1875.09.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

Τῆς 27 Σεπτεμβρίου 1875.

(Σάββατον)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς δὲν ἦσαν παρόντες, ἢ δὲν ἐψήφισαν καὶ ζητοῦν νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας.

§4ΤΙΝΕΣ. Παμψηφεί, ἐννοεῖ τοὺς παρόντας.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ παρέστησα, ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐγένετο δι’ ἀναστάσεως, τὸ προεδρεῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διακρίνῃ, ὅτι ὄπισθεν τῶν ἀναστάντων ὑπῆρχον καὶ πολλοὶ καθήμενοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγώ· ἑπομένως δὲν ἦτο παμψηφεί.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὕτη ἡ διόρθωσις νὰ γείνῃ;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλη ἀντίῤῥησις ὑπάρχει;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά. Ἐνταῦθα ὁρκίζονται τὸν νενομισμένον ὅρκον οἱ βουλευταὶ κύριοι Βασιλάκης καὶ Μεντζελόπουλος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κέας ἐδόθη αἴτησις, νὰ ἀποσταλῇ ἐπιτροπή. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς ἀνακοινεῖ, ὅτι κατὰ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἀρχιτέκτονος, τὸ νέον κατάστημα τῆς Βουλῆς εἶναι ἕτοιμον πρὸς παράδοσιν τὴν Δευτέραν, μεθαύριον, καὶ ἑπομένως ζητεῖ νὰ ὁρισθῇ ἐπιτροπὴ, ὅπως τὸ παραλάβῃ. Ἐγὼ παρετήρησα πρὸ ὀλίγου εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν, ὅτι ἡ παράδοσις κυρίως πρέπει νὰ γείνῃ ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ, οἵτινες θὰ παρατηρήσωσι κατὰ πόσον οἱ ὅροι τῆς συμφωνίας ἐτηρήθησαν, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει· συνάμα δὲ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ διορίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἵνα παρασταθῇ καὶ ἴδῃ κατὰ πόσον ὑπάρχουν ἐλλείψεις εἰς αὐτὸ τὸ κατάστημα, διότι πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦται, καὶ συνάμα διὰ νὰ φέρουν τὰς παρατηρήσεις των ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ὑπουργείου, καὶ νὰ διορθωθῶσιν αἱ τυχὸν ἐλλείψεις. Πρὸς τούτοις δὲ παρατηρῶ, ὅτι πρὸ ὀλίγου μετ’ ἄλλων βουλευτῶν ἐπισκεφθεὶς τὸ κατάστημα εἶδον, ὅτι δὲν εἶναι παραδοτέον τὴν ἐρχομένην Δευτέραν, οὔτε τὴν ἄλλην. Αἱ ἐργασίαι ἐντὸς αὐτοῦ ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη, γίνονται τὰ ἀσπρίσματα, καὶ ἑπομένως χρειάζεται ὀλίγος καιρὸς εἰσέτι, διὰ νὰ μὴ μεταβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι βεβαίως ἀτελές· ἐκτὸς τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ τοποθετηθῶσι καὶ θερμάστραι. Ὁ ἀρχιτέκτων μᾶς εἶπεν ὅτι ὑπάρχουν παρηγγελμέναι τοιαῦται καὶ θὰ τοποθετηθῶσι. Λοιπὸν πρέπει αἱ ἐλλείψεις αὗται νὰ ἐκλείψωσι πρότερον καὶ ἔπειτα ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ εἰσέλθῃ εἰς αὐτό. Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν εὐαρεστηθῆτε νὰ διορίσητε μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ συμπράξῃ μὲ τοὺς μηχανικούς.

§12ΤΙΝΕΣ. Διορίσατε σεῖς, κ. πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Λοιπόν, κύριοι, μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν. Ἐκλογὴ Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου.

§14ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως. «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα κατὰ πλειονοψηφίαν, τῆς μειονοψηφίας αὐτοῦ ἀποδεχθείσης τὴν γνώμην περὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς πρὸς ἀκριβῆ ἐξέτασιν τῶν ὑπὸ τοῦ ἐφέτου Λ. Γλαράκη κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκτεθειμένων, καθ’ ὅσον ἰδίως ταῦτα περιστρέφονται εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν τοῦ ἀνεπηρεάστου τῶν ἐκλογέων, γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου καὶ τῆς ἐπαναλήψεως αὐτῆς.»

§15ΜΑΝΕΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπιφορτισθεὶς τὰ ἔργα τοῦ εἰσηγητοῦ ἐπὶ τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς Βονίτσης παρὰ τοῦ προεξελεγκτικοῦ Τμήματος, τοῦ ὁποίου ἔτυχε ν’ ἀποτελῶ μέρος, ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω τὰ οὐσιωδέστερα ἐκ τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην. Ἡ ψηφοφορία καθ’ ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς διεξήχθη τακτικῶς καὶ νομίμως, οὐδὲ ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν ἔνστασις, δυναμένη νὰ ἐπηρεάσῃ ὁπωσδήποτε τὸ ἔγκυρον αὐτῆς· μετὰ τὸ πέρας ὅμως τῆς ψηφοφορίας ἐπεδόθησαν διάφοροι ἐνστάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἀμφισβητεῖται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ταύτης, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα αὐτῆς χαρακτηρίζεται ὡς μὴ ἐκφράζον τὴν ἀληθῆ τῶν ἐκλογέων θέλησιν, ἀλλ’ ὡς προϊὸν ψυχολογικῆς βίας πρὸ πολλοῦ ἐξασκουμένης ἐκεῖ καὶ ἐπικρατησάσης κατὰ τὴν ἐνέργειαν καὶ τῆς τελευταίας ἐκλογῆς. Οἱ ἐνιστάμενοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης εἶναι ἐξαιρετικὴ καὶ ἔκρυθμος, καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῆς δὲν δύνανται ἐλευθέρως νὰ ἐκφράζωσι τὴν θέλησιν αὐτῶν, διότι οἱ ὑπάλληλοι τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας διοριζόμενοι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐκ τῶν κατ’ ἐκλογὴν καὶ κατὰ σύστασιν τῆς ἡγουμένου τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος Δημ. Γρίβα ὑπηρετοῦσι τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ συμφέροντα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, διαχειριζόμενοι δὲ τὴν ἐμπιστευμένην αὐτοῖς ὑπηρεσίαν φατριαστικῶς, ἐνέπνευσαν εἰς τοὺς κατοίκους σπουδαῖον φόβον, ἐπικειμένων κακῶν κατὰ παντὸς μὴ συντασσομένου τῇ ἐπιτυχούσῃ μερίδι. Ἡ κατάστασις αὕτη, προσθέτουσιν οἱ ἐνιστάμενοι, καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς τελευταίας ἐκλογῆς ἐξηκολούθησε, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες εἶχον διορισθῆ ἐκεῖ ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἧς μέλος ἀπετέλει καὶ ὁ ἐπιτυχὼν Γρίβας, διετηρήθησαν καὶ ὅτι καὶ οὗτοι καὶ οἱ νεωστὶ διορισθέντες ἐκεῖ ἐμερολήπτησαν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος. Καὶ ὡς διατηρηθέντας μὲν ἀναφέρουσι τοὺς εἰρηνοδίκας πάντας τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, καὶ τὸν ταμίαν Βονίτσης· ὡς μεροληπτήσαντας δέ, πάντας σχεδὸν τοὺς ὑπαλλήλους, ὡς καὶ τοὺς ἀμέσως προϊσταμένους αὐτῶν. Ἐν πρώτοις λοιπὸν μέμφονται τοῦ νομάρχου Ἀκαρνανίας, ὅστις διελθὼν ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης ἐξεδήλωσε, λέγουν, συμπάθειαν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος διὰ πολλῶν τε ἄλλων πράξεων αὐτοῦ, ἰδίως δέ, διότι ἐτιμώρησε τὸν μόνον ἐκ τῆς ἀποτυχούσης μερίδος δήμαρχον Τσέλιον, ὡς δῆθεν συνεκδημοῦντα μετὰ τῶν ἀποτυχόντων, ἐνῷ δὲν ἔπραξε τὸ ἴδιον καὶ κατὰ τῶν ἐπιλοίπων δημάρχων, ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐπιτυχοῦσαν μερίδα, καί τοι ἐπίσης καταγγελθέντων καὶ τούτων εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἀρχήν. Δεύτερον, διότι δῆθεν ἀπηύθυνε πρὸς αὐτοὺς ἰδιωτικὴν ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας προέτρεπεν αὐτοὺς νὰ φροντίσωσι νὰ διασκεδάσωσι τὴν διαδοθεῖσαν φήμην, ὅτι εἶναι ὑποψήφιοι τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἠπείλει αὐτούς, ὅτι ἤθελε προκαλέσει τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης, ἐὰν ἤθελε βεβαιωθῆ, ὅτι τὴν φήμην ταύτην διέδωκαν ἢ ὑπεστήριζον αὐτοὶ οἱ ἴδιοι. Ἐπίσης, κύριοι, μέμφονται τὸν ταμίαν Βονίτσης διότι δῆθεν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἐπεχείρησε δραστηρίαν καταδίωξιν κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου, παρασχὼν οὕτω τὰ μέσα εἰς τὴν ἐπιτυχοῦσαν μερίδα καὶ νὰ δημοκοπήσῃ καὶ νὰ προσηλυτίσῃ τοὺς καταδιωκομένους, διότι διεχειρίζετο συγχρόνως καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦ ἐκεῖ ὑπάρχοντος πρακτορείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διευθυνομένου παρὰ φίλου αὐτῆς. Σφοδρότερον παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ὑπομοιράρχου τοῦ διατελέσαντος ἐκεῖ μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας. Ὁ ὑπομοίραρχος οὗτος, λέγουν, ὅτι οὐ μόνον εἰς τὰς ἰδιωτικάς του σχέσεις ἐπεδεικνύετο συμπαθὴς πρὸς τοὺς ἐπιτυχόντας καὶ προσεπάθει μάλιστα νὰ προσηλυτίσῃ ὑπὲρ αὐτῆς ἐκλογεῖς, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας του διεχειρίζετο συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς αὐτῆς μερίδος, ἰδίως δὲ, ὅτε ἄφινεν ἀκαταδιώκτους διαφόρους φυγοδίκους κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, καὶ οἵτινες συνώδευον κατὰ τὰς περιοδείας των τοὺς ἐπιτυχόντας. Ὡσαύτως, κύριοι, μέμφονται καὶ τὴν ἐπίλοιπον ἐκεῖ στρατιωτικὴν δύναμιν ὡς μεροληπτήσασαν ὑπὲρ τῶν ἐπιτυχόντων, διότι λέγουν καὶ ὁ φρούραρχος συνδιῃτᾶτο σχεδὸν μετὰ τοῦ ἐπιτυχόντος Γρίβα καὶ συνώδευε τοὺς ὑπὲρ ἐκείνου ψηφοθηροῦντας κατὰ τὰς ἑσπέρας, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑδρεύοντος ἐκεῖ λόχου μετέβησαν πρὸς ἐπίσκεψιν τοῦ ἐπιτυχόντος Γρίβα εἴς τι κτῆμα αὐτοῦ, πολλὰς ὥρας ἀπέχον ἀπὸ τῆς Βονίτσης, καὶ ὅτι ἡ τοποθέτησις τῶν ἀποσπασμάτων ἐγένετο συμφώνως πρὸς τὰς διαθέσεις τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος. Ἐκτὸς τῶν ἐνστάσεων τούτων, τὰς ὁποίας κατὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀπευθύνουσι, παραπονοῦνται ἐπίσης, ὅτι καὶ τὸ ἐκεῖ πρακτορεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σπουδαίως ἐπέδρασεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, διότι τὸ πρακτορεῖον τοῦτο διευθυνόμενον παρὰ συγγενοῦς στενοῦ τοῦ δημάρχου Ἀνακτορίων, ἀνήκοντος εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Γρίβα, διεχειρίζετο τὰ κεφάλαια αὐτοῦ πρὸς σκοποὺς μᾶλλον πολιτικούς, μὴ παρέχον δάνεια οὐδὲ εὐκολίας, εἰμὴ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ συνταχθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος οἱ ζητοῦντες αὐτά.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα κεφάλαια διεχειρίζετο;

§17ΜΑΝΕΤΑΣ. 40 χιλιάδ. δραχμῶν περίπου.

§18ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα εἶναι διατεθειμένα;

§19ΜΑΝΕΤΑΣ. Μέχρι 15 Μαΐου εἶχον διατεθῆ 35 χιλ. 4 ἢ 5 χιλιάδ. διετέθησαν ἀπὸ 15 Μαΐου καὶ ἐντεῦθεν. Ὑπάρχει σημείωσις ἐδῶ τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Εἰς τοιαύτην λοιπὸν κατάστασιν διατελούσης τῆς ἐπαρχίας, ἤρξατο καὶ προώδευεν ἡ ἐκλογὴ μέχρι τῆς βʹ. ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, ὅτε συμβὰν τραγικὸν συνετέλεσε νὰ κρίνῃ τὴν μεταξὺ τῶν μερίδων ἐκείνων καὶ νὰ δώσῃ τὴν ἐπιτυχίαν ὑπὲρ τῶν ἐπιτυχόντων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι φόνος τις, τελεσθεὶς εἰς τὸ χωρίον Ἅγιος Βασίλειος τοῦ δήμου Ἀνακτορίων κατά τινος Κωνσταντίνου Κομποτιάτη. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν λόγων τούτων ζητοῦσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Κρίνω περιττὸν, κύριοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἐκθέτων ὑμῖν τί πρὸς ὅλα ταῦτα ἀντιτάττουσιν οἱ ἐπιτυχόντες, διότι παρόντες ἐνταῦθα βεβαίως θὰ σᾶς ἐξηγήσωσιν ἐκτενῶς πάντας τοὺς ἰσχυρισμούς των καὶ πάσας τὰς ἀντιῤῥήσεις των κατὰ τῆς ἀκριβείας τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς λεγομένων. Ἐκ τῶν ἐνστάσεων τούτων τρεῖς κυρίως ἐθεωρήθησαν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τμήματος ἄξιοι προσοχῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον περὶ αὐτῶν ὑπάρχουν βεβαιώσεις προερχόμεναι ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἐμπεριεχομένων εἰς τὸν φάκελλον τῆς ἐκλογῆς. Αἱ ἐνστάσεις αὗται εἶναι κυρίως ἡ διαγωγὴ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, περὶ τῆς ὁποίας ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐκεῖσε ἀποσταλέντος ἐφέτου κάμνει ἐκτενῆ λόγον. Εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ φόνου περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς προεῖπον, εἶναι καὶ τὸ ἀκαταδίωκτον τῶν φυγοδίκων, οὗ ἕνεκα οὗτοι περιεφέροντο ἀκωλύτως κατὰ τὴν ἐπαρχίαν συνοδεύοντες τοὺς ὑποψηφίους καὶ ἐμπνέοντες φόνον εἰς τοὺς κατοίκους. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν λόγων τούτων ἡ πλειοψηφία τοῦ τμήματος ἐπείσθη, λαμβάνουσα πρὸς τοῖς ἄλλοις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν παρελθοῦσαν κατάστασιν τῆς ἐπαρχίας, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἶναι ἄκυρος, καὶ ἡ γνώμη αὕτη προτείνεται διὰ τῆς ἐκθέσεως. Ἐπίσης, κύριοι, δὲν ἐγκρίνω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἀναλύων τοὺς λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ πρότασις αὕτη τῆς ἀκυρώσεως ἐστηρίχθη, διότι πιστεύω περὶ τούτου θὰ σᾶς εἴπουν ἀρκετὰ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην ταύτην. Ἡ μειοψηφία ὅμως τοῦ τμήματος, παρατηρήσασα ὅτι τινὲς ἐκ τῶν λόγων τούτων δὲν ἐβεβαιοῦντο προσηκόντως, ἐν γένει δὲ ἀμφιβάλλουσα περὶ τῆς ἐπιῤῥοῆς, ἣν ὅλα ταῦτα ἔσχον δῆθεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς, ἐνόμισεν ὀρθότερον νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξακρίβωσιν ὅλων αὐτῶν δι’ ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Τὴν γνώμην ταύτην συνεμερίσθην καὶ ἐγὼ τελευταῖον, διότι, ἐνῷ δὲν λύει ὁριστικῶς τὴν ὑπόθεσιν, συντελεῖ οὐσιωδῶς ὅπως διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης λεγομένων, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐν ἀκριβῇ γνώσει περὶ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς σπουδαιότητος τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν λεγομένων νὰ δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν δικαιοτέραν περὶ αὐτῆς ἀπόφασιν. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην εἰσάγω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐξ ὀνόματος τῆς μειονοψηφίας τοῦ Τμήματος.

§20ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πρὸ τινων ἡμερῶν ἐνώπιον τοῦ οἰκείου τμήματος καὶ πολλῶν ἀκροατῶν εἰς τὴν αὐτὴν αἴθουσαν ἀντέκρουσα λέξιν πρὸς λέξιν καὶ παράγραφον πρὸς παράγραφον ὅλας τὰς ἐνστάσεις τῶν ἀποτυχόντων, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξεν εὐγλώττως ὁ πληρεξούσιος τῶν ἀποτυχόντων, ἐλθὼν πρὸς τοῦτο ἐκ Βονίτσης, Ἰατρὸς κ. Σακελλαρόπουλος. Ἡ θέσις μου τότε, κύριοι, ἦτον εὐτυχεστέρα ἀπὸ τὴν σημερινὴν, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἶχον ἐνώπιόν μου τοὺς ἀποτυχόντας, οὓς εἰς πᾶσαν ἀντίῤῥησιν ἐρωτοῦσα ἂν ἦσαν ἀληθῆ τὰ λεγόμενά μου, καὶ ἂν εἶχον νὰ ἀντείπουν τίποτε, αὐτοὶ δὲ οὐδὲ λέξιν ἔλεγον, καὶ τούτου εἶναι μάρτυρες οἱ βουλευταὶ τοῦ τμήματος καὶ οἱ ἄλλοι. Σήμερον λυποῦμαι, διότι δὲν τοὺς ἔχω ἐμπρός μου διὰ νὰ τοὺς ἀπευθύνω τὰς αὐτὰς ἐρωτήσεις. Προκαλῶ ὅμως πάντα νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἐὰν φρονῇ ὅτι κατά τι μεταβάλλω τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ πράγματα. Κύριοι, δὲν εἶχον σκοπὸν ν’ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, ἐὰν δὲν ἐνεθαῤῥυνόμην ἀφ’ ἑνὸς ἀπὸ τὸν πρόλογον τῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βάλτου ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλπιώτη, εἰπόντος, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἐξελέγχωνται ἀπροσωπολήπτως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης, ὄχι μὲ τὰ σταθμὰ τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ μὲ τὰ σταθμὰ τῆς δικαιοσύνης. Κατὰ ἧς ἐκλογῆς Βονίτσης, κύριοι, πέντε φέρονται αἰτιάσεις· 1) πίεσις, τρόμος, βία· — ἀπορῶ δὲ πῶς δὲν προσέθηκαν λοιμὸς, λιμὸς, καταποντισμός! 2) φυγοδικία, 3) ἐπέμβασις Κυβερνητικὴ, 4) φόνος Κομποτιάτου, 5) Καραγκούνιδες καὶ Τουρκομερῖται. Εὐτυχῶς τὸ τμῆμα μὲ ἀπήλλαξεν ἀπὸ τοῦ νὰ πολεμήσω τὴν πέμπτην αὐτὴν ἔνστασιν, καθόσον ἀπεδείχθη ἐκ τῶν καταλόγων ἀπὸ τὰ 1844, ὅτι οἱ Καραγκούνιδες εἶναι Ἕλληνες ὅπως καὶ ἡμεῖς, ἐχρημάτισαν καὶ χρηματίζουν τὴν σήμερον ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι, δημοτ. σύμβουλοι καὶ δήμαρχοι. Ἔρχομαι, κύριοι, ν’ ἀντικρούσω καὶ πάλιν μίαν πρὸς μίαν τὰς ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς, καθ’ ὅσον δὲν ἠξεύρω πῶς, ὅσα εἶπα προχθὲς πρὸς ἀναίρεσιν αὐτῶν, ἀπὸ τὸ ἓν αὐτὶ ἐμπῆκαν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἐβγῆκαν. Ποῦ ἰσχυρίζονται, κύριοι, ὅτι ἐνησκήθη ἡ ψυχολογικὴ βία; εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν· πότε; οὐχὶ κατὰ τὰς ἐκλογάς, πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰ 74, εἰς τὰ 73, εἰς τὰ 72, εἰς τὰ 70, τὰ 66 ἕως τὰ 63! Ἂν λάβετε αὐτὴν τὴν ψυχολογικὴν βίαν ὑπ’ ὄψιν σας, αὐτοὺς τοὺς ψυχολογικοὺς λόγους, τότε βεβαίως πρέπει ν’ ἀκυρώσητε ὅλας τὰς ἐκλογάς, ἰδίως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τύχην νὰ γείνουν ὑπουργοὶ ἢ πρωθυπουργοί. Καὶ ὅμως γράφει εἰς τὴν ἔκθεσίν του τὸ τμῆμα· «ἀλλ’ ὅμως ὅταν ἴδῃ τις ὅτι ἡ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος ἐπιῤῥοὴ ἐσχηματίσθη καὶ διετηρήθη, καὶ ἐν γένει μᾶλλον διὰ τοῦ φόβου ἢ διὰ τῆς ἀγάπης, καὶ μᾶλλον διὰ τῆς βίας ἢ διὰ τῆς πειθοῦς, μάλιστα πληροφορούμενος ὁποῖα ἐγκλήματα ὑπὸ τῶν μεταβατικῶν σωμάτων καὶ τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐτελέσθησαν κατὰ τῶν ὀπαδῶν τῆς ἀντιθέτου τῆς ἰσχυούσης τότε μερίδος κτλ.» Προσέξατε τῆς ἰσχυούσης τότε μερίδος. Καὶ δὲν μᾶς λέγουν πότε ἦλθεν εἰς τὸ κοινοβούλιον ὁ ἀντίθετος συνδυασμὸς τοῦ Γρίβα; Πότε ἦλθεν ὁ Μαυρομάτης, ἂν δὲν ἦτον εἰς συνδυασμὸν μετὰ τοῦ Γρίβα; Τί θέλετε νὰ παίξωμεν ἐδῶ, λέγοντες τοιαῦτα ἀνύπαρκτα γεγονότα! Εἰς τὰ 74 συνδυασμὸς ἀντίθετος δὲν κατηρτίσθη· εἰς τὰ 73 ἐμειονοψήφησε κατὰ 1500 ψήφους. Εἰς τὰ 73 ὁ Γρίβας δὲν ἦτον ὑπουργὸς καὶ ἐπλειονοψήφησε 560 ψήφους τοὺς ἀντιθέτους· ἐὰν ἀναδράμητε ἕως τὰ 69, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ποτὲ δὲν εἶχον ἰσχὺν οἱ ἀντίθετοι.

