1875.10.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1875

(Δευτέρα).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὁρκίζονται οἱ βουλευταὶ Καραλίβανος καὶ Μισυρλῆς.

§1Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ μέλος τῆς εἰς τὸν δῆμον Μαλευρίου ἀποσταλησομένης ἐπιτηρητικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς. Δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τὸ δεῖγμα τοῦτο τῆς πρὸς ἐμὲ ἐμπιστοσύνης, οὐχ’ ἧττον ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀποδεχθῶ τὴν ἀνατεθεῖσάν μοι ἐντολήν. Συνδέομαι διὰ στενῆς συγγενείας πρὸς τοὺς πλείστους τῶν ὑποψηφίων, καὶ ἐπειδή, ὅσον καὶ ἂν προσπαθήσω νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὴν ἀποστολήν μου, οὔτε παρεξηγήσεις, οὔτε ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ἀξιοπιστίας μου θέλουσι λείψει, νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ αὐτήν, χωρὶς νὰ φανῶ ὀλίγον ἐνδιαφερόμενος περὶ τῆς ὑπολήψεώς μου. Ἑπομένως δηλῶν ὅτι παραιτοῦμαι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως ἐγκαίρως φροντίσῃ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεώς μου.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλεν αἴτησιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἐφετῶν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἄδεια περὶ εἰσαγωγῆς εἰς δίκην τοῦ βουλευτοῦ Τρυφυλίας κ. Γεωργακοπούλου· ἑπομένως, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, ὁ φάκελος τῶν ἐγγράφων θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§4ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑποβάλλω πρότασιν ἀφορῶσαν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐπειδὴ μετ’ ὀλίγον ἡ Βουλὴ θὰ μεταβῇ εἰς τὸ νέον κατάστημα, τοῦτο δὲ ἔχει ἀνάγκην γραφείου ἰδιαιτέρου καὶ ἐπιτηρήσεως, διότι ἀποτελεῖ σημαντικὴν περιουσίαν, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προστεθῶσι τρία ἄρθρα εἰς τὸν κανονισμόν, ἅτινα κατὰ μέγα μέρος εἶναι ἀντιγραφὴ ἐκ τῶν κανονισμῶν τοῦ Βελγικοῦ κοινοβουλίου, τοῦ Γαλλικοῦ καὶ ἄλλων κρατῶν συνταγματικῶν. Διὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν συνιστᾶται ἓν ἰδιαίτερον ἀξίωμα, τὸ τοῦ ἐφόρου τῆς Βουλῆς. Ὁ ἔφορος τῆς Βουλῆς ὑπῆρχε καὶ πρὸ τῆς μεταβολῆς τοῦ 1862, ἐξελέγετο δὲ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατ’ εὐθεῖαν καὶ ἦτο εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν τῶν συνήθως διαμενόντων ἐν Ἀθήναις. Διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, ἐπανέρχεται τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐφόρου, κανονίζονται δὲ τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§6ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔχω καὶ ἑτέραν παρατήρησιν νὰ ὑποβάλω καθόσον ἀφορᾷ τοὺς βουλευτὰς τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς ἃς ἐστάλησαν ἀνακριτικαὶ ἐπιτροπαί. Ἐν μιᾷ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ἀναγινωσκομένου τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, δὲν ἤκουσα τὰ ὀνόματα τῶν βουλευτῶν τούτων καὶ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν νὰ ἀναγινώσκωνται· ἀλλὰ πολὺ εὐλόγως μοὶ παρετήρησεν ὁ κ. πρόεδρος ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ τίποτε περὶ τούτου, καθόσον ἡ παρατήρησις δὲν ἐγένετο ἐν συνεδριάσει τῆς Βουλῆς καὶ οὐδεμία ἐλήφθη εἰδικὴ ἀπόφασις. Κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἐπικρατήσαντα ἔθιμα, οἱ βουλευταὶ οὗτοι μετεῖχον τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς καὶ ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, δὲν ἠδύναντο δὲ μόνον νὰ ψηφοφορῶσι. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰ ἐπικρατοῦντα συνταγματικὰ ἔθιμα ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις, ἔνθα εἴτε διὰ τῆς πράξεως εἴτε διὰ τῶν νόμων εἶναι τοῦτο κανονισμένον καὶ ἔνθα οἱ τοιοῦτοι βουλευταὶ οὐ μόνον μετέχουν τῶν συζητήσεων, ἀλλὰ λαμβάνουν μέρος καὶ εἰς τὰς ψηφοφορίας. Εἰς τὴν Αὐστρίαν τὸ σύνταγμα τοῦ 1867 ῥητῶς ὁρίζει τὸ τοιοῦτον· ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν τὴν τοιαύτην διάταξιν δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἀναπτύξωμεν. Δὲν ὑποβάλλω πρότασιν ὅπως τοιαύτη διάταξις ἰσχύσῃ διὰ τοῦ κανονισμοῦ· φέρω μόνον τὴν παρατήρησιν, ὅτι δέον νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ ἤδη τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦσαν ἔθιμον τοῦ ν’ ἀναγινώσκωνται τὰ ὀνόματα τῶν βουλευτῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς ἔμεινεν ἐκκρεμής, νὰ ὑπολογίζωνται εἰς τὴν ἀπαρτίαν καὶ νὰ λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς συζητήσεις.

§7ΧΟΪΔΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ἐκυρώθη ἡ ἐκλογή των, αὐτοὶ δὲν θεωροῦνται βουλευταὶ καὶ δὲν δύνανται νὰ λογισθῶσιν εἰς τὴν ἀπαρτίαν.

§8ΦΙΛΗΜΩΝ. Μέχρι τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ὁ βουλευτὴς λογίζεται ὡς νομίμως ἐκλεχθεὶς (θόρυβος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ προηγούμενα τῆς Βουλῆς εἶναι ὅτι οἱ βουλευταὶ τῆς κατηγορίας ταύτης εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παρακάθηνται μόνον, νὰ μὴ λογίζωνται δὲ ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ· ὅ,τι δὲ προτείνει ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶναι νεωτερισμός.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μείνουν τὰ πράγματα ὡς εἶχον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδὴ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παρακάθηνται, νὰ λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, νὰ μὴ δύνανται ὅμως νὰ ψηφοφορῶσι, μηδὲ νὰ λογίζωνται ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Ῥικάκης, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἔχει νὰ σᾶς ἀναγνώσῃ τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως.

§12ΡΙΚΑΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ σχέδιον).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτάς. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ νὰ συζητηθῇ αὔριον ἐκ τῶν πρώτων;

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§15ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀκυροῦνται οἱ ψηφισθέντες κατὰ παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος νόμοι, οἵτινες ἀναφέρονται ὀνομαστὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Συνεπῶς μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπαναφέρομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Γερμανικῆς κυβερνήσεως, περὶ τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ ἀνασκαφῶν, καὶ δεύτερον ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται τὸ διάταγμα περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1875, ἐπιφυλαττόμεθα δὲ νὰ ὑποβάλωμεν προσεχῶς καὶ τὰ ἐπίλοιπα, ὧν προτείνεται ἡ ἀκύρωσις.

§16ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ διὰ τὸ 1875.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἀκυροῦνται διάφοροι νόμοι, ὑπάγεται σχεδὸν εἰς ὅλας τὰς ἐπιτροπὰς τῆς Βουλῆς, τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης κλπ, αἵτινες εἶναι δύσκολον νὰ συνέλθωσιν. Ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, ἀκολούθως δὲ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ σπουδαιότεροι τῶν νόμων, περὶ ὧν πραγματεύεται τὸ νομοσχέδιον, εἶναι οἱ οἰκονομικοί, ἑπομένως οἱ μὲν θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, οἱ δὲ φορολογικοὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν. Αὐταὶ αἱ δύο ἐπιτροπαὶ πρέπει, νομίζω, νὰ συνεργασθῶσι καὶ νὰ φέρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἔκθεσιν, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κοινὴ βάσις. Ὑποβάλλω δὲ καὶ ἑτέραν πρότασιν, ἢ μᾶλλον ἐκφράζω γνώμην· τῳόντι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἶναι πρωτοφανές, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ τὸ κατατάξωμεν εἰς ὕλην τινά, δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν εἰς τὸν κανονισμὸν ἐπιτροπὴν ἁρμοδίαν. Ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ προεξέλεγξίς τις, τὸ καλλίτερον μέσον θὰ ἦτο νὰ διορίσῃ ἑκάστη ἐπιτροπὴ ἀνὰ ἕνα εἰσηγητὴν καὶ αὐτοὶ ν’ ἀποτελέσωσιν εἰδικὴν ἐπιτροπήν.

