1875.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59

Τῆς 8 Δεκεμβρίου 1875.

(Δευτέρα)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἀποφασίσαμεν ὅπως κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκλογῆς Τήνου ἀποσταλῇ ἐπιτηρητικὴ ἐπιτροπή· ἡ ἐκλογὴ νομίζω, ὅτι ἐπαναλαμβάνεται ἐντὸς τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος καὶ ἂν μέχρι τῆς Κυριακῆς δὲν ὑπάγομεν δὲν εἶναι πλέον καιρός.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογήν.

§3ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπεσχέθη...

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ὑποβάλλω σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου προστίθενται φόροι τινὲς ἐπὶ τῶν τελωνείων καὶ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἐπιτρέπεται δὲ εἰς τὸ ταμεῖον νὰ ἐνεργήσῃ δάνεια καὶ δίδεται περισσοτέρα ἐξουσία εἰς τὰς ἐπιτηρούσας ἀρχὰς νὰ ἐπιστατοῦν τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικάς.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντὶ νὰ παρουσιάσω ἴδιον νομοσχέδιον διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ἀρχίσει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἐνόμισα καταλληλότερον, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο διὰ προσθήκης ἑνὸς ἄρθρου εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, καὶ διὰ τοῦτο ἅμα ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις θέλω προτείνει τὴν προσθήκην ταύτην. Εἰς τὸν ἀξιότιμον προκάτοχόν μου εἶχε παρουσιασθῆ νέος τις Ἕλλην ὡς ἀντιπρόσωπος μεγαλεμπόρου τινός Ἄγγλου κατοικοῦντος ἐν Σμύρνῃ καὶ ἐζήτησεν νὰ τοῦ παραχωρηθῇ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα νὰ συλλέγῃ ἐπὶ δέκα ἔτη ἀπὸ τὰ δένδρα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὰ ἐθνικὰ δάση, οὐσίαν τινά, ἡ ὁποία εἶναι μέχρι τοῦδε ἄχρηστος καὶ τὴν ὁποίαν αὐτὸς θέλει χρησιμοποιήσει ἐπὶ τῇ βάσει ἐφευρέσεως ὅλως ἰδικῆς του. Ὁ προκάτοχός μου, ἀφοῦ ἔλαβε ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καὶ ἐβεβαιώθη, ὅτι ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ οὐδεμία βλάβη εἰς τὰ δάση, δύναται δὲ νὰ προέλθῃ καί τις ὠφέλεια εἰς τὸ δημόσιον, ἔκαμε σύμβασιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπρόφθασε νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὁ νέος αὐτὸς παρουσιάσθη καὶ πρὸς ἐμέ, ἐφωδιασμένος μὲ τακτικὸν πληρεξούσιον τοῦ Ἄγγλου μεγαλεμπόρου· μετά τινας διαπραγματεύσεις ἐδέχθη τροποποιήσεις τινὰς τῆς συμβάσεως διὰ τῶν ὁποίων ἐξηγοῦνται σαφέστερον τὰ πράγματα καὶ προφυλλάττεται τὸ δημόσιον ἀπὸ πᾶσαν ζημίαν καὶ πάντα κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἤθελε διατρέξει. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀντὶ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ὑπεγράφη ἄλλη, ἣν παρουσιάζω εἰς τὴν Βουλὴν ὁμοῦ μὲ τὴν πρώτην διὰ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλὴ ἀμφοτέρας. Ἐπίσης ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἐργοστασίου Βασιλειάδου, τὸ ὁποῖον δὶς ὑπεβλήθη εἰς τὰς προηγουμένας Βουλὰς καὶ δὲν ἐπεψηφίσθη, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχε διάθεσις, ἀλλὰ διότι ἔλειπεν ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος.

§6ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.). Συμφώνως πρὸς τὴν δοθεῖσαν παρ’ ἐμοῦ ὑπόσχεσιν, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν παρ’ ἑκάστῳ δικαστηρίῳ. Μετ’ αὐτοῦ συνδέεται καὶ διάταξις περὶ ἀμεταθέτου, ἐξαιρέσει περιπτώσεων τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη.

§7ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς δυνάμεως τῶν ἀξιωματικῶν· σύμφωνα μὲ τὸν νόμον τοῦτον, οἱ ὑπεράριθμοι ἀξιωματικοὶ τίθενται εἰς ἀργίαν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§9ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Διὰ νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν συλλογὴν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν.

§10ΔΟΥΜΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε πληθὺν νομοσχεδίων, ἐν τούτοις τὸ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν δὲν ὑπεβλήθη. Σήμερον δὲ ἢ αὔριον θὰ παραπέμψωμεν τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον νὰ δικασθῇ· νομίζω, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖται ἡ κοινωνία, ἂν δὲν ἐπιψηφισθῇ ὁ σπουδαιότατος αὐτὸς νόμος.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ὑποβάλλεται.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τούτοις ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν διώρισα πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Τρικούπη, δὲν συνῆλθεν οὔτε ἅπαξ.

§13ΔΟΥΜΑΣ. Θέλομεν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν καὶ τὸν προϋπολογισμόν. Τί θέλετε, ν’ ἀρχίσωμεν τὰ ἴδια; Οἱ ὑπουργοὶ τὸ εἶχον ὑποσχεθῆ πρὶν ἔλθουν εἰς τὴν ἐξουσίαν, πρὸ 50 δὲ ἡμερῶν ἔχετε τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν τὸν ἑτοιμάσατε.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὑπεβάλαμεν 20 νομοσχέδια. Τί, θὰ κανονίσητε σεῖς τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας μας; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς κατηγορήσετε, ὅτι δὲν ἐξετελέσαμεν τὰ ὑποσχέσεις μας· ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θὰ ὑποβάλωμεν καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ τεθῶσι τὰ νομοσχέδια τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ σημειώσετε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ τὸ περὶ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Ψαριανῶν, διότι λήγει ἡ προθεσμία.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρησις;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγγραφῇ λοιπόν.

§21Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπεφορτίσθην, κύριοι, παρὰ τῆς Μονῆς τοῦ μεγάλου Σπηλαίου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἀντιπροσώπων ἀναφορὰν, ἥτις ἀποβλέπει τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς διαθέσεως τῆς περιουσίας τῶν μοναστηρίων. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι τῷ ὄντι σπουδαῖον καὶ ἴσως ὑπὸ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν θρησκευτικὴν ἔποψιν δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαιοτάτας συνεπείας, φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ καλὸν καὶ ὠφέλιμον ὅπως ἡ Βουλὴ ἀκούσῃ καὶ τὰ ἐνδιαφερόμενα μοναστήρια, καὶ ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ θὰ φωτισθῇ πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ, ἀλλὰ θὰ φωτισθῇ καὶ ἡ κοινωνία, καθ’ ὅσον εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ πρὸ παντὸς ἐνδιαφέρεται καὶ ἡ κοινωνία· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν, ἂν ἐγκρίνῃ, νὰ παραπέμψῃ ὁ πρόεδρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν της τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλουν αἱ Μοναὶ, καὶ νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναγνώσω τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ σᾶς ἀπασχολήσω ἀφοῦ θὰ τυπωθῇ.

§22ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§23Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν δὲν ὑπάρχῃ λόγος καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ λόγος ἐναντίος, τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἀνωτάτη τοῦ κράτους ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν Μονῶν τοῦ κράτους, διότι φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἡ ἀνωτάτη αὐτὴ ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἔχει.

§24ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν πολλῶν ὑπέβαλον νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις μαιευτηρίου· ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ἐπεξειργάσθη αὐτὸ καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της· παρακαλῶ νὰ τεθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκαν νομοσχέδιον τοπικοῦ συμφέροντος περὶ τοῦ λιμένος Κατακώλου, ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο σύμβασις μετ’ ἐργολάβου ἀλλοδαποῦ, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σπουδαῖον καὶ οὐδὲν βάρος θὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ δημόσιον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§27ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§28ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἤκουσα παράπονά τινα κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅτι βραδύνει εἰς τὰς ἐργασίας της. Τὰ παράπονα ταῦτα δὲν εἶναι βάσιμα. Ἡ ἐπιτροπὴ συναισθανομένη τὴν ὑπερτάτην ἀνάγκην ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 ἐπιψηφισθῇ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους, εἰργάσθη ἀνενδότως, ἤδη δὲ ἐπεράτωσε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τεσσάρων ὑπουργείων. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ τελειώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἐργασίαν της ταχέως, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ μὴν συνεδριάσῃ αὔριον ὅπως καταστῇ δυνατὸν καὶ πρὸ τῆς μεσημβρίας καὶ μετὰ μεσημβρίαν νὰ συνεδριάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ, δυνηθῇ δ’ οὕτω νὰ περαιώσῃ τὴν ἐργασίαν της, καὶ μέχρι τῆς τετάρτης καταθέσῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἄλλως, τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον.

§29ΧΟΪΔΑΣ. Κρίνω περιττὴν αὐτὴν τὴν διακοπὴν τῆς Βουλῆς, διότι ἕως τώρα ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη 2 ὥρας καθ’ ἑκάστην καὶ ἔφθασεν ἕως τέλους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· μένουν ἀκόμη οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν τριῶν ἄλλων ὑπουργείων, καὶ ἂν ἐπιμεληθῇ καὶ συνέλθῃ ἐγκαίρως εἰς τὰς 10 αὔριον τελειώνει.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φιλήμων ἐπρότεινε νὰ μὴ συνεδριάσῃ αὔριον ἡ Βουλὴ, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ καταρτίσῃ τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς, καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Τετάρτης νὰ καταθέσῃ αὐτὴν, ὥστε....

§31ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι αὐτὴ εἶναι περιττή.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τὰ μέλη ὑποστηρίζουν τοῦτο.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Εἶμαι πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, εἰργάσθημεν τὸ Σάββατον καὶ ἔχομεν τὴν κατάραν τοῦ Ἁγ. Νικολάου, καὶ χθὲς δὲ ἦτο Κυριακή. Σημειώσατε ὅτι ἐργαζόμεθα εἰς ἀριθμοὺς καὶ πᾶς ἀριθμὸς ἔχει συζήτησιν καὶ ἀντιλογίαν· δὲν δύναται νὰ γείνῃ αὔριον ἡ ἔκθεσις, τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον δὲν θὰ γείνῃ συνεδρίασις· ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος καὶ παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν τὴν Τετάρτην νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσίν της, τὴν αὐτὴν παράκλησιν κάμνω καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπιτροπάς. Οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀγρινίου τηλεγραφικῶς ἀπέτεινον ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, παρακαλοῦντες αὐτὴν νὰ μὴν προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νέων φορολογικῶν νόμων μέχρις ὅτου ὑποβάλουν ὑπόμνημα περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἐπίσης μοὶ ὑπεβλήθη ἀναφορὰ παρὰ διαφόρων συνταξιούχων διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συγχώνευσιν τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον· λοιπὸν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐπιθυμῇ, νὰ συστηθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§35ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, τὸ παρελθὸν Σάββατον προσεκλήθην ὡς μέλος τοῦ δευτέρου τμήματος διὰ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν Βάλτου, ἐγὼ ἦλθον ὀλίγον ἀργὰ, καὶ τὸ τμῆμα δὲν εἶχε συνεδρίασιν· ἀλλὰ σήμερον ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ἂν ᾖναι δυνατὸν, νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν σκανδαλῶδες· μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχει πλέον τὸ τμῆμα νὰ κάμῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν· ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεξειργάσθη τὴν ἐκλογὴν καὶ ἔφερε τὰς ἀντιῤῥήσεις της, τὰς σκέψεις της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ὡς πολυμελὲς σῶμα δὲν δύναται νὰ ἐξετάζῃ τὰς λεπτομερείας· αὐτὴ ἡ συζήτησις ἐγένετο, ἐγὼ ὡς μειονοψηφῆσαν μέλος ἔφερον τὴν ἔκθεσίν μου, ἐπὶ αὐτῆς, ἐγένετο ἀπόφασις· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἐξετάσῃ ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Μεσολογγίου, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐζητήσαμεν ἂν ῥητὸς ἀριθμὸς ψηφοφόρων ἐψήφισε, ἀπήντησεν ἐπισήμως, καὶ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως αὐτῆς ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ· τί θέλει πλέον τὸ τμῆμα; ζητεῖται κατάλογος, οὔτε τὸ ἓν μέρος μᾶς φέρει, οὔτε τὸ ἄλλο· ποία ἐξέλεγξις θὰ γείνῃ; Μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ νὰ μὴ στερῆται τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, πρέπει ἀμέσως νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§36ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν κ. Πετσάλην καὶ φρονῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ παρὰ τὰ ὀνόματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ εἰσαγγελεὺς ἐβεβαίωσεν ὑπ’ εὐθύνην του ὅτι εἶναι γραμμένα εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας τοῦ δήμου Θυάμου.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ τμῆμα δὲν ἀντεποιήθη ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε· τὸ τμῆμα ἔλαβε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Βουλῆς· (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν εἴχομεν μίαν διαταγὴν ἀπὸ τὴν Βουλὴν. Ὁ κ. Πετσέλης δὲν εὐχαριστεῖται εἰς αὐτὴν τὴν διαταγὴν, ἀλλὰ νομίζει ὅτι ἓν μέλος ἑνὸς τμήματος δύναται νὰ θέτῃ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἀντὶ νὰ συμμορφωθῇ καὶ αὐτὸς πρὸς τὴν διαταγὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του· πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς διαταγῆς ἐγένετο πρόσκλησις, ἵνα συνέλθῃ τὸ τμῆμα τὸ παρελθὸν Σάββατον, ἀλλ’ ὁ κύριος Πετσάλης δὲν ἦλθεν, καὶ ἄλλα μέλη δὲν ἦλθον ὥστε ἐματαιώθη ἡ συνεδρίασις. Σήμερον συνήλθομεν καὶ τὸ πρῶτον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν, ὡς ἀναπόφευκτον, ἦτον ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος τοῦ δήμου Θυάμου. Αὐτὸν τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Θυάμου δὲν τὸν εὕρομεν εἰς τὰ ἔγγραφα· ἀπετάθημεν λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πετσάλην, ὅστις ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ τοιούτου καταλόγου· ἀλλ’ ἐπὶ τέλους προσῆλθεν ὁ Ἴσκος καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ τὸν φέρῃ καὶ οὕτως διελύθημεν μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ ἔλθωμεν αὔριον.

§38ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ῥητῶς κατήγγειλα εἰς τὴν Βουλὴν ὡς μέλος τοῦ βʹ. τμήματος ἐπεξεργασθεὶς τὰ διάφορα ἔγγραφα τὰ περὶ τῆς ἐκλογῆς ὅτι ὁ Χρῆστος ὁ........... ὅτι ἐψήφισαν ἐν τῷ δήμῳ Θυάμῳ καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἀμβρακίας· ἐπειδὴ δὲ τὸ τοιοῦτον τιμωρεῖται ἀπὸ τὸν νόμον, κατηγγέλθησαν, καὶ τὸ πρωτόκολλον δυνάμει τῆς καταγγελίας κατεσχέθη ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα· κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν ταύτην ἐγὼ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπεκαλέσθην τὴν ἀπόφασίν της· ἡ Βουλὴ ἠρώτησε τὸν Εἰσαγγελέα, οἱ τάδε καὶ οἱ τάδε ἐψηφοφόρησαν; Ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀπήντησεν ἐπισήμως. Τί λοιπὸν θὰ κάμῃ πλέον τὸ τμῆμα; Ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Εἰσαγγελέως, δὲν ἐννοῶ τί θέλομεν νὰ κάμωμεν εἰς τὸ τμῆμα, ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν ὡς μέλη πολιτικῶν μερίδων.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ νὰ τὸ κρατήσετε διὰ τὸν ἑαυτόν σας.

§40ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐσυνείθισα νὰ πολιτεύωμαι θαῤῥαλέως καὶ νὰ λέγω τὴν γνώμην μου χωρὶς νὰ πτοοῦμαι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Τετάρτην θὰ ᾖναι ά. ἀντικείμενον.

§42ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὁ κατάλογος; ἄνευ καταλόγου οὔτε τὸ τμῆμα, οὔτε ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατάλογος, νομίζω, ὅτι εἶναι εἰς τὸν Εἰσαγγελέα.

§44ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει κατάλογος.

