐτὸ μὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἡ ὁποία θὰ τεθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς· παρακαλῶ ὅμως ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγερθοῦν, νὰ ἐγερθοῦν πράγματι καὶ ὄχι εἰκονικῶς. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἐτροποποιήθη μετὰ τῆς ἐπεξηγήσεως ἐν τοῖς πρακτικοῖς, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4. Διὰ Β. Διατάγματος ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ὁρισθήσονται αἱ πρὸς ἄσκησιν ὑποχρεώσεις τῶν ἐφέδρων τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῶν ἐθνοφρουρῶν καὶ τῶν ἐφέδρων τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ὡς καὶ ἑκάστου τῶν σωμάτων τούτων. Διὰ τοῦ αὐτοῦ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν διορισμὸν καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν προγυμναστῶν. Ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἐν τοῖς οἰκείοις σώμασι καὶ μακρὰν τοῦ τόπου τῆς κατοικίας ἀσκήσεων, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ν’ ἀπαλλάσσωνται κατὰ τὸ διάστημα τοῦ σχολικοῦ ἔτους οἱ καθηγηταί, ὑφηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι τῶν δημοσίων καὶ τῶν λοιπῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνωρισμένων ἐκπαιδευτηρίων, ὡς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτῶν, προσέτι δὲ καὶ οἱ κατὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 11 διὰ Β. Διατάγματος ὁρισθησόμενοι ὑπάλληλοι.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται τροποποίησις ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο αἱ ἑξῆς παράγραφοι. §. Ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῶν ἀσκήσεων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ διὰ μὲν τοὺς ἐφέδρους δευτέρας τάξεως τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ μῆνα, διὰ δὲ τοὺς ἐθνοφρουροὺς τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ διμηνίαν, διὰ δὲ τοὺς ἐφέδρους τῆς ἐθνοφρουρᾶς τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ τριμηνίαν. §. Κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου, οἵ τε ἔφεδροι δευτέρας τάξεως, οἱ ἐθνοφρουροὶ καὶ οἱ ἔφεδροι τῆς ἐθνοφρουρᾶς ὑποχρεοῦνται εἰς ἀσκήσεις διαρκείας πεντήκοντα τὸ πολὺ ἡμερῶν. §. Εἰς τὰς ἀσκήσεις τῆς δευτέρας τάξεως τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ λαμβάνουσι μέρος καὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πρώτην τάξιν αὐτῆς, ὁσάκις διατάξῃ τοῦτο ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός. §. Αἱ κατὰ σώματα ἀσκήσεις οὐδέποτε θέλουσιν εἶσθαι πλείονες τῶν δύο κατ’ ἔτος, ἡ δὲ διάρκεια ἀμφοτέρων δὲν θέλει ὑπερβαίνει τὰς ἑξήκοντα ἡμέρας.» Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου;

§28ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει ὁ ἀνώτατος ὅρος τῶν γυμνασίων κατὰ μῆνα, ἀλλὰ δὲν βλέπω καὶ τὸν κατώτατον.

§29Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἀναγκαῖος.

§30ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὰς τοιαύτας περιστάσεις ποτὲ δὲν προσδιορίζουν ἢ τὸν ἀνώτατον ὅρον, διότι ὑποτίθεται ὅτι μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν πράττει τίποτε παρανομεῖ.

§31ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὁ Γαλλικὸς νόμος προσδιορίζει τὸν κατώτατον ὅρον.

§32Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ δευτέρα σειρὰ τῆς ἐφεδρείας εἶναι πολῖται μὴ ὑπηρετήσαντες εἰς τὸν στρατὸν, μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα θέλει ἔχει ἡ πρώτη σειρά· ἓν μόνον ἔχοντες προσὸν, τὸ ὁποῖον συνεπάγει τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ λάβωσι μέρος τῆς δευτέρας σειρᾶς, τὸ προσὸν τῆς ἡλικίας. Τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον ὅπως ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ ἀπέδιδε πλήρη ἐξουσίαν εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας τῶν πολιτῶν. Διὰ Β. Διαταγμάτων ἔμελλε τότε νὰ προσδιορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἀσκήσεων καὶ ὁ τρόπος αὐτῶν. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, μοὶ ἐφάνη λίαν εὔλογος. Ὁ κ. Τρικούπης παρέστησεν ὅτι, προκειμένου νὰ ἐπιβληθῶσιν ὑποχρεώσεις εἰς πολίτας βαρύταται, ὁ νόμος πρέπει νὰ κανονίσῃ τὸ εἶδος καὶ τὴν διάρκειαν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων. Εὐχαρίστως εἶδον ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀνεγνώρισε τὸ εὔλογον τῶν παρατηρήσεων τούτων, καὶ διὰ τῶν προσθηκῶν, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν, ἀνέλαβε ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν, παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἡ πρώτη παράγραφος τῶν προταθεισῶν προσθηκῶν φέρει· «Ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῶν ἀσκήσεων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ διὰ μὲν τοὺς ἐφέδρους δευτέρας τάξεως τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ μῆνα, διὰ δὲ τοὺς ἐθνοφρουροὺς τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ διμηνίαν, διὰ δὲ τοὺς ἐφέδρους τῆς ἐθνοφρουρᾶς τὰς δέκα ἡμέρας κατὰ τριμηνίαν». Ἀλλὰ πρῶτον δὲν εἶναι γνωστὸν ἐὰν αἱ ἀσκήσεις θέλωσι γίνεσθαι ἐν τῷ τόπῳ τῆς κατοικίας τῶν ἐφέδρων τῆς βʹ τάξεως· καὶ ἐὰν μὲν γίνωνται ἐν τῷ τόπῳ τῆς κατοικίας δέκα ἡμέρας κατὰ πάντα μῆνα, χωρὶς νὰ προσδιορίζεται ἐπὶ πόσους μῆνας, εἶναι ὑποχρέωσις βαρεῖα, διότι εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς ἂν ἐπεβάλομεν τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀσκῶνται διαρκοῦντος ὅλου τοῦ ἔτους· ἐὰν δὲ πρόκειται αἱ ἀσκήσεις νὰ γίνωνται ἐκτὸς τῆς κατοικίας, εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου ἢ τῆς ἐπαρχίας, ἡ ὑποχρέωσις εἶναι βαρυτάτη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ἀσκηθῇ εἷς νέος τὰ προκαταρκτικὰ γυμνάσια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ τὸν καταστήσουν ὁπωσοῦν χρήσιμον νὰ καταταχθῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν προσδιωρίζετο ὁ χρόνος οὗτος, τότε εὐκόλως ἠδυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν ἐπὶ πόσους μῆνας θέλει διαρκεῖ ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἐφέδρων τῆς δευτέρας τάξεως διὰ νὰ ἀσκῶνται 10 ἡμέρας κατὰ μῆνα.

§33Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἐλάχιστον χρόνον τῆς διαρκείας νομίζω, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ αὐτοῦ δὲν θὰ βλάψῃ, ἀλλὰ καὶ ἄνευ αὐτοῦ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πλήρης, καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν ἀξίαν. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ὁ ἔντιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς περὶ τοῦ ποῖος ὁ ἀναγκαῖος χρόνος διὰ τὴν ἐκγύμνασιν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι πώποτε δὲν ἦσαν ἐν τῷ στρατῷ καὶ δύνανται ἐν ἀνάγκῃ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὰς τάξεις των, ὁ χρόνος αὐτὸς δὲν δύναται ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, διότι ὁ νόμος εἶναι λίαν διαβατικὸς καὶ ἡ ἰσχύς του δὲν θὰ διαρκέσῃ πέραν τῶν τριῶν μηνῶν, ἀφοῦ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ στρατολογικὸς νόμος, εἶναι δὲ καὶ ἀόριστος, διότι ἀναλόγως τοῦ ὅπλου ὁ χρόνος μεταβάλλεται. Ἐνταῦθα δὲ πρόκειται ἅπαξ τοῦ μηνὸς ὀλιγώτερον πάντοτε τῶν δέκα ἡμερῶν νὰ ἀσκῶμεν πολίτας εἰς τὰ ὅπλα, ἡ διάρκεια δὲ εἶναι κατ’ ἐλάχιστον ἓν ἔτος, διότι 120 γυμνάσια κατ’ ἔτος ὄχι συνεχῆ, εἶναι τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον εἰμποροῦμεν νὰ θέσωμεν.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προσδιωρίσαμεν μόνον ἀνώτατον ὅρον, διότι δὲν πρόκειται νὰ κατασκευάσωμεν στρατὸν, ἀλλὰ νὰ ἐκγυμνάσωμεν πολίτας ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσουν συνδρομὴν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἐφροντίσαμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν γυμναζομένων μὲ τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκτελέσουν. Ἐὰν εἰμπορῇ νὰ γίνῃ, πᾶσα Κυβέρνησις σκοπὸν ἔχουσα νὰ πραγματοποιήσῃ εἰλικρινῶς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, θὰ διατάξῃ τὰ γυμνάσια νὰ ἐκτελεσθῶσι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ ὁριζόμενον παρὰ τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐὰν περιστάσεις ἀνώτεραι ἐμποδίσουν, τότε ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ; Εἰς τὸ νὰ κάμῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρανομήσῃ ἢ ν’ ἀναγκάσῃ τοὺς κατοίκους εἰς ἔργον, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐνδέχεται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ζημίας. Νομίζω πρὸς δὲ ὅτι βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προσδιορίσωμεν προθεσμίαν ὁριστικὴν καὶ ἀπαράβατον ἐξασκήσεων, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται εἶναι ἔργον ἀφορῶν τὴν ἐξάσκησιν πολιτῶν ὑπὸ τὴν προσπάθειαν νὰ συμβιβάζεται μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις, ἑπομένως δὲν ἠμποροῦμεν διὰ τοῦ νόμου νὰ εἴπωμεν ῥητῶς τόσους μῆνας, τόσας ἡμέρας. Ὁ ἀνώτατος ὅρος κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἐγγύησις καὶ κατάλληλος διάταξις πρὸς τὸν σκοπόν της. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ μείνῃ εἰς αὐτὸν τὸν ὅρον, βεβαίως δὲν θὰ ὑποκύψῃ εἰς παράπονα.

§35Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐνοήθην ἐντελῶς. Ἐγὼ δὲν νομίζω ἀναγκαῖον τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἐλαχίστου ὅρου, κρίνω δὲ ἀναγκαῖον τὸν ἐντελῆ προσδιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου. Διὰ τῆς προσθήκης προσδιορίζεται μὲν ὁ ἀνώτατος ὅρος, ἀλλ’ οὐχὶ ἐντελῶς, προσδιορίζονται δέκα ἡμέραι κατὰ μῆνα, ἀλλ’ ἐπὶ πόσους μῆνας δὲν ὁρίζει. Ἐὰν δὲ πρόκειται ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη νὰ διαρκέσῃ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη διὰ νὰ κατασταθῇ ὁ πολίτης στρατιώτης τοιοῦτος ὁποῖον ἐννοεῖ ὁ ἔντιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτής, ἤθελον προτιμήσει μίαν διάρκειαν χρόνου περισσοτέραν ἐπὶ μῆνα ἢ δύο ἢ ὅπως εἶναι· διότι, ἐάν τις ἦναι ὑποχρεωμένος κατὰ πάντα μῆνα νὰ ἐγκαταλίπῃ ἐπὶ δέκα ἡμέρας τὴν κατοικίαν του καὶ νὰ μεταβαίνῃ εἰς ἄλλο μέρος κατὰ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ μηνὸς, δὲν θέλει εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν νὰ κάμῃ κανὲν ἄλλο ἔργον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ὁ κ. Σοῦτσος προτείνει ......

§37ΣΟΥΤΣΟΣ. Δὲν ἐπιμένω.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης προτείνει νὰ προσδιορισθῇ διαρκὴς χρόνος.

§39Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, παρατήρησιν ἔκαμα ἁπλῆν διὰ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῶν προσθηκῶν τοῦ ὑπουργείου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί.) Δὲν ἐσηκώθητε καὶ θὰ ἐρωτήσω ἀντιστρόφως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῶν προσθηκῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται πέντε). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§41ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) ἄρθρον 5.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 5 ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 5. Οἱ ἀπὸ τῶν ἀσκήσεων ἀπόντες, ἄνευ ἀποχρῶντως δεδικαιολογημένης αἰτίας, τιμωροῦνται ἀνεκκλήτως, κατ’ αἴτησιν τοῦ ἁρμοδίου προγυμναστοῦ ὑπὸ πειθαρχικοῦ συμβουλίου, συγκειμένου ἐκ τοῦ Νομάρχου ἢ Ἐπάρχου, τοῦ Εἰρηνοδίκου τῆς ἕδρας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, μεταξὺ δὲ πλειόνων ἐκ τοῦ ἀρχαιοτέρου καὶ τοῦ εἰρημένου προγυμναστοῦ, διὰ προστίμου μηδὲ ἥσσονος τῶν δραχμῶν δέκα, μηδὲ μείζονος τῶν δραχμῶν πεντήκοντα (ἐν ὑποτροπῇ κλπ. ὅπως ἐν τῷ ὑποβληθέντι σχεδίῳ). Συνέχεια τοῦ ἄρθρου 5. Προσθήκη 2 §. Τὰ περὶ τῆς ἐνώπιον τῶν πειθαρχικῶν συμβουλίων διαδικασίας κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχουν καὶ ἕτεραι τροπολογίαι, μία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ ἑτέρα ἡ τοῦ κ. Ῥουσσοπούλου, βουλευτοῦ Λακεδαίμονος. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη.) (Ἀναγινώσκεται καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥουσοπούλου ἐπὶ τῆς παραγράφου 3). Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ;

§43ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§45ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρετήρησα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ § 3 τοῦ 5 ἄρθρου εἰς τοὺς Δημάρχους, ἡ ὑποχρέωσις τοὐτέστι νὰ εἰδοποιῶσιν οὗτοι περὶ τῶν ἀποδημούντων συνδημοτῶν των τοὺς Δημάρχους τῆς ἐνεστώσης κατοικίας αὑτῶν, συνεπῶς δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τῇ παραβάσει τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης ἀπειλουμένη βαρυτάτη ποινὴ—καὶ εἶναι βεβαίως βαρυτάτη ἡ ποινὴ τῆς ἐκπτώσεως ἑνὸς Δημάρχου ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐκτὸς τῆς ἑτέρας ποινῆς τῆς χρηματικῆς—παρετήρησα, λέγω, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις αὕτη καὶ ἡ κατ’ αὐτῆς ποινὴ στεροῦνται δικαιολογίας ἐπαρκοῦς, ἢ μᾶλλον οὐδένα ἔχουσι λόγον καταληπτὸν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, διότι οὔτε οἱ δήμαρχοι εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωσιν ἑκάστοτε τὰς διαφόρους διευθύνσεις καὶ τὰς διαφόρους καὶ συνεχεῖς μάλιστα μεταβολὰς τῶν ἀποδημούντων συνδημοτῶν των, οὔτε ὁ νόμος ἐπρονόησε νὰ ὑποχρεώσῃ κἂν τοὺς δημότας, ὅπως εἰδοποιῶσι τοὺς οἰκείους Δημάρχους περὶ τῆς ἀποδημίας καὶ τῆς διαμονῆς των, οὔτε εἶναι, κύριοι, δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐννοηθῇ ποινὴ καὶ ποινὴ τόσῳ βαρεῖα διὰ παράλειψιν, τὴν ὁποίαν εἶναι ἀδύνατον νὰ προλαμβάνωσι καὶ οἱ μᾶλλον εὐλαβέστεροι πρὸς τὸν νόμον. Διὰ τοὺς λόγους δὲ τούτους προτείνω τὴν ὁλοσχερῆ ἀπάλειψιν τῆς παραγράφου ταύτης, ἣν ἄλλως τε καθίστησιν ὅλως περιττὴν ἡ ἀμέσως ἑπομένη παράγραφος, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιβάλλεται ἰδία ποινὴ εἰς τοὺς ἀποδημοῦντας δημότας, ἐὰν δὲν εἰδοποιῶσι τοὺς δημάρχους περὶ τῆς διαμονῆς αὑτῶν· ἡ ποινὴ δ’ αὕτη εἶναι κατ’ ἐμὲ καὶ λογικὴ καὶ ἀναγκαία, ὅσον ἐπαρκὴς εἰς πρόληψιν πάσης τυχὸν καταχρήσεως. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν ταύτην, ἐκτὸς ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δὲν δύναται ἡ παράγραφος 3 νὰ ἔχῃ ἐφαρμογήν, ὡς στερουμένη καὶ ἑτέρου οὐσιώδους προσόντος, ἤτοι τοῦ ὁρισμοῦ προθεσμίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλουσιν οἱ δήμαρχοι νὰ συμμορφόνωνται πρὸς τὰς διατάξεις αὐτῆς. Παρακαλῶ δὲ πρὶν ἢ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὡς τὸν ἁρμοδιώτερον, νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν αὐτῆς, ἐὰν τὴν θεωρῇ ὀρθὴν καὶ δικαίαν.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κίνδυνος μοὶ φαίνεται δὲν ὑφίσταται νὰ πάθωσιν οἱ δήμαρχοι ἀδίκως, διότι πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσαν ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως τὸ καθῆκόν των. Ἐὰν εἷς δήμαρχος γνωρίζῃ τὸ συμβὰν καὶ δὲν τὸ ἀνακοινώσῃ, αὐτὸς ὑπεθέσαμεν ὅτι εἶναι ἄξιος μιᾶς ποινῆς, διότι δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ νομίζῃ αὐστηρόν, δύναται νὰ τὸ ἀπαλείψῃ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαυρομιχάλη εἶναι λίαν αὐστηρά· τοιαύτη αὐστηρότης μοὶ φαίνεται, ὅτι οὔτε εἰς τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει. Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ Γαλλικὸς ποινικὸς στρατιωτικὸς νόμος τοιαύτην αὐστηρότητα εἰς τὰς ποινὰς δὲν ἔχει· νομίζω, ὅτι εἶναι λίαν αὐστηρὰ ἡ ποινὴ καὶ δὲν πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς τοιαύτην αὐστηρότητα.

