1876.10.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

τῆς 7 Ὀκτωβρίου 1876.

(Πέμπτη.)

Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Τσαμαδός. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Μάλιστα, ἀπαιτεῖται μία διόρθωσις· διότι ἐπὶ τῶν κληρωθεισῶν ἐκλογῶν εἰς τὰ τμήματα παρατηρήθη, ὅτι ἐγένετο μεταφορὰ τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τμήματος εἰς τμῆμα, διότι, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ἐδόθη κακὴ ἑρμηνεία εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Κανονισμοῦ. Σήμερον δὲν δύναται νὰ γείνῃ καμμία μεταφορὰ τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τμήματος εἰς τμῆμα, διότι ἡ ἔννοια τοῦ τρίτου ἄρθρου τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι καθαρὰ καὶ ἀφορᾷ τὴν ἐν ἀρχῇ ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν μετὰ τὴν συγκάλεσιν τῆς Βουλῆς μετὰ τὰς ἐκλογὰς, οὐχὶ δὲ σήμερον, ὅτε ἡ Βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη νομίμως. Τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ὁσάκις δὲ αἱ ἐκλογαὶ τύχωσιν εἰς τμήματα, εἰς ἃ μέλη αὐτῶν ἀνήκουσι, τότε δίδονται εἰς τὸ ἑπόμενον τμῆμα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐξελέγχωσιν ἐκλογὰς ἀφορώσας ἴδια αὐτῶν μέλη.» Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἡ Βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ διορθωθῇ· νὰ μείνωσιν αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὰ τμήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἐκληρώθησαν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἀντίῤῥησις ὑπάρχει;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν, νὰ καταρτίσωμεν τὰς κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν δυνάμεις τοῦ ἔθνους καὶ νὰ διοργανώσωμεν αὐτάς. Βεβαίως λαὸς, ὅστις δὲν στηρίζει τὴν ἀνεξαρτησίαν του, τὴν ἀκεραιότητα τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς τιμῆς του, εἰς τὰς ἰδίας αὑτοῦ δυνάμεις, δύναται νὰ μὴ ἀπολεσθῇ κατ’ ἀνοχὴν, θέλει ὅμως διαμένει πάντοτε καταπεφρονημένος. Τὰς ἰδέας ταύτας δὲν ἐνέπνευσαν ἡμῖν αἱ παροῦσαι περιστάσεις, ἡ ἤδη κατάστασις τῶν πραγμάτων· εἶναι πεποιθήσεις ἀρχαῖαι, διαρκεῖς. Καὶ δὲν ἀνατρέχω εἰς τὸ 1867, διότι καὶ τότε αἱ περιστάσεις ἦσαν παρόμοιαι μὲ τὰς σημερινὰς καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἐνέργειά μας εἰς τοῦτον τὸν λόγον. Ἐπιτρέψατε διὰ τοῦτο, Κύριοι, νὰ Σᾶς ὑπομνήσω τί εἶπον κατὰ τὸ 1874, τὴν 20 Φεβρουαρίου, περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, καὶ νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν μέρος τῆς ὁμιλίας μου ἐκείνης, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη ἀκολουθοῦμεν τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε διεγράψαμεν, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένομεν καὶ θέλομεν ἐπιμείνει. «Ὁ στρατός μας, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν εἶναι ἐπιφορτισμένος νὰ ἐκτελῇ, ὡς ἐκ τῆς σμικρότητος τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναπτύξῃ οὔτε τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ διατηρήσῃ τὴν πειθαρχίαν· εἰσήλασε μάλιστα ἡ ἀταξία ἐντὸς αὐτοῦ, διότι δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ τάξις ὅταν ἐπιφορτίζηται νὰ ἐκτελῇ τὰ ἔργα χωροφύλακος· δὲν δύναται οὔτε νὰ ἐκπαιδεύηται, νὰ γυμνάζηται, ἔπαθεν ἠθικῶς, διότι ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλετε, αἱ διαταγαὶ, τὰς ὁποίας λαμβάνει, αἱ ἐπεμβάσεις ἐν ταῖς ἐκλογαῖς πρὸς τοῦτο τὸν ὠθοῦσιν......» Κύριοι, τὰ μικρὰ ἔθνη δύνανται νὰ ζήσουν ἐν οὐδετερότητι καὶ νὰ προστατευθῶσι κατὰ τῶν ἰσχυρῶν ἀντιζηλιῶν, ἀλλὰ τοῦτο ἁρμόζει εἰς ἐκεῖνα, ἅτινα οὐδένα ἔχουσι προορισμόν· εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν ἐγεννήθησαν νὰ ζῶσιν ἁπλῶς. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ ἐνώπιον τῆς κινήσεως τῆς παγκοσμίου, νὰ καυχᾶσθε σεῖς, διότι ἠλαττώσατε τὸν στρατὸν, καὶ νὰ μὴ λαμβάνητε οὔτε κατ’ ἰδέαν οὐδὲν μέτρον περὶ τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ.......» Καὶ πράττετε ταῦτα, καὶ ἀκολουθεῖτε τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ὅτε πλησίον ἡμῶν ἓν ἔθνος τὴν ὕπαρξίν του καὶ τὸ μεγαλεῖον του χρεωστεῖ οὐχὶ κυρίως εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ ἔθνους, τὴν ὁποίαν ἡ στρατιωτικὴ ἀνατροφὴ ἔδωκεν εἰς τὸ Πρωσσικὸν ἔθνος. Συνεπλήρωσεν, εἶπε τελευταῖον ὁ Μόλτκε, τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Πρωσσικοῦ ἔθνους διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀνατροφῆς· καὶ ἡ ἀνατροφὴ αὕτη ἀποκατέστησε τὸ ἔθνος μέγα, νικηφόρον, τροπαιοῦχον....» Δὲν φοβούμεθα νὰ εὑρεθῶμεν, συντόμως τοὐλάχιστον, εἰς ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰ ὅπλα. Ἀλλ’ ἔργον προνοίας, ἔργον φρονήσεως εἶναι νὰ ἤμεθα πάντοτε ἐγρηγοροῦντες καὶ νὰ μὴ ἀμελῶμεν τὰ κυριώτερα συμφέροντα ἡμῶν, καθὼς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν τὰ ἀμελεῖ, ἀλλ’ ὄχι δι’ ἐπιδείξεων, διὰ ψευδῶν συστημάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ ὀρθοῦ. Παραδείγματα πρὸς ὁδηγίαν μας ἔχομεν εὐτυχῶς ἄπειρα καὶ ἠμποροῦμεν νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν αὐτῶν.» Βλέπετε ἐκ τούτων ὅτι τὰς αὐτὰς ἰδέας ἔχομεν καὶ σήμερον· διὸ σᾶς παρουσιάζομεν πλῆρες τὸ σύστημά μας, σύστημα προπαρασκευῶν, ὅπερ, ἀποδεκτὸν γενόμενον καὶ ἐκτελούμενον καλῶς, θέλει θέσει τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν περιωπὴν εἰς ἣν ἀξίζει νὰ ἵσταται. Πρῶτον σᾶς ὑποβάλλομεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ πέρυσιν ὑπεβλήθη ἐνώπιον ὑμῶν, τὸ περὶ γενικῆς στρατολογίας· ἤδη ὅμως φέρεται βελτιωμένον διὰ τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖαι καὶ σύμφωνοι πρὸς τὴν κατάστασιν καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ τόπου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὀφείλουν αὐτοπροσώπως νὰ ἐκπαιδευθῶσι στρατιωτικῶς· ἐξαιροῦνται μόνον οἱ φυσικῶς ἀνίκανοι καὶ οἱ ὀρφανοὶ, οἱ διατρέφοντες ὀρφανικὰς οἰκογενείας. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐντὸς εἴκοσιν ἐτῶν ὅλοι οἱ Ἕλληνες θέλουσιν εἶσθαι στρατιωτικῶς γεγυμνασμένοι, ἐντὸς δὲ ὀλιγωτέρων θὰ δύναται ἡ Ἑλλὰς μέγαν ἀριθμὸν νὰ παρουσιάζῃ καλῶς παρεσκευασμένον εἰς τὰ ὅπλα. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἀρκεῖ ὁ ἀριθμὸς μόνον· ὁ ἀριθμὸς μόνος δὲν ἀποτελεῖ τὸν στρατόν. Διὰ νὰ ἀποτελεσθῇ στρατὸς ἀξιόμαχος, εἶναι ἀνάγκη πρὸ πάντων βαθμοφόρων, πειθαρχίας, στρατιωτικοῦ πνεύματος, ἀσκήσεως· βαθμοφόρους δὲ δὲν εἰμποροῦμεν νὰ καταρτίσωμεν μονίμους, ὅσων δεόμεθα· νὰ μᾶς χορηγήσῃ αὐτοὺς ὁ ὑπάρχων μικρὸς στρατὸς δὲν ἐπαρκεῖ, διότι μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ καταρτισθησομένου μεγάλη εἰς τὸ μέλλον ὑπάρχει δυσαναλογία· μεγίστη λοιπὸν ἐν ἀνάγκῃ ἡ ἔλλειψις θέλει εἶσθαι, ὅπως ἐσχάτως ἐν Σερβίᾳ. Διὰ τοῦτο ὑπεβάλαμεν ἄλλοτε καὶ θέλομεν ὑποβάλει καὶ ἤδη βελτιωμένον νομοσχέδιον περὶ ἐκγυμνάσεως τῆς νεολαίας. Πιστεύω ὅτι ἡ νεολαία, ἡ νοήμων αὐτὴ καὶ ζωηρὰ γενεὰ, ἐκγυμναζομένη ἱκανῶς εἰς τὰ ὅπλα καὶ ὑπηρετοῦσα κατὰ καιρὸν εἰς τὸν στρατὸν, δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ ἐν μέρει τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βαθμοφόρος ἀτελὴς μὲν, ἀλλὰ χρησιμωτάτη καὶ κοινωφελεστάτη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει παρουσιάσει νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων. Σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ εὐκολύνῃ τὰς εἰσπράξεις, νὰ ἐλαττώσῃ τὰς πιέσεις καὶ τὰ βάρη, καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπισώρευσιν τῶν ἑκάστοτε καθυστερημάτων· θέλει συγχρόνως ἔχει καὶ συνέπειαν ἑτέραν, τὴν ἐλάττωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατοῦ, διότι, ὡς γνωρίζετε, μέγα μέρος αὐτοῦ ἐνασχολεῖται περὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Πεπείσμεθα δ’ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἐλαττώσωμεν τὰ βάρη τοῦ στρατοῦ. Πλὴν τούτων, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλει σᾶς παρουσιάσει νομοσχέδιον, σκοποῦν νὰ εὐκολύνῃ τὴν πορείαν τῆς δικαιοσύνης διὰ τῆς ῥυθμίσεως τῆς προφυλακίσεως τῶν κατηγορουμένων. Διὰ τούτου, πιστεύομεν, ὁ ἀριθμὸς τῶν φυγοδίκων ἐπαισθητῶς νὰ ἐλαττωθῇ, καὶ ἑπομένως καὶ ἡ ἐργασία, ἣν μέχρι τοῦδε ἐξετέλει ὁ στρατὸς πρὸς καταδίωξιν αὐτῶν. Τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια συνδυαζόμενα πρὸς τὸ προκείμενον, ὅπερ μεταβάλλει τὸν τρόπον τῆς νεοσυλλεξίας, θέλουν καταπαύσει καὶ τὴν ἐκ ταύτης καθ’ ἑκάστην συμβαίνουσαν φυγοδικίαν. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς γνωρίζετε, ὁ στρατὸς ἀσχολεῖται μεγάλως εἰς τοῦτο, ἡ ὑπηρεσία του θέλει μεγάλως ἐλαττωθῆ, καὶ οὕτω θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τοῦ προορισμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον διοργανίζει μονίμως καὶ διαρκῶς τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις, ἔχει σκοπὸν διαρκῆ, οἱ δὲ καρποί του θέλουσι συλλεχθῆ μετὰ ἔτη· προχείρως οὐδὲν ἐλπίζομεν ἐξ αὐτοῦ σπουδαῖον. Καὶ ὅμως πέριξ ἡμῶν αἱ δυσχερεῖς περιστάσεις ἐξακολουθοῦσι, καὶ ἐξακολουθούσης τῆς καταστάσεως ταύτης, δύνανται νὰ γεννηθῶσι κίνδυνοι καὶ πλησίον ἡμῶν, πρὸ τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει ν’ ἀδιαφορήσωμεν. Καὶ περὶ τούτων λοιπὸν ἐσκέφθημεν. Διὰ τοῦτο μετά τινας ἡμέρας θὰ σᾶς ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀναθεωρεῖται, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀπὸ 20 ἐτῶν μέχρι 30 ἄνδρες διοργανίζονται στρατιωτικῶς καὶ ὀφείλουν νὰ προσέλθωσιν ἅμα προσκληθῶσιν εἰς τὰ ὅπλα. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐντὸς ὀλίγου διαστήματος μέγαν ἀριθμὸν στρατοῦ, ὅσον τὸ δυνατὸν κάλλιον γεγυμνασμένου. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ δύο νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ προσωπικόν. Μένει ὅμως ἔτι νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν παρασκευῆς καὶ τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ. Ἡ Ἑλλὰς, περιοριζομένη ἐντὸς τῶν ἀποτόμων βράχων τῆς Λακωνίας καὶ τῶν γυμνῶν ὀρέων τῆς Ἀρκαδίας καὶ τῆς Εὐρυτανίας, ἐξελθοῦσα μετὰ τοσούτων αἰώνων δουλείαν ἀπὸ ἀγῶνα αἱματηρὸν καὶ πολύδακρυν, ἔρημος, ἐστερημένη παντὸς, ἔχουσα ἀνάγκην νὰ πλάσῃ τὰ πάντα ἐκ τοῦ μηδενὸς, νὰ συγκροτήσῃ Κράτος εὐνομούμενον, Κυβέρνησιν πεπολιτισμένην, καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ ὅλα τὰ πρὸς συντήρησιν αὐτῆς βάρη, νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ παρελθόντος, νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ μέλλοντος, νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πρόοδον τοῦ πολιτισμοῦ, διότι ἐν τῷ μέσῳ πεπολιτισμένων ἐθνῶν δὲν ἠδύνατο νὰ μείνῃ ἀγρία καὶ βάρβαρος, καὶ νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ σπεύδουσα μάλιστα, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας, ὅλας νὰ θεραπεύσῃ, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι μόνον ἠπειρωτικὴ δύναμις, ἀλλὰ καὶ θαλασσία. Μέμφονται τὴν Ἑλλάδα πολλοὶ, ἐκεῖνοι πρὸ πάντων, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν αὐτὴν, δὲν τὴν ἐσπούδασαν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μακρόθεν τὴν βλέπουν, καθὼς καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐμπνέονται ἀπὸ κακὰς ἢ δολίας προθέσεις. Καθυστερήσαμεν, μᾶς λέγουν, ἡμεῖς, λαὸς ἐξ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν δυνάμεων καὶ ὡς πρὸς τὴν πρόοδον τοῦ πολιτισμοῦ, ἐντὸς 40 ἐτῶν, τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ πολυπληθῆ εἶναι, καὶ πλούσια, καὶ προαιώνια. Νομίζω ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπραξεν εἰς τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ὅ,τι οὐδεὶς λαὸς δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ προπαρασκευῶν, δι’ ἃς ἀπαιτοῦνται νὰ δαπανηθῶσι χρήματα, καὶ εἰς οὐδὲν ὠφελοῦσιν αἱ δικαιολογήσεις. Δύναται ὁ προϋπολογισμὸς νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ; Ἀνελύσαμεν αὐτὸν, ἐμελετήσαμεν τὸ ζήτημα ἐμβριθῶς, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς κατὰ δυστυχίαν ἀφίνει ἐτησίως ἔλλειμμα· περὶ τούτου ὅμως κατόπιν θέλω σᾶς εἴπει. Οἰκονομίας ἐπίσης δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν· ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν θέλει σᾶς ὑποβάλει ἐκτενῆ ἔκθεσιν περὶ τούτου. Ἐξ αὐτῆς θέλετε μάθει ὅτι οὐδεμία σχεδὸν ἢ μικρὰ αὔξησις ἐγένετο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ τοῦ 1861. Μέχρι σήμερον ἐγένοντο μὲν πολλαὶ αὐξήσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλὰ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἡ ὁποία ὅμως ἔφερε καὶ τὰ εἰσοδήματά της, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, διὰ τοὺς τηλεγράφους, διὰ τὴν παιδείαν, διὰ τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τὰς συνδρομὰς εἰς τοὺς παθόντας πρόσφυγας ἀδελφοὺς ἡμῶν. Πλὴν τούτων ὅμως δὲν θέλετε ἀπαντήσει σπουδαίας ἄλλας αὐξήσεις εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἠδυνάμεθα ν’ ἀπαλείψωμεν ἢ νὰ περιορίσωμεν τὰ κονδύλια ταῦτα; ἡμεῖς ἐπείσθημεν ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα· κατεφύγομεν εἰς ὅ,τι ἐδυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν, ἐζητήσαμεν δηλαδὴ θυσίας νέας ἀπὸ τὸ ἔθνος, χάριν μόνον τῶν προπαρασκευῶν· ἡτοιμάσαμεν κατὰ συνέπειαν νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου, ὃ σᾶς ὑποβάλλω. Κατ’ αὐτὸ, συνιστᾶται ταμεῖον ἰδιαίτερον, καὶ χάριν αὐτοῦ ἐπιβάλλονται φόροι εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ εἰς τὴν καθαρὰν πρόσοδον πλὴν τῶν ἐκ τῆς ἀκινήτου, ἐπιβάλλεται ποσοστόν τι εἰς τὰ λιμενικὰ, αὐξάνεται ὁ ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου τῶν διαβατηρίων φόρος, ἐπιβάλλεται φόρος εἰς τοὺς σπουδάζοντας νέους· οὕτω δὲ θέλει σχηματισθῆ κεφάλαιον ἐτησίως ἐκ 3 ἑκατομμυρίων ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος θὰ αὐξάνῃ, διότι ὁ τόπος προοδεύει. Τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων δανείου 50 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποκλειστικῶς θέλει χρησιμεύσει πρὸς ἀγορὰν πλοίων καὶ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου. Τὰ χρήματα κατατίθενται εἰς τὴν τράπεζαν· τὸ στρατιωτικὸν ταμεῖον διοικεῖται ἀπὸ ἐπιτροπὴν ἰδιαιτέραν καὶ οὐδεμίαν ἔχει συνάφειαν μὲ τὸν προϋπολογισμόν· τὸ ταμεῖον τοῦτο θὰ χρησιμεύῃ ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς προπαρασκευάς. Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ, καὶ ἐν τούτοις, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προτεινομένων μέτρων, ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων· διὰ τοῦτο παρουσιάζομεν ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν δάνειον ἐκ 10 ἑκατομ. προτείνομεν δὲ αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων ½%, ἵνα τὰ ἐκ τούτων εἰσπραχθησόμενα χρησιμεύσωσι πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ εἰρημένου δανείου, θὰ παρακατατίθενται δὲ εἰς τὴν τράπεζαν καὶ θὰ χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις. Ἀλλὰ τὰ ποσὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ; ἔχει ἡ Ἑλλὰς τόσα κεφάλαια νὰ διαθέσῃ; Ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ οὐδὲν ἐλπίζομεν· γνωρίζετε ὅτι τὰ χρηματιστήρια εἰσὶ κεκλεισμένα δι’ ἡμᾶς· μᾶς μέμφονται σκληρῶς καὶ χορηγοῦμεν ὕλην εἰς συκοφάντας. Ἀληθῶς δὲν ἠμπορεῖ ἓν ἔθνος νὰ καθέξῃ παρὰ τοῖς ἄλλοις θέσιν ἴσην, ἐνόσῳ δὲν πληρώνει τὰ χρέη του, τὰ ὁποῖα ἐν καιρῷ κινδύνων καὶ ἐθνικῶν ἀναγκῶν ἔλαβε πρὸς σωτηρίαν του. Ἐνομίσαμεν διὰ τοῦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῶν παλαιῶν δανείων καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν αἰτίαν τῆς καθ’ ἡμῶν δυσμενείας, καὶ ὄχι μόνον ἐσκέφθημεν περὶ τῶν ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐσωτερικῶν, διότι καὶ ἄδικον καὶ μὴ πολιτικὸν θέλει εἶσθαι, προκειμένου νὰ κανονίσωμεν ὑποχρεώσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νὰ μὴ δικαιώσωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, οἵτινες προσήνεγκον τὴν περιουσίαν των εἰς τὴν πατρίδα. Ὡς πόρον τοῦ ταμείου τούτου προτείνομεν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν τακτοποίησιν τῶν καθυστερούντων· οἱ δύο αὐτοὶ πόροι πιστεύομεν ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλύτρων τοῦ δανείου. Ἀλλὰ πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἠκολουθήσαμεν τὴν τακτικὴν, τὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν μέχρι τοῦδε αἱ διάφοροι κυβερνήσεις· δὲν κατεφύγαμεν εἰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες μέχρι τοῦδε δὲν ἀπέληξαν εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα, ἔδωσαν δὲ χώραν εἰς συκοφαντίας, ἤνοιξαν στάδιον εἰς τραπεζικὰς κερδοσκοπίας καὶ προξενοῦσι ζημίας· τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε τοῦτο γνωρίζομεν· εἴχομεν δὲ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις εἶχε κάμει μετὰ τῶν δανειστῶν.

