1876.11.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 17 Νοεμβρίου 1876.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΔΟΥΜΑΣ. Κύριοι, παρατηρῶ ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς Βουλῆς ἔλαβε σπουδαίαν ἐπέκτασιν, καὶ οὕτω πως ἀπεμακρύνθη τοῦ κυρίου σκοποῦ τῆς ταχείας παρασκευῆς τοῦ ἔθνους, τὴν ὁποίαν παραδεχόμεθα πάντες. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς Βουλῆς, ἐὰν ψηφίσωμεν τυπικῶς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας συνεδριάσεις ἀπασχολεῖ αὐτὴν, καὶ νὰ μεταβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τῶν δύω σπουδαίων νομοσχεδίων, ἤτοι περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν δυνάμεων καὶ περὶ συνομολογήσεως δανείου διὰ τὰς ἐκτάκτους στρατιωτικὰς ἀνάγκας, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς ταχείας παρασκευῆς τοῦ τόπου. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει δεχθῆ τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν. Τὰ νομοσχέδια περὶ ὁδικῶν φόρων, περὶ συμβάσεων, περὶ συστάσεως ταμείου τῶν παλαιῶν δανείων καὶ περὶ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων ν’ ἀναβληθῶσι μετὰ τὴν γʹ συζήτησιν τῶν δύω ἑτέρων νομοσχεδίων, περὶ διοργανισμοῦ τῶν κατὰ ξηρὰν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ περὶ δανείου, καὶ μετὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα, ἀφοῦ προηγουμένως συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται, διότι ἡ Βουλὴ τὸ ἀπεφάσισε χθές.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, πρὸ πολλοῦ οἰκογένειαι ἰταλικαὶ ἐζήτησαν νὰ μετοικήσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι πολὺς καιρὸς, ἔλαβον χώραν διάφοροι διαπραγματεύσεις· τέλος πάντων ἦλθον εἰς τὸ Βρενδήσιον, ἔστειλαν ἀντιπρόσωπον ἐδῶ καὶ ζητοῦν τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὑποσχεθέντων. Ὑποβάλλω περὶ τούτου νομοσχέδιον.

§8ΤΙΝΕΣ. Πόσαι εἶναι;

§9ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. 42, καὶ εἶναι ἑλληνικῆς καταγωγῆς.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ κηρύξῃ κατεπεῖγον καὶ νὰ τὸ παραδεχθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς· «Κεφ. 1, ἄρθρον 1, ἀποζημίωσις τῶν κυρίων βουλευτῶν 380,000.»

§13ΔΟΥΜΑΣ. Ἐν τῇ Βουλῇ, κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχουν καὶ στρατιωτικοὶ καὶ συνταξιοῦχοι; συμψηφισμὸς δὲν γίνεται;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται.

§15ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ πέρυσιν οὕτως ἐγένετο, καὶ ἡμεῖς οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ συνταξιοῦχοι ἐπληρώσαμεν καὶ περιπλέον εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐσυζητήθη ἀπὸ τὸ 1873, καὶ ἀπὸ τότε ἡ Βουλὴ παρεδέχθη αὐτὸ τὸ σύστημα.

§17ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ φαίνεται ὅτι ἐκρατήθη αὐτὸ τὸ ποσόν.

§18ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν πράγματι γίνεται ἀφαίρεσις.

§19ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἠξεύρω τὶ συμβαίνει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι γίνεται ἡ κράτησις. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐκρατήθη τὸ ὀφειλόμενον ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν βουλευτῶν.

§20ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§21ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Περὶ τῶν συνταξιούχων τί γίνεται;

§22Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ συμβαίνει νὰ ἦμαι συνταξιοῦχος τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων, καὶ οὐδέποτε ἔλαβον ἀποζημίωσιν βουλευτικήν.

§23ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Δηλιγιάννην, ὅτι τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων δὲν πληρόνει εἰς τοὺς συνταξιούχους σύνταξιν ἐφ’ ὅσον διατελοῦν βουλευταί.

§25Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὸ εἶναι παράνομον.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων δὲν εἶναι ἐνήμερον, καὶ οἱ βουλευταὶ συνταξιοῦχοι ἀπῄτησαν νὰ λαμβάνωσιν ἐγκαίρως τοὐλάχιστον τὸ ἐπίδομά των.

§27ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ χρήματα τί γίνονται;

§28ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταβαίνουν εἰς τὸ ταμεῖον.

§29ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι παράνομον.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτω γίνεται πρὸ χρόνων.

§31ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι μία μεταφορὰ ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων· τοῦτο ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε;

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὄχι.

ΚΕΦΑΛ. Βʹ. Κεντρικὸν Γραφεῖον.

§33ΚΑΡΤΣΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐδὼ ἔχει δύο βοηθοὺς καὶ δύο ἀναπληρωτάς. Οἱ ἀναπληρωταὶ τί κάμνουν;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλη εἶναι ἡ θέσις τῶν βοηθῶν καὶ ἄλλη ἡ τῶν ἀναπληρωτῶν. Οἱ βοηθοὶ εἶναι εἷς εἰς τὸ λογιστικὸν, ὁ κύριος Πλατύκας, ὁ δὲ ἄλλος εἶναι βοηθὸς τοῦ Γραφείου.

ΚΕΦΑΛ. Γʹ. Στενογραφικὸν Γραφεῖον.

§35ΚΑΡΤΣΟΝΑΣ. Πόσοι εἶναι οἱ ἀντιγραφεῖς;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο μένει εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Προεδρείου, κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας νὰ προσλαμβάνῃ τοὺς γραφεῖς.

§37ΡΩΜΑΙΟΣ. Πράγματι ὅμως εἶναι δύο, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται· οἱ ἄλλοι κάθηνται εἰς τὰς ἑστίας των. ΚΕΦΑΛ. Δʹ. Ὑπηρεσία Βουλῆς.

ΚΕΦΑΛ. Εʹ. Ἔξοδα Γραφείου.

ΚΕΦΑΛ. Ϛʹ. Ἔξοδα τυπογραφείου.

(Πάντα ταῦτα τὰ Κεφάλαια καὶ ἄρθρα ἐγένοντο δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως.) ΚΕΦΑΛ. Ζʹ. Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς.

§38Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, προτείνω νὰ ἀπαλειφθῇ ὁ μισθὸς τοῦ βιβλιοφύλακος, τὰ ποσὰ δι’ ἀγορὰν βιβλίων καὶ διὰ συνδρομὰς ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν συγγραμμάτων, καὶ νὰ μείνωσι τὰ ποσὰ διὰ τὸν βοηθὸν, διὰ τὸν κλητῆρα καὶ δι’ ἰδιωτικὰ βιβλία μόνον, 1000 δραχμαί.

§39ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Ῥούφου. Ἡ ἀγορὰ τῶν βιβλίων εἶναι βιβλίων ἐπιστημονικῶν, ἀφορώντων εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ συμπληρούντων τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, διὰ τὰς μελέτας τῶν βουλευτῶν καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν συζητήσεων. Δὲν πρόκειται περὶ ἀγορᾶς βιβλίων ἑλληνικῶν, ἀλλ’ εὐρωπαϊκῶν καὶ συγγραμμάτων ἐπιστημονικῶν· τοιαῦτα ἠγοράσθησαν ἐκ τῆς περυσινῆς πιστώσεως τῶν 4,000 δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπομένει ὑπόλοιπον ἐκ δραχμῶν 1301, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀπέναντι βιβλίων, τὰ ὁποῖα παρηγγέλθησαν καὶ εἰσέτι δὲν ἐκομίσθησαν. Εἶναι δὲ ταῦτα βιβλία, ἐπαναλαμβάνω αὖθις, ἀφορῶντα εἰς τὸ δημόσιον, εἰς τὸ διεθνὲς καὶ εἰς τὸ συνταγματικὸν δίκαιον, καὶ ἱστορικά. Ἰδίως ἔκρινα δέον νὰ συμπληρωθῇ ἓν τμῆμα τῆς βιβλιοθήκης ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας καὶ τοὺς χρόνους τῆς ἐπαναστάσεως· διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ πλῆρες ἓν τοιοῦτον τμῆμα. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ πλῆρες καὶ τὸ διπλωματικὸν τμῆμα, δηλαδὴ νὰ ὑπάρχῃ ἡ σειρὰ ὁλόκληρος τῶν διπλωματικῶν ἐγγράφων τῆς Εὐρώπης, διότι καθ’ ἑκάστην προκύπτουσι ζητήματα σχετικὰ πρὸς τὰς συζητήσεις ἡμῶν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὄχι μόνον νὰ παραδεχθῇ τὸ ποσὸν τῶν 5,000 δραχμῶν, διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν βιβλίων, καὶ διὰ τὰ δετικὰ 1500, ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ προστεθῶσι 2,387, ὅσαι ἀπέμειναν ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς περυσινῆς, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἐδαπανήθησαν, ἀλλὰ θὰ πληρωθῶσι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ δετικὰ παρατηρῶ, ὅτι εἴμεθα ὑπόχρεοι ν’ ἀποστέλλωμεν εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη τὴν σειρὰν τῶν πρακτικῶν, διότι ἡ Ἱσπανία, ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Οὐγγαρία μᾶς ἔστειλαν ἤδη τὰ πρακτικά των, καὶ πρέπει ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην ἁβροφροσύνην· πρέπει δὲ νὰ στείλωμεν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἥτις ἄλλοτε ἔστειλε τὰ πρακτικὰ τῶν Βουλῶν της, καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὰ βιβλία ταῦτα δὲ πρέπει νὰ δεθῶσιν ἀξιοπρεπῶς. Εἶναι καὶ ἄλλα συγγράματα τοῦ δημοσίου δικαίου, ἅτινα καθ’ ἑκάστην δημοσιεύονται, ἡ δὲ ἐθνικὴ βιβλιοθήκη στερεῖται αὐτῶν.

§40ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα ὑπόνοια, νὰ γράψητε πρὸς ἀγορὰν βιβλίων ἐπιστημονικῶν εὐρωπαϊκῶν.

