1874.11.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

Τῆς 27 Νοεμβρίου 1874.

(Τετάρτη).

Ὥρα 2 καὶ 20|60 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν λόγον, πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὑμᾶς ὅτι ἡ ἀσαφὴς καὶ μὴ προσήκουσα σύνταξις τῶν ἄρθρων 69 καὶ 70 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐγέννησε πλείστας καὶ σπουδαίας δίκας μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν, συγχρόνως δὲ περιήγαγεν εἰς διχοστασίας καὶ διαφωνίας τὴν νομολογίαν τῶν δικαστηρίων. Τὰ ἄτοπα αὐτὰ ἐν καιρῷ κατενοήθησαν ἀπὸ τῶν διαφόρων ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἤδη ἀπὸ τοῦ 67 ὁ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικὸς Σύμβουλος καὶ σοφὸς καθηγητής μου, κ. Οἰκονομίδης, ὑπέβαλεν ἔκθεσιν καὶ σχέδιον νόμου περὶ διορθώσεως τῶν ἀτόπων τῶν ἐκ τῆς ἀσαφείας αὐτῆς. Ἦλθεν ὁ νόμος εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ ἔμεινε, διότι ἡ Βουλὴ ἐκείνη διελύθη· κατόπιν ἐπανελήφθη ἡ ὑποβολή του ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Σωτηροπούλου ὑπουργοῦ ἐπίσης τῷ 1871, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἔμεινε, ψηφισθεὶς εἰς ά. ἀνάγνωσιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ τόσα ἄτοπα καὶ νὰ προλάβῃ μεγάλας ζημίας, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω ἐκ νέου, ἐπιφυλασσόμενος ἐν καιρῷ νὰ ὑποστηρίξω αὐτὸ, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη ὑποστηρίξεως. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον καὶ νὰ ἐγγράψῃ αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἰς τοῦτο δὲ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίῤῥησις.

§2ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ζήτημα τῶν ἄρθρων ἐκείνων ἐλύθη ὁριστικῶς ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὥστε εἶναι περιττὸν τὸ νομοσχέδιον.

§3ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, κ. Σαράβα, τὰς κυμάνσεις καὶ τὸ ἀσταθὲς τῆς ἐγχωρίου νομολογίας. Ὑποβάλλω συνάμα καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Οἰκονομίδου, ἥτις παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου (Ὥρα παράρτημα). Εἶμαι μέλος, κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως· εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην καθὼς καὶ εἰς τὴν τῶν ἐξωτερικῶν ἀπὸ κοινοῦ εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ σύμβασις ἡ γνωστὴ περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ ἀνασκαφῶν. Ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἤδη ἔκθεσιν. Δὲν γνωρίζω ἂν συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπή· γνωρίζω μόνον τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡμέραν τινὰ τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος παρευρεθεὶς εἰς μίαν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἠρώτησα τί περὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως γίνεται. Μοὶ εἶπον ὅτι ἐπῆλθε συνεννόησις μεταξὺ τῶν δύω ἐπιτροπῶν. Ἔσχον δὲ τὴν καλωσύνην τινὲς τῶν συναδέλφων μου νὰ μ’ ἐρωτήσουν καὶ ποίαν ἐγὼ γνώμην εἶχον. Ἐκ τοῦ προχείρου ὑπέβαλον εἰς αὐτοὺς ἰδέας τινὰς ἐπὶ τῆς συμβάσεως καὶ ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅλα τὰ παρευρεθέντα τὴν ἡμέραν ἐκείνην μέλη παρεδέχθησαν τὰς γνώμας μου, ἡ κυριωτέρα τῶν ὁποίων ἀπέβλεπεν εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, καθ’ ὃ ἡ λύσις πάσης τυχὸν ἀναφυομένης ἔριδος θέλει γίνεσθαι ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ τὸν πρέσβυν τῆς Γερμανίας. Τὴν λύσιν ταύτην δὲν ἐθεώρησα ὀρθὴν, οὐδὲ συμφέρουσαν, καὶ ἐν γένει καὶ συγκεκριμένως δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔσχομεν πεῖραν πικρὰν καὶ θλιβερὰν εἰς πολλὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἀνεμίχθη εἰς τὰ ἡμέτερα πράγματα ξένη Δύναμις καὶ Δύναμις μεγάλη. — Ἐγὼ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἵνα ἡ λύσις τῶν τοιούτων ἐρίδων ἀνατεθῇ εἰς τὰ δικαστήρια τὰ ἑλληνικά. Καὶ πρὸς τοῦτο, ἐπειδὴ καὶ πέρυσιν, ὅτε ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν συλλογῶν τοῦ Σλίμαν, παρεμπιπτόντως εἶχε γείνει λόγος καὶ περὶ τῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ καὶ πολλὰ ἠκούσθησαν περὶ τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένετο μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Γερμανικῆς Κυβερνήσεως, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω εἰς τοὺς συναδέλφους μου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅλη ἡ περὶ τούτου γενομένη ἀλληλογραφία μεταξὺ τῶν δύω Κυβερνήσεων. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν παρεδέχθησαν τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν. Ἀλλὰ παραδόξως τὴν ἐπιοῦσαν εἶδον ὑποβληθεῖσαν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὡς πρὸς τοῦτο λοιπὸν παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν, ἂν ᾖναι δυνατὸν, νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἡ διαπραγμάτευσις ἡ λαβοῦσα χώραν, ἵνα καὶ ἡ Βουλὴ ᾖναι εἰς θέσιν ὅσον οἷόν τε συμφερώτερον καὶ δικαιότερον νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Τρίτην τινὰ παράκλησιν ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως δὲ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. — Ὅσοι ἐξ ὑμῶν εἶσθε εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ἐνθυμεῖσθε τὰς σπουδαίας συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον γείνει ἕνεκα τῶν δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε παρενεβάλλοντο περὶ τὴν συγκρότησιν τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι κεκλημέναι νὰ δικάζωσι τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, καὶ εἴχομεν προβῆ καὶ εἰς τὴν ψήφισιν νόμου, ἐπιβάλλοντος ποινὰς κατὰ τῶν μελῶν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν δυστροπούντων νὰ προσέλθωσι. Τότε τὰ παράπονα, καθὼς ἐνθυμοῦμαι, περιεστρέφοντο περὶ τὰς ἀπειθείας καὶ δυστροπίας τῶν προέδρων τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Σήμερον μετὰ πολλῆς μου λύπης καὶ ἀπορίας πληροφοροῦμαι, ὅτι σπουδαιότερον σκάνδαλον ὑφίσταται. Πληροφοροῦμαι μετὰ θετικότητος ὅτι, γενομένης τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θερμοπυλῶν πρὸ 58 ἡμερῶν καὶ τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου τοῦ κεκλημένου νὰ δικάσῃ διαμένοντος ἐν τῇ πρωτευούσῃ Λαμίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ διαμένουσι καὶ τὰ 2 ἕτερα μέλη ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου καὶ ὁ νομάρχης, μέχρι σήμερον οὐδὲν ἔπραξαν. Τοῦτο εἶναι ὅλως διόλου ἔκνομον καὶ σκανδαλωδέστατον. Τὸ σκάνδαλον δὲ αὐξάνει, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς· ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου ἐκείνου ἐγένετο ὁμοία ἐκλογὴ εἰς τὸν δῆμον τῆς Κρεμαστῆς Λαρίσσης, ἡ ὁποία ἐντὸς 10 ἡμερῶν ἐξεδικάσθη, ἡ δὲ ἐκλογὴ Θερμοπυλῶν πρὸ 58 ἡμερῶν μένει ἔτι ἐκκρεμής. Περὶ τούτου ὑπεβλήθη ἀναφορὰ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον καὶ ἤδη παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξῃ τηλεγραφικῶς τὸν νομάρχην νὰ ἄρῃ τὸ σκάνδαλον, διότι ἡ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἄρνησίς του εἶναι μία πρᾶξις ἐκνομωτάτη καὶ σκανδαλωδεστάτη.

§4ΣΟΥΤΣΟΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω, ὡς πρὸς τὴν σύμβασιν μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Πρωσσικῆς. Διατελῶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν· διὰ τακτικῆς προσκλήσεως παρεκάλεσα τὰ μέλη νὰ συνέλθουν καὶ ἐφρόντισα, ὥστε καὶ ὁ πρόεδρος τῆς ἑτέρας ἐπιτροπῆς νὰ καλέσῃ τὰ μέλη. Ἠρχόμην ἐνταῦθα, διέμενον ἐπὶ πολλὰς ὥρας, καὶ ὅμως κἀνεὶς δὲν ἤρχετο νὰ συνεδριάσουν· μοὶ ἔλεγον μόνον, ὅτι δὲν ἔχουν ἀντίῤῥησιν. Διὰ τοῦτο μὲ ἐπεφόρτισαν νὰ συντάξω τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα καὶ ὑπέγραψαν. Περὶ ὅσων δὲ ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλπιώτης, δὲν μοὶ εἶπεν οὔτε λέξιν.

