1875.12.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

Τῆς 1 Δεκεμβρίου 1875.

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δύω ἐκ τῶν ἀνταγωνιζομένων εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα Σπετσῶν ἀποτείνουν πρὸς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τηλεγραφικῶς ἀναφορὰν κατὰ τῶν ἐκεῖ δημοσίων ὑπαλλήλων ὡς ἐπεμβαινόντων εἰς τὴν ἐκλογήν· τὸ ἔγγραφον θέλει ἀναγνωσθῆ, διὰ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ὑπουργοὶ τὸ περιεχόμενον καὶ ἐνεργήσωσιν ὅ,τι εἶναι δυνατόν. (Ἀναγινώσκεται) «Πρόεδρον Βουλῆς. Ἐπαρχεύων ἐζήτησεν ἐπισήμως ἐπιβαλεῖν ἐπιτροπῇ παραλαβεῖν σφαιριδιοδότας ἐχθροὺς ἀδιαλλάκτους Κουνουπιώτου· ὑπάλληλοι ἐντόπιοι ἀσυστόλως ἐφ’ ὅλης ἡμέρας περιφέρονται ἀγοράν, ψηφοθηροῦντες ὑπὲρ Βάμβα. Ἀνακριτὴς Λυκούδης λίαν ἀπειλητικὸς πρὸς ἡμᾶς· τῷ κατηγγέλθησαν ἐπ’ αὐτοφώρῳ δωροδοκίαι γενόμεναι ὑπὲρ Βάμβα εἰς συστηματικὸν κατάστημα ἐπίτηδες συστηθὲν, ἀλλὰ ἀντὶ νὰ καταδιωχθῶσι δωροδοκοῦντες καὶ δωροδοκούμενοι, ἀγριωδῶς ἀπήχθησαν στρατῶνα οἱ καταγγείλαντες ἔντιμοι παντοπῶλαι. Ἐντόπιοι ὑπάλληλοι, ὡς γραμματεὺς εἰρηνοδικείου, Ταμίας, εἰσπράκτορες δημοσίου, δημοτικοῦ καὶ ἀπομαχικοῦ ταμείου, δημοδιδάσκαλος Δοντόπουλος, Ἐπιστάτης ταχυδρομείου, Ὑποτελώνης Χελίου περιφέρονται ἀγορὰν λυσσωδῶς ψηφοθηροῦντες ὑπὲρ Βάμβα κατὰ ὑποχρέωσιν Θεοχάρη. Ὅλα αὐτὰ γίνονται ὑπὸ τὰς ὄψεις ἐπαρχεύοντος καὶ ἀνακριτοῦ. Πάντα κατηγγέλθησαν Κυβέρνησιν καὶ ἀνακριτήν. Ἀνακριτὴς ὅμως ἀπὸ χθὲς ἕως σήμερον, ὥραν 10, οὐδὲν ἐνήργησε κατὰ δωροδοκίας, ἀλλ’ ἐλευθέρως ἐνεργεῖται ἐκ μέρους Βάμβα. Λυκούδης τυγχάνει στενὸς φίλος Βάμβα καὶ συμμαθητεύσας ἐπὶ ἔτη μετ’ αὐτοῦ.

Οἱ ὑποψήφιοι

Δ. ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΤΗΣ, Α. ΜΑΝΟΥΣΟΣ.»

§2ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Ἐπαρχεύων ἐκεῖ;

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἀπεσύραμεν ἀπ’ ἐκεῖ τὸν ἔπαρχον, διότι ἐγένοντο παράπονα· ἡ μία μερὶς παρεπονέθη κατὰ τοῦ ὑπομοιράρχου, καὶ αὐτὸν τὸν ἀπεμακρύναμεν· διέταξα τὸν Νομάρχην νὰ μεταβῇ ἐκεῖ, καὶ τὴν πρώτην ἡμέραν ἐμποδισθεὶς δὲν ἔφθασεν, ἀλλὰ τὴν ἑπομένην ἦτον ἐκεῖ· ὁ δήμαρχος εἶχεν ὁπλίσει κλητῆρας πολλοὺς, παρήγγειλα δὲ νὰ ἐμποδισθῇ τὸ νὰ περιφέρωνται ὁπλοφόροι πολῖται καὶ παρεμβαίνουν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐστείλαμεν δὲ καὶ ἀνακριτὴν· βεβαίως ἡμεῖς δὲν ὡρίσαμεν ποῖον νὰ στείλουν, ἀλλὰ διετάξαμεν νὰ σταλῇ εἷς. Ἄλλο τίποτε δὲν γνωρίζω· αὐστηρὰς διαταγὰς ἔδωκα, ὄχι μόνον νὰ μὴ παρεμβαίνουν, ἀλλ’ ἐν γένει νὰ διατηρήσουν ἀμερόληπτον διαγωγήν· ὥστε πιστεύω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ παράπονα δὲν θὰ ᾖναι τόσον ἀληθῆ.

§4ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ ἀνακριτὴς, ὅστις ἀπεστάλη, εἶναι ἀνώτερος πάσης μομφῆς· εἴθε ὅλοι οἱ ἀνακριταὶ νὰ ὡμοίαζον τὸν κ. Λυκούδην, καὶ εἶναι συκοφαντία ὅσα γράφουν κατὰ τοῦ κ. Λυκούδη.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν τῶν παραπόνων καὶ φροντίσῃ νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσίς τις· φρονῶ δ’ ὅτι καὶ σήμερον εἶναι καιρὸς νὰ τηλεγραφήσῃ, ὅπως ἐπέλθῃ θεραπεία, ἐὰν τὰ παράπονα στηρίζωνται εἰς τὴν ἀλήθειαν.

§6ΛΑΠΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ διέταξα καὶ πάλιν θὰ διατάξω, καὶ ἐὰν εὑρεθῇ ὑπάλληλός τις ὅστις ἐπεμβαίνει, θὰ τιμωρηθῇ καὶ θὰ παυθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τούτου, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνεκα ἀσθενείας, δὲν ἠδυνήθην νὰ παρευρεθῶ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος, κατὰ τὰς ὁποίας ἐσυζητήθη ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ 1874· ἐκ τῶν ἐφημερίδων δὲ παρετήρησα, ὅτι πολὺς λόγος καὶ μέγας πάταγος ἐγένετο περὶ τῶν ὑπερβάσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐγὼ διετέλεσα ἐπί τινα χρόνον ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω μερικὰς πληροφορίας ὡς πρὸς τὰς παρ’ ἐμοῦ γενομένας δαπάνας, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ δικασθῶ ἐρήμην.

§12ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἀνακοπὴ εἶναι αὐτή;

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω δὲ νὰ πράξω τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐπί τινων Κεφαλαίων ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ θόρυβος. Τὸ Κεφάλαιον 10 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἐπιγραφόμενον «ἄμεσοι φόροι καὶ βεβαίωσις δεκάτων», περιεῖχεν ὡς δαπάνην 38,000 δραχμάς· ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προσετέθη καὶ νέα αὔξησις ἐκ 13,760 δραχμῶν, καὶ ἑπομένως τὸ ἄρθρον ά. τοῦ Κεφαλαίου αὐτοῦ ἀνῆλθεν εἰς 51,760 δραχμὰς, ἐξ ὧν τὰς δραχμὰς 13,760 ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπέκοψε, διότι ἐθεώρησε τὴν δαπάνην ταύτην ὡς ὑπέρβασιν ἀδικαιολόγητον, καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα ὅτι καὶ ἐγὼ συμμετέσχον εἰς τὴν ὑπέρβασιν τοῦ ποσοῦ ἐκείνου. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἐξ ἐναντίας, ὅτι ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσω, διότι καίτοι διώρισα καὶ ἐγὼ προσωπικὸν ὑπεράριθμον, οὐχὶ βεβαίως διὰ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων— οὐδέποτε δὲ δύναμαι νὰ διϊσχυρισθῶ τὸ τοιοῦτον, ὡς τὸ διϊσχυρίσθησαν ἄλλοι προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875, διότι ἐὰν ἦτο δυνατὸν τοῦτο, θὰ ἦτον ἡ Ἑλλὰς εὐτυχής· καθότι ἀφ’ ἑνὸς ἤθελεν οἰκονομηθῆ αὐτὸ τὸ ἀπειράριθμον σμῆνος τῶν τοιούτων ἀπαιτητῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἤθελον πληρωθῆ τὰ δημόσια ταμεῖα χρημάτων· ἀλλὰ δυστυχῶς αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ—ἔπραξα δὲ τοῦτο ἔνθεν μὲν διὰ νὰ θεραπεύσω ἀνάγκας τινὰς τῆς ὑπηρεσίας, ἔνθεν δὲ διὰ νὰ ἱκανοποιήσω πολιτικὰς ἀπαιτήσεις, ὡς καὶ εἰς ἄλλην προγενεστέραν συνεδρίασιν εἶπον. Διώρισα λοιπὸν καὶ ἐγὼ τοιοῦτον ἔκτακτον προσωπικὸν, ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν ὑπερέβην τὴν πίστωσιν, ἣν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρισθῶ ἐκ τοῦ Κεφαλαίου αὐτοῦ, διότι κατὰ τοὺς ἐννέα μῆνας, ἤτοι ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1874, ἐδαπάνησα δρχ. 25,483 καὶ λεπτὰ 8, ἐνῷ διὰ τὰς τρεῖς ταύτας τριμηνίας εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσω δραχ. 28,500 ἐκ τῶν δραχμῶν 38,000 τοῦ ἄρθ. 1 τοῦ Κεφαλαίου 10, καθόσον δι’ ἑκάστην τριμηνίαν ἀναλογοῦσι δραχ. 9,500, τοὐτέστιν ἐδαπάνησα 3,017 δραχ. ὀλιγώτερον. Ἐὰν δὲ ἐδαπάνων πλέον τοῦ ποσοῦ τούτου, ἤμην ὑπεύθυνος νὰ δώσω λόγον. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐδαπάνησα 25,483 καὶ λεπ. 8, ἐν ᾧ ἐδικαιούμην νὰ δαπανήσω 28,500. Ἐπὶ τοῦ βʹ. ἄρθρου τοῦ ἰδίου Κεφαλαίου 10 ὑπάρχει ποσόν τι, διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν ζώων, 20,000 δραχμῶν, εἰς αὐτὸ δὲ τὸ ποσὸν προσετέθησαν καὶ δραχμαὶ 3,060 ὡς ὑπέρβασις. Καὶ ἡ μὲν ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγνωμοδότησεν ὅπως αἱ δραχ. 3,060 ἀφαιρεθῶσιν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀφῆκε τὸ κονδύλιον ὅπως εἶχε, τοὐτέστιν εἰς 23,860 δραχμάς· ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου ἐγὼ ἐδαπάνησα μόνον δραχμὰς 5,000 διὰ τὰς τρεῖς τριμηνίας τῆς διαχειρίσεώς μου, αἱ δὲ ἄλλαι ἐδαπανήθησαν κατόπιν· ἐὰν δὲ ἐγένετο καὶ ὑπέρβασις, ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος.

§14ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κανεὶς δὲν ἐζήτησε λογοδοσίαν.

§15ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐὰν θέλῃς νὰ ἐπαναφέρῃς, κ. πρόεδρε, τὴν συζήτησιν, δὲν εἶναι καιρός· αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐτελείωσεν. Ἀνακοπὰς θὰ συζητήσωμεν τώρα; (Θόρυβος).

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, κ. πρόεδρε, ἀφ’ οὗ αὐστηρὰν λογοδοσίαν ζητοῦμεν, τώρα δὲν θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν τὴν ἀπολογίαν.

§17ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἀναμιγνύωμεν ὅλα, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§18ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολογηθῇ, κ. Ῥωμαῖε.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπαναφέρεται ἡ συζήτησις· δίδονται ἐξηγήσεις, καὶ ὅταν θέλετε νὰ ἦσθε αὐστηροὶ, πρέπει νὰ δίδετε πλειοτέραν ἐλευθερίαν εἰς ἐκεῖνον ὅστις θέλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα.

§20ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐτελείωσεν ἀπὸ προχθές.

§21ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλουν νὰ ἐπιῤῥίπτουν μομφὴν καὶ νὰ συκοφαντῶνται πρόσωπα, ἅτινα δὲν παρεβίασαν τὸ καθῆκόν των, καὶ διὰ τοῦτο ἡ τοιαύτη συζήτησις τοὺς τρομάζει.

§22ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ, κ. πρόεδρε.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τρίτον, τὸ Κεφάλαιον 11 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ ἐπιγράφεται «ἔμμεσοι φόροι», εἰς τὸ ἄρθρον 1 «προσωπικὸν τελωνείων» περιεῖχε ποσὸν ἐκ δραχ. 610,000, προσετέθησαν δὲ κατόπιν καὶ ἄλλαι 8000 δραχ. ὡς ὑπέρβασις, καὶ ἔγεινε τὸ ὅλον δραχ. 618,000. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐγνωμοδότησε, καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ 8000 δραχμαί. Ἐκ δὲ τῶν 610,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσω κατὰ τὰς τρεῖς τριμηνίας, καθ’ ἃς διεχειρίσθην τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, δραχ. 457,500, καὶ ἐδαπάνησα μόνον δραχ. 433,922 καὶ λ. 59, τοὐτέστιν ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 23,577 καὶ 41 λεπτά. Ἐνῷ, κύριοι, ἂν παραβάλητε τὰς δαπάνας ταύτας μὲ τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875, θ’ ἀπαντήσητε μεγίστην διαφορὰν, διότι κατὰ τὸ 1875 ἐπὶ μὲν τοῦ Κεφαλ. 10, ἄρθρου 1, ἀντὶ τῶν 38,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν δραχ. 58,000, ἐπὶ δὲ τοῦ Κεφ. 11, ἄρθρου 1, ἀντὶ τῶν 610,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν δραχ. 651,440, ἐξ ὧν αἱ δραχ. 20,000 ἐδαπανήθησαν δι’ ἐκτάκτους τελωνοφύλακας. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ νὰ κατηγορήσω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1875 καὶ τοὺς διαχειρισθέντας αὐτόν· κάμνω τὴν σύγκρισιν, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι μ’ ὅλον ὅτι καὶ ἐγὼ μετεχειρίσθην προσωπικὸν ἔκτακτον καὶ ὑπεράριθμον ἐπὶ τῶν εἰρημένων δύω Κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐχ ἧττον, ὄχι μόνον ἔμεινα ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐδαπάνησα καὶ ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα ἐδικαιούμην νὰ δαπανήσω. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874, ὅτι ἐγὼ διέταξα τὴν διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου εἴσπραξιν τῶν δημοσίων προσόδων τμήματός τινος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λοκρίδος, χάριν προσώπων καὶ ὄχι χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω καὶ περὶ αὐτῆς τῆς κατηγορίας λόγον τινά. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι διὰ τὴν ἐνοικίασιν τοῦ τμήματος Ἀταλάντης τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος κατὰ τὸ 1874 προσεφέρθησαν 5,120 κοιλὰ σίτου· ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον ἐθεώρησε τὴν προσφορὰν ἀσύμφορον, καὶ διέταξε τὴν διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου εἴσπραξιν τῆς προσόδου ἐκείνης. Τ’ ἀποτελέσματα δὲ τῆς τοιαύτης διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου εἰσπράξεως ἦσαν λίαν εὐχάριστα, διότι ἀντὶ τῶν 5120 κοιλῶν σίτου, ἅτινα μᾶς προσέφερον εἰς τὴν δημοπρασίαν, εἰσεπράξαμεν σῖτον 6196 κοιλὰ καὶ ἄλλα διάφορα εἴδη, ἤτοι κριθὴν, βρώμην, ὄσπρια, ἀραβόσιτον, καλαμβόκιον κλπ. ἀνερχόμενα εἰς κοιλὰ 1171, ἤτοι τὸ ὅλον 7867 κοιλά· τοὐτέστιν εἰσεπράξαμεν περιπλέον ἀπὸ τὴν προσφορὰν 2747 κοιλά. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν ἕκαστον κοιλὸν πρὸς 5 δραχ. κατὰ μέσον ὅρον, ἔχομεν 13,735 δραχ. περιπλέον ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσεφέρθη εἰς τὴν δημοπρασίαν· ἐδαπανήσαμεν δὲ διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ τμήματος τούτου δραχμὰς 3,161 καὶ 49 λεπτὰ, καὶ ἑπομένως ὠφελήθη τὸ δημόσιον δραχ. 10,573 καὶ 51 λεπ. Ἔφορος ἐκεῖ ὑπῆρχεν ὁ κ. Παπασταθόπουλος, στενὸς φίλος καὶ συγγενὴς τοῦ κ. Ῥούκη.

§24ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον δὲν ἄφησας καμμίαν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ νὰ τῷ γράφῃς τί νὰ κάμῃ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὅλα αὐτὰ, διότι ἀνεγίνωσκα καὶ τὰς ἐπιστολάς του· ὥστε μὴ θέλετε, κ. Παπαμιχαλόπουλε, νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῶν.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤκουσα τί εἴπατε. Ἔφορος λοιπὸν ὑπῆρχεν ὁ κ. Παπασταθόπουλος, στενὸς συγγενὴς καὶ φίλος τοῦ κ. Ῥούκη· τὸν ἔφορον δὲ τοῦτον, μ’ ὅλον ὅτι ἐκατηγόρησαν οἱ ἐναντίοι τοῦ κ. Ῥούκη ὡς μεροληπτοῦντα ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἐζήτησαν τὴν ἀντικατάστασίν του, ἐγὼ διετήρησα μ’ ὅλον ὅτι ἦσαν κατήγοροι οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ κ. Παπασταθόπουλος διακρίνεται ὡς εἷς τῶν ἱκανῶν καὶ τιμίων οἰκονομικῶν ἐφόρων. Εἰς αὐτὸν δὲ ἀνέθεσα καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσωπικοῦ διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ εἰρημένου τμήματος, καὶ αὐτὸς διεχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν ταύτην λίαν ἐπιτυχῶς καὶ ἐντίμως, χωρὶς νὰ μεταχειρισθῇ προσωπικὸν ὑπεράριθμον, καί τοι πιεζόμενος ἀπὸ τὰς δύω ἐν Λοκρίδι πολιτικὰς μερίδας, καὶ διὰ τοῦτο κατώρθωσε νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ εὐάρεστον ἀποτέλεσμα. Ταῦτα, κύριοι, εἶχον καθῆκον νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ πιστοποιήσω ἐπισήμως, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπόλογος οὔτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὔτε ἐνώπιον τοῦ δημοσίου, διότι ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν, καὶ προκαλῶ πάντα τὸν δυνάμενον νὰ μὲ διαψεύσῃ, ὅτι ἐδαπάνησα ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα ἠδυνάμην νὰ δαπανήσω.

§26ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§27ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Προχθὲς ἡ Βουλὴ, τῇ αἰτήσει τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρεδέχθη τὴν πίστωσιν ἑνὸς ἐφέτου, διορισθέντος παρὰ τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς συζητήσεως ἐκείνης, οὔτε θέλω νὰ ἐξετάσω πότε διωρίσθη καὶ τὶς διωρίσθη· νομίζω ὅμως καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ φέρῃ ἓν τοιοῦτον προηγούμενον, ἂν δὲν φροντίσωμεν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ νὰ περιορίσωμεν τὰς συνεπείας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπακολουθήσωσιν. Ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ὁρίζει τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν παρὰ τοῖς δικαστηρίοις, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀνώτατον ὅρον, διότι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ὁρίζεται συνεπῶς μὲ τὴν θέλησιν τῆς νομοτελεστικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἥτις τότε ἦτο μία. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε καθιερώθη τὸ ἰσόβιον τῶν δικαστῶν, ἐὰν ἀφήσωμεν ἀπολύτως τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζῃ δικαστὰς ἰσοβίους, χωρὶς νὰ ἔχῃ περιορισμὸν, θὰ καθιερώσωμεν ἀρχὴν, τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι θὰ ᾖναι λίαν βλαβεραί. Γνωρίζετε ὅλοι τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν κατηντήσαμεν ἕνεκα τῶν ὑπερβάσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως διορίζῃ δικαστὰς ἰσοβίους κατὰ βούλησιν ὅσους ἐγκρίνει, τὸ ἄτοπον θὰ ᾖναι ἔτι χεῖρον καὶ ἡ βλάβη θὰ ᾖναι φοβερωτέρα, διότι ἡ δικαστικὴ ἀνεξαρτησία θὰ λαμβάνῃ ἑκάστοτε καίρια τραύματα. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι μέτρον καὶ ὅτι δύναται νὰ κλείσῃ τὴν ὀπὴν τῶν καταχρήσεων, διότι ὅταν ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ, καὶ ἐὰν δὲν δώσητε πίστωσιν, οἱ ἰσόβιοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν καὶ τὸν βαθμόν των καὶ τὰς ἀποδοχάς των δικαστικῶς. Συνεννοήθην μετ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, καὶ ἠθέλαμεν φέρει ἡμεῖς τὸν νόμον τὸν κανονίζοντα ὁριστικῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν παρ’ ἑκάστῳ δικαστηρίῳ, ἀλλὰ στερούμεθα δυστυχῶς τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ὑπηρεσία περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ χρησίμου εἰς ἕκαστον δικαστήριον, καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὴν γνώμην μας καὶ θέλει συστήσει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως τάχιστα παρουσιάσῃ νομοσχέδιον, κανονίζον τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν ὄχι μόνον καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ κατὰ δικαστήρια, διότι παρατηρεῖται ὅτι ὅλοι οἱ δικασταὶ πλησιάζουν νὰ ἔλθουν εἰς Ἀθήνας, τὰ λοιπὰ δὲ δικαστήρια κινδυνεύουν νὰ μείνουν ἄνευ δικαστῶν. Δι’ αὐτοῦ δὲ τοῦ μέτρου ἐμποδίζεται τὸ κακὸν τοῦτο· εἰς Ἀθήνας εὑρίσκονται 16 ἢ 17 πρωτοδίκαι, νομίζω....

§28ΤΙΝΕΣ. Πλέον τῶν 20.

§29ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἄλλοι τόσοι ἐφέται, καὶ τοῦτο πρὸς βλάβην τῶν ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων. Πρέπει λοιπὸν νὰ ᾖναι ὡρισμένος ὁ ἀριθμὸς κατὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς γνωρίζει ποῖος ἀριθμὸς εἶναι ἀναγκαῖος δι’ ἕκαστον δικαστήριον, πέραν δὲ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ὁ διορισθεὶς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ δικαίωμα οὔτε ἐπὶ τοῦ βαθμοῦ του, οὔτε ἐπὶ τῶν ἀποδοχῶν αὐτοῦ. Πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συστήσῃ τὴν ταχεῖαν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Καράπαυλος ἀνέφερεν, ᾐσθάνθην πρὸ καιροῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἑτοιμάζω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν· δι’ αὐτοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν ὁρίζεται, διότι πραγματικῶς συμβαίνουν ἀδικήματα εἴς τινας ἐπαρχίας, καὶ καθὼς σᾶς εἶπε καὶ ὁ κύριος Καράπαυλος, συνήχθησαν πλεῖστοι δικασταὶ εἰς Ἀθήνας, ἐνῷ αἱ ἐπαρχίαι στεροῦνται.

§32ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς τοὺς Εἰρηνοδίκας πρέπει νὰ ληφθῇ ὁμοία φροντίς, διότι ἀλλοῦ εἶναι πολλοὶ καὶ ἀλλοῦ εἶναι ὀλίγοι.

§33ΡΑΛΛΗΣ. Ὡς τροπολογίαν τοῦ περὶ προσόντων νόμου, δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ὅστις εἶχε ζητήσει τὸν λόγον, δὲν εἶναι παρών. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς κατὰ τὴν νομολογίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ προηγοῦνται πάσης ἄλλης ἐργασίας, εἶναι ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Βάλτου· ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ζητεῖ νὰ προηγηθῇ τὸ περὶ τῆς πιστώσεως τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ συναινεῖ νὰ προηγηθῇ τοῦτο;

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§37ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν, παρακαλῶ, θὰ κάμω εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἐρωτῶ νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν συνετάχθη τὸ συμβόλαιον, ἐὰν ἐνθυμῆται. Τοῦτο δὲ τὸ πράττω, διὰ νὰ μάθω ἐὰν ὑπῆρχε Βουλὴ ὅτε συνετάχθη, ἢ ἤθελε βραδύνει νὰ ἔλθῃ, διότι τοῦτο θὰ ὑπάρξῃ εἷς μάρτυς τῆς μικρᾶς ὑπολήψεως τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸς αὐτήν.