§41ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὸ γίνεται· ὑπάρχει δὲ καὶ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς βιβλιοθήκης ἐκ τῶν κ.κ. Βαλέτα, Μαυρομιχάλη καὶ ἐμοῦ. Πιστεύσατε δὲ, ὅτι ἡ ἐπιτήρησις θὰ ἦναι αὐστηροτάτη, καὶ δὲν θὰ ἀγορασθῇ οὔτε ἓν βιβλίον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ ὑποκείμενα, ὧν ἐμνήσθην ἤδη. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν τῆς βιβλιοθήκης, ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη νὰ ἀνακοινώσω ὑμῖν τὰ ἑξῆς. Καθ’ ἣν ἐποχὴν παρέλαβον τὴν βιβλιοθήκην ὑπῆρχον ἐν αὐτῇ 5,500 τόμοι περίπου. Ἔκτοτε ἐδώρησαν οἱ κ.κ. Ἰωάννης Σοῦτσος, Κ. Φρεαρίτης, Χ. Τρικούπης, Κ. Λάμπρος, Ἀρ. Δόσιος, Α. Κωστῆς, Κ. Λαμπρύλος, Δ. Παπαζαφειρόπουλος, Μαλάκης καὶ Φιλήμων τόμους 85 ἱστορικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν συγγραφῶν, ἰδίων καὶ ἀλλοτρίων· διὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἑλληνικῆς πρεσβείας, καὶ ἐκ μέρους τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐστάλησαν τόμοι 18, ἀναφερόμενοι εἰς διάφορα ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα καὶ μάλιστα τὸ βουλγαρικόν. Ἐκ τῆς Αὐστρίας ἐστάλησαν τὰ πρακτικὰ τοῦ Αὐστριακοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐξ Οὐγγαρίας τὰ τῶν οὐγγρικῶν Βουλῶν τόμοι 97, καὶ ἐκ Μαδρίτης οἱ τέσσαρες τόμοι τῶν πρακτικῶν τῆς ἐπὶ τῆς Ἱσπανικῆς Δημοκρατίας Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ἐπίσης ἐλάβομεν ἀπὸ μὲν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τόμους 254, ἀπὸ τοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τόμους 18, ἀπὸ τοῦ τῆς Δικαιοσύνης τόμους 111, ἀπὸ τοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τόμους 155, ἀπὸ τοῦ τῶν Ναυτικῶν τόμους 80, καὶ ἀπὸ τοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τόμους 568, συγγραμμάτων ποικίλων, τῶν πλείστων δ’ ἀναφερομένων εἰς τὸ ἐσωτερικὸν δίκαιον τῆς Ἑλλάδος. Ἐπὶ τέλους ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης ἐλάβομεν τόμους 594, ἑλλήνων συγγραφέων, ἱστορικῶν καὶ ἄλλων πονημάτων σπουδαίων Ἐνταῦθα δὲ γενόμενος τοῦ λόγου, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Παιδεύσεως ὑπουργὸν, ἐπιτρέψαντα νὰ δοθῶσιν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης ἐκ τῶν τριπλῶν ἀντιτύπων ἀνὰ ἓν, καὶ εἰς τὸν ἔφορον τῆς Δημοσίας Βιβλιοθήκης, ὅστις διὰ ζήλου πολλοῦ καὶ προθυμίας μεγάλης διηυκόλυνε τὴν ἐκλογὴν καὶ τὴν ἀποστολὴν τῶν βιβλίων. Οὕτω τὰ ὅλα δωρηθέντα βιβλία συμποσοῦνται εἰς χίλια ὀκτακόσια ὀγδοήκοντα τέσσαρα, ἐκ τῆς πιστώσεως δὲ τῶν 4000 δραχμῶν ἠγοράσθησαν τόμοι 532, συγγραμμάτων τοῦ συνταγματικοῦ Δικαίου, τοῦ Διεθνοῦς, καὶ Ἱστορικὰ, καὶ οὕτω ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς ὑπάρχουσι σήμερον ἐπέκεινα τῶν 7,500 τόμων κατατεταγμένοι, οἱ δὲ κατάλογοι τούτων πλήρεις. Ἵνα δὲ συμπληρώσω τὰ περὶ τῆς βιβλιοθήκης, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ ὁ βοηθὸς τῆς βιβλιοθήκης Παναγιώτης Καλογερόπουλος ἐργάζεται μεθ’ ὅλης τῆς προθυμίας καὶ εἶναι, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ ψυχὴ τῆς βιβλιοθήκης, λαμβάνει δὲ 150 δραχμὰς, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν κατὰ μῆνα μισθὸν αὐτοῦ 25 δραχμαὶ, εἰς ἀμοιβὴν τοῦ ζήλου του καὶ τῆς ἱκανότητός του. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 1000 δραχμῶν διὰ συνδρομὴν εἰς ἐφημερίδας καὶ περιοδικὰ συγγράμματα, παρατηρῶ, ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον· διότι πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ τὰς ἐφημερίδας, τὰς ἐπισήμους τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, τὰς περιεχούσας ἐν ἐκτάσει τὰ πρακτικὰ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων αὐτῶν. Ὡς τοιαύτας δὲ νομίζω, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν τὸν Tims, τὰς αὐθεντικὰς ἐφημερίδας τῆς Γαλλίας, Βελγίου, Ἰταλίας καὶ Γερμανίας, καὶ τὰ ὀνομαστότατα τῶν περιοδικῶν συγγραμμάτων τῶν τόπων τούτων.

§42ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἐργαζόμενος ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ;

§43ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ Καλογερόπουλος ἐργάζεται.

§44ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐὰν ἐργάζεται, αὐτὸς νὰ διορισθῇ βιβλιοφύλαξ.

§45ΦΙΛΗΜΩΝ. Καὶ ὁ κ. βιβλιοφύλαξ ἔρχεται πάντοτε.

§46ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ νὰ λαμβάνῃ μισθὸν ὁ βιβλιοφύλαξ ἐὰν δὲν ἐργάζηται.

§47Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριοι, εἰς τὴν βιβλιοθήκην μετέβην πολλάκις καὶ τὴν εὗρον κλειστήν, καὶ ὅταν συνεδρίαζεν ἡ Βουλὴ καὶ ὅταν δὲν συνεδρίαζεν· ἠπόρησα δὲ ὅταν εἶδον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὅτι δαπανῶνται κατ’ ἔτος 17,000 δραχμαί, ἀφοῦ ὑπάρχῃ μία Δημοσία βιβλιοθήκη, εἰς τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ προστρέξῃ ἕκαστος, ἡ δὲ βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς εἶναι κλειστή. Ὄχι νὰ διατηρήσωμεν τὸν βιβλιοφύλακα, ἀλλὰ τὸν βοηθὸν τοῦ βιβλιοφύλακος, ὅστις εἶναι φιλόπονος καὶ ἐργάζεται, καὶ τὸν κλητῆρα, ὅστις εἶναι κατάλληλος.

§48ΦΙΛΗΜΩΝ. Καὶ εἰς τὸν κλητῆρα νὰ προσθέσωμεν 10 δραχμὰς τὸν μῆνα.

§49ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ διατηρήσωμεν τὸ κονδύλιον τῶν δετικῶν τῆς βιβλιοθήκης, διότι, καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ κ. ἔφορος, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποσταλοῦν τὰ πρακτικά μας εἰς τὰ ξένα κοινοβούλια· νὰ διαγράψωμεν δὲ τὴν ἀγορὰν βιβλίων, διότι σήμερον δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀσχολώμεθα εἰς τὰ τοιαῦτα, μάλιστα ἀφοῦ εἶναι ἡ δημοσία βιβλιοθήκη.

§50ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι ἀνεπαρκής.

§51ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ διαγράψωμεν τὰς συνδρομὰς ἐφημερίδων καὶ συγγραμμάτων, διὰ τὰς ὁποίας ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει 1,000 δραχμάς.

§52ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὴν ἐπίσημον ἐφημερίδα τῆς Γαλλικῆς κυβερνήσεως θὰ πάρωμεν, ἥτις περιέχει τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ Γερουσίας· θὰ πάρωμεν τὸν Tims, ὅστις περιέχει τὰ πρακτικὰ τῶν κοινοβουλίων τῆς Ἀγγλίας.

§53ΡΟΥΦΟΣ. Αὐτὰ ἐμπεριέχονται εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνταλλάξωμεν.

§54ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ πάρωμεν τῆς Ἰταλικῆς κυβερνήσεως τὴν ἐπίσημον ἐφημερίδα, ἥτις ἐπίσης περιέχει τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ Γερουσίας, ἐπίσης τῆς Πρωσσίας, καὶ καθ’ ἑξῆς.

§55ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κ. ἔφορος σᾶς ἐβεβαίωσε πρίν, ὅτι δι’ αὐτὸ θὰ δέσωμεν τὰ ἰδικά μας καὶ θὰ τὰ στείλωμεν.

§56ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ μᾶς στείλουν πρακτικὰ παρελθουσῶν συνόδων, αἱ δ’ ἐφημερίδες εἶναι ἐνήμεροι· π. χ. πρόκειται περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχομεν δὲ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, προτείνεται ἡ κατάργησις τῆς θέσεως τοῦ βιβλιοφύλακος. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὁ μισθός του εἶναι ἐγγεγραμμένος δι’ ἓν ἔτος, αὐτὸς δὲ ὑπηρετεῖ μέχρι σήμερον, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἀπαλείψεως, θὰ μείνῃ ὁ δεδουλευμένος μισθός. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ βιβλιοφύλακος, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§58ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐγειρόμενοι.) Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§59ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ βιβλιοφύλαξ εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος.

§60ΤΙΝΕΣ. Ἐτελείωσε.

§61ΡΩΜΑΙΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω ἀντιστρόφως τὸ ζήτημα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν θέσιν τοῦ βιβλιοφύλακος, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν ἀπαλείφεται· ἀλλὰ θὰ μείνῃ ἓν ποσὸν ἐξ 640 δραχ. διὰ τοὺς μῆνας, οὓς ὑπηρέτησεν. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ γερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Φιλήμων προτείνει, ἵνα προστεθῶσι 300 δραχμαὶ κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἀντιμισθίαν τοῦ βοηθοῦ.

§63ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§64ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. 25 δραχμὰς κατὰ μῆνα νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία του.

§65ΦΙΛΗΜΩΝ. Αἱ 300 δραχμαὶ εἶναι δι’ ὅλον τὸ ἔτος.

§66ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα πρέπει νὰ λαμβάνῃ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλήμων προτείνει, ἵνα προστεθῶσιν εἰς τὸν μισθὸν τοῦ βοηθοῦ τῆς βιβλιοθήκης 25 δραχμαὶ τὸν μῆνα, ἤτοι 300 δι’ ὅλον τὸ ἔτος. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· λοιπὸν τὸ ἄρθρον 2 ἀντὶ 1,800 δραχμῶν γίνεται 2,100. Ἄρθρον 3. «Μισθὸς κλητῆρος Βιβλιοθήκης, ἀνὰ δραχ. 60 ἐπὶ ἓν ἔτος, τὸ ὅλον 720.» Ὁ κύριος Φιλήμων προτείνει προσθήκην 10 δραχ. δι’ ἕκαστον μῆνα.

§68ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι εἰδικὸς ὁ κλητὴρ εἰς αὐτὸ τὸ ἔργον.

§69ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραιτεῖται ὁ κ. Φιλήμων. «Ἄρθρον 4. «Δι’ ἀγορὰν βιβλίων 5,000.» Ἐγένετο πρότασις ὑπό τινος τῶν βουλευτῶν ν’ ἀπαλειφθῇ.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Τί βιβλία θ’ ἀγορασθῶσιν;

§72ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐπιστημονικὰ βιβλία τοῦ δημοσίου δικαίου.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν 5,000 δραχ. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν· ἄρα μένει τὸ ἄρθρον. «Ἄρθρον 5. Διὰ δετικὰ βιβλίων τῆς βιβλιοθήκης, 1500 δραχμαί.» Ἐπίσης ἐγένετο πρότασις νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσόν.

§74ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη πέρυσι, δὲν ἐδαπανήθη ἢ ἐλάχιστον μέρος, δὲν ἔμειναν εἰμὴ μόνον 500 δραχ. διὰ δετικά. Πρέπει λοιπὸν νὰ προστεθοῦν ἀκόμη 1000 δραχ. ὥστε νὰ γίνουν 1500, διότι ἀπὸ τὰς 2,000 δὲν ἐδαπανήσαμεν ἢ 700 δραχ. ὥστε κυρίως δὲν εἶναι αὔξησις.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλήμων προτείνει νὰ προστεθῶσι 1000 δραχ. εἰς τὸ ἄρθρον 5, διὰ δετικὰ βιβλίων τῆς βιβλιοθήκης· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 6. «Συνδρομαὶ εἰς ἐφημερίδας καὶ περιοδικὰ συγγράμματα 1000 δραχ.» Ὁ κ. Ῥοῦφος ἀποσύρεται.