§45ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸν κατάλογον τὸν εἶχον λάβει εἰς τὸ τμῆμα, ὅπου ἐγένετο ἡ ἐξέλεγξις. Τὰ ἔγγραφα εἶναι εἰς τὸ τμῆμα, ἐκεῖ ὑπάρχει κατάλογός τις τοῦ 71, ἀλλὰ δὲν ἤθελε τὸ τμῆμα νὰ τὸν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἄν τὸν κατάλογον ἔχει ἤδη ἓν μέρος τῶν ἐνδιαφερομένων ἢ τὸ ἕτερον ἐγὼ δὲν εὐθύνομαι. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἐξερχόμεθα τοῦ οὐσιαστικοῦ ζητήματος. Ἐρωτῶ ἂν τὸ τμῆμα δύναται νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως ἢ αὐτὴ ἡ Βουλή. Τώρα τί ζητεῖτε τὸν κατάλογον, ἀφοῦ γνωρίζετε, ὅτι τὰ αὐτὰ ὀνόματα εὑρίσκονται εἰς κατάλογον τοῦ δήμου Ἀμβρακίας καὶ εἰς τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Θυάμου; Τί κατάλογον ζητεῖτε ἐγὼ δὲν ἐννοῶ (Θόρυβος).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλεῖται τὸ τμῆμα νὰ συνέλθῃ καὶ ἐρευνήσῃ τὸν κατάλογον. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§47ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς δύω προτάσεις νόμων. Διὰ τῆς μιᾶς αὐτῶν προτείνεται ἡ ἀκύρωσις νόμων τινῶν περὶ δανείων, διὰ δὲ τῆς ἑτέρας ἡ μεταῤῥύθμισις διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸν ὀλίγον χρόνον, ὁ ὁποῖος ὑπολείπεται μέχρι τῆς λήξεως τῆς παρούσης συνόδου, καὶ τὴν πληθὺν τῶν ἐκκρεμῶν νομοσχεδίων, δὲν ἤθελον ζητήσει νὰ προστεθῶσι δύω ἕτερα, ἂν ἐνόμιζον, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται δὲν εἶναι κατεπείγουσαι. Ἐκ τῆς ἀποφάσεως δὲ τῆς Βουλῆς ἐξαρτᾶται νὰ εὐτυχήσωσιν αὗται ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ὑμετέραν συζήτησιν. Ὡς πρὸς τὴν ά. πρότασιν. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς ὅλας τὰς εὐνομουμένας ἐπικρατείας, πλὴν τῶν χρεωλυτικῶν καὶ τῶν παγείων δανείων, τὰ ὁποῖα δι’ εἰδικῶν νόμων ἐκδίδονται καὶ τῶν ὁποίων ἡ χρῆσις ῥητῶς ἐν αὐτοῖς προσδιορίζεται, ὑπάρχει εἶδος δανείων, καλουμένων προσωρινῶν, διὰ τῶν ὁποίων αἱ κυβερνήσεις εὐκολύνονται εἰς τὴν ἄμεσον πληρωμὴν τῶν δημοσίων δαπανῶν καὶ διότι συμπίπτει νὰ μὴ συμβαδίζῃ πάντοτε ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων μὲ τὴν ἀνάγκην τῶν πληρωμῶν· τὸ τοιοῦτον εἰς ὅλα τὰ Κράτη παρέχεται διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ὅταν αἱ εἰσπράξεις δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὰς πληρωμὰς τῶν δημοσίων δαπανῶν, αἱ Κυβερνήσεις θέτουσιν εἰς κυκλοφορίαν ἀνάλογον ποσὸν ἐντόκων γραμματίων καὶ διὰ τούτων πορίζονται τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, τὰ ἀποσύρουσι δὲ ἐκ τῆς κυκλοφορίας εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν γονίμων μηνῶν. Καὶ ἡ ἡμετέρα νομοθεσία προέβλεψε διὰ τὴν εὐκολίαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νόμων, ἐκδοθέντων κατὰ τὸ 1864 καὶ 1865, ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν 6,000,000 ἔντοκα γραμμάτια, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θεραπεύῃ τὰς ἐκτάκτους αὑτῆς ἀνάγκας, ὁσάκις συμπίπτει νὰ εὑρίσκηται εἰς ἀγόνους μῆνας, καὶ αἱ εἰσπράξεις δὲν ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν δημοσίων δαπανῶν. Πλὴν ὅμως τῶν νόμων περὶ ἐντόκων γραμματίων, ὑπάρχουν δύω ἄλλοι νόμοι ἐκδοθέντες, ὁ μὲν κατὰ τὸ 1853, ὁ δὲ ἕτερος κατὰ τὸ 1866, διὰ τῶν ὁποίων ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον διὰ μὲν τοῦ πρώτου μέχρι 5,000,000, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου μέχρι 15,000,000. Τῶν νόμων ἐκείνων ὁ σκοπὸς ἦτο ἄλλος, ἡ θεραπεία ἀναγκῶν τότε ὑφισταμένων. Τίς ὅμως ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ ὅτι οἱ νόμοι οὗτοι ἐχρησίμευσαν ὡς μέσα, διὰ τῶν ὁποίων αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις συνομολόγησαν τὰ προσωρινὰ λεγόμενα δάνεια; Ὡς ἠξεύρετε δὲ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία συνώδευσε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, τὰ προσωρινὰ δάνεια, τὰ συνομολογηθέντα ἀπὸ τοῦ 1871 μέχρι τοῦδε, ὑπερέβησαν τὸ ποσὸν τῶν 50,000,000. Ἐσχάτως, ὡς γνωρίζετε, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 26,000,000, ἐχρησίμευσαν 7,000,000 πρὸς ἐξόφλησιν δανείων προσωρινῶν συνομολογηθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1874 καὶ ὑπὸ τῶν προκατόχων αὐτῆς. Ἡ θύρα αὕτη ἀνάγκη νὰ κλεισθῇ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τάξιν λογιστικὴν καὶ πολιτικὴν, ἂν οὕτω θέλετε νὰ τὴν ἀποκαλέσητε. Ἀφοῦ ὑφίστανται οἱ νόμοι περὶ ἐντόκων γραμματίων, ἀφοῦ δι’ αὐτῶν ἔχει τὴν εὐκολίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ προμηθεύηται ὅσα χρήματα τῇ ἀναγκαιοῦσιν ἵνα θεραπεύσῃ τὰς κατεπειγούσας δημοσίας ἀνάγκας, οἱ νόμοι οὗτοι οἱ ἐν τῇ προτάσει μου ἀναφερόμενοι πρέπει νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐν ἰσχύϊ. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 6,000,000 δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, δύναται νὰ ζητήσῃ νὰ αὐξηθῇ κατὰ 2,000,000 ἢ 3,000,000. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει οἱ παλαιοὶ περὶ δανείων νόμοι πρέπει νὰ καταργηθῶσι, διότι ἄλλως ἐκλείπει ἡ ἀπαραίτητος τάξις ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὑπῆρξαν Κυβερνήσεις, αἵτινες ἐννοοῦσαι τὴν ἀποστολήν των δὲν ἔκαμον χρῆσιν τῶν νόμων αὐτῶν πρὸς συνομολόγησιν προσωρινῶν δανείων, ἀλλ’ εὑρέθησαν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι ποιοῦσι χρῆσιν αὐτῶν καὶ συνομολογοῦσι τοιαῦτα προσωρινὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα κληροδοτοῦσιν εἰς τοὺς διαδόχους των. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ πρώτη τῶν προτάσεών μου. Ἡ ἑτέρα πρότασίς μου ἀφορᾷ εἰς μεταρρυθμήσεις διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Σκοπὸς αὐτῆς εἶναι νὰ κατασταθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἀλήθεια, καὶ νὰ κατασταθῶσιν αἱ πιστώσεις, αἱ χορηγούμεναι ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὑποχρεωτικαὶ διὰ τοὺς κυβερνῶντας. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς, δὲν ὑπεβλήθησαν ἀπολογισμοὶ ἢ μέχρι τοῦ 1855, ἐπὶ τούτων δὲ οὐδεμία εἰσέτι ἐξηνέχθη ἀπόφασις. Οἱ προσωρινοὶ ἀπολογισμοὶ, οἱ ὁποῖοι συνοδεύουσι τοὺς προϋπολογισμοὺς, δὲν δεικνύουσι τὰς κατ’ ἄρθρον ὑπερβάσεις τῶν ὑπουργῶν. Ὡς ἐκ τούτου ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα προϋπολογισμοὺς καὶ εἰδικοὺς νόμους περὶ πιστώσεων, δὲν δύναται νὰ ἐξελέγχῃ τὴν χρῆσιν αὐτῶν, διότι οὐδεμίαν δύναται νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῆς καλῆς ἢ κακῆς χρήσεως αὐτῶν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν. Τόσῳ δὲ περισσότερον καθίσταται ἀναγκαῖον νὰ ληφθῇ ἐπὶ τούτῳ νομοθετικὴ πρόνοια, ὅσῳ κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν ἐπεκτείνονται καὶ εἰς τοὺς διατάκτας, ἀλλὰ περιορίζονται μόνον εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑπολόγων ταμιῶν. Ἵνα ληφθῇ ἀπόφασίς τις ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν ὑπουργῶν, πρέπει νὰ ἔλθουν οἱ ἀπολογισμοὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐξελεγχθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἔλθωσι ταχέως οἱ ἀπολογισμοὶ καὶ νὰ ἐξελεγχθῶσιν. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν, νὰ μὴν ἔχωμεν ἀπολογισμούς, πρέπει νὰ ληφθῇ ἔκτακτόν τι μέτρον, δηλαδὴ νὰ νομοθετηθῇ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, συνισταμένης μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐκ τριῶν βουλευτῶν καὶ δύω μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἥτις ἐξελέγχουσα τοὺς λογαριασμοὺς τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων ὑπουργείων θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐρευνῶν καὶ τῆς ἐργασίας της. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ἔγκειται ἀλλαχοῦ. Ὡς γνωρίζετε πάντες, τὰ πρὸς πληρωμὴν δημοσίων δαπανῶν ἐντάλματα, εἴτε χρηματικά, εἴτε ἐπιτροπικά, ἐπιθεωροῦνται ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου· οὗτος ἔχων ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς δι’ εἰδικῶν νόμων χορηγηθείσας πιστώσεις, γνωρίζει ἂν τὸ εἰς αὐτὸν προσαγόμενον ἔνταλμα πρὸς ἐπιθεώρησιν ἦναι ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν κεχορηγημένων νομίμως πιστώσεων ἢ ὑπερβαίνῃ ταύτας. Ἐπομένως, ἂν εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου ἐπιβάλῃ ὁ νόμος εὐθύνας καὶ ποινάς, διὰ τῶν ὁποίων θέλει τιμωρεῖται καθ’ ἣν περίπτωσιν παραβῇ τὸ καθῆκόν του, νομίζω ὅτι θὰ καθιερωθῇ μία ἐγγύησις ἐπαρκὴς πρὸς πρόληψιν τῶν ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν γιγνομένων ὑπερβάσεων. Ἐπειδὴ ὅμως οὗτος εἶναι ὑπάλληλος ἀνώτερος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν δύναται εἰς περιστάσεις δεδομένας ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαταγῆς ἑνὸς ὑπουργοῦ, δέον νὰ τῷ ἐπιβληθῇ ἡ ὑποχρέωσις, ὅτι, ὁσάκις ὁ ὑπουργὸς τὸν διατάξῃ νὰ θεωρήσῃ ἔνταλμα καθ’ ὑπέρβασιν, τότε τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργοῦ πρέπει νὰ προσαρτᾶται εἰς τὸ χρηματικὸν ἔνταλμα καὶ νὰ κρατῆται εἰδικὴ εἰς τὰ βιβλία σημείωσις· οὕτω δὲ διευκολύνεται τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κατὰ τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ διορισθῇ. Διὰ τῶν δύω αὐτῶν προτάσεων, ἂν εὐτυχήσουν νὰ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν ἐνώπιόν σας, νομίζω ὅτι δύνανται νὰ προληφθῶσι πολλαὶ καταχρήσεις, κατὰ τῶν ὁποίων πάντες ἐξηγέρθημεν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ προτάσεις θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ.

§49ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε νόμον, περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, τῇ βάσει τοῦ ὁποίου τινὲς τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως θὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν· παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει νόμος ἄδικος καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὸ δημόσιον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐὰν π. χ. κενωθῶσιν 20 θέσεις ἀξιωματικῶν ἕνεκα θανάτου εἴτε ἕνεκα εἰς ἀποστρατείαν μεταθέσεως, αἱ θέσεις αὗται δὲν πληροῦνται διὰ τῶν διαθεσίμων ἢ ἐν ἀργίᾳ ἕνεκα καταργήσεως θέσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ προβιβασθῶσι καὶ ἕτεροι 20· οὕτω δὲ προσγίνεται μία ἀδικία εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς ἀργίαν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως, ζημία εἰς τὸ δημόσιον ἕνεκα προσθήκης νέων βαθμοφόρων. Αὐτὸ τοῦτο, κύριοι, ἐφηρμόσθη παρανόμως καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι διατελοῦν ἐν διαθεσιμότητι ὡς ἀποτυχόντες βουλευταί, διότι τὸ Σύνταγμα τοὺς ἔθεσεν εἰς διαθεσιμότητα καὶ οὐχὶ εἰς ἀργίαν, καὶ ἔπρεπε κενουμένη ἡ θέσις νὰ καταλαμβάνηται αὕτη ὑπὸ τοῦ διαθεσίμου ἀξιωματικοῦ. Οὕτως ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ὑπάρχουν ὡς ὑπάρχουν σήμερον 32 ἀξιωματικοὶ πρώην βουλευταὶ, ἵνα ἐπανέλθουν εἰς τὰς τάξεις των πρέπει νὰ προβιβασθοῦν ἕτεροι 32, οὕτω δὲ καὶ αὐτοὶ ζημιοῦνται διατελοῦντες ἐν διαθεσιμότητι καὶ τὸ δημόσιον ζημιοῦται προβιβάζον ἄλλους εἰς θέσεις, ἃς ἐδύναντο οὗτοι νὰ καθέξωσι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ νόμον συμπληρωτικόν, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ κενούμεναι θέσεις εἴτε ἕνεκα θανάτου εἴτε ἕνεκα εἰς ἀποστρατείαν μεταβάσεως νὰ συμπληροῦνται ἐκ τῶν διαθεσίμων καὶ κατόπιν ἐκ τῶν ἐν ἀργίᾳ ἕνεκα καταργήσεως θέσεως ἀξιωματικῶν.

§50ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, δύναται νὰ προστεθῇ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπῃ, παρακαλῶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν νομοσχεδίων τινῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεπείγοντα.

§52ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά. συζήτησιν).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά. συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ ὁ κ. Μαυροκορδάτος ἔκαμε τὴν ἑξῆς παρατήρησιν:

§55ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν παρατήρησιν, ἥτις καὶ ἄλλοτε ἐγένετο περὶ τῆς ὑπερόγκου φορολογίας τῶν κρομμύων....

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμετε τροπολογίαν καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τὴν φέρετε.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ά. συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ ἐγένετο ἡ ἑξῆς παρατήρησις:

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί ἐννοεῖ ὁ κύριος ὑπουργὸς λέγων τρίτους· καθόσον δὲν προσβάλλονται δικαιώματα τρίτων;

§59ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ πάντα ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἀπέκτησε δικαίωμα νομίμως.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐχὶ τρίτος λοιπὸν, ἀλλὰ πᾶς ἄλλος. Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον. 1. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ΧϚʹ. νόμου περὶ μεταλλείων. 2. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ 1875. 3. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ 1876. 4. Τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως πυριτιδοποιείου. 5. Τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς περὶ Λαυρίου συμβάσεως. 6. Τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας συμβάσεως περὶ ἀμοιβαίας ἐκδόσεως τῶν δραπετῶν ναυτῶν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. 7. Τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἱσπανίας συμβάσεως περὶ ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰ ψηφισθέντα ἤδη νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἦτον εἰς πρώτην συζήτησιν, ἐνέγραψα καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου κατὰ τὴν ἀπὸ 7 Νοεμβρίου ε. ε. ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὅτε ἀπεφασίσαμεν, ἐὰν δὲν προψηφισθῇ τὸ περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νομοσχέδιον, νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου· συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἔθεσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ἄφησα τελευταῖον, διότι ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ χώραν εἰς συζητήσεις.

§62ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Ὑπάρχει εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ περὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προηγηθῇ.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡμίλησα περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διατιμήσεως τῶν ξένων νομισμάτων διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὅταν, κύριε πρόεδρε, ἐπρόκειτο νὰ ὑπογράψητε τὰ πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως, ἤθελον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα ἔχουν τὴν ἔλλειψιν ὅτι δὲν ἀναφέρουν τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔμελε νὰ φέρῃ νόμον, ὅπως λάβῃ ἰσχὺν νόμου ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ νομίσματος· ἀλλὰ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὢν εἰς τὸ βῆμα, μοὶ ἀπήντησεν ὅτι σήμερον θὰ ἔλθῃ ὁ νόμος αὐτός· μετ’ ὀλίγον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπε τὸ ἑξῆς: ὅτι σκέπτομαι νὰ παρουσιάσω τὸν νόμον ἐκεῖνον ὡς τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰσαχθῆ πρὸς συζήτησιν. Κάμω λοιπὸν τὴν ἑξῆς ἀντίῤῥησιν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ ἐὰν ἔχω δίκαιον ἢ ὄχι. Ὁ κ. ὑπουργὸς πιστεύω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ φέρῃ τροπολογίαν τοῦ νόμου τοῦ 1867 περὶ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἥτις νὰ περιέχῃ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἀπέσυρεν ὁ ὑπουργός.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω νομοσχέδια ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν καμμίαν μὲ τὸ θέμα ἡμῶν τὸ ἄλλο νομοσχέδιον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὑποτίμισιν τῶν νομισμάτων καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ θέμα μας, δὲν δύναται νὰ τροπολογηθῇ οὐδὲ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς διάταξις αὐτοῦ ἡ προχθεσινὴ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διότι εἰς αὐτὴν προέβημεν κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον· ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερε κατὰ τὴν γνώμην του ὅτι ἡ Βουλὴ ἢ πρέπει νὰ συζητήσῃ τὸν νόμον περὶ μεταρυθμίσεως τινῶν διατάξεων τοῦ νόμου 1867 ἢ νὰ διατάξῃ ὅπως ἀναβληθῇ ἐπ’ ἀόριστον ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, δοθῶσιν δὲ αἱ ἑξῆς ἐγγυήσεις· πρῶτον νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὅπως τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσαχθῇ διὰ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων ἤτοι διὰ διατάγματος, ἀλλὰ νὰ ἀπαιτῆται πρὸς τοῦτο νέος νόμος· αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἐγγύησις. Ἡ δευτέρα ἐγγύησις εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ὅστις ἤθελεν εἰσαχθῆ περὶ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος νὰ ἔχῃ προθεσμίαν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος ἢ 24 ὡρῶν ἢ τριῶν τὸ πολὺ ἡμερῶν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, μετὰ πόσου ἐνδιαφέροντος ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν δευτέραν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, κατὰ συνέπειαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον τὸ τροπολογοῦν τὸν νόμον τοῦ 1867, καὶ ἡ Βουλὴ ἔμελλε νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν, ὅτε ἐγὼ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν ὅτε ἡ πρότασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ διὰ νὰ ἔχῃ νόμιμον ἰσχὺν ἀπαιτεῖται νὰ διατυπωθῇ εἰς νόμον ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τουτέστι ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως, διότι ἡ ἀπόφασις περιέχει ἀναστολὴν ὑπάρχοντος νόμου καὶ αὕτη δὲν δύναται νὰ γείνῃ παρὰ διὰ πράξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· προσέθεσα δὲ, ὅτι ἐπειδὴ τῳόντι ἡ ἀγορὰ ἦτον εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν καὶ εἰς ταραχὴν ἕνεκα τῶν γνωστῶν αἰτίων, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ φανῇ ὅτι ἡ Βουλὴ ἔλαβε σπουδαῖον μέτρον, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐπρότεινα ὅπως τὴν ἐκδηλωθεῖσαν γνώμην της διατυπώσῃ εἰς ἀπόφασιν ἡ Βουλὴ καὶ παραδεχθῇ διὰ ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως τῳόντι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ ὅτι ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἐπ’ ἀορίστῳ, δὲν θέλει δὲ τεθῆ εἰς ἐνέργειαν παρὰ δυνάμει νέας προτάσεως νόμου, ψηφίσεως καὶ κυρώσεως αὐτοῦ. Αὐτὸς, κύριοι, ὁ νόμος εἶναι ὅλως δι’ ὅλου ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὸν νόμον περὶ ὑποτιμήσεως τῶν ξένων νομισμάτων· εἶναι νόμος αὐτοτελὴς, τὴν βάσιν τοῦ ὁποίου παραδέχθη δι’ ἀποφάσεώς της ἡ Βουλὴ καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἐδόθη καὶ ὑπόσχεσις εἰς τὸν τόπον. Διὰ αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι προτιμότερον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν σειρὰν ἤτοι νὰ παρουσιάσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, καὶ συνεπεία αὐτοῦ ἐγὼ ἡτοίμασα τὸ νομοσχέδιον νὰ τὸ ὑποβάλλω, ἀλλὰ εἷς τῶν συναδέλφων μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν ὅτι ἐπειδὴ ἔχομεν ἐκκρεμῆ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ νομισμάτων ἠδύνατο νὰ τεθῇ ὡς τροπολογία ἐν αὐτῷ· καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν εἶμαι πολὺ ἐπίμονος εἰς τὰς ἰδέας μου ἐδέχθην τοῦτο καὶ παρουσιάζω ἄρθρον ὡς προσθήκην εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ συζητεῖ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι, ἀντὶ νὰ δεχθῇ τὸ παρουσιαζόμενον ὡς πρόσθετον ἄρθρον, εἶναι καλλίτερον ν’ ἀποτελέσῃ τοῦτο χωριστὸν νόμον, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶ. Τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτω. «Ὁ χρόνος ἀπὸ τοῦ ὁποίου θέλει ἀρχίσει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ νέου νομισματικοῦ συστήματος θέλει ὁρισθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου».

§67ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι τὸ ἑξῆς· «Κυροῦται τὸ ὑπ’ ἡμερομηνίαν δεῖνα διάταγμα». Εἶναι περὶ κυρώσεως διατάγματος, τὸ δὲ ἄλλο τί εἶναι; ἀναστολὴ ἐφαρμογῆς νόμου.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ὅ,τι καὶ ἂν γείνῃ.