§8Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποία κυβέρνησις;

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦ 1867. Εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν διαφόρους πληροφορίας καὶ ἐμελετήσαμεν τὶ δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν, συνεπῶς δὲ συνετάξαμεν νομοσχέδιον, δι’ οὗ προσφέρομεν ὅ,τι δυνάμεθα καὶ προσκαλοῦμεν τοὺς δανειστὰς, ἐὰν θέλωσι, νὰ ἀνταλλάξωσι τὰς ὁμολογίας των, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ὁ ἔχων λαμβάνειν παρουσιάζει τὰς ἀποδείξεις καὶ λαμβάνει ὁμολογίας τοῦ νέου δανείου. Πλὴν τούτων, ἡ ὁδοποιΐα δὲν εἶναι μόνον μέσον πρὸς αὔξησιν τοῦ πλούτου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι καὶ στοιχεῖον τῶν πολεμικῶν προπαρασκευῶν οὐσιῶδες· ἐνομίσαμεν δ’ ἕνεκα τούτου ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἐντονωτέραν ὤθησιν εἰς τὴν ὁδοποιΐαν. Προτείνομεν ἑπομένως τοὺς ἐλαττωθέντας φόρους ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καθ’ ὅσον ἠλαττώθησαν, καὶ τὰ ἐκ τούτων εἰσπραττόμενα νὰ κατατίθενται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ νὰ δαπανῶνται ὑπὲρ αὐτῆς. Ἰδοὺ, κύριοι, τὸ σύστημά μας τὸ ὑποβάλλομεν εἰς τὴν κρίσιν σας· ἀπαιτοῦμεν μεγάλας θυσίας, ἀλλ’ ἄνευ τούτων ἀδύνατον νὰ κατορθώσωμεν σπουδαῖόν τι. Πρέπει νὰ ἀποφασίσητε ἢ νὰ δεχθῆτε ἐντελῶς τὰς προτάσεις μας ἢ νὰ τὰς ἀποῤῥίψητε· εἰς τὸ μέσον δὲν πρέπει νὰ σταθῆτε· εἴπατε καθαρῶς ὅτι θὰ ἀφιερωθῆτε ὡς πρότερον εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης καὶ θὰ ἀποῤῥίψητε ὅλας αὐτὰς τὰς προτάσεις ὡς χαρτία ἄχρηστα, ἢ ἄλλως ὅλας νὰ τὰ παραδεχθῆτε. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπεβάλομεν ἐνώπιόν σας τὸν ἐκλογικὸν νόμον ἐπὶ νέων ὅλως βάσεων, νόμον περὶ κτηματικῆς τραπέζης, νόμον περὶ ἐκπαιδεύσεως στρατιωτικῆς τῆς νεολαίας, νόμον περὶ δανείου πρὸς κατασκευὴν τοῦ διὰ Λαμίας σιδηροδρόμου καὶ νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν. Ἰδοὺ ὅλον τὸ πρόγραμμά μας, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑποβάλλομεν· πλὴν δὲ τούτων θέλομεν σᾶς ὑποβάλει καὶ ἕτερα νομοσχέδια, ὡς περὶ μέσης καὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ δασῶν, περὶ ἐνόρκων, καὶ ἄλλα. Θέλετε ἐξετάσει καὶ ἕτερον ζήτημα ἐπίσης σπουδαῖον, ἐπίσης σοβαρὸν, τὸ περὶ προϋπολογισμοῦ, διότι ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς ἐξακολουθῇ νὰ κλείῃ μ’ ἔλλειμμα, θέλομεν προσκόψει εἰς τὰ πρῶτα βήματά μας. Τὸ ζήτημα τοῦτο μᾶς ἀπησχόλησεν ἐπὶ πολὺ καὶ σπουδαίως. Ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ ἧς σᾶς εἶπον, θέλει ἀρκούντως σᾶς φωτίσει· κατὰ τὴν πεποίθησιν δὲ ἡμῶν, τὸν κίνδυνον τοῦ ἐλλείμματος δὲν πρέπει νὰ τὸν φοβώμεθα, καὶ διὰ τὸ μέλλον πρεσβεύομεν, ὅτι μετὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα προτιθέμεθα νὰ λάβωμεν, τὸ ἔλλειμμα θέλει ἐκλείψει, ὁ δὲ νέος περὶ δασῶν νόμος θέλει αὐξήσει τὰ ἔσοδα· ἀπαιτεῖται ὅμως καὶ διοίκησις φρόνιμος καὶ ἀνεξάρτητος. Σήμερον τὸ ἔλλειμμα πηγάζει οὐχὶ ἐκ τακτικῶν ἀναγκῶν, ἐκ λόγων ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐκτάκτων, τὰς ὁποίας ἐγέννησαν αἱ παρελθοῦσαι ἀτυχεῖς ἐποχαί. Χάριν αὐτῶν ὑπεβλήθημεν εἰς χρέος ὀγδοήκοντα σχεδὸν ἑκατομμυρίων, διὰ τὰ ὁποῖα πληρώνομεν πολλὰ ἑκατομμύρια· ἂν δὲν ὑπῆρχον τὰ χρέη ταῦτα, θὰ εἴχομεν πλεόνασμα ἀντὶ ἐλλείμματος. Κύριοι, κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας προσεπαθήσαμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὴν ἐντολὴν ἥτις μᾶς ἀνετέθη· ἐπράξαμεν ὅ,τι ἠδυνάμεθα, καὶ νομίζομεν ὅτι καλῶς ἐπράξαμεν. Ἀλλὰ περὶ τούτου βεβαίως ἐντὸς ὀλίγου θέλομεν δώσει λόγον, καὶ ἕτοιμοι εἴμεθα νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὰ μέτρα μας καὶ τὴν πολιτικήν μας, ἡ ὁποία ἦτο πολιτικὴ ἐθνικὴ καὶ οἵα ἀληθῶς ἔπρεπε νὰ ᾖναι. Ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν αὐτὴν ἀπροσκόπτως· πλὴν ἡ πεποίθησις αὐτὴ δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ δώσωμεν τὴν πρέπουσαν βαρύτητα εἰς τὴν γενικῶς ἐκφραζομένην ἐπιθυμίαν τῆς κοινῆς συμπράξεως. Τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν ἡμεῖς ὡς κυβέρνησις, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς πλειονοψηφίας, δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν. Ἡ κοινὴ, ἡ γενικὴ τοῦ Ἔθνους σύμπραξις εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις βεβαίως, κύριοι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, ἦτο ἡ καλλιτέρα καὶ ἡ μεγαλειτέρα παρασκευή. Αὕτη μόνον δύναται ἀθορύβως, ἡσύχως καὶ ταχέως νὰ λύσῃ ὅλας τὰς δυσκολίας καὶ νὰ παρουσιάσῃ τὴν Ἑλλάδα μεγάλην, ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι. Ἡμεῖς πρῶτοι τείνομεν τὴν χεῖρα καὶ εὐχαρίστως θέλομεν, ἂν ἡ ἀντιπολίτευσις συμφωνῇ, συμβουλεύσει τὸν Βασιλέα νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν ἐξ ὅλων τῶν ἡγητόρων καὶ τῶν ἐξεχόντων τῶν κομμάτων· διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ὅτι ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ σύνεσις ἀνήκει μόνον εἰς ἡμᾶς. Εἴμεθα λοιπὸν πρόθυμοι, κύριοι, νὰ ὑποβληθῶμεν χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ὅπως τὰ ἐκτιμῶμεν, εἰς πᾶσαν συνδιαλλακτικὴν παραχώρησιν, ἂν θέλῃ ἡ ἀντιπολίτευσις· ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, διότι δυστυχῶς κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὰς ἰδιαιτέρας μου περὶ τούτου ἀποπείρας ἀπέτυχον. Ὁ καιρὸς τῶν λόγων, κύριοι, παρῆλθεν· εὑρισκόμεθα εἰς τὸν καιρὸν τῶν πραγμάτων. Πράγματα παρ’ ἡμῶν ἀπαιτεῖ ἡ πατρὶς, καὶ δυνάμεθα, ἂν θέλωμεν, νὰ τὰ πράξωμεν. Ἂν δὲν πράξωμεν τὸ καλὸν, ἂν δὲν θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος, ἐνῷ δυνάμεθα, ἐὰν τὴν παραβλέπωμεν πάσχουσαν, πταίομεν καὶ μεγίστην ἀναλαμβάνομεν εὐθύνην.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν 1) ἔκθεσιν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους· 2) Νομοσχέδιον περὶ συτάσεως ταμείου τῶν παλαιῶν δανείων· 3) Περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ· 4) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ταμείων νόμου· 5) Περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν μέχρι τοῦ 1872 καθυστερούντων· 6) Περὶ δασῶν· 7) Περὶ κυρώσεως Βασιλικῶν διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐγένοντο μεταβολαὶ εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον· 8) Περὶ κυρώσεως ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, διὰ τῆς ὁποίας ἐγένοντο παρόμοιαι μεταβολαί· 9) Περὶ ἐπιστροφῆς τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς ζακχάρεως διὰ τὰ κίτρα· 10 Περὶ κυρώσεως Β. διαταγμάτων δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐπὶ τῆς χρήσεως 1875· 11) Περὶ κυρώσεως Β. διαταγμάτων περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ 1876· 12) Περὶ κυρώσεως Β. διαταγμάτων περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως τῆς αὐτῆς χρήσεως· 13) Περὶ πληρωμῆς παραγεγραμμένου χρηματικοῦ γραμματίου εἰς τὸν δῆμον Αἰγίου· 14) Περὶ κυρώσεως Β. διατάγματος, δι’ οὗ ἐπεβλήθη εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῶν νομισμάτων, τῶν ὁποίων ἀπηγορεύθη ἡ κυκλοφορία· 15) Περὶ κυρώσεως τοῦ περὶ πολυετοῦς ἐκμισθώσεως τῆς σμύριδος Β. διατάγματος· 16) Περὶ κυρώσεως τῆς περὶ παραχωρήσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων Κυλλήνης συμβάσεως· 17) Περὶ κυρώσεως συμβολαίου περὶ ἀγορᾶς ἰδιωτικῆς οἰκίας ἐν Λευκάδι· 18) Περὶ συνοπτικῆς ἐκδικάσεως τῶν δικῶν, τὰς ὁποίας ἐγείρουσιν οἱ δηλώσαντες ἐθνικὰς γαίας· 19) Περὶ αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων· 20) Περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν ἀδιαθέτων γαιῶν εἰς μεταλλευτικὰς ἑταιρίας.