§76ΡΟΥΦΟΣ. Διὰ τὰς ἐφημερίδας ἐπιμένω.

§77ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν μοὶ ἔκαμαν παράπονα, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ξέναι ἐφημερίδες, ἀλλ’ οὔτε ἐντόπιοι. Πολλοὶ τῶν δημοσιογράφων στέλλουν τὰς ἐφημερίδας των· οὐχ ἧττον ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἔχῃ μερικὰς ἐφημερίδας, τὰς σπουδαιοτέρας.

§78ΛΑΠΑΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἔχωμεν ἐφημερίδας, χωρὶς νὰ πληρώνωμεν.

§79ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω, κ. πρόεδρε, εἰς τὸ κονδύλιον αὐτὸ τῶν ἐφημερίδων τὴν προσθήκην 400 δραχμῶν δι’ ἓξ μῆνας, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὅλοι γινώσκετε εἰς ὁποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ Εὐρώπη, ὅτι διὰ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας καταστρέφεται ὁ χρόνος, καὶ ὅτι αὕτη προσφέρει πολύτιμον ὑπηρεσίαν. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ἀνταποκριτὴς τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἐκτελεῖται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας Χαβᾶς. Ἡ τηλεγραφικὴ αὕτη ἑταιρία εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα σχεδὸν ἁπασῶν τῶν ἐν Εὐρώπῃ· αὕτη δύναται νὰ μᾶς προσφέρῃ ὑπηρεσίαν πολύτιμον, διότι δύναται νὰ μᾶς φέρῃ ἀμέσως τὰς ἐξ Εὐρώπης εἰδήσεις. Ἑπομένως ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ προσθέσῃ 400 δραχμάς, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ἐπὶ 6 μῆνας διὰ τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς προσφέρῃ ἡ τηλεγραφικὴ ὑπηρεσία τῆς ἑταιρίας Χαβᾶς. Σημειώσατε, ὅτι ὅλοι οἱ πρέσβεις πληρώνουν κατὰ μῆνα 100 δραχμάς, διὰ νὰ ἔχωσι τὰς ἀνταποκρίσεις. Ἐπειδὴ ὁ ἀνταποκριτὴς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς εἶναι Ἕλλην, ἀντὶ 100 δραχμῶν δι’ ἕκαστον μῆνα, δύναται νὰ παραδεχθῇ 400 δραχμὰς δι’ ἓξ μῆνας.

§80ΡΟΥΦΟΣ. Ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Διαμαντοπούλου, διότι δὶς τῆς ἡμέρας ἔχομεν ἐφημερίδας καὶ δυνάμεθα νὰ μανθάνωμεν τὰς εἰδήσεις. Ἔπειτα ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι χρηματιστήριον, ὅπως ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ λαμβάνωμεν τοιαύτας εἰδήσεις· ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐνταῦθα, καὶ ἐάν τι ἔκτακτον καὶ σπουδαῖον παρουσιασθῇ, αὐτὸ θὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀπάλειψις τῶν 1,000 δραχμῶν διὰ τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰ συγγράμματα. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προτείνεται προσθήκη 400 δραχμῶν, διὰ νὰ λαμβάνῃ ἡ Βουλὴ τὰ τηλεγραφήματα τῆς ἑταιρίας Χαβᾶς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη· ὥστε ἔμεινε τὸ 6 ἐδάφιον ὅπως ἔχει, ἤτοι 1,000 δραχμαὶ εἰς ἐφημερίδας καὶ εἰς συγγράμματα. «Κεφάλ. Ηʹ. Ἀποζημίωσις τοῦ ἱερέως, διὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τῶν κυρίων βουλευτῶν, 25 δραχμ.». Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει μίαν παρατήρησιν, ἥτις θέλει ἀναγνωσθῆ.

§82ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τελευταῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν αἴτησιν Βουλευτῶν τινων, αἰτουμένων τὴν βουλευτικὴν αὐτῶν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ προηγουμένων ἄλλων Συνόδων· παραδεχομένη δὲ τὴν αἴτησιν ταύτην, σημειοῖ ἐπὶ τούτῳ ἐνταῦθα τὸ ποσὸν δραχμῶν 34,000, οὗ τινος τὴν ἔγκρισιν ἀφίησιν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς».

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν παραδέχεται ἡ Βουλή;

§84ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐξόδων τῆς Βουλῆς. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀπολογισμοῦ).

§86ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ κάμω παρατήρησιν ἀπέναντι τοῦ ἀπολογισμοῦ· ὅταν ἐζήτησα νὰ ὑποβληθῇ ὁ ἀπολογισμὸς, τὸ ἔπραξα, διότι κατ’ ἐπανάληψιν ἐλέγετο, ὅτι οἱ βουλευταὶ οἱ ἐξαιρούμενοι τῆς ἀποζημιώσεως ἔλαβον τὴν ἀποζημίωσιν καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸ προεδρεῖον νὰ ζητήσῃ ἐκ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου σημείωσιν τῶν πληρωθέντων μισθῶν εἰς τοὺς διαφόρους βουλευτὰς, διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ ἐπληρώθη εἰς ἕκαστον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ, κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, γενομένην τῷ 1873, προεδρεύοντος τοῦ κυρίου Δεληγιάννη, λαμβάνουν ὁλόκληρον τὴν ἀποζημίωσιν αὐτῶν ἀπὸ τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, εἴτε συνταξιοῦχοι εἶναι, εἴτε ἀξιωματικοὶ, τὰ ὑπουργεῖα δὲ εἰδοποιοῦνται καὶ ποιοῦσι τὰς ἰδιαιτέρας κρατήσεις. Λοιπὸν ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς;

§88ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω· παρηγγέλθη εἷς τάπης, εἰς δὲ τὸν ἀπολογισμὸν παρατηρῶ, ὅτι 700 τόσαι δραχμαὶ ἐπεστράφησαν ἀπὸ τὸ προεδρεῖον εἰς τὸ ταμεῖον, ἀλλὰ δὲν ἐπληρώθη ὁ τάπης. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πηγαίνουν καὶ ἔρχωνται οἱ ἔμποροι, ὥστε πρέπει νὰ πληρωθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη, θὰ ζητήσωμεν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν.

§90ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Μίαν διασάφησιν· εἰς τὴν ἔκθεσιν ἀνεφέρατε ἓν ποσὸν 28,000 τόσων δραχ. ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν κυρίων βουλευτῶν. Πόθεν αὐτὸ τὸ περίσσευμα;

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἦτο ἡ ἀποζημίωσις 190 βουλευτῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον δὲν προσῆλθον 2 ἢ 3 βουλευταί, ἦσαν δὲ καὶ κεναὶ θέσεις...

§92ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶχον ὁρκισθῆ 9, δὲν ἔλαβον δὲ ἀποζημίωσιν, ὡς καὶ οἱ ὑπουργοί.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπουργοὶ ἔλαβον καὶ οἱ τοῦ παρελθόντος καὶ οἱ τοῦ νῦν ὑπουργείου, διότι οἱ μὲν τοῦ παρελθόντος ἐδικαιοῦντο νὰ τὴν λάβωσιν, ἀφοῦ ἕνα μῆνα ἔμειναν, οἱ δὲ ἄλλοι τὴν εἶχον λάβει.

§94ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν δι’ αὐτό.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§96ΚΑΝΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων, συζήτησις δὲ δὲν θὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ γίνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ μετέβαλε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ά ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνοικισμοῦ οἰκογενειῶν ἐν Ἠλείᾳ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.

§100ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ά ἄρθρον).

§101Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ἀντὶ 20 στρεμμάτων, 25;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν.

§103ΤΙΝΕΣ. 30 στρέμματα νὰ γείνῃ.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§105ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Εἶτα ἡ Βουλὴ ἐρωτηθεῖσα παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον, δι’ εἰδικῆς ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως.)

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης θέλει τυπωθῆ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς προσωρινῆς δι’ ἐγγυήσεως ἀπολύσεως. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§108Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ὁμιλοῦμεν μόνον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§109ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν, καὶ νὰ προβῶμεν ἔπειτα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὅπως προταθῶσι διάφοροι τροπολογίαι, διότι, ὡς συζητοῦμεν, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§110Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν μᾶς λέγουν τί ἐννοοῦσιν ἀρχήν; Ἂν ἐννοῶσι τὴν ὑποχρεωτικὴν καὶ προσωπικὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν εἰς πάντας τοὺς πολίτας Ἕλληνας, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀρχή. Θὰ ἐρωτήσω ἤδη τὴν Βουλήν ὁ κύριος Τρικούπης ὑπέβαλε μίαν γνώμην καὶ θέλει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν πρέπῃ νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Τρικούπη, τότε θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Τρικούπη ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ ἡμετέρου κανονισμοῦ· ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας εἶναι τῳόντι δεκτὸς εἰς ἄλλα κοινοβούλια, τοῦ νὰ προβαίνῃ ἡ Βουλὴ εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ γενικῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀκολούθως διατυποῦνται εἰς ἄρθρα. Κατὰ τὸν κανονισμὸν ὅμως ἡμῶν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον ἡ ἀρχὴ, τὰς δὲ τροπολογίας του νὰ ἐπιφυλαχθῇ ὁ κύριος Τρικούπης νὰ προτείνῃ ἐπὶ τῶν οἰκείων ἄρθρων.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχὴ, διότι αἱ προτάσεις μου δύνανται ἐπίσης νὰ προταθῶσι καὶ νὰ συζητηθῶσι καὶ νὰ ψηφισθῶσιν ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, διότι ταύτην ἀποδέχομαι ἀκωλύτως, ἀφοῦ πρότερον ἐποιήσαμεν τὰς περὶ αὐτῆς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις. Ὡς πρὸς τὴν πρότασιν δὲ ταύτην νομίζω ὅτι δὲν ἔχει τι τὸ ἀπᾷδον εἰς τὸν κανονισμὸν, δὲν θὰ εἶχε δὲ καὶ τίποτε καινοφανὲς, ἂν, ὅπως εἶχον ἀφορμὴν νὰ ἐλπίζω ἐκ τῶν λόγων τῆς κυβερνήσεως, ἡ κυβέρνησις ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὸν τρόπον τοῦτον, διότι εἶπεν, ὅτι εἶναι ἑτοίμη νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Βουλῆς περὶ παντὸς ἀφορῶντος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ πιστεύω ὅτι καλλίτερος τρόπος δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἐπιτρέπομεν εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν τῶν νομοσχεδίων. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι ὁ κύριος πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε χθὲς, καὶ θὰ ἀποδεχθῇ τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων· ἀλλ’ ἂν ἐπιμείνῃ, λυποῦμαι πολὺ διὰ τοῦτο. Ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, δὲν ἐπιθυμῶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων νὰ γίνεται συζήτησις, ἥτις ὁπωσδήποτε νὰ δίδῃ εἰς αὐτὰ χαρακτῆρα κυβερνητικόν· ἔχων δὲ τὴν γνώμην ταύτην, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐπιψηφίσω καὶ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ ἀφήσω τὰς τροπολογίας εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις θέλει μεταβάλει γνώμην καὶ θ’ ἀποδεχθῇ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον εἰς αὐτὴν ἐπρότεινα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). «Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι πάνδημος, καταργουμένης τῆς κληρώσεως, ὑποχρεωτικὴ δ’ ἅπασι τοῖς ἄγουσιν ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ 20 ἔτους μέχρι τοῦ 40, συμπεπληρωμένου. Ὑφισταμένου πολέμου ἢ παρασκευῆς τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν (mobilisation) ὑποχρεοῦνται ἅπαντες οἱ συμπληρώσαντες μὲν τὸ 40, μὴ ὑπερβάντες δὲ τὸ 55 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν, νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα, ἐπὶ τῇ βάσει διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ, ἐκδιδομένου διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§116Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐν τῷ 2. ἄρθρῳ, κύριοι, τοῦ περὶ στρατολογίας νομοσχεδίου καταργεῖται ἡ κλήρωσις, ἤτοι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου μέχρι τοῦδε ἐπεμένομεν συζητοῦντες, καὶ πιστεύω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ σήμερον τὴν τοιαύτην συζήτησιν, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει δεχθῇ ν’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως, τὸ ὁποῖον εὗρε καὶ εἰς τὸ κείμενον τοῦ Γαλλικοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. Αἱ μέχρι τοῦδε συζητήσεις ἐπροκάλεσαν τὴν διχογνωμίαν τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι μία καὶ ἡ αὐτή.