§21ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἰς τὰ 65 καὶ 67 οἱ Μοναστηριῶται δὲν ἦσαν ἡνωμένοι μετὰ τοῦ Γρίβα· ἐνθυμεῖσθε ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντίθετοι τοῦ Γρίβα νὰ ἦσαν ἡνωμένοι; εἰς τὰ 1869 τὸ κόμμα τῶν Μοναστηριωτῶν συνέπραττε μετὰ τοῦ Γρίβα, εἰς τὰ 1872 ὁ δήμαρχος Γ. Μαυρομμάτης τὸν ὑπεστήριζε.

§22ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν ὑπεστήριζε διὰ τὴν δημαρχίαν.

§23ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ποτὲ μόνος δὲν ὑπεστηρίζετο.

§24ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν αὐτοὶ ἐπέτυχον ὡς βουλευταί, ἀπετέλουν μέρος τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα. Μεταβατικὰ ἀποσπάσματα κατεπίεζον, μᾶς λέγουν, τὸν κόσμον, ἔδερναν, ἠπείλουν· ὁ κ. Σακελλαρόπουλος μᾶς ἀνέφερε μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Δουπιώτη, ἀξιωματικοῦ, ὅστις εἶναι γνωστὸς εἰς τὸν στρατὸν ὡς εἷς ἐκ τῶν ὀλίγων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἂν σήμερον ἡ Ἀκαρνανία ζητήσῃ ἀξιωματικόν, θὰ ζητήσῃ αὐτόν, διότι καὶ τὴν ληστείαν κατέστρεψε καὶ τὴν ζωοκλοπὴν καὶ τὰ κτήματα διετήρησεν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα· εἶναι δὲ ἀσέβεια, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, νὰ καταγγέλλεται ὡς μερολήπτης τοιοῦτος ἀξιωματικός, τοῦ ὁποίου ἡ μετ’ εὐλαβείας ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντός του ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων. Σᾶς λέγω μάλιστα ὅτι καὶ τὸν γαμβρόν μου, ἄνθρωπον 65 ἐτῶν τὸν κατήγγειλεν ὡς συνεργὸν ἐπὶ ἀπαγωγῇ, ἕνα ἄλλον συγγενῆ μου τὸν ἔδειρεν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω τίποτε. Ἄλλως τε, κύριοι, ὁ Δουπιώτης τὸν Φεβρουάριον ἦτον εἰς Ἀθήνας, δὲν ὑπῆρχε δὲ μεταβατικὸν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας τότε. Ἔρχομαι εἰς τὸ περὶ φυγοδίκων. Φυγόδικοι, μᾶς εἶπον, λυμαίνονται τὴν Ἀκαρνανίαν. Πόσοι; τέσσαρες. Ποῦ; εἰς τὸν δῆμον Σολίου καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἐχίνου, — καὶ προσέξατε εἰς τοὺς δύω τούτους δήμους διότι θὰ μᾶς χρησιμεύσωσι. — Δὲν ἦτο, λέγω, τέσσαρες φυγόδικοι ἀλλὰ ἕξ. Ἔκαμαν τηλεγραφήματα οἱ ἀντίθεται καὶ διεκήρυξαν ὅτι οἱ φυγόδικοι τρέχουν μὲ τὸν συνδυασμὸν τοῦ Γρίβα. Ἐν τούτοις κατὰ εὐτυχῆ σύμπτωσιν οἱ φυγόδικοι κτυπῶνται εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Βάλτου, φονευθέντος ἑνὸς καὶ ἑτέρου πληγωθέντος τῇ συνεργείᾳ τοῦ νομάρχου καὶ τοῦ δημάρχου Τσιτσόνη, δύω δὲ ἄλλοι συνελήφθησαν ὅταν ἤθελαν νὰ ὑπάγουν διὰ θαλάσσης εἰς τὸν Κάλαμον. Ὅταν μετέβημεν τὸ πρωΐ εἰς τὴν Ζαβέρδα, ἔρχεται εἷς καὶ μοῦ λέγει ὅτι μὲ ζητεῖ ὁ πάρεδρος τοῦ χωρίου, ὅστις ἦτον ἀντίθετός μου· τί τρέχει ἠρώτησα, τόσον πρωΐ καὶ μὲ ζητοῦν; Κατελθὼν εἰς τὴν ἀγορὰν βλέπω ἐκεῖ ἕνα ἐνωμοτάρχην μὲ εἴκοσι στρατιώτας, ὅστις μοὶ λέγει ὅτι ἦλθον νὰ συλλάβουν τοὺς φυγοδίκους, τοὺς ὁποίους δῆθεν εἴχομεν μαζῆ μας, τὸ αὐτὸ ἔκαμαν καὶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ῥάγκου, ὅπου ἦτον ὁ Γρίβας, ἀλλὰ δὲν εὗρον τίποτε καὶ ἀνέφεραν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἦτον ἐντελῶς ψευδὴς ἡ εἴδησις. Ἀλλὰ, κύριοι, ποῦ εὑρέθησαν οἱ φυγόδικοι καὶ ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἐξήσκησαν, ἀφοῦ εἰς τὸν δῆμον Ἐχίνου καὶ εἰς τὸν δῆμον Σολίου, ὅπου καὶ οἱ δύω δήμαρχοι ἦτον ἰδικοί μας, ἡμεῖς ἐλάβαμεν ὀλιγωτέρας ψήφους! Εἶναι, κύριοι, μερικαὶ ἀλήθειαι εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται διαφορὰ γνωμῶν. Μᾶς παρουσιάζουν τηλεγράφημα τοῦ Σακελλαροπούλου, —ὅστις κατὰ πόσον ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων σεῖς τὸ γνωρίζετε, —ὅτι περιεφέροντο φυγόδικοι καὶ δὲν τοὺς συλλαμβάνουν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλθε τὸ ἔγγραφον εἰς τὸν νομάρχην, ὅστις πάλιν ἔγραψεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅτι τὴν 2 Ἰουλίου εἰσῆλθεν εἰς Μύτηκα ὁ κ. Γρίβας μὲ τὸν συνδυασμόν του ἀκολουθούμενος ἀπὸ 100 ψηφοφόρους, τὸ ἑσπέρας διεσκέφθη ὁ κ. Γρίβας μετὰ τοῦ Κατσικογιάννη καὶ μετὰ τριῶν ἀνθρώπων εἰσῆλθον εἰς πλοιάριον καὶ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν Ζαβέρδα, καὶ ὅτι οὐδεὶς τῷ ὑπέδειξε φυγοδίκους. Ἔρχομαι ὡς πρὸς τὴν κυβερνητικὴν ἐπέμβασιν. Ἐπεθύμουν, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἡ σιωπή μου παρεξηγηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀκροωμένων ἡμῶν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ καταδεικνύων ὅτι τὰ παρὰ τῶν ἀντιθέτων λεγόμενα εἶναι αὐτόχρημα ψεύδη. Καὶ ἀπορῶ, κύριοι, πῶς οἱ ἀντίθετοι, ἐνῷ ὤφειλον νὰ ᾖναι ὑπερευγνώμονες πρὸς τὴν κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἥτις πᾶν ὅ,τι ἐζήτησαν τοῖς τῷ ἐχορήγησεν, ἔχουν τὴν τόλμην νὰ τὴν κατηγοροῦν. Ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα. Ὁ δήμαρχος Ἀστακοῦ Τσέλιος, ἦλθεν ἐνταῦθα ἔκαμε τὸν συνδυασμὸν καὶ ἐπῆρε δύω ῥουσφέτια καὶ τὰ δύω τελωνειακὰ, ὁ ἀδελφός του διωρίσθη τελώνης Ληξουρίου, ὁ γυναικάδελφός του τελώνης Ἀστακοῦ, καὶ σημειώσατε ὅτι αὐτοὶ εἶναι συγγενεῖς τοῦ Μαυρομάτη, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι δὲν χρεωστεῖ εὐγνωμοσύνην. Ἀμέσως μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς κυβερνήσεως ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι ἀντικατεστάθησαν μέχρι καὶ τοῦ ἐσχάτου κλητῆρος. Ὁ ἔπαρχος ἐπαύθη καὶ διωρίσθη ὁ Καραμεσίνης, κουμπάρος τοῦ Μοναστηριώτη. Γραμματεὺς διωρίσθη ἕνας Μελέτης, γραφεῖς δύω ἐκ Βονίτσης καὶ ἕνας ἐπιστάτης τοῦ ταχυδρομείου. Ἔφορος διωρίσθη ἕνας Μάμμαλης καὶ γραμματεὺς αὐτοῦ ἕνας Καλιμάνης· ταῦτα ἐγένοντο ἀμέσως μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς κυβερνήσεως καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν· ὁ ταμίας δὲν ἐπαύθη, οὔτε μετετέθη, διότι ὡς ἔμαθον οἱ ταμίαι τοῦ κράτους δὲν μετετέθησαν, πρὸ δύω δὲ μηνῶν εἶχε σταλλῆ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τὴν Ὀλυμπίαν· τὸν ἔστειλεν ἡ ὑπηρεσία, δὲν τὸν γνωρίζω, ἤκουσα ὅμως ὅτι εἶναι εἷς τῶν αὐστηροτέρων καὶ τιμιωτέρων ὑπαλλήλων· ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, κατεδίωξε τοὺς ὀφειλέτας ὅλων τῶν μερίδων. Ὡσαύτως διωρίσθη δασονόμος καὶ οἱ δασοφύλακες ἀντίθετοι. Εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὡσαύτως δύναμιν ἐπῆλθον μεταβολαί· ὁ ὑπομοίραρχος Πετρᾶς ἐστάλη εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, διωρίσθη δὲ ὁ Ἀλεξανδρόπουλος καὶ μετὰ δέκα ἡμέρας τὸν ἔστειλαν εἰς τὸ Μεσσολόγγιον· κατόπιν διωρίσθη ὁ Σκαρλάτος, ὅστις καὶ διετηρήθη· ἐγένοντο παράπονα κατὰ τοῦ μεταβατικοῦ· μετέθεσαν ὁλόκληρον τὸν λόχον καὶ ἔφερον ἕτερον ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον. Ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην γενικὴν ἀναστάτωσιν ὁλοκλήρου τῆς ὑπαλληλίας, ποῦ εἶναι πλέον οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς τὴν ἐπαρχίαν! Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω καὶ κατὰ κλάδον τὶ ἔκαμεν ἕκαστος κατὰ τὴν ἐκλογὴν, διότι εἶπεν ὁ εἰσηγητὴς ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἰργάζοντο ὑπερ τοῦ Γρίβα.

§25ΜΑΝΕΤΑΣ. Αὐτὰ ἐλέγοντο εἰς τὰς ἐνστάσεις.

§26ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἔπαρχος ἦτον ὑπὲρ τοῦ Γρίβα; Μὰ δι’ αὐτὸν ἐξανέστη ὅλος ὁ κόσμος, αὐτὸς δὲ ἦτο κουμπάρος τοῦ Μοναστηριώτη καὶ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ τὸ ἔκαμεν ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων· ἔσπρωξε μάλιστα τὰ πράγματα εἰς τὸ μὴ περαιτέρω καὶ μόνον ὁ Νομάρχης τὸν ἐσταμάτησεν. Ἔρχομαι εἰς τὴν Ἐφορίαν ἀκούσατε τί ἔκαμεν ὁ Γραμματεὺς Καλιμάνης. Ἐναντίον τῆς ἐγκυκλίου διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι πρέπει νὰ διορίζωνται ἐξ ἡμισείας ἀπὸ τὸ ἓν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἔκαμε μονομερεῖς διορισμοὺς (θόρυβος). Ἡ Βόνιτσα, κύριοι, ἔχει 5 τμήματα καὶ εἰς κάθε τμῆμα διώρισε 5 ἐπιστάτας καὶ 30 ὁπλοφόρους· εἰς τὸν Ἀστακὸν 2 ἐπιστάτας καὶ 12 ὁπλοφόρους, εἰς τὸ Σόλιον 3 ἐπιστάτας 18 ὁπλοφόρους, εἰς τὴν Οἰνιάδα καὶ Ἀνακτόριον ἀνὰ 2 ἐπιστάτας καὶ 12 ὁπλοφόρους, τὸ ὅλον 90 ἐπιστάτας καὶ 135 ὁπλοφόρους τῶν γεννημάτων· καὶ οὗτοι σημειωτέον διωρίσθησαν συστάσει τοῦ Κ. Πετιμέζη καὶ Μοναστηριώτη· τὸ αὐτὸ δ’ ἐγένετο καὶ διὰ τοὺς ἀπαριθμητὰς τῶν ζώων καὶ ἀκούσατε τὸν κατάλογον (ἀναγινώσκει τὸν κατάλογον). Αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν μᾶς προσέφερεν ὁ φίλος μας ὁ Ἔφορος! Ἔρχομαι εἰς τὸν ταμίαν περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσηγητοῦ. Ὁ Ταμίας ὅταν ἦλθεν εὗρεν εἰσπράκτορας 5 ἰδικούς μας, τοὺς ὁποίους ἀπέλυσεν ἀμέσως καὶ διώρισεν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ μέχρι σήμερον. Εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὁ Κ. Γλαράκης, ἐπόπτης κατὰ τὴν ἐκλογὴν, ἀναφέρει κάτι τι περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ Δεσιδέρη καὶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς. Ὁ Κ. Δεσιδέρης εἶναι γνωστὸς τοῖς πᾶσιν καὶ ἰδίως εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὁποῖον χαρακτῆρα ἔχει καὶ πῶς ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, καὶ θεωρῶ ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἀναλάβω ὑπεράσπισιν τοιούτου ἀξιωματικοῦ ἀνωτέρου πάσης οἱασδήποτε κατακρίσεως. Μετέβησαν ὡσαύτως, λέγει ὁ Κ. Γλαράκης, ἀξιωματικοὶ πρὸς ἐπίσκεψιν τοῦ Γρίβα εἰς τὸ κτῆμά του εἰς μακρὰν ἀπόστασιν εὑρισκόμενον. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· εἷς μόνος ἀξιωματικὸς, ὀνομαζόμενος Θεοφιλόπουλος, ἐπῆγεν καὶ τὸν ἐπεσκέφθη. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς συνεταξείδευε μετὰ τοῦ Κ. Καπετανάκη, ὁ ὁποῖος ἐπήγαινεν εἰς τὸν Κραβασαρᾶ νὰ διοικήσῃ τὸ τάγμα. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀξιωματικὸς ἔμεινεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βάλτου εἰς τὸν δῆμον Θυάμου. Ἀλλ’ ἔστω ἐπῆγεν ἕνας ἀξιωματικός· τοῦτο εἶναι ἀφορμὴ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς; Καὶ ἂν εἷς δικαστὴς ἐπῆγε καὶ ἐπεσκέφθη ἕνα πρώην ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει διὰ τοῦτο ν’ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογήν; Τοιαύτην λογικὴν τῇ ἀληθείᾳ τὴν χαρίζω πρὸς τοὺς οὕτω σκεπτομένους. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, μᾶς λέγουν ὅτι καὶ φοβούμεθα καὶ ἀπὸ τὴν σκιάν μας· νόστιμο πρᾶγμα· καὶ ἂν δὲν εἶχεν ἱστορίαν ἡ Ἀκαρνανία, θὰ μᾶς ἔλεγον Οὐραγγουτάγκους. Ὑπὸ τὰς ὄψεις ἑνὸς φυγοδίκου, μᾶς λέγουν, τρέμει ἡ ἐπαρχία. Ἡ Ἀκαρνανία τρέμει; καὶ ποῖος ἐξήλειψε τὴν ληστείαν ἐκεῖ παρ’ αὐτοὶ οἱ κάτοικοι, καὶ ἀφίνω τὰ ἄλλα! Λυπηρὸν ὅτι εὑρίσκονται ἄνθρωποι νὰ χαρακτηρίζωσιν οὕτω πως τὴν ἐπαρχίαν, καὶ τμῆμα ν’ ἀνέχηται τὰ τοιαῦτα καὶ νὰ τὰ ἀναγράφῃ εἰς ἐπίσημον ἔκθεσίν του. Ἠπόρησα δὲ καὶ μὲ τὸν κ. Βουδούρην, ὅστις χωρὶς νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν ἐν τῷ τμήματι κατ’ ἀντιπαράστασιν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς, ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν. Μᾶς λέγουν ὅτι ὁ Νομάρχης ἐπεμβῆκεν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα. Εἶπον καὶ προχθὲς καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸν Νομάρχην τὸ πρῶτον ἐγνώρισα εἰς τὸ ἀτμόπλοιον, ἄλλος μοὶ τὸν ἐσύστησε, ὁ δὲ κύριος Γρίβας δὲν τὸν γνωρίζει καθόλου. Ὁ Νομάρχης αὐτὸς δὲν περιῆλθε τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ μετέβη μόνον εἰς τὴν Βόνιτσα, καὶ ἐκεῖ ἔμαθεν ὅτι ὁ Ἔπαρχος ἐχάλασε τὸν κόσμον μὲ τοὺς ὑποψηφίους καὶ ὅτι μετ’ αὐτῶν εἰς τὸ Ἐπαρχεῖον συνέτρωγε καὶ συνευθύμει καὶ ἐξήρχετο εἰς περίπατον ὑποδεικνύων αὐτοὺς ὡς ὑποψηφίους τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὰ ὑποφέρῃ καὶ ἔκαμε παρατήρησιν εἰς τὸν ἔπαρχον, καὶ ἠναγκάσθη νὰ γράψῃ τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην, πρὸς τοὺς ἀντιθέτους, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε. Τί ἔκαμεν ὁ νομάρχης; εἶχε προσδιορισθῆ ἡ ἐκλογὴ νὰ γείνῃ εἰς ἓν σχολεῖον μακρὰν τῆς πόλεως· ἠρώτησε δὲ ὁ νομάρχης ἂν ᾖναι δημοτικὸν ἢ δημόσιον· τῷ λέγουν ὄχι, εἶναι ἐκκλησιαστικόν· πηγαίνει νὰ τὸ εἰδῇ, καὶ τί βλέπει; ὅτι ἀπ’ ἐπάνω ἐκάθετο οἰκογένεια. Τότε εἶπεν εἰς τὸν Ἔπαρχον, ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τόπος ψηφοφορίας καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀλλάξητε· δὲν ἤθελε νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, διότι ἐκεῖ ἔλεγεν εἶναι πλησίον τὰ μαγαζιὰ καὶ πηγαίνει ὁ δήμαρχος καὶ ψηφοθηρεῖ. Ἐπὶ τέλους ὥρισαν νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ εἰς μίαν ἐκκλησίαν ἐκτὸς τῆς πόλεως, καὶ τοῦτο ἦτον ἡ ἀλλαγὴ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας ὑπαγορευθεῖσα ὑπὸ νομίμων λόγων. Κύριοι, ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν φόνον τοῦ Κομποτιάτη· ὁ φόνος τοῦ Κομποτιάτη, λέγουν, ἐπηρέασε τὴν ἐκλογὴν Ἀκαρνανίας ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, πρῶτον, πῶς ἔγεινεν ὁ φόνος, ἀπὸ ποίους ἔγεινε καὶ κατόπιν νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἐπηρέασε καὶ ὑπὲρ τίνων ἐπηρέασε. Τὸ χωρίον Ἅγιος Βασίλειος εἶναι εἰς τὸν δῆμον Ἀνακτορίων· τὸ χωρίον αὐτὸ ἔχει 101 ψήφους· ὁ δὲ Κομποτιάτης ἦτον ἐκ τῶν οἰκοκυραίων ἐκεῖ. Ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀπὸ τὸν δῆμον ἐκεῖνον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ χωρίον Κομποτὴ, ἀλλὰ πρὸ χρόνων ἀποκατεστάθη ἐν αὐτῷ τῷ χωρίῳ, εἰς τὸ ὁποῖον κατοικεῖ καὶ ἡ οἰκογένεια τῶν Καλαντζαίων καὶ Σμποναίων· πρὸ πολλῶν δὲ ἐτῶν ἐκεῖ ὑπάρχει μῖσος μεταξὺ τῶν δύω οἰκογενειῶν καὶ ἕνεκα τούτου προέρχονται καὶ οἱ φόνοι εἰς τὰς μερίδας αὐτὰς, ἀριθμούμενοι εἰς 11· δύω ἀδελφοί του ἐφονεύθησαν παρὰ τῶν ἀντιθέτων καὶ ἐξακολουθεῖ τὸ μῖσος καὶ οἱ φόνοι καὶ ἀναγκάζονται ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου νὰ γίνωνται φυγόδικοι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐξακολουθῶσι νὰ ᾖναι ἐχθροὶ ἄσπονδοι· ὁ δὲ φόνος αὐτοῦ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰ πολιτικὰ, καθὸ προελθὼν ἐξ ἰδιωτικῶν λόγων, ἕνεκα ἀπαγωγῆς νεάνιδός τινος. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον ἐπηρέασε τὸ ἔγκλημα τοῦτο τὴν ἐκλογήν. Εἰς τὸ χωρίον Ἅγιος Βασίλειος ὑπάρχουν 101 ψηφοφόροι· ἂν παραδεχθῶμεν διὰ μίαν στιγμὴν τοὺς λόγους τοῦ κ. Σακελλαροπούλου, ὅστις λέγει, ὅτι ἀπουσιάζουσιν 11 ὡς φυγόδικοι, εἰς τὸ χωρίον τοῦτο δὲν εἶναι πλέον τῶν 90 ἐκλογεῖς, καὶ ἐξ αὐτῶν ἐψηφοφόρησαν 78· ποῦ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κύριος Γλαράκης, ὅτι 30 φίλοι καὶ συγγενεῖς ἀπεκλείσθησαν εἰς τὴν ἐκλογήν; Βεβαιοῦται ὅτι ἀπὸ 90 ἐψηφοφόρησαν 78, ὥστε δὲν ἔλειψαν ἢ ὀλίγιστοι, ὅπως συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ μέρη. Ἐδῶ μήπως ἤθελεν ὁ κ. ἐφέτης νὰ μεταβάλῃ καὶ τὰ πράγματα τῆς φύσεως τὸ ἔγκλημα αὐτὸ ἐν τῇ Ἀκαρνανίᾳ; Λέγετε ὅτι ἐπηρέασεν ὁ φόνος αὐτὸς ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα, ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι μᾶλλον τὸν ἔβλαψε, διότι οἱ ἄνθρωποι συμπαθοῦν πρὸς τὸν πάσχοντα, καθόσον ὅταν γείνῃ φόνος, ὅλοι συμπαθοῦν εἰς τὴν μερίδα ἐκείνην, ὅπου ἀνῆκεν ὁ φονευθείς· πῶς θέλετε σεῖς νὰ μεταβάλετε τὰ πράγματα τῆς φύσεως; Καὶ ἀλλοῦ συνέβησαν φόνοι καὶ ὁσάκις ἔγεινεν ἕνας φόνος εἰς τὰς ἐκλογὰς ὅλη ἡ πολιτεία ἀνεστατώθη καὶ ἤρχισε νὰ συμπαθῇ ὑπὲρ τῆς μερίδος ἐκείνης, ἡ ὁποία ἤθελεν ἔχει τὸ θῦμα. Πῶς θέλετε σεῖς νὰ μεταβάλετε τὰ πράγματα αὐτὰ καὶ νὰ λέγετε ὅτι ὁ φόνος αὐτὸς ἐπηρέασε τὴν ἐκλογὴν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα, ἀφοῦ εἶχον τὴν καλωσύνην αὐτοὶ νὰ διαδώσουν διὰ τοῦ τηλεγράφου αὐτὸ τὸ συμβὰν εἰς ὅλην τὴν ἐπαρχίαν; Κύριοι, ἔρχομαι τώρα νὰ σᾶς εἴπω καὶ ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ νομάρχου, διότι ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι ὁ νομάρχης ἐτιμώρησε τὸν δήμαρχον Τσέλιον. Ἀκούσατε, κύριοι. Ὁ δήμαρχος οὗτος ὅταν οἱ ἀντίπαλοί μας συνεκεντρώθησαν εἰς τὸν Ἀστακόν, ὅλοι ἐκατοίκησαν εἰς τὸ δημαρχεῖον ἐκτὸς τοῦ κυρίου Μαυρομάτη· ἐκεῖ ἔτρωγαν καὶ ἐκάθηντο καὶ ἐτρωγόπιναν ὅλην τὴν ἡμέραν ἐναντίον τῶν διαταγῶν, τὰς ὁποίας ὁ νομάρχης εἶχε δώσει τοῦ δημάρχου, ἔχοντες μαζῆ των καὶ πλείονας τῶν 50 ὁπλοφόρων.