§47ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων οὔτε ὑπόχρεοι εἶναι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωσιν οἱ δήμαρχοι ποῦ εὑρίσκονται οἱ συνδημόται των. Ὁ ἐργάτης λαμβάνει διαβατήριον νὰ μεταβῇ εἰς Πάτρας, ἀλλὰ καθ’ ὁδὸν μανθάνων ὅτι εἰς τὴν Ἠλείαν θὰ εὕρῃ περισσότερα κέρδη, πηγαίνει ἐκεῖ. Πῶς νὰ γνωρίζῃ ὁ δήμαρχος τὴν διαμονήν του, ἀφοῦ δὲν ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ εἰξεύρῃ ποῦ εὑρίσκεται πᾶς δημότης του; καὶ τί ποινήν, κύριοι, θέτετε; 200 δραχμῶν! καὶ ἐνῶ αὐτὴ εἶναι αὐστηροτάτη ἔχει καὶ τὴν ἄλλην ποινήν. Τὸ ἄρθρον εἶναι τοσοῦτον αὐστηρὸν, ὥστε καὶ νὰ τὸ ἀναγνώσῃ τις ἀνατριχιάζῃ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι ἐν γνώσει τῆς ψήφου, τῆς ὁποίας θὰ τύχῃ ἡ τροπολογία, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, θεωρῶ ἀναγκαῖον, ἐκτὸς τῶν ὅσα ἐῤῥέθησαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν τὴν ἠρύσθην ἀπὸ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, διότι εἰς μίαν περίπτωσιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰσάγει τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν, εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν οἱ ἔφεδροι πρόκειται νὰ συγκροτήσωσι σώματα, καὶ εἰς τὰς περιστάσεις τῶν ἄρθρων 7, 8 καὶ 10, περὶ ὧν πραγματεύεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐμφορούμενος, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ κράτος πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ στρατιωτικῶς ἀπέναντι ἐνδεχομένων περιπετειῶν, ἐθεώρησα ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουν λάβει ἄμεσον μέρος, καὶ τοιοῦτοι εἶναι οἱ ἔφεδροι, πρέπει νὰ ἦναι παρεσκευασμένοι πρὸς τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἰσαγόμενον τὸ πρῶτον παρουσιάζεται λίαν αὐστηρὸν, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι ἡ αὐστηρότης, ἡ ὁποία ὑποδεικνύεται διὰ τῆς τροπολογίας μου, εἶναι μικροτέρα τῆς θυσίας, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἐφεστῶσα ἀνάγκη, καὶ πολὺ ὑποδεεστέρα ἀπέναντι ἐνδεχομένου κινδύνου. Καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ θέλῃ ὁ πολίτης τὴν θυσίαν, διότι τὰ κράτη δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς καλῆς προαιρέσεως τοῦ ἀτόμου, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἰσχύος αὑτῶν. Ἀλλ’ αὕτη δὲν ἀποκτᾶται δι’ ἄλλων, ἢ διὰ τῶν κανόνων ἐκείνων, οἵτινες εἶναι οἱ κατάλληλοι ν’ ἀποκαταστήσωσιν ἓν ἔθνος ἰσχυρὸν, καὶ ἔχομεν ἓν δυστυχὲς παράδειγμα ἄλλου κράτους, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἕνα πόλεμον διὰ τοιούτων στοιχείων. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία κατὰ τὸ 1868 παρεδέχθη ἓν σύστημα μικτὸν, ὁποῖον τὸ ὑποβαλλόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν ἐπρόκειτο οἱ πολῖται Γάλλοι νὰ προσκληθῶσιν εἰς τὰ ὅπλα, κινδυνεύοντος τοῦ κράτους, ἀντὶ νὰ συμπυκνωθῶσιν εἰς τὰς μονίμους δυνάμεις τοῦ τόπου, διὰ τῶν ἀντιπειθαρχικῶν διαμαρτυρήσεών των κατώρθωσαν ὁ πολεμῶν στρατὸς νὰ ἔχῃ διαρκῶς κενά· αὐτὸ δὲ συνέβη ὅταν ὁ Γερμανικὸς στρατὸς ἦτο περὶ τὸ Μὲτς, ἡ δὲ ἐθνοφυλακὴ τῶν Γάλλων εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Chalon. Οἱ λόγοι αὐτοὶ, κύριοι, μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν, διὰ νὰ μὴ πάθωμέν τι παρόμοιον, διότι ἡ Κυβέρνησις εἰς περιστάσεις δυσκόλους, ἀντὶ νὰ σκεπτῆται πῶς νὰ πολεμήσῃ τὸν ἐχθρὸν, θὰ καταγίνεται πῶς νὰ καταπαύσῃ τὰς ὀχλαγωγίας. Ἄλλως τε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν τὴν εἰσάγει εἰς τοὺς ἐφέδρους τῆς δευτέρας τάξεως, τοὺς μὴ ὑπηρετήσαντας ἐν τῷ στρατῷ, μόνον ἐν περιπτώσει πολέμου ἢ ἐπιδρομῆς, ἢ ὅταν γυμνάζωνται κατὰ σώματα. Ἐπιθυμῶ ἡ Κυβέρνησις νὰ μοὶ εἴπῃ: εἰς τὴν ἐκγύμνασιν τῶν σωμάτων ἐννοεῖ νὰ ἐξαιρέσῃ σῶμα 2,000 ἀνδρῶν, ἀσκουμένων στρατιωτικῶς; Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς τοιαύτης διατάξεως τίθεται εἰς δυσάρεστον θέσιν ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν, διότι, ἀφοῦ δὲν ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ τοὺς ἀναθρέψῃ στρατιωτικῶς, νὰ τοὺς ἀναπτύξῃ τὸ σέβας πρὸς τοὺς νόμους, πρὸς τοὺς ἀνωτέρους καὶ πρὸς τὰς διαταγὰς αὐτῶν, πῶς τολμᾶ, τοιούτους ὄντας, νὰ τοὺς συγκροτήσῃ εἰς σώματα; Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι τὸ τοιοῦτον σύστημα εἶναι λίαν δύσκολον· εὐκολώτερον εἶναι τὸ κράτος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν ἕνα δῆμον ἢ ἓν χωρίον ἢ ὁλόκληρον ἐπαρχίαν ἢ νομόν. Καὶ σήμερον αἱ ἐπικρατοῦσαι ἰδέαι ἐν ὥρᾳ εἰρήνης δὲν διαφέρουν τῶν ἰδεῶν ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὰ κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπρονόησαν ἐγκαίρως νὰ συνταχθῶσι στρατιωτικῶς. Θὰ ἔχητε δυσκολίας ἀπείρους, ἐὰν ἐν μιᾷ στιγμῇ, καθ’ ἣν περίπτωσιν καθιερώσητε αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ συνάξητε τοὺς ἄνδρας ἑνὸς νομοῦ 10 ἕως 15 χιλιάδας, νὰ συγκροτήσητε αὐτοὺς εἰς σώματα καὶ νὰ τοὺς ὑποβάλητε εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, θὰ ἔχετε 15 χιλιάδας ἄνδρας, οἵτινες ἀτιμωρητεὶ δύνανται νὰ παραβαίνουν τὰς διαταγὰς τοῦ κράτους, διότι ἤδη φέρουν τὴν δύναμιν.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τοὺς κατὰ σώματα ἀσκουμένους ἐπιβάλλονται ἅπασαι αἱ ποιναί· ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου πέμπτου τὸ λέγει.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν παραδέχεται εἰς τὰς κατὰ μέρος ἀσκήσεις τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν. Ἐὰν ἦσθε παρὼν, κ. πρωθυπουργὲ, ἠθέλετε ἀκούσει ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν εἰς ἄλλο κράτος. Ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ προσκαλέσητε τὴν συγκρότησιν τῶν σωμάτων, θὰ ᾖναι στιγμὴ σπουδαία· φρονῶ δὲ διὰ τὸ συμφέρον τοῦ κράτους, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συγκροτήσητε ἔνοπλα σώματα ἐξ ἀνδρῶν μὴ ἀνατραφέντων στρατιωτικῶς, καὶ ἐφαρμόσετε ἐπ’ αὐτῶν τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἰσάξω τὸν στρατιωτικὸν ποινικὸν νόμον καθ’ ὅλην τὴν εὐρύτητα αὐτοῦ εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἵτινες εἶναι προσδιωρισμένοι νὰ συμπληρώσωσι τὰ κενὰ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ· ἄλλως ἡ τοιαύτη διάταξις θ’ ἀποβῇ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ κράτος. Ἂς μὴ πιστεύῃ δέ τις, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ νομοθεσία εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον βάρβαρος ἢ αὐστηρά· εἶναι τοιαύτη καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι κακοὶ χαρακτῆρες, μὴ θέλοντες νὰ ὑποκύψουν εἰς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος των. Δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φέρω αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ἡ δὲ Βουλὴ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς λόγους οὓς ἐξέθεσεν, ἂς ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτῆς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μαυρομιχάλης προτείνει εἰς ἀντικατάστασιν τῆς πρώτης παραγράφου τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε καὶ τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξε. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 τροπολογίαν τοῦ κ. Α. Μαυρομιχάλη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μένει λοιπὸν τοῦ 5 ἄρθρου τὸ πρῶτον μέρος ὅπως ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥουσσοπούλου, ὁ ὁποῖος προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῆς παραγράφου τρίτης τοῦ 5 ἄρθρου. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῆς παραγράφου τρίτης τοῦ 5 ἄρθρου, ἥτις εἶναι ἡ ἑξῆς· «Οἱ ἁρμόδιοι δήμαρχοι ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσιν εἰς τοὺς δημάρχους τῆς ἐνεστώσης κατοικίας τοὺς ἐκ τοῦ δήμου ἀποδημοῦντας συνδημότας των, τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν τοῖς μητρώοις τοῦ δήμου. Μὴ ἐκτελοῦντες δὲ τοῦτο, τιμωροῦνται διὰ χρηματικῆς ποινῆς 50 μέχρι 200 δραχμῶν, συνεπαγομένης τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ Ποινικοῦ νόμου» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§53ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§54ΕΤΕΡΟΙ. Παρεδέχθη.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μείνῃ ἡ παράγραφος τρίτη τοῦ ἄρθρου 5, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρεται εἷς μόνον). Λοιπὸν ἡ ἀπάλειψις παρεδέχθη. Ψηφοφορεῖται τὸ ἄρθρον 5 ὅπως ἐτροποποιήθη, ἤτοι διὰ τῆς παραγράφου τῆς τροπολογίας τοῦ ὑπουργείου καὶ διὰ τῆς ἀπαλείψεως τῆς παραγράφου τρίτης, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Οἱ ἀπὸ τῶν ἀσκήσεων ἀπόντες, ἄνευ ἀποχρώντως δεδικαιολογημένης αἰτίας, τιμωροῦνται ἀνεκκλήτως, κατ’ αἴτησιν τοῦ ἁρμοδίου προγυμναστοῦ, ὑπὸ πειθαρχικοῦ συμβουλίου, συγκειμένου ἐκ τοῦ νομάρχου ἢ ἐπάρχου, τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς ἕδρας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, μεταξὺ δὲ πλειόνων ἐκ τοῦ ἀρχαιοτέρου, καὶ τοῦ εἰρημένου προγυμναστοῦ, διὰ προστίμου μηδὲ ἥσσονος τῶν δραχμῶν 10, μηδὲ μείζονος τῶν δραχμῶν 50. Ἐν ὑποτροπῇ, τὸ πρόστιμον διπλασιάζεται. Ἐὰν δὲ ὁ δὶς τιμωρηθεὶς ὑποπέσῃ αὖθις εἰς τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, τιμωρεῖται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου πλημμελειοδικείου μὲ φυλάκισιν ἑνὸς μέχρις ἓξ μηνῶν, συνεπαγομένην τριετῆ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.» «Τὰ περὶ τῆς ἐνώπιον τῶν πειθαρχικῶν συμβουλίων διαδικασίας κανονισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.» «Οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημοῦντες ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τῶν ἀσκήσεων, ἀλλ’ οἱ ἐν ἀλλοτρίῳ δήμῳ τυχὸν διαμένοντες ὑποχρεοῦνται ν’ ἀσκῶνται ἐν ᾧ δήμῳ διαμένουσι. Καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι οἱ ἐν ἀλλοτρίῳ δήμῳ διαμένοντες ὑποχρεοῦνται νὰ δηλώσωσι τοῦτο εἰς τὸν δήμαρχον τοῦ δήμου ἐν ᾧ διαμένουσιν, ἄλλως τιμωροῦνται διὰ προστίμου 50 μέχρι 200 δραχμῶν.» «Κατὰ τὰς ὥρας τῶν ἀσκήσεων ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῶν παρόντων αἱ πειθαρχικαὶ διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεζικοῦ.» «Εἰς δὲ τὰς κατὰ σώματα ἀσκήσεις ἐφαρμόζονται ἅπαντες οἱ τὸν ἐνεργὸν στρατὸν διέποντες κανονισμοὶ καὶ ὁ στρατιωτικὸς ποιν. νόμος, τῶν ἀπόντων καταδιωκομένων ἐπὶ λειποταξίᾳ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, μετ’ ἀπουσίαν δέκα ἡμερῶν. Δικάζονται δὲ ὑπὸ τοῦ στρατοδικείου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ἀσκεῖται τὸ σῶμα». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροποποιήθη. Ἤδη ἔχομεν τὸ ἄρθρον 6. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπηνέχθησαν τροπολογίαι τινὲς ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 6. Τὸ ἐδάφιον βʹ νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἑξῆς· βʹ τῶν εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τῆς ἐφεδρείας ἀνηκόντων, μὴ ὑπηρετησάντων δ’ ἐν τῷ στρατῷ, ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν νεωτέρων. Τὸ ἐδάφιον γʹ νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἑξῆς· γʹ τῶν διανυσάντων τὴν τριετῆ ἐφεδρείαν ἐκ τῶν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἀφυπηρετησάντων, ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν νεωτέρων». Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου καὶ κατὰ τῆς τροπολογίας; Ἐπειδὴ οὐδεὶς ζητεῖ τὸν λόγον, θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 ὅπως ἐτροπολογήθη, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐν ὥρᾳ ἐκτάκτου ἀνάγκης νὰ καλέσῃ διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, εἰς τὰ ὅπλα τοὺς ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀνήκοντας ἄνδρας πρὸς ἄμεσον πλήρωσιν τῶν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ κενῶν, ἢ πρὸς αὔξησιν τῆς ἀριθμητικῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Ἡ πρόσκλησις αὕτη γίνεται ἀναλόγως τῆς ὑπαρχούσης ἀνάγκης, κατὰ τὴν ἀκόλουθον τάξιν. ά) Τῶν μὴ διανυσάντων ἔτι τὸν χρόνον τῆς ἐφεδρείας ἐκ τῶν ἀφυπηρετησάντων τοῦ στρατοῦ. βʹ) Τῶν εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τῆς ἐφεδρείας ἀνηκόντων, μὴ ὑπηρετησάντων δ’ ἐν τῷ στρατῷ, ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν νεωτέρων. γʹ) Τῶν διανυσάντων τὴν τριετῆ ἐφεδρείαν ἐκ τῶν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἀφυπηρετησάντων, ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν νεωτέρων. Ἡ κατὰ τὸ παρὸν ἄρθρον διατασσομένη αὔξησις τοῦ στρατοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ διπλάσιον τῆς διὰ τοῦ ἐνιαυσίου νόμου ὡρισμένης δυνάμεως αὐτοῦ. Οἱ οὕτως ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ καλούμενοι κατατάσσονται ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν αὐτῷ ἐπὶ δέκα καὶ ὀκτὼ μῆνας τὸ πολύ. Ἐν ταῖς περιπτώσεσι τοῦ παρόντος ἄρθρου, ὡς καὶ τῶν ἄρθρων 7, 8 καὶ 10 τοῦ παρόντος νόμου, ἡ ἀντικατάστασις ἀπαγορεύεται καὶ πᾶσα ἄλλη ἐξαίρεσις, μὴ περιλαμβανομένη ἐν τῷ παρόντι νόμῳ, καταργεῖται· ἐπίσης καταργεῖται καὶ ἡ περὶ ἀναστήματος διάταξις». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον οὕτω τροποποιηθὲν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 6. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 7, 8, 9, 10 καὶ 11 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ κύριος Εὐθυμιόπουλος. Ἄρθρον 12. «Ἐν ταῖς περιπτώσεσι τῶν ἄρθρων 7, 8 καὶ 10 τοῦ παρόντος νόμου, μὴ ἐπαρκούντων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ, δύνανται νὰ λάβωσιν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ σώματα τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τῆς ἐφεδρείας αὐτῆς καὶ τῆς πανδήμου στρατιᾶς ἀπόστρατοι ἢ παραιτηθέντες ἢ ἀφεθέντες ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ, οἱ μὲν ἀπόστρατοι μὲ τὸν βαθμὸν, ὃν φέρουσιν, οἱ δὲ παραιτηθέντες ἢ ἀφεθέντες μὲ τὸν βαθμὸν, ὃν εἶχον κατὰ τὸν χρόνον τῆς παραιτήσεως ἢ ἀφέσεως. Ἅπαντες οὗτοι ἀποτελοῦσιν ἰδίαν κατηγορίαν, τὴν τῶν συμπληρωματικῶν, προαγόμενοι ἐντὸς τῆς κατηγορίας ταύτης μόνον ἐν ὥρᾳ πολέμου, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ περὶ προβιβασμῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ νόμου. Ἡ μεταξὺ τούτων ἀρχαιότης στηρίζεται διὰ μὲν τοὺς ἀποστράτους ἐπὶ τῆς ἡμερομηνίας μὲν τοῦ Διατάγματος τοῦ τελευταίου προβιβασμοῦ ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἢ τοῦ ἀπονέμοντος τὴν σύνταξιν ὡς πρὸς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, διὰ δὲ τοὺς παραιτηθέντας ἢ ἀφεθέντας ἀπὸ τοῦ νέου διορισμοῦ ἢ τῆς νέας κατατάξεως. Ἐν ὥρᾳ συμπράξεως μετὰ βαθμοφόρων τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἔρχονται ὡς πρὸς τὴν σχετικὴν κατὰ βαθμὸν ἀρχαιότητα κατόπιν τῶν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὁμοιοβάθμων αὐτῶν.»