§38ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἀλλὰ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἀναφέρεται ἡ ἐποχή.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν Νοέμβριον τοῦ 1874 ἔγεινε τὸ συμβόλαιον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§41ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι διαρκούσης τῆς Βουλῆς ἔγεινε χρῆσις μιᾶς τοσαύτης δαπάνης ἐν ἀγνοίᾳ της, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ αὕτη ἠδύνατο νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν δαπάνην. (Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον). Ἄρθρον 1. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὸ ἔτος 1875 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν πεντακοσίων χιλιάδων, καταλογιζομένη εἰς ἴδιον Κεφάλαιον τοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ πίστωσις αὕτη θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν ἐκ Βελγίου προμήθειαν τῶν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου παραγγελθέντων 5,000 ὅπλων συστήματος Μυλωνᾶ.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἠγοράσθησαν 5,000 ὅπλα, ἐν ἀγνοίᾳ βεβαίως τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἐὰν τὰ ὅπλα ταῦτα ἦσαν τοὐλάχιστον χρήσιμα διὰ τὸν στρατὸν, ἤθελον σιωπήσει, διότι ὁμολογουμένως ὁ στρατὸς ἔχει ἀνάγκην ὅπλων. Ἀλλὰ τὰ ὅπλα τοῦ Μυλωνᾶ δὲν συμφωνοῦν μὲ κανὲν ἀπὸ τὰ Εὐρωπαϊκὰ συστήματα, οὔτε μὲ τὸ Πρωσσικὸν, οὔτε μὲ τὸ Αὐστριακὸν, οὔτε μὲ τὸ Ἀγγλικόν· εἶναι ἀληθῶς μία εὐφυὴς ἐπινόησις, ἡ ὁποία, χωρὶς νὰ μεταβάλῃ τὴν κάναν τοῦ Chassepot, παρέχει τὴν εὐκολίαν τοῦ γεμίσματος τῶν ὅπλων· ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθωθῇ αὐτὸ, τὸ ὅπλον κατέστη ἄχρηστον διὰ τὸν πόλεμον, καθ’ ὅτι ὁ λαιμὸς τοῦ κοντακίου, μόλις ἀπαντήσῃ τὴν συνήθη ἀντίστασιν, θραύεται. Ἡ ὑπηρεσία ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ μικρὰν ἐγκοπὴν εἰς τὸ κοντάκιον, ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε, τὸ ξύλον ὅσον περισσότερον σκαλίζεται, τόσον ἀδυνατότερον γίνεται. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀκόμη, τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ὅταν τὸ ὅπλον Μυλωνᾶ παρουσιάσθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τοῦτο ἀπέστειλεν αὐτὸ εἰς τὸ Βέλγιον, διὰ νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Βελγίου, ἡ ὁποία σύγκειται ἐξ ἀνδρῶν τὰ μάλιστα ἱκανῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶπεν, ὅτι τὸ ὅπλον Μυλωνᾶ εἶναι μία ἐπινόησις ἱκανὴ διὰ νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασιν. Τὸ δὲ ὑπουργεῖον συνέστησε μίαν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἐξ ἀξιωματικῶν καὶ προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ συνταγματάρχου κυρίου Σαπουντσάκη, ἡ ὁποία, ἀφοῦ ἔκαμε δοκιμασίας τινὰς, ἐγνωμοδότησε νὰ ὁπλισθῇ εἷς λόχος μὲ τὰ ὅπλα ταῦτα, νὰ τεθῇ εἰς κίνησιν εἰς διαφόρους ἐποχὰς καὶ ὑπηρεσίας, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ὅπλου, καὶ ἀφοῦ γνωσθῶσι καλῶς τ’ ἀποτελέσματα, ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελεν ἀποφασίσει ὁριστικῶς. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον δὲν συνεκάλεσε πλέον τὴν ἐπιτροπὴν, οὔτε τὴν γνώμην αὐτῆς ἔλαβεν, ἀλλ’ αὐθαιρέτως διέταξε τὴν κατασκευὴν καὶ ἀγορὰν τῶν 5,000 ὅπλων. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ὄχι μόνον ἐδαπάνησεν ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν ἀντιπροσώπων, ἀλλ’ ἐδαπάνησε καὶ κακῶς καὶ παρανόμως· ὅπως δὲ ἡ Βουλὴ πεισθῇ ἔτι μᾶλλον, νομίζω, ὅτι εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν της ν’ ἀπαιτήσῃ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης λάβῃ περισσοτέρας πληροφορίας, ἐὰν θέλῃ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδικώτατον, ἀπέναντι τῆς πενίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, καὶ τῆς ἀνάγκης ν’ ἀποκτήσωμεν ὁπλισμὸν διὰ τὸν στρατὸν, νὰ γίνωνται αἱ προμήθειαι μὲ τοιαύτην ἀμέλειαν, μὲ τοιαύτην ἀπροσεξίαν, ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα πάντοτε, καὶ μετὰ πᾶσαν προμήθειαν, εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἤμεθα καὶ πρὸ τῆς προμηθείας. Αὐτὰ ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῶν ὅπλων, τὸ ὁποῖον θεωρῶ σπουδαιότατον, διότι συλλογισθῆτε, ἐὰν παρουσιασθῇ οἱαδήποτε ἀνάγκη, καὶ ἡ Κυβέρνησις διατάξῃ τὸν στρατὸν νὰ ἐνεργήσῃ συντόνους πορείας καὶ νυκτερινὰς εἰς ἀνώμαλα ἐδάφη, τὰ ὅπλα ταῦτα εἰς πᾶσαν βιαίαν χρῆσιν καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν θὰ καταστρέφωνται. Ἑπομένως φαντασθῆτε ποῖον κίνδυνον δύναται νὰ διατρέξῃ τὸ ἔθνος, μένοντος ἀόπλου τοῦ στρατοῦ. Νομίζω ὅτι τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις γίνονται προμήθειαι στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προκαλῇ τοὐλάχιστον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ δαπανῶνται τὰ δημόσια χρήματα ἐπὶ ματαίῳ.

§43ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σήμερον τέλειον ὅπλον δὲν ὑπάρχει· ὅλα εἶναι ὑπὸ δοκιμασίαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τοῦ Μυλωνᾶ τὸ ὅπλον συνίσταται εἰς δύο εἰδῶν, εἰς τοῦ Chassepot καὶ εἰς τοῦ Remington. Τοῦτο ἐστάλη εἰς τὸ Βέλγιον, ἐξητάσθη, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη τὸ ἐσύστησε· παρηγγέλθησαν δ’ 100 ὅπλα, ἐδόθησαν εἰς τὸ 10ον τάγμα καὶ εἰς τὸ 9ον ἀνὰ 50, ἐγυμνάσθησαν οἱ ἄνδρες, τὰ μετεχειρίσθησαν ὀλίγον, καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν, τὸ δ’ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἀρκετὰ καλόν. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅταν εὑρεθῇ νέον ὅπλον, τότε μέρος μόνον στρατοῦ ὁπλίζεται ἐπὶ ἓν ἢ δύω ἔτη, καὶ ὅταν ἀποδειχθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα καλὸν, τότε γίνεται παραδεκτόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, τὸ συμβόλαιον ἔγεινε, τὰ ὅπλα ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῶσιν. Ἤδη λοιπὸν θὰ δοθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν πρὸς τελείαν δοκιμασίαν, ἂν δὲ ἡ πεῖρα τὰ ἀποδείξῃ ἄχρηστα, πρέπον εἶναι νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἐκεῖνος ὅστις τὰ εἰσήγαγε κακῶς.

§44Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν μὲ ἐνοήσατε· ἐγὼ ἀπὸ προχθὲς εἶπον, ὅτι ἡ πίστωσις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ δοθῇ, εἴτε χρήσιμα εἴτε ἄχρηστα εἶναι τὰ ὅπλα, καὶ διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀπαλλάξῃ τοὺς ὑπολόγους, καὶ ἀφοῦ ἐγκρίνει τὴν πίστωσιν· ἡ δὲ Βουλὴ τὸ ἐδέχθη.

§45ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡ Ῥωσσικὴ Κυβέρνησις πραγματικῶς ὥπλισεν ἓν τάγμα τοῦ πεζικοῦ καὶ ἓν μέρος τοῦ ναυτικοῦ, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τοὺς ναύτας ἑνὸς πλοίου, τὸ ὁποῖον εἶναι κάτω εἰς τὸν Πειραιᾶ, μὲ ὅπλα τοῦ Μυλωνᾶ. Ἐπίσης καὶ τὸ Βέλγιον ὥπλισε 200 ἢ 300 ἄνδρας, διὰ νὰ δοκιμάσουν ἐὰν τὸ ὅπλον αὐτὸ ᾖναι χρήσιμον.

§46ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς ξιφολόγχας τὶ θὰ γείνῃ;

§47ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δυστυχῶς γνωρίζετε τὶ ἔγεινεν. Ἠγοράσθησαν ξιφολόγχαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἤδη καὶ θέλομεν τὰς ἐφαρμόσει εἰς τὰ ὅπλα τοῦ Μυλωνᾶ.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐφαρμόζονται;

§49ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Θὰ ἐφαρμοσθῶσι, κατὰ τὸ δυνατόν. Δυστυχῶς δὲν κάμνομεν ὅ,τι κάμνουν ὅλα τὰ ἔθνη. Ἡμεῖς ἀγοράζομεν λόγχας, καὶ μετὰ ταῦτα παραγγέλλομεν ὅπλα.

§50ΧΟΪΔΑΣ. Ἀντὶ δρεπάνης, νὰ τὰ παραχωρήσητε εἰς τοὺς θεριστάς.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· κάμνω ὅμως τὴν παρατήρησιν ὅτι εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὁσάκις πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸν στρατὸν νέον ὅπλον, δὲν εἰσάγεται πρὶν ἀποφασίσῃ τὸ κοινοβούλιον, ὁ δὲ λόγος εἶναι, διότι τὸ ὅπλον δὲν δύναται νὰ κρατηθῇ μυστικὸν, καὶ κατὰ συνέπειαν αἱ δημόσιαι συζητήσεις δὲν δύνανται νὰ βλάψουν τὴν στρατιωτικὴν τάξιν καὶ δύναμιν· γίνονται ὅμως αἱ συζητήσεις, πρῶτον μὲν, διότι πρόκειται περὶ μεγάλου ποσοῦ, εἶναι δὲ τὰ μεγάλα ποσὰ πάντοτε σχετικὰ πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ τὰ ἔσοδα τῶν Κρατῶν, καὶ δεύτερον, διότι ἡ συζήτησις ἑλκύει τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν εἰδημόνων, καὶ εἰδήμονες εἰς πᾶν Κράτος ὑπάρχουν πολλοὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὅπλα, αἱ δὲ συζητήσεις καθαρίζουν τὰ πράγματα τοιουτοτρόπως, ὥστε τὸ Κράτος ἀσφαλῶς δύναται νὰ κάμῃ τὴν δαπάνην, καὶ πρὸ πάντων νὰ ἀφιερωθῇ εἰς ἓν ὅπλον. Ὅταν πρόκηται περὶ δοκιμασίας, ἡ γνώμη τοῦ κοινοβουλίου εἶναι περιττή· θὰ ἀγορασθοῦν 200 ὅπλα, δὲν εἶναι τίποτε· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ ὁπλισθῇ ὁ στρατὸς, πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις καὶ νὰ προηγῆται ἄδεια. Ἑπομένως νομίζω, ὡς πρὸ ὀλίγου ἐπροτάθη ἡ ἀνάγκη νὰ κανονίζηται ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὡς πρέπει νὰ καθιερωθῇ ὅτι πρέπει νὰ προσδιορίζηται ἀπαραβάτως ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν τῶν ταγμάτων καὶ τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ βαθμοὺς, τοιουτοτρόπως πρέπει νὰ ἀπαγορεύσωμεν καὶ τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ στρατοῦ δι’ ὅπλου, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐζητήθη ἡ ἄδεια παρὰ τῆς Βουλῆς. Ὅπλα ἔχομεν δέκα εἰδῶν, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς γνωρίζει καλλίτερον ἐμοῦ ὅτι τοῦτο εἶναι δυστύχημα, ἐκτὸς ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ δέκα εἴδη εἶναι ἐλλειπῆ.

§52ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, ὅτι ὁπλισμὸν δὲν ἔχει τὸ Ἔθνος. Δυστυχῶς δὲν ἠμπόρεσα ἕως σήμερον νὰ φέρω τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος κ. Πετιμεζᾶς ἐζήτησε, καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι δὲν ἐξωδεύθη ἡ δοθεῖσα πίστωσις ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸν ὁπλισμόν· ἐὰν εἶχεν οὕτω, θὰ ἦτο εὔκολον νὰ λάβω τὸ βιβλίον τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ νὰ εὕρω τὴν κατάστασιν. Δυστυχῶς εὑρίσκω, ὅτι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐξωδεύθησαν εἰς διάφορα εἴδη, μάλιστα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ οἰκονομικὸς ὑπάλληλος μὲ πληροφορεῖ, ὅτι 162,000 δραχμαὶ ἐπληρώθησαν εἰς τὸν Σπάρταλην ἐν Λονδίνῳ, διὰ πανικά. Ἔχω λοιπὸν ἀνάγκην νὰ παρατηρήσω παντοῦ, διὰ νὰ εὕρω πῶς ἐξωδεύθησαν αὐτὰ τὰ χρήματα, καὶ νὰ φέρω ἀκριβῆ κατάστασιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 2. ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν Βάλτου. Ὡς βλέπετε εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὸ Τμῆμα διῃρέθη εἰς τρεῖς γνώμας· ἡ πλειοψηφία προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἓν μέλος, μειοψηφοῦν, προτείνει τὴν ἀκύρωσιν, καὶ 5 μέλη εἶναι ἐπιφυλακτικά. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§54ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλογίζομαι, κύριοι, βουλευταί, πόσον τολμηρὸν ἤθελε κριθῆ δι’ ἐμὲ, δι’ ἐμὲ τὸν ὁμολογουμένως ἀδεξιώτατον καὶ ἀπειρότατον περὶ τὸ λέγειν, νὰ ἀναλάβω τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐνισταμένων κατὰ τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογὴν ἐναντίον τῆς ἐπικυρωτικῆς γνωμοδοτήσεως τόσῳ διακεκριμένων μελῶν τοῦ κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ὑπερβαλλόντως ὑπολήπτομαι καὶ σέβομαι πάντοτε. Ἀλλ’ ἐνῷ καὶ μόνη ἴσως ἡ ἰδέα τῆς τοιαύτης ἀντιθέσεώς μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἠδύνατο νὰ παραστήσῃ δυσχερῆ τὴν θέσιν μου, δὲν διστάζω οὐχ ἧττον νὰ ἐκφέρω ἐντεῦθεν ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου, θαῤῥῶν ὄχι μόνον εἰς τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς συζητουμένης ἐκλογῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν συγκατάβασιν ὑμῶν, καὶ εἰς τὴν συγκατάβασιν πρὸ πάντων ἐκείνων, πρὸς τὴν γνώμην τῶν ὁποίων διαφωνῶ, καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεκδέχομαι ἀντὶ τῆς ὅλως εἰλικρινοῦς βεβαιώσεώς μου, ὅτι δὲν προτίθεμαι, ἢ νὰ διερμηνεύσω πιστῶς ὅ,τι ἐν συνειδήσει φρονῶ περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἐμελέτησα, κύριοι βουλευταί, τὰ σπουδαιότερα τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐκλογὴν, ὁμολογῶ δὲ χάριν καὶ εἰς τὸ μειονοψηφοῦν μέλος τοῦ Τμήματος, τὸν κ. Πετσάλην, ὅτι ἡ ἔκθεσίς του τὰ μάλιστα συνετέλεσεν εἰς πληρεστέραν μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεώς μου. Ἐν τούτοις εὑρίσκομαι ἀπέναντι δύω ἐκθέσεων ἀντιφασκουσῶν ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Τμήματος, ἐνῷ πέντε ἄλλα μέλη τοῦ αὐτοῦ Τμήματος ἀπέσχον νὰ ἐκφράσωσιν ὁριστικὴν γνώμην. Ποῦ κατὰ συνέπειαν κεῖται ἡ ἀλήθεια καὶ τὸ δίκαιον, τοῦτο, ἐλπίζω, θέλει καταδειχθῆ ἐκ τῆς συζητήσεως, καὶ εἰς τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ συνεισφέρω καὶ ἐγὼ τὰς μικράς μου ὑπηρεσίας. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπόφασις ἡμῶν ὅταν ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου ὑπέστη ἐνώπιόν μας τὴν πρώτην δοκιμασίαν, τὴν πρώτην ἐξέλεγξιν. Ἀπεδέχθημεν δύω συγκεκριμένας γνωμοδοτήσεις τοῦ Τμήματος, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν μία ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ὅλης ἐκλογῆς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Στράτον, διὰ δὲ τῆς ἑτέρας ἐπροτείνετο ἡ ἀκύρωσις ἑνὸς μόνον δήμου, καθόσον ἀφορᾷ τὸν κ. Τολιᾶν. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ τις ἐξ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τούτου, εἶμαι πρόθυμος ν’ ἀναγνώσω τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μὴ μείνῃ εἰς αὐτὸν οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Ἤδη δέ, ἀφοῦ, μετὰ τὴν πρώτην ἀπόφασίν μας, ἐπαναληφθείσης τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, τίθεται καὶ αὖθις ἐνώπιόν μας τὸ ζήτημα, τίς δικαιοῦται νὰ ᾖναι ὁ δεύτερος Βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, εἰς τί κυρίως ὀφείλομεν νὰ ἐνασχοληθῶμεν; Ἐν πρώτοις φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει παντάπασι νὰ θίξωμεν τὸ δεδικασμένον καθόσον ἀφορᾷ τοὺς τρεῖς ἐκείνους δήμους, τοὺς ὁποίους ἐπεκυρώσαμεν, νὰ λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ ἐξ αὐτῶν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς. Εἰς τοὺς δήμους Θυάμου, Ἰδομένης καὶ Στράτου ἔλαβον ὁ κύριος Τολιᾶς 1070 ψήφους, ὁ δὲ κύριος Καραγιαννόπουλος 1380, καὶ ὁ κύριος Ἴσκος 1504. Πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως τοῦτο παρουσιάζει ἤδη μίαν ἀντίφασιν τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀνακηρύξεως τῶν προέδρων τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ἰδοὺ ποίαν· ἐν τῇ ἀπαριθμήσει τῶν ψήφων τῶν ἐκ τοῦ δήμου Θυάμου, ὁ σύλλογος τῶν προέδρων ὑπολογίζει ὑπὲρ τοῦ κ. Τολιᾶ 780 ψήφους. Τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο τὸ Τμῆμα, τὸ κατὰ πρῶτον ἐξελέγξαν τὴν ἐκλογήν, κατέβασεν εἰς 770 ψήφους· φρονῶ δὲ ὅτι ὀρθῶς μὲν καὶ δικαίως τὸ Τμῆμα ἔπραξε τοῦτο, καὶ καλῶς ἡ Βουλὴ ἀπεδέξατο τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ἐὰν δ’ ἔσφαλεν ὁ σύλλογος τῶν κυρίων προέδρων, ἡμεῖς, συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ δεδικασμένον. Ἀλλὰ ποῖον ἤδη ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀμβρακίας; Τὸ ἑξῆς· ὁ κ. Τολιᾶς ἔλαβε ψήφους 703, ὁ κ. Καραγιαννόπουλος 392 καὶ ὁ κ. Ἴσκος 267. Προσθέτοντες δὲ τὸ νέον τοῦτο ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ἐκ τῶν τριῶν ἄλλων δήμων, εὑρίσκομεν, ὡς καθολικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ἑξῆς· Τολιᾶς 1773, Καραγιαννόπουλος 1772 καὶ Ἴσκος 1771, δηλαδή, ὡς παρατηρεῖτε, μία ψῆφος χωρίζει τὸν ἕνα ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τῶν ἀνταγωνιζομένων. Τώρα, προκειμένου νὰ μάθωμεν ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δήμου Ἀμβρακίας ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ἀληθῆ, τὴν γνησίαν θέλησιν τῶν ἐκλογέων, ἢ συνετελέσθη ἐκ παραβάσεων ἐκλογικῶν, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ ἐνιστάμενοι, ἐλπίζω, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον σᾶς καταδείξει, ὅτι ἀριθμὸς πολὺ ἀνώτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἐλαχίστης ταύτης διαφορᾶς ἐψηφοφόρησε παρανόμως· ἐλπίζω, λέγω, ὅτι θέλετε καὶ σεῖς ἀναγνωρίσει, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου τούτου ὑπῆρξεν ἐλαττωματική, καὶ κατὰ συνέπειαν θέλετε ἀποδεχθῇ τῶν ἐπιλαχόντων τὰς ἐνστάσεις καὶ τὰ παράπονα. Γίνεται, κύριοι, ἡ ἔνστασις, ὅτι 8 ἄτομα, τῶν ὁποίων δι’ ἀποφάσεως διετάχθη ἡ διαγραφὴ ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, ὄχι μόνον ἐνεγράφησαν ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ἐψηφοφόρησαν ἐπὶ ἀναντιῤῥήτῳ βλάβῃ τῶν ἐνισταμένων. Εἶναι δὲ ἡ ἔνστασις αὕτη ἐντελῶς ἀποδεδειγμένη καὶ βεβαιωμένη ἐπισήμως, ὡς θέλω ὑποστηρίξει· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ μία, ὄχι παρέκβασις, ἀλλὰ προεισαγωγή. Πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ δύω ἀποφάσεων τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐν Μεσολογγίῳ πρωτοδικῶν, εἶμαι δὲ καὶ ἐγὼ ἠναγκασμένος νὰ κάμω περὶ αὐτῶν συντομωτάτην ὑπόμνησιν. Ἐνώπιον τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐπιτροπῆς ὑπεβλήθησαν διάφοροι ἐνστάσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων μία μὲν ἔνστασις ἐκ μέρους τοῦ κ. Καραγιαννοπούλου καὶ Μαλακόντα τινὸς, δι’ ἧς ἐπεδιώκετο ἡ διαγραφὴ 307 ἐκλογέων ὡς παρανόμως ἐγγεγραμμένων, ἑτέρα δ’ ἔνστασις ὑπό τινος Πεταλᾶ, δι’ ἧς ἐζητεῖτο ἡ διαγραφὴ καὶ ἡ ἐγγραφὴ 151 ἀτόμων. Ἀμφοτέρας τὰς ἐνστάσεις ταύτας ἡ ἐκδικαστικὴ ἐπιτροπὴ ἀπέῤῥιψε, διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 2 καὶ 12 ἀποφάσεών της. Κατὰ τῶν ἀποφάσεων ὅμως τούτων ἐγένοντο ἐφέσεις ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων, ἐπ’ αὐτῶν δὲ τὸ πρωτοδικεῖον Μεσολογγίου ἐξέδοτο τὴν ὑπ’ ἀριθ. 431 ἀπόφασίν του, δι’ ἧς, καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἔνστασιν τοῦ Καραγιαννοπούλου, παρεδέχθη ταύτην ἐν μέρει, καὶ κατὰ συνέπειαν διέταξε τὴν διαγραφὴν 69 ὡρισμένων προσώπων, ἐσιώπησε δὲ περὶ τῶν λοιπῶν 238. Ἐπὶ δὲ τῆς ἐφέσεως τοῦ Πεταλᾶ ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς· παραδέχεται τὴν ἐγγραφὴν 44 προσώπων, τὰ λοιπὰ δὲ 107 διαγράφει. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπὶ τῆς ἐφέσεως τοῦ κ. Καραγιαννοπούλου διατάσσεται ῥητῶς ἡ διαγραφὴ 69 προσώπων, τί ἠδύνατο ἐλλόγως νὰ ὑποθέσῃ τις περὶ τῶν 238, περὶ τῶν ὁποίων οὐδαμῶς γίνεται λόγος; βεβαίως ὅτι οὗτοί εἰσιν ἐγγραπτέοι. Ἀλλ’ 70 πρόσωπα ἐκ τῶν 238 τούτων περιλαμβάνονται καὶ εἰς τὴν ἔφεσιν τοῦ κ. Πεταλᾶ μεταξὺ τῶν 107 ἀτόμων, ὧν, ὡς εἴρηται, ἡ ἀπόφασις διέταξε τὴν διαγραφήν. Παρουσιάζεται κατὰ συνέπειαν μία προφανεστάτη περὶ τούτων ἀντίφασις, διότι ἐνῷ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς ἐφέσεως τοῦ κ. Καραγιαννοπούλου ἐθεωροῦντο οὗτοι ὡς ἐγγραπτέοι, κατ’ αὐτὴν ταύτην ἐπὶ τῆς ἐφέσεως τοῦ Πεταλᾶ ἐθεωροῦντο διαγραπτέοι. Τί δ’ ἔπρεπε νὰ γείνῃ, κύριοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἢ μᾶλλον τί ἐγένετο; Ὁ μὲν κ. δήμαρχος ἐπροκάλεσεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, γνωμοδότησιν τοῦ κ. εἰσαγγελέως τῶν ἐν Πάτραις ἐφετῶν, καὶ κατ’ αὐτὴν ἐνέγραψεν ὅλους ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἀποφάσει ἀντίφασις, οἱ δὲ ἐνδιαφερόμενοι ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὸν ἔπαρχον, ὁ δ’ ἔπαρχος πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς προεκάλεσεν ἑτέραν ἀπόφασιν, ὅπως δι’ αὐτῆς λυθῇ πᾶσα ἀντίφασις ἐνυπάρχουσα ἐν ταῖς σκέψεσι καὶ τῷ διατακτικῷ τῆς πρώτης ἀποφάσεως. Ἐὰν, κύριοι, ἡ δευτέρα αὐτὴ ἀπόφασις ἦναι ἰσχυρὰ, δύνασθε νὰ κρίνητε εὐχερῶς, ὅταν σᾶς ὑπομνήσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν ἀγόρευσίν του κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως κύριος Τρικούπης. Σᾶς εἶπεν, ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι συμβούλιον ἐκ διακεκριμένων νομομαθῶν, συγκροτηθὲν παρ’ αὐτοῦ, ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ δευτέρα αὕτη ἀπόφασις καὶ νομίμως ἐξεδόθη καὶ ὡς ἰσχυρὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην ὑπεστήριξε δι’ ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς κύριος Παπαζαφειρόπουλος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τῆς γνώμης ταύτης ἀντετάχθη ὁ εὔγλωττος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς κύριος Βουλπιώτης, τὴν ἀντέκρουσε δ’ ὡς μὴ νομίμως ἐκδοθεῖσαν καὶ ἠρνήθη εἰς αὐτὴν πᾶσαν ἰσχὺν, καθὸ ἐστερημένην νομικῆς ὑποστάσεως, καὶ ἐπειδὴ ἡ διαμφισβήτησις τῆς γνώμης αὐτῆς ἐνδέχεται νὰ συγχύσῃ μᾶλλον τὴν ὑπόθεσιν, προτιμῶ χάριν τῆς σαφηνείας, τὴν ὁποίαν ἐπιμελῶς ἐπιδιώκω, ν’ ἀποδεχθῶ πρὸς στιγμὴν τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Βουλπιώτου. Θέλω δὲ περιορισθῆ εἰς ἐκείνας τῶν διατάξεων τῆς πρώτης ἀποφάσεως, αἱ ὁποῖαι δὲν προσκόπτουν εἰς οὐδεμίαν ἀπολύτως ἀντίφασιν.