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ τάξις εἶναι αὐτή.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ δὲν τὸ φιλονεικῶ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ σχετίζεται στενῶς μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἐπικυροῦται τὸ διάταγμα περὶ ὑποτιμήσεως τῶν ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων, καὶ σχετίζεται στενῶς, διότι τό νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, ἀλλὰ πρέπει νὰ συμπληρωθῇ. Νομίζω δὲ, ὅτι συμπληροῦντες τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δυνάμεθα καὶ τὰς ἐνστάσεις τῶν φοβουμένων τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος νὰ ἄρωμεν, καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἐν μέρει τὰς ἀξιώσεις τῶν ἐπιθυμούντων τὴν ταχίστην εἰσαγωγὴν αὐτοῦ. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἐπιτυγχάνεται, ἂν, παραδεχόμενοι τὴν γενομένην ὑποτίμησιν διὰ τοῦ διατάγματος, ὅπερ πρόκειται ἤδη νὰ κυρώσωμεν, τάξωμεν συνάμα ἐν τῷ νόμῳ τέρμα, μεθ’ ὃ τὰ ξένα νομίσματα θέλουσι παύσει κυκλοφοροῦντα ἐν Ἑλλάδι ὡς νόμιμον ὄργανον συναλλαγῆς. Τῷ ὄντι, ποῖος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένετο τοσοῦτος θόρυβος περὶ νομίσματος; Τὸν θόρυβον προκαλεῖ ἡ ἐπικρατοῦσα ἰδέα, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος θέλει ἐπιφέρει αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων καὶ ἑπομένως ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσιν εἰσοδήματα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ συστήματος, θέλουσι βλαφθῆ, διότι θέλουσιν ἀγοράζει τὰ προϊόντα εἰς τιμὰς ηὐξημένας, ἐνῷ τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν θὰ μένωσι τὰ αὐτά. Ἐὰν λοιπὸν τοὺς φόβους τούτους, οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχωσιν ἀξίαν, ἄρωμεν, διατηροῦντες τὴν παλαιὰν νομισματικὴν μονάδα, ἱκανοποιήσωμεν δὲ, διὰ μέτρου ἀφίνοντος τὴν μονάδα ἐκείνην ἄθικτον καὶ κανονίζοντος κατὰ τἆλλα τὴν κυκλοφορίαν τοῦ νομίσματος, τοὺς ἐπιζητοῦντας διόρθωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν νομοθεσίας στηριζομένην ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης...

§72ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀφήσουν τὴν ἐπιστήμην.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν λέγω, καθησυχάσωμεν τοὺς φοβουμένους τὰς συνεπείας τῆς μεταβολῆς τοῦ ὑφισταμένου συστήματος διατηροῦντες καθ’ ὅλα τὴν παλαιὰν δραχμὴν, νομίζω ὅτι οὐδεὶς θ’ ἀντείπῃ, ἐὰν, συμπληροῦντες τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ ἤδη πρόκειται, κατορθώσωμεν νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τοῦ συστήματος τῆς παλαιᾶς δραχμῆς τὴν ἐφαρμογὴν ἀρχῶν φερουσῶν τὸ κῦρος τῆς ἐπιστήμης καὶ δυναμένων ν’ ἀποτρέψωσι σπουδαίας ζημίας ἀπὸ τοῦ τόπου. Ὁ κατέχων φόβος τοὺς ἀποκρούοντας τὸ νέον σύστημα, ὡς εἶπον, εἶναι ὁ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν προϊόντων, τῆς δῆθεν προελευσομένης ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, τὸ δ’ ἐπιδιωκόμενον ἀγαθὸν παρὰ τῶν συνηγορούντων ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τῆς νομισματικῆς μονάδος εἶναι, πρὸ πάντων, ἡ νόμιμος ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορία νομίσματος ἑνὸς μόνου συστήματος, ἔχοντος ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος κυκλοφορίαν γενικὴν, καὶ ἐπὶ τιμῇ ὅσον ἔνεστιν ἀναλλοιώτῳ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν πάντας, καὶ τοὺς κατεχομένους ὑπὸ τῶν εἰρημένων φόβων ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ ὑφισταμένου συστήματος καὶ τοὺς ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου συστήματος προσδοκῶντας τὰ εἰρημένα ἀγαθὰ ὑπὲρ τοῦ τόπου, ἐὰν, διατηροῦντες τὴν παλαιὰν μονάδα, καταστήσωμεν συνάμα, διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῆς νομίμου κυκλοφορίας τῶν ἄλλων ξένων νομισμάτων, μόνον νόμιμον κυκλοφοροῦν ἐν Ἑλλάδι νόμισμα τὸ τοῦ νέου συστήματος. Εἰς τί ἀποβλέπουσιν οἱ ζητοῦντες τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου συστήματος; Ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἑνότητα τοῦ ὀργάνου τῆς συναλλαγῆς, ἣν ἀποκρούει ὁ βουλευτὴς Μέσης, ἀλλ’ ἀποβλέπουσι καὶ εἰς ἄλλο ψηλαφητὸν ἀποτέλεσμα, καὶ περὶ τούτου θὰ εἴπω τινὰ, ἀφοῦ ὑπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ἀνεπτύχθη τὸ ζήτημα προσφυέστατα καὶ πληρέστατα ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ εἶναι ἄσκοπον νὰ ἐπαναλάβω τὰ εἰς πάντας ὑμᾶς γνωστά. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1833 καθιέρωσε τὴν ὕπαρξιν ἰδίου ἑλληνικοῦ νομίσματος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσης μονάδος· μὴ ὑπάρχοντος δὲ τοιούτου ἀποχρῶντος διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας τῆς κυκλοφορίας, παρεδέχθη τὴν νόμιμον κυκλοφορίαν πάντων σχεδὸν τῶν ξένων νομισμάτων ἐπὶ ὡρισμένῃ διατιμήσει. Ἔκτοτε τὸ προσωρινὸν μέτρον ἐγένετο διαρκὲς, ἐνεργοῦνται δὲ αἱ συναλλαγαὶ ἐν Ἑλλάδι διὰ παντοίων νομισμάτων, ὧν τινα καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς χώραις, ἐν αἷς ἐξεδόθησαν, δὲν εἶναι δεκτά. Ἡ κυκλοφορία παντοίων νομισμάτων ἔχει ὡς ἄφευκτον ἀποτέλεσμα τὸν κανονισμὸν τῶν τιμῶν τῶν ὠνίων ἐκ τῆς ἀξίας ἐκείνου ἐκ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ νομισμάτων, οὗ τινος ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία ἀπέχει πλειότερον τῆς διατιμηθείσης. Τοῦτο ἀποτελεῖ ὑπερτίμησιν τῶν προϊόντων σχετικῶς πρὸς τὰ ἄλλα νομίσματα, συνεπάγεται δὲ τὴν φυγάδευσιν τούτων καὶ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῷ κράτει καὶ τὴν διατήρησιν ἐν αὐτῷ τῶν σχετικῶς ἐχόντων τὴν ἐλάσσονα ἐμπορικὴν ἀξίαν. Ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὴν χώραν καὶ τῆς ἐν αὐτῇ κυκλοφορίας τοιούτου νομίσματος ὑφίσταται τὸ Κράτος σπουδαίαν ζημίαν, καὶ τοῦτο, ὄχι μόνον κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν αὐτοῦ, ὅτε πραγματοποιεῖται ἡ ζημία ἡ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς ἐμπορικῆς πρὸς τὴν νόμιμον αὐτοῦ ἀξίαν, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐσωτερικαῖς συναλλαγαῖς. Ἐν ἑκάστῃ ἐμπορικῇ πράξει ἡ γνῶσις ὅτι ἡ πληρωμὴ δύναται νὰ τελεσθῇ εἰς ὑποτετιμημένον νόμισμα ἐπηρεάζει τοὺς ὅρους τῆς συναλλαγῆς. Καταφανῆ δὲ εἶναι παρ’ ἡμῖν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς νομίμου κυκλοφορίας ἐν τῇ τιμῇ τοῦ συναλλάγματος. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι πρὸ τοῦ Διατάγματος τοῦ ἐκδοθέντος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς 27 Ἀπριλίου περὶ ὑποτιμήσεως τῶν ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων, τὸ συνάλλαγμα ὑπερετιμᾶτο κατὰ 4 καὶ 5%. Τοῦτο δὲ, διότι ὁ πωλῶν συνάλλαγμα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἠδύνατο νὰ πληρωθῇ διὰ τοῦ εὐτελεστέρου, ἤτοι τοῦ ἐν τῷ ἐμπορίῳ μᾶλλον ὑποτετιμημένου, ἐκ τῶν ἐχόντων ἐν Ἑλλάδι νόμιμον κυκλοφορίαν νομισμάτων, ἐνῷ αὐτὸς θὰ ἦτο ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς νόμισμα ἔχον ἀξίαν ἐμπορικὴν ἴσην τῆς νομίμου· ἡ δὲ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἀξιῶν ὑπελογίζετο κατὰ μέσον ὅρον εἰς 4½%. Συνέπεια τούτου ἦτο, ὅτι τὸ μὲν δημόσιον ὑφίστατο ἐξ ἀγορᾶς συναλλάγματος ζημίαν ἐτησίαν ἀνωτέραν τῶν 100,000 δραχμῶν, τὸ δὲ κοινὸν ζημίας πολλαπλασίας. Ἐξετάζοντες τοὺς πίνακας τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς τῶν ἐμπορευμάτων, τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς τῶν νομισμάτων, δύνασθε νὰ προέλθητε εἰς συνδυασμοὺς καὶ εἰς συμπεράσματα περὶ τῶν ζημιῶν τῶν ἰδιωτῶν, ζημιῶν ἑκατομμυρίων, ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος τῆς κυκλοφορίας, εἴτε ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἴτε ἐπ’ ὠφελείᾳ ἄλλων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Τοιαῦται ζημίαι εἶναι ἄξιαι τῆς μελέτης καὶ τῶν σκέψεων ἡμῶν. Ἐνῷ ταῦτα ἔλεγον, ἤκουσά τινος παρατηροῦντος, ὅτι ἡ Τράπεζα πραγματοποιεῖ τὸ κέρδος τοῦτο· καὶ ἀληθῶς καὶ ἡ Τράπεζα μετέχει κατὰ πολὺ τοῦ κέρδους.