§56ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸ 12 ἄρθρον μετὰ τὰς λέξεις «καὶ τῆς πανδήμου στρατιᾶς ἀπόστρατοι» νὰ προστεθῶσι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς φάλαγγος (θόρυβος).

§57Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐνίσταμαι κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης, διότι ἡ διάταξις αὕτη ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸ ὅλον νομοσχέδιον, διότι, βλέπετε, εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον κανονίζονται ῥητῶς αἱ σχέσεις τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Τὸ πνεῦμα τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον εἶναι πᾶν ἄλλο ἢ ὅ,τι ὁ κύριος ὑπουργὸς λέγει· διότι, ὡς γνωρίζετε, οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς φάλαγγος ἀνήκουν ὁλοσχερῶς εἰς ἰδιαιτέραν τάξιν καὶ κατηγορίαν, ἔχουν ἴδιον μητρῷον, ἰδίαν ἀρχαιότητα, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύνανται νὰ συγχωνευθῶσι μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατοῦ καὶ μὲ τοὺς ἀποστράτους, διότι ἀπόστρατοι παρ’ ἡμῖν λέγονται οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὸν μόνιμον ἐνεργὸν στρατόν· ἄλλως τε πρόκειται νὰ συστήσωμεν σώματα ἐξ ἀξιωματικῶν ἀποστράτων καὶ στρατιωτῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, κατὰ τὰς ἐν γένει διατάξεις τοῦ μονίμου στρατοῦ καὶ ὑπὸ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. Λοιπὸν ἀφοῦ τοιοῦτον εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, πῶς ὁ κύριος ὑπουργὸς θέλει νὰ συγχωνεύσῃ τοὺς ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς μὲ τοὺς τῆς φάλαγγος; διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἰδέα εἶναι ἀποκρουστέα.

§58ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἂν ἴδητε παρακάτω, δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ κηρύσσωνται ἀξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες ἀπολυτήριον γυμνασίου.

§59Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ ἴδωμεν αὐτὸ τὸ παρακάτω.

§60ΣΟΥΤΣΟΣ. Διατί τότε νὰ ἀπαγορεύσητε εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν φαλαγγίτην, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ αἰσθήματα καὶ πατριωτισμόν, νὰ λάβῃ μέρος; Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§61ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ φαλαγγῖται ἐξέλιπον, πολλὰ ὀλίγοι ὑπάρχουν, τὸ πλεῖστον τῶν ὁποίων εἶναι φαλαγγῖται πλαστοί, φέροντες τὸν βαθμὸν τοῦ ἀγῶνος, ἀλλὰ δὲν παρευρέθησάν ποτε εἰς πεδίον μάχης.

§62ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ χορηγήσητε δικαιώματα νέα εἰς τοὺς φαλαγγίτας, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουσι· δὲν πρόκειται νὰ προσκληθῶσιν ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἱκανότητα. Ἂν δὲν παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, δὲν κάμνετε ἄλλο τίποτε ἢ νὰ ὑβρίσητε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, εἰς οὓς ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει τὴν σημερινὴν θέσιν της· εἶναι ἄτοπον νὰ μὴ προσκληθῶσι καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ἀφοῦ πρόκειται νὰ προσκαλέσητε ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὀλιγώτερα δικαιώματα καὶ ἱκανότητα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην περὶ φαλαγγιτῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη (θόρυβος).

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἀντίστροφον, κύριε πρόεδρε.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον ἀπεφάνθη· ἂν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ζητήσατε τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν (θόρυβος).

§66Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§67ΛΑΠΑΣ. Τὸ ἀντίθετον νὰ ψηφοφορηθῇ, διότι εἶναι πολλοὶ φαλαγγῖται οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν.

§68ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίστροφον, κ. πρόεδρε.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καθήσατε· θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίθετον.

§70ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν δύνασθε, διότι τὸ προεδρεῖον ἀπεφάνθη (θόρυβος). Ἐὰν ἐπιμένουν καὶ εἶναι 15, ἂς ζητήσουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν (θόρυβος).

§71ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν παρατήρησιν· τί ἐννοεῖ κληρικούς; Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μᾶς δώσῃ ἐπὶ τούτου μίαν διασάφησιν.

§72ΛΑΠΑΣ. Τί γίνεται τὸ ζήτημα τῶν φαλαγγιτῶν, κ. πρόεδρε. Ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ πρόεδρος κ. Ζαΐμης.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐτελείωσε, κύριε Λάπα, δὲν τὸ παρεδέχθη ἡ Βουλή.

§74Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Λάπας δὲν ἐννοεῖ, ὅτι ὀφείλει νὰ σέβηται περισσότερον τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Κληρικοὺς ἐννοοῦμεν πάντας τοὺς ἔχοντας κανονικὴν κουράν· τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον.

§76ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπὸ ποίας ἡλικίας ἄρχεται ἡ κουρά;

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τοὺς κανόνας, διὰ νὰ καρῇ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ ἡλικίαν 18 ἐτῶν συμπεπληρωμένων. Ἂν δὲ πρὸ τῆς ἡλικίας ταύτης ἀποκείρωνταί τινες, τοῦτο εἶναι κατάχρησις.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 12 ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 13. Μὴ ἐπαρκούντων καὶ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκαιουσῶν θέσεων ἀξιωματικῶν, δίδεται διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ἐντολὴ πρὸς ἐκπλήρωσιν χρεῶν, ἀντιστοιχούντων εἰς ὡρισμένον βαθμὸν πρὸς τοὺς ἄγοντας τὸ 20 μέχρι τοῦ 50 συμπεπληρωμένου καὶ ἀνήκοντας εἰς τὰς ἐφεξῆς κατηγορίας, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς των. αʹ) Εἰς τοὺς ἀποφοίτους τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ τμῆμα τῶν φυσικομαθηματικῶν ἐπιστημῶν, ὡς καὶ εἰς τοὺς ἐκ τούτων μηκέτι ἀποφοιτήσαντας. βʹ) Εἰς τοὺς διδάκτορας, προλύτας, ἀποφοίτους καὶ φοιτητὰς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. γʹ) Εἰς τοὺς ἔχοντας ἀπολυτήριον γυμνασίου. δʹ) Εἰς πάντα εὐδοκιμήσαντα εἰς τὰς κανονισθησομένας ἐξετάσεις.»

§79Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν ν’ ἀπαλείψῃ ἀπὸ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὰ ἐδάφια 2 καὶ 3, τὰ ὁποῖα προβλέπουν περὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν γυμνασίων. Τὸ ἄρθρον λέγει ῥητῶς, ὅτι, μὴ ἐπαρκούντων ὁπωσδήποτε τῶν ἀξιωματικῶν εἴτε τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, εἴτε τῶν ἀποστράτων, κατ’ ἀνάγκην τὸ ἔθνος πρέπει νὰ προβλέψῃ περὶ σχηματισμοῦ σώματος ἀξιωματικῶν. Φρονῶ ὅτι ἡ Βουλή, ἀφοῦ ἀποδεχθῇ τοὺς ἀποφοίτους τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, πρέπει νὰ παραδεχθῇ ὅρον γενικὸν διὰ τοὺς πολίτας Ἕλληνας ἄνευ διακρίσεως, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει νὰ τὸ χορηγήσῃ εἰς πάντα Ἕλληνα. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει τάξεις τινὲς ἐν τῇ κοινωνίᾳ νὰ ἔχωσι προνόμια ἐκτὸς ἐκείνων τῆς προσωπικῆς ἱκανότητος καὶ ἀξίας· κατὰ συνέπειαν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, μετὰ τὴν παραδοχὴν τῶν ἀποφοίτων τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ὡς δοκίμων ἀξιωματικῶν, νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς πάντα Ἕλληνα ἄγοντα πλέον τοῦ 21 ἔτους τῆς ἡλικίας του νὰ φέρῃ στολὴν ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ κατόπιν ἐξετάσεων, τὰς ὁποίας θὰ ὁρίσῃ Β. Διάταγμα, προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ἐννοῶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ δοθῇ εἰς τίτλους, τοὺς ὁποίους φέρουσι νέοι ἄλλως λίαν ἀξιότιμοι καὶ ἱκανοὶ διὰ τὸ ἐπάγγελμά των, ἀλλ’ οὐδόλως προπαρασκευασμένοι νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ στρατῷ.

§80ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Δύω λόγοι, κύριοι στηρίζουν τὴν τοιαύτην ἐξαίρεσιν, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου· πρῶτον ἡ ἐπιστημονικὴ ἀνάπτυξις τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος προσώπων. Θὰ συνομολογήσητε τῳόντι, ὅτι οἱ διδάκτορες ἐπιστήμης τινὸς, οἱ προλύται καὶ οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Πανεπιστημίου ἔχουν διάνοιαν μᾶλλον ἀνεπτυγμένην τῶν ἀγραμμάτων ἀνθρώπων, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἰσότης, ἀλλὰ προφανὴς ἀνισότης τὸ νὰ θέλῃ τις νὰ τοὺς θέσῃ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν, διότι ἡ ἀληθὴς ἰσότης κεῖται οὐχὶ εἰς τὴν κατ’ ἀριθμὸν, ἀλλ’ εἰς τὴν κατ’ ἀξίαν ἰσότητα. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ἰσχυρότερος. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος προσώπων διῆλθον ἤδη ἱκανὴν ἄσκησιν, διότι, ὡς γνωστόν, τὰ γυμνάσια ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἰδίως ἐξακολουθοῦν ἐπὶ ἔτος ἤδη ὁλόκληρον, ὅτι ἑπομένως δὲν εἶναι ἐντελῶς ἄπειρα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ κανονισμοῦ, ὅπως οἱ λοιποὶ τῶν πολιτῶν. Ὅταν λοιπὸν μᾶς λείπωσιν ἄλλοι ἀξιωματικοὶ, ὅταν πρόκηται νὰ λάβωμεν ἐκ τοῦ σωροῦ τῶν πολιτῶν, βεβαίως προτιμότερον εἶναι νὰ ἐκλέξωμεν ἀνθρώπους ἀνεπτυγμένους τὴν διάνοιαν, οἱ ὁποῖοι διῆλθον καὶ ὄχι μικρὰν ἄσκησιν. Ἰδοὺ ἡ δικαιολογία τῆς ἐξαιρέσεως.

§81ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, ἡ ἰδιότης τοῦ διδάκτορος, τοῦ τελειοφοίτου, εἶναι ἰδιότης ἀρκετὰ ἔντιμος καὶ παρέχει ἐγγυήσεις πλήρεις περὶ τῆς διανοητικῆς ἀναπτύξεως ἢ τῆς τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ αὐτὸ καὶ μόνον δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ἀρκετὸν, ὥστε νὰ παρέχῃ ἀπόδειξιν πλήρη τῆς ἱκανότητός του, ὅτι δύναται καὶ νὰ διευθύνῃ στρατιώτας. Λοιπὸν ἂν ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 4 ἀνεφέρετο καὶ εἰς τὰ ἐδάφια 2 καὶ 3, δὲν ὑπῆρχε καμμία δυσκολία· ἄλλως τε καὶ οἱ διδάκτορες τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ φοιτηταὶ προθύμως θὰ δεχθῶσι τὸν συναγωνισμὸν κατὰ τὰς ἐξετάσεις, πρὸς ἀποφυγὴν παραπόνων καὶ αὐθαιρεσιῶν. Διὰ τοῦτο προτείνω μετὰ τὸ ἐδάφιον 1 νὰ τεθῇ τὸ ἐδάφιον 4· νὰ προστεθῇ δὲ ὅτι μεταξὺ ἰσοβάθμων εἰς τὰς ἐξετάσεις προτιμῶνται οἱ διδάκτορες καὶ οἱ προλύται τοῦ Πανεπιστημίου.