§5ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ διασάφησις αὕτη θὰ ἦτο περιττὴ, ἂν ἐνθυμεῖσθε ὅσα εἶπον. Ἀληθῶς δὲν ἀνέφερον εἰς ὑμᾶς τι, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς ἣν ὑμεῖς δὲν ἀνήκετε, ὑπέβαλλον τὴν ἰδέαν αὐτὴν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Μπογδάνου, τοῦ κ. Πετούση καὶ τοῦ κ. Βαλασοπούλου.

§6ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Νομίζω, ὅτι τὰ ἔγγραφα τῶν διαπραγματεύσεων δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ κατ’ ἐξαίρεσιν. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐγένετο ἐδῶ ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τῆς Γερμανίας καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν· δὲν ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ προκληθῶσιν ἔγγραφα. Τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἔχει ἡ Πρεσβεία ἡ Γερμανικὴ, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ζητήσωμεν. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἔχει τοιαῦτα· ἂν ἔχῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, δύναται νὰ καταθέσῃ ὅσα δὲν προσβάλλουν τὴν ὑπηρεσίαν.

§7ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Οἱ βουλευταὶ τοῦ νομοῦ τῶν Κυκλάδων ὑπέβαλλον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ἐφετείου ἐν Σύρῳ πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θέλει γείνει ἡ δέουσα ἀνάπτυξις. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα παράρτημα).

§8ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης ἀντεισαγγελέων. (Ὅρα παράρτημα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως τῆς σημερινῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου.

§10Μ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ τῶν συμβάσεων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον οὐ μόνον δὲν θίγει τὸ ζήτημα τῶν συμβάσεων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιφυλάσσει· διότι ἡ βʹ σύμβασις τοῦ κ. Δεληγεώργη περιορίζεται εἰς μόνην τὴν Ἑπτάνησον. Ἡ δευτέρα αὕτη σύμβασις λέγει ὅτι τὰ ἄρθρα 15 καὶ 16 τῆς ἀπὸ 2 Νοεμβρίου 1872 συμβάσεως ἀκυροῦνται, ἡ δὲ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπιφυλάσσει τὰ δικαιώματα τῆς Ἑπτανήσου, διότι λέγει ἐν ἄρθρῳ Πʹ. «πλὴν τῆς Ἑπτανήσου». Ἐξαιρεῖ λοιπὸν τὴν Ἑπτάνησον, τὴν ὁποίαν ἀφορῶσιν αἱ συμβάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης.

§11ΖΑΪΜΗΣ. Λέγει ἡ δευτέρα σύμβασις ὅτι, ἂν δὲν κυρωθῇ ἡ δευτέρα, ἰσχύει ἡ πρώτη.

§12Μ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχρόνως ὑπεβλήθησαν, ἑπομένως ἢ θ’ ἀκυρωθοῦν συγχρόνως ἢ θὰ ἐπικυρωθοῦν. Αὐτὸ ἤθελον νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν θίγει τὸ ζήτημα τῶν συμβάσεων τῆς Πιστωτικῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀναγινώσκεται τὸ ά. ἄρθρον, ἔχον ὡς ἑξῆς.

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ δανείου 26,000,000 φράγκων καὶ περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἄρθρον 1. Πρὸς ἀπόσβεσιν ἀποκλειστικῶς τῶν ἑξῆς ὀφειλῶν τοῦ δημοσίου, ά.) Τοῦ ὑπολοίπου κεφαλαίου ἐκ τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 φράγκων ἐπὶ τόκῳ 9,5%, βʹ.) Τοῦ ὑπολοίπου κεφαλαίου ἐκ τῶν δύω δανείων ἐπὶ παραχωρήσει τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων Κεφαλληνίας ἐπὶ τόκῳ 8%, γʹ.) Τῶν ἐντόκων χρεῶν Ἑπτανήσου, ἤτοι ὁμολόγων τοῦ πρώην Ἰονικοῦ θησαυροφυλακείου ἐπὶ τόκῳ 8%, δʹ.) Τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ τῇ Γενικῇ Πιστωτικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος πιστώσεων, ἐπὶ ἐκχωρήσει δημοσίων τίτλων καὶ ἄλλων ἀσφαλειῶν ἐπὶ τόκῳ 8%, έ.) Τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας μέχρι τέλους 1873, ϛʹ.) Τῶν ὀφειλομένων δικαστικῶν ἀποζημιώσεων μέχρι τέλους 1873 καὶ τῶν ἀπὸ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ παρόντος Νόμου. Δι’ ὅλα τὰ χρέη ταῦτα ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ 26,000,000 φράγκα (δραχ. 29,120,000) ὀνοματικὸν κεφάλαιον ἐπὶ τόκῳ 6% καὶ χρεωλυτίῳ ½% πληρωτέῳ καθ’ ἑξαμηνίαν τὴν 15 Ἰουνίου καὶ 15 Δεκεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Τὸ κεφάλαιον ἑπομένως τοῦ δανείου θέλει ἐξοφληθῆ ἐντὸς 44 ἐτῶν δι’ ἑξαμηνιαίων κληρώσεων τῶν ὁμολογιῶν, κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας. Ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε κληρουμένων ὁμολογιῶν, οὐδεὶς ὀφείλεται τόκος ἀπὸ τῆς προσδιορισθείσης διὰ τὴν ἐξαργύρωσιν ἡμέρας καὶ ἐφεξῆς.»

§14ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐκεῖ ὅπου λέγει «κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ παρόντος Νόμου» τὸ «κατὰ τὸ ἄρθρον 11 κτλ.» ν’ ἀπαλειφθῇ.

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§16ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὡσαύτως ἐν τῷ ἄρθρῳ γίνεται λόγος καὶ περὶ τῆς προθεσμίας τῶν 44 ἐτῶν, παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ τὸ μέρος τοῦτο. Ἡ Τράπεζα πληροφορηθεῖσα ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένετο λόγος πολύς, ὅτι διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ καὶ ὅτι προϊόντος τοῦ χρόνου, Θεοῦ θέλοντος, αὐξανομένης τῆς πίστεως καὶ ἐν Ἑλλάδι πιθανὸν νὰ ἐλαττωθῶσιν οἱ τόκοι, ἡ Τράπεζα ἀπεδέχθη ὅτι οὐδέποτε ἤθελε παρουσιασθῆ εὐκαιρία δύναται τὸ δημόσιον νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον εἰς τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν, au pair. Εἰς τὴν προτελευταίαν λοιπὸν παράγραφον μετὰ τὰς λέξεις «τῆς συνθέτου χρεωλυσίας» νὰ τεθῶσιν αἱ ἑξῆς· «δύναται δὲ τὸ δημόσιον ἐν παντὶ χρόνῳ καὶ πρὸ τῆς κεκανονισμένης προθεσμίας νὰ ἐξοφλῇ ὁλόκληρον τὸ περὶ οὗ πρόκειται δάνειον εἰς τὴν ὀνοματικὴν τῶν ὁμολογιῶν ἀξίαν.»

§17ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τεθῇ «ὁλόκληρον ἢ ἐν μέρει».

§18Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ὄχι ἐν μέρει. (Διάλογοι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν ὡς πρὸς τὴν γενομένην τροπολογίαν).

§19ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως πρόκειται τὸ προκείμενον δάνειον νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς τὰ πάγια δάνεια, ὧν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶχεν ἐξάρει τὰ πλεονεκτήματα. Εἰς ταῦτα δὲ ἰδοὺ ποία συνήθεια ἐπικρατεῖ. Ἡ κυβέρνησις δυναμένη νὰ εὕρῃ χρήματα εὐθηνότερα, προκηρύσσει ὅτι τὸν τόκον ἐλαττόνει ἀπὸ 5% εἰς 4. Δι’ ὅσους δὲ ἐκ τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν δὲν συμφέρει τοῦτο ἐπιτρέπεται νὰ προσέλθουν καὶ νὰ πληρωθῶσι. Τὸ μέτρον τοῦτο βλέπετε, ὅτι εἶναι γενικόν, διότι ἀφορᾷ ὅλους· ἑπομένως δὲν ἐγείρεται παράπονον. Ἐὰν ἤδη προτείνεται τὸ ἐν μέρει· τί θὰ συμβῇ; Ὑποθέσατε ὅτι μετὰ παρέλευσιν 10 ἐτῶν εὑρίσκεται εὐκολία νὰ ἐξοφλήσητε 5,000,000· ποίαν ὅμως διάκρισιν θὰ κάμετε μεταξὺ τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν;

§20ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀγοράζει ἡ κυβέρνησις ὅσας τῇ συμφέρει.