§74ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὄχι κατὰ πολὺ, ἀλλ’ ἐν γένει· διότι δὲν ὑπάρχει συναγωνισμὸς τοῦ συναλλάγματος ἐδῶ.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸν κ. Βαλέτταν ἀπαντῶ, ὅτι ἐὰν ἐν Ἑλλάδι κυκλοφοροῦν νόμισμα ἦτο ἡ νέα δραχμὴ, ἡ Τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὴν κερδοσκοπίαν ταύτην, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὴν κάμνει. Ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἔλλειψις συναγωνισμοῦ προκαλεῖ τὸ κέρδος τῆς Τραπέζης καὶ οὐχὶ, ὅπερ ἐγὼ πιστεύω, λόγος τις ἐγκείμενος εἰς τὸ ὑφιστάμενον παρ’ ἡμῖν σύστημα τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, πάλιν λέγω, ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ διορθωθῇ διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἤτοι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶχε μόνον νομίμως κυκλοφοροῦν νόμισμα τὸ νέον νόμισμα, ὅπερ ἔχει κυκλοφορίαν εἰς ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης· διότι ναὶ μὲν κατὰ τὴν σύμβασιν εἶναι ἐθνικὸν νόμισμα τῶν τεσσάρων Κρατῶν, ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν καὶ ἄλλαι ἐπικράτειαι παρεδέχθησαν κατ’ ἀρχὴν τὸ σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν, ἥτις δὲν ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν, ἐπί τινων νομισμάτων αὐτῆς, ἐκτὸς τῆς ὀνομασίας τοῦ ἐγχωρίου συστήματος, καὶ τὴν ὀνομασίαν τοῦ γαλλικοῦ φράγκου. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς, Κράτος 1,500,000 κατοίκων, παραδέχεται νόμισμα ἐπὶ τῇ βάσει ἰδίας μονάδος, τοῦτο δὲν δύναται νὰ κυκλοφορῇ εἰμὴ μόνον ἐν Ἑλλάδι, διότι ὀλίγη εἶναι ἡ κυκλοφορία ἐν τῷ τόπῳ καὶ ὀλίγα εἶναι τὰ ἐκτυπούμενα νομίσματα σχετικῶς πρὸς τὴν γενικὴν τοῦ νομίσματος κυκλοφορίαν, ἑπομένως ὁ κόσμος δὲν ἔχει γνῶσιν αὐτοῦ, οὐδὲ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ χρῆσις αὐτοῦ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν διεθνῶν συναλλαγῶν. Ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ νομίσματος, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον ἐθνικὸν ὄργανον συναλλαγῆς τῆς Γαλλίας, τῆς Ἰταλίας, τῆς Ἑλβετίας καὶ τοῦ Βελγίου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ νομίμως ἀνεγνωρισμένον εἰς ἄλλα μεγάλα Κράτη, τὸ νόμισμα τοῦτο, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς νόμισμα μόνον αὐτῶν τῶν ἐπικρατειῶν, ἀλλ’ εἶναι νόμισμα ὅλου τοῦ κόσμου· ὅ,τι δὲ λέγω δὲν στηρίζεται ἐπὶ ἁπλῆς θεωρίας, εἶναι πρᾶγμα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι αὐτὰ τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα τῆς Γαλλίας ἔχουσι τὴν αὐτὴν πρὸς τὸν χρυσὸν σχετικὴν ἀξίαν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἣν ἔχουσι καὶ ἐν Γαλλίᾳ· τὸ πεντάφραγκον, κατ’ ἐπισήμους πληροφορίας λέγω τοῦτο, ἔχε τὴν νόμιμον αὐτοῦ ἀξίαν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τοιοῦτον σύστημα νομίσματος, ἔχοντος γενικὴν ἐν Εὐρώπῃ κυκλοφορίαν, τότε βεβαίως τὸ ἐκ τοῦ συναλλάγματος κέρδος τῆς Τραπέζης, ὅπερ ἀναφέρει ὁ κ. Βαλέττας· θέλει ἐκλείψει, εἴτε ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει συναγωνισμὸς, διότι τότε ὁ θέλων νὰ πέμψῃ χρήματα εἰς Γαλλίαν δὲν ἔχει, παρὰ νὰ ἀποστείλῃ αὐτὰ εἰς δέμα καὶ νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς· ἑπομένως ἐὰν ἀποταθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ συνάλλαγμα, αὕτη δὲ ζητήσῃ ὠφέλειαν 4½%, δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν τοιούτου ποσοῦ καὶ ν’ ἀποταθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν γαλλικῶν διαπορθμεύσεων, ἢ τοῦ Λόϋδ, ἥτις παραλαμβάνουσα παρ’ αὐτοῦ τὰ νομίσματα τοῦ γαλλικοῦ συστήματος, ἅπερ εἶναι πανταχοῦ ἀποδεκτὰ, ὅπως καὶ τὸ συνάλλαγμα, τῷ προσφέρει ἀντὶ ½% τὴν ὑπηρεσίαν τῆς εἰς δέμα μεταφορᾶς αὐτῶν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Ὅθεν δύνασθε νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι, εἰσαγομένου τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, τὸ συνάλλαγμα οὐδέποτε θὰ ἔχῃ ὑπερτίμησιν πλέον τοῦ ½%, δηλαδὴ τῆς δαπάνης τῆς μεταφορᾶς τῶν νομισμάτων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ συναλλάγματος θὰ ᾖναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὀλιγωτέρα καὶ αὐτῆς τῆς δαπάνης τῆς μεταφορᾶς, διότι τοῦ συναλλάγματος ἡ τιμὴ κανονίζεται ἐκ διαφόρων λόγων· ὅπως ἀποστέλλεται, οὕτω καὶ ἔρχεται, καὶ ἐκ τούτου προκύπτουσι συμψηφισμοὶ δαπάνης, ἐνίοτε δὲ θὰ ὑπάρχῃ προσφορὰ συναλλάγματος τοιαύτη, ὥστε, ἀντὶ νὰ πληρώνῃ τις, καὶ θ’ ἀπολαμβάνῃ ὠφέλειαν ἀποστέλλων χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ὑφισταμένου ἢ μὴ συναγωνισμοῦ, ἐντὸς τῶν στενοτάτων ὁρίων τῆς δαπάνης πρὸς μεταφορὰν τῶν χρημάτων, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα. Προκειμένου δὲ περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἕκαστος δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ παραχθησόμενα ἀγαθὰ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ὅταν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι 38 ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων κυκλοφοροῦσιν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ὁ φέρων αὐτὰ ἔχει δικαίωμα νὰ τὰ ἀνταλλάξῃ παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἀντὶ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἀλλὰ λαμβάνει σήμερον παρὰ τῆς Τραπέζης τὸ χεῖρον τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ νομισμάτων, διότι ἡ Τράπεζα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς, βεβαίως δὲν θὰ δώσῃ εἴς τινα ἀξίαν μεγαλειτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ· ἀφ’ οὗ δὲ ἔχομεν νόμον τοῦ 1833, ὅστις δίδει εἰς τὰ τραπεζικὰ καταστήματα, ὅπως καὶ εἰς πάντα ὀφειλέτην, τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ εἴδους τῶν νομισμάτων, δι’ ὧν θέλουσιν ἀποτίσει τὴν ὀφειλὴν αὑτῶν, εἶναι φυσικὸν ὅτι αἱ Τράπεζαι θὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐπιλογὴν ταύτην διὰ τρόπου, ὅστις θέλει ζημιώσει αὐτὰς ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον καὶ θέλει ἑπομένως ζημιώσει τὸν λαμβάνοντα ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Ἡ μεταβολὴ λοιπὸν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος σημαίνει ὅτι τὰ 38 ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σήμερον τὴν ἀξίαν τῶν θηρεσιανῶν ταλλήρων, τοὐτέστιν ἀξίαν πρὸ τῆς ὑποτιμήσεως κατὰ 5 ἢ 6 ἢ 7% κατωτέραν τῆς ἀξίας τῶν Γαλλικῶν, μετὰ δὲ τὴν ὑποτίμησιν, ἣν πρόκειται σήμερον νὰ ἐπικυρώσωμεν, διαφορὰν ἀξίας μικροτέραν, ἀντὶ νὰ ἔχωσι τὰ 38 ταῦτα ἑκατομ. ἀξίαν λογιζομένην εἰς θηρεσιανὰ τάλληρα, ἢ, χεῖρον τούτου, εἰς σφάντζικας, ἔχουσιν ἀξίαν λογιζομένην εἰς γαλλικὰ τάλληρα, ἅτινα καθὼς ἠξεύρετε, δυνάμει τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἔχουσι διατίμησιν ἀναλλοίωτον πρὸς τὸν χρυσόν. Ἄλλαις λέξεσι 38 ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων, ἅτινα σήμερον ἔχουσιν ἀνταλλακτικὴν ἀξίαν ἀργυρῶν νομισμάτων, λαμβάνουσιν ἀνταλλακτικὴν ἀξίαν χρυσοῦ. Πῶς λοιπὸν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν, ὁ τόπος ν’ ἀπολαύσῃ τὴν ὠφέλειαν ταύτην, καὶ τὸ μὲν δημόσιον νὰ παύσῃ ζημιούμενον κατ’ ἔτος διὰ τὰς προμηθείας αὑτοῦ 100 χιλιάδας δραχμάς, τὸ δὲ κοινὸν νὰ παύσῃ ζημιούμενον ὑπέρογκα ποσὰ ἐκ τοῦ συναλλάγματος καὶ ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος τοῦ νομίσματος, εἰς ὃ θέλει πληρωθῆ τὸ ἀντίτιμον τῶν παραγομένων προϊόντων καὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, οἱ δὲ κερδοσκοποῦντες ἐπὶ τῶν νομισμάτων νὰ παύσωσιν ὠφελούμενοι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν εὐτελεστέρων ἐκ τῶν ξένων νομισμάτων, πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ταῦτα, ἄνευ ἐκφοβίσεως ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν ὅτι τὸ νέον σύστημα θὰ ταράξῃ τὴν σχετικὴν ἀξίαν τῶν προϊόντων πρὸς τὰ εἰσοδήματα αὑτῶν; Νομίζω, κύριοι, ὅτι τοῦτο δυνάμεθα ἄριστα νὰ κατορθώσωμεν, ταὐτοχρόνως δὲ λύομεν καὶ τὰ διεθνῆ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀναφύονται ὡς ἐκ τῆς ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολῆς τοῦ νέου συστήματος, ἐὰν ἀποφασίσωμεν ὅτι ἡ νέα διατίμησις, ἡ διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὁρισθεῖσα, θέλει ἐπικυρωθῆ, καὶ θέλει ἰσχύει ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, μετὰ δὲ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου τούτου θὰ ἐπιτρέπηται μόνη ἡ κυκλοφορία τῶν νομισμάτων τοῦ γαλλικοῦ συστήματος. Ἐὰν τοῦτο ἀποφασίσωμεν, τὸ ἀποτέλεσμα θέλει εἶσθαι ὅτι θὰ φύγωσιν ἐκ τοῦ τόπου ὅλα τὰ νομίσματα τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, καὶ κυκλοφοροῦν νόμισμα ἐν τῷ τόπῳ θέλει εἶσθαι μόνον τὸ τοῦ γαλλικοῦ συστήματος, διατελούσης πάντοτε ὡς λογιστικῆς μονάδος τῆς παλαιᾶς δραχμῆς. Τότε βεβαίως αἴρονται καὶ αἱ ἀνωμαλίαι, αἵτινες προεκάλεσαν τοσοῦτον κατεπειγόντως προχθὲς τὴν συζήτησιν ταύτην, τὰ χαλκᾶ νομίσματα θὰ διατηρήσωσιν οὕτω τὴν ἀξίαν, ἣν καὶ προηγουμένως εἶχον, καὶ ἡ κερδοσκοπία, ἥτις ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς προσεχοῦς ὑπερτιμήσεως τοῦ χαλκοῦ ἐκλείπει, διότι τὰ χάλκινα νομίσματα θὰ ἐξακολουθῶσιν ὄντα δεκαδικὰ κλάσματα τῆς παλαιᾶς δραχμῆς καὶ οὐχὶ τῆς νέας· ἑπομένως δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἡ προσδοκωμένη αὔξησις τῆς ἀξίας αὐτῶν κατὰ 12%. Αἱ ἐκ τῆς φυγαδεύσεως τῶν ξένων νομισμάτων, πλὴν τῶν τοῦ γαλλικοῦ συστήματος, ὠφέλειαι εἶναι μεγαλείτεραι καὶ ἐπαισθητότεραι, προκειμένου περὶ κερμάτων καὶ ἰδίως τοῦ γερμανικοῦ εἰκοσαρίου, ἤτοι τῆς σφάντσικας. Τοῦτο πρὸ πάντων τὸ νόμισμα πρέπει νὰ φυγαδεύσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι ἐν ὅσῳ διατελεῖ αὐτὸ ἐν κυκλοφορίᾳ, θὰ ᾖναι πρόωρος ἡ κυκλοφορία τῶν κερμάτων τοῦ νέου συστήματος, διότι ἐκεῖνα ὡς εὐτελέστερα θὰ φυγαδεύωσιν αὐτά. Εἶναι δὲ καὶ ἀντιφατικόν, ἐνῷ διὰ τούτων ἐκτελοῦνται κατὰ νόμον πληρωμαὶ μόνον μέχρι 50 δραχμῶν, ἐκείνων ἡ νόμιμος ἰσχὺς νὰ ᾖναι ἀπεριόριστος. Ἡ λύσις, ἣν προτείνω, αἴρει ταὐτοχρόνως καὶ ὅλας τὰς δυσχερείας τοῦ διεθνοῦς ζητήματος, διότι τὰ Κράτη, μεθ’ ὧν συνηλλάγημεν, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι παράπονον, ἂν ἡμεῖς διὰ λογιστικοὺς λόγους καὶ ἐξ ὑπαγορεύσεων, τὰς ὁποίας ἄλλοι μὲν ἀποκαλοῦσι προλήψεις, ἄλλοι δὲ θεωροῦσιν ὡς ἐχούσας πραγματικὴν ὑπόστασιν, ἀπεφασίσαμεν νὰ διατηρήσωμεν ὡς λογιστικὴν ἡμῶν μονάδα τὴν παλαιὰν δραχμήν. Μετὰ τὴν λύσιν ταύτην θὰ δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν καὶ τὴν ἄδειαν, ἥτις εἶναι παρεσκευασμένη ἐκ τῶν προτέρων διὰ συνεννοήσεων μετὰ τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἀποτελουσῶν τὴν νομισματικὴν ἕνωσιν ἐπικρατειῶν, ὅπως ἐκτυπώσωμεν καὶ ἕτερον ποσὸν νομισμάτων τοῦ νέου συστήματος ἀνάλογον τῶν ἀναγκῶν τῆς κυκλοφορίας· ἡ ἐκτύπωσις αὕτη θὰ φέρῃ κέρδος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅπως ἤθελε φέρει ἱκανὴν ζημίαν ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ συστήματος. Εἰξεύρετε ὅτι ἐξετυπώσαμεν 9 ἑκατομ. κερμάτων καὶ ἐπὶ τῶν κερμάτων τούτων ἐλογίσθη εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κέρδος 6% ὡς ἐκ τοῦ ἐλάσσονος ποσοῦ τοῦ ἀργύρου, ὃν κατὰ τὴν σύμβασιν περιέχουσι ταῦτα. Δὲν ἀγνοεῖτε δέ, ὅτι ἐφ’ ὅσον μὲν κυκλοφοροῦσιν ἐν τῷ τόπῳ κέρματα ἄλλων συστημάτων, τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν, ἂν ὑπάρχῃ, καρποῦνται ἄλλοι· τὰ δὲ κέρματα τῆς παλαιᾶς δραχμῆς οὐδεμίαν καταλείπουσιν ὠφέλειαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Ἡ διαφορὰ τῶν 6% ἐπὶ τῶν κερμάτων, δὲν ἀποτελεῖ πραγματικὸν κέρδος, καταλογισθεῖσα ὅμως ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πρέπει ἢ ν’ ἀποδοθῇ ἢ ν’ ἀναπληρωθῇ δι’ ἐκτυπώσεως κερμάτων ἄλλων καταλειπόντων ἴσον κέρδος. Ἀλλὰ τοῦτο ὑποθέτει παραδοχὴν ἄλλου συστήματος νομισματικοῦ καὶ συνεπάγεται νέας δαπάνας ἐκτυπώσεως. Ἐκτὸς τοῦ ἐκ τῶν κερμάτων ἐσόδου κατελογίσθη ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ὡς ἐκ τῆς ἐκτυπώσεως γαλλικῶν πενταφράγκων, καὶ ἕτερον κέρδος ἐκ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῆς ἀξίας τοῦ ἀργύρου ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ τοῦ ἀργυροῦ νομίσματος ἐν ταῖς ἐπικρατείαις, αἵτινες παρεδέχθησαν διὰ συμβάσεως τὸ γαλλικὸν νομισματικὸν σύστημα, καθ’ ὅτι ἐν αὐταῖς τὸ ἀργυροῦν νόμισμα διατηρεῖ πάντοτε ἐξ ἀναλογίας πρὸς τὸν χρυσὸν τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ ἀξίαν, ἡ δὲ διαφορὰ αὕτη εἶναι ἤδη, μετὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἀργύρου, περίπου 5%. Ταῦτα θὰ προκαλέσωσι ζημίας τοῦ δημοσίου, ἂν παραιτηθῶμεν τῆς νομισματικῆς ἑνώσεως. Θ’ ἀποφύγωμεν δὲ τὰς ζημίας ταύτας καὶ θὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ κέρδος, ἢ τοὐλάχιστον θὰ καλύψωμεν πᾶν ἔξοδον ἐκ τῆς ἐκτυπώσεως νέων νομισμάτων, ἂν ἐμμείνωμεν εἰς τὴν νομισματικὴν ἕνωσιν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ συναλλαγεῖσαι μετὰ τῆς Ἑλλάδος ὡς πρὸς τὸ νομισματικὸν σύστημα, οὐ μόνον εἶναι διατεθειμέναι νὰ μᾶς ἐπιτρέψωσιν νὰ ἐκτυπώσωμεν τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ποσοῦ τῶν 5,000,000 φράγκων, ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν ἀναλογίαν ἡμῶν διὰ τὸ ἔτος 1876, ἀλλ’ ὅτι ἐπείσθησαν, ὅτι πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νέου συστήματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐκτυπώσῃ ποσόν τι, ὅπως ἀναπληρώσῃ τὰ φυγαδευθησόμενα ξένα νομίσματα. Ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὁδηγιῶν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος, ἐν τῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνελθόντι ἐν Γαλλίᾳ συνεδρίῳ, εἰς προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐκτυπωθησομένων παρ’ ἑκάστης ἐπικρατείας κατ’ ἔτος νομισμάτων, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπετράπη μόνον ἡ ἐκτύπωσις τοῦ ποσοῦ τῶν νομισμάτων, ὅπερ ἐθεωρήθη ὅτι ἀπετέλει τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐτησίας ἀνάγκης· ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἔπειτα εἰς τὰς Δυνάμεις ταύτας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην ὄχι μόνον τοῦ ἐτησίου τούτου ποσοῦ, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἐν αὐτῇ κυκλοφοροῦν ξένον νόμισμα ἄλλων συστημάτων, διότι εἰς τὸν γενόμενον προσδιορισμὸν τῆς ἀναλογίας διὰ Κράτη, ἅτινα εἶχον κυκλοφοροῦν νόμισμα τοῦ αὐτοῦ συστήματος, δὲν ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ τῆς εἰρημένης ἀνάγκης. Λαμβανομένης ἄρα ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐξαιρετικῆς ταύτης ἀνάγκης τῆς Ἑλλάδος, θέλει δοθῆ εἰς αὐτὴν ἄδεια πρὸς ἐκτύπωσιν πλείονος νομίσματος τοῦ νέου συστήματος καὶ τοιουτοτρόπως θέλει ὠφεληθῆ τὴν διαφορὰν τῶν 5 τοῖς ἑκατὸν τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἀργύρου, δι’ ὧν θέλει καλύψει τὰ ἔξοδα τῆς ἐκτυπώσεως καὶ θέλει προμηθεύσει τὸν τόπον δι’ ἀργυροῦ νομίσματος ἐθνικοῦ διατηροῦντος ἁπανταχοῦ τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ πρὸς τὸν χρυσὸν σχετικὴν ἀξίαν. Αὗται εἶναι αἱ ὠφέλειαι, τὰς ὁποίας θὰ ἀπολαύσῃ καὶ τὸ κοινὸν καὶ τὸ δημόσιον παραδεχόμενον τὴν πρότασίν μου περὶ διατηρήσεως ἐν ἰσχύϊ τῆς παλαιᾶς νομισματικῆς μονάδος, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διατιμήσεως μὲν τῶν ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων ἐν τῷ παρόντι, ὁποία ἐγένετο διὰ τοῦ Διατάγματος, τῆς ἀπαγορεύσεως δὲ τῆς κυκλοφορίας τῶν διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου διατιμηθέντων ξένων ἀργυρῶν νομισμάτων ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1877, ἐπιτρεπομένης καὶ μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς νομίμου κυκλοφορίας ἐν Ἑλλάδι, ἐκτὸς τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος τῆς παλαιᾶς δραχμῆς, ἐκ τῶν ξένων νομισμάτων, μόνον τῶν τοῦ γαλλικοῦ συστήματος.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν, κύριοι, ὅτι εἰσήλθαμεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ κυρώσεως τοῦ διατάγματος.

§77ΖΩΧΙΟΣ. Σήμερον περὶ τίνος πρόκειται; Νομίζω, ὅτι πρόκειται, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἤτοι ἐὰν θέλῃ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ὑποτίμησιν τῶν νομισμάτων. Ὅλη ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέπτυξεν, εἶναι, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, ἄθροισμα ψεύδους, καὶ τώρα θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Ἡ ἐπιστήμη, ἣν ἐπικαλοῦνται, κατέστρεψε τὸν τόπον. Ἡ ἐπιστήμη, ἣν ἐκθειάζουσιν, ἐπεσώρευσε τόσα δάνεια, τόσους φόρους, ἂν δὲ ἡ κυβέρνησις τολμήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ νομισματικὸν σύστημα, τότε θὰ βλέπομεν. Τόσον δὲ εἶναι βεβαία ἡ ἀτοπία τοῦ πράγματος, ὥστε ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη δύω μονάδας, τὴν μονάδα τῆς παλαιᾶς δραχμῆς καὶ τὴν μονάδα τῆς νέας δραχμῆς. Καὶ εἰς μὲν τὰ βιβλία παραδέχεται τὴν παλαιάν, διὰ νὰ ἐξαπατᾷ τὸν στρατιώτην, τοὺς ὑπαλλήλους ὅτι τοῦ πληρόνει πολλὰς δραχμάς, 100 λόγου χάριν, κυρίως ὅμως θὰ δίδῃ 90. Ἐν γένει δὲ πᾶς νόμος ἐκφράζει μόνον μίαν ἰδέαν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου προστίθεται καὶ ἰδέα τις ἄλλη, λαθραίῳ τῷ τρόπῳ. Ἐνῷ δηλαδὴ πρόκειται περὶ τοῦ διατάγματος τοῦ κυρίου Τρικούπη, πλαγίως κυροῦνται καὶ τὰ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ὑπὲρ οὗ συνηγορεῖ ἡ ἐπιστήμη τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ἀλλὰ τὶ σᾶς ἀποκρίνεται ἡ Σύρος; Ἀποκρίνεται ὅτι ἡ ἐπιστήμη αὐτοῦ εἶναι ψεῦδος. Τί σοῦ λέγει ἡ Κέρκυρα; Ἡ ἐπιστήμη τοῦ κυρίου Τρικούπη εἶναι ψεῦδος. Αὐτὰ δὲ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης τὰ ἔλεγεν εἰς τὸ συμβούλιον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἔλεγε δηλαδὴ ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ Γαλλικὸν ἀργυροῦν νόμισμα κυκλοφορεῖ καθὼς τὸ Ἀγγλικόν. Ἐγὼ δὲ τοῦ εἶπον, κ. Κεχαγιᾶ, εἶναι ψεῦδος. Μετ’ ἐμοῦ δὲ καὶ ὁ κ. Βασιλάκης τοῦ εἶπεν, εἶναι ψεῦδος. Τὸ δὲ ψεῦδος αὐτὸ ἀφ’ ἑαυτοῦ καταφαίνεται· διότι εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν δύνασαι νὰ δώσῃς ἀργυροῦν νόμισμα πλέον τῶν δύω λιρῶν.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια.

§79ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Ῥάλλη, παρὰ πολὺ τὸν σοφὸν μοῦ κάμνεις.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβῃς περισσότερα.

§81ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Βασιλάκη, ἀποκρίθητι. Συνεννοηθῆτε μεταξὺ σας. Ἡ Σύρος καταφρονεῖ τὸ διάταγμα. Ἡ Κέρκυρα τὸ καταφρονεῖ, ἡ Κεφαλληνία τὸ καταφρονεῖ. Ὑπάρχουν δὲ δύω εἰδῶν νομίσματα Γαλλικά, τὸ μὲν εἶναι τὸ χρυσοῦν, τὸ ὁποῖον οὐδ’ ἐφαντάσθησαν νὰ φέρουν, τὸ δὲ εἶναι τὸ ἀργυροῦν, τὸ ὁποῖον καὶ παρεδέχθησαν καὶ ἐχάραξαν. Εἰξεύρετε δὲ πόσον ἀξίζει τὸ φράγκον τὸ ἀργυροῦν; Ἀξίζει 95 ἑκατοστὰ καὶ 29 ἑκατοστὰ τοῦ ἑκατοστοῦ. Ἤτοι τὸ φράγκον τὸ ἀργυροῦν εἶναι κίβδηλον νόμισμα. Πρὶν δὲ ἢ συλλέξῃς κέρματα πρέπει νὰ συλλέξῃς νομίσματα κύρια, χρυσᾶ, ἀργυρᾶ, χρυσὸν, ἄργυρον ἄσημον. Τί δὲ εἰσήγαγον ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Κέρματα. Τὸ κέρμα ὅμως δὲν ἔχει τὴν ἀξίαν. Ἡ Ἰταλία μεταβάλλει τὸ παλαιὸν ποικίλον ἀργυροῦν νόμισμά της, ἀναγκάζεται νὰ τὸ ἀλλάξῃ· ἐπειδὴ ὅμως αὕτη περιλαμβάνεται εἰς τὴν νομισματικὴν ὁμοσπονδίαν τῶν τεσσάρων λατινικῶν ἐπικρατειῶν, τὸ συμβούλιον τῆς ὁμοσπονδίας δὲν τῆς τὸ ἐπέτρεπεν. Ἡ Ἰταλία ἐπέμενεν, ἐπὶ τέλους δὲ τῆς τὸ ἐπέτρεψαν· ἀλλὰ τί τῆς εἶπον; θὰ κλείσῃς ὅσον ἂν ἐκτυπώσῃς χρῆμα ἐντὸς τῆς ἐθνικῆς σου Τραπέζης διὰ νὰ μὴ κυκλοφορήσῃ. Πόσον δὲ εἶναι αὐτὸ τὸ χρῆμα; 20,000,000. Τί δὲ εἶπεν ἡ Ἰταλία; Μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἔχω ἐντὸς τῆς Τραπέζης ἓν νόμισμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν ἀξίαν του, οὐδὲ ἀντιπροσωπεύει τὰ κυκλοφοροῦντα τραπεζικὰ γραμμάτια, οὐδὲ ἀσφαλίζει τοὺς μετόχους τῆς Τραπέζης. Αἱ δὲ λοιπαὶ ὁμοσπονδοῦσαι Δυνάμεις ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Ἰταλίαν νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὸ ἐν τῇ Ἰταλικῇ τραπέζῃ ἀργυροῦν νόμισμα, αὐτὸ δὲ τὸ γνωρίζει καὶ ὁ κ. πρώην πρωθυπουργός, καὶ διὰ τοῦτο ὤφειλε νὰ εἴπῃ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐντὸς τῶν ταμείων της, ἀντὶ νομίσματος κυρίου, κέρματα. Ὁ κ. Τρικούπης δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ μοῦ φέρῃ χρυσᾶ νομίσματα; Ποτέ.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως θὰ ἔλθουν.

§83ΖΩΧΙΟΣ. Ἀπατᾶσθε· ἡ ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι μέχρι τῆς ὥρας ἐγὼ μόνον ἔφερον χρυσᾶ νομίσματα.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ παλαιοῦ συστήματος.