§118Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διότι κατὰ μὲν τὴν ἑρμηνείαν τοῦ πρωθυπουργοῦ, συμβιβαζομένην μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, θὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄνευ ἐφέδρων, εἰσερχομένων κατ’ ἔτος εἰς τὸν στρατὸν τῶν νεοσυλλέκτων ὅσων ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ ἐτησίου περὶ στρατολογίας νόμου ἤθελεν ὁρίσει, τῶν δὲ λοιπῶν ἐχόντων τὴν αὐτὴν ἡλικίαν καὶ μενόντων εἰς τὰς οἰκίας των ἐπὶ τρία ὅλα ἔτη, καὶ ἀκολούθως ἐγγραφομένων εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἐφέδρων, καὶ κατόπιν καθ’ ὅλην τὴν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ ὀκταετῆ διαμονήν των ἐξασκουμένων εἰς μόνον τρεῖς ἐποχάς. Τοιοῦτον, κατ’ ἐμέ, σύστημα δὲν δύναται νὰ σχηματίσῃ ἔφεδρον· κατὰ δὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ εἰσάγωμεν εἰς τὸν στρατὸν ὁλόκληρον ἐπὶ παραδείγματι τὴν ἡλικίαν τοῦ 20 ἔτους καὶ θ’ ἀπολύωμεν ἐκ τοῦ στρατοῦ ἰσαρίθμους στρατιώτας, ὥστε θὰ ἔχωμεν ἐφεδρείαν καὶ στρατὸν ἐκ νεοσυλλέκτων. Εἰς τοιαύτας συνεπείας ὑποχρεωτικῶς ἄγει τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῆς κληρώσεως. Τοιοῦτον δὲ σύστημα θέλει καταδικασθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ἐκτὸς τοῦ πρωθυπουργοῦ οὐδεὶς ἄλλος κατὰ τὰς παρατεταμένας συζητήσεις τὸ ὑπερήσπισε. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλή, ψηφίζουσα νόμον περὶ στρατολογίας, ἐννοεῖ νὰ ἔχῃ ἐν τῷ μέλλοντι στρατὸν ἀνάλογον οὐχὶ μόνον πρὸς τὰς ἡμετέρας χρείας καὶ τὰς δαπάνας τῆς χώρας, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ δύναται τὸ κράτος ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ διπλασιάζῃ καὶ τριπλασιάζῃ τὸν ἐν εἰρήνῃ στρατόν. Ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις ἐπέβαλεν εἰς ἅπαντα τὰ κράτη τὴν ὑποχρέωσιν νέου περὶ στρατολογίας νόμου, τὸ δὲ ἡμέτερον νομοσχέδιον κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὰς ἐπουσιώδεις διατάξεις, διότι τὰς θεμελιώδεις δυστυχῶς τὰς ἀπήλειψε. Μεταξὺ τῶν πολλῶν κατακριτῶν τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Σωτ. Πετιμεζᾶς συνηγόρησε κἄπως καὶ ὑπὲρ τοῦ ὑπάρχοντος στρατολογικοῦ νόμου, ὑποβαλὼν σκέψεις, αἵτινες, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δὲν εἶναι ὀρθαί. Ἡ ἀρχικὴ ἰδέα, κύριοι, τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου εἶναι ὑψίστη, διότι πάντες οἱ πολῖται ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος· πᾶσα ἄλλη ἰδέα πρέπει νὰ ὑποταχθῇ, καὶ πᾶσα σκέψις πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ. Εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος, ὅτι τὸ νὰ μεταφέρωμεν θεσμοὺς ἢ νόμους ἄλλων Κρατῶν, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς χρείας τοῦ τόπου ἡμῶν, τὸν πληθυσμὸν καὶ τὰ ἔθιμα, εἶναι σύστημα ἐπιβλαβές. Ἀλλά, κύριοι, ἡ μέχρι τοῦδε νομοθεσία τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ἡ ἀντιγραφὴ τῶν εὐρωπαϊκῶν νόμων, τροποποιουμένη ἑκάστοτε, κατ’ ἀναλογίαν τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι θεσμὸς Γερμανικός, πρώτη δὲ ἡ Πρωσσία εἰσήγαγεν αὐτόν. Μετὰ παρέλευσιν δὲ πολλῶν ἐτῶν καὶ κατόπιν ἐπιτυχῶν ἀποτελεσμάτων ἀπεδέχθησαν τὸν θεσμὸν αὐτὸν τὰ πλεῖστα τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν ὅ,τι ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς χθὲς εἶπε περὶ τῆς Πρωσσίας, Αὐστρίας καὶ Γαλλίας, ὅτι ἔχουσι στρατολογικοὺς νόμους οὐσιωδῶς ἀλλήλων διαφέροντας, διότι ἡ αὐτὴ ἀρχὴ διέπει τοὺς στρατοὺς τῶν ὡς εἴρηται Κρατῶν, ὅτι πᾶς πολίτης ἄνευ διακρίσεως ὀφείλει νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν στρατόν, ἡ δὲ ἀρχὴ αὐτὴ ἀπεδέχθη καὶ ἐφηρμόσθη ὑφ’ ὅλων τῶν Ἐπικρατειῶν. Ἐπειδὴ ὅμως μοὶ γίνεται ἡ παρατήρησις ὅτι ὅλα τὰ Κράτη δὲν τὴν παρεδέχθησαν, ἀπαντῶ ὅτι εἰς τὰς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ μελέτας μου ἐνόμισα, ὅτι δὲν ὤφειλον νὰ προσφύγω εἰς τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν τῆς Ἰαπωνίας ἢ τῆς Κίνας.

§119ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Ἀμερικὴ καὶ ἡ Ἀγγλία δὲν ἔχει.