§21ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς εὐκολίας αὑτῆς· δύνασθε νὰ προσέλθετε εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ ν’ ἀγοράσητε ὅσας θέλετε.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω. Ὅπου τῳόντι συνάπτονται δάνεια μὲ σκοπὸν ν’ ἀποσβεσθῶσι συντόμως, προσέχουν πολὺ τότε εἰς τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον δανείζονται. Καὶ ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ὅσον ὅταν τὸ δάνειον εἶναι πάγιον, μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ μὴ πληρωθῇ τὸ κεφάλαιον παρ’ ὅταν συμφέρῃ. Παρατηρῶ τὸ δάνειον, περὶ οὗ πρόκειται, συνήφθη μὲ τὴν ἰδέαν νὰ ἐξοφληθῇ εἰς 44 ἔτη· κατὰ τὴν πεποίθησίν μου λοιπὸν ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη, δανείου, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ τὸ ἐξοφλήσωμεν. Ἐὰν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουν νὰ ἐξοφληθῇ μετὰ 15 ἔτη, ἀντὶ νὰ δώσωμεν 23 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, θέλομεν πληρώσει εἴκοσιν ἐννέα· δὲν εἶναι μεγάλη αὐτὴ ἡ διαφορά. Ὅταν δὲ ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη, τὸ δημόσιον ὅ,τι κερδίζει ἀπὸ τὸν τόκον τὸ χάνει ἀπὸ τὴν διαφορὰν τοῦ κεφαλαίου.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παραδέχθη ὅπως ἐτροποποιήθη.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὸ 2 ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Τὸ ἀνωτέρω δάνειον διαιρούμενον εἰς 52,000 ἀνωνύμους ὁμολογίας, ἑκάστη ἐκ φράγκων 500, θέλει διατεθῆ διὰ δημοσίας ἐγγραφῆς πρὸ 81% ἤτοι ἐπὶ πραγματικῇ καταβολῇ φράγκων 405 δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν. Ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου διὰ τὰς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἐγγραφὰς λογίζεται πρὸς λεπτὰ 112.» Αἱ ὁμολογίαι ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπογραφὴ ἐπιτρέπεται καὶ διὰ σφραγιστῆρος· προσυπογράφονται καὶ παρὰ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§26ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 3. Ἡ ἐγγραφὴ τῶν ὁμολογιῶν, ἀρχομένη ἀπὸ τῆς 15 Δεκεμβρίου 1874, γίνεται, ἐν μὲν τῇ ἡμεδαπῇ παρὰ τοῖς ἐπαρχιακοῖς ταμίοις καὶ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἐν δὲ τῇ ἀλλοδαπῇ παρὰ τοῖς ἀνταποκριταῖς αὐτῆς ἐν Λονδίνῳ, Μασσαλίᾳ, Τεργέστῃ, Πετρουπόλει, Ὀδησσῷ, Κωνσταντινουπόλει καὶ Ἀλεξανδρείᾳ. Διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐδεμίαν λαμβάνει προμήθειαν, μόνον δὲ ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀνταποκριτῶν αὐτῆς, τῶν ἐνεργησάντων ἐγγραφὰς, χορηγεῖται παρὰ τοῦ δημοσίου προμήθεια ½% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου τῶν ἐγγραφῶν. Τὰ ἔξοδα μεταφορᾶς τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου λογίζονται εἰς βάρος τοῦ δημοσίου, ὑπὲρ αὐτοῦ δὲ πᾶσα ὠφέλεια ἐκ διαπραγματεύσεως συναλλαγματικῶν ἢ μεταλλικοῦ. Ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ὅροις ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀναθέσῃ τὰς ἐγγραφὰς καὶ εἰς ἄλλα πιστωτικὰ καταστήματα ἢ ἐγνωσμένους κεφαλαιούχους.»

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 3 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§28ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 4. Τὸ κεφάλαιον «φράγκων 405» ἑκάστης ὁμολογίας καταβάλλεται εἰς δύω δόσεις, ἐπὶ προσωρινῇ ἀποδείξει τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν παραδοχὴν ἐγγραφῶν, ἀνταλασσομένῃ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν διὰ τῶν ἐπιμελείᾳ τοῦ δημοσίου διανεμηθησομένων ὁριστικῶν ὁμολογιῶν. Αἱ προθεσμίαι ἑκάστης καταβολῆς προσδιορίζονται ὡς ἑξῆς

Ἐν περιπτώσει καθυστερήσεως τῆς δευτέρας δόσεως, ὁ ἐγγραφεὶς ὑποβάλλεται εἰς τόκον 10% ἐτησίως ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος ποσοῦ· ἐὰν δὲ ἡ καθυστέρησις παραταθῇ πέραν τῶν 30 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς δευτέρας δόσεως, τὰ καταβληθέντα διὰ τὴν πρώτην δόσιν καταπίπτουσι πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου. Ὁ τόκος τῶν ὁμολογιῶν ἄρχεται ἀπὸ τῆς 15 Δεκεμβρίου 1874, οἱ ἐγγραφόμενοι δὲ μετὰ τὴν 24 Δεκεμβρίου ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου 8% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, λογιζομένου ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς πληρωμῆς πρὸς ἀπόκτησιν πλήρους ἑξαμηνιαίου τόκου. Ἀντὶ μετρητῶν εἶναι δεκταὶ κατὰ τὰς ἐγγραφὰς καὶ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 φράγκων. Ὑπὲρ τῶν κατόχων τούτων, ἐκτὸς τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ δεδουλευμένου τόκου, λογίζεται ἐφ’ ἑκάστης ὁμολογίας ὑπερτίμησις δραχ. 20· τῆς ὑπερτιμήσεως ταύτης δὲν δικαιοῦται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τὰς κατεχομένας παρ’ αὐτῆς ὁμολογίας τοῦ δανείου τούτου. Πάντες δὲ οἱ ἄλλοι κάτοχοι ὠφελοῦνται τῆς ὑπερτιμήσεως, μόνον ὡς πρὸς τὰς μὴ πληρωθείσας μέχρι τῆς 15 10βρίου 1874, καὶ ταύτης συμπεριλαμβανομένης, ἐὰν προσαγάγωσι τὰς ὁμολογίας μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1874. Ὑπὲρ τῶν κατόχων δὲ τοιούτων ὁμολογιῶν ὅσοι δὲν ἤθελον ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο διατηροῦνται αἱ ἐγγυήσεις αἱ διαλαμβανόμεναι ἐν τῷ ἄρθρῳ ϛʹ. τῆς ἀπὸ 14 Μαρτίου 1870 μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως.»

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§30ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 5. Πρὸς ἀσφάλειαν τῆς τακτικῆς πληρωμῆς τῶν ἑξαμηνιαίων τόκων καὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου τῶν κληρουμένων ὁμολογιῶν παραχωροῦνται αἱ ἑξῆς εἰσπράξεις τελωνείων τοῦ Κράτους· Ὁλόκληρος ἡ πρόσοδος τῶν τελωνείων Κεφαλληνίας, Κατακώλου καὶ Καλαμῶν· Τὸ πλεόνασμα ἐκ τῆς προσόδου τῶν τελωνείων Πατρῶν, Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς μετὰ τὴν συμπλήρωσιν ἑκάστης χρεωλυτικῆς δόσεως ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν τοῦ δανείου τῶν 28,000,000 δραχμῶν. Αἱ εἰσπράξεις τῶν τελωνείων τούτων θέλουν παραδίδεσθαι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατὰ πᾶσαν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος ἐπὶ προσωπικῇ εὐθύνῃ τῶν διαχειριστῶν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ διὰ τὴν ἑξαμηνίαν ἀπαιτουμένου ποσοῦ. Ἀπαγορεύεται πᾶς συμψηφισμὸς καὶ οἱαδήποτε πληρωμὴ ἐπὶ τῶν εἰς τὰ τελωνεῖα ταῦτα εἰσπραττομένων δικαιωμάτων, πλὴν τῶν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνηκόντων ποσοστῶν, τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τελωνείου καὶ τῶν κανονικῶν ἐπιχορηγήσεων τῆς ὑπηρεσίας.»

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§32ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 6. Οἱ διαχειριζόμενοι τὰ εἰρημένα τελωνεῖα ὑπάλληλοι, πλὴν τῆς προσωπικῆς πρὸς τοὺς πιστωτὰς εὐθύνης πρὸς ἀποζημίωσιν διὰ πᾶσαν παράβασιν τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ διαλαμβανομένων, καταδιώκονται καὶ ποινικῶς ἐπὶ ὑπεξαιρέσει καὶ ἀπιστίᾳ.»