§55ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἴπατέ μοι, ἂν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς συνεμερίσθη τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποστηρίξει, ἢ ὑπήκουσεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς;

§56ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱανδήποτε θέλετε σεῖς ἀπόφασιν, ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος ἐπὶ ταύτης νὰ στηριχθῶ. Κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 431 ἀπόφασιν, διετάχθη ῥητῶς ἡ διαγραφὴ τῶν Γ. Χρηστίνα, Γ. Μαυρανδρέα, Β. Δ. Φλώρου, Κ. Μουρμούρη καὶ Δ. Φλώρου. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ διαγραφῶσιν οὗτοι ἐκ τοῦ καταλόγου, διότι ὑπῆρχεν ἀπόφασις, ἡ ὁποία ῥητῶς τοὺς διέγραφε. Παρακαλῶ ἤδη τὸν κ. πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως καταδειχθῇ ἐναργέστατα ἡ ἀλήθεια, νὰ δώσῃ εἰς ἕνα τῶν κυρίων γραμματέων τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας καὶ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, ἐνῷ ἐγὼ κρατῶ ἐν χερσὶ τὴν ἀπόφασιν ὑπ’ ἀριθ. 431, ἡ ὁποία κατονομάζει τὰ πρόσωπα ταῦτα, διὰ νὰ γείνῃ εὐχερεστέρα ἡ ἐξέλεγξις. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἀπόφασις, κύριοι· «Ἐπειδὴ ἐκ τῶν καταθέσεων τῶν ἐνόρκως ἐξετασθέντων μαρτύρων ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα —μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ οἱ Γ. Χρηστίνας, Γ. Μαυρανδρέας, Β. Δ. Φλῶρος, Κ. Μουρμούρης καὶ Δ. Φλῶρος—εἰσὶν ἀνήλικοι, καὶ κατὰ συνέπειαν διαγραπτέοι.» Καὶ ὅμως οὗτοι, ὄχι μόνον ἐνεγράφησαν, ἀλλ’, ὡς προεῖπον, καὶ ἐψηφοφόρησαν. Καὶ 1) ὁ Γ. Χρηστίνας ἐψηφοφόρησεν, ὑπὸ τὸν ἀριθ. 25 τοῦ πρωτοκόλλου.

§57ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὸ πρωτόκολλον). Μάλιστα.

§58ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Γεώργιος Μαυρανδρέας, ὑπὸ τὸν ἀριθ. 335 τοῦ αὐτοῦ πρωτοκόλλου.

§59ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μάλιστα.

§60ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Β. Δ. Φλῶρος, ὑπὸ τὸν ἀριθ. 662.

§61ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μάλιστα.

§62ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὸν ἀριθ. 121 Δ. Φλῶρος, καὶ Κωνστ. Μουρμούρης ὑπὸ τὸν ἀριθ. 510.

§63ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Μάλιστα.

§64ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν, ὡς παρατηρεῖτε, κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ ἀποφάσει οὐδεμία ἀντίφασις. Τί ὅμως σημειοῖ περὶ αὐτῶν ὁ κύριος εἰσηγητὴς ἐν τῇ ἐπικυρωτικῇ τοῦ Τμήματος ἐκθέσει;

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγει ἡ ἀπόφασις;

§66ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει, ὅτι δὲν ἔφερον τὴν νόμιμον ἡλικίαν, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν εἰσὶ διαγραπτέοι. Ἡ διάταξις δ’ αὕτη ἀφορᾷ καὶ τὴν ἔφεσιν τοῦ Καραγιαννοπούλου.

§67ΣΤΡΑΤΟΣ. Τί ἀριθμὸν φέρει;

§68ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννέα.

§69ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἀντιφατική.

§70ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εὕρητε μίαν ἀντίφασιν, εἴτε εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, εἴτε εἰς τὴν ἑτέραν, θὰ συμφωνήσω μαζύ σας, κ. Στράτε, ὅτι αὐτοὶ νομίμως ἐψηφοφόρησαν· ἀλλ’ οὐδεμία ὑπάρχει, καὶ σᾶς προκαλῶ νὰ μοὶ ἐπιδείξητε τὴν ἀντίφασιν, εἴτε τὴν στιγμὴν αὐτήν, εἴτε ὅταν μὲ διαδεχθῆτε ἐπὶ τὸ βῆμα. Περίεργον, ὅτι τὸ Τμῆμα σημειοῖ ἐν τῇ ἐκθέσει του ὅτι ἡ τελευταία ἀπόφασις οὐδόλως ποιεῖται λόγον περὶ τῶν πέντε, ὡς ἀνωτέρω, ἀτόμων, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν καλῶς ποιοῦντες οἱ ἀναθεωρήσαντες τὸν κατάλογον, δὲν μετεῤῥύθμισαν αὐτόν. Ἀλλ’ ἡ τελευταία ἀπόφασις, κύριοι, προεκλήθη, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ λύσῃ πᾶσαν ἀντίφασιν· ἀφοῦ δὲ οὐδεμία ἀντίφασις ὑπῆρξε περὶ τῶν πέντε αὐτῶν ἀτόμων, πῶς ἠθέλατε νὰ κάμῃ λόγον περὶ αὐτῶν ἡ τελευταία ἀπόφασις; Σημειοῖ προσέτι ὅτι δὲν ἀναφέρονται δῆθεν ῥητῶς ἐν τῇ πρώτῃ ἀποφάσει, καὶ τοῦτο, ἐνῷ ἐγὼ σᾶς ἀπέδειξα ὅτι ἀναφέρονται, καὶ ἀναφέρονται μάλιστα μεγάλοις γράμμασι καὶ οἱ πέντε. Δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς, ὅταν ἔχωμεν ἐντελῶς ἀποδεδειγμένον καὶ ἐπισήμως βεβαιωμένον ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὅτι ἐψηφοφόρησεν ἀριθμὸς πολλῷ ἀνώτερος τῆς ἐλαχίστης διαφορᾶς τοῦ ἀποτελέσματος, δὲν ἐννοῶ, λέγω, πῶς εἶναι πλέον δυνατὸν ν’ ἀποῤῥίψωμεν τὴν περὶ τούτου ἔνστασιν τῶν ἐπιλαχόντων, ἢ ποίαν θέλομεν προτάξει πρὸς τοῦτο δικαιολόγησιν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἑτέρους τρεῖς, ἤτοι τὸν Εὐάγγελον Χαβᾶν, Νικ. Κίτσον καὶ Κωνσταντῖνον Γ. Γεωργούσην, οἵτινες ῥητῶς ἐπίσης διαγράφονται δι’ ὡρισμένης καὶ εἰς οὐδεμίαν ὑποκειμένης ἀντίφασιν διατάξεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 431 ἀποφάσεως ἐπὶ τῆς ἐφέσεως τοῦ Πεταλᾶ. Πλὴν οὐ μόνον δὲν διεγράφησαν οὐδ’ οἱ τρεῖς οὗτοι, ἀλλὰ καὶ ἐψηφοφόρησαν, ἰδοὺ δὲ, κύριοι, ἡ ἔνστασις τοῦ Πεταλᾶ, ἡ ὁποία κατεχωρίσθη εἰς τὸ βιβλίον τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 16 Ἐπιτροπῆς. Θέλομεν παρατηρήσει ἐν πρώτοις, ἂν περιέχωνται τὰ τρία ταῦτα ὀνόματα εἰς τὴν ἔνστασιν τοῦ Πεταλᾶ, τὰ εὑρίσκομεν δ’ ἐν αὐτῇ· καὶ πρῶτον «Κωνσταντῖνος Γεωργούσης» μεγάλοις γράμμασι, δεύτερον «Εὐαγγέλης Χαβᾶς» καὶ τρίτον «Νικόλαος Κίτσος», οἵτινες καὶ ἐψηφοφόρησαν, ὑπὸ τοὺς ἀριθ. 356, 61 καὶ 71. Βλέπετε πόσον εὔκολος καὶ καθαρὰ εἶναι ἡ ἐξέλεγξις.

§71ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ πρωτοδικείου τί λέγει;

§72ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει, κ. Στράτε, ὅτι δέχεται ἐν μέρει τὴν ἔφεσιν τοῦ Πεταλᾶ καὶ ἐγγράφει 44, τοὺς δὲ ἄλλους, μεταξὺ τῶν ὁποίων, ὡς σᾶς κατέδειξα, καὶ τοὺς τρεῖς ἀνωτέρω, θεωρεῖ διαγραπτέους· τοῦτο λέγει ἡ ἀπόφασις, χωρὶς τὸ παράπαν ν’ ἀντιφάσκῃ πρὸς ἄλλην διάταξίν της. Παρατηρεῖτε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι εἶναι πλέον ἢ ἀποδεδειγμένον ὅτι 8 ἄτομα, μὴ ἔχοντα δικαίωμα ψήφου, καὶ πρὸς τὸ πεῖσμα μάλιστα μιᾶς δικαστικῆς ἀποφάσεως, διαταττούσης τὴν διαγραφήν των, καὶ ἐνεγράφησαν ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ Ἀμβρακίας, καὶ ἐψηφοφόρησαν πάντες κατὰ τὴν ἐκλογήν.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγένετο ἔνστασις κατὰ τὴν ψηφοφορίαν;

§74ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ μέρους τίνος; Αἱ ἐνστάσεις ἐγένοντο δύω ἡμέρας μετὰ τὴν ἐκλογήν.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν;

§76ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἐγένετο, ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ ἀνῆκεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν ἀντίθετον συνδυασμόν· δύναται δ’ ἐκ τοῦ νόμου νὰ γείνῃ πᾶσα ἔνστασις καὶ μετὰ τὴν ἐκλογήν.

§77ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπῆρχεν ὅμως ἐκεῖ καὶ ἀνακριτής.

§78ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως· τί σημαίνει ὅμως ἐὰν δὲν ἐγένοντο κατὰ τὴν ἐκλογὴν αἱ ἐνστάσεις. Ἐγένετο, κύριοι, ἡ ἐγγραφὴ τῶν Ἰω. καὶ Δημ. Γεωργούση, ἐνῷ περὶ ἀμφοτέρων τούτων ἡ ὑπ’ ἀριθ. 431 ἀπόφασις ἀντέφασκεν. Ἐπίσης ἀντιφατικὴ ἦτον ἡ ἀπόφασις αὕτη καὶ ὡς πρὸς τὸν Ἀριστείδην Κατσάρην, πλὴν οὗτος δὲν κρίνεται ἄξιος τῆς τιμῆς ὁμοίας ἐγγραφῆς. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Τμήματος περὶ τούτου ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται· «τὰ τρία ταῦτα ὀνόματα ἀνάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὀνομάτων, περὶ ὧν ὑπάρχουσιν ἀντιφατικαὶ διατάξεις καὶ σκέψεις ἐν τῇ εἰρημένῃ πρώτῃ, ὑπ’ ἀριθ. 431, ἀποφάσει, διότι κατὰ τὰς μὲν διατάσσεται ἡ ἐγγραφὴ, κατὰ τὰς δὲ ἡ διαγραφὴ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἀναψηλαφήσασα ἀπόφασις ἐσιώπησε περὶ αὐτῶν, ἕπεται ὅτι ἀνεγνώρισεν ὡς καλῶς ἔχοντα τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον». Καὶ ὅμως μετεῤῥυθμίσθη, κύριοι, ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος, καὶ μετεῤῥυθμίσθη εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἵνα ἐγγραφῶσιν οἱ Γεωργουσαῖοι· διὰ τὸν Κατσάρην ὅμως ἡ ἐγγραφὴ ἦτον ἀδύνατος! Τὸ Τμῆμα ἀπ’ ἀρχῆς εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ καὶ ὁ Ἀριστείδης Κατσάρης ὑπάγεται εἰς τὰς ἀντιφατικὰς διατάξεις τῆς ὑπ’ ἀριθ. 431 ἀποφάσεως, ἔπρεπε καὶ οὗτος νὰ ἐγγραφῇ. Ἰδοὺ αὐτολεξεὶ πῶς ἐκφράζεται περὶ τούτου· «ὡς πρὸς δὲ τὰ 16 ὀνόματα τοῦ βʹ. καταλόγου τῶν ἐνισταμένων ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Στράτος, ὅτι ὁ Ἀριστ. Κατσάρης εὑρίσκεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀντιφατικῶν διατάξεων καὶ ὁ δήμαρχος τὸν διέγραψεν ἐκ τοῦ καταλόγου».

§79ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ Κατσάρης δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν ἀντίφασιν τῆς βʹ. σκέψεως καὶ τῆς ηʹ. ὁ Κατσάρης ὑπάγεται εἰς τὴν ιδʹ. σκέψιν τῆς ἀποφάσεως, ἥτις εἶναι ἰσχυροτέρα, κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ δικαίου.

§80ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί λέγει, κύριε Στράτε, ἐκείνη ἡ ἀπόφασις;

§81ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφοῦ τὴν ἔχεις....

§82ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κατσάρης παραπονεῖται δι’ ἀναφορᾶς του ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγγραφῇ καὶ αὐτός· ἐγὼ δὲν ἐξήτασα παντάπασιν ἂν ᾖναι βάσιμον τὸ παράπονόν του, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος, ὅτε σεῖς, κ. Στράτε, ὡμολογήσατε ὅτι καὶ ὁ Κατσάρης οὗτος ὑπάγεται εἰς τὰς ἀντιφατικὰς διατάξεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται καὶ οἱ Γεωργουσαῖοι Σας. Ἐν τούτοις οἱ Γεωργουσαῖοι, χωρὶς παντάπασι νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἐγγραφήν των, ἐγγράφονται, καὶ μεταῤῥυθμίζεται χάριν αὐτῶν ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος, ὁ δὲ Κατσάρης δὲν κατορθώνει νὰ ἐγγραφῇ· εἰς μάτην ἐπιζητεῖ τοῦτο!

§83ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὥστε ἐλήφθη ἄλλο μέτρον διὰ τοὺς μὲν, καὶ ἄλλο διὰ τοὺς δέ.

§84ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα· ἄλλως ἔπρεπε καὶ ὁ Κατσάρης νὰ ἐγγραφῇ καὶ ἐξασκήσῃ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα. Διὰ τί ὅμως δὲν ἐνεγράφη; δι’ ὃν λόγον δὲν ἐνεγράφη καὶ ἕτερος ἐκλογεὺς, ὁ Γεώργιος Μωραΐτης. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς, τὸ Τμῆμα ἀνεγνώρισεν ὅτι ὁ Γ. Μωραΐτης ἔπρεπε νὰ ἦτο ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἀλλ’ οὔτε τότε, οὔτε ὕστερον ἐκατορθώθη οὐδὲ τούτου ἡ ἐγγραφή. Ὅταν λοιπὸν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ Μωραΐτη καὶ τοῦ Κατσάρη· ὅταν ὑπολογίσητε τὰ 8 ἐκεῖνα σφαιρίδια, τὰ ὁποῖα παρανόμως ἐῤῥίφθησαν εἰς τὰς κάλπας ἐκ τῶν ὀκτὼ παρανόμως ψηφοφορησάντων, ὡς προαπέδειξα, ἰδοὺ ὅτι τίθεται ἀμέσως ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, ἢ μᾶλλον ἔχετε βέβαιον, ὅτι δι’ αὐτῶν τὸ ἀποτέλεσμα οὐσιωδῶς ἠλλοιώθη. Ἐκτὸς ὅμως τῶν ἐλαττωμάτων τούτων, ἡ ἐκλογὴ φέρει καὶ ἄλλα πολλῆς ἐπίσης ἀξίας, πολλῆς σπουδαιότητος. Καὶ πρῶτον, εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Καραγιαννοπούλου εὑρίσκονται σφαιρίδια ὀλιγώτερα ἐκείνων οἵτινες ἐψηφοφόρησαν, κατὰ δύο. Δὲν θέλω αὐτὴν τὴν καθυστέρησιν ν’ ἀποδώσω εἰς κακοήθειάν τινα· δὲν τολμῶ νὰ φαντασθῶ ὅτι αὐτὴ ἡ καθυστέρησις ὀφείλεται εἰς λαθροχειρίαν τινὰ, λαβοῦσαν χώραν εἴτε κατὰ τὴν διαλογὴν, εἴτε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Ὅταν ὅμως ἔχω βεβαιωμένον καὶ ἀναντίῤῥητον, ὅτι καθυστεροῦνται δύο σφαιρίδια καὶ ὅτι δι’ αὐτῶν ἀλλοιοῦται προδήλως τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ ὅταν ἔχητε νομολογίαν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ μειονοψηφοῦντος μέλους, δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι πλέον δυνατὸν τὴν ἔνστασιν ταύτην ν’ ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλὴ, ἔνστασιν, ἥτις καὶ μόνη δύναται νὰ φέρῃ ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Ἀμβρακίας. Ἀντιθέτως φέρεται ἡ ἔνστασις, ὅτι εἰς τὴν κάλπην τοῦ κυρίου Ἴσκου εὑρέθησαν πλεονάζοντα 11 σφαιρίδια· ὅταν δὲ ἡ Βουλὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ ἡ δημοτικὴ Ἀρχὴ ἐν τῷ Δήμῳ ἐκείνῳ, καὶ ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ, καὶ οἱ σφαιριδιοδόται, οἱ πάντες ἀνῆκον εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα τοῦ κ. Ἴσκου, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ σχηματισθῇ ἀσφαλεστάτη ἡ πεποίθησις, ὅτι τὰ σφαιρίδια ἐκεῖνα δὲν ἐῤῥίφθησαν ὑπὸ φιλικῆς χειρὸς, ὡς προϋποτίθησιν ὁ ἐκλογικὸς Νόμος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἐνστάσεων τούτων, ὑπάρχει καὶ ἑτέρα σπουδαία ὡσαύτως, ἡ ἔνστασις ὅτι 17 ἐκλογεῖς, ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν δῆμον Θυάμου καὶ ψηφοφορήσαντες ἐν αὐτῷ, εἰσὶν ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας, ἔνθα καὶ πάλιν ἐψηφοφόρησαν ὡς προνομιοῦχοι. Μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Θυάμου δὲν ὑπάρχει τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας, διότι δυστυχῶς τὸ κατέσχεν ὁ Εἰσαγγελεὺς Μεσολογγίου. Ἐὰν ὅμως παραβάλητε τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Θυάμου πρὸς τὸν τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, θέλετε εὕρει τὰ 17 ταῦτα ὀνόματα ἐγγεγραμμένα ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ἀμφοτέρων τῶν Δήμων αὐτῶν. Οἱ ἐνεργήσαντες τὴν διπλῆν ταύτην ψηφοφορίαν εἰσὶν οἱ ἑξῆς· ἤτοι 1. Β. Μπανοῦζος, 2. Γ. Καταραχιᾶς, 3. Γ. Κουκούνης, 4. Ἀθ. Κουτσοκέρας, 5. Χρ. Γ. Νταλάκος, 6. Ἀθ. Νίκας, 7. Ἰω. Γ. Πανάκης, 8. Ἰω. Πανάκης, 9. Γ. Πετσιμέρης, 10. Γ. Νταλάκος, 11 Γεώρ. Πανάκης, 12. Γ. Σακᾶς, 13. Χρ. Ἀλυτάνης, 14. Μιλ. Πιτσικέρης, 15. Σπ. Πλατανιᾶς, 16. Ν. Νταλάκος καὶ 17. Ἰω. Γ. Καταραχιᾶς, δέκα καὶ ἑπτὰ ἐν ὅλῳ. Δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνον τὸ νὰ καταδικάσωμεν μίαν τοιαύτην διπλῆν ψηφοφορίαν ὡς παράνομον, ὡς ἀξιόποινον καὶ καταδιωκτέαν, τὸ δ’ ἐξ αὐτῆς προϊὸν ν’ ἀποδεχθῶμεν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ ὁρίσωμεν τὴν τύχην μιᾶς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀντιπροσωπείαν μιᾶς ἐπαρχίας. Δὲν κρίνω δ’ ἐπάναγκες νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον μου, διότι φρονῶ, ὅτι ἀρκετὰ εἶπον, ὅπως παραστήσω τὴν γνώμην μου καὶ ὑποστηρίξω συνάμα αὐτήν. Ἐπιλέγω δὲ, Κύριοι, ὅτι καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε πλέον σήμερον ἀφορμή τις ἱκανὴ ὅπως μᾶς διαθέσῃ ὑπὲρ ἐκείνων, περὶ τῆς πολιτικῆς εὐσταθείας τῶν ὁποίων ἔσχε βαρυτίμους ἐνδείξεις ἡ κατὰ τοῦ πρώην ὑπουργείου Βούλγαρη ἀντιπολίτευσις, οὐδέποτε θὰ ὑπώπτευον, ὅτι δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον ἠθέλομεν ἀρνηθῆ εἰς αὐτοὺς, ὅ,τι εἰς οὐδένα μέχρι τοῦδε ἠρνήθημεν, διότι εἶμαι ἐντελῶς πεπεισμένος ὅτι, ὅταν τὰ πράγματα, ὅταν αὐτὰ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, ὅταν ἡ ἀλήθεια, τὰ πάντα συνηγορῶσιν ὑπὲρ αὐτῶν, ἡμεῖς ἄσμενοι θέλομεν τοῖς ἀπονείμει δικαιοσύνην.

§85ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι, οὔτε εἰς θεωρίας, οὔτε εἰς μεγάλας ἀναπτύξεις θέλω καταγίνει. Ἄρχομαι ἀπὸ τὴν πρώτην ἔνστασιν τῶν ἐνισταμένων. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Τολιᾶς εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας ἐπῆρεν, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ῥουσόπουλος, 770 ψήφους, διότι ὁ κ. Τολιᾶς κατὰ τὴν προηγουμένην ἐκλογὴν τοῦ δήμου Θυάμου ἐπῆρε 780 ψήφους, τὸ δὲ γʹ Τμῆμα κατὰ τὴν προηγουμένην ἐξέλεγξιν εἶπεν, ἐπειδὴ ἐψηφοφόρησαν παρανόμως, ὡς ἐκήρυξεν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπή, ἐνόμισε τὸ Τμῆμα κατὰ τὴν κρίσιν του, ὅτι ἠδύναντο ν’ ἀφαιρεθῶσι καὶ ἀπὸ τὸν Τολιᾶν καὶ ἀπὸ τὸν Ἴσκον καὶ ἀπὸ τὸν Καραγιαννόπουλον, τοῦτο δὲ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ Τμήματος, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, ἐπανέλαβε δὶς καὶ τρίς. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται, διότι ἡ ἐπικύρωσις τοῦ δήμου ἐκείνου ἐπῆλθε, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν μίαν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς τετελεσμένην· διότι ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε τοὺς δήμους Θυάμου, Ἰδομένης καὶ Στράτου, χωρὶς ν’ ἀφαιρέσῃ ψήφους. Ὁ κ. Εἰσηγητὴς εἶχε προτείνει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θυάμου, διὰ τὸν λόγον τῆς νοθεύσεως καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν 4 ψήφων, καὶ τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, διὰ τὸν λόγον τῆς ἀποφάσεως. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰ ἓξ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα λέγει ὅτι διεγράφησαν ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. Ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος τοῦ δήμου Ἀμβρακίας ὑπέστη τὴν βάσανον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς κατάλογος ὑπέστη· καὶ βλέπετε ὅτι ἐξεδόθη μία ἀπόφασις, 431, καὶ τὸ δικαστήριον τὸ ἐκδῶσαν αὐτήν, ὡς πάντες γνωρίζετε, ὑπέπεσεν εἰς ἀντίφασιν εἰς τὸ διατακτικόν. Τὸ δικαστήριον, τῇ αἰτήσει τοῦ εἰσαγγελέως, ἦλθε καὶ ἐξέδωκε δευτέραν ἀπόφασιν, κατ’ ἐμὲ κακῶς, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τῶν ἅπαξ ἀποφασισθέντων, τὴν δὲ ἀπόφασιν ταύτην ὁ δήμαρχος ἐνόμισεν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀκούσῃ, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο διὰ τοῦ καταλόγου τοῦ συνταχθέντος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πρώτης ἀποφάσεως. Ἐγένετο λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ ἡ πρώτη μὲ τὸν κατάλογον αὐτόν, καὶ ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὸν δῆμον Ἀμβρακίας, μόνον ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὁ Δήμαρχος δὲν συνεμορφώθη μὲ τὴν ά. ἀπόφασιν· ὁ κ. Τρικούπης διέταξε τὸν ἔπαρχον νὰ προσκαλέσῃ τὸν δήμαρχον νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς βʹ. ἀποφάσεως· ἀλλὰ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς ὁ κ. Τρικούπης παρῃτήθη καὶ ἦλθεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, πρὸς ὃν παρεπονέθην κατὰ τῆς διαταγῆς τοῦ Τρικούπη, ὅτι δὲν εἶναι δικαία· οὗτος μοὶ ἀπεκρίθη, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὑπῆρξε σύμφωνος μὲ τὴν διαταγὴν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ πεποίθησίς του. Λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαταγῆς τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐδιορθώθη ὁ κατάλογος, ἐδιορθώθη δὲ συμφώνως μὲ τὴν ἀπόφασιν τὴν δευτέραν, ἰδοὺ δὲ τί λέγει ὁ ἔπαρχος, διαφωνοῦντος τοῦ δημάρχου, ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται καὶ λέγει ὅτι κακὰ ψυχρὰ διέταξε νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον κατὰ τὴν δευτέραν ἀπόφασιν, ἀλλὰ τελευταῖον ὑπέκυψε, διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ ποιν. καταδίωξιν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ ἔπαρχος. (Ἀναγινώσκει.) Αὐτὴ εἶναι ἡ παλαιὰ πρᾶξις τοῦ ἐπάρχου.

§86ΤΙΝΕΣ. Τί τὴν ἀναγινώσκετε λοιπόν;

§87ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλω ν’ ἀποδείξω, ὅτι καὶ εἰς αὐτὸν τὸν κατάλογον τὸν διορθωθέντα δὲν εἶναι οὐδεὶς ψηφοφόρος. Λοιπὸν, κύριοι, τί ἄλλο ἐπράξαμεν ἡμεῖς, παρὰ νὰ συμμορφωθῶμεν μὲ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς; Ἐνηργήσαμεν μίαν ἐκλογὴν κατὰ τὴν ἀπόφασίν σας, κατὰ τὴν διαταγὴν τῆς παρελθούσης καὶ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως. Ἂς ἔλθουν οἱ ἐνιστάμενοι νὰ μᾶς δείξουν, ὅτι ἓν ἐξ αὐτῶν τῶν ὀνομάτων ἐψήφισε, καὶ ἐγὼ πρῶτος νὰ κατηγορήσω τὴν ἐκλογήν. Ἔρχομαι, κύριοι, τώρα εἰς τὸ τῶν ἑτεροδημοτῶν. Μᾶς ἐπέταξε μίαν σημείωσιν ὁ κ. Ἴσκος καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπὸ τοὺς ἀριθ. τάδε καὶ τάδε ἐψηφοφόρησαν εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας, ἀλλ’ αὐτοὶ ἔχουν ψηφοφορήσει καὶ εἰς τὸν δῆμον Θυάμου. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν σημείωσιν τὴν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν; Ἀναλάβετε τὴν εὐθύνην, καὶ λάβετέ την ὑπ’ ὄψιν. Εἰς ἕνα μαχαλᾶ, κύριοι, ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ Κώστας Γεωργίου καὶ Κώστας Γεωργίου, πολὺ περισσότερον εἰς δύο δήμους. Οὐδεὶς ἄλλος λόγος δὲν ὑπῆρξε. Πράξατε λοιπὸν ὅπως σεῖς νομίζετε δίκαιον καὶ πρέπον.