§19Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρατηρῶ καὶ ἐγὼ ἐνταῦθα, ὅτι ὄντως οὐδεμία τῶν ἐπιτροπῶν δύναται νὰ θεωρηθῇ κεκλημένη ἵνα βασανίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς ἢ οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ εἶναι πολὺ εὐρυτέρα, συνδεομένη μετὰ τοῦ θεμελιώδους νόμου, καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐξελέγετο εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὰ πρόσωπα, ἵνα μὴ καταναλίσκωμεν τὸν χρόνον εἰς ψηφοφορίας.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἁρμοδιωτέρα πασῶν τῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ἡ τῆς δικαιοσύνης, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀποβλέπει τὴν ἐξέτασιν ἢ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων ἀντικειμένων τὰ ὁποῖα διαλαμβάνει, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἂν κατὰ τὸ ἄρθρ. 56 τοῦ Συντάγματος οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἐνομοθετήθησαν νομίμως ἢ ὄχι. Τοῦτο καλούμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἡ ψήφισις αὐτῶν ἐγένετο σύμφωνα μὲ τοὺς καθεστῶτας νόμους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ἁρμοδιωτέρα ἐπιτροπὴ πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ τῆς δικαιοσύνης, ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Δηλιγιάννη, νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ καὶ νὰ θεωρηθῇ τὸ ζήτημα νεοφανές.

§21ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, ὡς παρουσιάζεται, εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον, διότι πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσῃ ἡ Βουλὴ μίαν συνταγματικὴν διάταξιν, τοὐτέστι τὸ ἄρθρ. 56 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἀφορᾷ τὸν σχηματισμὸν τῆς ἀπαρτίας· ἑπομένως, ὡς παρετήρησαν οἱ προλαλήσαντες, οὐδεμία ἐκ τῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς εἶναι ἁρμοδία νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς ζήτημα συνταγματικόν, οὐδ’ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ῥικάκη. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δηλιγιάννη εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, τοῦ νὰ ἐκλεχθῇ δηλ. εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν αἰτιολογικήν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις. Παρακαλῶ δὲ τὴν βουλὴν νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον νὰ ἐκλέξῃ τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην ἐκ βουλευτῶν εἰδικῶν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον καὶ πιθανὸν ν’ ἀναπτυχθῶσι πολλὰ καὶ σπουδαῖα συνταγματικὰ ζητήματα, καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἔχωμεν μίαν γνωμοδότησιν προσώπων εἰδικῶν.