§120Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ Ἀμερικὴ καὶ ἡ Ἀγγλία εἶναι τόποι ναυτικοί, ὁ δὲ θεσμὸς τοῦ στρατοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν εἶναι πάγιος, ἀλλὰ ψηφίζεται κατ’ ἔτος. Τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα παρεδέχθησαν τὴν ὑποχρεωτικὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία, ἡ Γερμανία, ἡ Ἑλβετία, ἡ Ῥωσσία, ἡ Αὐστρία, ἡ Σερβία καὶ ἡ Ῥουμανία· τὸ σύστημα αὐτὸ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τοῦ 1866, μόνη δὲ ἡ Γαλλία τὸ ἀπεδέχθη ὁριστικῶς διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1872. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πᾶσα ὑπεράσπισις τοῦ ὑπάρχοντος περὶ στρατολογίας νόμου εἶναι πλήρης διάψευσις τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη. Τὸ σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως, τὸ σύστημα τῶν ἐξαιρέσεων ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἤδη κατεδικάσθη πανταχοῦ, ὤφειλε δὲ νὰ καταδικασθῇ κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς τὰ ἄλλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη τὸ σύστημα αὐτὸ ἐφηρμόσθη ἀληθῶς ἄνευ δόλου καὶ ψεύδους. Τὸ σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως εἶναι σύστημα παραλῦον τὸν στρατόν, καθιεροῦν τάξιν ἀνθρώπων ἀνικάνων εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐπιχείρησιν. Δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων εἶπεν, ὅτι ἡ ἡλικία τοῦ 21 ἔτους δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἀφοῦ ὁ στρατιώτης ὑποχρεοῦται νὰ διανύσῃ τριετῆ θητείαν, τὸ δὲ Κράτος δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὸν μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 24 ἐτῶν· ἐννοῶ δὲ συγχρόνως ὅτι ἡ πέραν χρονικοῦ τινος διαστήματος διαμονὴ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἶναι μᾶλλον ἐπιβλαβὴς ἢ ὠφέλιμος. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτής, ὅστις ἐν τέλει εὐχαριστήσας τὸν Θεὸν ὅτι ἐν τῇ παντοδυναμίᾳ του ἐδωρήσατο εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παραδόσεις τοιαύτας, ἐξ ὧν δυνάμεθα ν’ ἀντλήσωμεν δυνάμεις, καθ’ ὅσον δὲν πρόκειται οὔτε περὶ παραδόσεων τοῦ τόπου, οὔτε περὶ τῶν πλεονεκτημάτων αὐτοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ πῶς νὰ δημιουργήσωμεν στρατὸν ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς καθ’ ἡμᾶς ἐποχῆς. Κατὰ τὸν νέον περὶ στρατολογίας νόμον, αἱ μέχρι τοῦδε προνομιοῦχοι τάξεις καταργοῦνται, τῶν δὲ πλουσίων τὰ χρήματα δὲν εὑρίσκουσιν ἀντικαταστάτας. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν θέλομεν οἰκονομήσει τὰ χρήματα τὰ διδόμενα ὑπὸ τῶν γεωργῶν εἰς τοὺς ἀντικαταστάτας· γνωρίζετε δὲ ὅτι τὸ ἓν τρίτον τῶν κληρουμένων προσφέρει τοιούτους, ὥστε ἔχομεν κατ’ ἔτος χιλίους ἀντικαταστάτας, ἤτοι δίδονται 600,000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος ὑπὸ τῶν γεωργῶν καὶ τῶν βιομηχάνων διὰ νὰ μένωσι νεκραί· ἰδοὺ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ὑπάρχοντος στρατολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε διεῖπε τὸν τόπον, καὶ διὰ τοῦτο εἶχον δίκαιον νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐνῷ εὗρεν ἕτοιμον νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας ἀπὸ τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον, δὲν ὑπέβαλεν αὐτὸ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Σήμερον πᾶσα σκέψις ἀποκλείουσα τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποχρεωτικῆς πρὸς πάντας ὑπηρεσίας πρέπει νὰ καταπέσῃ, ψηφίζοντες δὲ οὕτω θέλομεν ἀποδώσει δικαιοσύνην πλήρη πρὸς πάντας καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, διότι τὰ ἀδύνατα δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν. Κύριοι, καί τοι μὴ ἀποδεχόμενος τὴν ἀριθμητικὴν ἐκτίμησιν τῆς εἰς τὰ ὅπλα προσκαλουμένης ἡλικίας, ἣν ὁ κ. Δεληγεώργης ὑπελόγισεν εἰς ὀκτὼ χιλιάδας, ἀλλὰ περιορίζων αὐτὴν εἰς ἓξ χιλιάδας, θέλομεν ἀπολύει κατ’ ἔτος ἰσαρίθμους ἄνδρας, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴν σημείωσιν τὴν πρὸ ὀλίγου ἐπιδειχθεῖσαν εἰς ἐμὲ ὑπό τινος τῶν ἐντίμων συναδέλφων καὶ συνταχθεῖσαν ἀπὸ πληροφορίας ληφθείσας ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ὑπηρετοῦντες κληρωτοὶ εἶναι 6133, θέλομεν ἀπολύσει αὐτοὺς καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ στρατὸς θέλει διαρκῶς συγκροτεῖσθαι ἐκ νεοσυλλέκτων, τῶν βαθμοφόρων ἀείποτε καταδικαζομένων εἰς τὴν ἐκγύμνασίν των. Τοιοῦτον τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενον σύστημα στρατολογίας, ἐνῷ τὸ διὰ τῆς κληρώσεως προτεινόμενον πληροῖ τὴν ἀρχικὴν ἰδέαν τῶν νομοσχεδίων, ἤτοι τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐν γένει ὑπηρεσίαν καὶ τὴν καλὴν συγκρότησιν τοῦ στρατοῦ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ὑποστῇ πλήρη τὸν ἔλεγχον, ὥστε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ ἀσχοληθῶμεν μᾶλλον εἰς τὴν ἁρμονίαν τῶν τροπολογιῶν καὶ τὴν διόρθωσιν τοῦ κειμένου. Τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως, εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι σύστημα ἄδικον, διότι δὲν ἀπονέμει δικαιοσύνην πρὸς ὅλους τοὺς ἔχοντας τὴν αὐτὴν ἡλικίαν, διότι διὰ τῆς κληρώσεως ἓν μέρος θὰ ὑπηρετῇ τρία ἔτη καὶ τὸ ἕτερον ἀπὸ 6 μηνῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους· ἀλλ’ ἄνευ τοῦ ὅρου τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, ἤτοι τὴν ὑπὸ πάντων ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος καὶ τὴν καλὴν συγκρότησιν μονίμου τακτικοῦ στρατοῦ. Καὶ ἐνόσῳ δὲν ἐξευρεθῇ ἄλλο τι, πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως. Οἱ δὲ ἐπιζητοῦντες τὴν ἀπόλυτον δικαιοσύνην ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁμοιάζουσι πρὸς τοὺς ἐπιζητοῦντας τὴν ἀπολύτως ἴσην διανομὴν τῶν φόρων πρὸς ὅλα τὰ ἄτομα, πρὸς ὅλας τὰς ἡλικίας καὶ τὰς ἰδιοσυγκρασίας· ἀπαιτοῦν νὰ γίνωσιν οἱ ἄνθρωποι ἴσοι, ἐνῷ ἐκ φύσεως εἶναι ἄνισοι. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται πράγματι τὴν τριετῆ ἐν τῷ στρατῷ θητείαν, δύναται νὰ σχηματίσῃ στελέχη διὰ στρατὸν 18,000 καὶ οὕτω νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, ἣν ἐπιδιώκει· διότι ὅταν ἔχωμεν στελέχη διὰ 18,000 στρατὸν, τριετῆ θητείαν καὶ 6 χιλ. κατὰ μέσον ὅρον διὰ πᾶσαν κατ’ ἔτος προσκαλουμένην εἰς τὰ ὅπλα ἡλικίαν, ἡ δικαιοσύνη θὰ ᾖναι πλήρης πρὸς ἅπαντας, διότι ὅλοι θὰ ὑπηρετῶσι τρία ἔτη, ὁ δὲ στρατὸς θὰ συγκροτῆται κατὰ τὰ ⅔ ἀπὸ στρατιώτας μορφωμένους καὶ κατὰ ⅓ ὑπὸ νεοσυλλέκτων. Ἐὰν ὅμως ἀποδεχθῆτε τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σύστημα στρατολογίας διατηρουμένης τῆς αὐτῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ὅπερ θὰ ᾖναι μέγα δυστύχημα διὰ τὸν τόπον καὶ τὸν στρατὸν, τότε θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἔθνους. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις προτείνει, εἶναι σύστημα ἄνευ πρακτικῆς ἀξίας, ἀντιστρατεύεται δὲ πρὸς τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως λόγῳ ἀπονομῆς ἴσης δικαιοσύνης, ἐνῷ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ὅπως ἔχουσι ἀποκλείει τὴν τοιαύτην ἰσότητα, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ ἀπῄτει ἡ Κυβέρνησις, ὥστε ὁ στρατὸς νὰ ᾖναι ἢ ὅλος ἀπὸ πεζικὸν ἢ ὅλος ἀπὸ ἱππικὸν, ἢ ὅλος ἀπὸ πυροβολικὸν, ἤτοι νὰ συγκροτῆται ἀπὸ ἓν μόνον ὅπλον, ὥστε ἅπαντες νὰ ἔχωσι τὸ αὐτὸ εἶδος τῶν ἀσκήσεων καὶ τὴν ἴσην διαμονὴν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον. Ὅθεν ἐπὶ τῶν ἀδυνάτων ἡ Κυβέρνησις θέλει ν’ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην, ἐνῷ τῶν πλείστων τῶν Εὐρωπαϊκῶν κρατῶν, ὅσα πράγματι ἀπολαμβάνουσι δικαιοσύνης, οἱ κάτοικοι δὲν ἐφαντάσθησαν τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ ἀπεδέχθησαν τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Δεληγεώργης ὑπέδειξεν, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς κληρώσεως θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις δαπάνης.

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπον ὅτι, ἂν συνάξωμεν ὅλην τὴν κλάσιν τῶν 20 ἐτῶν εἰς τὸν στρατὸν διὰ νὰ μείνῃ ἐπὶ ἓν ἔτος μόνον καὶ ἔπειτα κρατήσωμεν ὅσους ὁ περὶ νεοσυλλεξίας διορίζει, τοὺς δὲ λοιποὺς τοὺς στείλωμεν εἰς τὰς οἰκίας των, τότε ἔχομεν αὔξησιν· δὲν ἐνόησα, ὅτι τὸ σύστημα πρέπει νὰ καταδικασθῇ, ὅτι αὐξάνει τὰς δαπάνας· εἶπον μόνον, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ὅπως τὸ εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὸ δεῖνα καὶ τὸ δεῖνα ἄτοπον, τῆς ἀντισυνταγματικότητος καὶ τῆς καταστροφῆς τῶν δύω ὅπλων τῶν τεχνικῶν καὶ τῆς καταστροφῆς τῆς ἰσότητος. Δὲν ὡμίλησα ὅμως ἀπολύτως περὶ τοῦ συστήματος, ἂν αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν πρέπει νὰ εἰσαχθῇ, διότι αὐξάνει τὰς δαπάνας· περὶ τοῦ τί ποιητέον δὲν ὡμίλησα ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§122ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐξ ὅλων τῶν προαγορευσάντων, κύριοι, ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὴν κρίσιν μου ἠκολούθησε σύστημα ἰδεῶν, φέρον εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα· διότι κατακρίνας δικαίως καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων ἀκατανικήτων τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, ὑπέδειξε νὰ δεχθῶμεν ὡς βάσιν συζητήσεως τὸν Γαλλικὸν νόμον. Συζητήσας δὲ τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον φέρει πλήρη τὴν σύγχυσιν, καὶ ὅτι ἐν γνώσει τοῦ συντάξαντος αὐτὸ φέρει λάθη. Σᾶς εἶπεν ὅτι, ἐνῷ ἀποδέχεται τὴν τριετῆ θητείαν, δέχεται τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν εἰς δύω ἔτη· ὅτι, ἐνῷ διαγράφει τὴν κλήρωσιν, καταργεῖ τὴν μονοετῆ θητείαν τῶν αὐτοσυντηρουμένων. Τὸ σύστημα τῶν αὐτοσυντηρουμένων συνδέεται στενῶς μὲ τὴν γενικὴν στρατολογίαν, καὶ ἄνευ τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε στελέχη. Ἡ μονοετὴς ὑπηρεσία δὲν εἶναι μόνον ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ὑπηρετοῦσιν, εἶναι ὑπὲρ τοῦ Κράτους, διότι δι’ αὐτῶν εὐπόρων καὶ νοημόνων θέλομεν καταρτίσει τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῆς ἐφεδρείας καὶ μορφώσει ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μονίμου στρατοῦ εἶναι λίαν δαπανηροί. Ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῆς χθὲς ὑπέδειξεν ἰδέαν τινά, τὴν ὁποίαν ἀπολύτως ἐκάκισεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Σ. Πετιμεζᾶς. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπε χθὲς ὅτι, ἐπειδὴ ὁ θεσμὸς τὸ πρῶτον εἰσάγεται εἰς τὸν τόπον, πρέπει νὰ δείξωμεν μετριοφροσύνην καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἀρωγὴν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες τὸ πρῶτον ἀπεδέχθησαν τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ δύνανται νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὁδηγοὶ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἡμετέρου. Ἀποδεχόμενος πληρέστατα τὴν ἰδέαν αὐτὴν τοῦ κ. Τρικούπη, διαφωνῶ μόνον κατά τινα λεπτομέρειαν, ἤτοι θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν ἄφιξιν ξένων ἀξιωματικῶν ἐν Ἑλλάδι. Ἡ δὲ ἰδέα αὐτὴ ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἀνθελληνικὴ δὲν μὲ τρομάζει, διότι νομίζω, ὅτι δι’ αὐτῆς θέλουσιν ὑπηρετηθῆ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ τόπου· δὲν ἐννοῶ ὅμως, καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἂν καλῶς τὸν ἐνόησα, ἀναγκαίαν τὴν ἄφιξιν τῶν ξένων ἀξιωματικῶν διὰ νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, διότι ἴσως οἱ ξένοι ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι οἱ κατάλληλοι διὰ νὰ ἐφαρμόσωσι τοὺς νόμους τῆς πατρίδος μας.

§123Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Τρικούπης δὲν εἶπε νὰ τοὺς κάμωμεν βουλευτὰς νὰ κάμουν νόμον, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου.

§124Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐνόησα τοῦτο.

§125Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ εἴπατε νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν σύνταξιν.