§88ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, νὰ λύσῃ ἡ Βουλὴ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὲ, εἶναι σπουδαῖον. Ἐὰν τὸ λύσητε ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, θὰ σᾶς εὐχαριστήσω· ἀλλὰ σᾶς ὑπόσχομαι, εἰς μίαν νέαν ἐκλογὴν, νὰ σᾶς φέρω τέσσαρας βουλευτὰς ἐκ τοῦ δήμου Σελληνοῦντος (ἱλαρότης). Καὶ δὲν θὰ ἔχετε κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ εἴπητε τίποτε, καὶ προκαλῶ πρὸς τοῦτο καὶ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, καὶ τὸν κύριον Ζαΐμην, καὶ τὸν κύριον Δεληγεώργην, τὸν ὁποῖον πολὺ σέβομαι, καὶ ἰδίως προκαλῶ τὸν κύριον Δεληγεώργην, διότι πάντοτε κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἐκλογῆς Κυνουρίας φαίνεται ἐναντίος· τὸν παρακαλῶ δὲ νὰ προσέξῃ, διότι ἡ ἀπάντησίς του θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόδειγμα τῆς διαγωγῆς μου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐξετάσω πῶς ἐδιόρθωσεν ὁ δήμαρχος τὸν κατάλογον, μοῦ εἶναι ἀδιάφορον· διὰ νὰ ἀνατρέψω τὴν ἐκλογὴν, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταφύγω εἰς αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα. Μία ἔνστασις προτείνεται, ἡ ὁποία εἶναι, κατ’ ἐμὲ, βάσιμος· δηλ. ὅτι ἐκλογεῖς τινες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Θυάμου, καὶ οὗτοι ἐψηφοφόρησαν εἰς ἀμφοτέρους τοὺς δήμους. Ἡ ἔνστασις αὕτη ἐπροτάθη εἰς τὸ Τμῆμα, τὸ ὁποῖον κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν ἀπέῤῥιψεν, οὐχὶ ὅμως κατ’ οὐσίαν, ἀλλ’ ὡς ἄσκοπον, ὡς μὴ ἐξασκοῦσαν ἐπιῤῥοὴν, ἕνεκα τῆς ὁριστικότητος τῶν καταλόγων. Μοῦ ἀρέσει αὐτὴ ἡ ἰδέα, κύριοι, διότι τώρα ἔχει 1500 ψήφους ὁ δῆμος Σελληνοῦντος, καὶ ἂν τοὺς ἐκλογεῖς τούτους ἐγγράψω καὶ εἰς δύο ἄλλους δήμους, θὰ ἔχω ἐν ὅλῳ ἐκ τοῦ δήμου Σελληνοῦντος 4500 ψήφους, μὲ τὰς ὁποίας δύναμαι εἰς μίαν νέαν ἐκλογὴν νὰ φέρω τέσσαρας βουλευτὰς, χωρὶς νὰ ἔχω οὐδεμίαν ἀνάγκην τῆς λοιπῆς ἐπαρχίας.

§89ΧΟΪΔΑΣ. Τοὺς ἀναμένουν αἱ φυλακαὶ τῆς Τριπόλεως.

§90ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάγῃ ὁ ἐκλογεὺς εἰς τὰς φυλακὰς, ἀλλ’ ὅμως θὰ ἔχῃς ἐδῶ 4 βουλευτὰς Σελληνοῦντος, καὶ θὰ σὲ τυραννοῦν κάθε ὥρα, καὶ δὲν κάμνεις τίποτε, διότι ἡ καταδίκη τῶν ἐκλογέων δὲν ἐπηρεάζει τὴν ἐκλογήν. Ἀκούσατε, κύριοι, πῶς δικαιολογεῖ τὸ τμῆμα τὴν ἀπόφασίν του. «Ἐπειδὴ ἐκτὸς τῶν ἐνστάσεων αὐτῶν προτείνεται, ὅτι περὶ τοὺς εἴκοσιν ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων εἶναι μὲν ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, εἶναι ὅμως ἑτεροδημόται, καὶ ἐψηφοφόρησαν, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τῶν ἐνισταμένων, ἐν τῷ δήμῳ Θυάμου, εἰς ὃν ὡσαύτως εἰσὶν ἐγγεγραμμένοι, ἀλλ’ οὐδεμία προσάγεται ἀπόδειξις περὶ τοῦ τελευταίου αὐτοῦ γεγονότος, ὁ δὲ ἐνιστάμενος ἐπρότεινε νὰ ζητηθῇ ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἀποσταλῇ τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας τοῦ δήμου Θυάμου· ἡ περαιτέρω ὅμως ἐξέτασις τῆς ἐνστάσεως ταύτης ἐκρίθη κατὰ πλειονοψηφίαν, ἑνὸς ἀντιλέγοντος καὶ πέντε ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Τμήματος ἐπιφυλαχθέντων, ὡς ἀνυπόστατος, ἕνεκα τῆς ὁριστικότητος τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, ὅστις κατὰ τὸν νόμον μακρὰν ὑφίσταται ἐξέλεγξιν, κατὰ δὲ τὴν προκειμένην ἐκλογὴν μακροτάτην ὑπέστη βάσανον καὶ ἀναψηλάφησιν, ὁριστικὸς δὲ καταστάς, παρέχει ἀναμφισβήτητον δικαίωμα εἰς τὸν ἐγγεγραμμένον νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ μόνον ποινικῶς καταδιώκεται, ἐὰν ὑπάρχωσιν αἱ περιπτώσεις τοῦ νόμου. Παρατηρεῖται δὲ προσέτι, ὅτι οὐ μόνον κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου τοιαύτη ἔνστασις οὐδέποτε ἐπροτάθη, ἀλλ’ οὔτε κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καθ’ ἑνὸς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν δῆθεν ἑτεροδημοτῶν αὐτῶν ἐγένετο ἀντίῤῥησις, ἀλλὰ δύω ἡμέρας μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, ὅπερ οὐ μόνον τὸ βάσιμον τῆς ἐνστάσεως ἐξασθενεῖ, ἀλλὰ καὶ λίαν πιθανὸν καθιστᾷ, ὅτι ἀμφότερα τ’ ἀνταγωνιζόμενα μέρη προσεδόκων καὶ ἀπήλαυσαν (καὶ διὰ τοῦτο ἐσιώπησαν) τὰς ψήφους τῶν ἑτεροδημοτῶν· αὕτη δὲ ἡ περίστασις ἔχει πολλὴν σημασίαν εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, διότι μὴ ὑπαρχούσης διατάξεώς τινος τοῦ νόμου περὶ τοῦ πρακτέου εἰς τοιαύτην περίπτωσιν (καθόσον ἡ ἀφαίρεσις ἐκ τῶν ψήφων τοῦ ἐπιτυχόντος διατάττεται μόνον εἰς τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν τῶν πλεοναζόντων σφαιριδίων), ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἀσφαλῶς νὰ συμπεράνῃ, ἢ εὐλόγως νὰ ὑποθέσῃ, ἕνεκα τῆς σιωπῆς ἀμφοτέρων τῶν μερῶν κατά τε τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ καταλόγου καὶ τὴν ψηφοφορίαν, ὅτι ἐκ τῶν ψήφων τῶν ἑτεροδημοτῶν ὠφελήθη μόνος ὁ ἐπιτυχὼν καὶ ἑπομένως ἠλλοιώθη τὸ ἀποτέλεσμα· ὥστε ἡ ὁριστικότης τοῦ καταλόγου καὶ δι’ αὐτὸν ἀκόμη τὸν λόγον πρέπει ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ κατισχύσῃ, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀπαρεγκλίτως ἠκολούθησε κατὰ τὰς ἐξελέγξεις αὐτὸν τὸν κανόνα, καὶ σταθερῶς ἀπέῤῥιψε πᾶσαν ἔνστασιν κατὰ τοῦ περιεχομένου τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ αὐτὴν τὴν περὶ Ὀθωμανῶν ὑπηκόων ἢ νηπίων ἐγγεγραμμένων καὶ ψηφοφορησάντων.» Ἐὰν ὑποθέσωμεν, κύριοι, ὅτι εἰς ἕνα κατάλογον ἐνεγράφησαν δέκα ἐκλογεῖς δὶς καὶ τρίς, οὗτοι δὲ ψηφίσωσιν ἅπαξ, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι εἶναι καὶ πάλιν ἐγγεγραμμένοι, νὰ ψηφίσωσιν ἐκ νέου, διότι ἡ περαιτέρω αὐτῶν ἐγγραφὴ οὐδὲν χορηγεῖ αὐτοῖς νέον δικαίωμα· ἑπομένως, ἐὰν καὶ πάλιν ψηφίσωσι, θὰ τοὺς διαγράψητε. Ἂν λοιπὸν ὁ ἐκλογεὺς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορῇ εἰς ὅλους τοὺς δήμους, εἰς οὓς τυχὸν εἶναι ἐγγεγραμμένος, ὀφείλει νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, διότι εἰς μίαν νέαν ἐκλογὴν θέλω νὰ κανονίσω τὰς ἐνεργείας μου εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ἂν ὅμως δὲν ᾖναι ἐπιτετραμμένον, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον τοῦτο, πρέπει νὰ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογήν, διότι ἡ διαφορὰ εἶναι μία ψῆφος. Ὁ κύριος Στράτος εἶπεν ὅτι εἰς τὸν δῆμον Θυάμου, ἐνῷ ἔπρεπεν ὁ κ. Τολιᾶς νὰ σημειωθῇ μὲ ψήφους 775, ἐσημειώθη μὲ 770 ἀπὸ τὸ Τμῆμα. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Βουλή, ὅταν ἐξεδίκασε τὴν ἐκλογήν, 770 ψήφους κατελόγισεν εἰς τὸν κ. Τολιᾶν, διότι παρεδέχθη τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος, ἥτις ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν, ἐγώ, διὰ νὰ φανῶ πλέον ἐπιεικὴς πρὸς τὸν κ. Τολιᾶν, προσθέτω καὶ 5, διότι δὲν τὸν ὠφελοῦν, καθόσον εἶναι 15 οἱ δὶς ψηφίσαντες εἰς τὴν ἐκλογήν. Δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην ὅτι πράγματι οἱ δὶς ἐγγεγραμμένοι εἰσὶν οἱ αὐτοὶ ἐκλογεῖς, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν λέγει τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ὅτι τὸ περιστατικὸν τοῦτο δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν, διότι, ἀφοῦ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ὁριστικοὺς καταλόγους, ἐδικαιοῦντο νὰ ψηφίσωσιν. Ἂν τοῦτο ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ, ἡ ἐκλογὴ εἶναι αὐτοδικαίως ἔγκυρος, καὶ ἑπομένως δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ μέτρου τούτου εἰς ἄλλην ἐκλογήν.

§91ΧΟΪΔΑΣ. Μὴ ἐπιλανθάνου ὅμως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§92ΣΤΡΑΤΟΣ. Δύω λέξεις, κύριοι. Ἡ ἀπόφασις, ἡ ἐκδοθεῖσα ἐκ μέρους τοῦ πρωτοδικείου, ἐξεδόθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταθέσεως τοῦ Καραγιαννοπούλου· ὁ Καραγιαννόπουλος λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖοι εἶναι ἑτεροδημόται, ποῖοι εἶναι ἀνήλικοι, ποῖοι ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι καὶ ποῖοι ἄγνωστοι. Ἐπὶ τῆς καταθέσεως λοιπὸν τοῦ κυρίου Καραγιαννοπούλου συνετάχθη ἡ ἀπόφασις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐγένετο ὁ κατάλογος. Ὁ κύριος Κολιάτσος ἐμελέτησε τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας πολὺ καλά· ἂν εὗρεν ἓν ἐκ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν, ἐπίσης λέγω καὶ ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Ἐκτὸς τούτου, ὁ Ἴσκος εἰς τὴν ἔκθεσίν του καὶ ὁ μειονοψηφήσας Πετσάλης δύω καὶ μόνον ὀνόματα εὗρον.... εἰς τὸν ἀριθ. 797 ὁ Ἴσκος καὶ ὁ Πετσάλης ἔχουν ὅτι ἐψήφισεν ὁ Χρῆστος Νταλάγας, ἐνῷ ὑπὸ τὸν ἀριθ. αὐτὸν ἐψήφισε ὁ Βασίλειος............ εἰς τὸν ἀριθ. 797 ἔχουν ὅτι ἐψήφισεν ὁ Γεώργιος, ἐνῷ ἐψήφισεν ὁ............ Καὶ περὶ τῶν δύω αὐτῶν λέγουν, ὅτι ἐψήφισαν εἰς τὸν δῆμον Θυάμου, ἐνῷ ὁ........ ἐψήφισεν εἰς Ἀμβρακίαν, ὁ δὲ........ Ἀπὸ αὐτὰ τὰ δύω, τὰ ὁποῖα τώρα εὗρον, δύνασθε νὰ συμπεράνητε καὶ διὰ τὰ ἄλλα, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἀπόδειξιν μᾶς φέρουν.

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, θέλω ὁμιλήσει κἀγὼ ὀλίγα τινὰ, ὡς λαβὼν μέρος καὶ ὡς μειονοψηφήσας. Ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς, ὁ καὶ ἐνδιαφερόμενος, κύριος Στράτος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τῶν 15 ἑτεροδημοτῶν δύω δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προβάλλονται ὡς δὶς ψηφίσαντες. Κύριοι, καὶ κατάλογον ἔχω, καὶ τὴν εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἀναλαμβάνω, διότι ἔχω καταλόγους, εἰς τοὺς ὁποίους συνέκρινα τοὺς ψηφοφορήσαντας· ἐκ τούτων γίγνεται δῆλον, ὅτι καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας καὶ εἰς τὸν δῆμον Θυάμου εἶναι οἱ αὐτοὶ δὶς ψηφίσαντες. Ὅταν δὲ ἐζήτησα εἰς τὸ Τμῆμα νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν καὶ ἐπέδειξα τοὺς καταλόγους, ὁ κ. πρόεδρος μοῦ εἶπε: «θὰ λάβωμεν ὑπὸ μεγαλειτέραν ἔποψιν τὸ ζήτημα», δὲν ἐλύθη δὲ ποσῶς τὸ ζήτημα, ἂν οἱ ψηφοφορήσαντες πράγματι ἐψηφοφόρησαν, καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ τοὺς διαγράψωμεν. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα μίαν λογικωτάτην ἀπάντησιν τοῦ μέλους τῆς ἐπιτροπῆς κ. Φιλήμονος, ὁ ὁποῖος εἶπεν «ὅτι καὶ μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ καταλόγου, ὑπάρχει νομολογία τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς δὶς ψηφίσαντας»· διότι κατὰ τὴν νομολογίαν ταύτην διαγράφονται οἱ τοιοῦτοι. Ὁ πρόεδρος εἶπε «δὲν ἠξεύρω ἐγὼ ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη νομολογία· μοῦ φαίνεται ὅμως ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου.» Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν δυνάμεθα μὲν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, δυνάμεθα ὅμως νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν δίς. Καὶ καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ἑτεροδημότας, δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τίποτε ἄλλο παρ’ ὅτι ἐψήφισαν 15 οἱ αὐτοὶ, ὡς τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἠρνήθησαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Τώρα ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸν δῆμον Θυάμου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ταυτότητα.

§94ΕΙΣ. Τὴν ταυτότητα τῶν προσώπων πόθεν τὴν ἀποδεικνύετε;

§95ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ταυτότης τοῦ προσώπου ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ πατρὸς καὶ τῆς ἡλικίας, καὶ διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Τμήματος δὲν εἶπον οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὅτι δὲν εἶναι αὐτοὶ οἱ ψηφοφόροι, οἵτινες ἐμφαίνονται εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας ὡς ψηφοφορήσαντες.

§96ΕΙΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τὸ πρωτόκολλον ἄλλο.

§97ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τέλος πάντων ἔρχεται ὁ ἐνιστάμενος καὶ σοῦ προβάλλει μίαν ἔνστασιν, καὶ σοῦ λέγει, ἰδοὺ ὅτι ἐψήφισαν δὶς οἱ αὐτοί· σὺ ὀφείλεις εἴτε διὰ πιστοποιητικοῦ, εἴτε δι’ ἄλλου ἐγγράφου, νὰ ἀποδείξῃς τὸ ἐναντίον. Πρὸς περισσότεραν πιστοποίησιν, σᾶς λέγω ὅτι ὁ Ἴσκος ἔφερε πιστοποιητικὸν τοῦ παρέδρου, ὁ ὁποῖος φέρει τὴν εὐθύνην τοῦ νόμου. Ἐγώ, εἰς τὴν κατ’ ἀντιμωλίαν ἐν τῷ Τμήματι συζήτησιν, εἶπον: κύριε Στράτε, φέρε πιστοποιητικόν, καὶ πιστεύω Σὲ μόνον. Θέλετε, κύριοι, νὰ διαστρέψητε τὴν ἀλήθειαν; Ἐὰν θέλωμεν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα εἰλικρινῶς καὶ ἀκωλύτως, πρέπει νὰ ἤμεθα καὶ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις ὅσον τὸ δυνατὸν λίαν αὐστηροί. Ὑποστηρίζω τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ 15 οὗτοι ἐκλογεῖς ἐψήφισαν συγχρόνως καὶ εἰς τὸν δῆμον Θυάμου καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας.

§98ΧΟΪΔΑΣ. Τίς ὁ δήμαρχος, ὁ δοὺς τὸ πιστοποιητικὸν; εἶναι ὁ δήμαρχος Θυάμου, ἢ ὁ δήμαρχος Ἀμβρακίας;

§99ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θυάμου, ἢ καὶ ἄλλος τις ἴσως· φέρει ὅμως τὴν εὐθύνην τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον οἱ δῆμοι συνέχονται.

§100ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι ὁ δημαρχικὸς πάρεδρος τοῦ δήμου Ἰδομένης, τοῦ δήμου τοῦ ὁποίου δήμαρχος εἶναι ὁ ἀδελφὸς τοῦ Ἴσκου.

§101ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν ἐπροκλήθη ὁ Στράτος παρ’ ἐμοῦ εἰς τὸ Τμῆμα νὰ φέρῃ πιστοποιητικόν, διατί δὲν τὸ ἔφερε; Διότι ἐφοβήθη τὴν εὐθύνην.

§102ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν τὸ πιστοποιητικὸν τὸ ἐξέδιδεν ὁ δήμαρχος Θυάμου ἢ ὁ δήμαρχος Ἀμβρακίας, τότε βεβαίως θὰ ἔδιδον πίστιν.

§103ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Χοϊδᾶς εἶναι πολὺ δύσπιστος, καὶ ἀφοῦ μάλιστα τοῦ προέβαλον τὴν αὐτὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν προέβαλον εἰς τὸν κ. Στράτον. Ὅταν ἐπροκάλεσα τὸν ἐνιστάμενον νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι οἱ ψηφοφορήσαντες εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας δὲν εἶναι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τὸν ἄλλον δῆμον, τοῦ Θυάμου, ἔστω καὶ παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ δημάρχου, ἐκεῖνος εἶπε· δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην. Τί ἄλλο ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου; Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς θέλετε νὰ διαστρέψητε τὴν ἀλήθειαν. Κύριοι, ἠξεύρετε ὅτι ὑπῆρξεν ἀπόφασις, διὰ τῆς ὁποίας διαγράφονταί τινες καὶ ἐγγράφονται ἄλλοι. Διὰ τοῦτο ἐξεδόθη ἀπόφασις ἀναψηλαφήσεως· εἰς ταύτην δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἀναψηλαφηθῶσι παρὰ μόνον ἐκεῖνοι περὶ ὧν ὑπῆρχεν ἀντίφασις. Ἀλλὰ διατὶ ὁ δήμαρχος τοῦ κυρίου Στράτου ἐνέγραψεν ἐκείνους ὧν διατάττεται ἡ διαγραφή, οἵτινες καὶ ἐψηφοφόρησαν; Διότι ἦσαν φίλοι του, ἐνῷ τρεῖς ἄλλοι, ὧν διατάσσεται ἡ ἐγγραφή, δὲν ἐνεγράφησαν, διότι ἦσαν φίλοι τοῦ κυρίου Ἴσκου. Ἠξεύρετε δὲ κατὰ πόσας ψήφους ὑπερτερεῖ ὁ κ. Τολιᾶς; κατὰ μίαν. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, τούτων οὕτως ἐχόντων, νὰ ἐπικυρώσωμεν τοιαύτην ἐκλογήν; Βεβαίως ὄχι. Ἐκτὸς τούτου, θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της καὶ εἰς τὸ ἑξῆς. Εἰς τὸν αὐτὸν δῆμον, μολονότι ἐγένετο δὶς ἐκλογή, ἡ αὐτὴ χεὶρ πάντοτε εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ ῥίψῃ σφαιρίδιά τινα εἰς τὴν κάλπην τοῦ Ἴσκου καὶ κατὰ μὲν τὴν τότε ἐκλογὴν ἔῤῥιψεν 20, καὶ τρία εἰς τὴν κάλπην τοῦ Τολιᾶ, κατὰ δὲ τὴν βʹ. 11, ἐνῷ εἰς τοῦ κ. Τολιᾶ 3 μόνον. Ἐὰν εἰς τὴν Βουλὴν μένῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ἂς ἀναβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της, μέχρις ὅτου διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα νὰ στείλῃ τὰ πρωτόκολλα τῶν διαφόρων δήμων, αἵτινα εὑρίσκονται κατεσχεμένα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι οἱ τοῦ δήμου Θυάμου ἐκλογεῖς ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας, τότε δὲ νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της. Καταπαύων τὸν λόγον, ζητῶ τὴν ἀναβολήν. Εἰς τὸν δῆμον τοῦ κυρίου Στράτου ἐγένετο καλπονόθευσις κατὰ τοῦ Ἴσκου. Διατὶ λοιπὸν, κύριοι, εὑρέθησαν σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τοῦ Ἴσκου πλεονάζοντα, καὶ ἐῤῥίφθησαν τόσα, ὅσα ἠδύναντο ν’ ἀλλοιώσωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς; Ἐν τέλει, κύριοι, ἀφ’ ὅσα ἐῤῥέθησαν, ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογήν. Ἐὰν δὲ ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι ἀμφιβάλλουν διὰ τοὺς δὶς ψηφοφορήσαντας, ὅτι ἠλλοίωσαν τὸ ἀποτέλεσμα, προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ ἕως ὅτου ζητήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ πρακτικὸν, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ βεβαιωθῇ αὕτη, ὅτι εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ψηφοφορήσαντες εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας, οἵτινες ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τὸν δῆμον Θυάμου.