§82Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐλπίζω, ὅτι ἐπὶ τέλους θὰ κατορθωθῇ τοιαύτη συνεννόησις, διότι μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ τίτλος τελειοφοίτου ἢ διδάκτορος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸς διὰ νὰ γίνουν ἀξιωματικοί, διότι, ὅπως ὁ κ. Καράπαυλος εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ νέος, ὁ ὁποῖος ἔχει αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, πρόκειται καὶ αὐτὸς νὰ ὑποστῇ ἐξετάσεις διαγεγραμμένας, κατὰ τοῦτο συμφωνῶ πληρέστατα· διαφωνῶ ὅμως ὥστε νὰ μὴ τεθῇ ἡ λέξις «προτιμωμένων». Ἰδοὺ διατί· διότι διὰ προτάσεις εἰς τοὺς βαθμοὺς τῆς ά κλίμακος δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη πολλῶν γνώσεων διανοητικῶν, ὅσον ὑπάρχει ἀναγκαία ἡ πρακτικὴ ἄσκησις, διότι πρόκειται οἱ βαθμοφόροι αὐτοὶ νὰ ἀποτελοῦν τὸ τελευταῖον στρῶμα τῆς ἱεραρχίας τῶν ἀξιωματικῶν· ἄλλως τε ἐν τῷ στρατῷ καθ’ ἑκάστην λαμβάνει τὸ ἑξῆς χώραν. Ὑπάρχουν ὑπαξιωματικοὶ διάφοροι, καὶ ἐν τῇ λέξει ὑπαξιωματικοὶ ὑπάρχουν τρεῖς ὁλόκληροι βαθμοὶ διακεκριμένοι, ὁ βαθμὸς τοῦ ἐπιλοχίου, τοῦ λοχίου καὶ τοῦ δεκανέως· ὑποβαλλομένων ὑπὸ ἐξέτασιν πρὸς προβιβασμὸν τῶν ἐπιλοχιῶν καὶ λοχιῶν, αἱ ἐπιτροπαὶ αἱ ἐξεταστικαὶ εἰς τὰς προτάσεις των ἀποδέχονται κατὰ προτίμησιν πολλάκις λοχίαν διὰ τὴν θέσιν ἀξιωματικοῦ, ἢ ἐπιλοχίαν διὰ τὴν αὐτὴν θέσιν. Ἂν λοιπὸν ἐν τῷ στρατῷ, ὅπου ὑπάρχουν βαθμοὶ διακεκριμένοι, δὲν παρέχετε ἀπόλυτον δικαίωμα πρὸς προαγωγὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ἐξαιρετικὴν διάταξιν προτιμήσεως πρὸς ἀνθρώπους μηδέποτε ὑπηρετήσαντας ἐν τῷ στρατῷ. Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μᾶς εἶπεν, ὅτι αὐτοὶ ἀσκοῦνται, ὅτι αὐτοὶ γυμνάζονται, ἐκτελοῦν γυμνάσια, ἀλλὰ κατὰ τὴν κρίσιν μου αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἰς τὸν νόμον πρέπει νὰ ταχθῇ ἡ διάταξις ἀποκλειστικῶς ὅτι, πᾶς ὑποβληθεὶς εἰς ἐξετάσεις προγράμματος διαγεγραμμένου ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ κυρωμένου διὰ Β. Διατάγματος, αὐτὸς καὶ μόνος δύναται νὰ ἔχῃ δικαίωμα διὰ νὰ λάβῃ θέσιν ἀξιωματικοῦ. Εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ τὰς ἐξεταστικὰς ἐπιτροπὰς ὑπολείπεται μεταξὺ ἴσης ἱκανότητος στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ προτιμήσῃ βεβαίως τὸν ἄνθρωπον τὸν ἔχοντα γενικὰς γνώσεις, τὸν ἔχοντα καλλιτέραν ἀνατροφὴν, ἀλλὰ εἶναι ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀρυσθῇ ἐκ τοῦ νόμου· αὐτὸ ἀφίεται εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν. Δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ διατυπώσωμεν διὰ νόμου ὅτι, προκειμένης ἴσης ἱκανότητος, θὰ προτιμηθῶσιν οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ ἀπόφοιτοι· διατί; Διότι, ἐπὶ παραδείγματι, ὑπάρχει ἀφ’ ἑνὸς εἷς νέος 20ετὴς, ἀλλὰ κάτισχνος, λίαν ἐμπαθὴς, διαρκῶς ὑποφέρων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἔχετε ἕνα νέον εἰκοσαετῆ ἔχοντα ὀλιγωτέρας γνώσεις, ἀλλὰ ῥωμαλέον, ἰσχυρὸν, ἐπίσης νοήμονα· ἀμφιβάλλω μεταξὺ τῶν δύω ἡ ἐπιτροπὴ τίνα θὰ προτιμήσῃ, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ προτιμήσῃ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν βαθμὸν στρατηγοῦ, παρεδεχόμην τοὺς διδάκτορας καὶ τοὺς τελειοφοίτους ἢ τοὺς μαθητὰς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ δώσωμεν βαθμοὺς εἰς τελευταίαν στρατιωτικὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ κόπους προσωπικοὺς, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸ δικαίωμα πλῆρες εἰς πάντα Ἕλληνα, ὅστις μετὰ μίαν ἐξέτασιν κριθῇ κατάλληλος διὰ νὰ λάβῃ τὴν τιμὴν νὰ φορέσῃ τὴν στολήν.

§83ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅσον ἐννοῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, ὑποστηρίζοντα τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν εἶπε, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ ἰδιότης τινὸς ὡς φοιτητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ τοῦ χορηγήσῃ βαθμόν, τόσον ἐπιμένω θεωρῶν ἐσφαλμένην τὴν ἀπόλυτον ἰσότητα, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ καθιερώσῃ. Βεβαίως, κύριοι, δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ ἱκανότης τοῦ ἐπιστήμονος διὰ τὴν θέσιν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀρνηθῇ οὐδείς, ὅτι μεταξὺ ἰσοβάθμων ἀνθρώπων καὶ ἐχόντων τὰ αὐτὰ δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν κατάταξίν των ὡς ἀξιωματικῶν, ὅτι εἶναι σπουδαῖον κεφάλαιον ἡ διανοητικὴ ἀνάπτυξις. Ἐρωτῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, ἂν ἐν Γαλλίᾳ οἱ μαθηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν γυμνασίων, λαμβάνωσι δικαίωμα, ἐθελουσίως κατατασσόμενοι, νὰ δίδωσιν ἐξετάσεις καὶ προάγωνται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ· διατί τὸ προνόμιον τοῦτο; Διότι καὶ ἐκεῖ ἐδέχθησαν τὴν ἰδέαν, ὅτι εἷς ἄνθρωπος, ὅταν ἐμορφώθη ἐπιστημονικῶς, παρέχει τινὰ ἐχέγγυα διὰ τὴν κατάταξίν του ὡς ἀξιωματικοῦ. Νομίζω λοιπόν, ὅτι διόλου δὲν βλάπτει ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν ἔκαμον, ὅτι προτιμῶνται οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ ἀπόφοιτοι μεταξὺ ἰσοβάθμων.

§84ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Καράπαυλος, ὑποστηρίζων τὴν ἰδέαν τῆς προτιμήσεως, ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ Γαλλικὸν κείμενον ἀποδέχεται ἀποκλειστικῶς τὸ προνόμιον τῶν ἐν Γαλλίᾳ μαθητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν γυμνασίων. Ὁ κ. Καράπαυλος, ἐὰν εἶχε τὴν προσοχὴν νὰ μελετήσῃ ὁλόκληρον τὸ κείμενον, ἤθελεν ἴδει ὅτι οὐχὶ εἰς τοὺς μαθητὰς ἀποκλειστικῶς, ἀλλ’ ἐδόθη εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας τάξεις· ἐδόθη ἰδίως ὑπὲρ τῆς πολιτείας, ὥστε ὁ στρατὸς νὰ μὴ ἀποῤῥοφᾷ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα δι’ αὐτήν.

§85ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἐννοῶ, κ. Μαυρομιχάλη· ἀλλὰ μεταξὺ ἴσων νὰ προτιμῶνται.

§86ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τὶ ἐννοεῖ ἴσων· ἐγὼ, κύριοι, ἐννοῶ ἰσότητα ἄνευ ἀνισότητος, ἀναλόγως τῆς χρείας, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἔχει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν π. χ. ἔχω ἀνάγκην ἑνὸς γραφέως εἰς τὸ γραφεῖόν μου, θὰ ζητήσω ὥστε ὁ γραφεὺς αὐτὸς νὰ ᾖναι κατάλληλος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν, δὲν ἔχω ὅμως ἀνάγκην οὔτε ῥωμαλέος νὰ ᾖναι, οὔτε νὰ ἔχῃ ἀνάστημα· ἔχω ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἰδιότητος, ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν καὶ κατάστασιν εὑρίσκεται αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος. Ἂν φρονῆτε σεῖς ὅτι εἷς τελειόφοιτος, ὁ ὁποῖος διανύει τὸ 20 ἔτος, εἶναι δὲ φθισικὸς ἢ καχεκτικὸς, εἶναι καταλληλότερος ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μὲν τελειόφοιτος, ἀλλ’ εἶναι πρωτοετὴς, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος παρέχει ἀνάλογον νοημοσύνην, φυσικὴν ῥώμην, ἐπιδεξιότητα εἰς τὸ ἐπάγγελμα αὐτὸ, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ μὲ ὑποχρεώσῃ ὁ νόμος νὰ προτιμήσω τὸν τελειόφοιτον. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι ἡ λέξις προτίμησις πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ.

§87ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς ἐδείχθη αὐστηρὸς εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἐν τῷ νῷ αὐτοῦ ὁ νομοθέτης ὅτε ἔγραφε τὸ προκείμενον ἄρθρον. Πρόκειται, κ. πρόεδρε, περὶ νόμου προσωρινοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς θὰ παύσῃ, μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ὁριστικοῦ περὶ στρατολογίας νόμου· ἀλλὰ πλὴν τούτου, κατὰ ποίαν περίπτωσιν πρόκειται νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 3 εἰς τοὺς διδάκτορας καὶ τελειοφοίτους τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου; Ἐὰν παρηκολούθει τις, μὴ γνωρίζων τὰ προηγούμενα, τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν πρὸ ἡμισείας ὥρας, ἤθελε νομίσει, ὅτι πρόκειται νὰ λάβωμεν τοὺς πολίτας καὶ διδάκτορας τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἀξιωματικοὺς ἐν παντὶ καιρῷ καὶ χρόνῳ. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον, ὅπερ συζητοῦμεν, θὰ ἐφαρμόζηται εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, τὰς ὁποίας προβλέπουν τὰ ἄρθρα 8, 9, 10 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἀποβλέπουν δηλ. τὴν ὥραν τοῦ πολέμου, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λέγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὅτι, ἂν δὲν ἐπαρκοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἂν δὲν ἐπαρκοῦν οἱ ἀπόστρατοι, ἂν δὲν ἐπαρκοῦν οἱ μαθηταὶ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, τότε, ἀλλὰ μόνον τότε, ἐπιτρέπεται νὰ ἀποταθῶμεν πρὸς τοὺς διδάκτορας καὶ τελειοφοίτους. Καὶ φαίνεται ὑμῖν ὑπερβολικὸν ὅτι, ἀφοῦ ἐξαντλήσωμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς βαθμούς, φαίνεται πολὺ νὰ ἀποταθῶμεν εἰς τοὺς διδάκτορας καὶ προλύτας τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ἄνθος τοῦτο τῆς Ἑλλάδος; Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι ἡ ἀξίωσις αὕτη εἶναι ὑπερβολικὴ, καὶ ὑποστηρίζω τὸν νόμον ὅπως ἔχει.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὁ ὁποῖος προτείνει ἐν τῷ ἄρθρῳ 13 νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ §§ 2 καὶ 3. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἕπεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καραπαύλου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ § 4 μεταβάλλεται εἰς § 2, μὲ τὴν προσθήκην «Προτιμώμενοι ἐπὶ ἰσοβάθμων». Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον μένει ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. (Μετὰ ταῦτα ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15) Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 16.

§89ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ χορηγία νὰ παύῃ τὴν ἑπομένην ἡμέραν μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς πρὸς διάλυσιν διαταγῆς.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 17, 18, 19. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 20.

§91ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Προσθέσατε, κ. πρόεδρε «τῶν ἄρθρων 7, 8, 9, καὶ 10.»

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 20 μὲ τὴν προσθήκην τοῦ ἀριθμοῦ 9, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 21, 22. Ἄρθρον 23.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον ἐτροποποίησε τὸ τελευταῖον ἄρθρον, προτεῖναν ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἑξῆς· «Ἄρθρον 23. Καταρτισθέντων τῶν κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον μητρῴων, αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μητρῴων ἐκείνων. Αἱ δὲ ποινικαὶ καὶ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ εἰρημένου περὶ στρατολογίας νόμου ἰσχύουσιν ἐφ’ ὅσον ἀπαιτεῖται πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος.»

§94Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ προσωρινὸν αὐτοῦ. Τὸ ἄρθρον 23, ὅπως τὸ ὑποβάλλει σήμερον ἡ κυβέρνησις, ἀντιστρατεύεται εἰς τὴν ἀρχὴν, διότι ἀπὸ προσωρινοῦ τὸ κάμνει πάγιον· ὥστε ἐὰν ψηφοφορήσωμεν αὐτὸ, ἀποκρούομεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ μεταβολὴ ἐγένετο ἐπίτηδες, κύριοι, ἐπειδὴ τὸ νέον νομοσχέδιον δὲν εἶναι γνωστὸν πότε θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐὰν ἐν τούτοις παρουσιασθῇ ἀνάγκη τις, τί θὰ κάμωμεν; Διὰ τοῦτο, ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς θεωρηθῇ ὡς νόμος ἀνάγκης, δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀκυρώσωμεν, πρὶν δι’ ἄλλου νόμου ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτοῦ ζητοῦμεν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· ἑπομένως ἀπεπερατώθη ἡ κατ’ ἄρθρον τρίτη καὶ τελευταία συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Μένει ἤδη ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ αὔριον, διὰ νὰ καταρτισθῇ ὡς ἐτροπολογήθη.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ψηφισθῇ ἤδη τὸ σύνολον, θὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις· ἄλλως ἐπιφυλάττομαι δι’ αὔριον.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, εἶπον. Ἕπεται ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου 10000000. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχή. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§99ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχήν.

§101ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§102ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, σήμερον.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Θὰ ἐρωτήσω ἀντιστρόφως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ἐγένετο ἑπομένως δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2. Ἀναγινώσκεται τὸ 3 ἄρθρον.