§126Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θέλετε νὰ ἀρυσθῆτε ἐπιχειρήματα ἀπὸ λέξεις; Θεωρῶ, κύριοι, τὴν ἄφιξιν τῶν ἀξιωματικῶν ἐν Ἑλλάδι ἀναγκαίαν, διότι παράποτε ἔχομεν αὐτῶν ἀνάγκην σήμερον, ἂν δὲ ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ διακεκριμένοι, τὸ πλεῖστον ὀφείλουσι τὴν ὑπεροχήν των εἰς τὸ ὅτι ηὐτύχησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ὑπὸ ξένους ἀξιωματικούς· ἀφ’ ἧς ὅμως ἐποχῆς οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι ἔλειψαν, ἡμεῖς οἱ σήμερον νεώτεροι ἀξιωματικοὶ καθυστεροῦμεν πολὺ τῶν ἐκπαιδευθέντων καὶ ὑπηρετησάντων ὑπὸ ἀξιωματικοὺς ξένους. Ἐν Ἑλλάδι ὑπῆρξαν δύω ξένα στρατιωτικὰ σχολεῖα· ὁ γαλλικὸς στρατὸς τοῦ 1830 καὶ ὁ Γερμανικὸς ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1843, οἱ δὲ ὑπηρετήσαντες ἐν αὐτοῖς Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἠδυνήθησαν κατόπιν νὰ μορφώσωσι μέρος τῶν ὑπαρχόντων. Θεωρῶ δὲ παράποτε σήμερον ἀναγκαίαν τὴν ἄφιξιν ξένων ἀξιωματικῶν ἐν Ἑλλάδι, διότι ἡ τελειοποίησις τῶν πυροβόλων ὅπλων οὐσιωδῶς μετέβαλε τὴν τακτικὴν τοῦ Μεγάλου Φριδερίκου καὶ τοῦ Αʹ. Ναπολέοντος, οὐδεὶς δὲ Ἕλλην ἀξιωματικὸς ἔτυχε τῆς δεούσης μορφώσεως ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἐκείνων, οἵτινες τὴν τακτικὴν αὐτὴν ἐφήρμοσαν εἰς τὰς μάχας.

§127Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ τακτικὴ ἀπὸ τὴν τελειότητα τῶν ὅπλων δὲν ἔλαβεν οὐδεμίαν μεταβολήν.

§128Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχετε πολὺ ἄδικον, διότι ἡ τακτικὴ μετεβλήθη οὐσιωδῶς, ἀφοῦ αἱ φάλαγγες κατηργήθησαν, ἀφοῦ ἡ πυκνὴ τάξις κατηργήθη, ἀφοῦ αἱ ἀποστάσεις ἐτριπλασιάσθησαν, ἀφοῦ σήμερον δὲν μάχονται ἐν πυκνῇ τάξει, ἀλλ’ ἐν ἀραιᾷ, λυποῦμαι δὲ ὅτι ἀξιωματικὸς διακεκριμένος ἢ δὲν θέλει νὰ μὲ ἐννοήσῃ ἢ ἐπωφελούμενος τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα ἀγνοίας τῶν πλείστων ἐξ ὑμῶν, λέγει πράγματα μὴ ὀρθά. Τὴν νέαν τακτικὴν ἔχει ἀνάγκην ὁ ἡμέτερος στρατὸς νὰ διδαχθῇ καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχει ἀνάγκην διδασκάλων· οἱ δὲ φρονοῦντες, ὅτι δύνανται νὰ γίνουν διδάσκαλοι ἀπὸ μόνης τῆς ἀναγνώσεως στρατιωτικῶν συγγραμμάτων, νομίζω ὅτι εἶναι λίαν φίλαυτοι. Κατόπιν, κύριοι, τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πεισθεῖσα ἐκ τῆς συζητήσεως προηγουμένων νομοσχεδίων, πρώτη ἔδωκε τὸ καλὸν παράδειγμα ὑποβαλοῦσα τροπολογίας, οὕτω πιστεύω, ὅτι καὶ κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θέλει ὑποβάλλει τοιαύτας κατόπιν τῶν μακρῶν αὐτῶν συζητήσεων, ἴσως δὲ καὶ οἱ λαβόντες μέρος εἰς αὐτὰς ἔντιμοι συνάδελφοι πράξωσι τὸ αὐτὸ, ὥστε δι’ αὐτῶν νὰ εὐκολυνθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ, κύριοι, ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δούμα δὲν ὑπερίσχυσε, διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς πρὸς ἐξήγησιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν. Εἰς τὴν Βουλὴν ὡς παρετήρησα τρεῖς γνῶμαι μᾶς διῄρεσαν, ἡ μία ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ καθιερωμένου διὰ τοῦ πρώτου ὑποβληθέντος πέρυσι νομοσχεδίου, ἡ ἑτέρα ἡ ἰδική μας, καὶ ἡ τρίτη ἡ ἐπιμένουσα, ἂν ἐνόησα καλῶς, εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος βελτιουμένου· ὥστε οὐδεμία συμφωνία μέχρι τοῦδε ὑπῆρξε μεταξὺ αὐτῶν τῶν γνωμῶν, διὰ τοῦτο ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἀναπτυχθῶσι νὰ δικαιολογηθῶσι διὰ νὰ δειχθῇ ἡ ὀρθοτέρα. Κύριοι, ἡμεῖς εἴμεθα ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς καθολικῆς στρατολογίας· ἀποκρούομεν καὶ θεωροῦμεν ἐπιβλαβὲς τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατῆσαν σύστημα· εἴμεθα κατ’ ἀνάγκην, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα ὑπὲρ τῆς γενικῆς στρατολογίας, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν μάλιστα τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας δὲν ἀρκεῖ ἤδη ὁ ἰσχυρὸς καὶ καλῶς συγκεκροτημένος στρατὸς μόνον, ἀπαιτεῖται καὶ πολὺς ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν πολλῶν, ὅπως τελευταῖον ἐσχηματίσθησαν οἱ στρατοὶ, καὶ κατὰ τάχος ......... εἰς πολλὰ μέρη τυχὸν προσβαλλόμενα· ἡ νεωτέρα πρόοδος τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν καὶ τῆς συγκοινωνίας κατέστησαν ἀνεπαρκῆ, ὡς εἶπον, τὸν ὀλίγον καὶ καλῶς συντεταγμένον στρατὸν, χωρὶς οὗτος νὰ συνοδεύεται συγχρόνως καὶ μὲ τὸν πολὺν ἀριθμόν. Νομίζω λοιπὸν διὰ τοῦτο ἀναγκαίαν τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτήν· τὴν νομίζω δὲ ἀναγκαίαν ἀκόμη καὶ διότι πιστεύω, ὅτι ὁ καλῶς συγκεκροτημένος στρατὸς εἶναι ἡ καλλιτέρα σχολὴ τοῦ λαοῦ, ἐντὸς τῆς ὁποίας διδάσκεται καὶ τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς ὑπακοῆς πρὸς τὸν νόμον· διότι ἐκ γενετῆς ὁ νέος ἐννοεῖ, ὅτι ἓν τῶν πρώτων καὶ κυρίων καθηκόντων του εἶναι νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, ἑπομένως ἡ πρὸς τὸ καθῆκον του ἀφοσίωσις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς γεννᾶται εἰς τὸ πνεῦμά του καὶ ἀναπτύσσεται· διὰ τῆς κατόπιν δὲ ἀναμίξεως αὐτοῦ εἰς τὸν στρατὸν ἑδραιόνει καὶ ἀναπτύσσει τὰ εὐγενῆ καὶ πατριωτικὰ αἰσθήματα· ἄνευ τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος τούτου καὶ τῆς ἐνεργητικῆς ἐκπληρώσεως αὐτοῦ, παραδείγματα ἔχομεν ἐθνῶν καὶ λαῶν, αὐτοὶ ἐκθηλύνονται καὶ ἀποκαθίστανται ἐπὶ τέλους ἀνάξιοι παρόντος καὶ μέλλοντος. Εἴμεθα, κύριοι, λοιπὸν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ὑπὲρ τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ ἀποκρούομεν μὲ ὅλην ἡμῶν τὴν δύναμιν τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατῆσαν σύστημα.

§130Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα τὸ παλαιὸν σύστημα· εἶμαι ἐναντίος, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐγὼ ἀπὸ τὸ 1872 μάχομαι ἐν τῇ Βουλῇ ὅπως μεταβληθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα.

§131ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν παρενόησα τὴν συζήτησιν πλὴν δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προσβάλω οὐδένα. Τὸ σύστημα τοῦτο, ἰδοὺ τὸ ζήτημα, τὸ σύστημα τοῦτο πῶς συμφωνότερον μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, δικαιώτερον καὶ οἰκονομικώτερον δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ· αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπασχολεῖ βεβαίως τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου διαφωνοῦμεν· πρῶτον ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἔνστασιν ῥιζικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἔκαμεν, ὅτι τὸ σύστημα εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἑπομένως ἡ πρότασις εἶναι ἐξ ἀνάγκης ἀντισυνταγματική.

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, κύριοι, καὶ προχθὲς εἴπομεν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀποκλείουσι τὴν κατ’ ἔτος ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς δυνάμεως καὶ ποσοῦ, ἑπομένως τῶν νεοσυλλέκτων, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος ἡ ἀπόφασις αὕτη· εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖ τὸ Σύνταγμα, καὶ ἑπομένως ἂν ἀρνηθῶμεν τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς κατ’ ἔτος ψηφίσεως τοῦ ποσοστοῦ τῶν κληρούχων, πράττομεν ἀντισυνταγματικῶς, καὶ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοιαύτη εἶναι ἐναντία τοῦ Συντάγματος...

§134ΖΩΧΙΟΣ. Βέβαια.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μέσης λέγει βέβαια· ἐγώ, κύριοι, ἀμφιβάλλω· ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ Σύνταγμα ἄρθρ. 60 «κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ κλπ.» Τὴν στρατολογίαν καὶ τὴν ναυτολογίαν διατάττον τὸ Σύνταγμα νὰ ψηφίζῃ κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ, δὲν ἀφαιρεῖ καὶ τὸν προδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ; Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁρίζεται καὶ ὁ ἀριθμὸς, ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸ διατάττῃ τὸ Σύνταγμα ὅπως διατάττει νὰ προσδιορίζεται ὁ ἀριθμὸς, προκειμένου περὶ τῆς δυνάμεως· ἐὰν τοῦτο ἐσκόπει, ἐπαναλέγω, εἰς τὸ ζήτημα καὶ περὶ τῆς στρατολογίας, ἤθελεν ἐπαναλάβει τὴν ἰδίαν διάταξιν. Πῶς δὲ ἐφαρμόζομεν μέχρι τοῦδε τὸν περὶ στρατολογίας νόμον; Ἰδοὺ τὶ γίνεται μέχρι τοῦδε. Ἔχομεν δεδομένον καὶ ἀμετάβλητον τὸν χρόνον τῆς θητείας· ἡ θητεία εἶναι τριετὴς, ἔχετε δεδομένον διὰ τοῦ νόμου περὶ δυνάμεως τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται καθ’ ὑπόθεσιν 9000. Οὕτως δὲν εἶναι ἐκ τῶν προτέρων προσδιωρισμένον ἀμεταβλήτως τὸ ποσοστὸν τῶν καλουμένων κατ’ ἔτος νεοσυλλέκτων; Ἠμπορεῖτε ὅταν ἔχετε τριετῆ θητείαν καὶ στρατὸν 9000 νὰ καλέσετε κατ’ ἔτος περισσοτέρους ἢ ὀλιγωτέρους, κρέμαται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἢ ἀπὸ τοὺς δύο αὐτοὺς ὅρους.

§136ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ εἷς ἐκ τῶν ὅρων τούτων δὲν ὑπάρχει γνωστὸς, ἡ θητεία μόνον ὑπάρχει γνωστὴ, ὁ δὲ ἀριθμὸς 9000 προσδιορίζεται κατ’ ἔτος.

§137ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπὸ τὸν νόμον τῆς δυνάμεως.