§104ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω, ὅτι ἤλλαξε φάσιν τὸ ζήτημα· ἀρνοῦνται, ὅτι ἐψήφισαν εἰς τὸν ἄλλον δῆμον. Τὸ πρωτόκολλον εἶναι εἰς τὸν εἰσαγγελέα, οἱ ἀριθμοὶ τοῦ πρακτικοῦ τῆς ψηφοφορίας εἶναι γνωστοί· νομίζω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δύναται ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, καὶ παρακληθῇ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὸν κ. εἰσαγγελέα νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ποῖοι εἶναι οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἀναφερόμενοι εἰς τὸν κατάλογον τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἐκ τούτου ἡ Βουλὴ θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν, διότι, κύριοι, δὲν πρέπει ν’ ἀδικήσωμεν τὸν Τολιᾶν χωρὶς νὰ ᾖναι δίκαιον. Νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθοτέρα γνώμη, καὶ κάμνω αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἥτις εἶναι ἀπωτέρα.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔλαβα μέρος εἰς τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἐπειδὴ πολὺν λόγον ἔκαμον περὶ ἐμοῦ, πρὸ πάντων ὁ κ. Κατσικόπουλος, ἀναγκάζομαι νὰ δώσω τινὰς διασαφήσεις, ἀφοῦ ὁ κ. Πετσάλης ἠθέλησε νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέσον τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῷ Τμήματι, καὶ ὠνόμασε τὰ συζητήσαντα πρόσωπα, καὶ νὰ ἀναφέρω τὴν γνώμην μου. Τῷ ὄντι εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν παρουσιάσθη ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου· εἶναι ἑπομένως ζήτημα γενικὸν, ζήτημα ἔχον γενικὴν ἀξίαν ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων, τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ νὰ ἀκυρωθῇ ἐκλογή τις, διότι ἐψηφοφόρησαν εἰς αὐτὴν ἑτεροδημόται, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν καὶ εἰς ἄλλον δῆμον. Τὸ ἴδιον ζήτημα, ὀλίγας ἡμέρας πρὶν συνέλθῃ τὸ Τμῆμα διὰ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἐκλογῆς Βάλτου, παρουσιάσθη εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον, ὡς ἐνδιαφερόμενον ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου. Κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν ὁ ὑποψήφιος τῆς μερίδος μου, ἀνταγωνιζόμενος πρὸν τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ἔχασε τὴν ἐκλογὴν μὲ μίαν ψῆφον. Κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ ἐγένετο ἔνστασις, καὶ ἐζητήθη ἐνταῦθα ἡ γνώμη τοῦ καθηγητοῦ κ. Κοκκίνου, ὅπως ἀποφανθῇ ἐὰν ἡ ἐκλογὴ δὲν ᾖναι ἀκυρωτέα, διότι ἀνακαλύπτεται ὅτι τρεῖς ἑτεροδημόται, ψηφοφορήσαντες εἰς ἄλλον δῆμον, ἐψηφοφόρησαν καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ, ἐγγεγραμμένοι ὅμως εἰς τὸν δημοτικὸν κατάλογον καὶ τοῦ Αἰτωλικοῦ καὶ τοῦ ἑτέρου δήμου. Ὁ κύριος Κόκκινος ἀπεφάνθη ἐγγράφως καὶ εἶπεν, ὅτι περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διάταξις, ἀλλὰ μόνον περὶ τιμωρίας τῶν ψηφοφορησάντων· ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἀκυρωτέα διὰ τοῦτο, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, τὴν ὁποίαν δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον δι’ οὐδένα λόγον νὰ διασείσωμεν· διότι ἐὰν τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου διασείσωμεν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ νομοθέτης διὰ τῆς ὁριστικότητος, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Αὐτὸ τὸ ἴδιον ζήτημα τῷ ὄντι βλέπετε, ὅτι ἐλύθη ἐναντίον τοῦ ἰδικοῦ μου συμφέροντος εἰς ἐκλογὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπερβολικὰ ἐνδιεφερόμην, αὐτὸ παρουσιάσθη καὶ εἰς τὸ Τμῆμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω· ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γεννήσῃ δισταγμοὺς ὡς πρὸς τὴν λύσιν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὁ ἀξιότιμος κ. Κατσικόπουλος καὶ ὁ κ. Πετσάλης ἔπρεπε νὰ ᾖναι πλέον εὔσπλαγχνοι. Τῷ ὄντι ὁ κ. Φιλήμων ἔκαμε τὴν παρατήρησιν ὅτι, ὁσάκις παρουσιάζονται δὶς ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν αὐτὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἡ ψῆφος αὐτῶν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν δὶς, διότι τοιαῦτα παραδείγματα ἀκυρώσεως ἐκλογῶν ἀπαντῶμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν. Κατ’ αὐτῆς τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Φιλήμονος — καὶ τοιαῦται παρατηρήσεις καὶ σκέψεις ἐγένοντο πολλαὶ, διότι ἐσυζητεῖτο τὸ ζήτημα, ὅπως εὑρεθῇ λόγος σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ δικαίου — κατ’ αὐτῆς, λέγω, ἐγένετο ἡ ἐμὴ παρατήρησις, ὅτι τὰ δύω ζητήματα δὲν ἀποτελοῦν ἓν ζήτημα· δὲν πρόκειται δηλαδὴ εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, περὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Φιλήμων. Ὅταν ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος ᾖναι ἐγγεγραμμένος δὶς εἰς τὸν αὐτὸν κατάλογον, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ δὶς, διότι τὸ αὐτὸ πρόσωπον ἐμφανίζεται εἰς τὴν ἰδίαν ἐπιτροπὴν ὡς ἐγγεγραμένον δὶς εἰς τὸν αὐτὸν κατάλογον, καὶ ἡ ταὐτότης ἀποφασίζει· δὲν πρόκειται ὅμως περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου καὶ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον παρουσιάζεται καὶ ζητεῖ νὰ ἀπατήσῃ ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησεν, ἢ ὅστις λέγει: ἐπειδὴ εἶμαι ἐγγεγραμμένος ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 1, εἰς τὸν ὁποῖον ἐψηφοφόρησα, καὶ εἶμαι ἐγγεγραμμένος καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν 10, ζητῶ καὶ τώρα νὰ ψηφοφορήσω, καὶ μὲ καταλογίσητε καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν 10. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ, εἶναι καθαρῶς ἕτερον ζήτημα. Ὁ πολίτης παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ λέγει, ἐπειδὴ εἶμαι ἐγγεγραμμένος ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 1, θέλω νὰ ψηφοφορήσω· ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα εἰμὴ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ταὐτότητά του, ἐὰν δὲ παραδέχηται ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένος, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ. Ἡ ὁριστικότης τοῦ καταλόγου ἀναμφισβητήτως ἔχει καὶ αὐτὴ τὰ ἀτοπήματά της· ἀλλὰ ὁ νομοθέτης, μετὰ τὴν μακρὰν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔσχε, μετὰ τὰς δυστυχεῖς περιστάσεις τὰς ὁποίας διῆλθεν ὁ τόπος, ἀπεφάσισε κατὰ τὸ 1864 νὰ προτιμήσῃ τὰ ἀτοπήματα τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου ἀπὸ τὰ ἀτοπήματα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὸ ἐναντίον σύστημα. Εἶναι τῷ ὄντι ἄτοπον ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ λέγῃ «ἀποῤῥίπτω τὴν ἔνστασιν, ἥτις ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον εἶναι Ὀθωμανὸς, καὶ ἐπιτρέπω εἰς αὐτὸν νὰ ψηφοφορήσῃ, διότι εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον·» καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λέγῃ «εἶμαι ἠναγκασμένη νὰ παραδεχθῶ τὸν βουλευτὴν ὡς νομίμως ἐκλεχθέντα, ἂν καὶ εἷς ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων ᾖναι Ὀθωμανὸς, ὅταν διὰ μιᾶς ψήφου ἐπλειονοψήφησεν». Αὐτὰ εἶναι ἀτοπήματα, ἀλλ’ ἡ ὁριστικότης τοῦ καταλόγου μᾶς ἀπαλλάττει ἀπὸ μεγαλείτερα ἀτοπήματα, καὶ τοῦτο παρεδέχθησαν καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ ἡ Βουλὴ. Καὶ τὸ Τμῆμα καὶ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης, γενομένης ἐνστάσεως, ὅτι 100 περίπου Ὀθωμανοὶ ἐκεῖ ἐψηφοφόρησαν, εἶπεν ὅτι δὲν δέχομαι τοῦτο, διότι ἅμα ἦσαν ἐγγεγραμμένοι εἶχον τὸ δικαίωμα, τὴν δὲ ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου τὴν θέτω ὑπεράνω ὅλων τῶν ἀτοπημάτων, διότι ὁ νομοθέτης παρεδέχθη τὰ ἀτοπήματα αὐτῆς, ἀποφεύγων ἄλλα ἀτοπήματα καὶ ἄλλας σκανδαλώδεις αὐθαιρεσίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ὑπὸ τὸ ἐναντίον σύστημα τῆς μὴ ὁριστικότητος τῶν καταλόγων, ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι κυρία, ἡ δὲ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς δυσκολωτέραν θέσιν νὰ ἐξελέγξῃ τὰς πράξεις αὐτῆς, ἢ, ἐὰν θέλετε, καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀνοίγεται στάδιον τοὺς μὲν νὰ εἰσάγῃ, τοὺς δὲ νὰ ἀποκρούῃ. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1864 ἐθεώρησεν, ὅτι ἦτο δυστύχημα νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἕως τότε ἐξηκολούθει, καὶ ἠθέλησε νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπεμβαίνουν πλέον εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον καὶ τὸν ἀναψηλαφοῦν. Καὶ τὸ ἀπεφάσισε, κύριοι, ὁ νομοθέτης τοῦ 1864, ὄχι διότι μόνον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τ’ ἀτοπήματα κατὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ διότι ἐθεώρησεν, ὅτι εἶναι δικαιότατον ὁ κατάλογος νὰ μὴν ὑποκύπτῃ εἰς οὐδεμίαν ἀναψηλάφησιν, ἀφοῦ ἐδόθησαν ὅλαι αἱ εὐκολίαι εἰς τὸν πολίτην νὰ ἐξελέγξῃ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, τὸ περιεχόμενον τοῦ καταλόγου, καὶ ὑπερασπισθῇ τὰ δικαιώματά του· ἤτοι ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐνστάσεως, ἐπ’ αὐτῆς ἀποφασίζει τὸ πρωτόδικον δικαστήριον, ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως, ἐπ’ αὐτῆς ἀποφασίζει τὸ Πρωτοδικεῖον. Ἐρωτῶ, ἔχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ἀφοῦ τόσα δικαιώματα παραχωροῦνται εἰς τὸν πολίτην, εἶναι ἄτοπον ἐὰν δὲν ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, δῆθεν προφασιζομένην, δικαίωμα ἀναψηλαφήσεως; Ἀλλὰ περιπλέον εἰς αὐτὴν τὴν συγκεκριμένην ὑπόθεσιν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ἔχομεν καὶ ἄλλην ἀφορμήν. Τῷ ὄντι ὅλοι οἱ κατάλογοι ἐξελέγχονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου· ἀλλὰ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βάλτου εἰς αὐτὸν τὸν κατάλογον ἐγένοντο ὅσα δὲν ἐγένοντο ποτὲ εἰς καμμίαν ἄλλην ἀναθεώρησιν, διότι, ἀφοῦ ἐξηλέγχθη ἅπαξ, μετέπειτα ἐξεδόθη νέα ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου ἀναψηλαφήσεως, τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὡς δὲ ἐνθυμεῖσθε, ἡ ἐκλογὴ αὕτη διεξήχθη, χωρὶς ὁ δήμαρχος νὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀναψηλαφήσεως· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν καὶ ἐγένετο ἡ ἀναψηλάφησις τοῦ καταλόγου, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀναψηλαφηθέντος ἐγένετο ἡ ψηφοφορία. Λοιπὸν ἡ πλειονοψηφία τοῦ Τμήματος ἐσκέφθη καὶ τοῦτο, ἀφοῦ ἐγένετο μακρὰ ἀναψηλάφησις, διατί δὲν ἐπρότεινον τὰς ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας εἶχον περὶ ἑτεροδημοτῶν; αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐφιλονείκουν κάθε ὄνομα διὰ πολλῶν ἐνστάσεων, πῶς παρέλειψαν νὰ κάμουν ἐνστάσεις διὰ τὰ ὀνόματα τῶν ἑτεροδημοτῶν, τὰ ὁποῖα παρεισέφρησαν εἰς τὸν κατάλογον; δεύτερον, γίνεται ἡ ψηφοφορία· κατὰ τὴν ψηφοφορίαν παρουσιάσθησαν βέβαια οἱ ἑτεροδημόται, διατί δὲν ἔγεινεν ἔνστασις ὅτι εἶναι ἑτεροδημόται; Γεώργιος Κωνσταντίνου παρουσιάζεται νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ ὁ ἐνδιαφερόμενος διατί δὲν κάμνει ἔνστασιν; πρόκειται δὲ περὶ 20 ἑτεροδημοτῶν, καὶ δὲν ὑπάρχει ἔνστασις περὶ οὐδενὸς, δύω δὲ ἡμέρας μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς γίνεται ἡ ἔνστασις· καὶ σημειώσατε ἓν πρᾶγμα ἀξιοπαρατήρητον, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ τὰ ἔγγραφα τῆς ψηφοφορίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ παρατηρήσωσι, διότι τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας ἦτον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ εἰσαγγελέως. Ὥστε ἢ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι ἡ ἔνστασις αὕτη εἶναι ὅλως διόλου κατ’ οὐσίαν ἀνυπόστατος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ εἴπωμεν ἡμεῖς τώρα, ἢ πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι, ἐὰν τῷ ὄντι παρεισέφρησαν ὀνόματα, καὶ ἡ μία μερὶς καὶ ἡ ἄλλη ἐσιώπησε, διὰ νὰ λάβῃ τὰς ψήφους ἡ μὲν τῶν μὲν, ἡ δὲ τῶν δέ. Ἀλλὰ ἐνταῦθα πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἂν πρέπῃ νὰ ἀκυρώσωμεν ἐκλογὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ἑτεροδημόται, καὶ ἐὰν αὐτὴ ἡ ἔνστασις, αὐτὸ τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ ψηφίσωσιν ἑτεροδημόται ἦναι τόσον μέγα, ὥστε νὰ κλονίσῃ τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν πρέπῃ νὰ ἀρκεσθῇ ὅτι ὁ νόμος κατὰ τῶν τοιούτων πολιτῶν, οἵτινες ἐψήφισαν, θὰ ἐκτελεσθῇ διὰ ποινικῆς καταδιώξεως αὐτῶν.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς αὐτοὺς δὲν ἐπιβάλλεται καμμία τιμωρία· ὁ νόμος τιμωρεῖ ἐκεῖνον, ὅστις δὶς ἐψηφοφόρησεν εἰς τὸν αὐτὸν δῆμον.

§107ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν ἠξεύρω. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ τελευταῖον, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ Βουλὴ ν’ ἀνακαλύψῃ ἐὰν οἱ ψηφοφορήσαντες εἰς τὸν ἕνα δῆμον ἦναι καὶ οἱ ψηφοφορήσαντες καὶ εἰς τὸν ἕτερον δῆμον· τὰ ζητήματα τῆς ταυτότητος, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ αὐτοῦ δήμου, ἔχομεν τὸ σωματεῖον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ, δηλ. τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπήν· ἀλλὰ μικτὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν συμβαινόντων εἰς τοὺς δύω δήμους, δὲν ἔχομεν κατὰ νόμον, καὶ οὔτε εἶναι δυνατόν· ὥστε δὲν ἠξεύρω τίνι τρόπῳ καὶ τὸ Τμῆμα καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς ταυτότητος. Ὑποθέσατε ὅτι περιέχονται εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας τοιαῦτα ὀνόματα, εἴτε 20, εἴτε περισσότερα, καὶ περὶ τῆς ταυτότητος γίνεται ἀντένστασις· τὸ Τμῆμα τί θὰ ἐξαγάγῃ ἐξ αὐτοῦ; ὄχι διὰ τὴν προκειμένην ἐκλογήν, ἀλλὰ διὰ πᾶσαν ἄλλην. Τὰ ὀνόματα πολλάκις συμπίπτουν καὶ μάλιστα ὁμόρων δήμων, ἀλλ’ ἐκ μόνων τῶν ὀνομάτων δὲν προκύπτει ἡ ταυτότης, ἥτις ἀπαιτεῖ ἀντίληψιν.

§108Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου, διότι τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου οὐδεὶς ἐπρόσβαλεν. Ἡ ὁριστικότης τῶν καταλόγων εἶναι τῷ ὄντι ἀπρόσβλητος, καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἠκολούθησε καὶ ἡ Βουλή. Τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων διὰ τῆς ἀποφάσεώς της ἡ Βουλὴ ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὰς ἐφορευτικὰς ἐπιτροπὰς, διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτὰς κυρίας τῶν φατριαστικῶν ὀρέξεών των. Δὲν δύναται ὅμως ἡ ὁριστικότης τῶν καταλόγων, ἡ ὁποία ὑποχρεοῖ τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τοὺς ἐκλογεῖς εἰς τὴν ψηφοφορίαν, νὰ ἐπηρεάσῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ αὐτῆς· καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ὅτι πραγματικῶς ἐψηφοφόρησαν τὰ αὐτὰ πρόσωπα εἰς τὸν δῆμον Θυάμου, τὰ ὁποῖα ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας.

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κανεὶς δὲν γνωρίζει.

§110Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ λέγω, ἐὰν τὸ γεγονὸς τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος, καὶ ἡ ὁριστικότης δὲν δύναται νὰ καλύψῃ τὸ ἄτοπον, διότι παραδεχομένη ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, καθιεροῖ ὅτι ἡ μειονοψηφία πρέπει νὰ ἐπικρατῇ τῆς πλειοψηφίας. Καὶ διατί; διότι βλέπετε ὅτι διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων εἶναι μιᾶς, δύο, τριῶν, πέντε ψήφων, οἱ δὶς δὲ ψηφοφορήσαντες μετέβαλον τὸ ἀποτέλεσμα καὶ τὴν μειονοψηφίαν καθιστῶσι πλειονοψηφίαν· ἑπομένως ἡ ὁριστικότης τῶν καταλόγων ποτὲ δὲν δύναται νὰ καλύψῃ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ὁριστικότητος τῶν καταλόγων, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῶν οὐδόλως προσβάλλει τὴν ὁριστικότητα. Τὸ ζήτημα περιορίζεται εἰς τὸ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ὁριστικῶς, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἐν τῷ δήμῳ Θυάμῳ οἱ ψηφοφορήσαντες καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας; ἂν τοῦτο ἀποδειχθῇ, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος· ἂν ἀμφιβάλλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται τὰ πρακτικὰ τοῦ δήμου Θυάμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσωμεν· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, αὕτη δὲν δύναται νὰ καλύψῃ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς.

§111ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τὸν λόγον, διότι ὁ κ. Πετιμεζᾶς κατήντησε τὸ ζήτημα τόσον ἁπλοῦν, ὥστε νὰ ἐντραπῶ διότι ὡμίλησα· τὸν ἐρωτῶ ὅμως νὰ μοῦ εἴπῃ, ἐὰν κατὰ τὴν ἐξέλεγξίν τινος ἐκλογῆς ἤθελον τοῦ παρουσιασθῆ ληξιαρχικαὶ πράξεις, ὅτι ἐψηφοφόρησαν 100 νήπια, θὰ ἀκύρονε τὴν ἐκλογήν; βεβαίως ὄχι. Ἐρωτῶ, ἡ ψῆφος τῶν νηπίων τῶν 5, τῶν 6 ἐτῶν, ἔχει περισσοτέραν ἀξίαν, ὥστε νὰ μὴ μεταβάλῃ τὴν πλειονοψηφίαν εἰς μειονοψηφίαν, νὰ δώσῃ τὸ κράτος εἰς τὴν μειονοψηφίαν ἀντὶ τῆς πλειονοψηφίας, ἐνῷ ἡ ψῆφος τοῦ 25ετοῦς, 30ετοῦς καὶ 60ετοῦς φέρει αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, καίτοι ἐνηλίκων ἀνθρώπων, ἐχόντων ἓν φρόνημα καὶ δυναμένων νὰ ψηφηφορήσωσι καὶ διατί; διότι ἐψηφηφόρησαν εἰς ἄλλον δῆμον. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ἐὰν ἤθελον τοῦ παρουσιασθῇ πιστοποιητικὰ καὶ πράξεις ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ λέγουν, ὅτι 30 ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων εἶναι ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι, καὶ συγχρόνως πιστοποιητικὰ τῶν δημάρχων, τὰ ὁποῖα νὰ βεβαιοῦν ὅτι τὰ 30 αὐτὰ ὀνόματα οὐδέποτε ἐνεγράφησαν ὡς δημόται, ἐρωτῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ἐὰν θὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν δυνάμει τῶν πιστοποιητικῶν αὐτῶν; βεβαίως δὲν θὰ τὴν ἀκυρώσῃ, διότι ποτὲ δὲν τὸ ἔπραξε, ποτὲ δὲν ἐγνωμοδότησεν· ἀείποτε καὶ Τμῆμα καὶ Βουλὴ εἶπον: ἀπαράδεκτοι τοιαῦται ἐνστάσεις· εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας καὶ τῆς ἀληθείας τῶν καταλόγων δὲν ἐμβαίνω. Διατί; διότι, διὰ νὰ ᾖναι ὁριστικὸς ὁ κατάλογος, πρέπει νὰ ᾖναι σεβαστός· τί δὲ σημαίνει νὰ λέγωμεν, ὅτι παραδεχόμεθα τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, συγχρόνως δὲ νὰ μὴ στηριζώμεθα εἰς αὐτήν; διατί; ὁ κ. Πετιμεζᾶς σέβεται τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων ἐπὶ τῆς μιᾶς περιπτώσεως, καὶ δὲν σέβεται ἐπὶ τῆς ἑτέρας περιπτώσεως; ἡ δευτέρα περίπτωσις εἶναι ἐλαφροτέρα καὶ δικαιολογεῖται περισσότερον, διότι πρόκειται περὶ Ἕλληνος καὶ οὐχὶ Ὀθωμανοῦ, περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖον πρέπει νὰ ἐκλέξῃ καὶ ποῖον ὄχι, καὶ δὲν πρόκειται περὶ νηπίου, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κανὲν ἀπὸ αὐτά. Ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος, λέγει ὁ κ. Πετιμεζᾶς, εἶναι ὁριστικὸς καὶ τὸν σέβομαι. Κατὰ τί τὸν σέβεται; διὰ νὰ δείξητε ὅτι τὸν σέβεσθε, πρέπει νὰ δείξητε ὅτι σέβεσθε πᾶν τὸ ἐξ αὐτοῦ προερχόμενον. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἐξ αὐτοῦ προερχόμενον; ὅτι ὁ ἐγγεγραμμένος εἰς αὐτὸν δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ, καὶ ἐὰν ἐψηφοφόρησε, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε ὅτι καλῶς ἐψηφοφόρησεν. Ὄχι, λέγουν, σεβόμεθα τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, ἀλλὰ δὲν δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσουν οἱ κακῶς ἐγγεγραμμένοι εἰς αὐτόν. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε, διότι ἀκολουθῶν τὸν ὀρθὸν νοῦν, δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἐννοήσῃ πῶς ἠδύνατο νὰ ἐνδώσῃ εἰς ἀτοπήματα· ἀλλ’ ἂν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προσέξῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, δὲν ἤθελεν εἴπει ὅ,τι εἶπε· διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα ἔχει τὰ ἀτοπήματά του, ἀλλ’ ὁ νομοθέτης εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκλέξῃ καὶ παραδεχθῇ τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου· εἶναι δὲ τὰ ἀτοπήματα τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου πολὺ ὀλιγώτερα καὶ πολὺ κατώτερα ἀπὸ τὰ ἀτοπήματα τοῦ ἄλλου συστήματος.

§112Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἢ δὲν ἐξηγήθην καλῶς, ἢ δὲν μὲ ἐνόησε καλῶς ὁ προλαλήσας· ὁ προλαλήσας ἠθέλησε νὰ συγκρίνῃ τὸν πολίτην, τὸν ἔχοντα τὰ παρὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα καὶ ἱκανὸν ἑπομένως νὰ ψηφοφορήσῃ, μὲ τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος ἔχων τὰ προσόντα ταῦτα κατὰ μίαν ἐκλογὴν, τὰ ἐξασκεῖ εἰς πολλοὺς δήμους· αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν σκέψεων καὶ ἰδεῶν. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Δεληγεώργης, πῶς, κ. Πετιμεζᾶ, ἀφοῦ ἀναγνωρίζεις τὸ δικαίωμα εἰς τὰ νήπια, εἰς τοὺς ὀθωμανοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν εἰς τὸν κατάλογον, νὰ ψηφίζουν, εἰς τὸν ἄνδρα τὸν τέλειον, τὸν ἄρτιον, τὸν ἔχοντα ὅλα τὰ προσόντα, δὲν ἐπιτρέπεις αὐτὸ τὸ δικαίωμα; διότι εἰς μὲν τὴν μίαν περίστασιν τὰ δικαστήρια ἀπεφάνθησαν ὅτι ὁ Ὀθωμανὸς εἶναι Ἕλλην, ὅτι τὸ νήπιον εἶναι ἐνήλικος, ὅτι τέλος πάντων αὐτοὶ ἔχουν τὰ προσόντα καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἐγγεγραμμένοι, ἐγὼ δὲ, σεβόμενος τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου, θεωρῶ αὐτὴν ἱερὰν. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τούτου εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν; Ὄχι, δὲν ἀρνοῦμαι ἐγὼ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πολίτην ὅτι ὀφείλει νὰ ψηφοφορῇ, ἀρνοῦμαι ὅμως τὸ δικαίωμα ὅτι ὁ πολίτης, διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ψήφου αὑτοῦ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐκλογὴν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν μειοψηφίαν εἰς πλειοψηφίαν. Λοιπὸν ὁ ἐκλογεὺς, ὁ ὁποῖος ἐνεγράφη εἰς τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἀθηνῶν καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγγεγραμμένος καὶ εἰς τὸν κατάλογον τοῦ δήμου Φυλῆς, λέγω ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορῇ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐκλογὴν καὶ εἰς τοὺς δύο δήμους, διότι οὕτω ἀναιρεῖ τὸ πρώτιστον τῶν δικαιωμάτων, τὸ δικαίωμα τῆς πλειονοψηφίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθην μετὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου. Δὲν κατηγορῶ δὲ ὁριστικῶς τὴν παροῦσαν, ἐκλογὴν, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι πεπεισμένος πράγματι ἂν τὰ 20 ὀνόματα αὐτὰ ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τὸν Θύαμον καὶ εἰς τὴν Ἀμβρακίαν. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἂν εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτοὶ οἱ 20 ἐκλογεῖς ἐψηφοφόρησαν καὶ εἰς τοὺς δύω δήμους, δὲν θὰ εἶχον τὸν ἐλάχιστον δισταγμὸν ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἀκυρωτέα, ἐνῷ ἂν ἐψηφοφόρησαν 200 νήπια, ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως, διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπέκτησαν ἀπὸ τὰ νόμιμα δικαστήρια. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά.

§113ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διακριθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὁριστικότητος τῶν καταλόγων ἀπὸ τὴν διπλῆν ἐξάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Βεβαίως τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου δὲν θέλει νὰ προσβάλῃ κανείς, ἀλλὰ λέγοντες ὁριστικότητα τῶν καταλόγων, ἐννοοῦμεν ὅτι οἱ κατάλογοι παρέχουν πλήρη ἀπόδειξιν, καθ’ ἧς δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία ἀνταπόδειξις, ὅτι οἱ ἐν αὐτοῖς ἐγγεγραμμένοι ἔχουν τὰ προσόντα τοῦ ἐκλέγειν.

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὸ δικαίωμα.

§115ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν. Ἐὰν λοιπὸν ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ καταλόγῳ ψηφοφορήσῃ, δὲν δύναται ποτὲ νὰ προσβληθῇ ἡ ἐκλογὴ, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔχει τὰ προσόντα. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἔπεται ποτὲ, ὅτι οἱ ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένοι ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ δὶς ψηφοφορεῖν.

§116ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἅπαξ μόνον, καὶ ἅπαξ ψηφοφοροῦν.

§117ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν λοιπὸν ᾖναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἐν τῇ αὐτῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ἐψηφοφόρησεν ὁ ψηφοφόρος δὶς, δὲν ἔχει τὴν ἐλαχίστην ἐπιροὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ ὁριστικότης τοῦ καταλόγου, διότι, ἐὰν δεχθῶμεν τὰς διπλᾶς ψήφους, θὰ καθιερώσωμεν βεβαίως τὴν βασιλείαν τῆς μειοψηφίας. Ἤδη λοιπὸν ἔχομεν δεδομένον, ὅτι δύο ὁριστικοὶ κατάλογοι ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ψηφοφόρους αὐτοὺς νὰ ψηφοφορήσουν εἰς τὰ δύω τμήματα· δὲν ἔπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐξασκήσουν τὸ δικαίωμα τοῦτο νομίμως δίς.