§22ΡΙΚΑΚΗΣ. Διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος ὅπερ ὁ ἀξιότιμος Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπρότεινεν, ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ μίαν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς καθιερωμένην καὶ οὐχὶ ὡς δυναμένην νὰ τεθῇ εἰς ἀμφισβήτησιν. Προκαλεῖται, οὕτως εἰπεῖν, ἡ λύσις μιᾶς ἑρμηνείας, ἡ ὁποία εἶναι ἀξίωμα ἀνεγνωρισμένον, τὸ ἄρθρον δηλ. 56 τοῦ Συντάγματος, τὸ περὶ ἀπαρτίας· τοῦτο εἶναι ἀξίωμα, καὶ δὲν πιστεύω νὰ θέλῃ τις νὰ τὸ φέρῃ εἰς ἀμφισβήτησιν. Τὸ ζήτημα εἶναι, οἱ ψηφισθέντες νόμοι εἶναι ἄκυροι ἐξεταζόμενοι κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους; Ὥστε βλέπετε ὅτι δὲν πρέπει εἰς τὸ ζήτημα νὰ δώσωμεν ἐπισημότητα, οἵαν δὲν ἔχει, καὶ ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὅλοι παραδεχόμεθα ὡς ἀξίωμα.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας μόνον, ἀλλὰ συγχρόνως πρόκειται νὰ ἐξεύρωμεν τὸν καταλληλότερον τρόπον τῆς ἀκυρώσεως τῶν νόμων, περὶ ὧν πρόκειται, οἵτινες ἐψηφίσθησαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἐκείνην καὶ ἐκυρώθησαν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, τῆς ἑτέρας δηλονότι νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι, δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀκυρώσῃ τοὺς νόμους τούτους καὶ κατὰ ποῖον τρόπον, ἀφοῦ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν καὶ τὴν κύρωσιν αὐτῶν συμμετέσχε καὶ ἡ ἑτέρα νομοθετικὴ ἐξουσία; ὅθεν νομίζω ἐπάναγκες νὰ διορισθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν ᾐτιολογημένην.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργείου εἶναι ὅλως διόλου ἔκτακτος· ἀμφιβάλλω ἂν ὑπῆρξε κοινοβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπαρουσιάσθη τοιαύτη πρότασις. Ὅπως ὅμως ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον ὁ ὑπουργὸς, θὰ ἀπαντήσωμεν τὸν λέοντα· οἱ ψηφίσαντες δηλ. τοὺς νόμους ἐκείνους τί θὰ γείνουν; θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα περὶ εἰσαγωγῆς εἰς δίκην τῶν ὑπουργῶν. Ἡ ἀκύρωσις τῶν νόμων συνεπάγεται αὐτοδικαίως τὴν εἰσαγωγὴν εἰς δίκην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν κύρωσίν των. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαιότερον παρ’ ὅσον φαίνεται, καὶ συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετ’ ἐκείνων, οἵτινες ζητοῦν νὰ διορισθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπή, διότι ἅμα κηρυχθῶσιν οἱ νόμοι ἄκυροι, τί θὰ γείνουν ἐκεῖνοι οἱ τσελεπῆδες, οἱ ὁποῖοι τοὺς ὑπέγραψαν;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις, μὴ ζητοῦντος ἑτέρου τὸν λόγον, εἶναι περαιωμένη. Δύω γνῶμαι εἶναι· ἡ γνώμη περὶ συστάσεως εἰδικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ γνώμη περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ περὶ συστάσεως εἰδικῆς ἐπιτροπῆς· ταύτην θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν σύστασιν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, μελλούσης νὰ προεξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως τῶν ψευδῶν νόμων, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐκ πόσων μελῶν θέλει ἡ Βουλή;

§26ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξ ἐννέα μελῶν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ ἐκλεχθῇ παρὰ τοῦ προέδρου εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐξ ἐννέα μελῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἕπεται ἀκολούθως τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς ἀρχαιολογικῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας. Τοῦτο θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐξωτερικῶν.

§28ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ προσαχθῶσι καὶ τὰ ἄλλα ἔγγραφα, τὰ σχετικά.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ τὰ ζητήσῃ.

§30Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς εἰργάσθη ὁ ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων, συνέπραξε δὲ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ συμπράξῃ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐξωτερικῶν μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, νὰ συνεργασθῶσι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἔτι τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς κτλ, τὸ ὁποῖον θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ προσδιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν στρατιωτικῶν. Κατὰ τὸν κανονισμὸν γινώσκετε, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ προσδιορίζει προθεσμίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει αἱ Ἐπιτροπαὶ νὰ ὑποβάλλωσι τὰς ἐκθέσεις των· θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὰς Ἐπιτροπὰς ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς νὰ μὴ βραδύνωσιν, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλωσι τὰς ἐκθέσεις των ὅσον τάχιστα, διότι δὲν ἔχομεν ἐργασίαν. Ὁ κ. Ι. Μαυρομιχάλης ἔδωκε τὴν παραίτησίν του ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἀποσταλησομένης εἰς Γύθειον, ὅπως ἠκούσατε.

§35ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκοῦν τὰ δύω μέλη.

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ψηφοφορίαν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμητε τὴν ἐκλογὴν ὑμεῖς, κύριε πρόεδρε, καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἐπιτρέπει.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναθέσητε εἰς τὸν πρόεδρον τοιοῦτον βάρος.