§11ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἤρχισε τὸν λόγον του μὲ τὰς λέξεις νὰ παρασκευασθῶμεν, καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ ἰδέα του αὕτη δὲν εἶναι νέα, ἀλλὰ παλαιά. Σημειωτέον δὲ, ὅτι δὲν ἐπιχειρῶ νὰ ἀναλύσω σήμερον ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς λόγους τοῦ πρωθυπουργοῦ, διότι περὶ αὐτῶν θὰ λαλήσω ὅταν θὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια. Πληροφορίας τινὰς θὰ ζητήσω, ἁπλῶς δὲ θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν πρωθυπουργόν. Ἡ ἰδέα του, εἶπεν, εἶναι παλαιά....

§12ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφήσατε νὰ καταρτισθῇ ἡ Βουλὴ, νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ὕστερον.

§13ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι κατηρτισμένη ἡ Βουλὴ, ζητῶ δὲ πληροφορίας παρὰ τοῦ ὑπουργείου, τί σκανδαλίζεσθε; Δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, ἀλλὰ περὶ πληροφοριῶν. Σᾶς εἶπε δὲ ὁ πρωθυπουργὸς ὅτι θέλει νὰ παρασκευασθῶμεν κατὰ θάλασσαν· παρακαλεῖται νὰ μᾶς φέρῃ τὴν μεγάβιβλον τοῦ ὑλικοῦ, διὰ νὰ γνωρίσητε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ ναυτικαὶ δυνάμεις. Ἐν παρόδῳ ὅμως σᾶς λέγω ὅτι ὅσα ὁ πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπε περὶ παλαιότητος τῶν διανοημάτων αὐτοῦ περὶ προπαρασκευῶν δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὸ 1866, πρωθυπουργοῦντος τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ, ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἦτον ὁ κ. Μπουδούρης, ὑπουργὸς δὲ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Τριαντάφυλλος Λαζαρέτος, ὁ πρὸ μικροῦ παρασκευάσας τὴν διαδήλωσιν εἰς τὰς Πάτρας. Τότε δ’ ἐκρίθη περιττὸν τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν καὶ συνεχωνεύθη μετὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν. Λοιπὸν δὲν εἶναι παλαιὰ ἡ ἰδέα τοῦ πρωθυπουργοῦ περὶ ἐξοπλισμῶν, ἀλλ’ εἶναι νέα. Ἐπῆλθε δὲ τὸ 1867, καὶ διὰ μιᾶς ἠθελήσαμεν νὰ παρασκευασθῶμεν κατά τε ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Ἐπειδὴ τὸ 1867 εἶναι μία ἀφετηρία ἀξία λόγου, παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τὸν ἐπὶ τῶν ναυτικῶν νὰ μᾶς φέρωσι κατάλογον τοῦ ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον ἠγοράσθη κατὰ τὰ 1867 καὶ 1868, προσέτι δὲ σημείωσιν τῆς χρήσεως τοῦ δανείου τοῦ 1867, ἤτοι τοῦ δανείου τῶν 28,000,000, πρὸς τούτοις δὲ πόσον ὑλικὸν πολεμικὸν ἠγοράσθη διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, πόσον μᾶς ἔμεινε, ποῦ ὑπάρχει, νὰ μᾶς δοθῇ δὲ ἓν εἶδος ἀπολογισμοῦ περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου ἐκείνου, διότι ἡ γνῶσις αὐτοῦ θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ ἐπειδὴ ὁ πρωθυπουργὸς σᾶς ἔφερε πολλὰ νομοσχέδια μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἓν, δι’ οὗ σπεύδει νὰ ἑτοιμάσῃ βαθμοφόρους, καθ’ ἃ δὲ σᾶς εἶπε, περιμένει νὰ αὐξήσουν τὰ παιδιὰ τῶν ἀλληλοδιδακτικῶν σχολείων, διὰ νὰ πληρώσῃ δι’ αὐτῶν τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Νομίζω ὅτι κάλλιον θὰ πράξῃ ἐὰν ζητήσῃ 200 Γερμανοὺς ἢ γάλλους ἀξιωματικοὺς, διὰ νὰ τοὺς μεταχειρισθῇ ὡς βαθμοφόρους, ἂν πραγματικῶς πρόκηται νὰ παρασκευασθῶμεν.