§138ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ νόμος τῆς δυνάμεως προσδιορίζει καὶ τὸν ἀριθμὸν τῆς νεοσυλλεξίας.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσολογγίου, ἐὰν πέραν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατ’ ἔτος καλουμένων δύνασθε νὰ καλέσετε ἄλλους ἢ ὅσους ἀποδεικνύουσιν οἱ δύο αὐτοὶ ὅροι ἀποτελοῦσιν. Ἵνα πραχθῇ τοιοῦτόν τι ἀνάγκη νὰ παραβιασθῇ ὁ νόμος τῆς δυνάμεως ἢ τῆς θητείας. Ἐντὸς τῶν δύο ὅρων αὐτῶν περιορίζεται ὁ στρατὸς ἐξ 9000· δὲν δύνασθε οὔτε ὀλιγωτέρους, οὔτε περισσοτέρους νὰ καλέσετε τῶν 3000. Ἰδοὺ ὅτι δὲν εἶναι ὁ νόμος τῆς νεοσυλλεξίας ὁ προσδιορίζων τὸν ἀριθμὸν καὶ κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα, ἀλλ’ οἱ δύω νόμοι τῆς δυνάμεως καὶ θητείας ἀνεξαρτήτως ὅλως διόλου τοῦ περὶ νεοσυλλεξίας. Νομίζω δὲ—δὲν ἔλαβον ὅμως καιρὸν νὰ ἐξετάσω, ἵνα τὸ βεβαιώσω—νομίζω, ὅτι τοῦτο λαμβάνει χώραν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν· λοιπὸν δι’ ἀμφοτέρους τοὺς λόγους, ὁ νόμος δὲν εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος κατ’ οὐσίαν· ἄλλως, ὑπάρχει διάταξις, ὡς ἐκ περισσοῦ, καθ’ ἣν ἀφίνεται ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίζῃ τὸν ἀριθμόν. Δεύτερον ζήτημα, κύριοι, ποῖον τῶν συστημάτων εἶναι τὸ ὀρθότερον καὶ τὸ ἐφαρμοστέον ἐν Ἑλλάδι, διότι ἐὰν λύσετε αὐτὸ τὸ ζήτημα, τότε τὰ περαιτέρω εἶναι εὔκολα. Καθ’ ἡμᾶς καὶ κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν εἰδημόνων, ἐὰν ὁ στρατιώτης ἐξασκῆται ἀποκλειστικῶς, ὅπως πολὺ ὀρθῶς χθὲς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων, εἰς τὰ ἔργα τὰ στρατιωτικά, 1½ ἔτος, ἀρκεῖ ὥστε νὰ γίνῃ καλὸς στρατιώτης διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Ἀνατολὴν, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν θέσιν μας καὶ τὰς σχέσεις μας πρὸς ποίους καὶ μετὰ ποίων δυνάμεθα νὰ συμπράξωμεν. Ὁ Ἕλλην, ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, διατηρεῖ ἀκόμη ἀκμαῖον τὸ στρατιωτικόν του πνεῦμα καὶ τὰς στρατιωτικὰς αὑτοῦ ἕξεις, ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι καλὸς σκοπευτὴς καὶ εἰθισμένος εἰς τὴν κακοπάθειαν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζομεν ὅτι ἡ διετὴς θητεία εἶναι ἐπαρκετὴς, ἐπαρκεστάτη, ἡ πεῖρα δὲ μᾶς ἔδειξεν, ὅτι μικρὰν θητείαν μόνον δέχεται καὶ ὑποφέρει τὸ ἔθνος. Τοὺς λόγους εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, διότι ἀνεπτύχθησαν ἀπανειλημμένως. Ἡ Ἑλλὰς ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ πολυετῆ θητείαν· ὁ Ἕλλην ὑποβάλλεται εἰς θυσίας, εἰς ζημίας καὶ καταστροφὰς, γίνεται φιλόπατρις ἵνα ἀποφύγῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, ἡ ὁποία τῷ ὄντι ἐκτελουμένη ἀκριβῶς ὑποβάλλει εἰς πολλὰς ὑλικὰς ζημίας τὸν πολίτην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζουν, στηρίζεται ἐπὶ μιᾶς ἀδικίας, ἐπὶ μιᾶς παρανομίας πρὸς καταστροφὴν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Διατί; ἐποίησαν λόγον ἐκτεταμένον ὁμολογοῦντες, ὅτι δικαίως ὀδύρονται διὰ τὴν ὑποτιθεμένην διάκρισιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ λάβῃ χώραν μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν στρατιωτῶν τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ κατὰ τὸ σύστημα ἡμῶν· ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένοι, σᾶς εἶπον, νὰ κρατήσητε περισσότερον καιρὸν εἰς τὸν στρατὸν τοὺς στρατιώτας τῶν εἰδικῶν ὅπλων καὶ αὐτὸ τὸ θεωροῦσιν ἄδικον καὶ κακόν. Ἀλλὰ μὲ ποῖον δικαίωμα σεῖς τὸ ⅓ μόνον τῶν Ἑλλήνων κρατεῖτε νὰ ὑπηρετήσῃ 3 ἔτη καὶ τ’ ἄλλα ⅔ ἓν ἔτος; Διατί ἡ τριπλασία αὐτὴ ἐπιβάρυνσις τοῦ ⅓ τῶν οἰκογενειῶν; διατί ἀπαλλάττεται τοὺς ἄλλους τῆς κοινῆς ὑποχρεώσεως; μόνον διότι ἡ τύχη τοὺς ηὐνόησε. Καὶ ἡ τύχη εἶναι ἀρκετὴ νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν τὴν ἀνισότητα, αὐτὴν τὴν ἄδικον καταπίεσιν; Ἐὰν ὑπάρχῃ λοιπὸν ἀδικία τις, ἀδικία σπουδαιοτέρα καὶ μεγαλειτέρα ὑπάρχει εἰς τὸ τοιοῦτον σύστημα. Καθ’ ἡμᾶς δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὀφείλουσιν ὅλοι νὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ 3 ἔτη, ἀλλ’ οἱ μὲν δὲν χρησιμεύουν καὶ ἀπολύονται, οἱ δὲ χρησιμεύουν καὶ κρατοῦνται περισσότερον· τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἂν ὄχι δικαιολογία πλήρης, τοὐλάχιστον εὔλογος αἰτία. Ἀλλὰ διατί κατὰ τὸ ἕτερον σύστημα ἐγὼ νὰ προσφέρω τὸν φόρον τοῦ αἵματος διὰ 3 ὁλόκληρα ἔτη καὶ ὁ ἕτερος νὰ ᾖναι ἀπηλλαγμένος; Ἐὰν πρόκειται περὶ ἀδικίας, ἡ ἀδικία ὑπάρχει πλήρης εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα· ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον. Πῶς θέλετε ἐφαρμόσει τὸ σύστημά σας, ἐρωτῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην; ἐὰν τὸ ἐφαρμόσητε ἀκριβῶς, δὲν θέλεται παραβιάσει τὸν νόμον καὶ ταράξει τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου; Διατί; Θέλετε κατ’ ἔτος νὰ καλῆτε εἰς τὸν στρατὸν ἅπασαν τὴν ἡλικίαν, κρατεῖτε ὅμως τοὺς μὲν ἓν ἔτος, τοὺς δὲ 3 ἔτη. Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ στρατός σας εἶναι ἐξ 9,000 καὶ εἶσθε εἰς τὸ δεύτερον ἔτος διὰ νὰ μὴ κάμω πολλοὺς ὑπολογισμούς. Ἀπολύετε τὰς 3,000, σᾶς μένουν 6,000. Πόσους πρέπει νὰ φέρετε κατὰ τὸν νόμον; 6,000 καὶ 6 τὰς ὁποίας ἐκρατήσατε τὸ ὅλον ἐπὶ ἓν ἔτος 12,000 δηλ. 3,000 περιπλέον, διότι ὁρίζεται τὴν δύναμίν σας εἰς 9,000, θὰ ἐπιβαρύνετε τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τοὺς περιπλέον. Ἰδοὺ τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως· ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐὰν παραβιασθῇ ὁ νόμος τῆς δυνάμεως καὶ ταραχθῇ ἡ οἰκονομία, προστιθεμένων περισσοτέρων ἐξόδων.

§140ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ ἀκόμη.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔφθασα ἀκόμη εἰς τὸ σύστημά μας. Λοιπὸν λέγω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἐναντίον πρῶτον ἔχει τὴν ἀδικίαν, διότι τὸ βάρος τῆς τριετοῦς θητείας ἐπιβάλλεται εἰς τὸ τριτημόριον μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπαλλάττον τὰ δύω τριτημόρια, διότι ἔχει τὸ ἄτοπον, ὅτι ἀντιτάσσεται πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὰς δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἄνευ ἀνάγκης, διότι, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ὄχι ἐγὼ ἀλλὰ καὶ ἄλλοι εἰδήμονες φρονοῦσιν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα 1½ ἔτος εἶναι ἀρκετὸν καὶ διότι ὅτι τὸ ἐναντίον σύστημα δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ μόνον διὰ παρανομιῶν καὶ παραβιάσεων τῶν οἰκονομικῶν νόμων. Τί ἀντιτάσσομεν ἡμεῖς ἀντὶ τούτου; Ἰδού, ἀντὶ κληρώσεως διὰ τὸ ⅓ νὰ καλῆται ἡ ἡλικία ὅλη. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ὅπως ἔχει ἤδη συνίσταται ἐξ 9,000 ἀνδρῶν, ὅτι ἡ ὅλη ἡλικία εἶναι 6,000, θέλομεν νὰ καλῶνται ὅλοι καὶ οἱ 6,000 ἄνδρες, ἐπίσης καὶ τοῦ χρόνου θὰ φέρετε τὰς ἄλλας 6 τῆς νέας ἡλικίας.

§142ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ φύγουν αἱ 6,000 (θόρυβος).

§143ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ μὴ διακόπτῃ, κ. πρόεδρε.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφῆστέ τον.

§145ΖΩΧΙΟΣ. Πρέπει νὰ μὲ κάμῃ ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐννοῶ.

§146ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν.

§147ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἔλθουν αἱ 6,000, θὰ φύγουν ἄλλαι 6.

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ σώματα, κ. Ζωχιέ, ἀνανεοῦνται κατ’ ἔτος δι’ ἑνὸς ποσοστοῦ. Ὁ στρατὸς εἶναι 9,000· καλῶ ἐφέτος 6,000, τὸ δεύτερον ἔτος καλῶ ἄλλας 6, τὸ ὅλον 12,000, ἀλλ’ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ὡρίσθη εἰς 9,000, λοιπὸν πρέπει νὰ φύγωσι 3,000 τῆς προηγουμένης νεοσυλλεξίας διὰ νὰ μείνωσιν 9,000. Λοιπὸν τὰς 6 χιλ. τὰς διαιροῦμεν εἰς 2 μερίδας καὶ τὰς 3,000 ἐξ αὐτῶν ἀποστέλλομεν μὲ ἄδειαν εἰς τὰς οἰκίας των διὰ 6 μῆνας· ἀφοῦ δὲ παρέλθουν οἱ 6 μῆνες, στέλλομεν αὐτοὺς εἰς τὰς οἰκίας των καὶ καλοῦμεν τὰς ἄλλας 3,000 καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν γυμνασμένους διὰ 1½ ἔτος 9,000.