§27Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί διαταγὰς εἶχε;

§28ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ μὴ δέχεται ὁπλοφόρους. Ἐμάθαμεν, ὅτι οἱ ἀντίθετοί μας ἐξῆλθον εἰς περιοδείαν, καὶ τοὺς ἀκολουθεῖ καὶ ὁ δήμαρχος. Ἐξελθόντες καὶ ἡμεῖς τὸν ἀπηντήσαμεν εἰς τὴν Κατοχὴν συνοδεύοντα τοὺς ἀντιπάλους μας. Μετέβημεν εἰς τὸν ἄλλον δῆμον, βλέπομεν πάλιν μαζῆ τὸν δήμαρχον, πηγαίνομεν εἰς τὸν ἄλλον δῆμον μαζῆ ὁ δήμαρχος. Παντοῦ δὲ ὅθεν διήρχοντο διεβεβαίουν τοὺς κατοίκους, ὅτι καὶ ἐὰν ἐπιτύχῃ ὁ συνδυασμὸς τοῦ Γρίβα δὲν θὰ ᾖναι δεκτὸς εἰς τὴν Βουλὴν—καὶ πηγαίνει νὰ ἀληθεύσῃ μοῦ φαίνεται—Τότε ἐκάμαμεν εἰς τὸν κύριον πρωθυπουργὸν ἓν τηλεγράφημα ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Γεροθανάσης, δι’ οὗ ἀνεφέρομεν ὅ,τι διέπραττεν ὁ δήμαρχος. Τὸ τί ἔκαμε περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠξεύρω· τοῦτο μόνον ἠξεύρω, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐξηκολούθησεν ὅλην τὴν περιοδείαν του καὶ μετὰ ταῦτα ὑπῆγεν εἰς τὸν δῆμόν του· παντοῦ ἔλεγε νὰ μὴ ψηφοφορήσουν τὸν συνδυασμὸν τοῦ Γρίβα, ἀλλὰ τὸν ἄλλον συνδυασμόν, ὅστις θὰ φέρῃ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, ἔγραψε δὲ καὶ ἐπιστολάς, τὰς ὁποίας ἔδωσα εἰς τὸν εἰσαγγελέα, καταγγείλας συνάμα καὶ τὸν δήμαρχον. Μετὰ τὴν περιοδείαν μας ὑπήγαμεν εἰς τὴν Βόνιτσαν· ἐκεῖ ἔμαθον τὰ τοῦ ἐπάρχου, ὅστις συνέτρωγε καὶ συνευθύμει δημοσίως καὶ πανηγυρικῶς μετὰ τῶν ἀντιθέτων, τοὺς ὁποίους καὶ συνίστα δι’ ὅλης του τῆς δυνάμεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν δι’ ὅλων τῶν μέσων. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Τρικούπη παρεχώρησεν εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ κυρίου Γρίβα! Τώρα ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἐφέτης κύριος Γλαράκης, ἐπόπτης κατὰ τὴν ἐκλογήν. Καθὼς παρετηρήσατε, κύριοι, ἡ ἔκθεσις τοῦ κυρίου Γλαράκη κατηρτίσθη ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν ἐσφαλμένων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τοὺς ἀντιθέτους, διότι καὶ ἐμὲ ἂν ἐρωτοῦσε θὰ τοῦ ἔλεγα ἄλλα. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ λέγω ὅτι κατεχράσθησαν τὴν ἀγαθοπιστίαν του. Ὅτι δὲ ἐξηπάτησαν τὸν κύριον Γλαράκην, προκύπτει σαφῶς καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἐνῷ λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὅτι ὡς ἐπληροφορήθη—διότι πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν γράφει—πλέον τῶν 30 συγγενῶν τοῦ φονευθέντος ἀπεκλείσθησαν ὡς ἐκ τοῦ φόνου νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἀποδεικνύεται ἐπισήμως ἐκ τῶν πρακτικῶν, ὅτι μόλις δέκα ἓξ ὅλων τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου δὲν προσῆλθον, ὅπερ συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν, κύριοι, φρονῆτε, ὅτι τοιαῦται πληροφορίαι τῶν ἀντιθέτων, αἵτινες ἐχρησίμευσαν ὡς ὕλη τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. ἐπόπτου, εἶναι ἀποχρῶντες λόγοι πρὸς ἀκύρωσιν μιᾶς ἐκλογῆς, δύνασθε νὰ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογήν· ἄλλως, ὀφείλετε νὰ σεβασθῆτε τὸ δίκαιον ἀποδίδοντες δικαιοσύνην εἰς οἱονδήποτε. Οὐδὲ ἐννοῶ, κύριοι, τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, διότι ἡ ἐπιτροπὴ οὐδὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ, ἀφοῦ ὅλαι αἱ κατὰ τῆς ἐκλογῆς αἰτιάσεις τῶν ἀποτυχόντων ἀνῃρέθησαν μίαν πρὸς μίαν. Ἀλλὰ τὸ κατηγορητήριον ἄφησε μίαν θύραν ἀνοικτὴν, διότι τὸ τμῆμα λέγει, ὅτι «ἀναγκάζεται νὰ παραδεχθῇ ὡς ἀληθῆ τὰ καταγγελλόμενα, μέχρις οὗ προσαχθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου τὰ ἀναιροῦντα τυχὸν αὐτὰ δημόσια ἔγγραφα κλπ.». Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω τὰ ζητούμενα παρὰ τοῦ τμήματος ἔγγραφα, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ δώσῃ πᾶσαν πληροφορίαν πρὸς πληρεστέραν διαφώτισιν τῆς Βουλῆς, ἐὰν αἱ μέχρι τοῦδε δοθεῖσαι τοιαῦται δὲν ᾖναι ἐπαρκεῖς, ἐπαρκέστατοι. Κύριοι βουλευταὶ, ἀναγνωρίζω ὅτι ἀρκετὰ σᾶς ἐκούρασα, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην ἄλλως νὰ πράξω. Τελειόνων τὸ λόγον, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξελέγξητε τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἀκαρνανίας μὲ τὰ σταθμὰ τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἐὰν πιστεύσητε, ὅτι καὶ ἀπ’ ἐλάχιστον ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἶναι πλημμελὴς, ἀκυρώσατε αὐτήν. Βάλετε τὴν χεῖρά σας εἰς τὴν καρδίαν σας, καὶ ἀποφασίσατε, ὅ,τι ἡ συνείδησίς σας καὶ τὸ καθῆκόν σας ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους σᾶς ὑπαγορεύει.

§29ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ κύριος Κατσικογιάννης μ’ ἐκατηγόρησε, διότι ὑπέγραψα εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἐνῷ δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐν τῷ τμήματι κατ’ ἀντιπαράστασιν συζήτησις τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη παρεστάθησαν ἐντὸς τοῦ τμήματος, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ἐκ τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῷ τμήματι, ἐπείσθην, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος. Ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Γλαράκη μὲ ἔπεισεν ὅτι ἡ ἐκλογὴ Βονίτσης εἶναι ἄκυρος· ἐπείσθην περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐκ τῶν πιέσεων, τὰς ὁποίας οἱ φυγόδικοι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἀκαρνανίας ἐξήσκησαν κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Κατσικογιάννης ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου παρετήρησε, ὅτι τὴν ἐπαρχίαν οὐδόλως ἐπηρεάζουσιν οἱ φυγόδικοι καὶ λησταί. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. Κατσικογιάννης, λησμονήσας τὰς ἐν ἔτει 1869 κατὰ τῆς τότε ἐκλογῆς ἐνστάσεις του, ἀναιρεῖ αὐτὸς ἑαυτὸν, καθόσον κατὰ τὸ ἔτος 1869, ὅτε ἦτον ἀντίθετος τοῦ κ. Γρίβα, εἶχε κάμει ἐνστάσεις ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς τότε, ἐν αἷς ἔλεγεν ὅτι ἐζήτει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς «διότι ἡ ἐπαρχία Βονίτης καὶ Ξερομέρου εὑρίσκετο ὑπὸ τὸ κράτος ἑκατὸν περίπου λῃστῶν ἐντοπίων καὶ ἄλλων φυγοδίκων, οἵτινες ἐνήργουν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ Γρίβα κλπ.» Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ κ. Κατσικογιάννης εἰς τὰ 1869. Ἐκτὸς τούτου εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸ τμῆμα, ὑπάρχει ἔνστασις τοῦ νῦν δημάρχου Σάνου, ὅστις ἦτον ἐχθρὸς τότε τοῦ κυρίου Γρίβα, ἐν ᾗ λέγει, ὅτι ὁ κύριος Γρίβας διὰ τῶν φυγοδίκων καὶ λῃστῶν τοὺς ἀπέκλεισε κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην. Ἀφοῦ, κύριοι, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν τὴν ἐπαρχίαν Ἀκαρνανίας ὡς μὴ ἐπηρεαζομένην, ὁμολογοῦν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1869 ἐνηργήθη ὑπὸ τὸ κράτος τῶν φυγοδίκων, δὲν ἐννοῶ διατί δυσαρεστοῦνται σήμερον διότι ἡ ὑπογραφή μου εὑρίσκεται εἰς τὴν ἔκθεσιν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐψήφισα ἐν τῷ Τμήματι ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§31Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§32ΤΙΝΕΣ. Ὅσοι δὲν εἶναι βουλευταὶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐξέλθουν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι νὰ ἐξέλθουν οἱ μὴ Βουλευταί.

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῶν 62 ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας ἐξήλεγξαν τὰ Τμήματα τῆς Βουλῆς, 53 ἐθεωρήθησαν ὡς ἀπρόβλητοι, 9 δὲ προσεβλήθησαν, καὶ ἐκ τούτων 8 ἢ 7 ἐν μέρει, μία δὲ καθόσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα ἑνὸς τῶν ἐπιτυχόντων Βουλευτῶν, καὶ μόνον ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀκαρνανίας προσεβλήθη παρ’ ὅλου τοῦ Τμήματος καὶ κατεδικάσθη εἰς θάνατον. Ἐν τῷ Τμήματι δὲν ὑψώθη οὐδεμία φωνὴ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, διότι ἡ μὲν πλειονοψηφία ἐγνωμοδότησε νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, ἡ δὲ μειονοψηφία λέγει ὅτι διστάζει νὰ φέρῃ τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς ἀπόφασιν, διότι πρέπει τὰ πράγματα νὰ σαφηνισθῶσι καλλίτερον. Ἄρα ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς οὐδεμία φωνὴ ὑψώθη ἐν τῷ Τμήματι. Πεντήκοντα λοιπὸν καὶ τρεῖς ἐκλογαὶ δὲν προσεβλήθησαν· τοῦτο εἶναι φαινόμενον ἄξιον παρατηρήσεως κατ’ ἐμὲ, διότι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἕνωσιν, ἡ ὁποία ὑπεστήριξε τὰ μεγάλα κόμματα, διότι καὶ ἔπλασε καὶ ἀνεκήρυξεν αὐτὰ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει τοῦ 1862 διὰ τῶν πληρεξουσίων τοῦ ἔθνους, καὶ διότι τὸ ἔθνος, ἅμα εἶδεν ἡνωμένα τὰ τρία κόμματα, ἐτάχθη ὄπισθεν αὐτῶν, τὰ ὑποστήριξε, καὶ κατὰ τοιαύτης ὑποστηρίξεως οὐδεμία ἠδυνήθη νὰ ἀντιταχθῇ δύναμις, διότι ἡ ἐθνικὴ θέλησις εἶναι δύναμις ἀληθῶς ἀκαταμάχητος. Εἰς τὰς ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ἐκλογὰς τὰς ἐν μέρει προσβληθείσας, φαίνεται μόνον ὁ δόλος, ὁ μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων ἀναπτυχθείς· εἰς μόνην δὲ τὴν ἐκλογὴν Βονίτσης παρουσιάζεται ἐνέργεια ἢ ἐπέμβασις ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν τοῦ νομοῦ τῆς Ἀκαρνανίας· ἡ ἐκλογὴ τῆς Βονίτσης λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετ’ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης. Καὶ πρέπει, κύριοι, νὰ ἔχετε πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅσον ἡ Βουλὴ εἶναι ἰσχυροτέρα ὡς ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ ἔθνους, τόσον πρέπει νὰ ᾖναι καὶ δικαιοτέρα, διότι πρὸς τὴν ἀγάπην τοῦ ἔθνους ἔχει ἀνάγκην τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ διὰ νὰ προβῇ εἰς τὸν μέγαν σκοπὸν δι’ ὃν ἐκλήθη· ἀνάγκη λοιπὸν, κύριοι, νὰ φανῶμεν τόσον δίκαιοι, ὅσον εἴμεθα ἰσχυροί. Εἶπον προηγουμένως ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἐκλογὴ Βονίτσης μετ’ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης, διότι ἐὰν ἡ δικαιοσύνη ἄνευ αὐστηρότητος ᾖναι πρᾶξις κωμικὴ, ἡ αὐστηρότης ἄνευ δικαιοσύνης εἶναι πρᾶξις ἀγρία καὶ βάρβαρος. Διὰ τοῦτο μάλιστα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετὰ ἄκρας δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἄκρας αὐστηρότητος. Πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ ἀποφασίσητε ἐπὶ κυριαρχικοῦ δικαιώματος τοῦ λαοῦ τῆς Βονίτσης, καὶ πρὸς τοῦτο θέλετε ἐξασκήσει τὸ μέγα δικαίωμα, ὅπερ ἡ Βουλὴ κέκτηται, τὸ δὲ δικαίωμα τοῦτο εἶναι τὸ Ueto· ἀλλὰ τὸ μέγα τοῦτο δικαίωμα δὲν ἐχορηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν, παρὰ διὰ τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ λαοῦ. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξασκήσητε τὸ μέγα τοῦτο δικαίωμα, παρὰ ἐὰν πεισθῆτε ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ τὴν αὐστηρὰν τοῦ δικαιώματος τούτου ἐφαρμογὴν, καὶ τότε δύνασθε νὰ εἴπητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, ἀκυρῶ τὴν ἐκλογὴν σου· διότι ἐν μόνῃ τῇ περιστάσει ταύτῃ ὁ λαὸς δὲν θέλει παραπονεθῆ, ὅτι προσβάλλετε τὸ κυριαρχικὸν αὐτοῦ δικαίωμα. Ὅθεν ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη παρανόμως, καὶ πεισθῆτε εἰς τοῦτο, ὀφείλετε τότε νὰ εἴπητε, ἀκυρῶ τὴν ἐκλογὴν ὡς μὴ ἐνεργηθεῖσαν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς αὐστηρᾶς δικαιοσύνης καὶ ἀμεροληψίας ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως, καὶ διότι τοιαύτη νόθος ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἐκλογὴ τοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ φανῇ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις μεστὴ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης, διότι τὸ κατ’ ἐμὲ μέχρι τοῦδε τοιαύτη ἀνεδείχθη. Καὶ κατὰ τί ἡ παρουσία τῶν προσώπων ἐν τῇ Βουλῇ ἤθελεν ὠφελήσει ἢ βλάψει, ἢ ποίαν ὠφέλειαν ἠθέλαμεν ἀπολαύσει ἐξ αὐτῶν ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, ἣν παρέχει ἡμῖν ἡ αὐστηρὰ τοῦ νόμου τήρησις; Προτιμότερον εἶναι λοιπὸν νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ὄχι μόνον ὁ Γρίβας, ἀλλὰ 10 ὅμοιοι αὐτοῦ ἐὰν ἔχωσι δίκαιον, παρὰ νὰ παραβῶμεν τὸν νόμον χάριν προσωπικότητος· ἐὰν ὅμως οἱ ἐκλεχθέντες δὲν ἐξελέχθησαν νομίμως καὶ δὲν ἔχωσι δίκαιον, πρέπει πρὸ παντὸς ὁ νόμος νὰ μὴ προσβληθῇ, οὐδὲ ἡ δικαιοσύνη, πρέπει νὰ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον εἰς τὸν λαὸν Βονίτσης καὶ πρέπει ἀμέσως νὰ ἐξέλθωσιν οἱ μὴ ἐκλεκτοὶ, καὶ νὰ εἰσέλθωσιν ὑπὸ νέας καὶ ἐλευθέρας ἐκλογῆς γνήσιοι ἀντιπρόσωποι, οἵτινες νὰ παρακαθήσωσι πλησίον ἡμῶν τῶν ἁγνῶν ἀντιπροσώπων. Κύριοι, αἱ συνήθεις ἐνστάσεις τῶν διαφερομένων μερῶν, αἱ μικρόλογοι ἐκεῖναι αἰτιάσεις, τὰ μικρὰ καὶ ποταπὰ ἐκεῖνα πράγματα, ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι μίαν συνήθη κατηγορίαν, εἶναι ἀνάξια λόγου· σήμερον πρόκειται νὰ σκεφθῆτε καὶ πρέπει νὰ στρέψητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὅσα πιθανὸν νὰ μετέβαλον τὸ ἀληθὲς φρόνημα τοῦ λαοῦ τῆς Ἀκαρνανίας· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν πράξεων ἐκείνων, τῶν ἀρχῶν, αἵτινες χωρὶς ἀμφιβολίαν δύνανται νὰ μεταβάλλωσι τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐκλογῆς. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι εἶχα ἀπόφασιν σταθερὰν νὰ μὴ ἀναβῶ τὸ βῆμα χάριν οὐδεμιᾶς ἐκλογῆς, ἡ περὶ τῆς ἐκλογῆς ὅμως Βονίτσης ἔκθεσις τοῦ κ. Γλαράκη, μετέβαλε τὴν ἀπόφασίν μου, διότι ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Γλαράκη, τὸν ὁποῖον πάντες ὑμεῖς ὡς καὶ ἐγὼ γνωρίζετε, καὶ διὰ τὴν ἱστορικὴν οἰκογένειαν καὶ διὰ τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἀπέκτησε διὰ τῆς προσωπικῆς του ἱκανότητος καὶ διὰ τὸν ἀδαμάντινον αὐτοῦ χαρακτῆρα, περὶ τοῦ ὁποίου πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφιβάλλων ἐν Ἀθήναις, ἡ ἔκθεσις, λέγω, τοῦ ἀνωτέρου τούτου λειτουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον φρονῶ, ὅτι τύχη ἀγαθὴ ἔφερεν ὡς ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως ἐν Βονίτσῃ, ἔχυσε μέγα φῶς ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὅσον ἀφορᾷ τὰ πραγματικὰ συμβάντα τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης, τῆς ὁποίας ἡ ἐξέτασις ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχήν σας. Κύριοι, τὸ πρῶτον παράπονον τῶν ἐνισταμένων εἶναι ἡ συμπεριφορὰ καὶ αἱ νομικαὶ καὶ διοικητικαὶ πράξεις τοῦ νομάρχου Ἀκαρνανίας. Πρὸς τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποῖον χαρακτῆρα εἶχεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. νομάρχου εἰς Ἀκαρνανίαν. Ὁ νομάρχης κ. Ζέρμας δὲν ὑπῆρξε διοικητικὸς ὑπάλληλος, ὁ ἔντιμος ἄλλως τε λειτουργὸς τῆς θέμιδος ἠναγκάσθη νὰ εἰσέλθῃ στιγμιαίως εἰς τὸ διοικητικὸν στάδιον· λέγω στιγμιαίως, διότι ἐὰν εἶχε σκοπὸν ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ στάδιον τοῦτο, βεβαίως ἤθελε μένει εἰς τὴν θέσιν του· ἀλλὰ ὁ ἔντιμος αὐτὸς λειτουργὸς παρῃτήθη ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς, διότι καὶ πρὸ τούτου ἐδήλωσεν, ὅτι ἀπέρχεται ὡς νομάρχης μόνον διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκλογαὶ ἐλεύθεραι, κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς Κυβερνήσεως; ἔπρεπε νὰ διεξαχθῶσι. Πολλοὺς ἠρώτησα περὶ τοῦ κ. Ζέρμα, καὶ πάντες μοὶ εἶπον ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι λίαν εὐθὺς, καὶ ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχεν ἐκτελέσει τὰ καθήκοντά του πρός τε τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ ἐπάγγελμά του λίαν καλῶς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζέρμας ἐδέχθη μᾶλλον πολιτικὴν παρὰ διοικητικὴν ἀποστολὴν, διορισθεὶς νομάρχης, ἀπαραλλάκτως ὡς ἔπραξεν ὁ κ. Ἀντωνιάδης ἐν Πάτραις, καὶ ὁ κ. Καλογερόπουλος ἐν Ναυπλίῳ, διότι καὶ οἱ τρεῖς αὐτοὶ Νομάρχαι, λειτουργοὶ τῆς Θέμιδος, ἐλήφθησαν ἐκτάκτως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐστάλησαν, ἐνῷ ἦσαν ἐφέται, ὡς νομάρχαι, ὡς μία νέα δῆθεν ἐγγύησις διὰ τὴν νόμιμον διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν. Εἶχον λοιπὸν χαρακτῆρα μᾶλλον πολιτικὸν ἢ διοικητικόν· ἑπομένως καὶ οἱ λόγοι καὶ αἱ πράξεις τῶν νομαρχῶν τούτων, κύριοι, δὲν ἠδύναντο νὰ ᾖναι ἀδιάφοροι εἰς τὴν προσοχὴν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πρὸ πάντων εἰς αὐτοὺς ἐπρόσεχε διὰ νὰ ἴδῃ ἐὰν τῷ ὄντι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθῶσιν ἐλεύθεραι ἀπὸ πάντα ἐπηρεασμὸν τῆς ἐξουσίας. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον εἶχε σημασίαν μεγάλην ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. Ζέρμα, διότι ἐὰν ὁ νομάρχης οὗτος προήρχετο ἐκ μόνης τῆς ὑπηρεσίας, τὸ πρᾶγμα δὲν ἤθελεν ἔχει τὴν ἀξίαν ὅσην ἤδη ἔχει. Ἑπομένως, κύριοι, πρὸ πάντων ὁ λαὸς τῆς Ἀκαρνανίας ὤφειλε νὰ στρέψῃ τὰ βλέματά του πρὸς τὸν νομάρχην, ὅπερ καὶ ἐξάγεται πρὸ πάντων καὶ ἐκ τῆς μαρτυρίας τοῦ κ. Γλαράκη. Ὁ κ. Ζέρμας λοιπὸν ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ὡς ἄγγελος εἰρήνης, ὡς ἡ κοπὶς τῶν καταπιέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐναντίον τοῦ λαοῦ ἐξησκοῦντο τόσα ἔτη. Ἐπειδὴ ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἔχομεν σκοπόν, οὔτε νὰ ἐπαινέσωμεν, οὔτε νὰ κατηγορήσωμεν πρόσωπα, διότι τὸ ἔργον μας εἶναι πολὺ ὑψηλόν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα μὲ τὴν ψυχρότητα ἐκείνην, ἥτις ἀνήκει εἰς τὸ σοβαρώτερον πολιτικὸν σῶμα τοῦ τόπου. Καὶ πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωμεν, κύριοι, ὄχι καθὼς ἐξετάζουν τὰς ἐκλογὰς οἱ μικρολόγοι, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐπιφέρει ὁ ἀνώτερος λειτουργὸς ἢ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ὁποῖος εἶναι ὁ νομάρχης ὅστις ἐξασκεῖ ἐν τῷ νομῷ ὅσην ἐξουσίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ὁ νομάρχης, ὡς εἰξεύρετε, ἐπιτηρεῖ ὅλας τὰς ἀρχὰς τὰς ἐν τῷ νομῷ, καὶ ἐκ τῶν καθηκόντων του εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰς ἐξελέγχῃ, ἐξελέγχων δὲ τὰς ὑποδεστέρας διοικητικὰς ἀρχὰς, ἐξελέγχει καὶ ἐπιτηρεῖ καὶ αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην, κάμνει δὲ καὶ περὶ τούτου τὰς παρατηρήσεις του· ὅλαι λοιπὸν αἱ ἀρχαὶ ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὴν διαγωγὴν τοῦ νομάρχου ὡς ἀπὸ ὁλόκληρον ὑπουργεῖον. Τούτου ἕνεκα ἔχει φοβερὰν δύναμιν, ἐξασκεῖ μεγίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν συνείδησιν πάντων, καὶ ἐνόσῳ ὑπάρχει τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, τοιαύτη πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ δύναμις τῶν νομαρχῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπόν, κύριοι, ποία ὑπῆρξεν ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. νομάρχου Ἀκαρνανίας, καὶ ποῖαι αἱ πράξεις αὐτοῦ διὰ νὰ πείσωμεν ἑαυτοὺς ἐὰν ἔβλαψαν τοὺς ἀποτυχόντας κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἢ τοὺς ἐπιτυχόντας, ἢ δὲν ἔβλαψαν οὐδένα. Ὁ κ. Νομάρχης κατηγορεῖται ὑπὸ τῶν ἀποτυχόντων διὰ τρεῖς πράξεις αὑτοῦ· ά) διότι ἀπηύθυνε ἐπιστολὴν πρὸς τοὺς ὑποψηφίους βουλευτὰς τῆς ἀποτυχούσης μερίδος, λέγουσαν πρὸς αὐτοὺς «πληροφοροῦμαι ὅτι σεῖς ὀνομάζετε ἑαυτοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους, σᾶς προκαλῶ νὰ ἀναιρέσητε τοῦτο, διότι θέλω σᾶς καταγγείλει καὶ θέλω σᾶς ἀναγκάσει νὰ δώσητε λόγον ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης». Ἐν πρώτοις μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ τοιαύτη πρᾶξις δὲν εἶναι λογικὴ, διότι ποῖον δικαίωμα εἶχεν ὁ Κ. Νομάρχης νὰ ἐμποδίσῃ οἱονδήποτε νὰ ᾖναι φίλος τῶν Κ. ὑπουργῶν· καὶ ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶχεν ὁ Κ. Ζέρμας, ὤφειλε διὰ τῶν μέσων, ἅτινα εἶχεν ἐκ τῆς ἐξουσίας αὑτοῦ, νὰ φωτίσῃ τὸν λαὸν, διότι ἐκτὸς τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ δὲν παραδέχεται τὴν ὑπουργικὴν ὑποψηφιότητα, ἠδύνατο νὰ κηρύξῃ εἰς ὅλας τὰς ἀρχὰς τοῦ Νομοῦ, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ὑποψήφιος τῆς Κυβερνήσεως. Ἴσως θὰ μοὶ εἴπωσιν ὅτι οὐδεμίαν σημασίαν εἶχεν ἡ παράλογος πρᾶξις τοῦ Κ. Νομάρχου· οἱ ἀποτυχόντες ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ ἐπιτυχοῦσα μερὶς ἔλεγεν ὅτι εἶχε τὴν ὑποστήριξιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ φιλικὰς μετ’ αὐτῆς σχέσεις ἔχει.