§14ΤΙΝΕΣ. Εἰσῆλθες εἰς τὴν συζήτησιν.

§15ΖΩΧΙΟΣ. Σήμερον εἶναι Πέμπτη, σήμερον ἀναχωρεῖ τὸ ἀτμοκίνητον· γράψατε λοιπὸν εἰς τὴν Εὐρώπην, διὰ νὰ μᾶς προφθάσουν. Ἠξεύρετε δὲ τί ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια λείπει; λείπει ὁ Ἰφικράτης. Ποῖος δὲ εἶναι αὐτὸς ὁ Ἰφικράτης; Ὁ ἐν πολέμῳ πάντων ἡγούμενος. Ἡ σφραγὶς τοῦ Πατριαρχείου εἶναι κομμάτια πολλὰ, ἔχει δὲ μίαν βίδα, ἥτις τὰ συνάπτει· λείπει δὲ ἡ βίδα αὕτη ἀπὸ τῶν νομοσχεδίων, ἤτοι λείπει ὁ Ἰφικράτης. Θέλω νὰ ζητήσω τὸν Ἰφικράτην. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας τὰς περὶ τοῦ δανείου τοῦ 1867, πρὸς φωτισμὸν καὶ ὁδηγίαν μας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν.

§17ΧΟΪΔΑΣ. Ἀπό τινων ἡμερῶν ἐξελέχθη τὸ προεδρεῖον καὶ κατηρτίσθη ὁριστικῶς, ἐκλεχθέντος τοῦ κ. Ζαΐμη προέδρου, τῶν δὲ λοιπῶν ἀντιπροέδρων καὶ γραμματέων· ἐν τούτοις διαδίδεται, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης παρῃτήθη ἢ δὲν ἀπεδέχθη τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου. Εἶναι ἀληθὴς ἡ παραίτησις;

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γραφεῖον δὲν γνωρίζει τίποτε.

§19ΧΟΪΔΑΣ. Ἂν ᾖναι ἀληθὴς ἡ παραίτησις ἢ ἡ μὴ ἀποδοχὴ τῆς ἐκλογῆς, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου προέδρου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γραφεῖον δὲν ἠξεύρει τίποτε· ἅμα μάθῃ τι, θὰ σᾶς τὸ ἀναγγείλῃ.

§21Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω μίαν ἐπερώτησιν, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλαβε κανὲν ἔγγραφον παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος ζητεῖ ἄδειαν νὰ ἀπαγγελθῇ κατηγορία κατὰ τοῦ κ. Πεῤῥωτοῦ.

§22ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰσέτι δὲν ἔλαβον τοιοῦτον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§23ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἂν θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τώρα νὰ ζητήσωμεν τὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι καὶ ἄλλαι. Ἂς ἀφήσωμεν δι’ ἄλλοτε.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν διαρκῶν ἐπιτροπῶν. Ἐνεργηθείσης τῆς ἐκλογῆς ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ. κ. Μπούτου καὶ Διαμάντη, ὁ πρόεδρος ἀνέβαλε διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν νὰ ἀπαγγείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς, τῆς Βουλῆς μὴ οὔσης ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ διέλυσε τὴν συνεδρίασιν περὶ ὥραν δωδεκάτην.