§38ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, ἐπιμένω ὑποστηρίζων ὅτι τὰ 2 μέλη εἶναι ἀρκετὰ, διότι πρόκειται νὰ διαβιβάσωσιν εἰς τὸ Σῶμα ἐὰν ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη νομίμως.

§39ΜΗΤΣΑΣ. Καὶ ἐμὲ νὰ μὲ ἀπαλλάξητε, διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀπέλθω.

§40ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ἐμὲ, διότι ἔχω σπουδαίας ὑποθέσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν δύναμαι ν’ ἀπέλθω τῶν Ἀθηνῶν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ λοιπὰ μέλη.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος δὲν ἀναλαμβάνει τοιοῦτον βάρος. Λοιπὸν πρέπει νὰ λύσητε τὸ ζήτημα τοῦτο.

§44Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Δὲν παραδεχόμεθα οὐδενὸς παραίτησιν, καὶ ὅστις θέλει ἂς ὑπάγῃ, ὅστις δὲν θέλει ἂς μὴ ὑπάγῃ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δύω γνῶμαι εἶναι, πρώτη νὰ μὴ γείνῃ δεκτὴ ἡ παραίτησις καὶ δευτέρα ἡ τῆς ἀντικαταστάσεως. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ πρακτέου. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν πρῶτον τὴν πρότασιν περὶ τοῦ μὴ παραδεκτοῦ τῆς παραιτήσεως.

§46Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐξέθεσα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ ὑπάγω.

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, παρεδέχθη τὸ σύστημα τῆς ἀποστολῆς Ἐπιτροπῶν διὰ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐκλογῶν, διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ἀπαίτησιν αἱ ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ νὰ ἐνεργηθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνεπηρεάστως ἀπὸ τῆς πιέσεως τῆς ἐξουσίας καὶ ἀπὸ τῆς πιέσεως τῶν φατριῶν. Μόνον αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα ἐπαρουσίασαν οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἀποστολὴν Ἐπιτροπῆς, καὶ πολὺ δεδικαιολογημένως οἱ ἀντιφρονοῦντες εἶπον, ὅτι τοῦτο εἶναι ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ διατί, κύριοι; διότι ὑπαρχούσης Βουλῆς καὶ ἐνεργούσης, ἡ Κυβέρνησις ἀπολαμβάνει τῆς ἐμπιστοσύνης της καὶ ἀναγνωρίζεται ἐκ τῶν προτέρων, οὕτως εἰπεῖν, ἡ καλὴ πίστις της καὶ ἡ καλὴ διοίκησίς της. Οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς ἀποστολῆς τῶν Ἐπιτροπῶν ὑπεστήριξαν ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐνεργοῦσαι τὰς ἐκλογὰς ἀποστέλλουσι καὶ εἰδικοὺς ἐπόπτας· ἀλλὰ αὕτη εἶναι περίστασις εἰδικὴ, διότι ἐνεργοῦνται συγχρόνως ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Κράτους. Σήμερον ὅμως πρόκειται νὰ ἐπαναληφθῶσιν ἐκλογαὶ εἰς δύω ἢ τρεῖς ἐπαρχίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις συνεπῶς ἔχει συγκεντρώσει ἁπάσας τὰς δυνάμεις της καὶ θέλει νὰ συντελέσῃ ὥστε αἱ ἐκλογαὶ νὰ ἐνεργηθῶσι κατὰ νόμον. Ἀλλ’ ὅταν τὰ μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των ᾖναι τοιαῦτα, ὥστε ὄχι μόνον νὰ μὴ καταπαύσωσι τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα πάθη, ἀλλ’ εἶναι θετικὸν ὅτι θέλουσι τὰ διεγείρει καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ γίνωσιν ἀφορμὴ εἴτε ἀναβολῆς εἴτε ῥήξεως, ὅταν ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς σᾶς λέγῃ ὅτι ὡς ἐκ τῶν σχέσεών του καὶ τῆς συγγενείας πρὸς τὰ ἐνδιαφερόμενα πρόσωπα δὲν τῷ ἐπιτρέπεται νὰ λάβῃ τοιαύτην ἐντολὴν, δὲν ἐννοῶ πόθεν ἡ Βουλὴ ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα νὰ πειθαναγκάσῃ Βουλευτήν τινα νὰ μεταβῇ ἵνα ἐποπτεύσῃ ἐκλογὴν, προκειμένου περὶ τόπου καὶ προσώπων ἐφ’ ὧν πιθανὸν νὰ μὴ ᾖναι πιστευτὸς καὶ ὡς ἐκ τῆς συγγενείας του πρὸς τὰ πρόσωπα καὶ τῆς γειτονίας του πρὸς τὸν τόπον. Ἀπέναντι τοιούτων σπουδαίων λόγων, νομίζω ὅτι ἡ παραίτησις τοῦ Βουλευτοῦ αὐτοῦ πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτή. Ὅθεν φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐμφορῆται ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ ἀνεπηρεάστου, πρέπει ν’ ἀποστείλῃ βουλευτὰς μηδεμίαν σχέσιν ἔχοντας καὶ πρὸς τὸν τόπον καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐγγυωμένους ὅτι ἡ ἐποπτεία των θ’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκλογῆς των.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ γνώμη περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς παραιτήσεως δὲν ὑπεστηρίχθη ὑπ’ οὐδενός· ἑπομένως ἡ Βουλὴ φαίνεται ὅτι ἀποδέχεται τὰς παραιτήσεις.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τριῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα παρῃτήθησαν ἀπὸ τὰς Ἐπιτροπάς. Θέλει σήμερον νὰ προβῇ, ἢ νὰ προσδιορίσωμεν τὴν ἀντικατάστασιν δι’ αὔριον;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον, κύριοι, θὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, μετὰ δὲ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀπαντήσεως, θέλομεν προβῆ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν μελῶν.