§85ΖΩΧΙΟΣ. Τοῦ νέου. Ἀνοίξατε τὰ θεμέλια τοῦ ναυτικοῦ ἀσύλου, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ ἐν Πειραιεῖ, καὶ θὰ εὕρητε τὸ νόμισμα τὸ νέον. Αἱ μῆτραι τῶν χρυσῶν νομισμάτων ὑπῆρχον· ἡ μήτρα τῶν ἀργυρῶν νομισμάτων δὲν ὑπῆρχεν. Ἔκοψα δὲ ἐγὼ μὲ τὰς μήτρας τοῦ χρυσοῦ νομίσματος, καὶ λέγει ὁ κ. Τρικούπης τοῦ παλαιοῦ. Ἐὰν ὁ Γεώργιος ὁ Βασιλεὺς ἦναι ὁ παλαιὸς Βασιλεὺς, δὲν ἀντιλέγω. Λοιπὸν δὲν ἔκοψαν χρυσοῦν νόμισμα, μολονότι ἠδύναντο νὰ κόψουν. Κατεσκεύασαν δὲ τὴν μήτραν τοῦ ἀργυροῦ, καὶ ἔκοψαν νομίσματα ἀργυρᾶ, διότι τὸ γαλλικὸν νόμισμα τοῦ ἀργυροῦ εἶναι κίβδηλον, κίβδηλον, κίβδηλον. Σᾶς συμβουλεύουν δὲ νὰ παραδεχθῆτε αὐτὸ τὸ νόμισμα, διότι κατ’ αὐτοὺς ἔχει τὴν ἐσωτερικήν του ἀξίαν. Οἱ Γάλλοι ὅμως σᾶς λέγουν ὄχι, ὁ δὲ κ. Τρικούπης σᾶς λέγει ναί.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§87ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ τραπεζογραμμάτιον δὲν ἔχει τὴν ἐσωτερικήν του ἀξίαν, ἀλλ’ ἔχει τὴν πραγματικήν. Τὸ γαλλικὸν πεντάφραγκον εἶναι τραπεζογραμμάτιον. Λοιπὸν θὰ μᾶς φέρῃ ὁ κ. Τρικούπης τραπεζογραμμάτια, δηλ. χαρτονόμισμα, ἤτοι νόμισμα κίβδηλον. Σήμερον ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἐσπεύσατε δὲ ὑποτιμήσαντες τὰ ξένα νομίσματα, καὶ ὅτι ἐσπεύσατε, τὸ φωνάζουν αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι κατεφρόνησαν τὰ προστάγματά σας. Πρόκειται δὲ σήμερον νὰ ἐπικυρώσωμεν ἢ νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ κ. Τρικούπης, ἐγὼ δὲ λέγω νὰ τὸ παραδεχθῶμεν, διότι ἤδη ἔγεινεν ἡ πρώτη ἀνεμοζάλη νὰ μὴ γείνῃ ἀνεμοζάλη νέα. Δι’ αὐτὸ καὶ μόνον συγκατανεύω, καὶ ὄχι διότι δίδω μεγάλην ἀξίαν εἰς τοῦ κ. Τρικούπη τὴν πρᾶξιν. Καὶ ἐπικαλοῦνται μὲν τὴν ἐπιστήμην, καὶ διϊσχυρίζονται ὅτι ἡ ἐπιστήμη λαλεῖ· ἀλλὰ ποῦ τὴν εὑρίσκετε, σᾶς παρακαλῶ, ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ ἐπιστήμη; Ἂς τὴν ἴδωμεν. Ἐπιστήμη δὲ εἶναι ἡ ἀριθμητικὴ, ἥτις ἀντικρούει τὰς προτάσεις σας, ἂν δὲ δύνασθε, ἀποδείξατε τὸ ἐναντίον. Ἐὰν ἐτόλμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, βεβαίως θὰ ἐκινδύνευεν. Ἂς ἔλθῃ δὲ ὁ κ. Τρικούπης, νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἀπὸ τὴν πρώτην τοῦ ἔτους. Γελᾶτε;

§88ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς νὰ μὴ γελάσῃ....

§89ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐμιμεῖτο τὸν λαὸν τῆς Βαυαρίας, ἐβλέπετε ποίαν λύσιν ἐλάμβανε τὸ ζήτημά σας. Κἄτι τι ἐπρόσθεσεν ἡ Βαυαρικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ζύθου, καὶ ὁ λαὸς ἐξανέστη. Σημειωτέον δὲ τοῦτο, ὅτι ἡ δραχμὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἡ παλαιὰ εἶναι νόμισμα πολὺ τελειότερον τοῦ νομίσματος τοῦ κ. Τρικούπη, διότι τὸ νόμισμα τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι κίβδηλον, καὶ ἡ δραχμὴ ἐκείνη εἶναι γνησία.

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εὑρίσκεται.

§91ΖΩΧΙΟΣ. Ἠξεύρετε διατί δὲν εὑρίσκεται; εἰς ὅλην τὴν Μικρὰν Ἀσίαν αἱ γυναῖκες φέρουν εἰς τὰ στήθη των νόμισμα Ἑλληνικὸν, διότι ἔχει τὸν σταυρόν.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ 15 ἡμέρας θὰ ᾖναι πολὺ ἀργὰ, διότι θὰ ἤμεθα πλημμυρισμένοι Θηρεσιανά.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ ἀπαντᾶτε.

§94ΖΩΧΙΟΣ. Ὄχι, θ’ ἀπαντήσω· διότι ἡ κακή μας τύχη τὸν ἔφερε ὑπουργὸν διὰ ἕνα φεγγάρι· ἔσωσαν λέγουν τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἂν δὲν ἐπρόφθαναν θὰ ἤμεθα χαμένοι. Ἐν τούτοις ἡ Σύρα, ἡ Κέρκυρα, ἡ Κεφαλληνία τοὺς καταφρονεῖ. Σᾶς ἐρωτῶ, ποῖον τάλληρον ἔχει περισσότερον ἄργυρον; Τὸ Θηρεσιανὸν ἔχει περισσότερον ἀπὸ τὸ Γαλλικόν. Ἀλλὰ τὸ Γαλλικὸν, λέγουσι, κυκλοφορεῖ εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὸ Βέλγιον, εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ὁ εἰσαγγελεὺς ὅμως τῶν Ἐφετῶν, ὅστις ἦτον εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο τὸ πολυπληθέστατον, τὸ συναθροισθὲν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, παρετήρησεν ὅτι αἱ σχέσεις ἡμῶν αἱ μεγάλαι εἶναι μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ἀποροῦσε δὲ διότι δεχόμεθα τὸ νόμισμα τῆς Γαλλίας καὶ ὄχι τὸ νόμισμα τῆς Ἀγγλίας. Ἐν τούτοις οἱ φίλοι τοῦ Γαλλικοῦ νομίσματος τί σᾶς λέγουν; Ἂν παραδεχθῶμεν τὸ γαλλικὸν νομισματικὸν σύστημα, ἑνούμεθα μὲ ὅλον τὸν κόσμον. Δὲν μοῦ λέγεις ὅμως, κ. Τρικούπη, ποῦ εἶναι αὐτὸς ὁ κόσμος; Ὅτι δὲ δὲν εἶναι εὐθεῖα ἡ ὁδός σας, ἡ ἀπόδειξις εἶναι πρόχειρος. Καὶ τῷ ὄντι θεμέλιον τοῦ Γαλλικοῦ νομίσματος εἶναι ὁ χρυσὸς, μετὰ ταῦτα ἔρχεται τὸ πεντάφραγκον, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ κέρματα. Σεῖς δὲ ἐπροτιμήσατε τὰ κέρματα. Διατί; Σήμερον ἡ Γαλλικὴ τράπεζα ἔχει εἰς τὰ ταμεῖά της χίλια ἑπτακόσια ἑκατομμύρια· τὴν ἐρωτᾷ δὲ τὸ Γαλλικὸν δημόσιον, ἂν αὐτὸ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὰ ταμεῖά της, ᾖναι χρυσὸς ἢ ἄργυρος. Διότι ἂν ᾖναι ἄργυρος, δὲν ἔχει τὴν πρέπουσαν ἀξίαν. Σεῖς δὲ τί ἔχετε; Συνηθροίσατε τὰ κέρματα, ἤτοι τὸ κίβδηλον νόμισμα καὶ τὸ κατεθέσατε ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τί δὲ προσέτι ἔπραξαν; Εἰς τὰ συμβόλαιά της ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συμφωνεῖ μετὰ τῶν δανειζομένων νὰ ἀποδίδωσιν εἰς αὐτὴν τὰς ὀφειλάς των διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀποφεύγουσα τὸν ἄργυρον, ὅστις προβαίνει ὑποτιμώμενος. Διατί δὲ παρασκευάζετε ὅλην αὐτὴν τὴν κίνησιν τοῦ νομίσματος; Ἐν τίνι δὲ δικαιώματι σὺ θὰ εἴπῃς εἰς τὸν πολίτην, ἐλαττόνω τὴν ἀξίαν τοῦ χρήματός σου, τὰς 100 σφάντζικας τὰς καταβιβάζω καὶ τὰ κάμνω 75; Δηλαδὴ ἀφαιρεῖς ἀπὸ τῆς περιουσίας του ποσὸν ἐπαισθητόν. Ἐν τίνι ὅμως δικαιώματι; Δείξατέ μου μίαν ἐπικράτειαν, εἰς ἣν διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων ἢ διὰ νόμου ὑπετιμήθησαν τὰ νομίσματα. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ εἶναι τὸ ἑξῆς. Δύναται νὰ εἴπῃ, δὲν δέχομαι αὐτὸ καὶ αὐτὸ τὸ νόμισμα. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τὴν ἀτοπίαν τῶν πράξεών των, ἐρωτήσατε αὐτοὺς διὰ τί ἐστηρίχθησαν εἰς δύω μονάδας. Ἐφοβήθησαν νὰ παραδεχθῶσι τὴν μίαν διὰ νὰ μὴ φανῇ ἡ ἐλάττωσις τῶν μισθῶν· τὸ ἐθνικὸν ὅμως νόμισμα ἀποκλείει τὰς δύω νομισματικὰς μονάδας. Ἀλλ’ αὐτοὶ νομίζω, ὅτι μεριμνῶσι μᾶλλον περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ περὶ τοῦ δημοσίου· ἐγὼ δὲ σᾶς λέγω ἐπὶ τέλους, ὅτι ἓν ἐκ τῶν πρώτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κατορθώσῃ ἡ Ἑλλάς, εἶναι τὸ ν’ ἀποτινάξῃ τὸν ζυγὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ν’ ἀποτινάξῃ τὸν ζυγὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι αὕτη ὄχι μόνον ἔχει ὅλας τὰς κυβερνήσεις ὑποχειρίους, ἀλλὰ προσέτι ἔχει ὅλα τὰ τελωνεῖα εἰς τὰς χεῖράς της. Καὶ δὲν ἀρκοῦσι ταῦτα, ἀλλ’ ἔχει καὶ τοὺς τελώνας ὑποχειρίους, ἔχει καὶ τὰ κτήματά των ὑποχείρια, καὶ ἂν τελώνης τις δὲν παραδώσῃ εἰς αὐτὴν τὰ δημόσια χρήματα ἐγκαίρως, ἡ Τράπεζα καὶ πᾶς ἄλλος δανειστὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν καταδιώξῃ, νὰ τὸν φυλακίσῃ, νὰ τὸν τιμωρήσῃ. Δείξατέ μου μίαν Κυβέρνησιν εὐνομουμένου ἔθνους ὑπάρχουσαν εἰς τοιαύτην κατάστασιν. Μήτε εἰς αὐτὴν τὴν Τουρκίαν ἔχει τις τὸ δικαίωμα νὰ συλλάβῃ τὸν δημόσιον ὑπάλληλον. Τί δὲ παρασκευάζεται; Κύριοί μου, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρετηρήσαμεν ὅτι ἔχομεν ἐλλείμματα, καὶ θὰ ἔχωμεν ἐλλείμματα. Πῶς δὲ θὰ πληρωθῶσι; Λύσατέ μου τὸ ζήτημα. Ἂν εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνεμοζάλην ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ προσθέσῃ καὶ τὴν ζημίαν τὴν ἄλλην, τὴν ἐκ τοῦ νομίσματος, πᾶς ἄνθρωπος ἐχέφρων βλέπει ἐνώπιόν του τὴν ἐπανάστασιν. Ἡ τρίτη Σεπτεμβρίου πῶς ἔγεινε; περιώρισαν τὰς δαπάνας ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἡ ἐπανάστασις παρεσκευάσθη. Καλῶς δὲ ἐχόντων τῶν πραγμάτων, χωρὶς νὰ σᾶς βιάζῃ τις, θέλετε νὰ ἐλαττώσετε τὰς περιουσίας τῶν πολιτῶν! Ἐῤῥέθη δὲ ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις χάνει ἀπὸ τὰς δοσοληψίας της μὲ τὸ ἐξωτερικὸν 300,000 δρ. κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ διὰ νὰ χάσῃ τόσα χρήματα, πόσας δοσοληψίας πρέπει νὰ ἔχῃ μὲ τὸ ἐξωτερικόν; Ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ σᾶς δώσω τὴν ψῆφόν μου, διὰ νὰ μὴ ἐφαρμόσητε αὐτὸν τὸν νόμον. Καὶ διατί; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, τὸν ἑξῆς. Διὰ νὰ μὴ σᾶς ἰδῶ κρεμασμένους. Ἂν σᾶς εἶχον ἐχθρούς, βεβαίως ἤθελον σᾶς συμβουλεύσει νὰ τὸν ἐφαρμόσετε, καὶ νὰ στείλετε τὸν ταμίαν νὰ πληρώσῃ τὸν στρατὸν κατὰ τὴν νέαν διατίμησιν τοῦ νομίσματος. Πρέπει δὲ νὰ τεντώσητε καὶ ὀλίγον τὸ αὐτάκι σας διὰ νὰ ἀκούσετε τί λέγουν εἰς τὴν ἀγοράν. Κυρίως ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ λόγια, τὰ ὁποῖα εἶπον πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ἦσαν ὅλως διόλου περιττά, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ διάταγμα τὸ περὶ ὑποτιμήσεως τῶν ξένων νομισμάτων τὴν παραδοχὴν τοῦ νομίσματος, καθὼς προχθὲς εἰς τὴν πρότασιν περὶ πιστώσεως μᾶς ἔχωσε τὸ ζήτημα τὸ περὶ πρεσβειῶν. Θὰ συνειθίσωμεν δὲ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ παραδεχώμεθα τὴν οὐρὰν τῶν προτάσεων, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν κεφαλὴν. Λοιπὸν, κύριοί μου, ἂς μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν μας, καὶ ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὸ κύριον ζήτημα ἤτοι ἂς παραδεχθῶμεν ἢ ἂς ἀποῤῥίψωμεν τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ κ. Τρικούπης, περὶ δὲ τοῦ νέου νομίσματος βλέπομεν κατόπιν.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ᾖναι κακὸν, νὰ μὴ τὸ ψηφίσετε.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ φέρωμεν χειρότερον κακὸν, ἂν τὸ ἀποῤῥίψωμεν. Διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ νέα ταραχὴ εἰς τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν, σᾶς προτείνω, ἄνευ προσθέσεως ἢ ἀφαιρέσεως, νὰ ψηφίσητε τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ κ. Τρικούπης.

§97ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὀλίγα λόγια θὰ σᾶς εἴπω ἐγώ· ὅπου λαλοῦν οἱ ἀριθμοί, αἱ θεωρίαι εἶναι μάταιαι. Ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖα θὰ ᾖναι τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ τὸ νέον τοῦ νομίσματος σύστημα; 3,200,000 δραχ. εἰς τὰ ἔξοδά σας τὰ τακτικὰ κατ’ οἰκογένειαν ὑπολογισμένα θὰ δαπανᾶτε κατ’ ἔτος περισσότερον ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῆς μονάδος· σεῖς δὲ οἱ ὁποῖοι ἔχετε τὰς σταφίδας, τὰ ἀμπέλια, τὰ χωράφια, τὰ σῦκα ταῖς ἐλιαῖς, τὰ ἔξοδά σας διὰ τὴν παραγωγὴν θὰ αὐξήσουν· ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν συναλλαγὴν μερικὰ πράγματα ἅμα λάβουν μίαν ἀξίαν, ἕνα στρογγυλὸν ἀριθμὸν, οὗτος δὲν μεταβάλλεται· ἡ θεωρία τοῦ Michel Chevalier πραγματικῶς ἔχει βάσεις ὀρθὰς, δυστυχῶς ὅμως εἰς τὴν πρᾶξιν ἡ αὔξησις τῆς μονάδος θὰ αὐξήσῃ πολλὰς τῶν δαπανῶν κατὰ 12%, ἄλλας κατὰ 8%, ἄλλας κατὰ 6% καὶ ἄλλας κατὰ 3%. Ἀποτείνομαι πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς, εἰς τοὺς ἐργάτας πρὸς οὓς δίδετε π. χ. δραχ. 2 ἡμερομίσθιον διὰ νὰ καλλιεργήσουν· σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε ἂν αὔριον μὲ τὸ νέον σύστημα τοῖς δώσητε 1, 80, θὰ στέρξουν; καὶ γνωρίζετε ὅτι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ὅλα τὰ ἔξοδα εἶναι μικρά· ὁ ἐργάτης θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν μπακάλι ν’ ἀγοράσῃ μιᾶς δεκάρας ψωμὶ, κρασὶ καὶ ἐλιαῖς, καὶ ἐν ᾧ θὰ δώσῃ ἓν νέον δεκάλεπτον δὲν θὰ λάβῃ 11 λεπτῶν ἐλιαῖς, διότι τὰ κλάσματα αὐτὰ χάνονται εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν δοσοληψίαν· ἐν τούτοις τοῦ ἐργάτου δὲν ἠμπορεῖτε νὰ δώσετε πλέον 1, 80, οὕτω δὲ τὸ ἡμερομίσθιον αὐξάνει 12%, καὶ ὅταν συλλέξητε τοὺς καρπούς σας θὰ ἦσθε ἐπιβεβαρυμένοι μὲ ἔξοδα 12% πλέον. Νομίζετε ὅτι ὁ Ἄγγλος λογαριάζει τί σᾶς κοστίζει διὰ νὰ σᾶς πληρώσῃ; ἢ ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης αὐτοῦ; Εἰς πᾶν λοιπὸν ἡμερομίσθιον, εἰς πᾶσαν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν θὰ κάμετε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀναλογίσητε καὶ νὰ καταβιβάσετε τὴν διαφορὰν, διότι ὡς σᾶς εἶπον εἶναι πράγματα ἅτινα ἅμα λάβουν μίαν ἀξίαν αὕτη μένει διαρκὴς, μόνον ἡ ζάκχαρις, ὁ καφὲς θὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἀναλογίαν, ἀπ’ αὐτὰ δὲν ἔχομεν νὰ χάσωμεν ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ νομίσματος· ἀλλὰ τὰ ἔξοδά σας τὰ οἰκογενειακὰ θὰ αὐξήσουν κατὰ 12%. Λοιπὸν ὑπολογίζω 300,000 οἰκογενείας εἰς τὸ κράτος καὶ λαμβάνω 1000 δραχμὰς ὡς μέσον ὅρον τῶν ἀναγκῶν ἑκάστης οἰκογενείας εἰς ἀντικείμενα τοῦ τόπου, δι’ αὐτὰ λοιπὸν μὲ τὴν αὔξησιν 12% θὰ ἔχετε 3,200,000 ζημίαν, δηλ. λοῦσσο περισσότερο. Ἔρχομαι εἰς τὴν καλλιέργειαν· δὲν ἠμπορεῖτε τὸν γεωργὸν τὸν ὁποῖον πληρόνετε δύω δραχμὰς νὰ τοῦ εἴπητε, στάσου, κύριε, τώρα ἡ δραχμὴ ἐμεγάλωσε, νὰ σοῦ δώσω 18 δεκάρες· δέκα λεπτὰ θὰ πληρώσῃ τὸν καφὲ καὶ σήμερον 10 καὶ αὔριον, ἀλλ’ ὁ καφὲς ἔχει 11, εἰς τὸ λεμόνι τὸ ὁποῖον τώρα ἀγοράζει 5 λεπτὰ θὰ δίδει 5½, ὡσαύτως εἰς τὰ ἐνοίκια, εἰς τοὺς ὑπηρέτας, καὶ σιγὰ σιγὰ θὰ χωνεύσωμεν τοὺς στρογγυλοὺς αὐτοὺς ἀριθμούς· ἐν τούτοις ἡ κοινωνία θὰ αὐξήσῃ τὰς δαπάνας της ἀλλοῦ κατὰ 12%, ἀλλοῦ κατὰ 8%, ἀλλοῦ 3%. Εἰς δὲ τὴν καλλιέργειαν ἐπὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου στρεμμάτων διὰ τὰ ὁποῖα ὑπολογίζω 50 δρ. ἔξοδα διὰ κάθε στρέμμα, θὰ ἔχωμεν ἐπὶ τῶν ἤδη δαπανωμένων 50 ἑκατ. δραχμῶν, 5–6,000,000 τὸ ἐλάχιστον, φανερὰν ὑπέρβασιν τῶν ἐξόδων. Καὶ δύνασθαι σεῖς νὰ μὲ πείσετε ὅτι αὐτὰ τὰ 6 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσετε περισσότερον εἰς τὴν καλλιέργειαν, οἱ Ἄγγλοι θὰ σᾶς εἴπουν, σᾶς τὰ πληρώνομεν ἡμεῖς;

§98ΕΙΣ. Ὁ λαός.