§35ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς; ὄχι!

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δι’ ἐσᾶς. Οἱ ἐναντίοι ἰσχυρίζονται ἀκόμη ὅτι οἱ φίλοι σου εἶχον τὴν προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ προσέτι εἶχον κατορθώσει ἀκόμη νὰ πείσωσι τὸν λαὸν ὅτι ὁ Κ. Γρίβας ἤθελε λάβει μέρος ὅσον οὔπω εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Αὐτὰ δύνανται νὰ ὦσι γελοῖα, καὶ ὅμως ὑποστηρίζονται. Ἐὰν δὲ ὁ Νομάρχης ἐπεθύμει νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὰς ψευδολογίας, ἔπρεπε καὶ εἰς τὰ δύω μέρη νὰ κάμῃ τὴν ἰδίαν ἀπειλήν. Δὲν ὑποστηρίζω οὐδεμίαν τῶν μερίδων, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Νομάρχης δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς οὐδένα· ἀλλὰ ἀφοῦ ὁ κύριος Ζέρμος ἔλαβε μέρος νὰ ἐλέγξῃ τὴν συμπεριφορὰν τῆς μιᾶς μερίδος, ἔπρεπε νὰ ἐλέγξῃ καὶ τὴν τῆς ἄλλης, μὴ πράξας δὲ τοῦτο, ἔδειξε φανερὰν μεροληψίαν. Βεβαίως εἰς νοήμονας ἄνδρας οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν ταῦτα, εἰς τοὺς πολλοὺς ὅμως, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦσι τὰ ψεύδη, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπρόσεχον εἰς τὰς πράξεις ἁπλῶς τοῦ Νομάρχου τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶχον ταῦτα σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν, διότι ὅστις ἔβλεπε τὸν Νομάρχην νὰ προκαλῇ τὴν μὲν μίαν μερίδα ν’ ἀναιρέσῃ ὅσα ἔλεγεν, δὲν ἔπραττε δὲ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν ἄλλην, ἔλεγεν εἰς ἑαυτὸν, ὅτι δὲν ἤθελεν ὡς ὑπουργικοὺς ὁ Νομάρχης τοὺς ἀποτυχόντας ἀλλὰ μόνον τοὺς ἐπιτυχόντας. Οἱ ἐνιστάμενοι παραπονοῦνται δεύτερον ὅτι ὁ Νομάρχης, παραλαβὼν τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου καὶ τὸν ἔφορον Μεσολογγίου, μετέβη εἰς Βόνιτσαν καὶ κατέλυσαν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Δημάρχου.

§37ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸ ἔλεγον αὐτό.

§38ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ......

§39Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν καὶ κατόπιν ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ μὲ ἀντικρούετε. Ἐὰν λοιπὸν καὶ τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, κύριοι, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ἔκαμεν μὲν κἀνὲν ἔγκλημα ὁ νομάρχης, διότι βεβαίως ἀφοῦ μετέβη εἰς ἕνα τόπον, ἠμποροῦσε κάλλιστα νὰ κατοικήσῃ εἰς οἱονδήποτε, πάντες δὲ ἤθελον τὸν περιποιηθῇ, οὐχ ἧττον ὅμως διὰ τὴν μεροληψίαν αὐτοῦ αὐτὴν τὴν αἰτίαν φέρουν· διατί δὲ λέγω αὐτά; διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον ἔδιδε προσοχὴν ὁ λαὸς εἰς ὅλα τὰ κινήματα τοῦ νομάρχου διὰ νὰ πεισθῶσι περὶ τοῦ σκοποῦ τῆς περιοδείας του. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ μὴν κατακρίνω τὴν καταδίωξιν, τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν κατὰ τοῦ δημάρχου Τσέλιου. Ὁ δήμαρχος Τσέλιος περιῆλθε μετὰ τῶν ἀποτυχόντων τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι δήμαρχοι, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γλαράκη, περιῆλθον τὴν ἐπαρχίαν μετὰ τῶν ἐπιτυχόντων.

§40ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. Κανένας δὲν περιῆλθεν.

§41ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ τούτου λαλεῖ ὁ κ. Γλαράκης· συγχωρήσατέ με δὲ νὰ εἴπω ὅτι ἔχω τόσην ὑπόληψιν εἰς αὐτὸν, ὥστε χιλίας ὁμολογίας καὶ ἂν φέρετε δὲν θὰ σᾶς πιστεύσω. Ὁ κ. νομάρχης ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ τιμωρήσῃ τὸν Τσέλιον διοικητικῶς, ἐζήτησε δὲ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸν παρὰ τοῦ ἐπάρχου πρόστιμον 100 δραχμῶν, διότι ὁ Τσέλιος μετὰ τῶν ἀποτυχόντων περιήρχετο τὴν ἐπαρχίαν διὰ νὰ ἐπέμβῃ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἐκλογήν. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, ἡ πρᾶξις ὡς ποινικὴ ἔπρεπε νὰ καταδιωχθῇ διὰ τῶν δικαστηρίων. Εἶναι δὲ τόσον βέβαιον ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ νομάρχου ἀντέκειτο εἰς τὸν νόμον, ὥστε, ἐὰν δὲν ᾖναι λανθασμέναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν ἐνέκρινε τὴν ποινὴν αὐτοῦ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ 66 ἄρθρου...

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπιβληθεῖσαν ποινήν.

§43ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπεβλήθη.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§45ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι δὲν ἐνεκρίθη, ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν δὲν ἐπεβλήθη;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἔπαρχος ἄλλα φρονῶν τοῦ νομάρχου ἔσπευσε νὰ τηλεγραφήσῃ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ δὲ ὑπουργεῖον, ἰδὸν ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἐδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὴν γνώμην του εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν, εἶπεν ὅτι δὲν φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ποινή.

§49ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. νομάρχης, κύριοι, ἐπέβαλεν τὴν ποινὴν αὐτὴν καὶ διέταξε τὸν ἔπαρχον νὰ τὴν ἐκτελέσῃ, ὁ ἔπαρχος λαβὼν τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου ἐτηλεγράφησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ πρακταίου καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠκούσατε τὶ ἔπραξεν. Ἀλλὰ, κύριοι καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἠκύρωσε τὴν ποινὴν καὶ ἐὰν δὲν ἐπλήρωσε τὸ πρόστιμον ὁ κ. Τσέλιος, οὐχ ἧττον ὅμως τὸ ἠθικὸν ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν, διότι ὁ ἔπαρχος διετάχθη τὴν ποινὴν τὴν ἐπιβληθεῖσαν εἰς τὸν Τσέλιον νὰ τὴν ἀνακοινώσῃ εἰς ὅλην τὴν ἐπαρχίαν. Ἐὰν ὁ νομάρχης ἤθελε διατάξει τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ τῶν ἄλλων δημάρχων, δὲν ἤθελεν ἐπέλθει ἀποτέλεσμά τι πολιτικὸν, καὶ δὲν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὁ κ. Ζέρμας φατριαστής.

§50ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ ἄλλοι δὲν ἔκαμον περιοδείαν.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καταγγελίαι ὑπάρχουν περὶ τούτου.

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαιοῖ ὁ κ. Γλαράκης, ὅτι οἱ ἄλλοι δήμαρχοι συνεξέδραμον μετὰ τῶν ἐπιτυχόντων;

§53ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βέβαια.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ βεβαιοῖ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως;

§55ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Γλαράκης, ὡς ἐπόπτης, βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ μετέλθῃ τὸν ταχυδρόμον, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἐξουσίας του ἠδύνατο νὰ συγκεντρώσῃ ὅσας ἔπρεπε πληροφορίας, βεβαιοῖ δὲ ὅτι ὁ νομάρχης δὲν ἐπέβαλε ποινὴν εἰς τοὺς ἄλλους δημάρχους, οἱ ὁποῖοι περιῆλθον μετὰ τῶν ἐπιτυχόντων τὴν ἐπαρχίαν. Καὶ ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ κ. νομάρχου ἦτον ὄχι μόνον φατριαστική, ἀλλὰ καὶ ἐναντία τοῦ νόμου. Εἶναι ἀδιάφορον δὲ ἐὰν ἠκυρώθη παρὰ τοῦ ὑπουργείου, τὸν σκοπὸν της ἐπέτυχε καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητος ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς. Τρίτη πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. νομάρχης, εἶναι ἡ ἑξῆς· ἐξ αὐτοβουλίας διέταξεν ὅπως αἱ ἐφορ. ἐπιτροπαὶ μὴ δεχθῶσι τοὺς ἀνηλίκους κατὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§56ΡΑΛΛΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ὁ κ. Γλαράκης, ὄχι ὁ κ. νομάρχης.

§57ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤκουσα ὅτι ὁ κ. νομάρχης τὸ διέταξε, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τὸ ἀπέκρουσε.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νομάρχης τὸ ἔκαμε καὶ ὁ κ. Γλαράκης τὸ ἐπεκύρωσε.

§59ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως. Ὁ κ. νομάρχης λοιπὸν διέταξε νὰ μὴ παραδεχθῶσι τοὺς ἀνηλίκους, καὶ ἀφοῦ τοῦτο ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὑπουργεῖον, ὡς ἐπληροφορήθην, συνεκάλεσε νομικὸν συμβούλιον.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι!

§61ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀκούετε· ὄχι. Ἀλλὰ τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον εἶπεν, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι παράνομος, καὶ διέταξε νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τοῦ νομάρχου αἱ τρεῖς πράξεις, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν, ὑπῆρξαν ὄχι μόνον ἔργα μεροληψίας, ἀλλὰ ἔργα παράνομα, ἐπηρεάσαντα βεβαίως τὴν ἐκλογήν.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην εἶχεν ὁμόφρονα τὸν κ. Γλαράκην.

§63ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἐν Βονίτσῃ ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. νομάρχου. Ἤδη ὀλίγα θέλω ἐξετάσει ἀκόμη ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῶν ὑπαλλήλων. Βεβαίως ἤθελον εἰσέλθει εἰς ἕνα λαβύρινθον, ἐὰν ἐπειρώμην νὰ ἀντικρούσω ὅλας ἐκείνας τὰς ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν τοὺς ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἐὰν λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπάρχου πρὸς τὸν νομάρχην, θέλετε ἴδει, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἐξηκολούθουν νὰ ἵστανται καὶ ἐνεργῶσιν ἐκεῖ, ὅπως ἐδημιούργησεν αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις, ἧς ὑπουργὸς ἦτον ὁ κύριος Γρίβας· διότι ἡ ἔκθεσις λέγει ῥητῶς, ὅτι οἱ εἰρηνοδίκαι καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι ἔμειναν, ὅπως ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Γρίβα. Ἐὰν δὲ καὶ ἡ ἐκλογὴ δὲν ὑπῆρξεν ἐλευθέρα, διότι καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, προῆλθε διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἦναι ἀγνώμονες πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοὺς διώρισαν. Καὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο παρὰ πολὺ ἀμερόληπτοι καὶ ἀδιάφοροι οἱ εἰρηνοδίκαι, διότι ἠδυνήθησαν νὰ ἐπηρεάσουν πλέον 200 καὶ 300 ψηφοφόρους, μέχρι δὲ τῆς στιγμῆς ταύτης οἱ εἰρηνοδίκαι οὗτοι δὲν μετεκινήθησαν, ἔμειναν ὡς ἀπλανεῖς ἀστέρες ἐν Βονίτσῃ· ἐνῷ εἰς ὅλον τὸ κράτος ἡ Κυβέρνησις καλῶς ποιοῦσα μετεκίνησε τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη εἶχεν διορίσει, ἡ ἐξαίρεσις αὕτη δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ παρὰ ἐπέμβασις. Οἱ ἐνιστάμενοι παρεπονοῦντο κατὰ τοῦ ταμίου, παρεπονοῦντο κατὰ τῶν μεταβατικῶν σωμάτων, κατὰ τοῦ ὑπομοιράρχου καὶ ὅμως ὅλα ταῦτα τὰ παράπονα γενόμενα πρὸ τῆς ἐκλογῆς δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, καὶ μόνον κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας δηλ. κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς μετετέθη ὁ Ἀλεξανδρόπουλος, ὁ δὲ λόχος 6 ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας. Ἐὰν δὲ ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Γρίβαν μονομερῶς, θεωρῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μείνῃ τοῦτο ἀπαρατήρητον διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Εἰς Ὕδραν ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ στείλῃ τὸν τμηματάρχην κ. Πλέσκαν πρὸς ἐξέτασιν παραπόνων. Ὁ κύριος Πλέσκας, μολονότι εἶχεν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονα τῶν ἀνταγωνιζομένων, καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἴδῃ πρόσωπα, ἐπειδὴ ὅμως, ὡς εἶδον ἔν τινι ἀλληλογραφίᾳ, ἐπεσκέφθη τὸν κύριον Βούλγαρην, ὄχι δὲ καὶ τὴν ἐναντίαν μερίδα, μέγας πάταγος καὶ μέγας θόρυβος ἐγένετο περὶ τούτου, ὅστις ἐπέληξεν εἰς τὴν παῦσιν τοῦ κ. Πλέσκα. Ἐὰν ἐν Ὕδρᾳ τοιαύτη διαγωγὴ ἐθεωρήθη ὡς μέτρον δικαιοσύνης, ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξεν· ἀλλὰ τότε ἔπρεπε τὸ μέτρον νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Βόνιτσαν ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους, διότι ὡς γνωρίζετε ἡ στρατιωτικὴ δύναμις αὕτη εἶχε καταπιέσει φοβερὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον διὰ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, ὥστε ἡ τοιαύτη συμπεριφορὰ δὲν νομίζεται ἀδιάφορος. Ὁ κ. Γλαράκης ἰσχυρίζεται, ὅτι τοιαῦτα ὑπῆρξαν τὰ ἐγκλήματα τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ὥστε διὰ νὰ τιμωρηθοῦν πρέπει δικασταὶ ἀκέραιοι καὶ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης νὰ μεταβοῦν καὶ ἐνεργήσουν τὰς περὶ τούτων ἀνακρίσεις. Διὰ νὰ λέγῃ ταῦτα ὁ κ. Γλαράκης, πρέπει νὰ ἔλαβε τοιαύτας πληροφορίας, ὥστε νὰ ἐπείσθη, ὅτι φοβερὰ καὶ ἄπειρα ὄργια διεπράχθησαν ἐκεῖσε. Ὅταν λοιπὸν τοιοῦτον ἦτο τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ, δηλαδὴ ὑπὸ τοιαύτας κατείχετο ἐντυπώσεις, εἶδον δὲ καὶ πάλιν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπισκεπτομένους τὸν κ. Γρίβαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον νὰ μείνῃ ἀπαρατήρητος ἡ τοιαύτη πρᾶξις, ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ εἰς ἐκείνους νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εἰς τὸν κύριον Πλέσκαν.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἔγεινε.

§65ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔγεινε, λέγετε ὑμεῖς, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἔγεινεν. Ἐὰν ὅλα ταῦτα δὲν ᾖναι ἀληθῆ, ὅπως διαβεβαιοῖ ὁ ἔπαρχος καὶ ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Κυβερνήσεως κ. Γλαράκης, τότε τὰ πράγματα ἀλλάσσουν μὲν μορφὴν, ἀλλὰ τὸ λάθος δὲν εἶναι ἰδικόν μου. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ δώσω πλήρη πίστιν εἰς ὅσα οἱ ἐνιστάμενοι εἶπον καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβεβαιοῦσιν.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ὅλα αὐτὰ φαίνεται, ὅτι ἔγειναν καταγγελίαι, τὸ δὲ τμῆμα λέγει, ὅτι ἀναγκάζεται νὰ τὰ παραδεχθῇ μέχρις οὗ τὸ ὑπουργεῖον φέρῃ τὰ ἔγγραφα. Αὐτὰ τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν;

§67ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐμὲ ἐρωτᾶτε;

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ὅλα τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν· τίποτε δὲν λείπει· κατόπιν δὲ θὰ σᾶς δώσω καὶ ἐγὼ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις.

§69Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, σεῖς ἀνελάβετε νὰ πείσητε τὸ Βουλευτήριον.