§118Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Ἄρειος Πάγος τὸ ἔλυσεν αὐτό.

§119ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ποινικῆς καταδιώξεως εἶναι ἀνεξάρτητον· ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν θὰ δεχθῇ ὡς νομίμους τὰς διπλᾶς ψήφους. Ἄλλως τε, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἐγγραφῆς ἐν τοῖς καταλόγοις δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ, διότι ὑπάρχουν πολλοὶ, ἐν οἷς καὶ ὁ μακαρίτης Ἀργυρόπουλος, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται μετὰ λόγου, ὅτι δὲν ἀπαγορεύεται εἰς τὸν πολίτην νὰ ᾖναι ἐγγεγραμμένος εἰς δύω ἢ τρεῖς δήμους, ἀρκεῖ νὰ ὑφίσταται τὰ βάρη τοῦ δημότου· ἀπαγορεύεται ὅμως εἰς πάντα τὸ ψηφοφορεῖν δὶς καὶ τρὶς εἰς τὴν αὐτὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἐὰν λοιπὸν ᾖναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἐψηφοφόρησαν εἰς δύω δήμους, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἔγκυρον τὴν ψηφοφορίαν. Ἐὰν τώρα τὸ ζήτημα αὐτὸ ᾖναι ἀμφισβητήσιμον, εἶναι ἀντικείμενον ἀποδείξεων, τὰς ὁποίας δύναται νὰ διατάξῃ ἡ Βουλή.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν....

§121ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐζήτησα προηγουμένως νὰ εἴπω δύω λέξεις.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω μόνον.

§123ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ ἀφήγησις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἡ περὶ τῆς ἀμφισβητήσεως τῆς γενομένης ἐν τῷ Τμήματι, εἶναι ἐν γένει ἀκριβής· ἐὰν ὅμως δὲν ἐλησμόνει οὗτος μικράς τινας λεπτομερείας, ἡ ἀφήγησις ἤθελεν εἶσθαι πληρεστέρα, καὶ ἤθελε φωτίσει ἔτι μᾶλλον τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ὅτε προὐτάθη ἡ ἔνστασις τῆς ὁριστικότητος τῶν καταλόγων, ὑπέβαλον τὴν ἑπομένην παρατήρησιν· ἐὰν εἰς ἕνα δῆμον εἷς κατορθώσῃ, ὄχι ὑπ’ ἄλλο ὄνομα, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἴδιος νὰ ψηφοφορήσῃ δὶς καὶ τρίς, ἡ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ αὐτῷ θὰ ᾖναι ἔγκυρος, ἐὰν διὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ τοῦ προσώπου ἐπηρεάζηται ἡ ἐκλογή; Εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν δὲν ἐδόθη ὁριστικὴ ἀπάντησις· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀντίληψίς μου δὲν ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη, νομίζω ὅτι ἐγένετο δεκτὸν, ὅτι ἐὰν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπηρεάζηται τὸ ἀποτέλεσμα, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος. Ἀμέσως παρετήρησα, ὅτι ἐὰν δεχθῶμεν διὰ τὸν δῆμον τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀμφισβητήσωμεν διὰ τὴν ἐπαρχίαν· διότι ἡ ἐπαρχία ἀποτελεῖ μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὡς ὁ δῆμος. Εἰς τὴν ἔνστασιν αὐτὴν δὲν ἐδόθη ἀπάντησις· ἕκαστος ἔμεινε μὲ τὴν γνώμην του. Παρετήρησα ἐπίσης, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ γνωμοδότησις τοῦ καθηγητοῦ κ. Κοκκίνου, δὲν εἶναι τὸ αὐτό· διότι ἐκεῖ πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, ἐγγεγραμμένου εἰς δύω δήμους ἀλλὰ μὴ ψηφοφοροῦντος εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐκλογὴν καὶ εἰς τοὺς δύω δήμους, ἀλλ’ εἰς δύω διαφορετικὰς ἐκλογάς. Τοιαύτη δὲ δὲν εἶναι ἡ περίστασις τῆς ἐκλογῆς Βάλτου. Ἐπίσης παρετήρησα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐσεβάσθη πάντοτε τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων, ἀλλὰ παρεῖδε τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ἐν περιπτώσει παρανόμου ψηφοφορίας εἰς περίστασιν καθ’ ἣν τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἐπηρεάζεται. Ἀλλ’ εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τῆς ψηφοφορίας προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὰ προσόντα, ἐπηρεάζεται ἡ ἐκλογὴ, ἐδέχθη τὴν ἀκύρωσιν. Ἐπὶ τέλει, ὡς παρετήρησε πολὺ ὀρθῶς καὶ ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς, εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν δὲν πρόκειται περὶ προσόντων ἐκλογέως, ἀλλὰ ἁπλῶς περὶ προσώπων ἐχόντων τὰ προσόντα, ἀλλὰ ψηφοφορησάντων δὶς ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ἐκλογῇ. Κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων τούτων τὸ Τμῆμα διῃρέθη, προὐτάθη δὲ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα κατ’ ἀρχήν· ἀλλὰ τὸ Τμῆμα δὲν ἀπεφάνθη. Ἡμεῖς ἐξεφράσαμεν γνώμην, ὅτι ἡ ἐκλογὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθη ὅτι ἐψηφοφόρησαν δὶς οἱ αὐτοὶ ἐκλογεῖς εἰς δύω δήμους, καὶ ἐψηφοφόρησαν τόσοι, ὥστε αἱ ψῆφοι αὐτῶν νὰ ἐπηρεάζωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, εἶναι ἀκυρωτέα· ἐπεφυλάχθημεν ὅμως νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ ζητήματος, διότι δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας ἐν τῷ δήμῳ Θυάμῳ. Τὴν αὐτὴν ἐπιφύλαξιν προτείνομεν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὑποστηρίζοντες τὴν ἀναβολὴν, ὅπως ζητηθῇ τηλεγραφικῶς ἐκ Μεσολογγίου ἡ πληροφορία περὶ τῶν πραγματικῶν γεγονότων.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρὶν ἔλθωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, πρέπει νὰ προτάξω τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Ἐπροτάθη νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἕως οὗ ζητηθῇ παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν πληροφορία περὶ τῶν 20 ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν ἐν δυσὶ δήμοις. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν.

§125ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§127ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀντίθετον, κ. Πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν. Διατὶ λοιπὸν θέτετε εἰς ἀμφιβολίαν τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ προέδρου καθ’ ἑκάστην; Τὸ Τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλαχεν ἡ ἐκλογὴ Βάλτου, παρακαλῶ νὰ δώσῃ εἰς τὸν πρόεδρον τὰ ὀνόματα τῶν δὶς ψηφοφορησάντων, διότι δὲν θὰ καθήσω νὰ παρατηρήσω ὅλα τὰ πρακτικά. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. ΚΕΦ. Αʹ. «Κεντρικὴ ὑπηρεσία.»)

Ἀναγνωσθέντα, ἐγένοντο δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκατέρου ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει παρατήρησιν· προτείνει ἀντὶ 15,000, νὰ δοθῶσιν 9,000.

§130ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἐντελῆ ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ.

§131ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ, καὶ τὴν κατάργησιν μάλιστα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γραμμένον εἰς τὸ Σύνταγμα.

§133ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑποστηρίζω τὴν ἀπάλειψιν τῆς περὶ παρασήμων πιστώσεως, διότι θεωρῶ τὴν δαπάνην ὅλως διόλου περιττήν. Τὸ ἐθνικὸν παράσημον ἀπώλεσεν, ἕνεκα τῆς καταχρήσεως, τὸν χαρακτῆρα αὑτοῦ· ἐὰν ὑποβληθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πίναξ τῶν προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν παράσημα, θέλει βεβαιωθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν, ὅτι πᾶν ἄλλο ἐτηρήθη κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν παρασήμων, ἐκτὸς σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων, ἢ ὅ,τι ὁ ὀργανικὸς νόμος περιλαμβάνει. Ἐσχάτως μάλιστα ἐγένετο, ἕνεκα μυρίων λόγων, μεγάλη κατάχρησις αὐτῶν. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ θεωρῇ περιττὴν τὴν προσθήκην τῶν 7,000 δραχμῶν, ἔτι μᾶλλον περιττὴν πρέπει νὰ θεωρήσῃ τὴν προσθήκην τῶν 9,000. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, ἐπιφυλάσσομαι ἀκολούθως νὰ ὑποβάλω πρότασιν περὶ καταργήσεως τῶν παρασήμων καὶ περὶ ἀπαγορεύσεως παραδοχῆς ξένου παρασήμου ὑπὸ Ἕλληνος.

§134ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ, κύριοι βουλευταὶ, ὁ ἀξιότιμος κ. Φιλήμων ἐπιφυλάσσεται εἰς ἄλλην περίστασιν νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως τῶν παρασήμων, ἀναβάλλω καὶ ἐγὼ τὴν περὶ τούτου ἀπάντησίν μου καὶ περιορίζομαι μόνον νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως, οἵα φαίνεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐζήτησα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν κατάστασιν τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων τῶν πληρωθεισῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1867 διὰ τὰ παράσημα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος, ἡ διὰ τὰ παράσημα δαπάνη ἀναλογεῖ δι’ ἕκαστον ἔτος εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 16,444· σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐκτὸς τῆς γενομένης δαπάνης ταύτης, ὑπάρχουν πλεῖστοι ὅσοι, μάλιστα ἀλλοδαποὶ, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὰ διπλώματά των πρὸ καιροῦ, δὲν ἠδυνήθησαν δὲ ἀκόμη νὰ λάβουν καὶ τὰ παράσημα, δι’ ἔλλειψιν τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως. Ὥστε πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δαπανηθῇ καὶ νὰ δαπανᾶται καὶ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ἐτησίως προϋπολογιζομένου διὰ τὴν ἀγορὰν παρασήμων, ἕνεκα τῶν καθυστερουμένων τοιούτων, ὡς εἶπον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι τὸ κονδύλιον τοῦτο τῶν 15,000 δραχμῶν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ὄχι μόνον δὲν εἶναι πλέον τοῦ ἀπαιτουμένου, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἔλασσον αὐτοῦ.

§135ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πίνακα ἀκριβῆ τῶν ἀπονεμηθέντων παρασήμων ἀπὸ τὰ 1862 καὶ ἐντεῦθεν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν ὅλου τοῦ ποσοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται τέσσαρες). Ἀπεῤῥίφθη.

§137ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς Γαλλικὴν Συνέλευσιν ἦσαν 5.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προτεινομένην ἐλάττωσιν κατὰ 6,000 δραχμ. παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη· οὕτω δὲ ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἀνεγνώσθη. Ἀνεγνώσθησαν εἶτα

ΚΕΦ. 2. «Διπλωματική ὑπηρεσία.»

καὶ ἐγένοντο δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ψηφοφορίας. Ἄρθρον 2........

§139ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε πρόεδρε, προχθὲς ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι βραδέως εἶχε παρατηρήσει ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν γραφικῶν ἐξόδων, ἐκ τῆς ὁποίας τὸ σημαντικώτερον μέρος δαπανᾶται διὰ τὸ γραφεῖον τοῦ Προξενείου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, δὲν εἶναι ἐπαρκής. Καὶ ἐπειδὴ μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός, δὲν εἶχε γείνει ἀκόμη ἡ ἐκκαθάρισις καὶ δὲν εἶχον λάβει τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, παρεκάλεσα τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Λαβὼν σήμερον ταύτας, ζητῶ αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν γραφικῶν ἐξόδων κατὰ 2,000.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ γραφικὰ ἔξοδα προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς αὔξησιν 2,000, ὥστε τὸ ποσὸν γίνεται 41,000. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4ον. Ἔξοδα ταξειδίου τῶν διπλωματικῶν ὑπαλλήλων 3,500.

§141ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐδῶ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ πίστωσις εἶναι ἀνεπαρκής, καὶ ζητῶ νὰ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις κατὰ 500 δραχμάς. Ἑπομένως τὸ ποσὸν νὰ γείνῃ 4,000.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ κατὰ 500 δραχμάς, τοῦ ἄρθρου 4ου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ Κεφάλαια 3ον καὶ 4ον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου ψηφοφορίας, ὡς ἑξῆς· ΚΕΦ. 3. «Προξενικὴ ὑπηρεσία.»

ΚΕΦ. 4. «Ἔξοδα μεταβλητέα».

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφ. 6. «Ἀποστολαὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.» Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τούτου προτείνει τὰ ἑξῆς: «Ἡ ἐπιτροπή, συνεπὴς εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς περὶ τῆς πιστώσεως ταύτης διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1874, γνωμοδοτεῖ περὶ τῆς ἀπαλείψεως αὐτῆς καὶ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ

ἔτους 1875, ἀνερχομένης εἰς δραχμάς·················· 102,000

ὡς ἐπίσης κατὰ πλειονοψηφίαν γνωμοδοτεῖ καὶ περὶ τῆς ἀπαλείψεως τῆς ζητουμένης πιστώσεως ἐκ

δραχμῶν·············································· 84,000

δι’ ἀντιμισθίαν τῶν γραμματέων τῶν διευθυνόντων τὰς πρεσβείας μέχρι σήμερον, οἵτινες ἄλλως προσεφέρθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀμισθί.» Ἔχει τις τὸν λόγον;

§144ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ διαιρεθῇ.

§145ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ διεφώνησα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐπεθύμουν νὰ ἐξηγήσω καὶ εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ὀλίγων τὸν λόγον τῆς διαφωνίας μου, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἀληθῶς τὸ ἄρθρον τοῦτο δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο χωριστὰ Κεφάλαια, τὸ μὲν ἐξ 102,000, ἀποβλέπον εἰς τὴν ἀντιμισθίαν τῶν πρέσβεων, τὸ δὲ ἐξ 84,000, ἀποβλέπον εἰς τὴν ἀντιμισθίαν τῶν γραμματέων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον ἀντιμισθίαν τινὰ, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς διηύθυνε τὰ κοινὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς 27ης Ἀπριλίου. Καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰς 102,000 δραχμῶν, δὲν ἀποδέχομαι ἀπολύτως τὸ λεχθὲν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν 140,000, περὶ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, οὐχὶ ὅτι πρόκειται περὶ δαπάνης κατ’ οὐσίαν διαφορετικῆς, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι, καὶ ἐπὶ ἄλλων ὁμοίας φύσεως κονδυλίων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1874, ἀπηλείψαμεν τὰ κονδύλια ταῦτα, καὶ ἐντὸς ἐκείνου τοῦ 1875, παρεδέχθημεν αὐτά· σήμερον ἔσχομεν ἀπόδειξιν τοῦ τοιούτου ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τὰ ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως δεκάτων, καὶ ἄλλα τινά. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 84,000, ἐπιμένω ὑποστηρίζων, ὅτι πρέπει νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ, διότι σχετίζεται μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας καὶ ἄλλοτε ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου ἐκηρύχθην καὶ ἤδη διαῤῥήδην κηρύττομαι. Ἀφ’ ὅτου ἡ Ἑλλὰς, ἐλευθερωθεῖσα, ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξωτερικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐθεώρησε τὸ ζήτημα τοῦτο σπουδαῖον, καὶ πολλάκις ἔκαμεν ἐκλογὴν περιφανεστάτων προσώπων τῆς πολιτείας, ὅπως ὡς πρεσβευτὰς ἀποστείλῃ αὐτούς. Αἱ ἐργασίαι τῶν πρέσβεων, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ᾖναι γνωσταὶ εἰς τοὺς πολλοὺς, καὶ αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν νὰ μὴ φέρωσι τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα τὰ καταφανῆ, τὰ ὁποῖα φέρουσιν αἱ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὅστις ἐσπούδασε τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐν πολλαῖς καὶ σπουδαίαις περιστάσεσιν αἱ πρεσβεῖαι προσήνεγκον μεγάλας εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας. Καὶ ἂν ἠκούοντο αἱ γνῶμαι τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, πολλὰ ἐκ τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ τόπῳ εἴδομεν, ἤθελον προληφθῆ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἄλλα Κράτη μικρὰ καὶ ὑποτελῆ προσπαθοῦσι παντὶ σθένει νὰ ἀποκτήσωσιν ὡς μέγα δικαίωμα τὸ νὰ ἀποστέλλωσι πρέσβεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, φρονῶ, ὅτι ἤθελεν εἶναι μέγα σφάλμα ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος νὰ παραβλέψῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἡ Ῥωμουνία, ἡ ὁποία εἶναι Κράτος ἡμιανεξάρτητον, κατέβαλε καὶ καταβάλλει μεγάλας καὶ εὐγενεῖς προσπαθείας καθ’ ἡμέραν, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ πάντες γνωρίζετε τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας εὑρίσκει εἰς τοῦτο. Ἐγένετο πολλάκις σύγχυσις τοῦ ζητήματος τοῦ προσωπικοῦ μετὰ τοῦ ζητήματος τῆς οὐσίας, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ παρασυρθῇ ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν. Ἂν λοιπὸν κατὰ τὴν γνώμην μου ἦναι ἀναγκαῖαι αἱ πρεσβεῖαι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐγγραφὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 84,000 εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διευθύνουν αὐτὰς, καὶ τὰς διευθύνουν ἄμισθι ἄχρι τοῦδε. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν ἐγγραφὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 84,000 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι θὰ ἦτο μεγάλη ἀσυνέπεια, ἂν σήμερον ἐζητοῦμεν τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου, καὶ μεθαύριον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 ἐνεγράφομεν ποσὸν πολὺ ἀνώτερον διὰ τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν.

§146ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, σήμερον δὲν πρόκειται περὶ πρεσβειῶν· ἂν δὲ ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἀνάγκην νὰ στείλῃ πρέσβεις καὶ ἂν εὕρισκε Φραγκλίνους, οἱ ὁποῖοι νὰ περιπατῶσι πεζοὶ καὶ νὰ κάθηνται ὑπὸ τὰς στέγας τῶν οἰκιῶν, ἔστω, διότι αὐτοὶ εἶναι ἁρμόδιοι πρέσβεις τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ πρεσβειῶν. Ὅταν βλέπετε τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦσαν ἐλεημοσύνην ἀπὸ τὸν Κεχαγιᾶν, σᾶς πρέπουσι πρέσβεις; Ὁ ἔντιμος κ. Τρικούπης, ἐλθὼν εἰς τὰ πράγματα, καλῶς ποιῶν ἀνεκάλεσε τοὺς πρέσβεις, διὰ τί; Διότι ἀπεστάλησαν ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ Βουλευτηρίου. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Περὶ δὲ τῶν πρέσβεων λαλοῦμεν κατόπιν. Ἀνεκλήθησαν δὲ οἱ πρέσβεις καὶ ἡ Βουλὴ περὶ αὐτῶν ἀπεφάνθη, διότι ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ οἰκοδεσπότου οἱ ὑπηρέται αὐτοῦ ἐδαπάνησαν χρήματα. Ἀνεκάλεσε δὲ ὁ κ. Τρικούπης τοὺς πρέσβεις σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις· οἱ δὲ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν ἔγραψαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λέγοντες. «Ἡμεῖς μένομεν εἰς τὰς πρεσβείας, καὶ ἀναπληροῦμεν τοὺς πρέσβεις, δὲν θέλομεν δὲ οὔτε ὀβολόν.» Σεῖς δὲ οἱ ἐπαῖται, δίδοντες εἰς αὐτοὺς τοὺς πλουσίους χρῆμα χωρὶς νὰ τὸ ζητήσουν, τί παριστάνετε; Ἂν ἦσθε σεῖς πλούσιοι, ἐκεῖνοι δὲ πτωχοί, καὶ σᾶς προσέφερον ὑπηρεσίαν, νὰ τοὺς πληρώσετε. Ὅταν ὅμως αὐτοὶ ἦναι πλούσιοι, καὶ δύνανται νὰ ζήσουν εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ μένουν εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ περιβάλλωνται μὲ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, καὶ εἰσέρχωνται εἰς τὰ ξένα ἀνάκτορα, καὶ δὲν σᾶς ζητοῦν τίποτε, πρὸς τί σεῖς θέλετε νὰ δώσητε εἰς αὐτοὺς καὶ χρήματα; Ὁ Κεχαγιᾶς ἂς ἦναι καλά, νὰ μᾶς δίδῃ δάνεια, πρὸς ἀσφάλειαν δὲ αὐτοῦ δίδομεν τὰ τελωνεῖα τοῦ Πειραιῶς, τῆς Σύρου, δηλαδὴ τὰ πλούσια τελωνεῖα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἂν μᾶς ἀκούσουν οἱ ξένοι, θὰ μᾶς πάρουν διὰ τρελλούς. Ἀλλά, λέγουν οἱ ὑπουργοί, ἐθαυματούργησαν οἱ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν. Ἰδοὺ τὰ θαύματα· ἐγὼ ὅμως δὲν τὰ βλέπω. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν μεγάλων ὑπηρεσιῶν τῶν γραμματέων τῶν πρέσβεων, ἂς μᾶς φέρῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὰ ἔγγραφα, δι’ ὧν βεβαιοῦνται αἱ μεγάλαι αὗται ὑπηρεσίαι, καὶ τότε τοὺς βραβεύομεν. Ἀπολαμβάνουν δὲ αὐτοὶ ἀμοιβὰς, λαμβάνουν καὶ λιλιὰ, τὰ ὁποῖα κρεμοῦν ἐδῶ (δεικνύει τὸ στῆθός του), καὶ δι’ αὐτὸ μένουν εἰς τὴν Εὐρώπην. Φαντασθῆτε δὲ, ὅτι πρέπει νὰ φορολογήσητε τὸν γεωργόν, τὸν ποιμένα, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς σταυρώσετε, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς πάρετε τὸ χρῆμά των, διὰ νὰ τὸ στείλετε μὲ ἕνα χρυσοῦν ἐνταλματάκι εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι χορεύουν καὶ πηδοῦν εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἔπειτα δὲ μᾶς λέγουν οἱ ὑπουργοί, ἔχομεν ἔλλειμμα· τί δὲ ἔχομεν ἐφέτος; Ἔχομεν μετέωρον δάνειον 6 ἕως 7 ἑκατομμυρίων, πρέπει δὲ καὶ ἄλλα δάνεια νὰ γείνουν, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προχθὲς μᾶς ἔφερε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1875 καὶ τὸ κύριον ζήτημα δὲν τὸ ἔλυσε, δὲν ἐκάλυψε δηλαδὴ τὸ ἔλλειμμα τῶν 4,000,000. Καὶ ὅμως σᾶς παρακινοῦν νὰ στείλετε εἰς αὐτοὺς τοὺς τσελεπίδες χρήματα, διὰ νὰ διασκεδάζουν εἰς τὰς ξένας αὐλάς. Ἂν ἠκούαμεν, μᾶς λέγουν, τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, θὰ ἤμεθα καλλίτερα· ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀκούωμεν μᾶλλον τοὺς ἐδῶ, οἱ ὁποῖοι φορολογοῦνται καὶ στρατολογοῦνται. Ἐπιμένω δὲ, καθὼς ἐπέμενον καὶ ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ διαγραφῇ ὅλως διόλου τὸ κονδύλιον αὐτό. Ἀλλ’ ὁ κ. Μαυροκορδάτος τί μᾶς εἶπεν; Ἂν τὸ διαγράψετε σήμερον, αὔριον θὰ τὸ προσθέσετε. Φέρε, κύριε Μαυροκορδάτε, τὴν ἰσοῤῥοπίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τότε πρόσθες ὅ,τι θέλεις· ἐν ὅσῳ ὅμως πηγαίνω εἰς τὸ χωριό μου καὶ μοὶ λέγουν οἱ χωρικοί: δὲν ἔχομεν σχολεῖον, δὲν ἔχομεν διδάσκαλον, δὲν συγκατατίθεμαι νὰ στέλλωνται μισθοί, εἰς χρυσοῦν μάλιστα νόμισμα, καὶ νὰ δαπανῶμεν εἰς μάτην τοῦ λαοῦ τὰ χρήματα.