§104Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, συγχωρήσατέ μοι νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ὡς πρὸς τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν κανονίζονται τὰ οἰκονομικὰ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξήνεγκε διαφόρους γνώμας. Παρετήρησεν, ὅτι διὰ τῶν προτάσεων τῆς κυβερνήσεως ἐξογκοῦται εἰς μέγαν βαθμὸν καὶ τετραπλασιάζεται τὸ δημόσιον χρέος· δεύτερον, συνέπεια τῆς ἐξογκώσεως ταύτης θέλει εἶσθαι ἡ ἔκπτωσις τῆς δημοσίας πίστεως· τρίτον, ἕνεκα τούτου θὰ ἐλαττωθῇ ἡ πιθανότης τῆς συνομολογήσεως δανείων διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν περὶ αὐτῶν· τέταρτον, δημιουργεῖται ἔλλειμμα διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δημοσίου χρέους περὶ τὰ 15,000,000· πέμπτον, ἡ κυβέρνησις καὶ διὰ τῶν ἔργων της καὶ διὰ τῆς οἰκονομικῆς ἐκθέσεώς της καὶ διὰ τῶν ἐξηγήσεών της ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν δύναται ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τούτου νὰ οἰκονομήσῃ οὐδὲν ποσὸν διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἕκτον, πρὸς ἐξίσωσιν τοῦ ἐλλείμματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον προανέφερα, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς αὔξησιν φόρων, ἡ δὲ αὔξησις αὕτη θέλει εἶσθαι περίπου κατὰ 50% ἀναλόγως τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς σήμερον προσφέρει. Ἡ ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος καὶ ὁμοθύμως παρεκάλεσε τὴν κυβέρνησιν καὶ ἐσύστησεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάσῃ, ὅπως αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις ἀπαιτοῦσι, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους· προέτρεψε δὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν τυχὸν ἔχῃ γνώμην ἐναντίαν, νομίζουσα, ὅτι εἰς τὰς συνήθεις περιστάσεις ὁ προϋπολογισμὸς δὲν πρέπει νὰ ὑποστῇ περικοπὰς, εἰς τὰς παρούσας ὅμως ἐκτάκτους πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι προτείνουσα τοσαύτας θυσίας, ὁποίας προτείνει, καὶ προσκαλοῦσα ὁλόκληρον τὸν λαὸν εἰς τὰ ὅπλα, ὀφείλει νὰ σχεδιάσῃ καὶ προϋπολογισμὸν ἀνάλογον, καὶ ὑπέδειξεν εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην διαφορὰν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τακτικῶν περιστάσεων καὶ ἐκτάκτων, καὶ κατὰ συνέπειαν μεταξὺ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκτάκτου. Εἴπαμεν δὲ ῥητῶς εἰς αὐτὴν ὅτι, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους τὴν σήμερον δὲν πρέπῃ νὰ ᾖναι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐπέλθῃ ἡ ῥῆξις, ἀλλ’ ὅμως πρέπει νὰ προσεγγίζῃ πρὸς ἐκεῖνον. Ἐπροτάθη ὡσαύτως ὑπό τινων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο ἐὰν ἡ Κυβέρνησις περιώριζε τὰ διάφορα αὐτῆς νομοσχέδια εἰς μόνας τὰς διατάξεις τὰς ἀνταποκρινομένας πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, τὰς δὲ διατάξεις τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων νὰ τὰς συνάψῃ εἰς ἓν νομοσχέδιον, ὅπως αἱ μὲν πρῶται, εἴτε τροπολογηθεῖσαι, ἢ καὶ μὴ τροπολογηθεῖσαι, γίνωσι δεκταὶ, αἱ δὲ δεύτεραι γίνωσι δεκταὶ μετὰ τῶν βάσεων, ἃς προανέφερα, τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις οὐδεμίαν ἐκ τῶν προτάσεων τούτων ἐδέχθη, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ οὔτε κἂν ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν μέχρι σήμερον, καίτοι ἐφθάσαμεν, ὡς νομίζω, εἰς τὴν προτελευταίαν ἡμέραν τῆς προθεσμίας, καθ’ ἣν ὀφείλει κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ τὸν ὑποβάλῃ. Ἡ κυβέρνησις, ἐὰν εἶχε τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἥρμοζε νὰ ἔχῃ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτας περιστάσεις, τὸ πνεῦμα τὸ διαλλακτικόν, ὅπερ ἤκουσα μὲν νὰ συνιστᾷ διὰ τῶν χειλέων ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἴδομεν εἰς τὰς πράξεις του· ἐὰν εἶχε, λέγω, τὸ πνεῦμα αὐτό, ὑπῆρχον πολλὰ μέσα, δι’ ὧν ἐδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑψηλὴν ἐντολήν, ἣν εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις ἔχει, καὶ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν ἀξιόλογον διάθεσιν, ἣν ἡ ἀντιπολίτευσις ἔδειξε, συζητοῦσα ἐν ἀπαθείᾳ, καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ κυβέρνησις ἤθελε νὰ διεγείρῃ τὰ πάθη, μὴ ἀποκρύπτουσα δὲ καμμίαν τῶν γνωμῶν της καὶ ποιοῦσα προτάσεις ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, ῥητὰς καὶ ὡρισμένας. Ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἔδειξε κἂν ὅτι ἄγεται ἐκ προσωπικῆς φιλοτιμίας, καὶ δὲν εἶπεν, ὅτι, καὶ ἐὰν αἱ προτάσεις της δὲν ἤθελον γίνει δεκταὶ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, δὲν ἦτο πρόθυμος νὰ δεχθῇ προτάσεις ἄλλας τῆς κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τείνει εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Μεταξὺ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ κυβέρνησις, ἐὰν ἐνεφορεῖτο ὑπὸ πνεύματος τοιούτου, ἦτο καὶ τοῦτο, ὅτι ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ, καὶ ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, ὅπως ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς πίστωσιν εἴτε 1½, εἴτε 2,000,000, ἵνα δι’ αὐτῶν δυνηθῇ νὰ προμηθευθῇ δάνειον ἐκ 15,000,000 ἢ 20,000,000, καὶ σπεύσῃ διὰ τῶν χρημάτων τούτων νὰ ὠφελιμοποιήσῃ τὸν χρόνον, ὅστις καταναλίσκεται ἐξ ἀνάγκης εἰς τὰς συζητήσεις, μὴ δυσκολευθῇ δὲ τὸ ἔργον, ὅπως ἠμπορέσωμεν πρὸ πάντων νὰ κατασκευάσωμεν ἀνθρώπους ἐπιτηδείους πρὸς πόλεμον, καὶ μὴ ἀναβάλῃ ἀμφότερα περιμένουσα πότε θὰ ἔλθῃ ἡ τρίτη συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, πότε θὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον καὶ πότε θὰ κυρωθῇ, πότε δὲ θὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ πότε θὰ προμηθευθῇ τὰ μέσα. Ἀλλ’ οὔτε τοῦτο ἔπραξεν ἡ κυβέρνησις. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισα, ὅτι εἶναι καθῆκόν μου νὰ ἐπαναλάβω τόσον συντόμως τὰς ὑπὸ τῶν διαφόρων μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως γενομένας προτάσεις, νὰ ἐπαναφέρω δὲ εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξήνεγκε, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ καταστήσω γνωστὸν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τοὺς πρώτους φόρους, διατὶ θὰ ψηφίσωμεν κατά.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἐνόησα, κύριοι, τὴν ἐπίθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Καθαρώτερα καὶ εἰλικρινέστερα ὡμίλησεν ἄλλοτέ ποτε ὑπουργεῖον; ποῖον ἄλλο ὑπουργεῖον ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν ἔφερε καθαρὰν καὶ πλήρη τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου; ποῖον ἄλλο ὑπουργεῖον ἔφερε ῥητὰς καὶ ὡρισμένας προτάσεις; Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου ἀγανακτεῖ, διότι ἡμεῖς, ἀντὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὑποστηρίζοντες τὰς προτάσεις μας, δὲν ἐδέχθημεν τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς μᾶς ὑπέβαλεν. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ ἀπαίτησις, τὴν ὁποίαν ἐνδέχεται πολὺ καλὰ νὰ ἔχῃ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεμφθῇ ἡμᾶς. Ἡμεῖς ἐφέραμεν καὶ ὑπεστηρίξαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνομίσαμεν καλὸν καὶ ἐννοοῦμεν καλόν· μᾶς μέμφεται ὁ κ. Δεληγεώργης διατὶ νὰ μὴ φέρετε αὐτό; Ἐὰν εἶχε καλλιτέρας ἰδέας, διὰ τὶ νὰ μὴ τὰς φέρῃ καθαρὰς, ὅπως γίνεται πάντοτε ἕως τώρα, ἀλλὰ μέμφεται ἡμᾶς, διότι δὲν ἐλάβαμεν τὰς ἰδέας του καὶ δὲν ἐφέραμεν σχέδιον κατ’ αὐτάς; Αὐτὸ οὔτε ὀρθὸν οὔτε σύνηθες εἶναι· ἑπομένως δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ κ. Δεληγεώργης ἐμέμφθη ἡμᾶς. Διὰ τί, λέγει, νὰ μὴ ζητήσητε πίστωσιν 2,000,000 δραχ. καὶ οὕτω νὰ οἰκονομήσητε τὰς ἀνάγκας σας καὶ νὰ πραγματευθῆτε δάνειον 20,000,000, ἵνα ἑτοιμασθῆτε; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν εἴχαμεν πόθεν νὰ πληρώσωμεν τὰ 20,000,000, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας δὲν μᾶς ἀφίνει περίσσευμα διὰ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ νέου δανείου. Ἐὰν ἐνοῆτε τὰς ἀνάγκας ὅπως τὰς ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, καὶ θέλετε νὰ ἀνταποκριθῆτε εἰς αὐτὰς, χάριν τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ ἐνεργήσωμεν τὸ δάνειον καὶ νὰ θεραπεύσωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ θεραπεύσωμεν, ἐπιψηφίσατε τοὺς πόρους· ἐπ’ αὐτῶν θέλει στηριχθῆ τὸ δάνειον. Νὰ διαπραγματευώμεθα δάνειον χωρὶς νὰ ἔχωμεν πόρους, χωρὶς νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν μὲ περίσσευμα ἀλλὰ μὲ ἔλλειμμα, δὲν εἶναι σπουδαῖον οὔτε θὰ κατορθώσωμεν τίποτε, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἂς κρίνῃ, ἐὰν ἡμεῖς πταίωμεν ἢ ὑμεῖς, οἵτινες συμβουλεύετε ἡμᾶς ὅπως μᾶς συμβουλεύετε, καὶ μᾶς ἐμποδίζετε νὰ προχωρήσωμεν. Καθ’ ἡμᾶς, κύριοι, δι’ οὐδενὸς ἄλλου μέτρου, δι’ οὐδενὸς ἄλλου τρόπου δύναται νὰ θεραπευθῇ ἡ παροῦσα ἀνάγκη, νὰ ἑτοιμασθῶμεν καὶ νὰ παρασκευασθῶμεν ὅπως ἐννοοῦμεν ἡμεῖς καὶ ὅπως πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν, εἰμὴ διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων· ἄνευ τούτων ἀδύνατον εἶναι οὐδὲν νὰ πράξωμεν. Κύριοι, ἀληθῶς δὲν ὑπεβάλαμεν εἰσέτι τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἐπεριμέναμεν νὰ ἴδωμεν ποία θὰ ᾖναι ἡ τύχη τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ κατ’ αὐτὰ νὰ κανονίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἴδωμεν τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς· ἐνομίσαμεν δὲ καθῆκον ἡμῶν νὰ κάμωμεν ὅσον δυνατὸν περισσοτέρας οἰκονομίας, χωρὶς νὰ καταστρέψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν. Βεβαίως ἄλλα μέτρα ὑπαγορεύουσιν αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι, καθ’ ἃς δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπηρεσία, καθ’ ἃς ὅλος ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ χρησιμεύῃ εἰς ἄλλας σπουδαιοτέρας καὶ σημαντικωτέρας ἀνάγκας· ἀλλ’ ἐν ὅσῳ δὲν ὑπάρχει ἡ τοιαύτη ἀνάγκη, δὲν ἐνομίσαμεν ὅτι μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ καταστρέψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν δι’ οἰκονομιῶν, νὰ ἔχωμεν δὲ ὡς ἀποτέλεσμα μεγάλην βλάβην. Ἠθέλατε νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ καταστρέψωμεν ἐκτὸς τῆς δικαιοσύνης, ἐκτὸς τῶν λοιπῶν κλάδων, καὶ αὐτὰς τὰς εἰσπράξεις; Ἐννοῶ, κύριοι, τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἔχει ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ ψηφίσῃ φόρους, νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν προϋπολογισμὸν, ἕνεκα δὲ τούτου αὔριον τὸν ὑποβάλλομεν· ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἠμπορεῖ ν’ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ ἴδῃ ἐὰν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν περισσοτέρας οἰκονομίας, δηλ. ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἄρθρου νὰ γίνῃ μετὰ τὴν αὔριον. Ἄλλως, κύριοι, ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὰς περιστάσεις αὐτὰς, δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἡ ἐξέτασις καὶ ἡ ἔρευνα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν ὡς προφάσεις μόνον. Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας καὶ οἰκονομίας σπουδαίας, αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑπεβάλαμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων, ἀναβαίνουσιν εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν ἤδη, ἀλλὰ περὶ 500,000 δραχμῶν μόνον. Νομίζομεν ὅτι ὅσας καὶ ἂν ἐφέρομεν οἰκονομίας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν ταύτας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὰ ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην. Λοιπὸν ἀπορῶν, κύριοι, διὰ τὴν νέαν ἐπίθεσιν, νομίζω, ὅτι ἄδικον εἶναι νὰ μᾶς μέμφηται, διότι δὲν ἐπράξαμεν ὅ,τι αὐτὸς νομίζει καλὸν, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν δάνειον ἄνευ πόρων καὶ χρημάτων, ἵνα τὸ πληρώσωμεν. Ἐὰν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, συμφωνῆτε μαζύ μας, ἐὰν νομίζετε ὅτι αἱ περιστάσεις εἰσὶ κρίσιμοι, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, ὅτι πρέπει κατά τινα τρόπον νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι, τότε δεχθῆτε ὄχι μόνον τὰ μέτρα, ἀλλὰ καὶ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων τὰ μέτρα δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι. Δὲν σᾶς ἀρέσει τὸ σύστημα αὐτὸ προτείνατε ἄλλο, διότι ἄνευ τούτου θὰ εἴπῃ, ὅτι μόνον ἐμπόδια θέλετε νὰ θέσητε καὶ ἐπινοεῖτε προφάσεις.

§107ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τόσα νομοσχέδια ἐπροτείναμεν.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Λούντζη, ἐπιθυμῶ νὰ μὲ εἴπητε ἐὰν ἡ μερὶς αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐπρότεινε φόρον τινὰ ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἀπαντῶ εἰς τὴν προσβολὴν, ἥτις ἐγένετο. Ἐὰν τῷ ὄντι ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην, τότε, κύριοι, πρὶν ζητήσητε τὴν ἀπόῤῥιψιν μιᾶς προτάσεως, ἔλθετε νὰ εἴπητε τὶ δύναται νὰ γίνῃ· ἀναγνωρίζοντες ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι κατεπείγουσαι, ἀναγνωρίζετε τὰ μέτρα, ἔπειτα δὲ ἀρνεῖσθε τοὺς πόρους. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε λογικόν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης.