§99ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ λαὸς τί τὸν ὠφελεῖ; αὐτὸς δὲν κερδαίνει τίποτε· ἐπιμένετε λέγοντες ὅτι θὰ ἔλθῃ ὁ χρυσοῦς αἰών· ἀλλὰ αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ ἦναι μόνον εἰς τὴν θεωρίαν κάλλιστα· ὁ κ. Τρικούπης μᾶς εἶπεν ὅτι τὰ φράγκα καὶ τὰ πεντάφραγκα εἶναι νόμισμα ἔχον πραγματικὴν ἀξίαν, ἐγὼ τοῦ λέγω ἐὰν ὑπάγῃ αὔριον εἰς τὴν Τράπεζαν μὲ 100,000 φράγκα καὶ ζητήσῃ τὸ ἰσότιμον εἰς συνάλαγμα δὲν θὰ τοῦ δώσουν. Τὸ ἔθνος, κύριοι, ἀκόμη δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δεχθῇ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, διότι τὰ ἔξοδα θὰ αὐξήσουν 12% καὶ 6% καὶ κατὰ 3%, καὶ πιστεύω ὅτι πολὺ καλὰ σᾶς ἔδωσα νὰ ἐννοήσετε ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς ἀκόμη δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ νὰ ταράξωμεν τὴν σειρὰν τοῦ σπητιοῦ μας, ἡ δὲ Σύρος διαμαρτύρεται.

§100ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ποίαν πρακτικὴν ἀξίαν ἔχει αὐτὸ, ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον;

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὴν ἑξῆς, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπρότεινε νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ τελευταῖον ἄρθρον διὰ τοῦ ὁποίου ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1877 ἀπαγορεύεται ἡ κυκλοφορία τῶν ξένων νομισμάτων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ διάταγμα τῆς 11 Ἰουνίου.

§102ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ἦτο τὸ τοιοῦτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§103ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω πρὸς τὸν ἔντιμον κύριον Τρικούπην, τὸ μὲν ὅπως ἀναιρέσω τὴν παρεξήγησιν τῶν λόγων μου, καὶ περιορίσω τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἔκτασιν εἰς τούτους, τὸ δὲ ὅπως συμπληρώσω τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου, ὡς πρὸς τὰς ἐσωτερικὰς συναλλαγάς. Καὶ ἐγὼ ἀποδέχομαι, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐνταῦθα, εἶναι συνέπεια τῆς κυκλοφορίας νομισμάτων μὴ ἐχόντων πραγματικὴν ἀξίαν ἴσην τῆς ὀνοματικῆς· προσέθηκα δὲ μόνον ὅτι εἰς τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην συντελεῖ καὶ ἡ Τράπεζα, ἥτις πρὸ πολλοῦ καιροῦ κρατεῖ ὑψωμένον τὸ συνάλλαγμα· αἰτία δὲ τούτου πάλιν εἶναι ἡ ἔλλειψις συναγωνισμοῦ διαρκοῦς. Εἰς ταύτην δὲ τὴν ἔννοιάν μου ἔδωκε πολὺ μείζονα ἔντασιν. Ὁ κ. Τρικούπης πρὸς ὑποστήριξιν τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν συναλλαγήν. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἡ ἐξωτερικὴ συναλλαγὴ σπουδαίως θὰ ὠφεληθῇ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἵνα γείνῃ ἀκριβὴς ἐξέτασις τοῦ πράγματος καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων ὡς πρὸς τὸν τόπον δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν συναλλαγὴν ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν. Νομίζω δὲ ὅτι δὲν θὰ παραδεχθῇ οὔτε ὁ κ. Τρικούπης, οὔτε ἄλλος τις, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος μεγάλην μεταβολὴν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν συναλλαγὴν, καὶ σπουδαίαν ζημίαν. Βεβαίως ἡ ἐπιστήμη παραδέχεται καὶ παραδέχονται πάντες ὅτι ὁ συναγωνισμὸς θὰ φέρῃ τὰς τιμὰς εἰς τοιαύτην ἀναλογίαν ὥστε νὰ μὴ διαταραχθῇ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῶν τιμῶν κατὰ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὰς σχέσεις αὐτῶν πρὸς τὴν νομισματικὴν μονάδα· δὲν δύναται ὅμως ν’ ἀρνηθῇ τις, ὅτι ὁ συναγωνισμὸς ἔχει ὅρια καὶ ὅτι τὰ ὅρια ταῦτα δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ· ταῦτα δὲ εἶναι αἱ ὑποδιαιρέσεις τῆς νομισματικῆς μονάδος, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται παρὰ κλασματικῶς νὰ παρασταθῶσι. Λοιπὸν ἵνα εἴπωμεν ὅτι νομισματικόν τι σύστημα συμφέρει εἰς ἕνα τόπον, καὶ ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἑτέρου, πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν ὡς ἐκ τῆς βελτιώσεως τῆς ἐξωτερικῆς συναλλαγῆς, καὶ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας τυχὸν θὰ ὑποστῶμεν ὡς ἐκ τῆς μεταβολῆς τῆς ἐσωτερικῆς συναλλαγῆς· καὶ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα πρὶν τοῦτο ἐξετάσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς ὁριστικὴν ἀπόφασιν. Πρὸς τοῦτο καταλληλότεροι εἶναι νὰ μᾶς φωτίσωσιν οἱ τὰς τοιαύτας συναλλαγὰς ἐπιχειροῦντες καὶ δὴ τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια καὶ οἱ σύλλογοι τῶν ἐπισημοτέρων ἐμπορικῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος· ὥστε φρονῶ, ἐπειδὴ καὶ σήμερον δὲν πρόκειται ἢ περὶ κυρώσεως τοῦ διατάγματος περὶ διατιμήσεως ξένων νομισμάτων καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη περὶ τῆς ἀορίστου τοῦ γενικοῦ ζητήματος ἀναβολῆς, καὶ ἐπειδὴ πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις μακρὰ ὅπως πεισθῶμεν πάντες, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ διαταραχθῇ ἡ οἰκονομικὴ τάξις τοῦ τόπου καὶ πάθωσι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ κοινοῦ, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ εἶναι ματαία καὶ πρέπει νὰ τὴν ἀναβάλωμεν ὅτε θὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ μεταβολῆς ἐν γένει τοῦ νομισματικοῦ συστήματος.

§104ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐσυγχύσατε δύω ζητήματα ἐντελῶς ἀπ’ ἀλλήλων διακεκριμένα, τὸ ζήτημα τοῦ νομισματικοῦ συστήματος μὲ τὸ ζήτημα τῆς κυκλοφορίας τῶν ξένων νομισμάτων. Τὸ νομισματικὸν σύστημα πάσης ἐπικρατείας ἀποτελεῖ νομισματικὴ μονὰς, τὴν ὁποίαν παραδέχεται ὡς βάσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ περιεχομένου εἰς αὐτὴν πολυτίμου μετάλου τὰ κλάσματα τῆς μονάδος ταύτης, καὶ τὰ πολλωστᾶ αὐτῆς. Πᾶσα ἐπικράτεια ἔχει ἴδιον νομισματικὸν σύστημα ἐκτὸς ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι συνεβλήθησαν νὰ ἔχωσιν τὸ αὐτό· ὥστε ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία ἔχουσι νομισματικὴν μονάδα τὸ φράγκον, ἡ Αὐστρία ἀντὶ νὰ παραδεχθῇ ὡς νομισματικὴν μονάδα τὸ φράγκον, παρεδέχθη τὸ φιορίνιον, τὸ ὁποῖον εἶναι 2½ φράγκα, ἡ Ἀγγλία ἔχει νομισματικὴν μονάδα τὴν λίραν κτλ. Ἀλλ’ ἐνῷ αἱ ἐπικράτειαι παραδέχονται νομισματικὴν μονάδα ἰδίαν καὶ σύστημα ἴδιον, σκέπτονται καὶ ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀφήσωσι νὰ κυκλοφορῶσι καὶ ξένα νομίσματα· ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲ ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κυκλοφορῶσιν εἰμὴ μόνον τὰ ἐγχώρια, καὶ τοῦτο εἶναι εὐνόητον, διότι ὅταν κυκλοφορῇ ἕν καὶ μόνον νόμισμα εἰς ἕνα τόπον τὸ γνωρίζει ὅλος ὁ κόσμος, καὶ αἱ συναλλαγαὶ γίνονται εὐκόλως, ἐνῷ ὅταν κυκλοφοροῦν πολλῶν ἐπικρατειῶν ὑπάρχει μεγάλη ἀνωμαλία εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ μεγάλη δυσκολία προξενεῖται εἰς τοὺς ὑπολογισμούς. Ὡς πρὸς τὸ νομισματικὸν σύστημα νομίζω, ὅτι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ καμμία συζήτησις, διότι ναὶ μὲν ἡ Ἑλλὰς παρεδέχθη νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημά της διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1867, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ· καὶ προκειμένου περὶ τούτου, νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν ἀφοῦ συζητοῦμεν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπετιμήθησαν διάφορα νομίσματα, ἂν πρέπῃ νὰ ἀφήσωμεν νὰ κυκλοφορῶσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν μέχρι τοῦδε, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐγχώριον νόμισμα, καὶ διότι ὅτε ἐγένετο τὸ νομισματικὸν σύστημα τοῦ 1833, καὶ διετιμήθησαν σχετικῶς πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ νομίσματα τὰ ξένα νομίσματα, δὲν ἐλήφθη ἡ δέουσα πρόνοια ὥστε νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ ξένα τὸ ἔξοδον τῆς ἐκτυπώσεως· ὡς ἐκ τούτου εὕρισκον οἱ κερδοσκόποι μέγα συμφέρον νὰ εἰσάγουν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν νομίσματα ξένων Ἐπικρατειῶν καὶ νὰ φυγαδεύουν τὸ ἐγχώριον νόμισμα, τὸ ὁποῖον μεταφερόμενον εἰς ξένας χώρας ἐχωνεύετο καὶ μετεβάλλετο εἰς νόμισμα ξένον· ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ ἐλευθερία τῆς κυκλοφορίας τῶν ξένων νομισμάτων ἔφερε καὶ τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν τὰ χειρότερα νομίσματα, τὰ ὁποῖα εἰς κανὲν ἄλλο μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἔχουν κυκλοφορίαν μὲ τὴν αὐτὴν ἀξίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μᾶς βλάπτει καὶ μᾶς ζημιώνει πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως. Μετὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἡ ὁποία ἐνομοθετήθη κατὰ τὰ 1867, νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀφήσωμεν νὰ κυκλοφορῶσιν ὅλα τὰ εἴδη τῶν ἀργυρῶν νομισμάτων, διότι πρῶτον ἐκόπη νόμισμα Ἑλληνικὸν ἀρκετῆς ποσότητος. Ἕως τώρα εἶναι κομμένα πεντάδραχμα ἀξίας 7,000,000 δραχμῶν, εἶναι δὲ κομμένα καὶ κέρματα 9,000,000 δραχμῶν· ἐκτὸς τούτου τὰ νέα ταῦτα Ἑλληνικὰ νομίσματα ἔχουν πλήρη ἀναλογίαν καὶ πλήρη ὁμοιότητα μὲ τὰ νομίσματα τεσσάρων ἄλλων Ἐπικρατειῶν, ἤτοι τῆς Γαλλίας, τῆς Ἑλβετίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Βελγίου, ὥστε φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ καμμία δυσκολία εἰς τὰς συναλλαγάς, ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ κυκλοφορία τῶν ἀργυρῶν νομισμάτων, ἅτινα δὲν στηρίζονται εἰς τὴν αὐτὴν νομισματικὴν μονάδα, δὲν θὰ ἔχωσι μετὰ παρέλευσιν χρονικοῦ τινος διαστήματος νόμιμον κυκλοφορίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον θὰ ἀποσυρθῶσιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ὅλα τὰ ἄλλα ξένα νομίσματα καὶ δὲν θὰ μείνωσιν εἰμὴ μόνον τὰ Ἑλληνικὰ, ἢ Γαλλικὰ, ἢ Ἰταλικά. Τοῦτο δὲ, κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ, θέλει προξενήσει δύω καλά· πρῶτον μὲν θὰ κυκλοφορῇ εἰς τὸν τόπον ἓν καὶ τὸ αὐτὸ νόμισμα, διατηρουμένου πάντοτε τοῦ ἀρχαίου νομισματικοῦ συστήματος μέχρις οὗ εἰδικὸς νόμος ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς του, δηλαδὴ θὰ κυκλοφορῇ τὸ πεντάφραγκον μὲ τὴν ἀξίαν 5 καὶ 60, θὰ ἐκλείψῃ δὲ ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον· ἐκτὸς δὲ τούτου θὰ ἐλευθερωθῇ ὁ τόπος ἀπὸ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκύψουν ἐκ νέας ὑποτιμήσεως τοῦ ἀργύρου, διότι ἂν συμβῇ καὶ πάλιν νὰ ὑποτιμηθῇ ὁ ἄργυρος, τότε θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ σκηναὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους· οἱ κερδοσκόποι θὰ φροντίσουν νὰ κόψουν Θηρεσιανὰ τάλληρα καὶ θὰ καταπλημμυρήσουν τὸν τόπον ἐξάγοντες ἐντεῦθεν πᾶν ἄλλο νόμισμα. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ἐπέλθῃ ὑποτίμησις τοῦ ἀργύρου, δὲν εἶναι φόβος νὰ πάθωμεν τὴν ζημίαν παραδεχόμενοι τὸ Γαλλικὸν, ἢ Ἰταλικὸν πεντάφραγκον; ἀποκρίνομαι ὅτι δὲν ὑπάρχει φόβος, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν τεσσάρων Δυνάμεων καὶ ἡμῶν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμένον εἰς κανένα ἰδιώτην νὰ τυπώσῃ νομίσματα Γαλλικὰ, Ἰταλικὰ, ἢ Ἑλληνικά. Αἱ Δυνάμεις δὲ αὗται προβλέπουσαι τὴν ὑποτίμησιν τοῦ ἀργύρου καὶ τὰς ἐντεῦθεν ἐπαπειλούσας τὸ κοινὸν ζημίας, παρεδέχθησαν νὰ μὴ δύναται καμμία Ἐπικράτεια νὰ κόψῃ νομίσματα τοιαῦτα, ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ Συνεδρίου ὅλων τῶν Δυνάμεων· ἕνεκα τοῦ περιορισμοῦ τούτου βλέπετε, ὅτι ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔλαβε χώραν μεγίστη ὑποτίμησις τοῦ ἀργύρου καὶ ἐσύμφερε νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Ἐπικράτειαν ἀργυρᾶ νομίσματα, δὲν εἰσήχθησαν εἰμὴ μόνον Θηρεσιανὰ καὶ ὀλίγα Μεξικανικὰ, οὐχὶ δὲ καὶ Γαλλικὰ ἢ Ἰταλικὰ, διότι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ κοπῶσι τοιαῦτα· διὰ τοῦτο μ’ ὅλην τὴν ὑποτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ ἄργυρος, Γαλλικὰ νομίσματα δὲν εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἐπρολήφθη δὲ τὸ κακὸν διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην ἀνέλαβε· καὶ ἔκαμε πολὺ καλὰ νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι ἂν δὲν ἐγένετο ὑποτίμησις ἤθελεν ἀνοιχθῆ εὐρύτατον στάδιον εἰς τὴν κερδοσκοπίαν, τὸ ὁποῖον ἤθελε ζημιώσει μεγάλως τὸν τόπον.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Μὴν τὰ δεχθῆτε εἰς τὰ ταμεῖά σας.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ συλογισθῆτε πόση ζημία ἐπῆλθεν εἰς ἰδιώτας καὶ πόσα ἐπλήρωσε τὸ δημόσιον, διότι τὰ τάλληρα αὐτὰ ἔφθασαν νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὴν Ἐπικράτειαν μὲ τὴν τιμὴν τῶν 5 καὶ 80 τὰ Θηρεσιανά, καὶ τῶν 6 τὰ Μεξικανικά. Ὅτε δὲ ἐπῆλθεν ἡ ὑποτίμησις, ἕκαστος τῶν κατόχων ἐζημιώθη 20 λεπτὰ... Φρονῶ λοιπόν, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἀποφύγωμεν εἰς τὸ μέλλον ὅλας αὐτὰς τὰς περιπλοκὰς καὶ τὰς ζημίας, ἂν ἀποφασίσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν ὡς δεύτερον ἄρθρον εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, τὴν ἑξῆς προσθήκην «τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα τῶν ξένων Ἐπικρατειῶν, ὅσων ἡ νομισματικὴ μονὰς δὲν εἶναι ἴση πρὸς τὴν κατὰ τὸν ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 1867 νόμον τῶν ἡμετέρων κατά τε τὸ βάρος καὶ τὸν τίτλον, δὲν ἔχουσι νόμιμον κυκλοφορίαν μετὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1876». Πρῶτον, κύριοι, θὰ κυρώσωμεν τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθησαν αἱ τρέχουσαι τιμαί, μετὰ ταῦτα δὲ θὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ νομίσματα ταῦτα θέλουσι κυκλοφορεῖ μόνον μέχρι τέλους τοῦ 1876· ἕκαστος δὲ θέλει φροντίσει ἕως τότε νὰ τὰ ἐξαγάγῃ· ἐὰν δὲ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο συσσωρευθῶσι πολλὰ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, καμμία ζημία δὲν γίνεται εἰς τὸ δημόσιον, διότι ἐπέμψαμεν εἰς τὴν Γαλλίαν ἑνὸς ἑκατομμυρίου τάλληρα Μεξικανικὰ καὶ Γερμανικὰ διὰ νὰ κοποῦν εἰς νομίσματα Γαλλικά, τὸ ἀποτέλεσμα δὲ εἶναι, ὅτι ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων τῆς ἐκτυπώσεως, ἔμεινεν εἰς τὸ δημόσιον καὶ μικρὰ ὠφέλεια, διότι ὅπως ὑπετιμήθησαν τὰ νομίσματα ταῦτα ἔχουν παραβαλλόμενα πρὸς τὰ Γαλλικὰ ἀξίαν τοιαύτην, ὥστε καλύπτουν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἐκτυπώσεως· ἐὰν ἀναλύσητε ἓν τάλληρον Γαλλικόν, ἢ Ἑλληνικὸν πεντάδραχμον καὶ ἓν Θηρεσιανὸν καὶ ζυγίσετε τὸν εἰς ἑκάτερον ἐμπεριεχόμενον ἄργυρον, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ ἄργυρος τοῦ Θηρεσιανοῦ ταλλήρου εἶναι περισσότερος.

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λοιπὸν ἔχουν τὴν ἀξίαν των.

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ἀλλὰ διατὶ νὰ κυκλοφοροῦν Γερμανικά, καὶ ὄχι Ἑλληνικά, ὅπως γίνεται τοῦτο εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου.