§147ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἑλλάς, κύριοι βουλευταί, ἐξεταζομένη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς καὶ τοῦ πληθυσμοῦ της, εἶναι μικρά· ἐξεταζομένη ὅμως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει εἰς τὴν Ἀνατολὴν, καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῆς τοῦ ἐντεῦθεν προκύπτοντος, ὅπερ ὅλοι ἐλπίζομεν καὶ ὅλοι ποθοῦμεν, εἶναι μεγάλη. Ὅπως ὅμως δυνηθῇ νὰ παρασκευασθῇ πρὸς τὸ μέλλον αὐτῆς τοῦτο, ἔχει ἀνάγκην μεταξὺ ἄλλων καὶ ὀργάνων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ παρακολουθῇ τὰς σκέψεις, τὰς διαθέσεις, τὰς ἐνεργείας τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τοῦ κόσμου· ἔχει ἀνάγκην ἑπομένως πρέσβεων, οἵτινες εἶναι τὰ ὄργανα τῆς ἐθνικῆς ἀντιλήψεως εἰς τὰ ξένα ἔθνη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Ζωχιὸς, τὸ ζήτημα περὶ αὐτοῦ ἦλθεν ἀκαίρως σήμερον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876, διὰ τοῦτο, τότε ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐγὼ νὰ ὑποδείξω τὰς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου περαιτέρω σκέψεις μου. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι εἰς τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον συνεζήτησεν ὁ κ. Ζωχιὸς, δηλ. περὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν γραμματέων τῶν πρεσβειῶν. Ὅτε ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν τοὺς γραμματεῖς εἰς τὰς θέσεις των. Εἶχε δὲ διατηρήσει αὐτοὺς τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον ἀμισθεὶ ὑπηρετοῦντας, διότι ἅμα τῇ ἀνακλήσει τῶν πρέσβεων, οἱ γραμματεῖς ἔσπευσαν νὰ δηλώσουν τὴν πρόθεσιν αὑτῶν καὶ τὴν προσφορὰν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀμισθεὶ, ἣν ἡ τότε Κυβέρνησις ἐδέχθη. Ἡμεῖς ἐσκέφθημεν τότε, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δίλημμα, ἢ ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν πληρωμὴν εἰς τὸ μέλλον τῶν γραμματέων, διότι ἐθεωρήσαμεν τὴν ἄμισθον αὐτῶν ὑπηρεσίαν ὡς ἄδικον πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀναξιοπρεπῆ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ ν’ ἀποφασίσωμεν τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν καὶ τὴν ἐντελῆ διακοπὴν τῶν πρεσβειῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴχομεν ἐναντίαν περὶ τούτου ἰδέαν, καὶ ἐφρονοῦμεν, ὡς καὶ νῦν φρονοῦμεν, ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν, καὶ ἐπιβλαβῆ τὴν, ἔστω καὶ προσωρινὴν, διακοπὴν αὐτῶν, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε, συμβιβάζοντες τὴν ὑπόθεσιν, νὰ σημειώσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοὐλάχιστον τὴν ἀντιμισθίαν τῶν γραμματέων, διά τε τὸ παρελθὸν καὶ τοὺς δύω ὑπολειπομένους μῆνας τοῦ ἔτους. Τοῦτο εἶχε πράξει καὶ ὁ ἀξιότιμος προκάτοχος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κύριος Τρικούπης, ὁ ὁποῖος εἶχε σημειώσει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὴν ἀντιμισθίαν τῶν γραμματέων, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἀφ’ οὗ καὶ ἡμεῖς ὡρμήθημεν, ἤτοι διότι ἐθεώρησεν ἄδικον καὶ ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δέχηται ὑπηρεσίαν, ἣν ἐθεώρει ἀναπόφευκτον εἰς τὸ Κράτος, παρ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μισθῷ εἶχον ἀναλάβει αὐτήν. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς, νομίζω, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἶναι πλούσιοι καὶ δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν οἴκοθεν, ἀρκούμενοι εἰς τὰς ἠθικὰς ἀμοιβὰς, τὰς ὁποίας ἡ θέσις αὑτῶν τοῖς παρέχει, διότι ἐκτὸς πάσης ἄλλης σκέψεως, εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν τοὐλάχιστον δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἄποροι. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει διστάσει νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ κονδύλιον αὐτὸ ὡς σημειοῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§148ΣΟΥΤΣΟΣ. Αἱ ἀποῤῥιφθεῖσαι μισθοδοσίαι κατὰ τὸ 74 περιλαμβάνονται εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 75;

§149ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὄχι.

§150ΖΩΧΙΟΣ. Αἱ πρεσβεῖαι θὰ μᾶς ἀναδείξουν μεγάλους. Ὁ Λύσανδρος, εἰς τὸν ὁποῖον εἷς Μεγαρεὺς ἤθελε νὰ τοῦ κάμῃ τὸν νταῆ, τοῦ ἀπεκρίθη οἱ λόγοι σου πόλεως δέονται. Ὀργανίσατε τὴν Ἑλλάδα, καὶ τότε θὰ σᾶς τιμήσουν· δὲν εἶναι οἱ πρέσβεις ἐκεῖνοι οἱ μεγάλοι, τῶν ὁποίων ἡ δόξα, ἡ τιμὴ, τὰ γράμματα, ἡ ἐπιστήμη ἐπιβάλλουσιν. Σεῖς τοὺς ἐδώσατε τιμὴν, αὐτοὶ εἶναι μηδέν. Εἴπατέ μοι ἕνα, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προστατεύσῃ εἴτε τὴν δόξαν, εἴτε τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Σᾶς ἀναφέρω ἓν γεγονός. Ἔλαβον ἀνάγκην νὰ μελετήσω τὰ πρακτικὰ τοῦ Συνεδρίου τοῦ νομισματικοῦ, τὸ ὁποῖον πέρυσι συνῆλθεν εἰς Παρισίους· εἰς τὸ Συνέδριον αὐτὸ παρέστη καὶ ὁ πρεσβευτής μας. Ποῖος ἐλάλησεν ἀντὶ τῆς Ἑλλάδος; ὁ γραμματεὺς τῆς πρεσβείας τῆς Ἑλβετικῆς! Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ ἄλλος· διὰ τί; χρειάζεται ἐπιστήμη.

§151ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἦτο εἰς Παρισίους ὁ πρέσβυς.

§152ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἦτο παρὼν, καὶ ἔφυγε μετὰ ταῦτα καὶ ὑπῆγεν εἰς Βέλγιον.

§153ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ πρέσβεις νὰ ἦναι εἰδικοὶ ἄνδρες εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται.

§154ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἐρωτώμενος εἷς πρέσβυς, δὲν ἠμπορῇ ν’ ἀποκριθῇ, ἂς τοῦ λείπῃ τὸ ἀξίωμα. Μεθαύριον, ὅταν θὰ λαλήσω περὶ πρεσβειῶν, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν ἀνέκδοτον συμβὰν ἐπὶ Ὄθωνος, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι οἱ λόγοι τοῦ πρέσβεως πόλεως δέονται. Ὅταν σεῖς ἦσθε ἐπαῖται, ὅταν δὲν σᾶς λογαριάζουν ἂν ὑπάρχετε εἰς τὸν κόσμον, ὅταν οἱ πρέσβεις τοὺς ὁποίους στέλλετε εἶναι μηδὲν, πῶς θὰ κατορθώσετε νὰ πείσετε τοὺς ξένους, τῶν ὁποίων οὔτε τὴν γλῶσσαν γνωρίζετε; Ὁ Ῥίζος ὁ Νερουλὸς ἦτο ἀνὴρ σοφὸς· αὐτὸς ἔζησε διδάσκων εἰς τὴν Ἑλβετίαν διὰ τῆς Γαλλικῆς γλώσσης· ἐπειδὴ δὲν γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος σας, σᾶς τὴν ὑπενθυμίζω ἐγώ. Ἐπρόκειτο δὲ ὀλίγον πρὸ τοῦ ἔτους 1843 περὶ τοῦ ὑπομνήματος τοῦ Νεσερλὼδ, ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο τότε αὐτὸς ὁ μακαρίτης Ῥίζος, ἄνδρα δὲ τοιοῦτον δὲν θὰ ἰδῆτε πλέον πρέσβυν, οὔτε ὑπουργὸν, πρὶν ἢ παρέλθωσι τοὐλάχιστον πεντήκοντα ἔτη. Τί δὲ τοῦ ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν; Ἀπεφάσισε νὰ γράψῃ μίαν διατριβὴν περὶ τῆς Ἑλλάδος Γαλλιστὶ, καὶ νὰ τὴν στείλῃ πρὸς δημοσίευσιν εἰς τὴν λεγομένην «Ἐπιθεώρησιν τῶν δύω κόσμων.» Δὲν γράφει ὅμως ὁ καθεὶς εἰς αὐτὸ τὸ περιοδικόν. Τὰ γαλλικὰ τοῦ περιοδικοῦ αὐτοῦ εἶναι ἑπτάκις κεκαθαρισμένα. Ἔστειλε λοιπὸν ὁ Ῥίζος τὴν διατριβὴν αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ μόνον δὲν τὴν κατεχώρισαν, ἀλλ’ οὐδὲ ἀπάντησιν κἂν ἔδωκαν εἰς αὐτὸν, διότι ἦτο ἀναξία νὰ δημοσιευθῇ διὰ τοῦ περιοδικοῦ ἐκείνου. Ἐὰν ὁ Ῥίζος ὁ Νερουλὸς, ὁ λόγιος καὶ εὐφυέστατος ἄνθρωπος, ἐκρίθη ἀνάξιος ἀποκρίσεως, εἰς ποίαν τάσσονται τάξιν οἱ ἀμαθέστεροι τοῦ Ῥίζου; Ἂς ἐξετάσωμεν δὲ ἄλλως τὸ πρᾶγμα. Διατὶ ἀνεκαλέσαμεν τοὺς πρέσβεις; Ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἀνεκαλέσαμεν τοὺς πρέσβεις, διότι ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς ἐστάλησαν. Ἀφ’ οὗ δὲ ἐθέσατε τὸ θέμα οὕτως, αἱ συνέπειαι ἀφ’ ἑαυτῶν ἐπῆλθον κατόπιν, καὶ διὰ τοῦτο εἴπατε πρὸ τοὺς πρέσβεις, πορεύεσθε εἰς εἰρήνην. Ἀλλ’ ἰδοὺ οἱ γραμματεῖς· τί ποιητέον; Καὶ ἐγὼ θέλω νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὸν αὐτοκράτορα τῆς Αὐστρίας, ἀλλὰ δὲν μὲ δέχεται. Ἄν ὅμως κατορθώσω νὰ γείνω παράρτημα καμμιᾶς πρεσβείας, τότε παρουσιάζομαι καὶ μοὶ δίδει καὶ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον κρεμῶ ἐδῶ (δεικνύει τὸ στῆθος). Αὐτοὶ, ἤτοι οἱ γραμματεῖς τῶν πρέσβεων, πρέπει νὰ δοξάζουν τὸν Θεὸν διότι τοὺς ἐδώκαμεν τὰ κλειδιὰ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ ξένα ἀνάκτορα, καὶ νὰ παρουσιάζωνται εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὡς ἄνθρωποι, ἐνῷ οὔτε ἐπιστήμη τοὺς διακρίνει, οὔτε τὰ γράμματα, οὔτε ἡ δύναμις, οὔτε ἡ δόξα. Θέλετε πρεσβείας μάλιστα. Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ περιπατῇ ὁ Κανάρης, νὰ τὸν στείλωμεν. Θέλετε νὰ στείλετε πρέσβεις, κάμετε ὅ,τι ἔκαμεν ὁ Περικλῆς μὲ τὸν Κίμωνα, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀντίπαλον. Τοῦ εἶπε· φίλε Κίμων, πήγαινε ἔξω, σοῦ δίδω στόλον, χρήματα· ὕπαγε νὰ δοξασθῇς καὶ νὰ δοξάσῃς καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ἄν ἠδυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ στείλωμεν τὸν κύριον Δεληγεώργην, νὰ τοῦ δώσωμεν 200,000, καὶ εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ὡσαύτως· ἐπίσης καὶ εἰς τὸν πρόεδρόν μας. Ἂν θέλετε νὰ στείλωμεν πρέσβεις καὶ τοὺς τρεῖς αὐτοὺς τυράννους, συμφωνῶ μεθ’ ὑμῶν καὶ τὰ συμβιβάζομεν (ἱλαρότης). Ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ Κυβερνήτου δὲν ἔστειλε πρέσβεις, καὶ ὅμως ἡ Ἑλλὰς ἦτο τότε σεβαστὴ ὡς οὐδέποτε ἄλλοτε. Ἔστειλεν ἐπὶ Ὄθωνος, ἵνα ἀνακουφίσῃ τὸν τόπον, ἐν δέοντι δὲ ἐπέστρεψαν καὶ ἔσωσαν τὸν τόπον. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνθρωποι, ἤτοι τῶν πρεσβειῶν οἱ γραμματεῖς, μᾶς λέγουν, δὲν θέλομεν χρήματα· σεῖς δὲ διατὶ ἐπιμένετε; Ἂν εἶπον μὲ τὰ σωστά των ὅτι δὲν θέλουν χρήματα, πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸν λόγον των· ἂν δὲ ψεῦδος εἶπον, εἶναι ἀνάξιοι ἀμοιβῆς. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν. Σᾶς ἐπαναλέγω δὲ, ὅτι τὸ ἔθνος θὰ γείνῃ καταγέλαστον, ἂν, ἐνῷ ἔχει ἀνάγκην τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, διατηρῇ πρέσβεις. Αὔριον δὲ θὰ μεταβάλωμεν τὸ νομισματικόν μας σύστημα, καὶ ἡ δραχμὴ θὰ γείνῃ φράγκον.

§155ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν θὰ γείνῃ.

§156ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ στρατοῦ θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 10%. Ὅταν λοιπὸν ἀφαιρῶμεν 10% ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἀπὸ τὸν στρατὸν, ἔχετε τόσα πολλὰ χρήματα νὰ δώσητε εἰς τοὺς γραμματεῖς τῶν πρέσβεων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιπροσωπεύσουν τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ τὴν δοξάσουν. Ἂν αὐτὸ δὲν ᾖναι παραφροσύνη, δὲν δύναμαι νὰ εὕρω τὸν ὁρισμὸν τῆς παραφροσύνης. Οἱ χρηστοὶ αὐτοὶ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν σᾶς εἶπον, ἡμεῖς δεχόμεθα νὰ ὑπηρετῶμεν ἀμίσθως. Σεῖς συγκατετέθητε· πρῶτος δὲ ὁ κ. Τρικούπης ἔστερξε νὰ μένουν ὑπηρετοῦντες ἀμισθί. Ἀλλ’ ἤδη ἡμεῖς ἐπιμένομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς μισθὸν, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν θέλουν, καὶ ἐνῷ δὲν ἔχομεν χρήματα· ἐὰν εἴχομεν χρήματα, ἔστω. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ ἐπιτήδειος, μᾶς ἀπέδειξε τὸν προϋπολογισμὸν ἀρτίποδα· ἀλλὰ πρέπει νὰ μᾶς τὸν δείξῃ ἀρτίποδα, οὐχὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ 1876, ἀλλ’ εἰς τὸ τέλος· τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατόν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἐκ προοιμίων διὰ τοῦ νοός του πᾶς τις δύναται νὰ φαντασθῇ εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ φθάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὸ τέλος τοῦ 1876. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους, νομίζω ὅτι τὸ Κεφάλαιον, περὶ οὗ συζητοῦμεν, πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ ὅλως διόλου, μήτε ὀβολός. Διατί, λέγουν πρὸς τὸν Πάπαν, διατί δὲν ἐνδίδεις, εὐλογημένε; Non possumus, non possumus· ἀποκρίνεται. Διατί; Διότι ἂν ὑποχωρήσω, δὲν εἶμαι Πάπας. Λοιπὸν καὶ ἡμεῖς non possumus. Διατί; Διότι δὲν ὑπάρχουν χρήματα (ἱλαρότης). Βεβαίως δὲ ἠκούσατε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐνθυμεῖσθε τὶ ἀπεφασίσατε σήμερον. Ἀπεφασίσατε νὰ χορηγήσητε 500 χιλιαδίτζας. Τὶ δὲ αὗται εἶναι; Ἔκτακτος δαπάνη. Πολλαὶ δὲ τοιαῦται ἔκτακτοι δαπάναι θὰ παρουσιασθῶσι. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι ὅτι φαινόμεθα ἡμεῖς πολέμιοι τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ᾧ ἡμεῖς εἴμεθα σύμμαχοι. Ἂν δὲ αὐτὴ εὑρεθῇ χρηματικῶς εἰς τὰ στενὰ, αὐτὴ μὲν πρώτη θὰ πάθῃ, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς κατόπιν. Διὰ τοῦτο οὐχὶ μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ πρὸ πάντων αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐναντιοῦται εἰς τοιαύτας δαπάνας ἀνωφελεῖς.

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἵνα δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ μεταξὺ τῆς προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀποζημιώσεως τῶν γραμματέων, καὶ τῆς προτάσεως περὶ μὴ πληρωμῆς αὐτῶν, εἶναι δίκαιον νὰ ἐκθέσω τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς οἱ γραμματεῖς οὗτοι προσεφέρθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀμισθὶ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὴν περὶ τούτου πρότασιν αὐτῶν. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνελάβομεν τὴν κυβέρνησιν, ἓν τῶν σπουδαίων ζητημάτων, ἅπερ προέκειντο εἰς λύσιν, ἦτο καὶ τὸ τῶν πρεσβειῶν· ζήτημα ὅμως ὅπερ δὲν ἠδύνατο νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, διότι ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς, ὅπως καὶ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, εἴχομεν μορφωμένην τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι, ὅπως εἶχον συστηθῆ, ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσιν. Ἠκούσατε πρὸ τινων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυσσομένους τοὺς λόγους, δι’ οὓς, προκειμένου περὶ ἀποστολῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν ὀφείλομεν μόνον νὰ ἐξετάζωμεν τί ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς καὶ τί ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι συμφέρει, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάζωμεν ὁποῖαι καὶ αἱ ἐντυπώσεις τῶν ἄλλων. Διὰ τοῦτο, περισσότερον παρὰ εἰς ἄλλα ὑφιστάμενα τότε ζητήματα, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔπρεπε νὰ προβῶμεν μετὰ πάσης περισκέψεως, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ προβῶμεν καὶ ταχέως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν, διότι ἔπρεπε νὰ ἀποδείξωμεν καὶ εἰς τὸν ἔσω κόσμον καὶ εἰς τὸν ἔξω, ὅτι πραγματικῶς ἐπῆλθε μεταβολὴ, ὅτι αἱ πράξεις, αἵτινες ἀπεδείκνυον ἐν τῷ παρελθόντι τὴν περιφρόνησιν πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑφιστάμεναι ἐν τῇ νέα τῶν πραγμάτων τάξει. Κατὰ τὸ 1873 εἶχον καταργηθῆ αἱ πρεσβεῖαι, ἡ δὲ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν εἶχεν ἀνακοινωθῆ πρὸς τὰς ξένας δυνάμεις καὶ πρὸς τοὺς ξένους ἡγεμόνας δι’ ἐκθέσεων μεμελετημένων, αἵτινες παρίστων τὴν ἀπόφασιν ταύτην ὡς μέτρον οὐχὶ τυχαῖον, οὐχὶ ληφθὲν ἐκ τοῦ προχείρου, ἀλλ’ ὡς μέτρον, εἰς ὃ προέβη ἡ Κυβέρνησις ἕνεκα σπουδαίας ἀνάγκης. Ἐν τούτοις, ταχέως εἶδον οἱ ἡγεμόνες ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς τοιαύτη ἐγένετο ἀνακοίνωσις, τὸ μέτρον ἀνατρεπόμενον. Τὸ διάβημα, εἰς ὃ προέβη ἡ τότε Κυβέρνησις, τῆς ἀνατροπῆς ἀποφάσεως Βουλῆς, ἦτο λίαν σπουδαῖον. Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἐπρόκειτο ἐκ νέου ν’ ἀποφανθῇ, δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονὸς τοῦ 1873, δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ἐπηρεασθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν αὑτῆς ἐκ τῆς σκέψεως ὅτι ἐγένοντο ἀνακοινώσεις πρὸς τοὺς ξένους ἡγεμόνας, καὶ ὅτι ἐπρόκειτο ἡ Ἑλλὰς νὰ δώσῃ δεῖγμα μεγάλης παλιμβουλίας· ἀλλ’ ἂν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Βουλὴν, φρονοῦσαν ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ὑπηγόρευον τὴν τοιαύτην παλιμβουλίαν, νὰ πράξῃ τοῦτο, βεβαίως δὲν ἐπετρέπετο εἰς Κυβέρνησιν, ἄνευ τῆς γνώμης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, νὰ πράξῃ τὸ αὐτό. Ὁ ἰδιάζων χαρακτὴρ τῆς πράξεως δίδει μεγαλειτέραν σπουδαιότητα εἰς τὴν παράβασιν ταύτην τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, παρὰ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ οἱουδήποτε ἄλλου μέτρου ἐσωτερικοῦ. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θεωρήσωμεν τὴν πρᾶξιν, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐξαιρετικῆς ταύτης σπουδαιότητος, εἴτε ὡς συνήθη παράβασιν τῶν νόμων, ἦτο ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ δώσωμεν τὴν ἀπόδειξιν εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς θὰ ὦσι σεβασταί· ἦτο προσέτι ἀνάγκη νὰ δώσωμεν τὴν πεποίθησιν εἰς πάντας, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους θὰ ᾖναι ἀλήθεια. Ἔπρεπε νὰ γινώσκῃ τὸ ἔθνος, ὅτι, ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ ψηφίζεται ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ προϋπολογισμὸς ψηφίζεται διὰ νὰ ἐφαρμόζηται. Τὸ δὲ παράδειγμα, ὅπερ εἶχε δώσει ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, τῆς ἀποστολῆς πρέσβεων, ἐνῷ πίστωσις δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τῆς ἀποστολῆς πρέσβεων, ἐνῷ ἡ Βουλὴ, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ Ἡγεμόνος, εἶχεν ἀποφασίσει τὴν κατάργησιν τῶν πρεσβειῶν, τῆς ἀνασυστάσεως τῶν πρεσβειῶν παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, καὶ τῆς πληρωμῆς αὐτῶν ἐλλειπούσης πιστώσεως, ἔπρεπε τὸ παράδειγμα τοῦτο νὰ καταστραφῇ, καὶ πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐὰν Κυβέρνησις προβαίνῃ εἰς τοιαύτας ἀποφάσεις, ἐὰν εὑρίσκωνται πρόσωπα δεχόμενα θέσιν οὕτω παρανόμως παρεχομένην εἰς αὐτὰ, καταπίπτει ἀμέσως ἐπ’ αὐτῶν ὁ πέλεκυς, εὐθὺς ὡς ἐπέλθῃ μεταβολὴ καταστάσεως πραγμάτων. Ἑπομένως οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδιστάσαμεν νὰ ἀνακαλέσωμεν τοὺς πρέσβεις, προέβημεν δὲ εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν ἄνευ οὐδενὸς ἐνδοιασμοῦ, οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως, καὶ ἀποσχόντες παντὸς μέτρου, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ κολασθῇ ὅ,τι ἡ πρᾶξις ἡμῶν αὕτη ἤθελεν ἔχει τὸ ἀπότομον· ἀπ’ ἐναντίας, ἠθελήσαμεν νὰ ἐπέλθῃ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες παρέβησαν τὸν νόμον, τιμωρία ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ, διότι φρονοῦμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πάντοτε νὰ προκαλῇ καὶ νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὸ ἔθνος δικαστικῶς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ποινικῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν συναιτίων αὐτῶν. Αὕτη ἐπέρχεται εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις· ἀλλ’ ἡ διὰ τῆς τακτικῆς λειτουργίας τοῦ νόμου ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ζημία τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν παραβιαζόντων αὐτὸν εἶναι τὸ ἄριστον μέσον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Προέβημεν λοιπὸν, ἄνευ οὐδενὸς ἐνδοιασμοῦ, εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν πρέσβεων καὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀναπόδραστον ταύτην ἐνέργειαν, εἴχομεν καθῆκον νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων, ἕνεκα τῶν ἐνδεχομένων ἐντυπώσεων τῆς πράξεως ταύτης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτῆς ὡς πρὸς τὰς μετὰ τῶν ξένων δυνάμεων σχέσεις τῆς Ἑλλάδος· ὠφείλομεν προσέτι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄλλο τι. Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἔμελλε νὰ συνέλθῃ, ἔπρεπε νὰ ἐπιφυλαχθῇ ἀκέραιον τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ ἢ νὰ μὴ συστήσῃ τὰς πρεσβείας. Ἡμεῖς ἠξεύραμεν ὅτι ἐκ τῶν πολιτευομένων, ὧν ἡ γνώμη ἦτο πιθανὸν νὰ διέπῃ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ κοινοβουλίου, οἱ πλεῖστοι εἶχον ἐκπεφρασμένην γνώμην ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν πρεσβειῶν· εἴχομεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν γνώμην, ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι χρήσιμοι εἰς τὸ Κράτος. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ δύω ταῦτα, δηλαδὴ καὶ τὴν ἐπιῤῥοὴν τῆς καταργήσεως τῶν πρεσβειῶν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν σχέσεων, καὶ τὴν ἐλευθερίαν, ἣν ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν ἀκεραίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ, ὅπως προβῇ εἰς οἱανδήποτε αὐτὴ ἐνέκρινεν ἀπόφασιν, εἴτε τῆς καταργήσεως εἴτε τῆς διατηρήσεως τῶν πρεσβειῶν. Σημειώσατε δὲ ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς διάφορον θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1874, ὅτε ἀνεσύστησε τὰς πρεσβείας. Κατὰ τὸ 1874 ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, εὗρεν ὡς καθεστὼς τὰς πρεσβείας μὴ ὑπαρχούσας, ἡμεῖς εὕρομεν ὡς καθεστὼς τὰς πρεσβείας ὑφισταμένας· ἐκείνη εὗρεν ὡς καθεστὼς ἀνακοίνωσιν γενομένην ἐκ μέρους τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἡγεμόνος τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Κυβερνήσεις καὶ τοὺς ἡγεμόνας ξένων ἐπικρατειῶν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς ἐπείθετο, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διατηρῇ πρέσβεις, ἡμεῖς εὕρομεν ὡς καθεστὼς ἀνακοίνωσιν νεωτέραν πρὸς τὰς Κυβερνήσεις καὶ τοὺς ἡγεμόνας τῶν ξένων ἐπικρατειῶν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς ἐπείθετο ὅτι ἔπρεπε νὰ συντηρῇ πρεσβείας. Τὴν θέσιν ταύτην τοῦ ζητήματος ὡς πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παρίδωμεν· ἔπρεπε δὲ προσέτι νὰ ἔχωμεν καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ ἡγεμόνες, οἵτινες εἰς πολλὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης ἀσκοῦσιν, ἔτι καὶ νῦν, ἐπιῤῥοὴν ἐπικρατοῦσαν, οἱ ἡγεμόνες σχεδὸν ὅλοι εἶναι διατεθειμένοι ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν· καὶ βεβαίως οὐδεὶς ἡγεμὼν ξένου κράτους ἐπὶ τοιούτου θέματος ἤθελε ζητήσει νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν γνώμην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἄνευ ἰδιαιτέρας παρ’ αὐτῶν ἐκφράσεως γνώμης ἢ ἐπιθυμίας, ἦτο γνωστὸν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι οἱ ἡγεμόνες, θεωροῦντες χρησίμους εἰς τὰ Κράτη τὰς πρεσβείας καὶ ἡγεμονικὸν δικαίωμα τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν, ἀρέσκονται καὶ αὐτοὶ ν’ ἀσκῶσι τὸ δικαίωμα τοῦτο παρὰ τοῖς ἄλλοις, καὶ νὰ βλέπωσιν αὐτὸ ἀσκούμενον ὑπὸ τῶν ἄλλων παρ’ αὐτοῖς. Ἂν, ἑπομένως, ἀπολυομένων τῶν πρέσβεων, κατηργοῦντο συνάμα ὁριστικῶς αἱ πρεσβεῖαι, ἄνευ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς, καὶ κατόπιν ἡ Βουλὴ προέβαινεν εἰς ἀνασύστασιν αὐτῶν, τοιαύτη πρᾶξις θὰ ἦτο κατακριτέα, διότι ἐνῷ θὰ ἐξέθετε τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους, ἠδύνατο ἴσως νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ψυχρότητά τινα ξένων Κυβερνήσεων πρὸς τὴν ἑλληνικήν. Ἦτο δὲ καὶ σπουδαιοτέρα ἡ περίστασις ἐν ἔτει 1875 τῆς ἐν ἔτει 1874, διότι τότε πρώτη ἐπῆλθε μεταβολὴ ἀποφάσεως, ἐνῷ ἡμεῖς θὰ ἐδίδομεν δεύτερον δεῖγμα κυβερνητικῆς παλιμβουλίας τοῦ Κράτους. Ὁποία θὰ ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῶν ξένων, ἂν τὴν ἐν ἔτει 1874 πρώτην παλιμβουλίαν, τῆς ἀνασυστάσεως τῶν ἐν ἔτει 1873 καταργηθεισῶν πρεσβειῶν, παρηκολούθει ἑτέρα τῆς καταργήσεως αὐτῶν, ἡ δὲ Βουλὴ παρεδέχετο σήμερον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1876 τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηριζομένην καὶ παρ’ ἡμῶν, περὶ ἀνασυστάσεως τῶν πρεσβειῶν; Τί θὰ ἔλεγον περὶ τῆς τοιαύτης ἡμῶν ἀστασίας τὰ ξένα Κράτη; Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐξεύρωμεν μέσον, ὅπως, ἄνευ παραβιάσεως τοῦ νόμου καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, μὴ παραστήσωμεν τὰς πρεσβείας ὡς καταργηθείσας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν τὸ καθεστώς, ἵνα ᾖ ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ συνερχομένη, εἴτε νὰ τὰς καταργήσῃ εἴτε νὰ τὰς διατηρήσῃ, ἄνευ ἐπηρεασμοῦ τῆς ὑπολήψεως τοῦ Κράτους διὰ τριπλῆς παλιμβουλίας ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος δύω ἐτῶν.