§70ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχετε ἄδικον, ἀλλὰ δὲν ὤφειλον νὰ μελετήσω ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα. Κύριοι, τέταρτον παράπονον τῶν ἐνισταμένων εἶναι ὅτι κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην φυγόδικοι ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐπηρέαζον τοὺς ἐκλογεῖς ὡς πρὸς τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματός των. Ἐὰν ἀληθῶς οἱ φυγόδικοι αὐτοὶ περιήρχοντο καὶ μετὰ τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος, ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πρὸ τῆς τοιαύτης συνοδείας προεπορεύετο ὁ τρόμος, διότι φυγόδικοι ἐν Ἀκαρνανίᾳ θὰ εἰπῇ τελειοδίδακτοι λησταὶ, καὶ οἱ λησταὶ ἐν Ἀκαρνανίᾳ ἄφησαν φοβερὰν ἱστορίαν. Βεβαίως ἐὰν λαλήσητε περὶ φυγοδίκων ἐν Πελοποννήσῳ, ἕκαστος ἀδιαφορεῖ, διότι ὁ λαὸς ἐκεῖ περιφρονεῖ τὰ καθάρματα ταῦτα. Ἀκόμη καὶ λησταὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, δὲν ἐστάθησαν ἱκανοὶ νὰ ἐμπνεύσωσι τρόμον. Οἱ λῃσταὶ ὅμως κατὰ τὴν Ἀκαρνανίαν καὶ τὴν μεθόριον γραμμὴν ἄλλοτε ἐκράτησαν τὰ μέρη ὡς ἐντελεῖς κατακτηταί· αὐτοὶ ὄχι μόνον ἐκράτουν τὰ πεδία, ἀλλ’ ἦσαν κύριοι τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔτυχον δι’ ὑπηρεσίαν εἰς Κέρκυραν, διερχόμενος δὲ ἐκεῖθεν ὁ μοίραρχος Κίτσος μοὶ ἔλεγεν, ὅτι τοσαύτη ἦτον ἡ δύναμις τῶν λῃστῶν καὶ τοσοῦτον τρόμον ἐνέπνεον εἰς τοὺς κατοίκους, ὥστε δὲν εὑρίσκοντο οἱ λῃσταὶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αἰχμαλωτίζουν τοὺς κατοίκους, διὰ νὰ λάβουν λύτρα, ἀλλ’ ἔγραφον καὶ ἔπεμπον αὐτοῖς διαταγὴν λέγοντες, θέλομεν τοῦτο, ἐκεῖνο, αἱ δὲ διαταγαὶ αὗται ἐξετελοῦντο ἀκριβῶς. Τί ἄλλο λοιπὸν ἦσαν τότε οἱ λῃσταὶ παρὰ κατακτηταὶ, καὶ κατακτηταὶ ἄγριοι καὶ βάρβαροι; Οἱ δὲ φυγόδικοι ἐν Ἀκαρνανίᾳ, καὶ φυγόδικοι κατηγορούμενοι ἐπὶ ἐμπρησμῷ καὶ ἀποπείρᾳ φόνου, ὀλίγον διαφέρουσι τῶν λῃστῶν, ἑπομένως δύνανται νὰ ἐξασκήσουν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν κατοίκων. Ἐὰν δὲ ἀληθῶς ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐπιτυχοῦσαν μερίδα ὡς φαίνεται ἐξ ἑνὸς ἐγγράφου τοῦ ἐπάρχου, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν κακὸν, λίαν ἐπιβλαβὲς, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ἔχῃ ἐπιῤῥοήν. Ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν, ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ ἔγγραφον. Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἡμερομηνία τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ ποία εἶναι;

§72ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 19 Σεπτεμβρίου.

§74ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ναὶ, 19 Σεπτεμβρίου, τὶ θὰ εἰπῇ τοῦτο;

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτι τὰ γράφει τώρα καὶ ὄχι τότε.

§76ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸς ὁ λογαριασμὸς ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι εἰς ἐμέ. Ὑμεῖς κατεθέσατε αὐτὸ τὸ ἔγγραφον εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ ἐπιφυλάξεως. Ἠξεύρομεν ἡμεῖς τί ἔκαμε τότε καὶ τί κάμνει τώρα ὁ ἔπαρχος ὑμῶν; Τάχα αἱ μεταγενέστεραι πληροφορίαι δὲν εἶναι ἀληθέστεραι τῶν πρώτων; Μάλιστα, διότι νῦν ἔγραψεν ὁ ἔπαρχος ἐπὶ τῇ βάσει πληρεστέρων καὶ ἀκριβεστέρων πληροφοριῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ψεύδωνται οἱ ὑπάλληλοι ὑμῶν, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπόχρεοι νὰ ἐνεργήσωμεν περὶ τούτου τὴν ἀνάκρισιν. Ἐὰν λοιπὸν, κύριοι, ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ, διότι ἐγὼ ὀφείλω νὰ τὰ θεωρήσω, μεχρισοῦ διαψευσθῶσιν, ὡς ἀληθῆ ἐπίσημα ἔγγραφα, ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν ἔντιμον συνοδείαν τῶν ὑποψηφίων, ἣν ἀπετέλουν αὐτοὶ οἱ φυγόδικοι. Οὐδόλως δὲ ἐπιθυμῶ νὰ ἀναφέρω τι πρὸς ὑμᾶς περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ καταστήματος τῆς Τραπέζης, τοῦ Ταμίου ἢ τῶν ἄλλων μικρῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἐξασκήσωσι μεγάλην πίεσιν ὡς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς. Αἱ πράξεις ὅμως τοῦ νομάρχου, τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων καὶ τῶν φυγοδίκων, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, μετέβαλον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Ἕτερον παράπονον, κύριοι, φοβερὸν, μέγα καὶ εἰδεχθὲς παρουσιάζεται, ἐκ μέρους τῶν ἐνισταμένων, ὁ φόνος ἑνὸς κομματάρχου ἀληθέστερον δὲ ἡ δολοφονία. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ὅσον θέλουν νὰ τὸ παραστήσουν. Δὲν εἶναι συμπλοκὴ, ἥτις ἐρεθίζει μᾶλλον τοὺς διαγωνιζομένους, εἶναι δολοφονία, εἶναι τὸ βδελυρώτερον τῶν ἐγκλημάτων, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει τὸν τρόμον εἰς πάντα ἄνθρωπον, γενναῖον ἢ δειλὸν, αὐτοκράτορα ἢ στρατηγὸν, διότι δὲν ἐπιδέχεται οὐδεμίαν προφύλαξιν. Ἓν μόνον παράδειγμα σᾶς φέρω διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅσα λέγω. Ὁ Ναπολέων ἐπεθεώρει 200,000 στρατὸν πρὸ τῆς Βιέννης, στρατὸν ὅστις πρὸ μικροῦ εἶχεν ὑποτάξει τὸν κόσμον, καὶ ὅμως παρ’ ὀλίγον ὁ αὐτοκράτωρ νὰ πέσῃ θῦμα ἑνὸς δολοφόνου, φοιτητοῦ ὅστις ἀπεπειράθη νὰ τὸν δολοφονήσῃ. Ἓν βῆμα ἂν ἐκέρδιζεν ἀκόμη ὁ δολοφόνος, ἡ μάχαιρα αὐτοῦ ἤθελε διαπεράσει τὸ στῆθος τοῦ Ναπολέοντος ἐν τῷ μέσῳ τοῦ μεγάλου ἐπιτελείου του. Εὐτυχῶς ὁ στρατηγὸς Ῥὲππ ἐκράτησε τὴν χεῖρα τοῦ φοιτητοῦ ἐκείνου, ἄλλως ὁ Ναπολέων ἤθελεν ἀποθάνει ἐνώπιον 200,000 στρατευμάτων, μὲ τὰ ὁποῖα ὑπέταξε τότε τὸν κόσμον. Τοιαύτη εἶναι ἡ δολοφονία, εἶναι φοβερὰ εἶναι βδελυρά. Ὁ Ἑῤῥίκος 4, βασιλεὺς τῆς Γαλλίας, ἐδολοφονήθη χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸν ἐν τῷ μέσῳ τῆς πρωτευούσης αὐτοῦ παρὰ τοῦ Ῥαβαλλιάκου. Ὠνόμασα τὴν δολοφονίαν τὸ βδελυρώτερον τῶν ἐγκλημάτων, διότι καμμία δύναμις δὲν δύναται νὰ μᾶς προφυλάξῃ ἀπ’ αὐτὴν, καὶ διὰ τοῦτο δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν τρόμον εἰς πάντα ἄνθρωπον. Ἐὰν δὲ ἐδῶ ἡ δολοφονία τοῦ δυστυχοῦς Κομποτιάτου ἐξετελέσθη ὑπὸ τῶν φυγοδίκων, ὡς βεβαιοῖ τοῦτο ὁ κ. Γλαράκης, τότε τὸ πρᾶγμα εἶναι ἔτι μᾶλλον τρομερὸν, διότι οἱ φυγόδικοι, μὴ ἔχοντες κατοικίαν ὡρισμένην, δύνανται νὰ φοιτῶσιν εἰς ὅλα τὰ μέρη ἐξασκοῦντες τὸ κακουργεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ δολοφονία δὲν προφυλάττεται, δύναται νὰ τρομάζῃ πάντα ἄνθρωπον καὶ νὰ τροποποιήσῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐκλογέων. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γλαράκη, ὁ ὁποῖος παρευρέθη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐγκλήματος, νομίζω, ὅτι οὐδεμία ἀμφιβολία συγχωρεῖται ὡς πρὸς τὸ παράπονον, ὅτι ὁ φόνος τοῦ Κομποτιάτου ἔβλαψε μεγάλως τὴν ἀποτυχοῦσαν μερίδα. Ὁ Κομποτιάτης ἀνῆκεν εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Γρίβα, μετέστη δὲ εἰς τὴν ἑτέραν μερίδα κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, μετέστη δὲ ἀποτελεσματικῶς, διότι ὅπως λέγει ὁ κ. Γλαράκης, ὄχι μόνον μετὰ τῶν συγχωρίων του, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῶν ἄλλων ἦτον ἕτοιμος νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἑπομένην ἡμέραν καὶ νὰ καταψηφίσῃ τὴν ἐπιτυχοῦσαν μερίδα. Ἀλλὰ τὴν νύκτα πρὸς τὴν Κυριακὴν ἢ τὴν σπουδαιοτέραν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας ἐδολοφονήθη ἀμέσως, ἡ δολοφονία αὕτη ἔσχεν σημαντικὴν ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν ἐκλογήν· ἡ δὲ διαφορὰ τῶν ψήφων μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων εἶναι τόσον μικρὰ, ὥστε ἀρκοῦσιν 150 ψῆφοι νὰ μεταβάλωσι τὸ ἀποτέλεσμα, διότι ὁ πρῶτος ἐπιτυχὼν διαφέρει τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος κατὰ 150, ὁ δὲ τελευταῖος κατὰ 14 μόνον ψήφους.

§77ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. 27.

§78ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἥμισυ εἶναι 14. Ἐὰν δὲ 14 ἄνθρωποι μετέβαλον φρόνημα ὡς ἐκ τοῦ φόνου, τὸ ἀποτέλεσμα ἀμέσως μεταβάλλεται. Ὁ δὲ κ. Γλαράκης λέγει, ὅτι 30 φίλοι τοῦ Κομποτιάτου δὲν παρουσιάσθησαν νὰ ψηφοφορήσουν, οἱ δὲ λοιποὶ τίς εἶδε πῶς ἐψηφοφόρησαν κατακερματισθέντες. Ὅλα τὰ περιστατικὰ ταῦτα δύνανται νὰ περιέχουν γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν, ἴσως δὲ καὶ νὰ μὴ τὴν περιέχουν. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ, ὅτι τὰ πράγματα ὅπως εἰς ὑμᾶς ἐξέθεσα δὲν ἐπιδέχονται καμμίαν ἄλλην ἐξέτασιν, νομίζω μάλιστα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει καὶ αὐτὴ τὴν ἰδίαν πεποίθησιν καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλει νὰ ζητήσῃ περισσοτέρας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπως βεβαιωθῇ καὶ ἀποφασίσῃ μετ’ αὐστηρᾶς δικαιοσύνης, διότι προτιμῶ, κύριοι, ἡ Βουλὴ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ σχηματίσῃ μετὰ ἐξετάσεις αὐστηρὰς ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διὰ νὰ φανῇ δικαία χωρὶς νὰ ὑποπτευθῇ, ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο πρόσωπον, διότι, καθὼς προεῖπον, εἰς τὰ πρόσωπα οὐδεμίαν ἀποδίδω σημασίαν. Ἐὰν φρονεῖτε, ὅτι ἡ ἔκθεσις τοῦ Κ. Γλαράκη ἐμπεριέχει τὴν ἀλήθειαν, σεῖς κρίνετε περὶ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θὰ δώσητε, ἐὰν ὅμως φρονεῖτε, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Γλαράκη ἢ τὰ συμβάντα αὐτὰ ἐπιδέχωνται ἀντίῤῥησιν, τότε εἰς ὑμᾶς μένει πλέον νὰ ἀποφασίσητε πῶς πρέπει νὰ λύσητε ἀμέσως τὸ ζήτημα ἢ νὰ προβῆτε εἰς ἐξετάσεις. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ συζήτησις, ἴσως ἐκφράσω γνώμην ὁριστικὴν περὶ τῆς ἐκλογῆς.

§79ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν μοῦ ἐκακοφάνει διόλου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, διότι κακῶς τὸν ἐπληροφόρησαν οἱ φίλοι του. Ἂν ἐγνώριζε τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἤθελεν εἰπεῖ ὅσα εἶπε. Ἡμεῖς ἐκεῖ εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχωμεν καθ’ ἡμῶν τὴν πλειονοψηφίαν τῶν ἐπιτροπῶν. Δὲν παραπονούμεθα ὅμως τόσον διὰ τὰς ἐπιτροπὰς Βονίτσης καὶ Ἀστακοῦ, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰς ἐπιτροπὰς Ἐχίνου καὶ Σολίου. Ἡ ἐπιτροπὴ Ἐχίνου μᾶς ἀπέκλεισεν ἐπέκεινα τῶν 150 ψηφοφόρων ἰδικῶν μας, εἰποῦσα ὅτι εἶναι ἀνήλικοι καὶ τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ εἰς τὸν δῆμον Σολίου ὅπου ἀπέκλεισαν ὑπὲρ τοὺς 200. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε περισσότερον εἰς ὅσα εἶπεν ὁ Κ. Κατσικογιάννης.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης;