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§34ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 7. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 5 συγκεντρουμένων αὐτῇ εἰσπράξεων τῶν τελωνείων, πληρώνει ἐν ταῖς τεταγμέναις προθεσμίαις τοὺς τόκους καὶ τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον τῶν ἑκάστοτε κληρουμένων ὁμολογιῶν. Ἡ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πληρωμὴ πρὸς τοὺς δικαιούχους γίνεται διὰ τῶν ἀνταποκριτῶν αὐτῆς ἐν αἷς μέρεσι διαλαμβάνει τὸ ἄρθρον 3, λογιζομένης εἰς βάρος τοῦ δημοσίου πάσης διαφορᾶς τοῦ νομίσματος ἢ τοῦ συναλλάγματος.»

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον 8, κύριοι, ἀπαλείφεται.

§36ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 9 νὰ γείνῃ 8.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§38ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 9 ὡς 8). «Ἄρθρον 8. Ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ κατὰ ἄρθρον 5 ἐγγυήσεις ἤθελον ἀποδειχθῆ ἀνεπαρκεῖς, ἡ Κυβέρνησις θέλει χορηγήσει καὶ ἄλλας προσόδους πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ δι’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν ἀπαιτουμένου πρὸς συμπλήρωσιν ποσοῦ.»

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν, κύριοι, τὸ ἄρθρον 10, τὸ ὁποῖον γίνεται 9.

§40ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 9. Τὸ κεφάλαιον καὶ οἱ τόκοι τοῦ δανείου εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλονται φορολογίαν.»

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§42ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, εἰς τὰς πιστώσεις εἴμεθα; Τὸ 11 ἄρθρ. καὶ νῦν τὸ 10, ὡς γινώσκεται, ἀφοροῦν τὰς πιστώσεις. Αἱ πιστώσεις αὗται τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων ἀναβαίνουν εἰς ½ ἑκατομμύριον, τὰς συμπεριέλαβα εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ εἰς ποίαν κατάστασιν εἴμεθα, τί ὀφείλομεν. Προχθὲς ἠγέρθη ἀμφιβολία ὅτι ἔπρεπεν αὐταὶ νὰ ἔλθουν διὰ χωριστῆς πιστώσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαγεγραμμένας χρήσεις, καὶ συνάμα νὰ γείνῃ μείζων ἐπεξεργασία. Οὐδεμίαν δυσκολίαν εἶχον οὔτε ἔχω νὰ γείνῃ τὸ τοιοῦτον, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ κάμῃ ἣν νομίζει ἐκκαθάρισιν, διότι ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξελέγξῃ τὰς πράξεις τῶν ἄλλων ὑπουργῶν, ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία· προσθέτω δὲ τοῦτο, ὅτι ὅλον τὸ ἑκατομμύριον εἶναι τοκοφόρον, ὅλοι αὐτοὶ ἔχουν αἰτήσεις θεραπείας καὶ ἤγειραν ἀγωγάς· οἱανδήποτε δὲ ἐπεξεργασίαν καὶ ἂν κάμῃ ἡ Βουλὴ, οἱουσδήποτε ὑπουργοὺς καὶ ἂν καταστήσῃ ὑπολόγους, αὐτὰ δυστυχῶς θὰ πληρωθῶσι, διότι εἶναι δικαιοῦχοι, καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔχουν δικαστικὰς ἀποφάσεις. Καὶ ἐν παραδείγματι ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν χρεωστοῦνται 400.... καὶ τρέχει αὐτοδικαίως τόκος, π. χ. εἰς τοῦ Κατακόλου τὸ τελωνεῖον ἔχομεν 50 ἢ 60,000 δρ. εἶναι τοκοφόροι. Λέγω ταῦτα πάντα διὰ νὰ διεγείρω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅταν αὔριον τὰ ὑποβάλλω, νὰ σπεύσῃ νὰ τὰ ἐγκρίνῃ, νὰ κάμῃ μίαν ἐκκαθάρισιν. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς τόσοι προκάτοχοι δὲν ἔσπευσαν νὰ τὰ ὑποβάλουν, παρὰ ἄφησαν καὶ παρῆλθον 10 ἢ 11 ἔτη· ὅταν ἐγκαίρως ὑποβάλλωνται, καὶ ᾖναι νωπὰ, δύναται νὰ τὰ ἐξελέγξῃ ἡ Βουλὴ· ἔχει πρὸς τοῦτο δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τῇ χορηγεῖται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος.

§43ΤΙΝΕΣ. Τὸ 12ον νὰ γείνῃ 10ον.

§44ΖΩΧΙΟΣ. Χθὲς σᾶς ὑπενθύμισα ὅτι δὲν ἐγένετο μνεία, ὅτι ἡ παλαιὰ σύμβασις καταργεῖται, λοιπὸν νὰ γείνῃ μνεία.

§45ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ, κ. Ζωχιὲ, ἔχω ἐπίσημον ἔγγραφον· ὅταν ἔρχηται ἡ Τράπεζα.... Ἄλλως τε πρὶν ἢ ὑπογράψω τὴν σύμβασιν, ἡ Τράπεζα παρῃτήθη.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 10ον. Ἡ εἰς τὸν παρόντα νόμον προσηρτημένη σύμβασις ἀπὸ δεκάτης πέμπτης 9βρίου 1874 ἐξ ἄρθρων 10, συνομολογηθεῖσα μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, κυροῦται καὶ ἔχει ἰσχὺν ὡς νόμος τοῦ Κράτους.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 10όν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλειότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσι.

§47ΡΟΥΚΗΣ ΚΛΙ ΑΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ποῖος παραδέχεται τὸ χρέος καὶ ποῖος ὄχι, θέλομεν νὰ φαίνηται.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. βουλευταὶ εἶναι ὅλοι εἰς τὰ δωμάτια, νὰ ἔλθουν ὅλοι ἔξω. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσιν ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολον). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου 26,000,000 φράγκων, ναὶ ἢ ὄχι;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 114· ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου 83, 31 κατά· ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν καὶ ἐν συνόλῳ. Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβάσεως μεταξὺ Αὐστροουγγαρίας καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκεται).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως...

§52ΣΤΑΪΚΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν......

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ καὶ ἂν ᾖναι τοιοῦτόν τι, πρέπει νὰ ἐρωτᾶτε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθοῦν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕπεται ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν Ἐπισκόπων.

§56ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.

§57ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ἀφήσωμεν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια.

§58ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐπισκόπων, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τῶν φορολογικῶν νόμων, καὶ μετ’ αὐτὴν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§59ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὰ νομοσχέδια περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς· πρῶτον, διότι ἡ ἡμερησία διάταξις πρὸ μικροῦ μᾶς ἐδόθη, δεύτερον χθὲς κατετέθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε διενεμήθη· θέλετε λοιπὸν νὰ κάμωμεν συζήτησιν;

§60ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρώτη ἀνάγνωσις, κ. Μποῦτε, ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή.

§61ΣΑΡΑΒΑΣ. Πρέπει νὰ κανονίσωμεν ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ ἀντικείμενον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν. Κατὰ τὸν κανονισμὸν ἡ ἡμερησία διάταξις κανονίζεται ὑπὸ τοῦ προέδρου τῇ ἐπενεύσει τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν Πρόεδρον, νὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ τὴν ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δημοσιεύηται ὅπως λαμβάνωσι οἱ βουλευταὶ γνῶσιν τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσι· καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ὅτι θὰ συζητῶνται, ὅταν παρουσιάζωνται αἱ ἐκθέσεις κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς των· ἀπόκειτε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίζῃ τὴν τάξιν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διενεμήθη ἡ ἡμερησία διάταξις διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλευταὶ τῇ ἐπενεύσει τῶν ὁποίων νὰ προσδιωρισθῇ ἡ τάξις διὰ τὴν αὔριον.

§63ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προσδιορίζεται τό ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως τὴν προτεραίαν· λαμβάνουσι γνῶσιν οἱ Βουλευταὶ καὶ ἔρχονται προητοιμασμένοι.

§64ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐκάμετε διὰ τὸν προϋπολογισμόν; Νομίζω, ὅτι σᾶς ἐδόθη. Κύριοι, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ μὴν τελειόνει καὶ θὰ φέρω πίστωσιν.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον, αὔριον· μάλιστα πρωῒ πρωῒ.