§53ΔΟΥΜΑΣ. Δυνάμει τοῦ Νόμου τοῦ 1872, ὑποχρεοῦνται τὰ πλοῖα κατὰ πᾶσαν διετίαν νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρὸς ἀνανέωσιν τῶν ναυτιλιακῶν αὐτῶν ἐγγράφων· ἐσχάτως πολλὰ πλοῖα, τῶν ὁποίων τὰ ναυτιλιακὰ ἔγγραφα εἶναι ληξιπρόθεσμα, εὑρίσκοντο εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἐνῷ εἶχον ναυλωθῆ δὲν τοῖς ἐπετρέπετο νὰ ταξειδεύσωσιν, ἀλλ’ ὑπεχρεοῦντο νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς τακτοποίησιν τῶν ναυτιλιακῶν αὐτῶν ἐγγράφων. Ἐζήτησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν παράτασιν, ἀλλὰ δὲν τοῖς ἐχορηγήθη, διότι ὁ Νόμος δὲν τὸ ἐπέτρεπε. Θέλω νὰ ἐρωτήσω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τί ἔπραξεν ἢ τί μέλλει νὰ πράξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι καιρίως προσβάλλονται τὰ συμφέροντα τῆς ναυτιλίας.

§54ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ προλαβοῦσα ὡς καὶ ἡ νῦν δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναλάβῃ ὑπ’ εὐθύνην της τοιαύτην ἐνέργειαν· ἑπομένως ἐκ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔλαβον γνῶσιν τῆς περιστάσεως ταύτης, ἐσχημάτισα ἐπιτροπὴν διὰ ν’ ἀποφανθῇ τίνι τρόπῳ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ διόρθωσις, ἤκουσα τὴν γνώμην της καὶ σήμερον ἢ αὔριον θέλω ὑποβάλει νομοσχέδιον, θεραπεῦον τὴν ἀνάγκην ταύτην.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον περὶ οὗ ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου εἶναι σπουδαιότατον. Ἀληθῶς 30 ἢ 40 πλοῖα εὑρίσκοντο κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον εἰς Κωνσταντινούπολιν μὴ δυνάμενα ν’ ἀναχωρήσωσι, καὶ ἑπομένως κινδυνεύοντα ν’ ἀπολέσωσι τοὺς ναύλους τοὺς ὁποίους ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον συμφωνήσει, διότι ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὰ πλοῖα μετὰ παρέλευσιν διετίας νὰ ταξειδεύωσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐὰν δὲν ἀναθεωρηθῶσι τὰ διπλώματά των ἐν ἑλληνικῷ λιμένι. Τὰ πλοῖα ἐκεῖνα εἶχον διανύσει τὸ διάστημα τῆς διετίας καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἔλθωσιν εἰς ἑλληνικὸν λιμένα πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν διπλωμάτων αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἀπολέσωσι τοὺς ναύλους τοὺς ὁποίους εἶχον συμφωνήσει. Ἔγειναν παραστάσεις καὶ ὁ πρέσβυς ἐζήτησε νὰ τῷ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰ διπλώματα εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὥστε νὰ μὴ ἀπολέσωσι τοὺς ναύλους των, καθότι πολλὰ πλοῖα, βλέποντα τὴν βλάβην ἣν θὰ ὑφίσταντο, εἶχον σκοπὸν νὰ μεταβάλωσι σημαίαν, καί τινα τὴν μετέβαλον. Πολλάκις καὶ ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς ἐγένοντο παραστάσεις, καὶ πολλοὶ συνάδελφοι ἐπέμενον παρ’ ἡμῖν, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ καταργήσῃ ἢ ἀναστείλῃ τὸν νόμον, ἐπιφυλασσομένη νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἔγκρισιν τῆς πράξεώς της ταύτης· ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο κάκιστον, ὁσάκις θεωρεῖ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ὅτι νόμος τις βλάπτει, νὰ διορθόνῃ ἢ καταργῇ αὐτὸν ἄλλως παρὰ διὰ τοῦ κοινοβουλίου. Διὰ τοῦτο, καίτοι ἀναγνωρίζοντες ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο σπουδαῖον καὶ ἡ ἀνάγκη κατεπείγουσα, δὲν ἠθελήσαμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον μᾶς συνίστων, καὶ εἴπομεν ὅτι ἠθέλαμεν ὡς πρώτην πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως φέρει ἅμα καταρτισθῇ ἡ Βουλή, νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν νόμον τοῦ 1871. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ ὑποβάλωμεν, ἐὰν δὲ τὸ ὑπουργεῖον καταθέσῃ ἄλλο νομοσχέδιον, δύναται ἢ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τροπολογία τοῦ ἄλλου.

§56ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν). Ἀφοῦ ὁ κ. Τρικούπης ἔχει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἂς εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ καταθέσῃ. Τὸ καταθέτει.

§57ΧΟΪΔΑΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν ὑπέβαλε τῇ Βουλῇ σπουδαίαν δικογραφίαν, ἀφορῶσαν εἰς σπουδαίαν ἐγκληματικὴν πρᾶξιν· ἡ Βουλὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὴν δικογραφίαν καὶ ἀπέστειλεν αὐτὴν εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπήν, τάξασα ῥητὸν χρόνον 7 ἡμερῶν, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ μελετήσῃ τὴν δικογραφίαν καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἑπτὰ ἡμέραι παρῆλθον καὶ ἡ ἔκθεσις δὲν ὑπεβλήθη εἰσέτι τῇ Βουλῇ. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ παρατηρήσῃ τὰ εἰκότα πρὸς τὰ μέλη, διὰ νὰ ὑποβάλωσι τὴν ἔκθεσιν, ἀφορῶσαν εἰς σπουδαῖον ἀντικείμενον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος δὲν ἔχει ἄλλο καθῆκον παρὰ νὰ παρακαλέσῃ τὴν ἐπιτροπήν, αὐτὴν δὲ τὴν στιγμὴν μὲ εἰδοποίησαν ὅτι ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπή.