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθῆκον ἔχω νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα ἵνα δώσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν διαφόρων θεμάτων, ἅτινα ἀνεκινήθησαν ὡς πρὸς τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐκλογῇ Βονίτσης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ καθῆκον τοῦτο, ὅπερ μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, μὲ φέρουσιν εἰς αὐτὸ καὶ αἱ προτάσεις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἰδέαι, ἃς ἠκούσαμεν ἐκφερομένας ἀπὸ τοῦ βήματος ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, ἀποδεικνύουσαι ὅτι ὑπάρχουσιν εἴς τινα μέλη τῆς Βουλῆς τάσεις —ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰς τάσεις ταύτας δὲν συμμερίζεται ἡ Βουλὴ— νὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ τῶν στενῶν ὁρίων τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας, εἰς ἣν πρέπει νὰ περιορίζηται ἤδη ἡ Βουλή. Πάντες πιστεύω ἀναγνωρίζετε τὸ καθῆκον ἡμῶν τοῦτο, διότι ἄλλως κινδυνεύομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς κύκλον ἐνεργείας πολιτικόν. Δικαιοῦμαι δὲ νὰ ἐκφράσω τοὺς περὶ τοιούτων τάσεων συμπερασμούς μου στηριζόμενος εἰς τὴν ὅλην σειρὰν τῶν ἐπιχειρημάτων, δι’ ὧν προσεπάθησαν νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν οἱ ἔχοντες τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς ἀκύρωσιν τῆς προκειμένης ἐκλογῆς. Πείθομαι δὲ ἰδίως εἰς τοῦτο ἐκ τοῦ πρώτου ἐπιχειρήματος, οὗ τινος ποιεῖται χρῆσιν ἡ ἔκθεσις καὶ οὗ τινος ἤκουσα τὴν ἀνάπτυξιν παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ, ὅτι δηλ. ἡ ἐπαρχία Βονίτσης δὲν διετέλει ἐλευθέρα κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ δὲν διετέλει ἐλευθέρα, οὐχὶ ἕνεκα ἐνεργειῶν τελουμένων κατὰ τὰς ἐκλογὰς, διότι αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τοῦ κυρίου Γλαράκη, ἥτις κατὰ τὴν διατράνωσιν τῶν προλαλησάντων εἶναι ἡ κυρία βάσις, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς προσβολῶν των, αὐτὴ ἡ ἔκθεσις μαρτυρεῖ ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον γεγονὸς ὑπάρχει. Τί λέγει ἡ ἔκθεσις; «Καὶ περὶ μὲν τῶν πλείστων δημοσίων λειτουργῶν θετικήν τινα ἐνέργειαν μεροληψίας δὲν ἤκουσα»... «πίεσις οὐδεμία ὑπὸ τῶν ὄντων τούτων ἐγένετο, ἕνεκα τῆς ἐπιβλέψεως τῆς ἐξασκηθείσης ὑπό τε τῆς Κυβερνήσεως, πληροφορουμένης πολλαχόθεν καὶ ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας». Ἐπίσης περὶ πάσης ἄλλης περιστάσεως δυναμένης νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπηρεασάσης τὴν ἐκλογὴν ὁ κ. Γλαράκης παντοῦ τῆς ἐκθέσεως αὑτοῦ λέγει, ὅτι οὐδεμίαν δύναται νὰ φέρῃ ἀπόδειξιν· τοῦτο λέγει καὶ περὶ τοῦ φόνου τοῦ Κομποτιάτου. Ὁσάκις δὲ προβαίνει εἰς πληροφορίας τοιαύτης φύσεως, οὐδαμοῦ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι δίδει αὐτὰς, ἀλλὰ πάντοτε προηγεῖται ἡ λέξις «ἤκουσα». Οὐδεμία λοιπὸν καταγγελία ἐπὶ πραγμάτων στηριζομένη προσήχθη περὶ ἐνεργείας κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἀποστερησάσης δῆθεν τὸν λαὸν τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως τῆς θελήσεως αὑτοῦ. Ἀλλὰ προσήχθη, καὶ προσήχθη ἐν ὅλῃ αὑτῆς τῇ γυμνότητι ἡ θεωρία, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν, ἵνα ἐξετάσωμεν μὴ τυχὸν ἡ θέλησις τῶν ἐκλογέων ἐστρεβλώθη ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ παρελθόντος. Καὶ τίνος ἐπαρχίας αἱ διαθέσεις δὲν εἶναι ἐστρεβλωμέναι ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ παρελθόντος; Ποῖος θὰ εἴπῃ ὅτι τὸ παρελθὸν παρῆλθεν τοσοῦτον ἄσημον ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ὥστε δὲν ἀφῆκεν ἴχνη; ἴσως ἔν τινι ἐπαρχίᾳ ἀφῆκεν ὀλιγώτερα, ἐν ἄλλῃ δὲ περισσότερα, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν πιστεύει ὅτι ἀντιπροσωπεύει ἐπαρχίαν, ἥτις δὲν φέρει τὰ ἴχνη τοῦ παρελθόντος. Ἐκεῖνο, ἐφ’ ᾧ ἀγαλλόμεθα εἶναι ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ παρελθόντος κατηργήθη καὶ ὅτι ἐγκαινίζεται νέα τάξις πραγμάτων, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι διὰ τῆς ἐγκαινίσεως ταύτης τὸ παρελθὸν ἀπηλείφθη ἐντελῶς καὶ δὲν ὑπάρχει σήμερον παρ’ ἡμῖν σημεῖον τῆς διαβάσεώς του. Ὅταν παρίστανταί τινες ἐνταῦθα προτείνοντες τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ τῆς Βονίτσης ἐστρεβλώθη κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι σήμερον ἄλλη κατάστασις πραγμάτων ἐγκαινίζεται, δὲν εἶναι τὸ προτεινόμενον ἐπιβολὴ τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας τοῦ κοινοβουλίου εἰς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ; Τί ἄλλο ἦτο τὸ παρελθὸν σύστημα, παρὰ ἡ ἀντικατάστασις τῆς ἀτομικῆς θελήσεως εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους καὶ τί ἄλλο ζητεῖται σήμερον παρὰ ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ θέλησις τοῦ ἔθνους διὰ τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν, κύριοι, νὰ μὴ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἵνα ἀποκρούσω τοιαύτας προτάσεις ὡς καὶ ὅσα ἐῤῥέθησαν περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξετάζων ἤδη τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἄρχομαι καὶ ἐγὼ, ὅπως ἔπραξεν ὁ προλαλήσας, ἀπὸ τῆς διαγωγῆς τοῦ Νομάρχου. Ὁ προλαλήσας τοσούτῳ δικαίως ἐξετίμησε τὰ προηγούμενα τοῦ Νομάρχου, ὥστε εἶναι περιττὸν ἐγὼ νὰ προσθέσω τι. Κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς κατεβλήθη, ὡς γινώσκετε, προσπάθεια ὅπως αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ ὦσιν ἐκλελεγμέναι εἰδικῶς διὰ τὸ ἔργον τῶν ἐκλογῶν, καὶ ὁ κ. Ζέρμας, ὅπως καὶ οἱ δύο ἄλλοι Νομάρχαι, οὓς ἐμνημόνευσεν ὁ προλαλήσας, ῥητῶς εἶχε δηλώσει ὅτι δέχεται τὴν θέσιν μόνον ἵνα ὑπηρετήσῃ τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς καθότι ἅμα τῇ λήξει αὐτῶν θέλει ἀποσυρθῆ τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως καὶ ἔπραξεν. Ὄντως δὲ ὁ Κ. Ζέρμας ἀνταπεκρίθη εἰς τοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως· ἀνέπτυξε καὶ νοημοσύνην ἄκραν καὶ ἀμεροληψίαν καὶ ζῆλον ἄκρον· ἴσως ὡς πρὸς τὸν ζῆλον ἔφθασε μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου· τοῦ ζήλου δὲ αὐτοῦ ἐλάβομεν ἐμπράκτως ἀπόδειξιν κατὰ τὰ πρῶτα βήματά του, διότι εἴδομεν αὐτὸν ἀμέσως λαμβάνοντα μέτρα ὅπως αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ δυνηθῶσι νὰ ἐκκαθαρίσωσι τοὺς καταλόγους, οἵτινες, ὡς γινώσκετε, εἶναι λίαν πλημμελεῖς σχεδὸν πανταχοῦ· ὀλίγισται εἶναι αἱ ἐπαρχίαι, αἵτινες δύνανται νὰ καυχηθῶσιν ὅτι ἔχουσι καταλόγους ἀμερολήπτως καὶ ἐννόμως συντεταγμένους. Ὁ Νομάρχης κ. Ζέρμας ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ διευθύνῃ ἐνέργειάν τινα, δι’ ἧς τοὐλάχιστον νὰ καθαρισθῶσιν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἐκ τῶν πλεονασάντων ἀνηλίκων· λέγω πλεονασάντων, διότι δυστυχῶς ἡ ἐντελὴς διαγραφὴ τῶν ἀνηλίκων, ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ νόμου, εἶναι ἀνέφικτος. Ἀμέσως ὅμως ἡ Κυβέρνησις πληροφορηθεῖσα περὶ τῶν ἐνεργειῶν τούτων ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν κ. Ζέρμαν, ὅτι δὲν ἐθεώρει τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τακτικὴν, ὅτι ὅσον λυπηρὸν καὶ ἂν ἦτο νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων καταλόγων, λυπηρότερον ὅμως θ’ ἀπέβαινε νὰ ἐδίδετο εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν ἐξουσία τοιαύτη, διότι ἤθελε κλονίσει τὴν πεποίθησιν τοῦ κοινοῦ ἐπὶ τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων. Ἐφρόνει ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ ἐκλογικὰ πράγματα, ἡ ὁριστικότης τῶν καταλόγων ἦτο ἡ μόνη ἄγκυρα τῆς κανονικῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ διὰ τοῦτο ἐδήλωσε πρὸς τὸν νομάρχην ὅτι δὲν συναινεῖ νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον, εἰς ὃ προετίθετο νὰ προβῇ καὶ τὸν προσεκάλεσε μάλιστα νὰ γνωστοποιήσῃ τοῦτο καὶ εἰς τὰς ἐπὶ τόπου ἀρχάς. Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη ἐνέργεια τοῦ κ. Ζέρμα ὑπὸ ἄκρου ζήλου ὑπαγορευθεῖσα, πρὸς ἣν δὲν συνεφώνησεν ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἔβλαψε τοὺς ἀποτυχόντας; ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἐπέδρασεν ὑπὲρ τῶν ἀποτυχόντων καὶ ἰδοὺ αὕτη. Τὴν ἀπόδειξιν ἐξάγω ἐκ τοῦ ἐγγράφου τοῦ κ. Γλαράκη, ὅστις εἶχε τὴν αὐτὴν γνώμην τοῦ κ. Ζέρμα, ὡς καὶ ὁ ἔπαρχος· ὁ ἔπαρχος μάλιστα ἔστειλε καὶ τηλεγράφημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀγνοῶν τὴν πρὸς τὸν κ. Ζέρμαν δοθεῖσαν ἀπάντησιν, ἐμφαῖνον τὴν ἔφεσιν αὐτοῦ πρὸς ἀποκλεισμὸν τῶν ἀνηλίκων. Διατί δὲ ὁ τοσοῦτος ζῆλος; διότι αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ ἀνῆκον εἰς τοὺς ἀποτυχόντας· γινώσκετε δὲ ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἀνηλίκων εἰς χεῖρας ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς εἶναι μέσον, δι’ οὗ ἐπηρεάζεται ἡ ἰσοῤῥοπία τοῦ καταλόγου. Ἀλλ’ ὁ κ. Γλαράκης συνεμερίζετο τὴν περὶ τούτου γνώμην τοῦ κ. νομάρχου. Ἐρωτηθεὶς λοιπὸν παρὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου, ἐν ᾧ ἔδρευε, τοῦ δήμου Ἀνακτορίων, τί ὤφειλεν αὕτη νὰ πράξῃ ἀπέναντι τῆς δοθείσης παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἑρμηνείας, ἀπήντησεν ἐκφράσας τὴν πεποίθησιν, ἣν εἶχεν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ ὑπακούσωσιν εἰς τοιαύτην γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τοῦτο εἶχε δίκαιον, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δίδει διαταγὰς εἰς τὰς ἐφορευτικὰς ἐπιτροπάς, ἔδωσε δὲ μόνον ἑρμηνείαν πρὸς τὰς ἰδίας ἀρχάς, ἐξήγησε προσέτι ὁ κ. Γλαράκης καὶ τὴν γνώμην, ἣν αὐτὸς εἶχε, καὶ ἐδικαιοῦτο νὰ ἐξηγήσῃ τὴν γνώμην του, ὅτι οἱ ἀνήλικοι ἔπρεπε νὰ διαγραφῶσιν ἐν τῷ καταλόγῳ, ὅπερ καὶ ἔπραξεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη. Ὅπως δὲ σᾶς εἶπον, ἡ διαγραφὴ τῶν ἀνηλίκων ὑπὸ ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς γινομένη, ἐξασκεῖ μεγίστην ἐπίδρασιν ὑπὲρ τῶν φίλων καὶ κατὰ τῶν ἐναντίων τῆς ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ δὲ ὁ κ. Γλαράκης τί λέγει· «κρίνων ἐξ ὅσων εἶδον, ἀνήλικοι ἢ οὐδόλως ἢ ὀλίγιστοι ἐψηφοφόρησαν, ὁπωσδήποτε δὲ καὶ ἂν ἔτυχον τοιοῦτοι, ἀσφαλῶς εἰκάζω ὅτι ἐσημειώθησαν ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι ἀνήλικοι προσήρχοντο κυρίως ἐκ τῆς μερίδος τῆς ἀντιθέτου πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, αὕτη δὲ τὴν ἐξουσίαν εἶχεν, οὐδαμῶς δ’ ἐξεβιάσθη!» Αὐτὰ ταῦτα, ἅπερ λέγει ὁ κ. Γλαράκης περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀνακτορίων σχετικῶς πρὸς τοὺς ἀνηλίκους, ἀναφέρει καὶ παρακατιὼν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Σολίου, ὅπου αὐτὸς μὲν δὲν παρίστατο, παρίστατο ὅμως ἀνακριτὴς ἕτερος, ὅστις εἶχεν ἀντίθετον τῆς τοῦ κ. Γλαράκη γνώμην, ὁ δὲ κ. Γλαράκης, τῷ ἐσύστησε τὴν ἰδικήν του, καὶ οὕτως ἔμεινεν ἐλευθέρα ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν διαγραφὴν ψηφοφόρων ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ ὡς ἀνηλίκων. Ἰδοὺ ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἐνέργειαν τοῦ κ. Ζέρμα, ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς· ἂν ἠδυνήθη νὰ φθάσῃ μέχρις ἀποτελεσμάτων ἐνέργεια ἀντίθετος πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἐνέργεια μὴ προβᾶσα, διότι εἶχεν ἐμποδισθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔσχεν τυχὸν ἀποτελέσματα, ταῦτα ὑπῆρξαν ὑπὲρ τῶν ἀποτυχόντων. Ἑτέρα ἐνέργεια ἀποδιδομένη εἰς τὸν Νομάρχην ὑπῆρξεν ἡ δῆθεν ἐπιβληθεῖσα παρ’ αὐτοῦ πειθαρχικὴ τιμωρία εἰς τὸν δήμαρχον Ἀστακοῦ κ. Τσέλιον· προσθέτουν μάλιστα, ὅτι προέβη εἰς τὸ μέτρον τοῦτο καὶ χωρὶς νὰ ζητήσῃ παρ’ ἐκείνου ἀπολογίαν. Ὁ κ. Ζέρμας διατείνεται, ὅτι ἐζήτησεν ἀπολογίαν καὶ ἔλαβεν ἀπάντησιν ὅτι ὁ κ. Τσέλιος ἐνήργησεν οὐχὶ ὡς δήμαρχος, ἀλλ’ ὡς Τσέλιος. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ τοῦτο, ὁ νομάρχης ἐνετείλατο τῷ ἐπάρχῳ νὰ ἐπιβάλῃ πειθαρχικὴν ποινὴν εἰς τὸν δήμαρχον, ὁ δὲ ἔπαρχος ἠρώτησεν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις ἐξήτασε τὴν ὑπόθεσιν καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τύπους· καὶ κατ’ οὐσίαν εὗρεν, ὅτι ὁ κ. Ζέρμας εἶχε δίκαιον νὰ θεωρῇ τιμωρητέον τὸν δήμαρχον. Ἀληθῶς, ἅμα ἀφίκετο εἰς τὴν ἕδραν του ὁ νομάρχης δι’ ἐγκυκλίου διέταξε τοὺς δημάρχους τοῦ νομοῦ νὰ διαμένωσιν ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ δήμου των, ἵνα ἐπιβλέπωσιν εἰς τὴν τακτικὴν προπαρασκευὴν τῶν ἐκλογῶν. Ὁ κ. Τσέλιος ὅμως, ὡς ἠκούσατε καὶ πρότερον, ἐξῆλθεν εἰς περιοδείαν καὶ τοῦτο οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, οὐδὲ ὁ κ. Τσέλιος. Ἂν οὗτος τὸ ἠρνεῖτο, τοῦτο θὰ ἤρκει ἵνα τὸν πιστεύσω, διότι ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὸν κ. Τσέλιον. Ὀλίγοι δήμαρχοι περιποιοῦσιν ὅσην αὐτὸς τιμὴν εἰς τοὺς δήμους, οὓς διοικοῦσιν, ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται ὅτι δὲν ἔχει καὶ διαθέσεις καὶ σχέσεις κομματικάς. Ὅλοι γνωρίζετε ποῖαι εἶναι αἱ ἐμφοροῦσαι τοὺς δημάρχους ἰδέαι ὡς πρὸς τὰ ἐπιτόπια πολιτικὰ κόμματα· ἠδύνατο καὶ ὁ κ. Τσέλιος νὰ ἔχῃ τοιαύτας ἰδέας, δὲν τῷ ἐπετρέπετο ὅμως πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῶν νὰ προβῇ εἰς πράξεις ὑπερβαινούσας τὰ ὅρια τῆς δικαιοδοσίας του. Νομίζω, ὅτι τὸ νὰ περιέρχηται δήμαρχος μετὰ τῶν ὑποψηφίων καὶ νὰ συνιστᾷ αὐτοὺς εἶναι πρᾶξις μὴ ἐπιτρεπομένη. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπιτρέπηται ἡ πρᾶξις, ποῖον μέσον ἔχει ἡ προϊσταμένη ἀρχὴ ὅπως τιμωρήσῃ τὸν δήμαρχον; Ἐξετάσαντες τὸ δεύτερον τοῦτο ζήτημα, ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει μέσον πρὸς τιμωρίαν, τοὐλάχιστον δὲν ὑπάρχει ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ κύριος νομάρχης ὑπεδείκνυεν. Ὁ κύριος νομάρχης ἐνόμιζεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὸν κύριον Τσέλιον τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καθ’ ἣν ἡ παραβίασίς τινος τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀναφερομένων καθηκόντων τιμωρεῖται παρὰ τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς διὰ πειθαρχικῆς ποινῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ἀλλ’ εἶχεν ἐφαρμογὴν μόνον εἰς τὰ ῥητῶς ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ διαγραφόμενα καθήκοντα· ὁ νόμος δὲ δὲν λέγει που ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τὸν δήμαρχον ἡ ἀνάμιξις εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην. Διὰ τοῦτο ἐσπεύσαμεν τηλεγραφικῶς νὰ εἰδοποιήσωμεν τὴν Νομαρχίαν ὅτι δὲν ἐγκρίνομεν τὴν τοιαύτην τιμωρίαν καὶ ἡ τιμωρία δὲν ἐπεβλήθη. Ἡ δὲ ἀνάκλησις καὶ μὴ πραγματοποίησις τοῦ μέτρου τοῦ νομάρχου γνωσθεῖσα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ βεβαίως θὰ ἔσχεν ὅλως ἀντίθετον ἐπιῤῥοὴν πρὸς τὴν εἰς τὸ μέτρον τοῦ νομάρχου ἀποδιδομένην. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπεβλήθη ἡ τιμωρία, λέγει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, δεικνύει ὅμως ἡ ἐνέργεια τοῦ νομάρχου τὰς διαθέσεις αὑτοῦ· τοῦτο θὰ ἠδυνάμην νὰ παραδεχθῶ, ἂν ἦτο ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι δήμαρχοι ἐξετέθησαν εἰς τιμωρίαν, ὡς ὁ κ. Τσέλιος καὶ δὲν ἐτιμωρήθησαν. Τῷ ὄντι, ὁ κ. Γλαράκης λέγει, ὅτι ἤκουσεν ὅτι καὶ ἄλλοι δήμαρχοι περιώδευσαν μετὰ τῶν ὑποψηφίων· λέγει ὅτι «ἤκουσεν,» ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν πληροφορίας ὅτι τὸ ἄκουσμα δὲν εἶναι ἀκριβὲς, δι’ οὐδενὸς δὲ ἐγγράφου ἐκ τῶν ἐν τῷ φακέλῳ τῆς ἐκλογῆς καταγγέλλονται οἱ δήμαρχοι οὗτοι, ὅπερ ἀποδεικνύει ὅτι ἔμειναν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ δήμου των, καὶ δὲν ἐπαρουσιάσθη ἡ περίστασις ἵνα ἐπιβληθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ποινή. Ἀλλ’ εἰς ἄλλας ἐκθέσεις ἀνέγνων λόγους, ὧν ἕνεκεν θεωροῦσιν ὅτι ἔπρεπεν ὁ νομάρχης νὰ ἐπιβάλῃ ποινὰς καὶ ποινὰς πολὺ βαρυτέρας κατὰ τοῦ δημάρχου Ἐχίνου, ὅστις δὲν κατεδίωξε δῆθεν τοὺς ἐν τῷ δήμῳ αὑτοῦ φυγοδίκους, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὑπέθαλπεν αὐτούς. Ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, οὐ μόνον ἐπὶ μεροληψίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀσυγγνώστῳ ὀλιγωρίᾳ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του καὶ ἐπὶ ἐγκλήματι ὤφειλε νὰ κατηγορηθῇ ὁ δήμαρχος καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς αὐστηροτέρας τιμωρίας. Ἀποδεικνύεται ὅμως ὅλως τὸ ἐναντίον· καθ’ ἣν ἐποχὴν κατηγγέλλετο ὁ δήμαρχος ἐπὶ περιθάλψει φυγοδίκων, οἱ φυγόδικοι ἐφονεύοντο καὶ συνελαμβάνοντο ἐν Βάλτῳ, καὶ πῶς νομίζετε; ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ αὐτοῦ τοῦ δημάρχου Ἐχίνου Τσιτσώνη. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ ὑπομοίραρχος Βάλτου πρὸς τὴν μοιραρχίαν Αἰτωλοακαρνανίας..... «ἡ δὲ καταδίωξίς των ἔλαβε χώραν ὡς ἑξῆς....

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ φόνου τοῦ ἑνὸς τῶν φυγοδίκων;

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου θὰ φανῇ (ἀναγινώσκει) «τὴν 4ην τρέχοντος», φέρει δὲ τὸ ἔγγραφον ἡμερομηνίαν 11 Ἰουλίου, «τὴν 4ην τρέχοντος περὶ τὴν μεσημβρίαν συνεπείᾳ προφορικῆς συνεννοήσεως μετὰ τοῦ περιοδεύοντος τότε κ. Νομάρχου ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν τοῦ κ. δημάρχου Ἐχίνου ὅτι οἱ φυγόδικοι Θ. Γκιώρης καὶ Θ. Γουρνοπάνος ὑποκρύπτονται ἐν Ἀράπῃ παρὰ τῶν ἀδελφῶν Γκιώρα ἐσχηματίσαμεν μικρὸν ἀπόσπασμα κτλ.»

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸς εἶναι ἄλλος ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ὁ ἔπαρχος (θόρυβος).

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σεῖς εἴπατε ὅτι δὲν ἀνεγνώσατε τὰ ἔγγραφα· ἐγὼ τὰ ἀνέγνωσα καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν περὶ ὅλων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ φυγόδικοι τοῦ δήμου Ἐχίνου, οἱ ἄλλοι εἶναι τοῦ δήμου Σολίου.

§86ΡΟΥΚΗΣ. Μήπως οἱ φυγόδικοι ἔχουν σταθερὰν διαμονήν.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἔχουν πατρίδα, ὁμιλοῦμεν δὲ ἤδη περὶ τῶν φυγοδίκων τῶν ἐκ τοῦ δήμου Ἐχίνου (θόρυβος). Ὡς πρὸς τὴν τρίτην κατηγορίαν τὴν κατὰ τοῦ κ. Νομάρχου ἐκτοξευθεῖσαν, ὅτι ἔγραψεν ἐπιστολὴν εἰς τοὺς ἀποτυχόντας ὑποψηφίους, δι’ ἧς προσεκάλει αὐτοὺς νὰ μὴ ἀποκαλῶσιν ἑαυτοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους, παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἀληθὲς ὅτι πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως ἐντεῦθεν τοῦ κ. Ζέρμα πολλὰς ἔλαβον μετ’ αὐτοῦ συνεντεύξεις καὶ πολλὰ εἶπον πρὸς αὐτὸν, ὡς καὶ πρὸς πάντας τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, μεθ’ ὧν προφορικῶς συνδιελέχθην πρὸ τῆς μεταβάσεως αὐτῶν εἰς τὰς ἕδρας των, περὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ ἐκριζωθῇ ἐκ τοῦ τόπου ἡ πεποίθησις ὅτι ὑπάρχουν ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι, Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἔθος νὰ παρίστανται εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι καὶ ἐπειδὴ πρώτην φορὰν δὲν ἤθελον παρασταθῆ....

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐχὶ πρώτην φορὰν, καὶ κατὰ τὸ 1865 δὲν προετάθησαν ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Κουμουνδοῦρε, ὅ,τι λέγω δὲν τὸ λέγω πρὸς κατηγορίαν καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μικρὰν ἀνάπτυξιν ἵνα πεισθῆτε.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καλὸν θὰ ἦτον ἂν δὲν ἐκλέγετε, νομίζω, αὐτὸ τὸ θέμα· νομίζω, ὅτι τὸ στάδιον εἶναι πολὺ περιωρισμένον καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ περιλάβῃ θέμα τόσῳ μέγα, ὅπερ ἐπιχειρεῖτε ἤδη· νομίζω, ὅτι πράττετε ὅ,τι πράττει ὁ στρατηγὸς ὁ θέλων νὰ φέρῃ τὸν ἐχθρὸν εἰς στενὸν μέρος, ἀλλὰ πάντοτε δι’ ἔλλειψιν δυνάμεως.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν κάμνω λόγον περὶ ὑπουργικῶν ὑποψηφίων ἵνα προκαλέσω ζήτημα...

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι δὲν ἀνεφάνησαν... (θόρυβος).

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν λέξιν. Ἠξεύρομεν τί ὑμεῖς φρονεῖτε περὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ τί ἡμεῖς......

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν οὔτε μετατίθενται, οὔτε διορίζονται ὑπάλληλοι.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου θὰ ὁμιλήσω τώρα.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Ἐξερχόμεθα ὅμως τοῦ θέματος, ἤρχισε βλέπω ἄλλος πόλεμος.

§97ΧΟΪΔΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ κατακρίνεται ὁ Νομάρχης διὰ τὴν ἐπιστολὴν, ἣν ἔγραψε καὶ ἐν ᾗ ἔλεγεν ὅτι δὲν πρέπει οἱ ἀποτυχόντες νὰ ὀνομάζωσιν ἑαυτοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους...

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὁ Νομάρχης ἐλάλησε περὶ ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ ὅτι ἔλεγεν εἰς αὐτοὺς νὰ μὴ ὀνομάζωνται οὕτω, ἐνῷ δὲν εἶχε δικαίωμα.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ διαστρέψω ὅσα εἴπατε διὰ νὰ τὰ ἀναιρέσω.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ δὲν σᾶς ἀφίνω.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν ὁ Νομάρχης ἀναχωρῶν ἐντεῦθεν ἔφερεν ὁδηγίας ῥητὰς περὶ ἐνεργείας ὅπως πεισθῇ ἡ ἐπαρχία ὅτι οὐδεὶς μεταβαίνει ἐκεῖ φέρων μεθ’ ἑαυτοῦ ὑπουργικὴν ὑποψηφιότητα· ὁ Νομάρχης, μεθ’ ὅλα ὅσα ἠκούσατε περὶ τῶν κατὰ τὴν περιοδείαν τῶν ὑποψηφίων τούτων, ἐδύνατο κατὰ δύω τρόπους νὰ διαψεύσῃ τὸ λεγόμενον· ἠδύνατο νὰ τὸ διαψεύσῃ δι’ ἐγκυκλίου τοιχοκολλωμένης πανταχοῦ τῆς ἐπαρχίας, διὰ δημοσιεύσεως, ἢ ἐδύνατο νὰ γράψῃ ἰδιαιτέρως πρὸς αὐτοὺς, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὸν χαρακτῆρά των, καὶ νὰ τοῖς εἴπῃ ὅτι τοῦτο ἀκούω καὶ πέπεισμαι ὅτι σεῖς αὐτοί θέλετε παύσει τοιαῦτα διαδίδοντες. Μεταξὺ τῶν δύω τούτων γραμμῶν, ποία ἦτο ἡ ὀρθοτέρα; Τοῦτο ἀφίνω εἰς πάντα νὰ τὸ κρίνῃ, ἐγὼ δὲ ἀποφαίνομαι, ὅτι ἡ τελευταία ἦτο ἡ ὀρθοτέρα· δὲν δύναταί τις δὲ νὰ εἴπῃ ὅτι ἔδειξε διὰ τούτου ὁ Νομάρχης τὸν ἐλάχιστον φατριασμὸν, διότι οὐδὲν ἄλλο ἔπραξε παρὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ὁδηγίας τὰς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως δοθείσας, ἀσχέτως πρὸς πρόσωπα. Δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ γράψῃ λέγει ὁ κ. Πετιμεζᾶς· ἀλλὰ ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνακοινώνῃ πρὸς πάντας τὰς ἰδέας του· ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶπεν ὅτι δικαίωμα εἶχον οἱ ἀποτυχόντες νὰ λέγουν ὅτι εἶναι ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι, διότι, ἐὰν δὲν τοὺς ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις, αὐτοὶ ἤθελον νὰ ἦναι ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ζέρμας εἶχε δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐὰν αὐτοὶ ἤθελον νὰ ἦναι κυβερνητικοὶ ὑποψήφιοι, ἡ Κυβέρνησις ὅμως δὲν ἤθελεν νὰ τοῖς δώσῃ τοιοῦτον χαρακτῆρα.