§158ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χρηματικὸν τὸ ζήτημα, διότι πρόκειται περὶ 100,000 δραχ. δαπάνης.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ἡμᾶς ἦτο χρηματικὸν τὸ ζήτημα, ἐφ’ ὅσον τὸ χρηματικὸν ζήτημα ἦτο ζήτημα νομιμότητος. Ἐνῷ λοιπὸν διετελοῦμεν ἐν ταῖς σκέψεσι ταύταις περὶ ἐξευρέσεως τρόπου πρὸς διατήρησιν ἀκεραίας τῆς ἐλευθερίας τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ἐλάβομεν παρὰ τῶν γραμματέων τῶν πρεσβειῶν τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν πρεσβειῶν ἄνευ μισθοῦ· τοιουτοτρόπως ἐλύετο ἡ δυσχέρεια ἡ νομική. Τοιουτοτρόπως ἠδυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν τὰ πρεσβευτικὰ καταστήματα, νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἀνακοίνωσίν τινα πρὸς τοὺς ξένους ἡγεμόνας περὶ καταργήσεως τῶν πρεσβειῶν, καὶ νὰ φυλάξωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ ἂν θέλῃ νὰ ὑπάρχωσι πρεσβεῖαι ἢ οὔ· ὥστε σήμερον ἐπιλαμβανομένη ἡ Βουλὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876, νὰ δύναται, ἂν μὲν θέλῃ νὰ διατηρήσῃ τὰς πρεσβείας, νὰ πράξῃ τοῦτο ἄνευ ἀνάγκης νέων ἀνακοινώσεων πρὸς τοὺς ἡγεμόνας, ἂν δὲ θέλῃ νὰ τὰς καταργήσῃ, τότε νὰ γείνουν αἱ ἀναγκαῖαι περὶ τούτου ἀνακοινώσεις, ἀλλ’ οὐχὶ συνεπείᾳ μόνης τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι λοιπὸν, οἱ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν, προσέφερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, ὑπηρεσίαν, ἣν, ὑφ’ οὓς ὅρους προσεφέρετο, ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδεχθῇ νομίμως, καὶ ἣν ἐθεώρουν κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην πολύτιμον. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ποίας περιστάσεις οἱ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν ἐδέχθησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν, ὅπως ὑπηρέτησαν, ἤτοι νὰ διευθύνωσιν ἀμισθὶ τὰς πρεσβείας μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἵνα δυνηθῇ νὰ κρίνῃ, ἂν τῷ ὄντι προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος ἢ οὔ. Ἂν προσέφερον ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος, ἔχετε βεβαίως ἐνώπιον ὑμῶν τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτοὶ οὗτοι προσεφέρθησαν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην νὰ παράσχωσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμοιβῆς, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἀμείψητε· ἀλλ’ ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσητε οὐχὶ ἀπέναντι αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπέναντι ὑμῶν αὐτῶν, ἂν δὲν ἔχητε τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ἕνεκα τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ τόπου καὶ ἕνεκα τῶν ἀρχῶν, αἵτινες πρέπει νὰ διέπωσι τὰ τοῦ Κράτους περὶ τὸν διορισμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.

§160ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ πρέσβυς ὁ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ ὁ τῆς Πρωσσίας μισθοδοτοῦνται;

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἐν Αὐστρίᾳ δὲν μισθοδοτεῖται.

§162ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἐντροπὴ αὐτό;

§163ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐξηγήσω τοῦτο κατόπιν. Εἶπον, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα, ὅπερ κατ’ ἐμὲ πρόκειται εἰς ἐξέτασιν, εἶναι, ἂν προσέφερον ἢ δὲν προσέφερον ὑπηρεσίαν οἱ γραμματεῖς, δεχθέντες ἄμισθι τὴν διεύθυνσιν τῶν πρεσβειῶν ἐν τῇ περιστάσει ἐκείνῃ· καὶ ἂν προσέφερον ὑπηρεσίαν, θέλω προβῆ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων, δι’ οὓς φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τοῖς δοθῇ ἀποζημίωσις· ἂν δὲν προσέφερον ὑπηρεσίαν, ἀναντιῤῥήτως οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ λόγος περὶ ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ὅτι προσέφερον ὑπηρεσίαν πιστεύω ὅτι θὰ τὸ ἀναγνωρίσωσι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως αὐτῶν, διότι οἱανδήποτε γνώμην καὶ ἂν ἔχῃ τις, ὀφείλει νὰ ἐπιθυμῇ ὅπως μὴ δεσμεύηται ἡ ψῆφος τῶν ἀντιφρονούντων. Δὲν θὰ προέβαινεν ἡ Βουλὴ ἐλευθέρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἂν οἱ γραμματεῖς δὲν ἐδέχοντο νὰ διευθύνωσι τὰς πρεσβείας, ὅπως ἐδέχθησαν, ἂν οἱ γραμματεῖς τότε ἀνεχώρουν μετὰ τῶν πρέσβεων καὶ κατηργοῦντο αἱ πρεσβεῖαι· ἂν εὑρίσκομεν σήμερον τὰς πρεσβείας καταργηθείσας, λίαν δύσκολον θὰ ἦτο νὰ δώσωμεν ψῆφον περὶ ἀνασυστάσεως αὐτῶν, ἀφοῦ ἡ ἀνασύστασις αὕτη θ’ ἀπετέλει ἐντὸς δύω ἐτῶν τρίτην παλιμβουλίαν. Εἶναι δὲ πρέπον, ὅπως ἐλευθέρα εἶναι ἡ ψῆφος τῶν ἐπιθυμούντων τὴν κατάργησιν τῶν πρεσβειῶν, οὕτω καὶ οἱ φρονοῦντες ὅτι ἡ διατήρησίς των εἶναι χρήσιμος εἰς τὸν τόπον νὰ δύνανται νὰ τὴν ὑποστηρίξωσι, μηδόλως ἐμποδιζόμενοι ἐκ τῆς σκέψεως, ὅτι ἐκθέτουσι τὴν ὑπόληψιν τοῦ τόπου διὰ ἐπανειλημμένων μεταβολῶν ἀποφάσεων. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν φρονούντων ὅτι αἱ πρεσβεῖαι εἶναι χρήσιμοι, προσθέτω μάλιστα, οὐ μόνον χρήσιμοι, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀναγκαῖαι· νομίζω ὅτι ἡ διατήρησις τῶν πρεσβειῶν, ἀλλ’ ἡ νόμιμος διατήρησις αὐτῶν καὶ μόνον ἡ νόμιμος, ἐπιβάλλεται εἰς τὸν τόπον. Ἐπιβάλλεται εἰς τὸν τόπον ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ πρὸς τὸν ὅλον ἑλληνισμὸν, ἐπιβάλλεται εἰς τὸν τόπον ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους τοῦ νὰ διατηρῇ τὴν θέσιν αὑτοῦ, τὴν οἰκείαν αὑτῷ θέσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐπιβάλλεται καὶ ὑπὸ σκέψεως ἄλλης ἀμέσου πρακτικῆς ἀξίας· οἱ πρέσβεις τῶν ξένων δυνάμεων ἐν Ἑλλάδι, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀντιπροσωπεύηται παρὰ ταῖς αὐλαῖς αὐτῶν, δὲν ἔχουσι θέσιν ἁπλοῦ πρέσβεως, διεκδικοῦσι θέσιν ἀνθυπάτου.

§164ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔτσι τὸ ἐπάθομεν κατὰ τὸ 1867.

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰ Κράτη τῆς Ἀνατολῆς, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων δυνάμεων παντοῦ μετέχουσι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη τῆς Ἀνατολῆς, πλὴν τῆς Ἑλλάδος, συμβαίνει τοῦτο. Ἡ ἐξαίρεσις τιμᾷ τὸ ἔθνος ἡμῶν. Ἐγένοντο καὶ ἐνταῦθα πολλαὶ ἀπόπειραι, ἀλλὰ δὲν ἔφθασαν εἰς τελικὴν ἐπιτυχίαν. Ὁσάκις ὅμως ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἄνευ ἀντιπροσώπων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν ξένων πρέσβεων εἶναί τι ἀφόρητον. Οἱ ξένοι πρέσβεις, γινομένων κοινοποιήσεων παρὰ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς αὐτοὺς, ὅπως τὰς διαβιβάσωσι πρὸς τὰς Κυβερνήσεις αὑτῶν, κατήντησαν νὰ διασκέπτωνται, ἂν θέλωσι τὰς διαβιβάσει ἢ οὔ. Ὁμιλῶ περὶ γεγονότων ἀναγεγραμμένων ἐν δημοσίοις ἐγγράφοις. Ὅταν ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχῃ τὰ ὄργανα αὑτῆς ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἂν τὰ ὄργανα ταῦτα προσφέρωσιν ἔκτακτον ὑπηρεσίαν ἢ εἰδικήν τινα ἄλλην ὑπηρεσίαν ἀξίαν λόγου, δύναται πάντοτε ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὀργάνων αὑτῆς νὰ ἔρχηται εἰς ἄμεσον συνάφειαν μετὰ τῶν ξένων δυνάμεων· χειραφετεῖται οὕτως ἐντελῶς ἀπὸ τῆς ὑποτελείας, εἰς ἣν ζητοῦσι πολλάκις νὰ τὴν ὑποβάλωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων δυνάμεων. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ φέρω ἤδη εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου ζητήματα ἀναφυέντα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν ξένων δυνάμεων, ἀλλὰ εὑρέθημεν ὁ νῦν πρωθυπουργὸς καὶ ἐγὼ εἰς θέσιν νὰ γνωρίσωμεν τὴν διαφοράν, ἥτις ἀμέσως ἐπέρχεται μετὰ τὴν ἀποστολὴν πρέσβεων. Ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τοιαύτας σχέσεις πρὸς τὰς ξένας δυνάμεις, καὶ ἰδίως πρὸς τινας ἐξ αὐτῶν, ὥστε συχνότατα ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν. Ὡς ἐκ τούτου, ἂν δὲν ἀντιπροσωπεύηται ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀντὶ νὰ ἔχῃ ὁ ὑπουργὸς ἀπέναντι τῶν ξένων πρέσβεων, ὅπως πρέπει νὰ ἔχῃ, θέσιν ἀνωτέραν, τὴν θέσιν, ἣν εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα Κράτη ἔχει ἀπέναντι τῶν πρέσβεων, ὁ πρέσβυς ἔχει τὴν θέσιν ταύτην ἀπέναντι τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ τοῦτο οὐ μόνον εἰς τὰς πολιτικάς, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς κοινωνικὰς σχέσεις. Ἀναφέρει ὁ πρέσβυς ὅ,τι θέλει καὶ ὅπως θέλει εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, ὁ δ’ ὑπουργὸς οὐδὲν ἔχει μέσον ἀνασκευῆς. Ὁ ὑπουργὸς ζητεῖ τὸν πρέσβυν, ἵνα τῷ ἀνακοινώσῃ τι, ἀλλ’ ὁ πρέσβυς εἶναι εἰς περίπατον, ὁ πρέσβυς κοιμᾶται, ὁ πρέσβυς εἶναι ἀδιάθετος. Ἔχει ὁ πρέσβυς τὸ ὕφος ἀνάρμοστον, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς ἀναγκάζεται νὰ μὴ ἀκούῃ ἢ νὰ μὴ ἐννοῇ. Ὅταν ὅμως ὁ ὑπουργὸς ἔχῃ ἀντιπρόσωπον παρὰ τῇ ξένῃ Κυβερνήσει, ὁ πρέσβυς σπεύδει νὰ προσέρχηται εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ νὰ προσφέρηται μεθ’ ὅλης τῆς ἁβρότητος, ἵνα μανθάνῃ τί οὗτος ἐπιστέλλει πρὸς τὸν διπλωματικὸν αὐτοῦ πράκτορα καὶ τί ἐκεῖνος πρὸς αὐτόν, διότι οὐδεμία ἀποτυχία μεγαλειτέρα δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὸν πρέσβυν παρὰ τῇ Κυβερνήσει αὐτοῦ, ἢ ν’ ἀποδειχθῇ ἀγνοῶν τὰ παρ’ αὐτῇ διαβήματα τῆς Κυβερνήσεως παρ’ ᾗ διατελεῖ. Ὅταν δὲ Κυβέρνησίς τις ἠξεύρῃ νὰ ἐπωφελῆται τῶν πλεονεκτημάτων, ἅπερ τῇ παρέχει ἡ δι’ ἰδίων ὀργάνων συνάφεια μετὰ τῶν ξένων Κυβερνήσεων, εὐθέως λαμβάνει τὴν ἁρμόζουσαν αὐτῇ θέσιν ἀπέναντι τοῦ πρέσβεως. Δὲν εἶναι ὅμως τῆς παρούσης ὥρας νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν......

§166ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὥρα, διότι ἡμεῖς θὰ παύσωμεν τοὺς γραμματεῖς. Λοιπὸν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας τὸ ζήτημα.

§167ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ γραμματεῖς, ὡς ἠξεύρετε, ἐδήλωσαν ἐπισήμως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, κατ’ ἀρχὰς μὲν τηλεγραφικῶς, κατόπιν δὲ καὶ ἐγγράφως, ὅτι δέχονται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀμισθί, ἕως οὗ λυθῇ ὁριστικῶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τῆς διατηρήσεως τῶν πρεσβειῶν· νομίζω δὲ, ὅτι θὰ ἦναι ὀρθότερον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1876. Ἀνέφερα ταῦτα εἰς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι οἱ γραμματεῖς τῶν πρέσβεων προσέφερον ὑπηρεσίαν, διότι ἔδωκαν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, θεωροῦσαν ἀναγκαίαν τὴν διατήρησιν τῶν πρεσβειῶν, καὶ ἔδωκαν καὶ εἰς ἡμᾶς, τοὺς ταὐτὰ φρονοῦντας, τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσωμεν ἀνενδοιάστως ψῆφον ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν, ὅπερ δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄνευ πολλῶν δισταγμῶν, ἂν αἱ πρεσβεῖαι ἦσαν ἤδη κατηργημέναι. Ἀφοῦ λοιπὸν νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι οἱ γραμματεῖς τῶν πρεσβειῶν προσέφερον ὑπηρεσίαν, ἔρχομαι ἤδη νὰ εἴπω διατί φρονῶ ὅτι, καίτοι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην προσέφεραν ἀμισθί, πρέπει νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν. Πρέπει δὲ, ὡς εἶπον, νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν, ὄχι μόνον ἐξ αἰσθήματος ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλου λόγου, ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος. Δὲν πρέπει ποτὲ, ἐξ οἱασδήποτε ἀφορμῆς πιεζόμενοι, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι δύνανται ἐν Ἑλλάδι οἱ ἔχοντες πλοῦτον νὰ προτιμῶνται εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν τῶν μὴ εὐπορούντων· τὰ προνόμια τῆς πλουτοκρατίας ἀποκρούονται καὶ ἐκ τῶν θεσμῶν καὶ ἐκ τῶν ἐθίμων τοῦ τόπου. Τί ἄλλο θὰ ἐπράττομεν, ἐὰν ἐλέγομεν, ὅτι οὐδεμίαν δίδομεν ἀποζημίωσιν πρὸς ἀνθρώπους προσενεγκόντας εἰς τὸν τόπον ὑπηρεσίαν, ἢ νὰ Εἴπωμεν, ὅτι τοιαύτη ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ προσφερθῇ εἰς τὸν τόπον παρὰ ὑπὸ τῶν ἐχόντων χρήματα; Μὲ εἶχε διακόψει πρὸ ὀλίγου ὁ κ. βουλευτὴς Μέσης, ἐρωτήσας με διατὶ τὸν ἐν Βιέννῃ πρέσβυν δὲν μισθοδοτεῖ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι διάκρισις χρῄζουσα ἐξηγήσεως καὶ δικαιολογίας ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀποδοχὴ ἀμίσθου ὑπηρεσίας. Ὅταν ἐσυστήθησαν αἱ πρεσβεῖαι κατὰ τὸ 1867, ἐσυστήθησαν δὲ τότε ὡς ἔκτακτοι ἀποστολαί, καὶ ἡ ἐν Βιέννῃ ἐσυστήθη ὡς ἔμμισθος πρεσβεία· ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑψηλάντης εἶχεν ἐκλεχθῆ βουλευτὴς καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ συνάμα τὴν θέσιν τοῦ ἐμμίσθου πρέσβεως. Ἕνεκα τούτου, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐθεώρησεν εὔλογον τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς πρέσβυς ἀμισθί, ἵνα ἀρθῇ οὕτω τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν δύω ὑπηρεσιῶν καὶ μὴ παραβῇ τὰς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς αὑτοῦ ὑποχρεώσεις. Ἀφοῦ δὲ ἀνέλαβεν ἅπαξ τὴν ὑπηρεσίαν ἀμισθί, ἐξηκολούθησε καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ ἄμισθος, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν του. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, εἶναι διάκρισις καὶ προνόμιον ἡ ἄμισθος ὑπηρεσία, καὶ ἂν θελήσωμεν εἰς τὰς πρεσβείας νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀμίσθου ὑπηρεσίας, θὰ ἔχωμεν πολλοὺς τοὺς ζητοῦντας ν’ ἀποκτήσωσι τὴν διάκρισιν ταύτην, καὶ θὰ ἐγείρωμεν μέγαν συναγωνισμὸν ἐπωφελῆ μὲν οἰκονομικῶς, ὀλέθριον δὲ ἄλλως· διότι παρίσταται τὸ ζήτημα τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ τόπου. Ὅσον καὶ ἂν ὦμεν πτωχοί, δὲν διατελοῦμεν εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀποδεχθῶμεν ὑπηρεσίαν ἄνευ ἀποζημιώσεως. Ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ τόπου, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης πρὸς ἀνθρώπους, οἵτινες προσέφερον ὑπηρεσίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀποκρούει τὰ προνόμια τῆς πλουτοκρατίας, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ τὴν προτεινομένην πίστωσιν. Ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ προσθέσω, διότι ὁ κ. Ζωχιὸς πρὸ ὀλίγου, εἰς ἀπόδειξιν ὅτι εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφέλησαν αἱ πρεσβεῖαι, εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Κουντουριώτης ἔμεινεν ἄφωνος ἐντὸς τοῦ συνεδρίου τῆς νομισματικῆς ἑνώσεως, καὶ μάλιστα ἀνέθεσεν εἰς ἄλλον νὰ ὁμιλήσῃ.

§168ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ λέγεται καὶ εἶναι ἀληθές.

§169ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰς περιστάσεις, καὶ δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀφήσω νὰ προσβάλληται πρόσωπον ἀπόν, ὅταν δύναμαι, ἐκθέτων τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσι, νὰ ἀποδείξω ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ κρίσις, ἥτις περὶ αὐτοῦ ἐγένετο. Λέγω λοιπόν, ὅτι τὸ γεγονός, ὅπερ ὁ κ. Ζωχιὸς ἀνέφερεν, εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως τοῦ κ. Κουντουριώτου, προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἡ τότε Κυβέρνησις ἔδωκεν ἐντολὴν τῷ κ. Κουντουριώτῃ νὰ παρασταθῇ ὡς ἀντιπρόσωπος αὐτῆς ἐν τῷ νομισματικῷ συνεδρίῳ, ἀλλὰ παρέλειψε νὰ τῷ δώσῃ ὁδηγίας· ὁ δὲ κ. Κουντουριώτης ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τι περὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν θεμάτων, ἀλλὰ περιωρίζετο μόνον εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν ὅτι ἀναμένει τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεώς του. Δυστυχῶς ἡ ἔλλειψις τῶν ὁδηγιῶν τούτων ἐζημίωσε τὸν τόπον, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ὅτι, ἐὰν εἶχεν ὁδηγίας ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, σήμερον θὰ ἦτο πολὺ εὐκολωτέρα ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, καὶ δὲν θὰ ἦσαν ἠναγκασμένοι ἄλλοι νὰ προτείνωσιν ἀναβολὴν ἐπὶ ἓξ μῆνας καὶ ἄλλοι ἐπὶ ἓν ἔτος· διότι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὅταν μετὰ τὸ πέρας τοῦ συνεδρίου ἔμαθεν ὁποῖαι ἦσαν αἱ νομισματικαὶ ἀνάγκαι τῆς Ἑλλάδος, ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἂν ἐγίνοντο ἐγκαίρως γνωσταὶ αἱ ἀνάγκαι αὐτῆς, ἤθελε παράσχει πᾶσαν αὐτῆς τὴν συνδρομὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἐπιτύχῃ ἐν τῷ συνεδρίῳ τὰς αἰτουμένας εὐκολίας. Ἀλλ’ εἰς τὸν κύριον Κουντουριώτην οὐδεμία ἔλλειψις δύναται νὰ ἀποδοθῇ, καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἔλλειψις, ὑπῆρχεν ἐκ μέρους τῆς τότε Κυβερνήσεως.

§170ΖΩΧΙΟΣ. Ἐν ὀνόματι τίνος λοιπὸν ἐλάλησεν ὁ Ἑλβετός;

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης.

§172ΖΩΧΙΟΣ. Ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος.

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐκδεδομένα τὰ πρακτικὰ τοῦ συνεδρίου ἐν φυλλαδίῳ, ἐν ᾧ θέλετε ἴδει, ὅτι ἀφ’ οὗ ὁ πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἔμαθε τὶ φρονεῖ ἡ Κυβέρνησίς του, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἀπόφασις περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἀργυρῶν νομισμάτων, ὅπερ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἄλλα καταστατικὰ διδόμενα, ἤθελεν ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐκτυπώσῃ· τοῦ πρέσβεως δὲ τῆς Ἑλλάδος μὴ δυναμένου νὰ ὁμιλήσῃ, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ὁδηγιῶν..........

§174ΖΩΧΙΟΣ. Ἐζήτησεν 80 ἑκατομμύρια.

§175ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι 80 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ ποσὸν ἄλλο, ὅπερ ἐζήτησε κατόπιν λαβὼν τὰς ὁδηγίας παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ τὸ συνέδριον δὲν συνῆλθεν εἰσέτι ἐκ νέου, θὰ συνέλθῃ δὲ τὸν προσεχῆ Φεβρουάριον· ἡ δὲ γενομένη αἴτησις εἶναι ἁπλῆ προπαρασκευὴ παρὰ ταῖς δυνάμεσιν αἵτινες θὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ συνέδριον, ὅπως ὑποστηριχθῇ παρ’ αὐτῶν ἐν τῷ συνεδρίῳ ἡ αἴτησις. Ὁ κ. Κουντουριώτης λοιπὸν οὐδεμίαν εἶχεν ὁδηγίαν καὶ οὐδὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ. Ἡ Σύνοδος ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, καὶ μὴ δυναμένου τοῦ πρέσβεως, ὡς μὴ ἔχοντος ὁδηγίας, νὰ ὁμιλήσῃ, παρουσιάσθη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλβετίας καὶ ὡμίλησε καλῶς.

§176ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐξεδώκατε ἀνακλητήρια διὰ τοὺς πρέσβεις;

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξεδώκαμεν διὰ τὸν κ. Κουντουριώτην. Ὅτε διωρίσθη κατόπιν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ ἐνεχείρισεν εἰς τὸν Σουλτάνον τὰ διαπιστευτήριά του, ἦτον ἑπόμενον, ὅτι ἤθελον σταλῆ τ’ ἀνακλητήρια αὐτοῦ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας· ἐπίσης καὶ εἰς τὸν ἐν Λονδίνῳ Πρέσβυν, διότι ὁ ἐν Λονδίνῳ Πρέσβυς ἐδυστρόπει καὶ δὲν ἤθελε νὰ παύσῃ θεωρῶν ἑαυτὸν διατελοῦντα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὡς ἐκ τούτου ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ ἐκδώσωμεν τὰ ἀνακλητήρια αὐτοῦ, ἀλλὰ τ’ ἀνακλητήρια ἦσαν προσωπικὰ περὶ αὐτοῦ, οὐχὶ περὶ καταργήσεως τῆς πρεσβείας.

§178Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§179ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 Μ. Μ.