§59ΧΟΪΔΑΣ. Κατηγορεῖται εἷς ὑπουργὸς δι’ ἐγκληματικὰς πράξεις· πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν δίκην, καὶ ἐὰν ᾖναι ἐγκληματίας, νὰ τιμωρηθῇ, καὶ ἐὰν ᾖναι ἀθῶος, νὰ μὴ φέρῃ αὐτὸ τὸ στίγμα.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, σχετικῶς πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κραναίας, θέλω νὰ προσθέσω τινὰ τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀναγκαῖα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κραναίας ἔκαμε λόγον περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον θίγει τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τοῦ προπαρελθόντος ὑπουργείου. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νόμον περὶ εὐθύνης δὲν ἔχομεν. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ σύνταγμα ἐμερίμνησε περὶ προσωρινοῦ νόμου, διὰ διατάξεως αὑτοῦ, καὶ ἔδωκεν εἰς τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοῦ συντάγματος αὑτοῦ ἐτάχθη πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ὑπουργῶν, τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὴν διαδικασίαν, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ ἐνεργείας, οὐδεὶς νόμος κανονίζει τὴν διαδικασίαν δι’ ἧς αὕτη θὰ διεξαγάγῃ τοιαύτην ὑπόθεσιν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, προκειμένου νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ ὑποθέσεως σχετικῆς πρὸς τὴν εὐθύνην τῶν ὑπουργῶν, συνεπείᾳ τῆς ἐκθέσεως περὶ τῆς ὁποίας ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κραναίας, εἶναι αὐτὴ ἡ ἁρμοδία στιγμὴ ὅπως ἐπιληφθῶμεν τοῦ θέματος τούτου, καὶ καλὸν θὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ νὰ διαγράψῃ ἕνα γενικὸν κανόνα, ὃν θέλει ἀκολουθήσει καὶ ἐπὶ τῆς προκειμένης περιστάσεως. Δύναται βέβαια νὰ προβῇ καὶ ἄνευ τοιούτου κανονισμοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὀρθότερον, προκειμένου περὶ εἰσαγωγῆς εἰς δίκην ὡρισμένων προσώπων, νὰ κανονίσῃ διὰ γενικοῦ κανόνος καὶ ἀσχέτως πρὸς τὰ πρόσωπα τὸν τρόπον, δι’ οὗ θὰ διεξάγωνται αἱ τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις. Ἡ πεσοῦσα κυβέρνησις εἶχε παρασκευάσει νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν· ἓν μέρος τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀφορᾷ εἰς τὴν προδιαδικασίαν ἐν τῇ Βουλῇ, προκειμένου περὶ παραπομπῆς τῶν ὑπουργῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὑποβάλλων τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἰς τὴν Βουλὴν, θέτω αὐτὴν εἰς θέσιν εἴτε νὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως ὁλοκλήρου τοῦ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν θέματος, εἴτε νὰ ἐκλέξῃ τὸ κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν προδιαδικασίαν καὶ περὶ τούτου ν’ ἀποφασίσῃ τὰ δέοντα, πρὶν ἐπιληφθῇ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰ ἄλλα. (Καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον τὸ νομοσχέδιον).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τρικούπης ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τυπωμένον μετὰ τῆς δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως. Ἐὰν ὑπάρχωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν ἄλλα ἀντίτυπα, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Τρικούπην νὰ μᾶς εἴπῃ νὰ τὰ ζητήσωμεν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ τυπώσωμεν.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀλίγα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς. Ἄλλην ἐργασίαν δὲν ἔχομεν. Αὔριον, ὡς ὡρίσθη, ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ συζήτησις τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§64ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ προηγηθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἀντικαταστήσουν τὰ παραιτηθέντα, διότι ἡ συζήτησις εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον ἴσως παραταθῇ ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας.

§65Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Πρὶν ἢ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνεδριάσεως, ἀφοῦ ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρωτηθῇ, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἔκθεσιν ἕτοιμον νὰ τὴν ὑποβάλῃ; ἤκουσα ἑνὸς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης λέγοντος, ὅτι εἶναι ἕτοιμος καὶ πρόκειται ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ὑπογραφῇ. Ἂς περιμείνωμεν πέντε λεπτὰ, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ περιμείνωμεν πέντε ὥρας.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεκάλεσα ἕνα τῶν γραμματέων νὰ ἐρωτήσῃ.

§67Ρ. ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὸν πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτύπωσιν, καὶ νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ ἅμα ὑποβληθῇ.

§68ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀκόμη ἑτοίμη· αὔριον θὰ ᾖναι ἑτοίμη.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἄλλο ἀντικείμενον δὲν ὑπάρχει. Λύω τὴν συνεδρίασιν. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ κατὰ τὴν πρώτην ὥραν νὰ ἦσθε ἐδῶ, διότι σήμερον μόλις τὴν 2 ἦτο ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4 μ. μ.