§103ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ὁ Νομάρχης δὲν ἠδύνατο νὰ φανερώσῃ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ὅτι δὲν ἔχει ὑποψηφίους ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τοὺς καταδιώξῃ, ἢ νὰ τὸ διαψεύσῃ. Ποῦ εὗρεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα; ἐγὼ μόνον αὐτὸ εἶπον, ἑπομένως εἰς αὐτὸ περιορισθῆτε· ἐγὼ εἶπον ὅτι ἤθελον εἶσθαι βλᾶκες οἱ ἀποτυχόντες νὰ λέγωσιν ὅτι εἶναι ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι, ἀφοῦ τὰ πράγματα ἦσαν κατ’ αὐτῶν.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς εἶπον ἄλλοι, ὅτι ὁ κ. Ζέρμας ἔδειξε μεροληψίαν καὶ ὅτι ἡ μεροληψία αὕτη ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς διὰ τῆς διαγωγῆς του ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ μετατεθῶσιν ἐγκαίρως τὰ στρατιωτικὰ σώματα καὶ ὡς ἐκ τούτου διετέλει ὑπὸ πίεσιν στρατιωτικὴν ἡ ἐπαρχία ἕως ὀλίγων ἡμερῶν πρὸ τῆς ἐκλογῆς. Ἐκ τοῦ φακέλου τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ζέρμας πρωτίστην μέριμναν αὐτοῦ εἶχε τὴν μετάθεσιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ στρατοῦ, διότι τῷ ὄντι κατὰ τοῦτο διαφωνῶ καὶ ἐγὼ καὶ ἑπομένως διαφωνοῦν καὶ τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Κουμουνδούρου, διαφωνοῦμεν κατὰ τοῦτο, ὅτι καθ’ ἡμᾶς ἐὰν ἀφίνοντο αἱ Ἐπαρχίαι ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῶν ὀργάνων τοῦ παρελθόντος, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐλευθέρας ἐκλογάς. Ταύτην λοιπὸν τὴν ἰδέαν τὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν τοῦ κ. Κουμουνδούρου, τὴν σύμφωνον πρὸς τὴν ἰδέαν μου, ἔχων ὁ κ. Ζέρμας προέβη εἰς ἐνεργείας ὅπως ἀντικατασταθῶσι τὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βονίτζης στρατιωτικὰ σώματα. Ὁ Ἔπαρχος κ. Καραμεσίνης δὲν ἐπρότεινε τοσαύτην μεταβολὴν ὅση ἐγένετο, ἀλλὰ μόνον τὴν ἐκτόπισιν ὀλίγων ἀξιωματικῶν, ὁ δὲ νομάρχης, ὡς προκύπτει ἐκ τῆς ἀλληλογραφίας ταύτης, εἶπεν ὅτι ὄχι ὀλίγοι ἀξιωματικοί, ἀλλ’ ὁλόκληρος ὁ λόχος πρέπει νὰ μετατεθῇ· πράγματι ἕως τὰς 15 Ἰουνίου τὸ ἥμισυ τοῦ λόχου εἶχεν ἀντικατασταθῇ καὶ ἕως τέλους τοῦ μηνὸς ὁλόκληρος ὁ λόχος. Ἡ ἐνέργεια, λέγουσι τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν, ἐνέργεια ἀποδεικνυομένη μὴ ἀληθὴς, διότι ἐκ τῶν ἡμερομηνιῶν, ἃς ἀνέφερον, ἀποδεικνύεται ὅτι εἶχεν ἀλλάξει τὸ προσωπικὸν τοῦ στρατοῦ, ἡ ἐνέργεια αὕτη, λέγουσι, συνδυαζομένη μὲ τὰς ἐνεργείας τῶν φυγοδίκων ἔφερεν ἀποτελέσματα ἀλλοιοῦντα τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων. Τί σᾶς εἶπον περὶ φυγοδίκων; ὅτι οἱ φυγόδικοι οὗτοι παρηκολούθουν τὸν κ. Γρίβαν· καὶ πράγματι τηλεγραφήματα ἐπὶ τηλεγραφημάτων ἐστάλησαν περὶ τούτου εἰς Ἀθήνας. Ἐσπεύσαμεν ἀμέσως καὶ ἐζητήσαμεν πανταχόθεν πληροφορίας· ὁποίας δὲ πληροφορίας ἐλάβομεν; Ἰδού, Κύριοι, τί ἀπήντησεν ὁ κ. Καραμεσίνης. Καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι μαρτυρίαν προσώπων ὑπόπτων εἰς τοὺς ἀποτυχόντας, ἀλλὰ προσώπων, ἅτινα, ἐὰν ἔσφαλον, ἔσφαλον κατ’ ἀντίστροφον λόγον καὶ ἐὰν ἔδιδον δικαίωμα νὰ ἐπιτιμήσῃ τις τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ φατριασμῷ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, ἤθελον δώσει τοιοῦτον δικαίωμα οὐχὶ πρὸς τοὺς ἀποτυχόντας, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἐπιτυχόντας. Θέλω ἀπαντήσει καὶ ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν ταύτην αἰτίασιν, διότι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κατζικογιάννης πρὸ ὀλίγου περὶ διορισμῶν καὶ ταῦτα χρῄζουσιν ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἔπαρχος λοιπὸν τί τηλεγραφεῖ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; ἀκούσατε· «τὰ περὶ παρακολουθήσεως Γρίβα ὑπὸ φυγοδίκων δὲν εἶναι ἀληθῆ.» Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο φέρει χρονολογίαν 6 Ἰουλίου, ἐπ’ αὐτοῦ δέ, ὅτε συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεως τῆς Βουλῆς ἐζητήσαμεν νὰ σταλῶσιν ἐνταῦθα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀρχεῖα τοῦ ἐπαρχείου Βονίτζης, ἐπ’ αὐτοῦ ἐσημείωσεν ὁ ἔπαρχος κ. Καραμεσίνης ὅσα ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πετμεζᾶς· τί δὲ δηλοῖ τοῦτο; ὅτι αἱ πληροφορίαι αὗται σχετίζονται πρὸς τὸ ἐν τῇ Βουλῇ συζητούμενον σήμερον ζήτημα. Ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐνεργείας τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Καραμεσίνη ἦτο ὅτι τὰ περὶ παρακολουθήσεως Γρίβα ὑπὸ φυγοδίκων δὲν ἦσαν ἀληθῆ, ὅταν πρόκειται περὶ πολιτικῆς ἐνεργείας, περὶ ἐπικυρώσεως ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς, διαψεύδει αὐτὸς ἑαυτόν, χωρὶς νὰ προσκαλῆται παρ’ οὐδενὸς καὶ διὰ τρόπου ἀποτελοῦντος παράβασιν τοῦ καθήκοντός του, διότι αὐτόκλητος πληροφορεῖ τὴν Βουλήν. Τὰς πληροφορίας ταύτας ἠδύνατο νὰ δώσῃ δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ βεβαίως τὸ ὑπουργεῖον ἤθελε σπεύσει νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ πιστεύω περὶ τούτου οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θέλει διστάσει· ἀλλ’ ὁ κ. Καραμεσίνης δὲν ἠρκεῖτο εἰς τοῦτο, ἡ δὲ διαγωγὴ αὐτοῦ αὕτη δίδει τὸ σχετικὸν μέτρον τῆς ἀξιοπιστίας τῶν δύο αὐτοῦ ἐγγράφων.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸς ποῖον;

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἀναγνωσθὲν παρ’ ἐμοῦ εἶναι τηλεγράφημα πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, ὅταν δὲ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ ἐπάρχου ὅλα τὰ παρ’ αὐτῷ ἐκλογικὰ ἔγγραφα, αὐτὸς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ τηλεγραφήματος, φέροντος χρονολογίαν 6 Ἰουλίου, προσέθεσε μὲ ἡμερομηνίαν 19 7βρίου, ἤτοι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν τὸν προσεκαλέσαμεν νὰ στείλῃ τὰ ἔγγραφα, τὴν παρατήρησιν, ἣν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πετμεζᾶς, ὅτι τὰ ἐν τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ τηλεγραφήματι διεψεύδοντο ἐξ ὅσων ἔλαβε κατόπιν πληροφοριῶν· ἀλλὰ δὲν στηριζόμεθα εἰς μόνας τὰς πληροφορίας τοῦ ἐπάρχου Καραμεσίνη, ὅστις ἔγραφε ὅτι «τὰ περὶ παρακολουθήσεως Γρίβα ὑπὸ φυγοδίκων δὲν εἶναι ἀληθῆ»· ἐλάβομεν πολλὰς ἐπισήμους περὶ τούτου μαρτυρίας. Ἡ ὑπομοιραρχία Ἀκαρνανίας ἀναφέρει τὰ ἑξῆς ἀπὸ 6 Ἰουλίου· «εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1761 ἐγγράφου σας, σᾶς εἰδοποιοῦμεν, ὅτι ἐκ τῆς εἰς Ζαβέρδαν ἀποστολῆς δυνάμεως καὶ τῶν ἐνεργηθεισῶν ἐξετάσεων ἀπεδείχθη ὅτι τὰ διαδοθέντα ἦσαν ὅλως ψευδῆ.» Αἱ σημειώσεις αὗται ἐλήφθησαν ἐκ τῶν ἐν τῷ φακέλῳ ἐγγράφων καὶ τηλεγραφημάτων καὶ περιέχουσι διαφόρους περικοπὰς παρὰ διαφόρων ἀρχῶν βεβαιουσῶν τὰ αὐτά. Ἐξ ὅλων τούτων ἐξάγεται, ὅτι οὐδεμία ὑπόστασις ὑπῆρχεν εἰς τὴν καταγγελίαν ὅτι ὁ κ. Γρίβας ἐπίεζε τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογέων φέρων μεθ’ ἑαυτοῦ ἐν τῇ περιοδείᾳ του φυγοδίκους. Τοῦτο δὲ ἀνέφερον σχετικῶς πρὸς τὴν κατηγορίαν ὅτι ὁ νομάρχης κακῶς διέθεσε τὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου αἱ ἐνέργειαι τῶν φυγοδίκων δὲν ἐπέτρεπον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ν’ ἀσκῶσιν ἐλευθέρως τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιουτοτρόπως ἀπέδειξα ὅτι ὁ Νομάρχης οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔδωκε πρὸς κατηγορίαν, ἀπ’ ἐναντίας δὲ διεκρίθη ἐπὶ ἱκανότητι καὶ ἀπροσωποληψίᾳ, ἂς ἐξετάσωμεν τί συνέβη ὡς πρὸς τὰ ἄλλα πρόσωπα τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀρχηγοῦ. Ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔπρεπε νὰ συστήσῃ ἀρχηγεῖον διὰ νὰ ὦσι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ τοπικὴν διεύθυνσιν καὶ ἄσχετοι πρὸς πᾶσαν ἄλλην κεντρικὴν ἐνέργειαν αἱ κινήσεις τοῦ στρατοῦ καὶ αἱ τοποθετήσεις τῶν ἀξιωματικῶν· προκειμένου νὰ διορισθῇ πρόσωπον πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἐν τῇ δυτικῇ ἑλλάδι, πιστεύω, κύριοι, ὅτι ὅσοι γνωρίζετε τὸν κ. Δεσιδέρην φρονεῖτε ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις καταλληλοτέραν ἐκλογήν. Ὁ κ. Δεσιδέρης τῷ ὄντι ἐνήργησεν ὡς ἀρχηγὸς μετὰ πολλῆς ἐπιτυχίας, ἔδειξε ζῆλον ἄκρον καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐξεπλήρωσεν ἐντελῶς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποστολῆς του· ἐπειδὴ δὲ κατ’ αὐτοῦ ὅπως καὶ κατὰ τῶν ἄλλων ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, πλὴν τοῦ Νομάρχου, οὐδεμία προσήχθη ῥητὴ κατηγορία δὲν ἔχω εἰς τὶ περὶ αὐτοῦ ν’ ἀπαντήσω. Ὡς πρὸς τὸν Νομάρχην ἀνεσκεύασα μίαν πρὸς μίαν τὰς κατηγορίας· ἐνταῦθα, μὴ προσαγομένης ῥητῆς κατηγορίας, ἐπικαλοῦμαι τὴν περὶ τοῦ κ. Δεσιδέρη γνώμην τοῦ κοινοῦ τοῦ γινώσκοντος αὐτὸν καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ εἴπῃ ἐὰν τῷ κατηγγέλθη ῥητή τις πρᾶξις κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι περὶ τοῦ κ. Δεσιδέρη καὶ τοῦτο εἶναι περιττόν. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα στρατιωτικὰ πρόσωπα ἐλέχθη, ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μεταβάντες πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ λόχου καὶ αὐτοὶ ἔδειξαν μεροληψίαν, διότι ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Γρίβαν, ἀλλὰ ποῦ στηρίζεται ἡ βεβαίωσις αὕτη; Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων βλέπετε, ὅτι διετάχθησαν ἀνακρίσεις ἄπειροι, ὅτι ἐπὶ πάσης κατηγορίας ἐνηργεῖτο ἀμέσως ἀνάκρισις, ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἐξάγεται. Ὁ κ. Κατζικογιάννης σᾶς εἶπε τί συνέβη περὶ ἀξιωματικοῦ τινὸς μὴ ἀνήκοντος εἰς τὸν λόχον τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης καὶ διαβαίνοντος ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου· περὶ τοῦ μοιράρχου Ἀλεξανδροπούλου ἀνακληθέντος ἐκ Βονίτζης ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατηγορουμένου ὡς ἐπιδράσαντος ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν, ἐγένετο ἀνάκρισις· ἰδοὺ δὲ τὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς κ. Δεσιδέρης τηλεγραφεῖ περὶ αὐτοῦ. «Κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 420 τηλεγραφήματός μας, ἀναφέρομεν, ὅτι ἐξ ἐξετάσεων ἐνεργηθεισῶν ὑπὸ Φρουράρχου Βονίτζης, οὐδεμία ἐνοχὴ φατριαστικῆς διαγωγῆς κατὰ μετατεθέντος ὑπομοιράρχου Ἀλεξανδροπούλου ἀποδεικνύεται, τοὐναντίον ὑφισταμένη διάστασις προκύπτει ἐκ συμπαθείας ἐπάρχου εἰς πολιτευόμενα πρόσωπα.» Τὰ δὲ πολιτευόμενα πρόσωπα, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἶναι οἱ ἀποτυχόντες. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ περὶ τοῦ ὑπομοιράρχου Ἀλεξανδροπούλου ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀνακρίσεων, ὥστε καὶ ὡς πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς μοὶ φαίνεται τίποτε δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ λεχθὲν βάσιμον. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ ἄλλο προσωπικὸν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας.

§107ΧΟΪΔΑΣ. Παρελείψατε τὴν αἰτίασιν κατὰ τοῦ Φρουράρχου Βονίτζης.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθῆ τὰ περὶ αὐτοῦ, οὐδεμία ὑπάρχει καταγγελία κατ’ αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ φακέλου τῶν ἐγγράφων.

§109ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπον πρὸς ἐπικύρωσιν τῶν λόγων σας.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐχαριστῶ, καὶ τὰς διακοπὰς δὲν ἀποκρούω, διότι ἐπιθυμῶ νὰ καθαρίζωμεν ὅλα τὰ ζητήματα, ἔστω καὶ διὰ διακοπῶν, ἵνα μὴ δευτερολογῶμεν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων εὑρισκόμεθα ἐν μέσῳ τριπλοῦ πυρός· ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν τοὺς ζητοῦντας τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ λέγοντας ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταθέσωμεν τὸ προσωπικὸν πλειότερον καὶ ταχύτερον παρ’ ὅσον τὸ μεταθέσαμεν, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν τοὺς ἐπιτυχόντας καταγγέλλοντας ἡμᾶς ὅτι ἐπροσωποληπτήσαμεν διὰ τῆς μεταβολῆς κατ’ αὐτῶν· ἔχομεν τέλος τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Μεσσήνης, ὅστις μᾶς καταγγέλλει, διότι προέβημεν εἰς μεταβολάς· δὲν ἔπρεπε, λέγει, νὰ μεταβάλωμεν τίποτε ἐν τῷ προσωπικῷ τῆς ὑπηρεσίας· ἀλλὰ τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης λεχθὲν εἶναι ἀντικείμενον γενικῆς συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω δύναμαι νὰ τὸ παρατρέξω, καὶ νὰ περιορισθῶ εἰς τὰς ἄλλας δύω κατηγορίας.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, σημειώσατέ με.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν θὰ ἀπαντήσητε εἰς αὐτὸ, δύναμαι ν’ ἀναπτυχθῶ καὶ τώρα.

§113ΧΟΪΔΑΣ. Πρόκειται περὶ Βονίτσης.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο καὶ ὡς πρὸς τὴν μὴ ἔγκαιρον μετάθεσιν τῆς ὑπαλληλίας, ὡς καὶ πρὸς τὴν μὴ μετάθεσιν ὁλοκλήρου τῆς ὑπαλληλίας, διότι οὕτως ἐκφράζεται ἔν τινι δημοσιευθείσῃ ἐκθέσει αὐτοῦ ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐνισταμένων αἰτιώμενος τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι «τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων δὲν ἀντικατεστάθη ὁλόκληρον» ὡς πρὸς ταῦτα πάντα νομίζω, ὅτι τὰ τμήματα ἔπρεπε νὰ κρατήσωσιν ἓν μέτρον. Ὅταν βλέπωμεν τὸ τμῆμα τὸ ἐξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν Βονίτζης νὰ κατακρίνῃ τὴν ἐκλογὴν ταύτην, διότι δὲν ἀντεκατεστάθη ἡ ὑπαλληλία ὁλόκληρος, ἢ διότι ἀντεκατεστάθη οὐχὶ ἐγκαίρως, ἠδυνάμεθα ν’ ἀξιῶμεν ὅπως διατελῇ συνεπὲς εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην· ἀλλὰ βλέπομεν τὸ αὐτὸ τμῆμα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κερκύρας εὐμενῶς ἀκροώμενον τῆς ἀνυποστάτου μομφῆς, ὅτι ἐγένοντο πολυπληθεῖς μεταβολαὶ ὑπαλλήλων ἐν τῇ νήσῳ ἐκείνῃ, ἐν ᾧ αἱ γενόμεναι μεταβολαὶ ἐν Κερκύρᾳ εἶναι ὡς μηδὲν ἀντιπαραβαλλόμεναι πρὸς τὰς γενομένας ἐν Ἀκαρνανίᾳ. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν μετεκινήθησαν; ποῖοι εἶναι οἱ ὑπάλληλοι οἵτινες δὲν μετεκινήθησαν; Δὲν μετεκινήθη, κύριοι, ὁ ἔπαρχος; ἀντικατέστησεν αὐτὸν ὁ κ. Καραμεσίνης, ὡς πρὸς τὸν ὁποῖον δὲν παραπονοῦνται βεβαίως οἱ ἀποτυχόντες. Δὲν ἀντεκατεστάθη ὁ γραμματεὺς καὶ ὁλόκληρον τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐπαρχείου; Ἔφορος ἄλλος, τελώνης ἄλλος, ὑποτελῶναι ἄλλοι, δασονόμοι ἄλλοι· ἀλλὰ λέγουσιν ὡς πρὸς τοὺς εἰρηνοδίκας δὲν ἐγένετο μετακίνησις· ἀληθῶς, κύριοι, δὲν ἐγένετο, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ διατί· διότι πρὸ τῶν ἐκλογῶν οἱ ἀποτυχόντες τρεῖς ὑποψήφιοι μετὰ τοῦ δημάρχου κ. Τσέλιου ἦσαν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔνθα κατηρτίσθη ὁ συνδυασμὸς αὐτῶν. Καί τοι δὲ ἐτηροῦμεν τὴν ἀρχὴν, καθ’ ἣν εἰς οὐδένα ὑποψήφιον ἐχορηγοῦντο κυβερνητικαὶ παροχαί, οὐχ’ ἧττον ὅμως ἠκούομεν τὰς παραστάσεις ὅλων, διότι οὕτως ἐξετάζοντες τὰ κατὰ τὰς ἐπαρχίας ἐδυνάμεθα νὰ φωτισθῶμεν ὡς πρὸς τὰς ἐνεργείας ἡμῶν. Οἱ ὑποψήφιοι ἐκεῖνοι μᾶς παρέστησαν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν εἰρηνοδικῶν ἦτον ἄριστον, καὶ ὅτι θὰ ἦτον ἀτύχημα τῆς ἐπαρχίας ἐὰν μετεκινοῦντο οἱ εἰρηνοδίκαι· ἀλλ’ εἶχε γενῇ μία μετάθεσις ὑπὸ τοῦ συναδέλφου μου κ. Λομβάρδου, ἔσπευσεν ὅμως ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτὴν συνεπείᾳ τῆς γενομένης παραστάσεως παρὰ τῶν ὑποψηφίων, ὅτι ὁ τόπος ἀδικεῖται στερούμενος τοιούτου εἰρηνοδίκου· αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν μετεκινήσαμεν τὰ πρόσωπα ταῦτα, περὶ ὧν εἴχομεν ἀρίστας πληροφορίας παρὰ πάντων καὶ οὐδὲν ἠκούσθη παράπονον, οὔτε παρὰ τῶν ἐπιτυχόντων οὔτε παρὰ τῶν ἀποτυχόντων, διότι καὶ οἱ ἐπιτυχόντες, οἵτινες ἔκαμον λόγον περὶ ἄλλων τινῶν γεγονότων, περὶ ὧν θὰ λαλήσω, δὲν νομίζω νὰ φρονῶσιν, ὅτι οἱ εἰρηνοδίκαι αὐτοὶ ἐφατρίαζον, ὅλος ὁ τόπος εἶναι εὐχαριστημένος ἐξ αὐτῶν καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου διετηρήθησαν ἐκεῖ· ἀφοῦ λοιπὸν ἠδύναντο νὰ μείνωσι χωρὶς νὰ παραβιάσωσι τὴν ἐκλογὴν εἶναι κατακριτέα ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν τοὺς ἤλλαξεν; Μόνον περὶ τοῦ εἰρηνοδίκου Βονίτζης ἐγένετο σύστασις παρὰ τοῦ ἐπάρχου ὅπως μετατεθῇ, ἀλλὰ ἡ σύστασις δὲν εἰσηκούσθη, διότι οὐδεμία ὑπῆρχε δικαιολογία τῆς μεταθέσεως. Δὲν μετεκίνησεν ἡ Κυβέρνησις τὸν ταμίαν, ἀλλὰ γενικὴν ἀρχὴν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς ταμίας νὰ μεταθέτῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους, καὶ ὅσοι ἀσχολεῖσθε εἰς τὰ λογιστικὰ τοῦ δημοσίου ἠξεύρετε ποίαν ζημίαν ὑφίσταται τὸ δημόσιον ἐκ τῆς μεταθέσεως ταμιῶν· ὀλιγωτέραν ζημίαν ὑφίσταται ἐκ τῆς παύσεως παρὰ ἐκ τῆς μεταθέσεως· συστηματικῶς αἱ Κυβερνήσεις ἀποφεύγουσι τὰς μεταθέσεις τῶν ταμιῶν. Ἐὰν ὅμως προσήγετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόδειξις ὅτι ὁ ταμίας Βονίτζης εἶχε παραβῇ τὰ καθήκοντά του, ὅτι παρεβίαζε τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων, πιστεύσατε ὅτι δὲν ἤθελε διστάσει καὶ μὲ ζημίαν τοῦ δημοσίου νὰ προβῇ εἰς τὴν μετάθεσίν του, διότι ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἐπικρατεστέρα τοῦ πλουτισμοῦ τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ περὶ τοῦ ταμίου τούτου ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀρίστας πληροφορίας, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὁδηγούμενος κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ὑπουργίας του εὑρέθη εἰς θέσιν ν’ ἀπευθύνῃ εὐχαριστήριον εἰς αὐτὸν, καὶ ἀνεκοίνωσε μάλιστα αὐτὸ εἰς ὅλους τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους πρὸς παραδειγματισμὸν αὐτῶν. Τοιοῦτος ἦτον ὁ ταμίας, δι’ ὃν κατακρίνεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν τὸν μετέθεσεν· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ τοῦ ταμίου, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι αὐτὸς εἶχε διάθεσιν νὰ μεροληπτήσῃ, τί μανθάνομεν ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν κατατεθειμένων ἐνταῦθα; ὅτι ὁ ταμίας προσκληθεὶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ λόγον τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ ὡς πρὸς τοὺς εἰσπράκτορας, καὶ λαβὼν ὁδηγίας περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐνεργείας ταύτας, ὅπως ἀφατριάστως διεξαχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ, στέλλει πίνακα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν εἰσπρακτόρων, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται ὅτι μετέβαλε τὸ προσωπικὸν αὐτῶν. Ἐὰν ὁ ταμίας ἤθελε φατριάσει, θὰ ἐφατρίαζε διὰ τῶν ὀργάνων του, ἀλλὰ τὰ ὄργανά του, τοὺς εἰσπράκτορας, διώρισε συνεπεία ὧν ἔλαβε ὁδηγιῶν, ὁ δὲ κατάλογος αὐτῶν ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς· καὶ δὲν ἐγένετο τοῦτο ὡς πρὸς τοὺς εἰσπράκτορας μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοὺς διορισμοὺς ὅλων τῶν ἐπὶ τοῦ τόπου διοριζομένων ὑπαλλήλων, ἤτοι ἀπαριθμητῶν, ἐπιστατῶν, φυλάκων. Τοὺς διορισμοὺς τούτους ἀνέθεσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν προϊσταμένων τῶν δημοσίων ἀρχῶν, τὴν δὲ διεύθυνσιν τῆς ἐργασίας ταύτης εἶχεν ὁ κ. Καραμεσίνης· καὶ ἰδοὺ τηλεγράφημα τοῦ κ. Καραμεσίνη ἀπὸ 29 Μαΐου βεβαιοῦν ὅτι «συνεπείᾳ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου ἐλήφθη πρόνοια περὶ διορθώσεως ἀτοπημάτων περὶ τὸν διορισμὸν τῶν ἀπαριθμητῶν τῶν ζώων». Γενομένου τοῦ διορισμοῦ διὰ διαδικασίας, οἵαν προανέφερον, ἦτο ἐλπιζόμενον, ὅτι δὲν θὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ εἰς τὸν Κ. Κατσικογιάννην νὰ μεμφθῇ τοὺς διορισμοὺς τούτους ὡς γενομένους καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ προσώπων τῆς ἀντιθέτου μερίδος. Ἀλλ’ ἠξεύρετε ὅτι οἱ διορισμοὶ ἐπιστατῶν, φυλάκων καὶ τῶν τοιούτων γίνεται ἐξ ἐντοπίων, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν οἱ ἐντόπιοι νὰ μὴ ἀνήκωσιν εἰς φατρίαν τινὰ, αἱ δὲ ὁδηγίαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπέτασσον νὰ λαμβάνωνται ἐξ ὅλων τῶν μερίδων. Ἂν αἱ ὁδηγίαι αὗται δὲν ἐτηρήθησαν κατὰ γράμμα καὶ ἐδόθη παρὰ τοῦ Ἐπάρχου καὶ τῶν ἄλλων ἀρχῶν προτίμησις εἰς τὴν μερίδα τῶν ἀποτυχόντων, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω· ὅ,τι ὅμως δύναμαι ν’ ἀποδείξω εἶναι, ὅτι κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις σύντονον προσοχὴν ὅπως διεξαχθῇ τὸ ἔργον ἀμερολήπτως· ταῦτα δὲ εἰς ἀπάντησιν τῆς ἀποδοθείσης εἰς τὴν Κυβέρνησιν μομφῆς παρὰ τοῦ Κ. Κατζικογιάννη.