§66ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ὁ κ. Σαράβας καὶ σεῖς δὲν ἔχετε πολὺ δίκαιον, διότι ἡ ἡμερησία διάταξις ἐγένετο παρὰ τοῦ Προέδρου τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις τὴν 8 ὥραν τῆς ἑσπέρας· εἶναι δυνατὸν, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ τὴν νύκτα; Τυπώνεται καὶ διανέμεται τὴν ἑσπέραν.

§67ΣΑΡΑΒΑΣ. Πότε θὰ μελετήσωμεν;

§68ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ μελετήσητε, ὅταν σᾶς δίδεται τὸ χαρτί.

§69Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον διενεμήθη εἰς ἡμᾶς πρό τινων στιγμῶν, δὲν ἀποτελεῖ ἡμερησίαν διάταξιν· κατεχωρίσθησαν, εἶπε, τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἔκθεσις καὶ τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὡς ὥριμα, ἑπομένως αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἐθεώρησε τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὡς ἡμερησίαν διάταξιν, διότι γινώσκει καλῶς ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις συντάσσεται μὲν ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἀλλὰ τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος λοιπὸν εἶπε καθαρῶς «ἐνέγραψα τὰ νομοσχέδια ταῦτα διὰ νὰ ὁρίσητε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν»· χρησιμεύει λοιπὸν κατὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ Προέδρου μόνον ὡς βάσις τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἡμερεσίας διατάξεως. Πρῶτον ἐν αὐτῇ εἶναι τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐπισκόπων· αὐτὸ πρέπει νὰ συζητηθῇ. Μετὰ ταῦτα δὲ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προσδιωρίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν αὐτῆς· σήμερον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἑτέρου νομοσχεδίου· αὔριον δέχομαι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ νὰ κάμωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὴν συζήτησιν τῶν φορολογικῶν νόμων καὶ καθ’ ἑξῆς. Ἠμποροῦμεν λοιπὸν σήμερον νὰ κανονίσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ προβῶμεν δὲ σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν Ἀρχιερέων.

§70ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὰ χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐτέθησαν ὡς ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§71ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος εἶπεν αὐτά. Κ. πρόεδρε, εἴπατε αὐτὰ ἢ ὄχι; Ἐγὼ λοιπὸν προτείνω τὰ ἑξῆς· ἡ ἡμερησία διάταξις, ἂν ἐπινεύῃ ἡ Βουλὴ εἰς τοῦτο, ἤτοι, τὴν αὔριον ὡς ἡμέραν συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1874· μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ φορολογίας τῶν ζώων νομοσχεδίου, καὶ μετὰ ταῦτα ἡ συζήτησις τοῦ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ζώων, καὶ ἀκολούθως νὰ θέσωμεν τὸν ἀστυκὸν κώδικα, ὅστις βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐπεξεργασθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι ἥκιστα ἁρμοδία πρὸς τοῦτο. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν προτείνω, ὥστε μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 74, τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων τοῦ 75, νὰ τεθῇ ὁ ἀστυκὸς κῶδιξ τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναγινώσκεται, κατὰ τὸ Σύνταγμα, κατ’ ἄρθρον. Ὑπαρχούσης Συνταγματικῆς ῥήτρας, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραβιάσωμεν, ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν τὸν κώδικα κατ’ ἄρθρον· ἀλλὰ συζητήσεις δὲν θὰ λάβωσι χώραν καὶ θὰ γείνῃ τυπικὴ ἀνάγνωσις.

§72Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν προαγορεύσαντα περὶ τοῦ ἀστυκοῦ κώδικος· πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 75.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ Ἀστυκὸς κώδιξ, κ. Πρόεδρε (θόρυβος).

§74ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις.

§75Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διατί;

§76ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ὥριμα.

§77Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ μόνον ὥριμον, ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὸν δρόμον τὸν συνταγματικὸν, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ... (θόρυβος) ἐπειδὴ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον τὸ πολὺ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἑτοίμη. Διατί λοιπὸν νὰ εὑρεθῶμεν αὔριον πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τροποποιήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξίν μας;

§78ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν (θόρυβος).

§79Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ζαΐμης ἔκαμε πρότασιν περὶ κατατάξεως τῶν διαφόρων ζητημάτων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν....

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν κώδικα...

§81Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ λοιπὸν προτείνω νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς ποῖον νομοσχέδιον θὰ προηγηθῇ· ἀλλὰ διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς λέγομεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἐκ τῶν νομοσχεδίων σας τὰ ὁποῖα εἶναι ἕτοιμα πρὸς συζήτησιν, προτιμήσατε σεῖς ποῖα θέλετε νὰ προτάξητε. Οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ λοιπὸν ἂς εἴπουν ποῖα νομοσχέδια θέλουν νὰ προτάξουν· αὐτὸ δεχόμεθα καὶ ἡμεῖς.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια.

§84Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ, κύριοι, τὴν Βουλὴν, πρῶτον νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§85ΤΙΝΕΣ. Τοῦ 1874.

§86ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια. Αὐτὸς εἶναι ὥριμος. 2). Τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ 1875. 3). Τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς γῆς. 4). Τὸ περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ζώων. Μετὰ ταῦτα ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ θὰ ᾖναι βέβαια τελειωμένος καὶ ὁ ἄλλος προϋπολογισμὸς τοῦ 1875.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§88ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ θὰ ἤμεθα· κατόπιν κανονίζομεν καὶ τὰ λοιπὰ ζητήματα.

§89ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πολὺ καλά.

§90Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρὸ πολλοῦ χρόνου, κύριοι, ἡ κατάστασις τοῦ κατὰ τὸ Ὀθωμανικὸν κράτος καὶ τὰς Ἡγεμονίας προξενικοῦ ἡμῶν κράτους δὲν ἔχει καλῶς. Ὁ κλάδος αὐτὸς ἔχει πολλὴν σημασίαν καὶ ἡ καλὴ ἢ κακὴ κατάστασις αὐτοῦ δύναται μεγάλως νὰ ἐπηρεάσῃ πολυειδῆ καὶ μεγάλα συμφέροντα ἰδιωτικά τε καὶ ἐθνικά. Ἓν ἐκ τῶν πρώτων ἔργων, ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο νὰ σκεφθῶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς βελτιώσεως τοῦ κλάδου τούτου, διότι ἡ βελτίωσις αὐτοῦ κατέστη ἤδη μία κοινωνικὴ ἀνάγκη. Συνέστησα ἐπὶ τούτῳ ἐπιτροπὴν ὑπὸ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων πεφωτισμένων καὶ ἐμπείρων, ἵνα σκεφθῶσι περὶ τοῦ τρόπου τοῦ καταλληλοτέρου πρὸς βελτίωσιν καὶ ἀναλόγου πρὸς τὰ μέσα ἅτινα ἔχομεν. Ἔθεσα εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἔπρεπε νὰ ἐργασθῇ. Εἰργάσθησαν τὰ μέλη ἐπὶ ἱκανὸν χρόνον καὶ σπουδαίως. Ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῆς κατήρτισα τέσσαρα νομοσχέδια, ἅτινα ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ πρῶτον τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀφορᾷ εἰς τὴν συμπλήρωσιν, τὸ δεύτερον τὸν ὀργανισμὸν τῆς διερμηνείας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῆς πρεσβείας. Ἐκ τῶν 2 τούτων νομοσχεδίων ἐπέρχεται αὔξησις δαπάνης. Ἔρχεται λοιπὸν τὸ τρίτον νομοσχέδιον, ὅπερ σκοπὸν ἔχει νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας αὐτὰς, διὰ μικρᾶς αὐξήσεως τῆς προξενικῆς διατιμήσεως, χωρὶς νὰ θίγωνται τὰ τέλη τὰ ναυτιλιακά. Τὸ τελευταῖον ἀφορᾷ εἰς τὰ προσόντα τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων—Τὰ 4 ταῦτα νομοσχέδια, κύριοι, εἶναι ἀλληλέγγυα, ὅτι ἂν λείψῃ τὸ ἓν τὰ ἄλλα δὲν θὰ χρησιμεύσουν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις θὰ τὰ ἐπεξεργασθῇ, νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τάχιστα καὶ διὰ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐκθέσεως νὰ τὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα συζητηθῶσιν. (Ὅρα παράρτημα).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἐπισκόπων καὶ αὐξήσεως τῆς χορηγουμένης περιθάλψεώς των.