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν τὸ ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης, ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα τὴν 1 Ἰανουαρίου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἀναβολήν.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὸ νομισματικὸν σύστημα μὲ τὴν κυκλοφορίαν τῶν ξένων νομισμάτων· οἱονδήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν νομισματικὸν σύστημα δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχώμεθα εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ νομίσματα ὅλου τοῦ κόσμου· ἐκτὸς τούτου ἐὰν ἀνεβάλομεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι ἐκόψαμεν Ἑλληνικὰ νομίσματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὸ αὐτὸ βάρος, τὸν αὐτὸν τίτλον μὲ τὰ Γαλλικά. Καταθέτω τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§111ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ τυπωθῇ. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ πληρώνει μὲ δίστηλλα.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλει ν’ ἀποσύρῃ τότε τὰ γραμμάτιά της καὶ νὰ θέσῃ ἄλλα εἰς κυκλοφορίαν· ἄλλως δὲ τὸ γραμμάτιον εἶναι ὁμόλογον καὶ ἀφορᾷ τὰς μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν συναλλαγάς· ἂν ἐγὼ ἐσυμφώνησα μὲ ἕνα νὰ τὸν πληρώσω μὲ δίστηλλα, αὐτὸ ἀφορᾷ ἐμὲ ἢ ἐκεῖνον.

§113ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται ἐφέτος, ἡ τάσις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλὴ ἐφέτος νὰ συζητῇ ἄλλα ἀντὶ ἄλλων, νὰ συζητῇ τὰ κύρια ζητήματα ὡς παρεμπίπτοντα. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον ὑπὸ συζήτησιν καὶ εἶναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶναι ἡ ἔγκρισις νομοθετήματός τινος sui generis, δηλαδὴ διατάγματος. Τί ἐστὶ τοῦτο; ἔπραξε καλῶς ἡ Κυβέρνησις τῆς 27 Ἀπριλίου νὰ ἐκδώσῃ τὸ Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπετιμήθησαν τὰ ξένα νομίσματα; αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἂν ἔπραξε καλῶς, τότε λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν περιστάσεων ἐκείνων, μὴ ἐξεταζομένου παντάπασι τοῦ ζητήματος πῶς ἔχει σήμερον καὶ μὴ ἐξεταζομένου παντάπασι τοῦ μέλλοντος, ζητεῖται οὐχὶ νόμος, ἀλλ’ ἔγκρισις νόμου. Ἐν τούτοις παρεισάγεται ὡς τροπολογία νέος νόμος, καὶ ποῖος νόμος; ὁ καταψηφισθεὶς πρὸ δύω ἡμερῶν, καὶ τὸν ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον ἀπέσυρε, διότι ἐπρόκειτο σχεδὸν παμψηφεὶ νὰ καταψηφισθῇ. Τοῦτο μὲ ἐλύπησε πολὺ, κύριοι, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ἄκων, ὅτι δὲν ἐννοῶ τὴν ὀλιγωρίαν τινῶν πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐν ὅσῳ ὁ κ. Τρικούπης εἰσῆγε τὴν πρότασιν, τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο σπουδαῖον· ἀφ’ ὅτου ὅμως ὁ κύριος ὑπουργὸς υἱοθέτησε τὴν πρότασιν, τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαιότατον, ἂν καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω αὐτὴν τὴν πρότασιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὸ πρᾶγμα ἔχει τὴν ἐσωτερικήν του ἀξίαν. Ἡ πρότασις αὕτη ἦλθε προχθὲς καὶ ἀπεσύρθη. Καὶ σημειώσατε, κύριοι, ὅτι ἡ νέα πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ νὰ ἀπονομισματίσωμεν τὰ ξένα νομίσματα πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου συστήματος εἶναι εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ σύστημα τοῦ ἰδίου, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήσαμεν πρό τινων ἡμερῶν. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον, θέλετε εἰδεῖ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς παραδέχεται πρῶτον νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, δηλαδὴ νὰ εἰσαχθῇ ἐπάρκεια νομίσματος ἐθνικοῦ, καὶ δεύτερον νὰ γείνῃ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, καὶ δὴ νὰ γείνῃ ἡ νῦν προτεινομένη ἀπονομισμάτισις, καὶ πολὺ ὀρθῶς, διότι ἄλλως τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα ἤθελε φέρει νομισματικὴν κρίσιν. Φρονῶ λοιπὸν, εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀπονομισμάτισιν τῶν ξένων νομισμάτων καὶ μετὰ ἓν ἔτος θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ θέσωμεν εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον σύστημα. Νομίζει ὅμως ὅτι μετὰ ἓν ἔτος θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐπάρκεια νομίσματος; Αὐτὰ, κύριοι, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω διὰ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι κακῶς συζητοῦμεν σήμερον τὸ παρεμπίπτον αὐτὸ ζήτημα, καὶ ὅτι κάπως διὰ λαθροχειρίας ζητεῖται ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς· διότι ἐνῷ προχθὲς, ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τρὶς τὸ ζήτητα, σήμερον εἰσαγόμενον ὡς τροπολογία θὰ συζητηθῇ ἅπαξ, καὶ ποῖον; τὸ ὑπέρτατον πάντων τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων τὸ ζήτημα τοῦ νομίσματος. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω τὴν πρότασίν μου ταύτην, ὅτι εἶναι τὸ ὑπέρτατον τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ ἐνθυμίζω, ὅτι οἱ παράγοντες τοῦ πλούτου εἶναι τρεῖς, νόμισμα, γῆ, ἐργασία· ὁ δεσπότης τῶν παραγόντων εἶναι τὸ νόμισμα· ἀλλὰ ἂν καὶ κατ’ ἐμὲ εἶναι ὁ δεσπότης παραδέχομαι, ὅτι ἐξασκεῖ τὸ ἓν τρίτον τῆς δυνάμεως μόνον.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ κεφάλαια θέλετε νὰ εἴπητε.

§115ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι, τὸ νόμισμα χρησιμεύει πρὸς ἐξουσίαν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ νόμισμα δίδει ἀξίαν καὶ ζωὴν εἰς τὰ κεφάλαια. Μολονότι ἡ Βουλὴ ἔδειξε τοιαύτην κλίσιν, ὀφείλω ἐξ ἀνάγκης νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Ἐν πρώτοις, κύριοι, παράδοξος μοι ἐφάνη ἡ ἀξίωσίς τινων, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἰδιοκτησία τινῶν· καί τοι ἐξηνέχθη αὐτὴ ἡ ἀξίωσις καὶ παρὰ τοῦ κυρίου Τρικούπη καὶ τινων ἄλλων, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀληθὴς ἐπιστήμη, διότι ἠκούσατε, ὅτι ἡ συζήτησις ἐγένετο μόνον περὶ τῆς τιμῆς τῆς συναλλαγῆς, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος συμβάλλεται πρὸς ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τῆς συναλλαγῆς, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἐπειδὴ ἐνησχολήθησαν εἰς τοῦτο μόνον, ἐνῷ ἕκαστος θὰ παραδεχθῇ ὅτι ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία θὰ ἐπηρεάσῃ ἐπὶ πάντων τῶν πραγμάτων, ἔπρεπε νὰ γείνῃ λόγος ἐπὶ ὅλων ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα ἐν τῷ τόπῳ θὰ ἔχῃ μεγίστην ἐπιῤῥοὴν, καθόσον ἡ ἐπιστήμη ἀφορᾷ εἰς τὸ καθόλου τῆς ἀληθείας καὶ οὐχὶ ἐπὶ μέρους αὐτῆς. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπιστήμη αὕτη εἶναι ἰδιόῤῥυθμος καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν, ὅτι εἶναι τῷ ὄντι ἐπιστήμη. Κύριοι, ηὐτύχησα νὰ λάβω τὴν τιμὴν παρὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὃν εὐγνωμονῶ διὰ τοῦτο, νὰ συμπεριληφθῶ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῶν οἰκονομικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἔμελλον νὰ σκεφθῶσι περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος· ηὐτύχησα μὲν κατὰ τοῦτο, δὲν ηὐτύχησε ὅμως καὶ κατὰ τὸ ἄλλο τοῦ νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, διότι ἤμην ἀσθενὴς, ἀλλὰ ἔγραψα εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τὰ ἑξῆς: ὅτι αὐτὰ τὰ καλὰ ἔχει τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, καὶ αὐτὰ τὰ κακὰ, προσδιορίζων ἐν τῇ ἐπιστολῇ μου ἐκείνῃ ἀναλυτικώτερον τὰ καθέκαστα. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἐὰν δυνηθῶ σήμερον ν’ ἀναπτύξω ὅλους τοὺς λόγους ἐκείνους, ἀλλὰ θὰ σᾶς ὑποδείξω ἁπλῶς τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα προέρχονται. Πρῶτον κακὸν εἶναι ὅτι θὰ πάθῃ ἡ λιανικὴ κατανάλωσις, διότι ὁ καφὲς θὰ ἔχῃ πάλιν 10 λεπτὰ, ὁ ἄρτος ὅστις ἔχει 40 λεπτὰ θὰ ἔχῃ πάντοτε 40 καὶ ὄχι 39· γνωρίζετε δὲ ὅτι ὁ κανονίζων ὅλα τὰ πράγματα εἶναι ὁ ἄρτος καὶ πιστεύσατε ὅτι ὁ ἄρτος θὰ μείνῃ εἰς τὴν αὐτὴν τιμήν· πιστεύσατε δὲ ὅτι ὁ ὑπάλληλος, πρὸ πάντων θὰ πάθῃ, καὶ ἐν γένει ἡ λιανικὴ κατανάλωσις. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ προκαταρκτικὸν ζήτημα καὶ λέγω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἀπονομισματίσητε τὰ ξένα νομίσματα πρὶν εἰσαγάγητε ἄλλα νομίσματα. Τί σᾶς λέγουν; ἔχομεν ἐννέα ἑκατομμύρια δραχμῶν, διότι αὐτὴν τὴν ἄδειαν ἐλάβαμεν ἀπὸ τὸ συνέδριον. Ἀλλὰ αὐτὰ τὰ 9 ἑκατομύρια τῶν δραχμῶν εἰς διάστημα 7 ἡμερῶν θέλουν ἐξέλθει ἀπὸ τὸν τόπον καὶ θέλομεν μείνει πάλιν ἄνευ νομίσματος. Τὸ ζήτημα αὐτὸ, κύριοι, θὰ ἔχῃ πολλὰ κακὰ, μεταξὺ τῶν ἄλλων κακῶν εἶναι καὶ τοῦτο, ὅτι χρειάζεται ἄδεια διὰ νὰ κόψητε νόμισμα. Μέχρι τῆς σήμερον ἤμεθα ἐλεύθεροι νὰ κόπτωμεν νόμισμα ὅσον θέλομεν, ἀπὸ τοῦδε ὅμως δὲν δυνάμεθα, καὶ τοῦτο εἶναι ἔγκλημα, διότι εἶναι ἀκρωτηριασμὸς τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, διότι εἶναι παράβασις τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα τοῦ κόπτειν νόμισμα, καὶ σήμερον, κύριοι, στερούμεθα αὐτὸ τὸ δικαίωμα διὰ τῆς συμβάσεως, διότι κατ’ αὐτὴν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἄδειαν. Νὰ ζητήσω ἐγὼ τὴν ἄδειαν καὶ νὰ κόψω νόμισμα εἰς τὴν πατρίδα μου; Καὶ τί εἶναι τὸ νόμισμα; δὲν εἶναι τὸ μέτρον τῶν ἀξιῶν ὅλων τῶν πραγμάτων καὶ τὸ μέσον τῆς κυκλοφορίας τῆς συναλλαγῆς καὶ τῆς κυκλοφορίας αὐτῶν; Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ κακοῦ εἰσερχόμεθα εἰς ἄλλο κακόν· ἐλαττοῦνται οἱ μισθοὶ, ἡ δὲ οὕτω ἐπερχομένη πλαγία ἐλάττωσις τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων θέλει ἐξαναγκάσει τὴν νόμῳ θετικὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν, ἡ δὲ αὔξησις αὐτῶν θέλει φέρει τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ δυστυχὴς λαὸς ἐνῷ πληρώνει τόσους φόρους, θὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ μὲ νέους φόρους. Πολλάκις ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μέσης σᾶς εἶπε, ἐνθυμηθῆτε τὸ ἔλλειμμα, διότι ὅταν ἔχετε περίσσευμα τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῆτε. Τὸ ἔλλειμμα, κύριοι, εἶναι φοβερὸν, καὶ μολοντοῦτο ἐπιζητεῖται ἡ αὔξησίς του, οἱ φόροι εἶναι ἀφόρητοι, καὶ μολοντοῦτο ζητεῖται ἡ αὔξησίς των, οἱ μισθοὶ μόλις εἶναι ἐπαρκεῖς, καὶ ζητεῖται ἡ πλαγία ἐλάττωσίς των· ποῦ θὰ σταθῶμεν; Σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν παρατήρησιν τοῦ προλαλήσαντος βουλευτοῦ Σύρου, ὅτι εἴμεθα γεωργοὶ πάντες καὶ εἰς τὸν λαὸν θὰ πέσουν ὅλα τὰ βάρη αὐτά. Παρατηρήσατε, κύριοι, ὅτι πολλαὶ συζητήσεις ἔγειναν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ ὁμιλήσαντες ἐπ’ αὐτοῦ παρεδέχθησαν ὅτι ἐλαττοῦνται αἱ οὐσίαι κατὰ 10 τοῖς 100, ὅτι ὁ ἔχων 100 δραχμὰς θὰ ὑποτεθῇ μὲ 90· αὐτὸ κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ ἐλάχιστον, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τούτου μόνον, ἴσως δὲν θὰ ἀντεταττόμην μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος, ἀλλὰ εἶναι πολλοὶ ἄλλοι λόγοι, εἰς τοὺς ὁποίους δίδω μεγάλην σημασίαν. Ἴσως δὲν εἶναι εἰς πάντας γνωστὸν τί εἶναι κυκλοφορία καὶ τί πρᾶγμα φοβερὸν εἶναι ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα. Κυκλοφορία λέγεται τὸ ὅλον ποσὸν τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς, συνιστάμενον ἐκ νομίσματος εἴτε ἐκ μετάλλου, εἴτε ἐκ χαρτίου, εἴτε ἐξ ἄλλου πράγματος, τὸ ὅλον δὲ ποσὸν τοῦ νομίσματος, κύριοι, κανονίζει τὴν τιμὴν τῶν πραγμάτων κατ’ εὐθὺν λόγον πρὸς ἑαυτό. Ἐὰν τὸ ὅλον ποσὸν ἐν Ἑλλάδι π. χ. εἶναι ἑκατὸν ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ἔχει σήμερον ἡ οἰκία τοῦ Κορομηλᾶ 300 χιλιάδας δραχμὰς, ἐὰν περιορισθῇ τὸ ὅλον ποσὸν εἰς 50 ἑκατομμύρια, ἠξεύρετε ἡ οἰκία τοῦ Κορομηλᾶ πόσον θὰ ἔχῃ; 150 χιλιάδας μόνον, διότι τὸ νόμισμα, ἐμφανιζόμενον ἢ ἀποχωροῦν, κανονίζει, ὡς προεῖπον, κατὰ διάκρισιν τὴν τιμήν. Λοιπὸν ἐξητάσατε ποία τις ἔσται ἡ κυκλοφορία ἐν τῷ μέλλοντι καὶ ἐὰν δὲν θὰ πάθῃ ἀπὸ τὴν ἀπονομισμάτισιν τῶν ξένων νομισμάτων; Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι τὴν κυκλοφορίαν πρέπει νὰ τὴν μελετήσωμεν πολὺ σπουδαίως, διότι ἐὰν ἔχω 100 χιλιάδων δραχμῶν κτήματα εἰς τὸ Μεσολόγγι, ἠμπορεῖ κατόπιν νὰ ἔχω μόνον 50 χιλιάδων, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τοῦτο, ἐκτὸς ἐάν τις μὲ πείσῃ ὅτι θὰ συμβῇ τὸ ἐναντίον. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο ἀκριβῶς καὶ μόνον ἐκ τῆς πηγῆς τῶν τιμῶν, δὲν πιστεύω νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι διὰ τῆς ἀπονομισματίσεως ἐλαττοῦται ἡ ἀξία τῶν πραγμάτων, διότι ἐνῷ τώρα ἔχομεν 30 ἢ 40 ἑκατομμύρια νομίσματα ξένα, τότε θὰ λείψουν ἀπὸ τὴν ἀγοράν μας· καὶ ἠξεύρετε ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα; ὅτι τὰ πράγματα διὰ μίαν στιγμὴν δὲν θὰ ἔχουν καμμίαν τιμήν. Καὶ ἐνθυμηθεῖτε, κύριοι, ὅτι πολλάκις συμβαίνει νὰ πλειστηριασθῇ οἰκία τις καὶ νὰ μὴ δώσουν εἰς αὐτὴν τιμὴν περισσοτέραν τῶν 12 χιλ. ἐνῷ ἡ ἀξία της εἶναι περισσότερον τῶν 25 χιλ. δραχμῶν. Διατὶ συμβαίνει τοῦτο; διότι δὲν ὑπάρχει νόμισμα καὶ λείπει ὁ συναγωνισμός· διότι τὸ νόμισμα δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα τόσον μέγα βαθμὸν δυνάμεως ὥστε νὰ αὐξάνῃ ἢ νὰ ἐλαττώνῃ τὰς ἀξίας τῶν πραγμάτων, ὅσον δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε. Ἡ ἀνάγκη τῆς κυκλοφορίας εἶναι τόσον μεγάλη ὥστε δὲν δύνασθε παρὰ νὰ δώσητε τὴν ἀπαιτουμένην προσοχὴν εἰς αὐτὴν, διότι ὅταν ἐλαττοῦται ἡ κυκλοφορία καὶ ἐπέρχεται νομισματικὴ κρίσις, ὁ τόπος τότε πάσχει· διὰ τοῦ συσυστήματος δὲ τοῦ νέου ἐλαττοῦται ἡ κυκλοφορία, καὶ συνεπῶς ἡ τιμὴ τῶν πραγμάτων. Ἂς ἐξετάσωμεν ἐὰν θὰ ἐλαττωθῇ ἡ κυκλοφορία διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς· εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι θὰ τεθοῦν εἰς κυκλοφορίαν 7 ἢ 9 ἑκατομ. δραχμῶν, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ὅτι αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια θέλουν ἐξαχθῆ εἰς ἑπτὰ ἡμέρας, διότι ἔχομεν ἀνάγκην πραγμάτων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀγοράσωμεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν καὶ ἀπὸ τὴν Τουρκίαν. Ἡ Γαλλία δὲν θὰ μᾶς στείλῃ νομίσματα, διότι ἡ Γαλλία δὲν ἀγοράζει τι ἀπὸ ἡμᾶς· ἐξέρχεται λοιπὸν τὸ χρῆμα καὶ δὲν ἐπανέρχεται. Τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ ὡς πρὸς τὴν Τουρκίαν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡμεῖς θὰ χρησιμεύσωμεν ὡς μέσον τῶν πληρωμῶν τῆς Τουρκίας πρὸς τὴν Γαλλίαν, διότι οἱ κάτοικοι τῆς Τουρκίας θὰ προτιμήσουν νὰ κρατήσουν τὸ νόμισμα αὐτὸ διὰ νὰ ἀποφύγουν τὸ azio, τὸ ὁποῖον σήμερον πληρώνουν διὰ τὴν Γαλλίαν. Ἀλλὰ τί ἀκόμη θὰ γείνῃ; ἦλθεν ὁ καιρὸς νὰ πωλήσωμεν τὴν σταφίδα μας· ἡ σταφίς μας ἀγοράζεται ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γερμανίαν· ἡ σταφὶς τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν καὶ τὴν ὁποίαν τόσῳ ἀκριβὰ θὰ πληρώσωμεν εἰς τοὺς ἐργάτας μὲ τί θὰ τὴν ἀγοράσουν ἰδίως οἱ Γερμανοί; πρέπει νὰ πληρώσωσι πρῶτον φόρον εἰς τὴν Γαλλίαν, ν’ ἀνταλλάξουν δηλ. τὸ τάλληρον τὸ Γερμανικὸν μὲ τὸ Γαλλικὸν καὶ τότε νὰ ἔλθουν νὰ πληρώσουν τὴν σταφίδα. Ποῖος θὰ ζημιωθῇ; βεβαίως ἡμεῖς θὰ πληρώσωμεν τὸ azio. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκεν νὰ ὑποστῶμεν αὐτὴν τὴν βαρεῖαν χρηματικὴν ποινήν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον, θὰ ἐλαττωθῇ ἡ ζήτησις καὶ ἑπομένως θὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ ἐν γένει, διότι θὰ παρουσιασθοῦν μόνον οἱ Ἄγγλοι ἀγορασταὶ τῆς σταφίδος ἄνευ διαγωνισμοῦ. Κύριοι! αἱ σχέσεις ἡμῶν αἱ ἐμπορικαὶ καὶ τῆς ναυτιλίας δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐπεκτείνονται εἰς τὴν Αὐστρίαν, εἰς τὴν Ἀνατολήν. Τί θὰ ὑποστῶσι; Τί θὰ ὑποστῇ τὸ ναυτικὸν καὶ οἱ ναυτιλόμενοι; θὰ πληρωθοῦν ἐν Αὐστρίᾳ μὲ Γερμανικὰ τάλληρα. Τί θὰ τὰ κάμουν ἐδῶ; πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν μεταξὺ Γερμανικοῦ ταλλήρου καὶ φράγκου, καὶ μὲ τοῦτο ἐλαττοῦται καὶ ὁ ναῦλος καὶ ὁ μισθός των. Εἶναι ἡ ναυτιλία μας εἰς τόσην ἀκμὴν, ὥστε νὰ ὑποστῇ τὴν παραμικρὰν καταδίωξιν ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ; καὶ γίνεται μεγαλειτέρα ἀστοργία ἀπὸ τοῦ νὰ τῇ ἐπιβάλωμεν αὐτὴν τὴν κολοσσαίαν χρηματικὴν ποινὴν ἄνευ ὠφελείας; Κύριοι, ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος σήμερον καὶ ἀμφιβάλλω ἂν ἐξήνεγκον ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα ἠδυνάμην νὰ ἐξενέγκω. Δέκα ἔτη, κύριοι, παρῆλθον ἀπὸ τὰ 1867 καὶ ἡ κοινωνία τὸ μὲν ἵστατο ἔντρομος, περίφοβος, τὸ δὲ διστάζουσα ἀπέναντι τοῦ συστήματος τούτου, τὸ ὁποῖον καθίσταται σοβαρόν. Βεβαίως ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος εἶναι σήμερον 4% καὶ εἶναι βαρεῖα καὶ ἐπιβαρύνει τὰ ἐμπορεύματα. Διὰ δὲ τῆς ἀφομοιώσεως θὰ ἔχωμεν βεβαίως εὐθηνότερα τὰ Εὐρωπαϊκὰ προϊόντα καὶ ἰδίως τὰ Γαλλικά. Μὰ, κύριοι, ποία τάξις ἐκ τούτου θὰ ὠφεληθῇ! ὠφελεῖται ὁ ἐργάτης, εὐκολύνεται ὁ γεωργὸς, ὁ τεχνίτης, ὁ ὑποδηματοποιὸς ὁπωσδήποτε; Αὐτὸς ἔχει ἀνάγκην μεταξωτῶν, βελούδου, ἀδαμάντων ἀληθῶν καὶ νόθων καὶ τοιούτων πραγμάτων ἀχρήστων ἐντελῶς εἰς πᾶσαν παραγωγὴν, τὰ ὁποῖα δύνανται κατά τινα τρόπον νὰ θεωρηθοῦν κλοπὴ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου; Αὐτὰ πρόκειται νὰ ἀγοράσωμεν εὐθηνότερα. Κύριοι, ἔχει μοὶ φαίνεται τινὰ καλὰ τὸ νέον σύστημα, ἀλλ’ αὐτὰ ἀποβαίνουσι μόνον ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐγὼ παρατηρῶ τέσσαρα οἰκονομικὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων διὰ τῆς ἀπονομισματίσεως τῶν ξένων νομισμάτων θὰ ἀποβῶσιν ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πρῶτον τὸ τραπεζικὸν νόμισμα γίνεται φράγκον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Τρικούπης ἀνέπτυξε. Σήμερον ἡ Τράπεζα διὰ νὰ λάβῃ 100 φράγκα θὰ δώσῃ 116 δραχμὰς, δηλ. 100 φραγ. καὶ 4 δραχ. ἀκόμη. Μετὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος θὰ δώσῃ μόνον 100 φράγκα, αἱ δὲ τέσσαρες δραχ. μένουσι.