§115ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη ἡ ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα ταῦτα, ἅτινα ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι δὲν ἐλαμβάνοντο. Κύριοι, ἐλάλησα περὶ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀποδιδομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς μομφὴν αὐτῆς, εἶπον ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τοῦ Νομάρχου, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ὁποία ἡ διαγωγὴ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τί ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον προσέτι ὁποία ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ἐνέργεια τῆς στρατιωτ. ἀρχῆς ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον δὲν δίδει εἴς τινα τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅτι ὁ στρατὸς ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς φυγοδίκους νὰ ἐξασκῶσι πίεσιν ἐπὶ τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας προκαλεῖ ἔπαινον διὰ τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτοῦ ἐπιτυχίαν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς φυγοδικίας, ἣν κατώρθωσε νὰ ἐξοντώσῃ πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκλογὴν, ἀφοῦ ἐπελήφθην τῶν κατ’ αὐτὴν, ἠδυνάμην νὰ κάμω καὶ περὶ αὐτῶν λόγον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κατζικογιάννης περὶ τοῦ φόνου τοῦ Κομποτιάτη μὲ ἀπαλάσσουσι τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἐὰν δὲν ἐξήντλει τὸ θέμα τοῦτο ὁ κ. Κατζικογιάννης, ἤθελα κάμει λόγον περὶ αὐτοῦ ὄχι βεβαίως ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὡς Βουλευτὴς, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἔχει χαρακτῆρα σπουδαῖον διὰ τὴν Βουλὴν, καὶ ὡς βουλευτὴς ἔχω καθῆκον νὰ συντελέσω καὶ ἐγὼ, ὅσον δύναμαι, νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν. Πλὴν δὲ τῶν παρὰ τοῦ κ. Κατζικογιάννη λεχθέντων, μὲ ἀπαλλάσσει τῆς ἀνάγκης νὰ εἴπω τί περὶ τῶν ἐκλογικῶν συνεπειῶν τῆς δολοφονίας τοῦ Κομποτιάτη ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Γλαράκη, ἐφ’ ἧς σχεδὸν καὶ μόνης στηρίζεται ἡ κατὰ τῆς ἐκλογῆς κατηγορία. Ὁ κ. Γλαράκης λέγει «Καὶ εἶναι μὲν ἄγνωστον ἔτι ἂν ἡ προκειμένη πρᾶξις εἶχεν ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὰ ἐκλογικὰ τῆς ὅλης ἐπαρχίας, ἴσως δὲ καὶ μέχρι τέλους οὐδὲν τοιοῦτον ἀποδειχθῇ». Ποῖος δὲ λέγει τοῦτο; ὁ ἐφέτης κ. Γλαράκης, ὅστις μετέβη εἰς τὸ χωρίον, ἔνθα ἐγένετο ὁ φόνος, ὅπως προβῇ εἰς ἀνακρίσεις, καὶ μετὰ τὰς ἀνακρίσεις ἀναφέρει ὅτι οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνεύρῃ τὸ σχετίζον τὴν πρᾶξιν ταύτην πρὸς τὰ ἐκλογικά.» «Τὴν ἑπομένην δὲ τῆς ἐκλογῆς, λέγει, μετέβην ἀπὸ πρωΐας εἰς ἅγιον Βασίλειον μετὰ τοῦ ἀνακριτοῦ, τοῦ γραμματέως καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου, ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ δέκα στρατιωτῶν· ἐκεῖ δέ γενικὰς πρῶτον συλλέξαντες πληροφορίας, ἀκολούθως δὲ καὶ τακτικῶς τινὰς ἀνακρίναντες», ὥστε ἡ μετάβασίς του καὶ αἱ ἐπιτόπιοι ἀνακρίσεις εἶναι βεβαιωμέναι. Ἄρα αὐτὸς ὁ ἐφέτης, εἰς οὗ τὴν ἔκθεσιν ἐστηρίχθη ἡ κατηγορία θεωρεῖ καὶ αὐτὸς ὅτι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ φόνος οὗτος ἐσχετίζετο μὲ τὰ ἐκλογικά. Ἀφοῦ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ χωρίον, εἰς ὃ ἀνῆκεν ὁ δολοφονηθεὶς ὁλόκληρον σχεδὸν ἐψηφοφόρησεν, νομίζω ὅτι καὶ περὶ τοῦ γεγονότος τούτου εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ προσθέσω τι. Κύριοι, θὰ προβῆτε ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης εἰς τὴν σπουδαιοτέραν ἴσως τῶν ψήφων τὰς ὁποίας ἔχετε νὰ δώσητε, καὶ ἥτις εἶναι ἔτι σπουδαιοτέρα διότι εἶναι ἡ πρώτη. Ἐὰν παρασυρθῆτε τυχὸν ὑπὸ τῆς ἐκθέσεως τοῦ τμήματος καὶ ὑπὸ τοῦ πνεύματος, ὅπερ ὑπηγόρευσεν αὐτὴν καὶ προβῆτε εἴτε εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, εἴτε εἰς ἄλλο μέτρον, ὅπερ θ’ ἀπεδείκνυεν ὅτι θέλετε νὰ παρασκευάσητε τὴν ἀκύρωσιν αὐτῆς....

§117ΤΙΝΕΣ. Ἆ! ἆ!

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τίποτε, Κύριοι, δυνάμενον νὰ παρεξηγηθῇ (θόρυβος).

§119ΜΑΝΕΤΑΣ. Οἱ προτείναντες τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς δὲν τὴν προτείνουν ὅπως παρασκευάσωσι τὴν ἀκύρωσιν, ἀλλ’ ὅπως διευκρινισθῶσι τελειότερον τὰ πράγματα.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· ἐὰν λοιπὸν προβῆτε εἴτε εἰς ἀπόφασιν ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, εἴτε εἰς ἀπόφασιν δυναμένην νὰ παρασκευάσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, προκειμένου περὶ ἐκλογῆς, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδὲν προσήχθη γεγονὸς δυνάμενον νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας....

§121ΤΙΝΕΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν σας.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοεῖται. — Ἐὰν λέγω ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, ἤθελεν ἀποδείξει δι’ αὐτῆς ὅτι τὸ παρελθὸν σύστημα, ὅπερ φρονοῦμεν ὅτι κατελύθη, ἔῤῥιψεν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ ἐδάφει βαθείας ῥίζας καὶ ὅτι ἔχει τόσας δυνάμεις ὥστε ἀναθάλλει ἐν τῷ βουλευτηρίῳ τούτῳ ἀμέσως κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις ἀληθοῦς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλετε ἀποδείξῃ διὰ τῆς ψήφου σας ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἀνακτήσας διὰ τῆς τελευταίας μεταβολῆς τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων αὑτοῦ, ποιῆται χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων διὰ τῶν γνησίων αὑτοῦ ἀντιπροσώπων πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ συντάγματος καὶ τῶν νόμων.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, κακῶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς προσεπάθησεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δώσῃ χαρακτῆρα πολιτικὸν εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν· ἀποκρούω διὰ τοῦτο μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν ὑπόνοιαν, ἢ μᾶλλον τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ διαχύσῃ ἐπὶ τῆς Βουλῆς, λέγων ὅτι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν τυχὸν θέλει ἐκδώσει ἡ Βουλὴ, ἐὰν δὲν ᾖναι σύμφωνος μὲ τὰς σκέψεις του, εἶναι προετοιμασία ὄχι καλῆς πίστεως πρὸς ἀκύρωσιν· τὴν ἀπόφασιν δὲ τῆς περαιτέρω ἐρεύνης ἐκήρυξεν ὡς προετοιμασίαν πρὸς τοῦτο, καὶ τὴν θεωρεῖ ὡς ἐξακολούθησιν τοῦ παρελθόντος. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, μέχρι τοῦδε ἀπέδειξε καὶ θέλει μέχρι τέλους ἀποδείξει, ὅτι εἰς τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα δὲν ὡρμήθη ἀπὸ μεροληψίαν, ἀλλ’ ἀπὸ δικαιοσύνην. Ἐὰν ἤθελε νὰ φέρῃ ζητήματα πολιτικὰ, ἤθελε δείξει πολλὰ ἄτοπα, πολλὰ τὰ πλημμελῆ κατὰ τὰς ἐκλογάς· ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν δικαιοσύνην εἰς οὐδένα τῶν συναδέλφων, ἀπεμάκρυνε τὰ πολιτικὰ ζητήματα. Διὰ τοῦτο φίλοι ἀπεφάσισαν κατὰ φίλων, ὁμόφρονες ἐπρότειναν μέτρα κατὰ ὁμοφρόνων αὐστηρὰ, ὅπου δὲ ὑπῆρχον ἀμφιβολίαι παραμικραὶ, δὲν τὰς παρέτρεξε, ζητεῖ πληροφορίας, διὰ νὰ φωτισθῶμεν καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν ἐν γνώσει καὶ ἐν εἰλικρινείᾳ. Ἡ δικαιοσύνη ὡδήγησε μέχρι τοῦδε τὴν ἐνέργειαν τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ἀμεροληψία· τὸ αὐτὸ πνεῦμα θὰ ὁδηγήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς παρούσης ἐκλογῆς, καὶ κακῶς ἐξηγεῖ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐὰν δὲν ᾖναι σύμφωνος μὲ τὴν θέλησίν του, ὅτι δῆθεν δὲν ἀποῤῥέει ἐκ δικαιοσύνης καὶ ἀμεροληψίας. Ἀποκρούω λοιπὸν μετ’ ἀγανακτίσεως, τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπηύθυνεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς κατὰ τῆς Βουλῆς, κατὰ τῶν συναδέλφων του. Πόθεν ἀνακαλύπτει τάσιν τοῦ νὰ μεταβληθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς πολιτικόν; Σήμερον, κύριοι, ἐξελέγχομεν τὴν ἐκλογὴν μόνον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἰσέρχομαι καὶ εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα, περὶ ὑποψηφίων ὑπουργικῶν κλπ. Δὲν θέλω νὰ συγχύσω τὸ ἐκλογικὸν ζήτημα μὲ τὴν πολιτικήν, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο θέλομεν ἔλθει. Ἡ ἀπόφασίς μας σήμερον, ἀνεξαρτήτως τῶν σκέψεων τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἀνεξαρτήτως τῶν μομφῶν, τὰς ὁποίας ἐπεμελήθη νὰ πλαστουργήσῃ, εἰσδύων εἰς τὴν διάνοιάν μας καὶ παραμορφώνων αὐτὴν, θέλει εἶσθαι ὁποία ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε, ἀπόφασις ἐκπηγάζουσα ἀπὸ αἴσθημα δικαιοσύνης καὶ ἀμεροληψίας. Ἀποκρούω λοιπόν, τελειόνων, μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν μομφὴν καὶ τὴν συκοφαντίαν, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ καθ’ ἡμῶν τὸ ὑπουργεῖον.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§125ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐζήτησα ἐγὼ τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§126ΤΙΝΕΣ. Αὔριον πλέον, κ. Πρόεδρε.

§127ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπόψε· ἐμπρός, κ. Φιλήμων.

§128ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ὄχι διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκλογῆς. Καθὼς θέλετε ἰδεῖ εἰς τὸ τέλος, ἔχω γνώμην ἀντίθετον καὶ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ πρὸς τὴν μειονοψηφίαν τοῦ τμήματος. Ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ ἐπιστήσω σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ τῶν ἀτοπημάτων τῶν συνταγματικῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὴ ὑφ’ οὓς ὅρους προτείνεται. Ἡ μειονοψηφία, ὡς γνωρίζετε, προτείνει τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς ἀνακριτικῆς, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν συμβάντων ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Βονίτσης. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ δισταγμὸς καὶ ἀμφισβήτησις ἐπὶ τῆς ἰδέας ἐπὶ τῆς ὁποίας τὸ Σύνταγμα στηρίζει τὴν ὕπαρξιν τῆς Βουλῆς. Τὸ πολίτευμα θέλει Βουλὴν συγκεκροτημένην ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους. Συνέπεια τῆς ἀρχῆς ταύτης εἶναι ἡ ἀπαίτησις, ὅπως πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν σκοπὸν ἔχει νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι πράγματι αἱ ἐπαρχίαι ἀντιπροσωπεύονται. Δευτέρα συνέπεια τῆς ἀρχῆς ταύτης εἶναι ἡ ἐν τῷ Κανονισμῷ καθιερωμένη διάταξις, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προεδρείου, καὶ εἰς τὰ νομοθετικά της ἔργα, πρὶν ἢ περαιωθῶσιν αἱ ἐξελέγξεις. Ἐπίσης δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις ἐπὶ μιᾶς ἄλλης ἰδέας, ὅτι τέλειος βουλευτὴς εἶναι μόνος ὁ βουλευτὴς, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκλογὴ ἐξηλέγχθη, καὶ ὅστις δύναται νὰ παρουσιασθῇ ὡς πραγματικὸς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας, ἥτις τὸν ἀπέστειλεν. Ἐὰν ταῦτα ἦναι ἀκριβῆ καὶ ὀρθὰ, τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς δι’ ἀντικείμενα ἀφορῶντα τὴν ἐξέλεγξιν ἐκλογῆς τινος καὶ ὑπὸ τὴν βεβαιότητα ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ, πρὶν ἢ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη περατώσῃ τὴν ἀνακριτικὴν ἐργασίαν της, καὶ πρὶν ἢ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἀπόφασιν, νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸν καταρτισμόν της καὶ νὰ ἄρξηται τῶν νομοθετικῶν ἔργων της, τὸ μέτρον αὐτὸ, οὕτω λαμβανόμενον, ὁδηγεῖ εἰς ἀνωμαλίας συνταγματικὰς, φέρει καὶ τὴν ἄρνησιν τοῦ Κανονισμοῦ, δύναται δὲ νὰ ἔχῃ ἐν τῷ μέλλοντι πολὺ σοβαρωτέρας συνεπείας. Ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς τί σημαίνει; Εἶναι μία ἀπόφασις προδικαστικὴ, εἶναι ἀπόφασις διατάσσουσα περαιτέρω ἀποδείξεις. Δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀπόφασις προσωρινὴ διατάσσουσα περαιτέρω ἀποδείξεις, εἶναι ἀπόφασις ὁριστική; Ὄχι· ἑπομένως ἡ ἀπόφασις περὶ ἀποστολῆς δὲν εἶναι τὸ πέρας, εἶναι ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐξελέγξεως, εἶναι ἡ ἀναβολή. Διὰ νὰ πείσω ἔτι μᾶλλον ὑμᾶς περὶ τούτου ἀφίνω τοὺς γενικοὺς αὐτοὺς κανόνας περὶ ἀποφάσεων καὶ διαδικασίας, ὑπομιμνήσκων μόνον τὸ ἑξῆς· ποίαν θέσιν ὁρίζετε εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, εἰς τῶν ὁποίων τὴν ἐπαρχίαν ἀποστέλλετε ἐπιτροπήν; Εἰς αὐτοὺς ἀρνεῖσθε τὴν ψῆφον· δὲν δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ λάβωσι μέρος εἰς τὰ νομοθετικὰ ἔργα. Διατί δὲν δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσι; Διότι δὲν εἶναι Βουλευταί, μοὶ ἀπαντᾶτε. Καὶ διατί δὲν εἶναι Βουλευταί; Διότι δὲν ἐξηλέγχθη ἡ ἐκλογή των. Καὶ ἐνῷ δὲν ἐξηλέγχθη ἡ ἐκλογή των, ἀπορῶ πῶς νομίμως, ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ της μένουσα, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ, ἐνῷ δὲν εἶναι πλήρης, ἐνῷ δὲν ἀντιπροσωπεύονται ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι, ἐνῷ πρὸ πάντων δὲν ἐξηλέγχθησαν ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο βεβαίως δὲν ἐτέθη ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, εἶναι συνεπεία σκέψεως. Τοῦτο εἶναι τὸ μέρος τὸ νομικὸν τοῦ ζητήματος. Ἔρχομαι νὰ ὑποδείξω ἓν καὶ μόνον ἄτοπον ἐκ τῶν πολλῶν, ἅτινα δύναται νὰ φέρῃ ἡ παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς· τὸ ἀτόπημα αὐτὸ εἶναι, ὅτι δύναται ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ μεταβληθῇ εἰς μειονοψηφίαν δι’ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως πρὸς ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Ἑκατὸν ἐννενήκοντα εἶναι οἱ βουλευταὶ οἱ τὴν Βουλὴν συγκροτοῦντες, 96 ἡ πλειονοψηφία, 95 ἡ μειονοψηφία. Ὑποθέσατε, ὅτι εἶναι πλήρης ἡ Βουλή. Πῶς δύναται ἡ πλειονοψηφία νὰ καταστῇ μειονοψηφία; Ἀρκεῖ νὰ προτείνουν τινὲς διὰ τὴν ἐκλογὴν μιᾶς ἐπαρχίας, ἥτις ἀποστέλλει τρεῖς Βουλευτὰς, τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς. Ἐπειδὴ δὲ δὲν δύνανται αὐτοὶ οἱ τρεῖς Βουλευταὶ νὰ ψηφίσωσι, θὰ ὑπερισχύσωσιν οἱ 95 καὶ οἱ 96 θὰ γείνουν 93, θὰ προβοῦν εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ βασιλικοῦ λόγου, εἰς νομοθετήματα, ἡ δὲ πραγματικὴ πλειονοψηφία θέλει γείνει μειονοψηφία, καὶ ἡ μειονοψηφία θὰ ᾖναι πλειονοψηφία.

§129ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως δὲν συμβαίνει αὐτό;

§130ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ ἀκύρωσις εἶναι τέλος ἐξελέγξεως.

§131ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν πλειονοψηφίαν τὴν μετατοπίζει;

§132ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς φέρει τύπον εὐλογώτερον, αἰσιώτερον ἢ ἡ ἀκύρωσις, εἶναι μᾶλλον εὐπρόσδεκτος, δὲν εἶναι ἄντικρυς παρανομία. Τοῦτο δὲ λέγων δὲν ἐνοῶ οὐδόλως, ὅτι ἡ ἰδέα πρὸς ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς σήμερον προέρχεται ἀπὸ δόλον. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ἐνεστὼς, διότι ἡ Βουλὴ νῦν ὠθεῖται ὑπὸ πνεύματος δικαιοσύνης· ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου μέλλον, θέλον νὰ καταδολιευθῇ τὸν Νόμον. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν περὶ ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν, δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ ἐξ ὅλης τῆς συζητήσεως, ὅτι ἐπὶ ὅλης τῆς ἐπαρχίας ἡ πίεσις ἢ ἡ ἐνέργεια εἴτε τῆς ἐξουσίας εἴτε ἄλλη τις ἔσχον μεγάλην ἐπιῤῥοήν. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅμως, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τοὺς δήμους Ἀνακτορίων καὶ Ἐχίνου, ἰδίως δὲ τὸν δῆμον Ἀνακτορίων, ὁ φόνος καὶ αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἔγεινεν οὗτος, ἤσκησαν μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω τὸν φόνον εἰς πολιτικὸν σκοπὸν, οὔτε ἀδικῶ μερίδα τινὰ ἐπὶ τοσοῦτον, ὅπως τὴν ὑποπτεύσω ἔνοχον τῆς πράξεως ταύτης. Ἕνεκα ὅλως ἰδιαιτέρων περιστάσεων ὅμως συνετέλεσεν οὗτος ὅπως ἀσκήσῃ μεγάλην ψυχολογικὴν βίαν ἐπὶ τῶν ἐκλογέων. Ἕνεκα τούτου ἀντιθέτως τῆς γνώμης τῆς πλειονοψηφίας προτείνω τὴν ἀκύρωσιν μόνον τῶν δύο δήμων Ἀνακτορίων καὶ Ἐχίνου.

§133ΡΟΥΚΗΣ. Διατί τοῦ Ἐχίνου;

§134ΦΙΛΗΜΩΝ. Διότι εἶναι ὁ δῆμος τῆς καταγωγῆς τοῦ φονευθέντος, διότι εἶναι γειτονεύων δῆμος εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀνακτορίων καὶ ἤσκησεν ἐν αὐτῷ ἐπιῤῥοὴν, τοιαύτην δ’ ἐπιῤῥοὴν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξασκήσῃ εἰς ἀπομεμακρυσμένους δήμους.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεώπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§136ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις καὶ τὸ ζήτημα ἀναβάλλεται διὰ τὴν Δευτέραν. Ὥρα 6 μ. μ.