§149ΖΩΧΙΟΣ. Τώρα ἐπάνω κάτω ἐννοῶ.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ τὸ σύστημά σας, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς ᾖναι τοιοῦτος, ὥστε αἱ μερίδες νὰ ᾖναι ἴσαι.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πάντοτε τὸ ἥμισυ. Πόσους θέλετε νὰ ἔχῃ ἑκάστη ἡλικία;

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἑκάστη ἡλικία φέρει 6,000, ἡ δὲ δύναμις εἶναι 7,500. Φέρετε ἐφέτος 6,000, τὸ προσεχὲς ἔτος ἄλλας 6,000, ἐξ αὐτῶν 1500 θὰ ᾖναι μόνον ἀναγκαῖοι διὰ νὰ συμπληρώσουν τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, οἱ δὲ ἄλλοι θὰ ᾖναι πλεονάζοντες.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἀντὶ νὰ διαιρέσω εἰς δύω μερίδας, διαιρῶ εἰς 4 ἢ πλείονας ἀναλόγως τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποστείλω εἰς ἄδειαν. Ἀλλ’ ἐὰν θέλω νὰ δεχθῶ τὸ σύστημά σας ὄχι τὸ τῆς κληρώσεως ἀλλὰ τῆς παρανομίας, τὴν ὁποίαν δέχεσθε, δὲν ἔχω δυσκολίαν, διότι σεῖς κάμνετε ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κρατεῖτε δι’ ἓν ἔτος καὶ περιπλέον..... Πράττω καὶ ἐγὼ ὅ,τι κάμνετε, προσθέτω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ κρατῶ πλείονας.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι πλάνη μεγίστη, ὅτι ὑπάρχει ὑπέρβασις προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ σύστημά μας. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν μου δὲν ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ἀναπτύξω τὴν ἰδέαν. Ὅταν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁμιλήσω εἰδικῶς, θέλω ἀποδείξει, ὅτι οὐδεμία ὑπέρβασις θὰ γίνῃ, ὅτι τὰ πράγματα θὰ βαίνωσι κανονικώτατα.

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν σᾶς ἀκούσω θὰ ἀπαντήσω. Ἠξεύρω, ὅτι ὁ ἐτήσιος νόμος προσδιορίζει τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 10,000, σημειοῦνται κατ’ ἀναλογίαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἔξοδα τῶν 10,000. Ἐὰν ἀντὶ 10,000 φέρετε 12,000 καὶ ἐνεργήσητε ἐντίμως καὶ εἰλικρινῶς τὰς στρατολογίας σας, φέρετε ὅλους δηλαδὴ, τότε θὰ ἔχετε περιπλέον τὸ ἔξοδον τῶν 2,000, θέλετε τὸ σημειώσει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἄλλως πράττετε ὑπέρβασιν.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν θέλω 12,000, θὰ σημειώσω 12, ὅταν θέλω 10, θὰ σημειώσω 10.

§157ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ αὐτὸ δύναμαι νὰ κάμω καὶ ἐγώ· θέλω καλέσει 12,000, τὰ δύω ἔτη κρατῶ δὲ τόσους ὅσους προσδιορίσει ὁ νόμος, ἠμπορῶ ὡς σεῖς νὰ ζητήσω νὰ προσδιορισθῶσι καὶ 7 καὶ 12 χιλιάδες.

§158ΡΟΥΚΗΣ. Τὸ τρίτον ἔτος τί θὰ γίνῃ;

§159ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς, κύριοι, τὸ τρίτον ἔτος δὲν τὸ ἐσημειώσαμεν ὡς ἔτος ἐνεργείας· καθ’ ἡμᾶς ὁ στρατιώτης θὰ μείνῃ διαθέσιμος τὸ ἥμισυ μετὰ τῆς τριπλῆς ὑποχρεώσεώς του. Τοιουτοτρόπως διατηρεῖται ἡ ἰσότης, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν οὔτε εἰς παραβίασιν τοῦ νόμου, οὔτε εἰς ψευδῆ σημείωσιν τῶν ἐξόδων. Ἀπορῶ, κύριοι, ἢ ἴσως δὲν ἐνόησα καλῶς, ἀπορῶ διατὶ ἀντιτάσσονται πρὸς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐκφράζω ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ ἄλλον σύστημα· ἢ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ σύγκειται ἐκτὸς τοῦ ⅓ καλουμένου ἵνα ἀπαρτισθῇ ὁ ἀριθμὸς ὁ ἀπὸ τὸν νόμον τῆς δυνάμεως ὡρισμένος καὶ ἐξ ἐκείνου τοῦ μέρους, τὸ ὁποῖον προκαλεῖται δι’ ἓν ἔτος ἵνα γυμνασθῇ. Ἐὰν εἴπωμεν αὐτὸ εἴμεθα ἐντὸς τῆς ἀληθείας, ἐὰν ὅμως δὲν τὸ εἴπωμεν, ἐὰν δὲν κατατάξωμεν ῥητῶς καὶ ἐν τῷ νόμῳ καὶ αὐτὸ τὸ μέρος εἰς τὸν στρατὸν, τότε εἶσθε ἐκτὸς τοῦ νόμου κρατοῦντες ὑπὸ τὰ ὅπλα.

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ τοὺς περιλάβωμεν.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν τοὺς περιλάβετε, τότε ἐγὼ εἰς οὐδεμίαν δυσκολίαν εὑρίσκομαι μὲ τὸ σύστημά μου, διότι περιλαμβάνω καὶ ἐγὼ, ἐὰν τὰ μέσα τοῦ τόπου τὸ ἐπιτρέπωσιν, ἀντὶ 9,000 12,000, καὶ τοιουτοτρόπως γυμνάζω καὶ ἐγὼ δύω ἔτη τὴν ἡλικίαν, ἐξαρτᾶται πλέον ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς κυβερνήσεως, τῆς Βουλῆς καὶ τὰ μέσα τοῦ ἔθνους· ἑπομένως αὐτὸ ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγηθῇ, εἰς τὸ σύστημα ἡμῶν δὲν εἶναι ὅρος ἀναπόφευκτος, ὡρισμένος καὶ ἀμετάβλητος· ἑπομένως μὲ τὸ ἰδικόν μας σύστημα θὰ ἔχωμεν τὸ καλὸν τοὐλάχιστον τοῦτο, ὅτι διανέμομεν τὸ βάρος ἴσα εἰς ὅλας τὰς οἰκογενείας καὶ δὲν ἀπαλλάττομεν μερικὰς διὰ τὸν λόγον μόνον, ὅτι ἡ τύχη τὰς ἐβοήθησε. Κατὰ τὸ σύστημά σας, θέλετε ἔχει τὸ ⅓ τοῦ λαοῦ γυμνασθὲν διετῶς, καὶ τὰ ἄλλα ⅔ μονοετῶς, καθ’ ἡμᾶς τὸ ὅλον θέλει γυμνασθῆ διετῶς. Ὅπως δὲ ἀντιποιεῖσθε τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ σύστημά σας νὰ εἴπητε εἰς τὰ ⅔ τῶν πολιτῶν, εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσητε δύω ἔτη, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἀπολύονται μετὰ ἓν ἔτος, δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς νεοσυλλέκτους, εἶσθε στρατιῶται διὰ τρία ἔτη, εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσητε τρία ἔτη· δὲν ἔχομεν ὅμως ἀνάγκην ὅλων, ἀπολύομεν τινάς.

§162ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν συζητοῦμεν ποία ἡλικία εἶναι ..... ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατόν.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος γυμνάζεται δύω ἔτη, εἶναι καλλίτερος ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος γυμνάζεται ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος.

§164ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὰ εἶναι 1½ ἔτος.

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς τί κάμνετε; αὐξάνετε τὰ ἔξοδα, αὐτὸ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς.

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγετε ὅτι θὰ ἔχετε στρατὸν ὑπηρετοῦντα δύω ἔτη ἢ τοὐλάχιστον 18 μῆνας, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε, ἐνόησα, ὅτι θὰ ἔχητε στρατὸν ὑπηρετοῦντα ἓν ἔτος τὸ πολὺ ἢ ὀκτὼ μῆνας, διότι εἰς τὴν......

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς ἐνόησα. Εἶπον αὐτὰ μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς μοὶ ἐκάμετε τοῦ συστήματός σας. Τί μοῦ εἴπετε σεῖς; Διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς γυμνάσεως, ἐνῷ ὁ στρατός μου θὰ ἦναι ἐκ 10,000, κρατῶ καὶ τοὺς δι’ ἓν ἔτος χάριν γυμνάσεως καὶ σημειόνω τοῦτο εἰς τὸν προϋπολογισμόν, 12,000. Τὸ ἴδιον πράττω καὶ ἐγὼ ἀντὶ νὰ τοὺς κρατήσω ἓν ἥμισυ ἔτος, τοὺς κρατῶ δύω ἔτη, προσθέτων μόνον καὶ τὸ ἔξοδον.

§168ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν κατάταξιν πῶς θὰ τὴν κάμωμεν;

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπως γίνεται τώρα.

§170ΤΙΝΕΣ. Στρατολογικαὶ ἐπιτροπαὶ τὴν κάμνουν.

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδού, κύριοι, διατὶ ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὸ σύστημα τοῦτο. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν τὸ εὑρίσκῃ ὀρθὸν— διότι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ ὀρθότερον— ἂς τὸ μεταβάλλῃ, ἀλλ’ ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα ὅλα τὰ περὶ ἐθελοντῶν λεχθέντα ἦσαν περιττά· δὲν ἔχομεν ἐθελοντάς, ἀφοῦ ὅλοι οἱ πολῖται εἰσὶν ὑπόχρεοι καὶ καλοῦνται. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μικρᾶς θητείας, ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν νὰ δώσωμεν τὸν τύπον τῆς ἐξαγορᾶς. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐλαττοῦται ἡ θητεία τῶν σπουδαζόντων καὶ αὐτὸ τὸ ἐννοεῖ ἕκαστος, διότι οἱ σπουδάζοντες γυμνάζονται· ἑπομένως ὀρθὸν εἶναι καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἐλαττοῦται ἡ θητεία. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ οἱ ἔχοντες περισσότερα χρήματα δὲν πρέπει νὰ ἐξαγοράζουν τὴν τῆς θητείας ὑποχρέωσιν, διότι τότε τὸ καθῆκον τὸ πρὸς τὴν πατρίδα δὲν θὰ θεωρηθῇ ἱερόν, ὅταν ἐξαγοράζεται. Δι’ αὐτοὺς τοὺς δύω λόγους δὲν παρεδέχθημεν τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν, τὸ ἐνομίσαμεν ὅλως διόλου περιττὸν καὶ ἐπιβλαβές· δὲν παρεδέχθημεν δὲ καὶ τὸ σύστημα τῶν ἐξαιρέσεων. Ἐκτιμῶ, κύριοι, τοὺς λόγους καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κύριος Τρικούπης, ἀλλὰ τὸ σύστημα τῶν ἐξαιρέσεων ἤνοιξε καὶ ἀνοίγει εὐρύτατον στάδιον καταχρήσεων. Ἀποφεύγομεν λοιπὸν τὸ σύστημα τῶν ἐξαιρέσεων διὰ τὰς καταχρήσεις, τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν, διότι φοβούμεθα ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ στρατοῦ ἤθελε μεταβληθῆ εἰς ἐτησίους κληρούχους, ἀγοράζοντας διὰ πληρωμῆς τὴν ἀπαλλαγήν των. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, οἵτινες μᾶς ἠνάγκασαν νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα ὅπερ προτείνομεν, μένει δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τροπολογίας.

§172Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα παράρτημα Βʹ.) Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, καθὼς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5½.