§110Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐψηφίσαμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, καὶ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου της παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· παρεδέχθη δὲ ὁριστικῶς ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου. Ὅταν δὲ ἐπελαβόμεθα τοῦ 3 ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἄδεια νὰ ἐπιβληθῇ ½% ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων εἰς τοὺς δήμους, καὶ νὰ εἰσπράττηται διὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ὁ φόρος οὗτος· ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ ὑπουργεῖον προϋπολογίζει νὰ εἰσπράξῃ 650,000 δραχμῶν, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, καὶ ἡτοιμαζόμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν, ὁ ἔντιμος προϊστάμενος ἑνὸς τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θέλει καταψηφίσει. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ ὡς πρώτιστος τῶν μελῶν τοῦ ἑτέρου τῶν τμημάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ὡς ἀρχηγὸς κόμματος, εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκθέσῃ τὰς γνώμας του περὶ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς διοικήσεως τοῦ ὑπουργείου. Καὶ ἐνόμιζον μὲν ἐγὼ, ὅτι δὲν ἦτο τώρα ἡ πρὸς τοῦτο κατάλληλος στιγμὴ, ἀφ’ οὗ ἡ μὲν πολιτικὴ συζήτησις πρὸ ἡμερῶν ἔληξε, πρόκειται δὲ νῦν νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἐπιβολὴν φόρου. Ἐὰν δὲν ἐλέγοντο ὅσα ἐλέχθησαν, βεβαίως ἤθελον τηρήσει σιγήν· ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ά καὶ βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἠγόρευσα κατὰ τοῦ ἄρθρου 3, διότι οἱ φόροι, οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτοῦ ζητοῦνται νὰ ἐπιβληθῶσι, δὲν δικαιολογοῦνται ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, κατ’ οὐσίαν δὲ περιέχουσιν ἀδικίαν καὶ κατὰ τὴν βεβαίωσιν καταθλίψεις, καὶ ἐπειδὴ προανήγγειλα ὅτι μέλλω νὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις, ἵνα μὴ λογισθῶ ὅτι ἐμφοροῦμαι ὑπὸ αὐτῶν τῶν σκέψεων, ὑπὸ τῶν ὁποίων εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης ὅτι ἐμφοροῦνται ἄλλοι. Ἐξετάζων τὸ 3 καὶ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, δὲν ὁδηγοῦμαι ὑπὸ πολιτικῆς τινος ἐννοίας, διότι νομίζω, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου εἶχον πλήρη τὴν ἐξουσίαν νὰ ὁδηγηθῶσιν ὑπὸ πολιτικῶν σκέψεων κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν· ἐκεῖ δὲν παρέλιπον καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω τὴν ἐμὴν γνώμην. Μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν νομοσχεδίων, εἶχον καθῆκον νὰ περιορίσω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν διατάξεων αὐτῶν· διὰ τοῦτο ψηφίζων κατὰ τοῦ 3 ἄρθρου, δὲν ἔχω σκοπὸν εἰμὴ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ὅτι θεωρῶ τὸν φόρον αὐτὸν ὡς πολεμούμενον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ δίδοντα χώραν εἰς πολλὰς καταθλίψεις, ἄδικον δὲ κατ’ οὐσίαν, καὶ δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ. Ἤλπιζον δὲ, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, πρὸς ὃν κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἔκαμον ἔκκλησιν, ὅτι ἤθελε συναινέσει νὰ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλον τινὰ πόρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελε δυνηθῆ νὰ προσπορισθῇ τὰς 650,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας εἶπεν, ὅτι χρειάζεται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 10,000,000. Δυστυχῶς ἡ πρόκλησίς μου ἀπέβη ματαία· ἐξ ἐναντίας δὲ μοὶ τὴν ἀνέτρεψεν, ἀπευθύνας αὐτὴν εἰς ἐμέ. Μοὶ εἶπε νὰ προτείνω ἐγὼ τὸν πόρον τοῦτον ἀντ’ αὐτοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀξίωσίς του αὕτη ἦτο ἄδικος πρὸς ἓν μέλος τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κανὲν ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προτείνει τοὺς ἀναγκαίους εἰς τὸ κράτος πόρους. Τὰ στοιχεῖα ταῦτα κατέχει μόνος ὁ κυβερνῶν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτοῦ, προτείνων τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβαλλομένου φόρου, καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τῆς προσόδου τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τῶν 10,000,000. Ἐγὼ δὲν κρίνω ἔγκαιρον καὶ συναφὲς μὲ τὰς παρασκευὰς τοῦ ἔθνους τὸ μέτρον τῆς τακτοποιήσεως τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν· ἑπομένως νομίζω, ὅτι ὁ δι’ αὐτὰ προτεινόμενος ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ δύναται νὰ διατεθῇ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν 10,000,000.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου περαιτέρω συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία, ἕως οὗ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ περὶ τῶν ἐπενεκτέων εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους οἰκονομιῶν, μὲ ἀπαλλάττει τῆς ἀνάγκης νὰ προβῶ εἰς εὐρυτέρας ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι ἐλπίζω, ὅτι ἡ πρότασις θέλει γείνῃ ἀποδεκτή.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἕως πότε νομίζετε;

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ νὰ γείνῃ ἡ ἀναβολὴ πρὸς σκοπὸν σπουδαῖον, ἤτοι νὰ ληφθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὡς βάσις τῶν σκέψεων ἡμῶν· διότι νομίζω, ὅτι εἰς οὐδεμίαν σκέψιν περὶ φορολογίας νέας δυνάμεθα νὰ προβῶμεν, ἐὰν ἐκ τῆς μελέτης τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν πεισθῶμεν κατὰ πόσον αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἐλαττώσωσι τὸ ὅλον ποσὸν τῆς νέας φορολογίας, ἣν τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως μέτρα καθιστῶσιν ἀναγκαίαν. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ φέρον διαφωνίαν μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι, ὡς γινώσκετε ἐκ τῶν προηγουμένων συζητήσεων, δὲν περιωρίσθημεν νὰ κατακρίνωμεν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτείνει ἡ κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐσυστήσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ καὶ ὁ φόρος οὗτος, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ῥυθμισθῶσιν ἐν γένει τὰ φορολογικά, πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῶν τε προϋπαρχόντων καὶ τῶν ἐκ τῶν νομοσχεδίων τοῦ ὑπουργείου ἀναφαινομένων. Ἡ Κυβέρνησις, ἀγνοῶ διατί, δὲν ἠθέλησε ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν φρονοῦμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισιν νομοσχεδίων περὶ φορολογίας. Ἐὰν ἡ πρότασις ἡμῶν ἀπεῖχεν ἀπὸ τῶν ἰδεῶν τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ θέματος οὐσιαστικοῦ, θὰ ἐνόουν τὴν ἄρνησιν τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡμεῖς ἁπλῶς προετείναμεν μεταβολὴν τρόπου· παρεκαλέσαμεν τὰ φορολογικὰ ἄρθρα τὰ περιεχόμενα ἐν διαφόροις νομοσχεδίοις νὰ περιληφθῶσιν ἐν ἰδιαιτέρῳ νομοσχεδίῳ, ὅπως συζητηθῶσιν ὅλα ὁμοῦ, πρὶν ὅμως συζητηθῶσι, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ προϋπολογισμός, νὰ συζητηθῶσι δὲ καὶ τὰ τῆς προϋπαρχούσης φορολογίας. Ἦτο λίαν ἐπιθυμητὸν ν’ ἀπεδέχετο τοῦτο ἡ κυβέρνησις, διότι δὲν θὰ εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς ἤδη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταψηφίσωμεν οὐχὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τῶν φορολογικῶν αὐτοῦ διατάξεων, ἐφ’ ὧν ὑφίσταται διαφωνία περὶ τοῦ τρόπου. Καὶ πρότερον παρεκαλέσαμεν τὴν κυβέρνησιν καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνομεν τὴν παράκλησιν, ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν, ὅπως ἀποχωρίσῃ ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων τὰ περὶ φορολογίας, περιορίσῃ τὰ νομοσχέδια εἰς τὰ ἄρθρα τὰ νομοθετοῦντα τὰς παρασκευάς, τοὺς δὲ φόρους, δι’ ὧν αἱ παρασκευαὶ θέλουσι πραγματοποιηθῆ, ὑποβάλῃ ἐν ἄλλῳ νομοθετήματι. Συμφώνως πρὸς ταῦτα ἐργασθέντες, ἐψηφίσαμεν πρὸ ὀλίγου ἐν γʹ καὶ ὁριστικῇ ἀναγνώσει τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν νομοσχεδίου, καὶ τὸ ά καὶ βʹ ἄρθρον, δι’ ὧν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ συνομολόγησις δανείου, ὑπὲρ οὗ ἐκχωροῦνται εἰδικαὶ πρόσοδοι καὶ προσδιορίζεται καὶ ὁ τρόπος τῆς χρήσεως αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τοῦτο, ζητῶ μίαν προσθήκην, ἐκφράζουσαν τὴν γνώμην, ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέπτυξα καὶ πρὸς ἣν συμφωνεῖ καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι αἱ δαπάναι θὰ γίνωνται συμφώνως πρὸς τὰ ἄρθρα τῶν ψηφιζομένων ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς πιστώσεων, καὶ ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καὶ πρόσθετος ἐγγύησις περὶ τῆς χρήσεως τῶν κεφαλαίων, οἵα κατ’ ἀρχὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου ἐλήφθη, διὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ἐνταλμάτων παρὰ προσώπου ὑπευθύνου. Ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ ὁ κανονισμὸς τοῦ τρόπου τῆς ἐγγυήσεως εἶναι διάφορος· ἐλπίζω ὅμως, ὅτι, ὡς πρὸς τοῦτο, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν κυβέρνησιν. Εἰς ταῦτα περιοριζόμενον τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐψηφίζετο ἤδη ὁριστικῶς, τὰ δὲ φορολογικὰ θὰ ἐκανονίζοντο ἐν συνόλῳ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἐπιμένει διατηροῦσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ γʹ ἄρθρον αὐτοῦ, ἐφ’ οὗ διαφωνοῦμεν, καὶ διότι δὲν δυνάμεθα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ φόρου νέου, καὶ διότι θεωροῦμεν τὸν φόρον τοῦτον καὶ ἐπιστημονικῶς κατακριτέον καὶ λίαν ἄδικον, ὡς ἐκ περιστάσεων εἰδικῶν τῇ Ἑλλάδι. Εἶναι λίαν λυπηρὸν δι’ ἡμᾶς, ὅτι θ’ ἀναγκασθῶμεν, ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἄρνησιν αὑτῆς τοῦ νὰ ἀποδεχθῇ τὸν τρόπον τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, ὃν ἡμεῖς προτείνομεν, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν κατὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἄρθρου τούτου, χωρὶς ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ὅτι, καὶ ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του καὶ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ἀπεδόθη εἰς τὴν ψηφοφορίαν ταύτην χαρακτὴρ πολιτικοῦ ζητήματος. Ὅπως πολλάκις ἐπανελάβομεν, ἡμεῖς δὲν ἀποβλέπομεν εἰς κυβερνητικὰ ζητήματα, εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· ἡμεῖς θέλομεν νὰ λύσωμεν τὸ πραγματικὸν ζήτημα δι’ οἱασδήποτε κυβερνήσεως, εἴτε τῆς σήμερον ὑπαρχούσης, εἴτε τῆς αὔριον πιθανῶς ἐλευσομένης· θέλομεν νὰ νομοθετηθῶσιν αἱ παρασκευαὶ καὶ νὰ γίνωσι πράγματα. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις, ἀποβλέπουσα εἰς ταύτην τὴν πρόθεσιν ἡμῶν, ἀποδεχθῇ τὰς ἡμετέρας προτάσεις, αἵτινες οὐδένα πλάγιον σκοπὸν ἔχουσι, πιστεύω, ὅτι καὶ μετὰ ταύτης τῆς κυβερνήσεως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐπιδιωκόμενον πραγματικὸν ἀποτέλεσμα. Εἶναι ὅμως ἀληθὲς, ὡς παρετήρησα καὶ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει, ὅτι, οἷα ὑπεβλήθησαν τὰ νομοσχέδια, εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσι νόμοι, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῶσι δι’ ἁπλῶν τροπολογιῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἐπιθυμῇ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς βουλῆς πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν νομοσχεδίων, ὅπως κατ’ ἀρχὰς ἐξεφράσθη, ἡμᾶς τοὐλάχιστον θέλει εὕρει προθύμους εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἵνα φέρωμεν αὐτὸ εἰς αἴσιον πέρας.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἡ συζήτησις βεβαίως δὲν θὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐσυζητήθησαν πρὸ πολλοῦ καὶ μετ’ ἐπιμονῆς. Ἤθελα, κύριοι, παραδεχθῆ πᾶσαν πρότασιν, ἡ ὁποία θέλει φέρει εἰς ἀποτέλεσμα ταχείας λύσεως τοῦ ζητήματος· ἀλλ’ ἡ πρότασις, ὅπως τὴν προτείνει ὁ κ. Τρικούπης, καθ’ ἡμᾶς εἶναι ἡ ἀπραγματοποίητος, ἢ ἐπὶ πολὺν καιρὸν θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ματαίως, καὶ ἡμεῖς ἄλλως ἐκτιμῶμεν τοὺς καιρούς, καὶ ἰδίως προκειμένου περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ οὗ πρόκειται. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ἑπομένως περισσοτέραν ἀξίαν ἀποδίδομεν εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν, ἢ εἰς τὰς οἰκονομικὰς θεωρίας καὶ εἰς τὴν ἄμεσον ἐνασχόλησιν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν κρίνῃ οὕτως, ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ὅλα πρέπει νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὴν θεωρητικὴν οἰκονομικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν νομίζῃ, ὅπως ἡμεῖς, ὅτι τὸ ζήτημα ἰδίως τοῦ νόμου τούτου πρέπει νὰ τελειώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, τότε ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ὑπεβλήθη, ἀφοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ τροπολογία, ἥτις νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ἄλλως. Θεωροῦμεν, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον καὶ ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν ἄνευ αὐτοῦ νὰ προβῶμεν, διότι ἡμεῖς νομίζομεν τὰς περιστάσεις κατεπειγούσας καὶ ἀναγκαιοτάτην τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§116ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὀλίγα μόνον θὰ εἴπω πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ψήφου μου. Ἡ κυβέρνησις εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἀπετάθη πρὸς τὸ μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὸ ὁποῖον κἀγὼ ἀνήκω, καὶ εἶπεν, ὅτι ἐνῷ παρεδέχθητε ἐν ἀρχῇ τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα τὰς ἐκτάκτους παρασκευὰς, τὰ ἰδιαίτερα μέτρα δὲν τὰ παραδέχεσθε, καὶ ἑπομένως εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ πολεμῆτε τὴν ἀρχὴν τῶν παρασκευῶν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ λέγητε, ὅτι δὲν θέλετε παρασκευάς. Ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν δὲν ἐκτιμᾷ ἄλλο εἰμὴ τὴν ταχύτητα, ἥτις ἀπαιτεῖται ἕνεκα τῆς ἀνάγκης τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι μᾶς περιτριγυρίζουν. Ἐγὼ, ὅστις ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅστις θὰ καταψηφίσω τοὺς φόρους, νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ οὐδὲν κώλυμα φέρω εἰς τὰ μέτρα περὶ προπαρασκευῆς, τὰ ὁποῖα προτείνει ἡ κυβέρνησις. Τί μᾶς ζητεῖ ἡ κυβέρνησις; Νὰ τῆς δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον· τὸ παρεδέχθημεν. Τί ζητεῖ ἄλλο ἡ κυβέρνησις; Νὰ τῆς δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ δώσῃ ὡς ἐγγύησιν πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δανείου τούτου τὰς εἰσπράξεις τοῦ τελωνείου Ζακύνθου· καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ τελωνείου Ζακύνθου εἶναι 1,100,000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος, αἵτινες δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς πραγματοποίησιν δανείου, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ μόνον 650 χιλιάδας ἐτησίως. Ἰδοὺ λοιπὸν δίδομεν ποσὸν 1 ἑκατομμυρίου καὶ 100,000 δραχ. κατ’ ἔτος διὰ δάνειον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ μὲ μόνας 650,000 δραχ. κατ’ ἔτος. Τὴν προθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτεις νὰ εὕρῃς ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὴν εὗρες· πλὴν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖς δὲν δύνασαι νὰ τὰ εὕρῃς ὄχι ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ οὔτε ἀπὸ ὁποιονδήποτε συμπολιτευόμενον. Ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ κυβέρνησις νὰ ζητῇ τὴν συγκατάθεσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἴς τινα ζητήματα· ἀλλὰ εἰς ζητήματα τοιαῦτα, οἷα τὰ παρ’ αὐτῆς προτεινόμενα, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οὔτε ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως νὰ τὰ ζητῇ. Σᾶς εἴπομεν ὅτι ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον προτείνετε, εἶναι ἀντίθετος εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπιστήμης, καὶ δὲν τὸ ἠρνήθητε.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἠρνήθημεν.