§92ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§93Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον. — Δὲν εἶμαι, κύριοι, ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἐπισκόπων, ἀλλὰ διαφωνῶ καὶ πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὑμεῖς, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ἂν ὁ ἕνεκα γήρατος ἢ ἄλλης ἀνικανότητος ἀρχιερεὺς πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασίν τινα, κατὰ συνέπειαν τῆς ὁποίας νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποχωρήσῃ. Ἡ Σύνοδος λοιπὸν ὀφείλει πρῶτον νὰ καταδείξῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸν ἐπίσκοπον ἐκεῖνον, ὅστις πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασιν, διὰ νὰ βασανισθῇ ἡ κατάστασις αὐτοῦ καὶ εὑρεθῇ ἂν ᾖναι ἀνίκανος τῆς ἐπιστήμης τῶν ὑψηλῶν αὐτοῦ καθηκόντων. Ἅμα ἡ Σύνοδος ἀποφανθῇ περὶ τούτου, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον διορίζει 2 ἰατροὺς, οἵτινες ἐπὶ ἐνόρκῳ πιστοποιήσει αὐτῶν βεβαιοῦσι τὴν ἀνικανότητα τοῦ ἀρχιεπισκόπου· ἅμα δὲ ἐμφιλοχωρήσῃ ἡ γνωμοδότησις αὕτη τῶν ἰατρῶν, ὁ ἐπίσκοπος τίθεται αὐτοδικαίως εἰς ἀποχώρησιν, καὶ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος προβαίνει εἰς ἀναπλήρωσιν αὐτοῦ. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου μοὶ ἐφάνη, ὅτι δὲν περιέχει ἐγγυήσεις ἀναλόγους τοῦ ὑψηλοῦ ἀξιώματος τοῦ ἐπισκόπου. Γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει νόμος τις, κατὰ τὸ 1871 ψηφισθεὶς, περὶ ἀποχωρήσεως τῶν δικαστῶν· κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, πρέπει πρῶτον ἓν δικαστήριον ν’ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπει δικαστής τις ἰσόβιος νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασιν διὰ νὰ βασανισθῇ, ἂν ὑπάρχουν λόγοι πρὸς ἀποχώρησιν αὐτοῦ. Ἀφοῦ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ τοῦ δικαστηρίου, τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο διορίζει ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ, εἴτε ἐξ ἄλλων δικαστῶν εἰσηγητὰς, οἵτινες ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ συλλέξωσι πολλὰς πληροφορίας· διαγράφεται δὲ ὁλόκληρος διαδικασία, ἣν δύνανται ν’ ἀκολουθήσωσιν οἱ εἰσηγηταὶ διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ πόρισμα, ἂν ὁ δικαστὴς, περὶ οὗ πρόκειται, πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ. Ἡ ἔκθεσις τῶν εἰσηγητῶν, ἥτις δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ ᾖναι λίαν ἐκτενὴς, ὑποβάλλεται ἐκ νέου εἰς τὸ δικαστήριον, τὸ δὲ δικαστήριον ἐκεῖνο ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ ἂν ὁ δικαστὴς, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἀποχώρησις, πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἰσοβίους δικαστὰς, ἐδόθησαν ἐγγυήσεις ἐκτεταμέναι, εὐρεῖαι, πολὺ περισσότερον τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον δίδει εἰς τοὺς ἐπισκόπους. Νομίζω δὲ, ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐπισκόπου εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ ἀξιώματος τοῦ δικαστοῦ· καὶ ἂν ἰσόβιοι δικασταὶ περιεβλήθησαν διὰ τοιούτων ἐγγυήσεων, πρέπει νὰ περιβληθῶσιν ἐπίσης καὶ οἱ ἐπίσκοποι· πρέπει νὰ περιβληθῶσι, διότι καὶ τὸ ἀξίωμα καὶ ἡ ἀποστολὴ τῶν ἐπισκόπων εἶναι μεγάλη καὶ ἱερά. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν ἔκθεσιν 2 ἰατρῶν, καὶ δυνάμει τῆς ἐκθέσεως ταύτης νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὁ ὑπὸ ἐξέτασιν ὑποβληθεὶς ἐπίσκοπος πρέπει ἀφεύκτως νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν ἐπισκοπικόν του θρόνον. Ἡ Ἐκκλησία, κύριοι, πρέπει ν’ ἀπολαύῃ ἐλευθερίας καὶ ἀνεξαρτησίας καὶ αὐτοδιοικήσεώς τινος. Τὸ καταστατικὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τοῦ 1852 βεβαίως δὲν ἀπονέμει εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν γνώμην μου τοὐλάχιστον, πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἐκκλησία ἐντὸς ἐλευθέρας πολιτείας· διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐν ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ πρέπει ἡ Ἐκκλησία νὰ ᾖναι ἐπίσης ἐλευθέρα. Καὶ ἂν εἰς τὴν Δύσιν ἠδύναντο νὰ ὑπάρχωσι δυσκολίαι πρὸς ἀποδοχὴν τοιούτου δικαιώματος, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔχομεν ἀφορμήν τινα νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὴν ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν· διότι αὕτη ἐφάνη πάντοτε ἠπία καὶ ἐπιθυμοῦσα νὰ διατελῇ εἰς ἁρμονίαν μετὰ τῆς πολιτείας. Οὐδεὶς λοιπὸν φόβος, ἂν ἡ Ἐκκλησία ἀπολαμβάνῃ ἐλευθερίας περισσοτέρας τῆς ἐλευθερίας, ἣν ἐχορήγησεν εἰς αὐτὴν τὸ καταστατικὸν τοῦ 1852· ἀλλὰ τότε, κύριοι, ἤτοι πρὸ 23 ἐτῶν, ἦσαν διάφοραι αἱ περιστάσεις· τότε ἔπρεπε νὰ τελειώσῃ ἓν καταστατικὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ δὲν ἦτον ἴσως καιρὸς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὅσα σήμερον. Ἀλλὰ λόγος σήμερον περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ καταστατικοῦ δὲν δύναται νὰ γείνῃ· παρατηρῶ ὅμως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀντὶ νὰ συμφωνήσῃ πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν πρεσβεύω, ἐξ ἐναντίας θέλει νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας μέρος τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ αὐτοδιοικήσεως αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἀρκεῖται εἰς τὴν ἔκθεσιν 2 ἰατρῶν ἁπλῶς ἵνα εἷς ἐπίσκοπος τεθῇ εἰς ἀποχώρησιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τὴν πρέπουσαν αὐτῇ. Διὰ ταῦτα, κύριοι, προτείνω τροπολογίαν τινὰ σύμφωνον μὲ τὰς διατάξεις περὶ ἀποχωρήσεως τοῦ δικαστικοῦ νόμου. Ἡ τροπολογία μου δὲ συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς· «ἐν τῇ 2 § μετὰ τὰς λέξεις ἀνεγνωρισμένων ἐπισήμως ἰατρῶν» νὰ τεθῶσι τὰ ἑξῆς.... (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν). Καταθέτω τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἐπειδὴ σήμερον εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ γείνῃ ἡ τρίτη, διὰ νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅστις ἐλπίζω, ὅτι θέλει συνταχθῆ μετὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς.

§94Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις, κύριοι, θὰ εἴπω. Ἐλευθέρα Ἐκκλησία ἐν ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ εἶναι ὅ,τι θεάρεστον· περὶ τούτου οὐδεὶς ὁ ἀμφιβάλλων, καὶ οὔτε ἔπρεπε νὰ γείνῃ λόγος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καθ’ ὅσον ἡ ἐλευθερία, ἧς ἀπολαύει ἡ ἡμετέρα Ἐκκλησία, εἶναι πλήρης καὶ τελεία. Πρόκειται περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἐπισκόπων λόγῳ γήρατος, ἢ ἀνικανότητος σωματικῆς. Οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ἐξήγησεν ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, λύονται ἀπὸ τὰς διατάξεις αὐτοῦ τούτου τοῦ νομοσχεδίου. Φρονῶ, ὅτι ἐπισταμένη μελέτη τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει πείσει καὶ τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ πρόνοια, ἣν λαμβάνει περὶ τῆς καλῆς ἐφαρμογῆς νόμου, περὶ τῆς ἐγγυήσεως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου. Ἐν πρώτοις δὲν ὑποβάλλεται εἰς ἐξέτασιν ὁ ἀρχιεπίσκοπος, λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος ἢ γήρατος, ἂν μὴ πρώτη ἡ Σύνοδος ζητήσῃ τοῦτο. Τοῦτο εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἐγγύησις· βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ ἀμφιβάλλητε, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος δὲν θέλει ὑποβάλει τινὰ εἰς ἐξέτασιν ἰατρικὴν λόγῳ γήρατος ἢ ἀνηκανότητος, ἂν ἐκ τῶν προτέρων δὲν ᾖναι πεπεισμένη περὶ τούτου. Ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἐπέμβασις τῆς πολιτείας εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ πράγματα, ὡς παρατηρεῖτε· αὐτὴ ἡ Σύνοδος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν βεβαίωσιν τῆς ἀνικανότητος τοῦ ἐπισκόπου, περὶ οὗ πρόκειται. Ἰδοὺ τὸ νομοσχέδιον· «ἂν ἐπίσκοπος ἕνεκεν γήρατος κλπ.......» Ἰδοὺ πλήρης καὶ μεγάλη ἐγγύησις, ὅτι δὲν δύναται ἡ πολιτεία νὰ καθαιρέσῃ τοῦ ἀξιώματος, ἢ νὰ ἀπομακρύνῃ τῆς ἐνεργοῦ ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων του ἀρχιερέα τινὰ λόγῳ γήρατος ἢ σωματικῆς ἀνικανότητος, ἂν μὴ πρώτη ἀποφανθῇ προκαταρκτικῶς ἡ Ἱερὰ Σύνοδος. Μετὰ δὲ τὴν ἰατρικὴν βεβαιώσιν τῆς ἀνικανότητος ταύτης, δὲν ἐπέρχεται αὐτοδικαίως, ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ἡ ἀποχώρησις τοῦ ἀρχιεπισκόπου τούτου, ἀλλὰ θὰ ὑποβάλλῃ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τὴν περὶ ἀντικαταστάσεως πρότασίν της. Ὅλαι λοιπὸν αὗται αἱ πρόνοιαι, περὶ τῶν ὁποίων διαλαμβάνει ἡ πρότασις τοῦ προαγορεύσαντος, ἐμπεριέχονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὅθεν φρονῶ, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ τροπολογία· μ’ ὅλα ταῦτα κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, παρόντος τοῦ ὑπουργοῦ, δύναται νὰ γείνῃ ἐκτενεστέρα περὶ τούτου συζήτησις.