§116ΤΙΝΕΣ. Πῶς;

§117ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπικαταλλαγή· σήμερον θὰ πάρῃ 100 φράγκα.

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος;

§119ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ Τράπεζα, ἐὰν θέλῃ νὰ σχηματίσῃ τὸ ἐν Εὐρώπῃ ἀπόθεμα αὑτῆς διὰ νὰ σύρῃ τὰς συναλλαγματικάς. Ἀλλ’ ἀφίνω τοῦτο καὶ ἔρχομαι εἰς ἄλλο πειστικώτερον. Τὸ διωκόμενον ξένον νόμισμα τί γίνεται; θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ ὑποτιμημένον. Ἠκούσατε, ὅτι τὸ Θηρισιανὸν τάλληρον ἔχει μέταλλον περισσότερον ἀπὸ τὸ πεντάφραγκον· αὐτὸ θὰ τὸ πάρῃ ἡ Τράπεζα πρὸς 4, ἢ 5½ δραχμὰς, θὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς Γαλλικὸν τάλληρον καὶ θὰ τὸ φέρῃ μὲ 5,60 ἀφοῦ θὰ τὸ μετατυπώσῃ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ θὰ ἔχῃ ὠφελείας ἑκατομμυρίων.

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ κάμῃ νόμισμα. Ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο, θὰ εἴχετε δίκαιον.

§121ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1867 λέγει ὅτι καὶ ἰδιώτης ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ κόπτειν νομίσματα. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν τὸ λέγῃ ἡ σύμβασις, καὶ διὰ τοῦτο προοιμιαζόμενος εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ὥριμος ἡ συζήτησις σήμερον. Λοιπὸν, κύριοι, συμπεραίνων ζητῶ πρῶτον νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Τρικούπη περὶ ἀπονομισματίσεως τοῦ ξένου νομίσματος, διότι εἶναι νέα πρότασις αὐτοτελὴς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν προκαταρκτικὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία διὰ πάντα νόμον, διότι δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου τῆς κυρώσεως τοῦ διατάγματος διόλου. Ἡ ἀρχὴ εἶναι ἡ ἑξῆς· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιψηφισθῇ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἔπλασεν ὁ κ. Τρικούπης, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν τοιαύτη ὑπάρχῃ ἀνάγκη, νὰ ἐπιψηφισθῇ, διὰ νὰ δώσωμεν οὕτως εἰπεῖν ψῆφον συγγνώμης εἰς τὸν κ. Τρικούπην, διότι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα βεβαίως νὰ νομοθετήσῃ, οὐχ’ ἧττον ὅμως ἐπειδὴ χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος παρεβίασε τὸν νόμον, αἰτεῖται ψῆφος συγνώμης καὶ τὴν δίδομεν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα σήμερον, καὶ καθόλου δὲν πρόκειται περὶ ἀπονομισματίσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα συναφὲς μὲ τὸ νέον σύστημα. Πρῶτον λοιπὸν λέγω νὰ ψηφισθῇ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς τροπολογίας αὑτῆς, καὶ ἐὰν τοῦτο ἀποῤῥιφθῇ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ λάβῃ τὸ ἀντικείμενον τὴν δέουσαν συζήτησιν καὶ ἀνάπτυξιν, τὴν δέουσαν σπουδὴν καὶ μελέτην, διότι ἐγὼ αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ θεωρῶ καὶ προσβολὴν κατὰ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Πῶς τὸ ἐδέχθη ἡ Ἰταλία, πῶς τὸ Βέλγιον, πῶς ἡ Ἑλβετία εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ πάντοτε θεωρῶ τὴν λογικὴν ἐπικρατεστέραν πάντων τῶν ἰσχυρῶν τοῦ κόσμου, καὶ πολλάκις ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ τὴν ἰδίαν πεῖραν πλέον ἀξιόπιστον, διότι πολλάκις ἡ σοφία κρύπτεται ἐκεῖ, καὶ δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ ἀποσοβήσωμεν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον προσπαθοῦμεν νὰ ἀποφύγωμεν. (Εὖγε).

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐντελῶς ἀπεπλανήθη, διότι δὲν πρόκειται σήμερον ποσῶς περὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον τόσον εὐφυῶς διεπραγματεύθη ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας. Τὴν στιγμὴν ταύτην πρόκειται ἁπλῶς περὶ διατιμήσεως τῶν νομισμάτων, ὄχι περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ νέου νομίσματος. Ἔχομεν ὑπὸ ἐπιψήφισιν τὸ διάταγμα τοῦ κ. Τρικούπη. Εἰς τοῦτο προσθέτει μίαν τροπολογίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς ὁποίας λέγει νὰ περιορίσωμεν τὰ ἐν Ἑλλάδι κυκλοφοροῦντα νομίσματα, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἑκάστοτε ἠναγκασμένοι νὰ ὑποτιμῶμεν καὶ νὰ ὑποφέρωμεν ἡμεῖς τὴν ζημίαν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν τὸ κύριον ζήτημα, μοὶ ἦτο εὔκολον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι οὐδὲν εἶναι βάσιμον καὶ εὔλογον ἐξ ὅσων σήμερον ἐλέχθησαν. Καθεστὼς σήμερον ἐν Ἑλλάδι εἶναι νὰ μὴ ἔχωμεν ἰδικόν μας νόμισμα, νὰ ἔχωμεν δὲ ὡς τοιαῦτα τὰ κίβδηλα καὶ τὰ μειοβαρῆ νομίσματα τὰ ἔξωθεν ἐρχόμενα, καὶ εἰς αὐτὸ σᾶς λέγωσι νὰ ἐπιμείνωμεν καὶ νὰ ὑποστῶμεν ἑκάστοτε τὰς ζημίας ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν διὰ πάσης νέας διατιμήσεως. Δεύτερον λέγει ὁ κ. Ῥοντήρης, ὅτι τὸ νόμισμα εἶναι κεφάλαιόν τι· νόμισμα ὅταν ἔχῃ εἷς τόπος εἶναι εὐτυχής. Ἀλλὰ νόμισμα ἔχει εἷς τόπος, ὅταν ἔχῃ ἀξίας· πότε δὲ ἔχετε ἀξίας; ἀναπτύξατε τὴν γεωργίαν, τὴν βιομηχανίαν σας καὶ τότε θὰ ἔχητε ἀξίας καὶ νόμισμα. Λοιπὸν αἱ περὶ πολλοῦ ἢ ὀλίγου νομίσματος θεωρίαι δὲν ἔχουν ὑπόστασιν, διότι τὸ νόμισμα ἀντιπροσωπεύει τὰς ὑπαρχούσας ἀξίας· χωρὶς νὰ ἔχητε ἀξίας, χωρὶς νὰ παράγετε νόμισμα δὲν θέλετε ἔχει. Ἀλλά, κύριοι, συλλογίζεσθε, εἶπε, τὰς ζημίας τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῶμεν, ἐὰν δεχθῶμεν τὸ γαλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ εἰς ὀλίγα μόνον μέρη; ἔχομεν ἐμπόριον μὲ τὴν Τουρκίαν, μὲ τὴν Αὐστρίαν, μὲ τὴν Ἀγγλίαν, πῶς ἠμποροῦμεν νὰ πωλήσωμεν τὸ προϊὸν μας ἐκεῖ; οἱ ἔμποροί μας θὰ λαμβάνουν νομίσματα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα, ἑπομένως ἡ ζημία δι’ ἡμᾶς καὶ τοὺς ναύτας ἰδίως τοὺς ταλαιπωρουμένους, τοὺς τυραννουμένους θὰ ᾖναι μεγίστη, θέλουσιν ὑπόκεισθαι εἰς σπουδαίαν ἐπικαταλλαγήν. Λοιπὸν ἡ Ἀγγλία, ἡ Ἱσπανία καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι τόποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νόμισμα καὶ ἐμπορεύματα τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἄλλων, ὅλοι οὗτοι εἶναι μωροὶ καὶ δὲν καταλαμβάνουν ὅτι ζημιοῦνται, εἰς ἡμᾶς δὲ ἐπῆλθεν ἡ σοφία αὐτή; Αὐτὰ δὲν εἶναι σπουδαῖα, οὔτε πρέπει νὰ λέγωνται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου· δὲν βλάπτονται τὰ συμφέροντά μας, τὸ ἐμπόριόν μας καὶ ἡ ναυτιλία μας, μόνον διότι νομίσματα μειοβαρῆ καὶ ἀποκεκλεισμένα παντοῦ δὲν θὰ κυκλοφοροῦν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος. Καί, κύριοι, ἕως τώρα ἐγνώριζον τὸ ἀκόλουθον, ὅτι τὰ ἔθνη εἶναι εὐτυχέστερα οἰκονομικῶς καὶ εὐδαιμονέστερα κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον ἔχουν ὀλιγωτέραν ἀνάγκην νομισμάτων· εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποῖα ἐπαινεῖται καὶ θαυμάζεται διὰ τὰς προόδους τὰς οἰκονομικάς, εἰς μίαν Τράπεζαν καθ’ ἑσπέραν κλείονται οἱ λογαριασμοὶ ἑκατομμυρίων λιρῶν ἄνευ τῆς ἀνάγκης μιᾶς λίρας. Ἡ εὐτυχία, κύριοι, τῶν ἐθνῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πίστιν αὐτὴν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ νόμισμα. Εἰς τὴν Αἴγυπτον μοὶ εἶπέ τις τῶν φίλων μου, σχετικῶς ὑπάρχει περισσότερον νόμισμα ἢ εἰς τ’ ἄλλα μέρη, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐκεῖ ὁ τόκος εἶναι 30%. Διατί; διότι ἡ πίστις δὲν ὑπάρχει ἀνεπτυγμένη Διατὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ τόκος εἶναι σχετικῶς ὀλιγώτερος, ἐνῷ ὀλιγώτερον νόμισμα κυκλοφορεῖ; διότι ἡ πίστις εἶναι μεγάλη. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ πληθὺς τοῦ νομίσματος γεννᾷ τὴν εὐτυχίαν τῶν λαῶν, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, ἀλλ’ ἡ πίστις. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν δεχθῆτε, σᾶς εἶπε, τὸ προτεινόμενον σύστημα, ἡ Τράπεζα θὰ λαμβάνῃ τὰ τάλληρα, τὰ ὁποῖα καθὼς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχουν ἄργυρον περισσοτέρας ἀξίας τοῦ πενταφράγκου, θὰ τὰ πωλῇ καὶ θὰ ὠφελῆται τὴν διαφοράν. Θὰ εἶχε δίκαιον ἴσως ὁ προλαλήσας, ἐὰν ἡ Τράπεζα ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸν ἄργυρον εἰς νόμισμα ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Τράπεζα δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα, θὰ πωλήσῃ τὰ τάλληρα αὐτὰ ὡς ἐμπόρευμα ὑποτετιμημένα, διότι τοῦ ἀργύρου ἡ τιμὴ εἶναι εἰς ἐκπεσμόν, καὶ ἑπομένως θέλει ζημιοῦσθαι. Τί ἄλλο σᾶς εἶπεν ἐν πολλοῖς ὁ κύριος Ῥοντήρης; ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἐλαττώσῃ καὶ τὴν κυκλοφορίαν ἐν γένει καὶ τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων καὶ θὰ ἐλαττώσῃ τὸν πλοῦτον τοῦ τόπου. Διατί; Διότι μεγεθύνετε τὴν μονάδα, περιορίζετε τὸν ἀριθμόν. Ἀλλ’ ἐὰν διότι μεγεθύνεται ἡ μονάς, ἐπέρχονται τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, σμικρύνατε τὴν μονάδα ἵνα γείνητε ὅλοι πλούσιοι (ἱλαρότης)· κάμετε τὴν μονάδα 50 λεπτῶν ἵνα διπλασιασθῇ ἡ περιουσία ἑκάστου. Τὰ ὀλίγα ταῦτα ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ εἴπω, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀφήσω νὰ παρέλθουν ἄνευ διαμαρτυρήσεως θεωρίαι, αἵτινες κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ὀρθαί, δὲν εἶναι ἀληθεῖς. Αὐτὰ τὰ εἶπον διὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ οἰκονομικῶν τινων βλασφημιῶν λεχθεισῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ σήμερον περὶ τούτου ἐπαναλαμβάνω δὲν πρόκειται· ἔχομεν ἤδη εἰς κυκλοφορίαν τὴν δραχμὴν τὴν παλαιὰν καὶ τὴν δραχμὴν τὴν νέαν καὶ διάφορα ξένα νομίσματα, τὰ ὁποῖα τελευταῖον ὑπετιμήθησαν, διότι δὲν ἔχουσιν ἐσωτερικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν τοῖς ἀποδίδωσι. Τί λέγομεν λοιπόν; διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνηται τὸ κακὸν τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἤδη ἡ διόρθωσις, ἂς μὴ ἀφήσωμεν τὴν θύραν ἀνοικτὴν, ἂς μὴ ἐπιτρέψωμεν νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα ξένα νομίσματα, τὰ ψευδῆ, τὰ μειοβαρῆ, τὰ ὁποῖα κατόπιν ὑποτιμῶντες, πληρώνομεν ζημίαν, διὰ τοῦτο ἂς ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν δηλ. τὴν παλαιὰν δραχμὴν τῶν 100 λεπτῶν καὶ τὸ φράγκον πρὸς 112, ἂς ἀφήσωμεν δὲ νὰ εἰσέρχωνται καὶ τὰ νομίσματα τῶν ἐθνῶν τὰ ὁποῖα ἔχουν τὸ ἴδιον βάρος μὲ τὰ ἰδικά μας· θέλομεν νὰ ἀποκλείσωμεν, καὶ νὰ μὴ εἰσέρχωνται κίβδηλα καὶ ψευδῆ νομίσματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπιβαρύνουν μὲ ζημίας· ἂς ἔρχωνται ἀντὶ σφαντζίκων, φράγκα, ἀντὶ θηρισιανῶν ταλλήρων, ἢ Γαλλικὰ ἢ Ἰταλικά. Περὶ ἄλλου δὲν πρόκειται, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ μεγάλη ἀμφισβήτησις, ὡς νὰ ἠθέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν ὑπούλως καὶ λαθρέως τὸ σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη νὰ ἀναβληθῇ διὰ νόμου. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι σήμερον διὰ τῆς τροπολογίας δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ ἄλλο, παρὰ νὰ μείνουν τὰ πράγματα, ὅπως ἔχουσι, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἔξωθεν εἰσερχομένων εἰς τὴν Ἑλλάδα κιβδήλων νομισμάτων νὰ περιορισθῇ, καὶ θέλομεν τὸ ἐπιμένει αἰωνίως, διότι τὰ πολλὰ αὐτὰ εἶναι κίβδηλα καὶ μειοβαρῆ.

§123ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§124ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§125ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζομεν νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγένετο πρότασις νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ μεθαύριον, ἀλλὰ καὶ συνάμα νὰ τυπωθῇ καὶ ἡ τροπολογία αὐτὴ δὲν βλάπτει. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναβληθῇ ἡ παροῦσα συζήτησις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Τὸ ἀντίθετον, οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἀπόψε νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ παροῦσα συζήτησις διὰ μεθαύριον.