§118ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν τὸ ἤκουσα. Σᾶς εἴπομεν, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἄνισος, καὶ τὸ συνωμολογήσατε ῥητῶς· καὶ ἂν, ὡς λέγετε, δὲν παρεδέχθητε τὸ πρῶτον, παρεδέχθητε τὸ δεύτερον καὶ μᾶς εἴπετε εἰς δικαιολόγησιν, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ φόροι εἶναι ἄνισοι, ὡς ἂν ἦτο δικαιολογημένος ἐκεῖνος ὁ μονόφθαλμος, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ κάμῃ ἴσον τὸ πρόσωπόν του ἤθελεν ἐξορύξει καὶ τὸν ἄλλον ὀφθαλμόν. Σᾶς εἴπομεν, ὅτι αὐτὴ ἡ φορολογία εἶναι ἄδικος εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ μᾶλλον ἄδικος εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑπτανήσου. Σᾶς ἐρωτῶ, ἂν οὐχὶ ἀπὸ ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ ἂν ἀπὸ τὴν μᾶλλον ἔνθερμον συμπολίτευσιν ἠμποροῦσε νὰ ἀπαιτήσῃ ἡ κυβέρνησις ψῆφον ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως. Τί σᾶς εἴπομεν; νὰ μᾶς δώσητε καιρὸν νὰ συλλογισθῶμεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, διότι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἴδωμεν ἂν αὐτὰς τὰς ἑξακοσίας πεντήκοντα χιλιάδας, τὰς ἀπαιτουμένας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου, δυνάμεθα νὰ ἐξοικονομήσωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ἢ ἀπὸ ἀλλοῦ. Τί ὅμως μᾶς λέγετε; ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον ὅπως εἶναι. Ἡμεῖς λοιπὸν ἀρνούμεθα τὰς παρασκευάς; ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν καὶ ἀρνούμεθα τὰ μέσα, ἢ σεῖς μᾶς φέρετε εἰς θέσιν ν’ ἀρνηθῶμεν ἐξ ἀνάγκης τὰ μέσα τὰ ὁποῖα προτείνετε;

§119ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παραδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, σᾶς δίδομεν τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσητε δάνειον 10 ἑκατομμυρίων, σᾶς ἐπιτρέπομεν ἀκόμη νὰ χορηγήσητε πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ δανείου τὰς εἰσπράξεις τοῦ τελωνείου Ζακύνθου, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνώτεραι ὁμολογουμένως ἀπὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου· τί περισσότερον, μᾶς λέγουν, ζητεῖτε; Ἰδού, κύριοι, τί ζητοῦμεν. Διὰ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου τούτου ὁ προϋπολογισμὸς θέλει ἐπιβαρυνθῇ μὲ πρόσθετον δαπάνην 650,000 δρ., καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμῶν πεποίθησιν, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν δαπάνην ταύτην· ἑπομένως σᾶς ζητοῦμεν πρᾶγμα ἁπλούστατον, πρᾶγμα λίαν εὐνόητον· σᾶς ζητοῦμεν συγχρόνως μὲ τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν μᾶς χορηγεῖτε καὶ διὰ τῆς ὁποίας θέλουν αὐξήσει τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους κατὰ 650,000 δραχ., νὰ δημιουργήσητε καὶ τὸν πόρον, ἐκ τοῦ ὁποίου τὰ ἀναγκαῖα χρήματα θέλουσιν οἰκονομηθῇ. Ἐὰν ἐφέρομεν ἁπλῆν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων πρότασιν, σᾶς ἐλέγομεν δὲ συγχρόνως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸς σπουδαίων ἐλαττώσεων, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἀντὶ τῶν ἐνστάσεων, τὰς ὁποίας σήμερον κάμνετε, ἠθέλατε παρουσιάσει τὴν λίαν εὔλογον ἔνστασιν, περὶ τοῦ πόθεν θέλετε πληρώσει τὰς 650,000. Εἰς ἀπάντησιν λοιπὸν τῆς ἐρωτήσεως, ἣν δὲν ἀμφιβάλλω ἠθέλατε ὑποβάλει ἂν τὸ νομοσχέδιον περιεῖχε μόνον τὰ δύω πρῶτα ἄρθρα, ἔρχονται τὰ ἑπόμενα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦσι τὸν πόρον, ἐκ τοῦ ὁποίου κατ’ ἔτος θὰ εἰσπράττηται τὸ ἀναγκαῖον ἔξοδον. Ἄνευ τούτου ἡ εὐκολία, τὴν ὁποίαν μᾶς χορηγεῖτε, δὲν εἶναι πλήρης, καὶ δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ μᾶς κατηγορῆτε, ὅτι ἀπὸ ἰδιοτροπίαν ἐπιμένομεν, ἀφοῦ ἐψηφίσατε τὰ δύω πρῶτα ἄρθρα, νὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ ὑπόλοιπα. Δὲν εἶναι, κύριοι, ἰδιοτροπία, εἶναι ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπιβάλλουν τὰ πράγματα καὶ αἱ περιστάσεις. Ἄνευ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ἑπομένων ἄρθρων, ἡ ψήφισις τῶν δύο πρώτων δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ πληρωθῇ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ, λέγουν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἀντὶ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον προτείνετε, νὰ ψηφισθῇ ἄλλος; Ἐνῷ ὅμως λέγουν τοῦτο, δὲν λέγουν συγχρόνως καὶ ποῖον ἄλλον νὰ προτείνωμεν· ἀλλ’ οἱ μὲν ἰσχυρίζονται, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ὠνίων ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης, οἱ δὲ λέγουν ὅτι παρέχει καταπληκτικὴν ἀνισότητα, καὶ μάλιστα ὡς πρός τινας ἐπαρχίας τοῦ Βασιλείου. Διὰ ν’ ἀποφανθῆτε, ὅτι φόρος τις ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης, πρέπει νὰ ἐλθέσητε ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ αἱ διέπουσαι τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων. Ἔχετε σεῖς ἐκκαθαρισμένας, σᾶς ἐρωτῶ, τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης, καὶ δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθῶσιν εἰς ταύτας οἱ φόροι ἑνὸς κράτους; Εἰπέτε, ἐὰν ἔχητε λελυμένα τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐὰν δηλ. ἦσθε πρῶτον πεπεισμένοι περὶ τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διέπουν πᾶσαν φορολογίαν, καὶ ἐὰν φρονῆτε, ὅτι δύνανται αὗται νὰ ἐφαρμοσθῶσι πρακτικῶς. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἔχω τοιαύτην ἀξίωσιν· κατ’ ἐμὲ, οὔτε αἱ ἀρχαὶ τῆς φορολογίας εἶναι ἐπιστημονικῶς ἀναμφισβήτητοι, οὔτε εἰς κανένα τόπον κατωρθώθη, ὥστε ὅλοι οἱ φόροι νὰ ἐπιβάλλωνται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης. Ἀλλὰ μήπως τοὐλάχιστον προτείνετε ἄλλον τινὰ φόρον μᾶλλον συμφωνοῦντα μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς ὑποτιθεμένης ἐπιστήμης; μόνος ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος προέτεινε νὰ ψηφίσωμεν ἀντὶ τοῦ φόρου τούτου, τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐλησμόνησε, φαίνεται, ὅτι ὁ φόρος οὗτος προτείνεται δι’ ἄλλου νομοσχεδίου καὶ ὅτι ἡ πρόσοδος αὐτοῦ ὁρίζεται εἰς θεραπείαν ἄλλης ἀνάγκης· ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δημιουργεῖ.

§120Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπρότεινα τὸν φόρον ἐκεῖνον, διότι ὑμεῖς μὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀναπόφευκτον μέρος συμπληροῦν τὰς παρασκευὰς τὸ μέτρον τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν, ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω τὸ φρόνημα τοῦτο.

§121ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνώμη σας· ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν τὸ ἐναντίον, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παραιτήσωμεν τὴν ἰδέαν, ἥτις ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ προτείνῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν παλαιῶν δανείων. Ἀλλ’ εἶπον ἄλλοι, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἄνισος, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλους τοὺς δήμους καὶ διότι εἴς τινας ἐπαρχίας θέλει ἀποβῆ καταθλιπτικός, ἰδίως δὲ εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑπτανήσου. Ἐν πρώτοις ποῦ εἶναι ἡ ἀνισότης; ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰσαγομένων εἰς ὅλους τοὺς δήμους, ἔνθα ἐπιβάλλονται τοιοῦτοι δημοτικοὶ δασμοί, κατὰ δὲ τὸν σχετικὸν νόμον τοιοῦτοι ἐπιβάλλονται εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ εἰς ὅλα τὰ παράλια, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν τελωνιακαὶ ἀρχαὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ σταθμάρχου, ὥστε δὲν μένουσιν ἀπηλλαγμένοι παρὰ μόνον οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πρωτεύουσαι ἐπαρχιῶν καὶ συγχρόνως δὲν εἶναι παράλιοι, τοὐτέστιν οἱ χωρικοὶ δῆμοι. Τοῦτο δὲ εὑρίσκουν ἀντισυνταγματικόν, πρωτοφανὲς καὶ μὴ γινόμενον εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου. Τί θὰ εἴπωσιν ὅμως ἐὰν μάθωσιν, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία καὶ σύνταγμα ἔχει καὶ πλειοτέρας ἐλευθερίας, ὁ λεγόμενος φόρος τῆς εἰσαγωγῆς τῶν οἴνων οὔτε εἰς ὅλας τὰς κοινότητας ἐπιβάλλεται, οὔτε εἶναι πανταχοῦ ὁ αὐτός· ἀλλὰ διὰ μὲν τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 4000 ψυχῶν δὲν ἐπιβάλλεται καθόλου, αἱ δὲ ἄλλαι κοινότητες διαιροῦνται εἰς τάξεις, καὶ εἰς ἄλλας μὲν ἐπιβάλλεται φόρος τριάντα Centimes ἐπὶ τοῦ ἑκατολίτρου, εἰς ἄλλας ὁ φόρος φθάνει μέχρι τριῶν φράγκων καὶ εἴκοσι Centimes, εἰς δὲ τὴν πόλιν τῶν Παρισίων ὅλοι οἱ ἐπὶ τοῦ οἴνου φόροι συγκεντροῦνται εἰς ἕνα φόρον, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς ὀκτὼ φράγκα τὸ ἑκατόλιτρον. Ἐκεῖ τάχα δὲν ἔχουν σύνταγμα, δὲν ἔχουν ἐλευθερίας; καὶ ὅμως ἐπιβάλλουν φόρον μέγαν εἰς τὰ μεγάλα κέντρα τοῦ πληθυσμοῦ, μικρὸν δὲ εἰς τὰ μικρότερα, καὶ εἴς τινα μέρη δὲν ἐπιβάλλουν καθόλου· ὁ δὲ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὰ μικρὰ μέρη δὲν ἐπιβάλλονται τοιοῦτοι φόροι, εἶναι εὐνόητος. Τὰ μέρη ταῦτα κατοικοῦνται ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν ἀγροτῶν, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνεται μὲ ἄλλους φόρους· πλὴν τούτου ἡ πρόσοδος ἐκ τοιούτων δήμων εἶναι ἐλαχίστη, καὶ δὲν καλύπτει οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως. Ὅ,τι γίνεται εἰς τὸν ἄλλον κόσμον, τοῦτο πρόκειται νὰ γίνῃ καὶ ἐδῶ· καὶ θαυμάζω, πῶς ἀξιότιμοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι πολλάκις παρέστησαν ἐνώπιόν σας τὰ μεγάλα φορολογικὰ βάρη ἀπὸ τὰ ὁποῖα πιέζεται ἡ ἀγροτικὴ τάξις, ἔρχονται σήμερον καὶ σᾶς κατηγοροῦν τὸν προτεινόμενον φόρον, διότι πρόκειται νὰ ἐξαιρεθῇ ἀπ’ αὐτοῦ ἡ τάξις τῶν ἀγροτῶν. Ἀλλὰ, λέγουν τινὲς, ἐπιβαρύνεται περισσότερον ἡ Ἑπτάνησος. Πόθεν; εἰς ὅλον τὸ κράτος ὑπάρχουσιν ἐπιβεβλημένοι δημοτικοὶ δασμοί, καὶ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ τίποτε ἄλλο, ἢ νὰ αὐξηθῇ κατὰ ½% ὁ δημοτικὸς οὗτος δασμός· ὅ,τι θὰ γενῇ εἰς τὴν Σύρον π. χ. ἢ εἰς τὸν Πειραιᾶ, τὸ αὐτὸ θέλει γίνει καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν. Πόθεν λοιπὸν προκύπτει ἡ ἀνισότης; Ἂν σήμερον ὁ κάτοικος τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Σύρου πληρόνῃ διὰ τὰς δημοτικὰς ἀνάγκας φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων, ὁ φόρος οὗτος θ’ αὐξηθῇ κατὰ ½% διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους, τὸ αὐτὸ δὲ ἀκριβῶς θέλει ἐφαρμοσθῆ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ὥστε δὲν ἐννοῶ ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἀνισότης. Ἤκουσά τινας εἰπόντας, ὅτι ἀντὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων ὀρθότερον ἦτο νὰ προταθῇ αὔξησις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων. Κατ’ ἐμὲ, ἐὰν ἐγίνετο τοῦτο, θὰ εἶχε δίκαιον νὰ παραπονῆται ἡ Ἑπτάνησος· διότι ἡ Ἑπτάνησος καί τινα παράλια τῆς Ἑλλάδος λαμβάνουν ὅλα σχεδὸν τὰ ὤνια ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐνῷ εἰς τὴν Τρίπολιν π. χ. τὴν Γορτυνίαν, τὸ Ἄργος καὶ ἄλλας μεσογείους πόλεις δὲν εἰσάγονται ὅλα τὰ πρὸς κατανάλωσιν χρήσιμα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ παρακειμένους δήμους, καὶ ἀπὸ τὰς παρακειμένας ἐπαρχίας· ὥστε, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην ταύτην, ἐπέρχεται ἀνισότης, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχουν δίκαιον νὰ παραπονῶνται πρὸ πάντων οἱ κάτοικοι τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, καμμία ἀνισότης δὲν ὑπάρχει. Ἐξ ὅλων τούτων ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ μομφὴ, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἠθέλησε ν’ ἀπευθύνῃ κατὰ τῆς κυβερνήσεως, ὅτι δῆθεν ἐξ ἰδιοτροπίας θέλομεν ν’ ἀναγκάσωμεν τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ καταψηφίσῃ τὰ μέτρα μας. Δὲν εἶναι ἰδιοτροπία, εἶναι ἀπαίτησις εὔλογος, σύμφωνος μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς κυβερνήσεως καὶ μὲ τὸ σύστημά της. Ἂν θέλετε νὰ παραδεχθῆτε, ἔχει καλῶς· ἂν δὲν θέλετε νὰ τὸ πράξητε, ἡ κυβέρνησις νομίζει ὅτι εἶναι καθῆκον νὰ μὴ ὀπισθοδρομήσῃ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ.

§122ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ φόρος τῶν οἴνων, ὁ ὁποῖος εἰσπράττεται εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰσπράττεται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου;

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὲρ τοῦ δημοσίου· οἱ φόροι sur les vins καὶ sur les boissons, εἶναι φόροι εἰσπραττόμενοι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Τοιοῦτος εἶναι καὶ τὸ droit d’ entrée. Ἂν δὲν ἔχετε κανὲν βιβλίον οἰκονομολογικὸν, εἴμεθα γείτονες, καὶ περάσατε ἀπὸ τὴν οἰκίαν μου, νὰ σᾶς δείξω.