§95ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ προλαλήσας σᾶς εἶπεν, ὅτι θέλει ἐλευθέραν Ἐκκλησίαν ἐν πολιτείᾳ ἐλευθέρᾳ. Πρὶν ὅμως γείνῃ τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος, πρὶν ἢ νομοθετηθοῦν τὰ περὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἡ Ἐκκλησία τῶν Ὀρθοδόξων ἦτον αὐτοτελὴς, ναὶ ἢ ὄχι; Θέλετε νὰ ἐπεμβῆτε εἰς μίαν ξένην βασιλείαν, ὅλως διόλου ξένην; Σᾶς λέγουν ὅτι ἐγήρασαν οἱ ἀρχιερεῖς. Ὁ ἐπιστήθιος φίλος τοῦ Σωτῆρος ὁ Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, δὲν ἠμποροῦσεν οὔτε νὰ λαλήσῃ· τὸν ἔφερον ἐπὶ φορείου καὶ μόνον 3 λέξεις ἠδύνατο νὰ προφέρῃ «τεκνία ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Φυλαχθῆτε, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ κοσμικὴ ἐξουσία δύναται νὰ ἀποπέμπῃ τοὺς ἀρχιερεῖς. Κρίνεται ἄξιος νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ ἐπίσκοπος; Ἡ ἐκκλησία θὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§96ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἡ Ἐκκλησία.

§97ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἡ Ἐκκλησία, διότι βάνει τὸ χέρι του καὶ ὁ ἰατρὸς καὶ ὁ ὑπουργός. Θέλετε νὰ καθαιρέσητε ἕνα ἀρχιερέα ἀπὸ τὸν θρόνον του; Ἡ Ἐκκλησία θὰ τὸν καθαιρέσῃ. Τί ἐπεμβαίνετε σεῖς; ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ; τίς σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα αὐτό; Ἡ Ἐκκλησία εἶναι αὐτοτελής. Ἂν νομίζῃ ἐπίσκοπόν τινα ἀνάξιον, ἂν ἡ παρουσία του ᾖναι βλαβερὰ, ἂς καθαιρεθῇ· ἀλλὰ ἡ Ἐκκλησία πρέπει νὰ τὸν καθαιρέσῃ.

§98ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἡ Ἐκκλησία, λέγει καὶ τὸ νομοσχέδιον.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἄλλο τι. Ἂν ἦτον ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐδῶ, θὰ τὸν ἠρώτουν τί λέγουν οἱ κανόνες; Κάτι θὰ λέγουν οἱ κανόνες, πότε καθαιρεῖται ὁ ἀρχιερεύς.

§100ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Πρόκειται περὶ ἀποχωρήσεως.

§101ΖΩΧΙΟΣ. Ἢ μὲ καθαιρέσητε ἢ μὲ διώξητε ἕνεκα γήρατος εἶναι τὸ αὐτό. Νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν Ἐκκλησίαν ἐλευθέραν νὰ διατάξῃ, πότε πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ ἀρχιερεὺς (θόρυβος). Πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὸ δικαίωμα αὐτό, πρέπει δηλαδὴ ν’ ἀποφασίσουν περὶ τῆς ἀποχωρήσεως ἀρχιερέως ὅλοι οἱ ἀρχιερεῖς. (Διάλογοι διάφοροι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν ἰδίως δὲ μεταξὺ τοῦ κ. Σαράβα καὶ κ. Λ. Βαλασοπούλου).

§102ΣΑΡΑΒΑΣ. Θέλουν νὰ φέρουν τὴν σύγχυσιν. Εἶναι 2 στάδια χωριστά· εἶναι τὸ πρῶτον στάδιον, καθ’ ὃ ἡ Σύνοδος, ὡς καὶ τὰ δικαστήρια, ἀποφαίνεται ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασιν ὁ ἀρχιερεύς· μετὰ τοῦτο ἡ Σύνοδος πλέον δὲν ἀναμιγνύεται, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐνόρκου βεβαιώσεως τῶν ἰατρῶν προβαίνει εἰς ἀντικατάστασιν. Πρέπει νὰ ἀποφαίνηται ὁριστικῶς ἡ Σύνοδος, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ν’ ἀποχωρήσῃ.

§103ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ θέλω ν’ ἀποφανθοῦν ὅλοι οἱ ἐπίσκοποι. Νὰ εἴπουν πρὸς τὸν καταβληθέντα, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσυρθῇ. Τί ἐπεμβαίνετε σεῖς εἰς τὴν Ἐκκλησίαν; τί θέλουν οἱ ἰατροί; Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν 2 ἰατροὶ ὑπηρέται τοῦ θαύματος;

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ Σύνοδος παμψηφεὶ πρέπει νὰ ἀποφαίνηται, ὅτι πρέπει ν’ ἀποχωρήσῃ ὁ ἀρχιερεύς.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά, ἀλλ’ εἶναι κανόνες, οἱ ὁποῖοι διατάσσουν πότε πρέπει ν’ ἀποχωροῦν οἱ ἀρχιερεῖς.

§106Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ ἓν ἄλλο.

§107ΖΩΧΙΟΣ. Παρακαλῶ. Δέσποτά μου, ἂν 5 ἐπίσκοποι μὲ ἄσπρα γένεια, εἴπουν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ δεῖνα ἐπίσκοπος, τί θέλουν οἱ ἰατροί; 5 ἐπίσκοποι εἶναι ἀνάξιοι πίστεως. Δύω ἰατροὶ εἶναι ἄξιοι πίστεως (θόρυβος).

§108ΤΙΝΕΣ. Ἂς παύσουν οἱ διάλογοι, κύριε πρόεδρε. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§109ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ διϊσχυρίζομαι, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν Ἐκκλησίαν ἐλευθέραν, ὅτι ἡ πολιτεία δὲν πρέπει νὰ ἀναμιχθῇ διόλου· εἶναι δὲ ἀρκούντως ἀναμεμιγμένη· δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀναμίξωμεν ἀκόμη περισσότερον. Δὲν εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν παρών. Κατὰ δὲ τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ζήτημα, θὰ φέρωμεν καὶ κανόνας τῆς Ἐκκλησίας, οἵτινες ὁρίζουσι τὰ περὶ τοῦ προκειμένου.

§110Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ φέρωμεν καὶ κανόνας.

§111ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως. Οἱ κανόνες δὲ τῆς Ἐκκλησίας δὲν θὰ λέγουν ὅτι πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται οἱ ἰατροὶ εἰς τὰ τοῦ κλήρου. Ὁ θεὸς νὰ φυλάξῃ! Ἀκούεις νὰ ἀποφασίσῃ ὁ ἰατρὸς διὰ τὸν ἱερέα!