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, ὅπως ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν καὶ εἴς τινας ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἤκουσεν ὅσα ἤθελε ν’ ἀκούσῃ, δὲν ἤκουσε δὲ τὰ λοιπὰ ὧν εἶπα. Ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸν κατακρίνομεν, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ δεχθῇ τὰς γνώμας μας, καὶ κατέστησεν οὕτω τὸ ζήτημα ἄλυτον, διότι τὸ κατέστησε ζήτημα φιλοτιμίας. Δὲν ἠθέλησε ν’ ἀκούσῃ τὴν διδασκαλίαν, ἣν τῷ ἐδώσαμεν, ὅτι εἰς τοιαύτην ὥραν, ἂν οὐχὶ πάντοτε, τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐνώπιον τῶν μεγάλων δημοσίων συμφερόντων πρέπει νὰ τίθενται κατὰ μέρος· δὲν ἠθέλησε ν’ ἀκούσῃ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ὁμολογίαν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ὅτι εἴμεθα ἀλάνθαστοι, καὶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς καὶ ἡ κυβέρνησίς του ἤθελαν ἔχει τὴν λευκὴν ἡμῶν ψῆφον, οὐχὶ ἂν παρεδέχοντο τὰς ἡμετέρας γνώμας, ἀλλ’ ἐὰν ἐκ τῶν συζητήσεων ὠφεληθέντες καὶ παραιτήσαντες κατὰ μέρος τὰ προσωπικὰ, ἤθελον φέρει προτάσεις, αἱ ὁποῖαι πλειότερον ἢ αἱ ὑποβληθεῖσαι ἤθελον προσεγγίζει εἰς τὸν σκοπὸν πρὸς ὃν αἱ ὑποβληθεῖσαι ἀπέβλεπον. Ἀλλὰ λησμονήσας προσέτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, προσέθηκεν, ὅτι ἐπεκρίναμεν μόνον καὶ δὲν ἐπροτείναμεν τίποτε. Δὲν θέλει νὰ παραιτήσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, διὰ τὸ ὁποῖον πολλάκις ἐκίνησε τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἄλλων, καὶ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ παραιτήσῃ τόσῳ προθυμότερον ὅσῳ ποιεῖται χρῆσιν αὐτοῦ ἐνώπιον ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀκούουσιν ἀκαταπαύστως. Ὅταν εἴπαμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι κακῶς ποιοῦσα ἐξογκόνει τὸ δημόσιον χρέος, δὲν ἐνόησεν ὁ κύριος πρωθυπουργός, ὅτι ἐπροτείναμεν κἄτι τι; ὅτι προτείνομεν νὰ παραιτήσῃ τὸ σχέδιον τοῦ νὰ πληρώσῃ κατ’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις τὰ παμπάλαια χρέη τοῦ 24 καὶ 25, νὰ παραιτήσῃ τὸ σχέδιον τοῦ ν’ αὐξήσῃ τὰς ἐτησίας δόσεις τῶν χορηγημάτων τῶν νήσων, νὰ παραιτήσῃ τὴν ἰδέαν ν’ ἀναδιφήσῃ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὰ ἀρχεῖα, ἵνα ἀνεύρῃ ποῖος ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως εἴτε στρατιωτικός, εἴτε πολιτικὸς ἔχει νὰ λαμβάνῃ, καὶ νὰ ζητήσῃ κατ’ αὐτὰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην δανείων καὶ ὑπερόγκων φόρων, ἵνα ἐπαρκέσωμεν εἰς τοὺς κινδύνους αὐτῶν· νὰ ζητήσῃ, λέγω, τώρα νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον, ἀπαιτοῦντα 40 ἑκατομμυρίων δραχ. δαπάνην; Ὅταν εἴπαμεν εἰς αὐτὸν, ὅτι εἰς τὰ οἰκονομικά του μέτρα πρέπει νὰ προβῇς καθ’ ὃν τρόπον ὑπαγορεύει ἡ φρόνησις, καὶ τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἐπιμόνως ὁ τόπος, νὰ προβῇς ἀπὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ πολυτελοῦς προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς διέπει, καὶ ὅτι τότε μόνον ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει εὑρεθῆ προθυμότατος νὰ δεχθῇ οἱουσδήποτε φόρους, ὅταν σᾶς ἴδῃ ὅτι εἰς τοῦτο τὸ ἔργον ἐνησχολήθητε εἰλικρινῶς· τοῦτο δὲν εἶναι πρότασις; δὲν εἶναι σύστημα πλῆρες, τὸ ὁποῖον ἐνεκολπώθη ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ διὰ τὸ ὁποῖον καυχᾶται ὅτι τὸ ἔπραξε μὲ τὴν συγκατάθεσιν ὅλου τοῦ ἔθνους καὶ κατὰ τὴν ἀξίωσιν αὐτοῦ; Δὲν εἶναι δύω διάφορα συστήματα, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν, καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπρότεινεν εἰποῦσα «Δὲν δύναμαι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ οἰκονομήσω τίποτε;» Δὲν ἀντιτίθεται ἐναντίον τῶν προτάσεων αὐτοῦ σύστημα πλῆρες; Πληρόνομεν τοὺς φόρους, θὰ τοὺς ψηφίσωμεν, λευκὴ θὰ ἦναι ἡ ψῆφος ἡμῶν, ἀλλὰ προαπαιτεῖται κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ λαὸς καὶ ἐπιβάλλει ἡ καλὴ πίστις πρὸς αὐτόν. Ἀλλά, κύριοι, εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, διότι μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὁμιλίας του ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἐκ φιλοτιμίας προσωπικῆς μᾶλλον προσκολλᾶται εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ οὐχὶ διότι εἶναι ἀνάγκη τῷ ὄντι χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ὅταν ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἰσχυρίζεται, ὅτι διὰ νὰ δανεισθῇ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι μόλις ἀπαιτοῦν ἐτησίως τὴν εὐτελῆ δαπάνην 650,000, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ οἰκονομήσῃ τὰς 650,000 ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ πάντως ἀπαιτεῖται νὰ ἐπιβάλῃ φόρους· αὐτὸς ὁ πρωθυπουργὸς, κύριοι, δὲν φρονῶ ὅτι χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἀδυνατεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ προσωπικῆς φιλοτιμίας εἴτε διότι ἔφερε τὸ νομοσχέδιον, εἴτε διότι θέλει νὰ σεμνύνηται ὅτι εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ συστήματος, ὅτι δὲν συμφέρουσιν αἱ οἰκονομίαι εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἤλθομεν ἐδῶ διὰ νὰ οἰκονομῶμεν φιλοτιμίας προσωπικάς, οὔτε ἔχομεν τὸ δικαίωμα, στρέφοντες τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μας, νὰ δικαιολογῶμεν τὴν ψῆφόν μας λέγοντες, οὕτως ἠθέλησεν ὁ πρωθυπουργός. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ λέγων καὶ ἰσχυριζόμενος ὅτι μόνον διὰ φόρων καὶ οὐδέποτε δι’ οἰκονομιῶν θὰ κυβερνήσῃ, ἔχει ἀρκετὴν γενναιότητα, καὶ τὸν συγχαίρομεν ἡμεῖς, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἔχωμεν, καὶ δὲν τὴν ἔχομεν. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν δικαιολογούμενοι, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ὅ,τι μοὶ ἐφάνη παραδοξότερον εἶναι, ὅτι ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν, καθ’ ἣν ἠδύνατο καὶ σήμερον καὶ πρὸ δύω μηνῶν νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς πίστωσιν, ἵνα συνομολογήσῃ δάνειον 15 ἕως 20 ἑκατομμυρίων. Τί ἀπήντησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰς τοῦτο; Ὦ παραδοξολογία, εἶπε, νὰ μοὶ παραχωρῆτε πίστωσιν, ἐνῷ ἔχομεν ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμόν! Τὸν ἐρωτῶ, ἐπικαλούμενος παρελθόντας λόγους καὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁποῖον ἔτος ἔμεινεν ἄνευ ἐλλείμματος καὶ συγχρόνως ἄνευ δανείων; δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι διὰ πᾶν δάνειον ἐπροσδιωρίσαμεν καὶ ἕνα φόρον; Πάντοτε μετὰ τὸ 1867 ἐδανείσθημεν ἄνευ φόρων νέων, ἐνῷ πάντοτε εἴχαμεν ἐλλείμματα· ἀλλὰ πῶς καταδέχεται νὰ ἐξευτελίσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὸ κράτος, τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ, καὶ νὰ ἰσχυρίζηται ὅτι δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ δέκα ἑκατομμύρια, διότι δὲν δύναται νὰ οἰκονομήσῃ 650 χιλιάδας, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πίστιν τοσαύτην; Ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ κάτι τι περιπλέον· πότε θὰ εἰσπράξῃ τὰς 650 χιλιάδας δραχμῶν; τὸν ἐρωτῶ, ἂν θὰ ἀναβάλῃ μέχρι τότε τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου καὶ τὰς προμηθείας. Ὅστις εἶναι τοσοῦτον ἐνδεὴς πίστεως, πρέπει νὰ ἔχῃ τοὺς τόκους ἐπὶ χεῖρας. Τί εἶναι 650 χιλιάδες; εἶναι τὸ προϊὸν φόρου, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσπραχθῇ εἰς ἓν ἔτος· ἐὰν δὲ νῦν συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ τὰ χρήματα· ἄλλως δὲν θὰ εὕρῃ νὰ δανεισθῇ καὶ θὰ ἀναβάλῃ τὰς προπαρασκευάς. Ἀπαντήσατε εἰς αὐτό· δέχομαι διακοπήν.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι πράγματα αὐτὰ νὰ ἀπαντήσω· δὲν ἀξίζει.

§126ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, δὲν ἔχουσιν ὑπόστασιν· ἡ δὲ ψῆφος, ἣν πρόκειται νὰ δώσωμεν, ἔχει ἰσχυρὰν δικαιολόγησιν. Ὅσα δὲ εἶπον περὶ πίστεως καὶ περὶ δανείου, τὰ εἶπον, ἵνα δείξω ὅτι ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας ἕως οὗ εἴτε διὰ τῶν οἰκονομιῶν, εἴτε διὰ τῶν φόρων ἢ καὶ ἀμφοτέρων ἀπεφασίζετο ὁριστικῶς ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν παρασκευή. Αὐτὸ τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν, ἦτο ἐπιτήδειον συγχρόνως οὐ μόνον τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ νὰ φέρῃ, ἀλλὰ καὶ τὸν χρόνον νὰ οἰκονομήσῃ. Γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, ὅτι εὑρίσκεται ἀπέναντι ἀντιπολιτεύσεως ἐντιμοτάτης, ἡ ὁποία ἀφοῦ δώσῃ τὸν λόγον της, δὲν τὸν ἀναιρεῖ. Τί εἴπομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; ὅτι δὲν θέλομεν ἀρνηθῆ τὴν ψήφισιν νέων φόρων, ἀλλ’ ἀφοῦ περιστείλωμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς δαπάνας, διότι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνομεν δὲν θ’ ἀπαιτήσῃ μόνας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἤδη ψηφίζομεν· αἱ δαπάναι αὗται ἀποφασίζονται πρὸς ἔναρξιν τῶν προπαρασκευῶν, ἀλλ’ ἂν τυχὸν ἐπέλθωσιν αἱ περιστάσεις δι’ ἃς ἑτοιμαζόμεθα, σκέφθητε ὁποῖα μέσα πρέπει νὰ ἔχωμεν οἰκονομήσει, ἵνα εἰς τὰς περιστάσεις ἐκείνας ἀνθέξωμεν. Δὲν δύναται λοιπὸν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ δεχθῇ σύστημα, ὅπερ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν προπαρασκευῶν μέλλει νὰ ἐξαντλήσῃ τὴν πίστιν τοῦ κράτους καὶ τὴν φορολογικὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ, καὶ διὰ τοῦτο, ἀποκρούουσα αὐτό, εἶπεν, ἀντὶ νὰ παραδεχθῇ τὰς περὶ παρασκευῶν προτάσεις τῆς κυβερνήσεως, πρέπει νὰ προτιμήσῃ τὴν ἔρευναν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἵνα μὴ χάνεται δὲ ὁ χρόνος, εἴπομεν, ὅτι παραχωροῦμεν πίστωσιν πρὸς σύναψιν δανείου. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν βουλευτὴν Γόρτυνος, ὅτι ἦτο πάντη περιττὸν νὰ ὑπενθυμίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ κοινὸν τὸ φρόνημά του, διότι ὁμιλήσας περὶ τοῦ φρονήματος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐνόησα τὸν κύριον Δηλιγιάννην. Χαίρω δὲ διότι θέλω ἀξιωθῆ τῆς τιμῆς νὰ συμψηφίσω μαζύ του εἰς τὸ ζήτημα, εἰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον αὐτὸς θὰ ψηφίσῃ. Παρατηρῶ δὲ εἰς αὐτὸν ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ προκειμένου φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων διὰ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, δὲν ἐξυπηρετεῖ, ὡς αὐτὸς φρονεῖ, οὔτε τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου ὑπὲρ οὗ τὸν προτείνει, οὔτε τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους ὑπὲρ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν· διότι ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ, τὸν ἐρωτῶ, πότε θὰ γίνῃ; ἀφοῦ ὁ καπνὸς κατὰ πρῶτον φυτευθῇ τὸν προσεχῆ Μάρτιον. Εἰ καὶ ἄνευ τούτου, ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ, καθὼς γνωρίζει ὁ κύριος Δηλιγιάννης, εἶναι ἐκ τῶν πλέον δυσκόλων φόρων, ἀπαιτῶν μακροτάτας παρασκευὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ φόρου αὐτοῦ εἰς τὸ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον μόνον μᾶς ἐπιτρέπεται ν’ ἀναμείνωμεν.

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπρόβαλα εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν, ἵνα ψηφίσῃ ὡς ἄρθρον 3 καὶ ἑπόμενα τοῦ νομοσχεδίου τὸν ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ φόρον, οὐδ’ ἐζήτησα νά ψηφοφορήσωμεν τὴν γνώμην περὶ τῆς διαθέσεως τῆς προσόδου τοῦ φόρου τούτου πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων· ἀπαντῶν εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ά ἀνάγνωσιν μοὶ παρέστησε τὴν ἀμηχανίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἐψήφιζε τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐζήτησε διὰ τοῦ νομοσχεδίου ταῦ ὑπὸ συζήτησιν· ἀπαντῶν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις πρὸ μικροῦ ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αὐτὴν ἀμηχανίαν, ὑπέδειξα τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, εἰπὼν ὅτι ἄλλως θέλω ψηφίσει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 3 καὶ ἑπόμενα τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Δεληγεώργης μὲ ἀναγκάζει νὰ φέρω μικρὰν παρατήρησιν ἐφ’ ὅσων εἶπε περὶ ἐμοῦ, ἂν καὶ αὕτη θέλει χρησιμεύσει συγχρόνως καὶ πρὸς ἀναίρεσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ κατὰ τοῦ ὑπουργείου εἶπεν· εἶπε καὶ εἰς ἐμὲ, ὅτι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ θέλει παράσχει τὴν πρόσοδόν του ὅταν παρέλθῃ τὸ ἔτος, διότι ὁ καπνὸς μετ’ ὀλίγον μόλις θέλει φυτευθῇ· μοὶ παρέστησε δὲ τὰς πολλὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ τρόπος τῆς εἰσπράξεως καὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τούτου· εἶπεν ἐν ἄλλαις λέξεσι τὴν αὐτὴν καὶ πρὸς ἐμὲ ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὸ ὑπουργεῖον πρὸ μικροῦ· «Πότε θέλετε εἰσπράξει τὸν φόρον τοῦ ½%, διὰ νὰ διαθέσητε αὐτὸν πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου; Ἀπαντήσατε.» Ὁ πρωθυπουργὸς δὲν ἀπήντησε· λυποῦμαι διότι πρόκειται νὰ ἀπαντήσω ἐγὼ ἀντ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ἡ ἀπάντησίς μου ἂς χρησιμεύσῃ καὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον. Οἱ τόκοι καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν 10,000,000 θέλουν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ κράτους· δὲν πρόκειται νὰ συστήσωμεν εἰδικὸν χρεωλυτικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ὀνομασθῇ χρεωλυτικὸν ταμεῖον τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξευρεθῇ εἷς πόρος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προσοδευθῶμεν χρήματά τινα καὶ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους, διὰ νὰ καλύψωσι τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, τὴν ὁποίαν θέλει φέρει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῶν ἡ προσθήκη τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλύτρου τοῦ δανείου τούτου.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος· προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Τὸ ἄρθρον 3 θὰ ψηφισθῇ ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, θέλουσιν εἴπει ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι θέλουσιν εἴπει ὄχι. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, ναὶ ἢ ὄχι;»

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 159· 79 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 78 ἐψήφισαν κατὰ, καὶ 2 ἠρνήθησαν. Ἐπειδὴ δὲ ἀπόλυτος πλειονοψηφία δὲν ὑπάρχει, ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 6 καὶ λ. 40 μ. μ.)