§112ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ζαΐμη καὶ εὔλογος καὶ δικαία εἶναι, καὶ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἡ ἀντίῤῥησις ἣν ὁ προλαλήσας ἐκ Σπάρτης βουλευτὴς ἔφερε πρὸς ματαίωσιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζαΐμη. Ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἀπευθείας ἐπεμβαίνει ἡ πολιτεία εἰς τὰ τῆς Ἐκκλησίας. Βεβαίως καὶ ἀναντιῤῥήτως οἱ δι’ ἀνικανότητα ἀρχιεπίσκοποι καὶ ἐπίσκοποι ὀφείλουν ν’ ἀποχωρήσωσιν· ἀλλὰ πῶς πρέπει νὰ ἀποχωρήσωσι; τῇ συγκαταθέσει καὶ συναινέσει τῆς ἱερᾶς Συνόδου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Σύνοδος λαμβάνει τὴν πρωτοβουλίαν εἰδοποιοῦσα, τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα ἀρχιερεὺς εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἀνικανότητος· ἀλλὰ κατόπιν μετὰ τὴν πρότασιν ταύτην ἀποξενοῖ ἡ πολιτεία τὴν Ἐκκλησίαν· καὶ πῶς τὴν ἀποξενοῖ; τὴν ἀποξενοῖ διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐξετάσεως τῶν 2 ἰατρῶν. Ἀλλ’ ἂν αὕτη ἡ ἐξέτασις τῶν δύω ἰατρῶν ᾖναι ὀρθὴ ἢ δὲν ᾖναι ὀρθὴ, εἰς ποῖον ἀπόκειται νὰ τὸ κρίνῃ; εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον. Ἐντεῦθεν λοιπὸν εἶναι ἀναγκαιότατον ἡ ἐξέτασις ἡ ἰατρικὴ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἱερὰν Σύνοδον καὶ ἡ ἱερὰ Σύνοδος θὰ ἐρευνήσῃ ἂν οἱ λόγοι τῶν ἰατρῶν ᾖναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κάμουν νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ ἐπίσκοπος· ἄλλως τε εἶναι ἐπέμβασις τῆς πολιτείας εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, κ. ἐκ Σπάρτης βουλευτὰ, ὅτι δὲν συμπληροῖ τὴν ἰδέην σας τὸ πνεῦμα τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζαΐμη. Εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἀναπόδραστος ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζαΐμη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ, ἂν θέλητε τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἐκκλησίας.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ. Πρόκειται περὶ ἀντικειμένου ἀφορῶντος τὴν Ἐκκλησίαν· ἀλλὰ τὰ τῆς Ἐκκλησίας, ὡς γνωρίζετε, δὲν διοικοῦνται ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν, ἀλλὰ παρά τινος ἄλλης ἀρχῆς, παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἀπεφάσισεν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, συνενοήθη προηγουμένως μετὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ ἂν ἐζήτησε τὴν γνώμην αὐτῆς καὶ τὶ ἀπεφάσισεν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος περὶ τούτου. Ἐπιθυμῶ δὲ ἡ ἀπάντησις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ γνωρίζῃ τὸ Σῶμα ὁποίας ἰδέας ἔχει περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ἡ ἀνωτάτη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ τοῦ Κράτους· διότι νομίζω, ὅτι ἄνευ μιᾶς τοιαύτης γνωμοδοτήσεως εἶναι ἐπέμβασις ἀσυγχώρητος ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν εἰς τὰ πράγματα τῆς Ἐκκλησίας.

§114ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τολμῶ νὰ ὑποβάλω τοῦτο· εἶναι δίκαιον οἱ ἐπίσκοποι νὰ μὴν δικάζωνται ἐρήμην· ἑπομένως εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Ζαΐμη νὰ προστεθῇ καὶ ἰδική μου τροποποίησις τὸ «ἀκουσθέντος, εἰ δυνατὸν, καὶ τοῦ ἐπισκόπου».

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζαΐμη θὰ τυπωθῇ.

§116ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐὰν ὁ ἐπίσκοπος, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κασιμάτη —δὲν ἤμην ἐδῶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος —εἶναι εἰς κατάστασιν ὥστε ὁ ἴδιος νὰ μοὶ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τότε ματαιοῦται ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου;

§117ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶπα, εἰ δυνατόν.

§118ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ προσκληθῇ νὰ παρουσιάσῃ τὰ δικαιολογήματά του αὐτὸς, μένει δὲ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ν’ ἀποφασίσῃ.

§119ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δηλαδὴ, θ’ ἀρυσθῇ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος μίαν συμβουλευτικὴν πληροφορίαν ἁπλῶς, ὄχι ὑποχρεωτικὴν, νὰ ἐρωτήσῃ τὸν ἴδιον, νὰ συμβουλευθῇ καὶ τὰς ἰδέας τοῦ πάσχοντος.

§120ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, νὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησίν του.

§121ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, αὐτὴ ἡ ἀποχώρησις θέλει ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν παῦσιν· διότι παῦσις εἶναι τοῦτο· καθόσον, θέλετε νὰ παύσετε ἕνα, τὸν κατηγορεῖτε ἐπὶ ἀνικανότητι.

§122ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὰ γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῇ ἡ ἀποχώρησις, δὲν εἶναι παρὰ τὸ γῆρας· ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι φυσική.

§123ΤΙΝΕΣ. Ὄχι πάντοτε.

§124ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πλάγιος σκοπὸς ἐλλείπει· ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο. «Ἀπὸ ἄλλας φυσικὰς αἰτίας·» καὶ αὐτὸ ὑποπίπτει εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἀντίληψιν· κατὰ συνέπειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ παραγνώρισις ἀπὸ τὸν ἄλλον. Πιστεύω δὲ δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν τίποτε, διότι συνοδεύονται μὲ τοιαῦτα γεγονότα ἐξωτερικὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι τὸ γῆρας καὶ ἡ ἐξωτερικὴ ἀνικανότης. Ἐὰν τώρα τὸν φυσικῶς ἀνίκανον θελήσωμεν νὰ ἐρωτήσωμεν, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε, διότι πῶς θέλετε ν’ ἀποφανθῇ ὁ πάσχων, ὅστις εὑρίσκεται εἰς παραγνώρισιν τοῦ ἑαυτοῦ του, θὰ μείνῃ διὰ τῆς βίας... (θόρυβος). Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, ἐκπληροῖ ὅλον ἡμῶν τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, πρῶτον ὡς πρὸς τὸ σέβας εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ δεύτερον ὡς πρὸς τὴν μέλλουσαν ἐξασφάλισιν τῶν ἐπισκόπων· ὥστε συμφωνῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὀρθῶς.

§125ΜΠΟΥΤΟΣ. Οἱ κ. ὑπουργοὶ εἶναι σύμφωνοι;

§126ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐννοῶ, κ. κ. ὅτι πρέπει νὰ φρουρήσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ κλήρου δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων· διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν· μετὰ τὰς λέξεις «ἐπισήμως ἀνεγνωριζομένων» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἡ ἔνορκος τούτου πιστοποίησις ὑποβάλλεται εἰς τὴν Σύνοδον, ἥτις ἀποφαίνεται παμψηφεὶ περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι, περίπτωσις πρὸς ἀποχώρησιν· μετὰ δὲ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Συνόδου ἐνεργοῦνται ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 3 καὶ 4 ὁρισθέντα πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἕνεκα γήρατος ἢ φυσικῆς ἀνικανότητος ἀποχωρησάντων.» Ἡ ἔκθεσις, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, τῶν ἰατρῶν δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ φέρουσα τὴν αὐθεντικὴν βεβαίωσιν εἰς τὴν Σύνοδον· καὶ ἡ Σύνοδος δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα διὰ μιᾶς πλειονοψηφίας ἁπλῆς ν’ ἀποφαίνεται περὶ ἀφαιρέσεως ἑνὸς δικαιώματος ἐπισκόπου, ἀλλὰ πρέπει παμψηφεὶ ν’ ἀποφαίνεται, διότι πρόκειται, κύριοι, νὰ θέσωμεν εἰς ἀργίαν ἀρχιερέα, ὅστις εἶναι ἰσόβιος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἀνωτάτη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις πρὸς ἀποχώρησιν. Ἡ τοιαύτη ἀπόφασις τότε ὑποβάλλεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐὰν θέλετε νὰ ζητηθῇ καὶ ἡ ἔγκρισις τοιαύτης ἀποφάσεως ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου· ἀλλὰ καὶ τότε πάλιν νὰ ἐνεργῶνται κατὰ τὸν νόμον τὰ ὑπὸ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 διατασσόμενα περὶ ἀποχωρισμοῦ τῶν ἐπισκόπων. Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν κατ’ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τὸ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἐπισκόπων νομοσχέδιον.

§127ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω.

§128Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Παιδείας). Παρακάτω.

§129ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶσθε ἐδῶ, κ. ὑπουργέ· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον καὶ νὰ προτιμηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι τὰ αὐτά.

§131ΤΙΝΕΣ. Ὅπως ἀπεφασίσαμεν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 4 15|60 Μ. Μ.