1874.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18

Τῆς 4 Νοεμβρίου 1874

(Δευτέρα).

Ὥρα 2 καὶ ½ Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

Προσέρχονται καὶ ὁρκίζονται οἱ ἀρτίως ἀφιχθέντες βουλευταὶ Στεφανόπουλος, βουλευτὴς Ἠλείας καὶ Ῥεβελιώτης, βουλευτὴς Μαντινείας, κατὰ τὸ ἐπὶ τούτῳ πρωτόκολλον τῆς ὁρκωμοσίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου· ὁ κ. Σέρβος ἔχει τὸν λόγον.

§2ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξ ὅσων εἶπον μέχρι τοῦδε νομίζω, ὅτι ἀπέδειξα ὅτι ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ δήμου Ζακυνθίων δὲν ἔλαβε χώραν πραγματικῶς ἐκλογικὸς συναγωνισμός, ἀλλὰ πάλη τῆς ὕλης κατὰ τῆς διανοίας, τῆς βίας κατὰ τῆς ἐλευθερίας, τοῦ τρόμου κατὰ τῆς ἀξιοπρεπείας. Καὶ ναὶ μὲν κατίσχυσεν ἡ ὕλη κατὰ τῆς διανοίας, πράγματι ὅμως ἐνίκησεν ἡ διάνοια πρὸς τιμὴν τῶν Ζακυνθίων· διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἐπιτυχόντων, χωρὶς νὰ φέρω μομφὴν ἀγανακτήσεως κατὰ τῶν Ζακυνθίων, οἵτινες μέχρι τοῦδε τιμώμενοι ἐπὶ ἐλευθέροις καὶ ἁγνοῖς αἰσθήμασιν, ἐπὶ ζωηρᾷ πάλη κατὰ τὴν ἐκλογήν, τὴν σήμερον κατακρίνονται ὅτι ὠλιγώρησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οἰκειοθελῶς δὲν προσῆλθον νὰ ψηφήσωσιν. Αὐτὴ ἡ μομφὴ εἶναι λίαν ἄδικος, ἂν παραδεχθῆτε ὅτι δὲν προσῆλθον οἱ ἐκλογεῖς λόγῳ ὀλιγωρίας· πρέπει ν’ ἀποδώσητε κτηνώδη, βλακώδη κατάστασιν εἰς ἐκεῖνον τὸν λαόν. Ἐὰν ἔχητε νὰ δώσητε ἐξήγησιν τοῦ φαινομένου, αὕτη εἶναι ἀποχὴ ἀνθρώπων ὁρώντων τὴν προσβολὴν τῶν ἱερῶν δικαιωμάτων, καὶ τὴν προσβολὴν ταύτην τὴν ἔχετε πρόχειρον, διότι πρόκειται περὶ ἐκλογέων ἐπιστημόνων, βιομηχάνων, ἐμπόρων ἢ ἐχόντων μεγάλην περιουσίαν, περὶ καταστηματαρχῶν τέλος πάντων περὶ τάξεων κοινωνικῶν, αἱ ὁποῖαι στηρίζουσι τὴν εὐδαιμονίαν τοῦ τόπου. Ἐνθυμεῖσθε τὸ παράδειγμα τῶν ἀδελφῶν Κοκκίνη, δύω ἰατροὶ καὶ εἷς δικηγόρος, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πονηρόπουλος, ἄνδρες ἀξιότιμοι ἕκαστος τῶν ὁποίων σύρει ὄπισθέν του 200 ἐκλογεῖς, ἐκ τῆς μερίδος τοῦ Λομβάρδου προσῆλθον εἰς τὴν ἡμετέραν, καὶ ἐν τούτοις ἡ τοῦ ἐναντίου ἀπόδειξις εἶναι ἐναργεστάτη! διότι καὶ οἱ τρεῖς δὲν προσῆλθον εἰς τὴν ψηφοφορίαν· εἴτε διότι ἔμειναν σταθεροὶ εἰς τὴν μερίδα τοῦ Λομβάρδου, καὶ ἐτήρησαν τὴν ἀξιοπρεπῆ θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο καὶ ἔκρινον δέον νὰ μὴ προσέλθωσι ὑπὸ τὴν λόγχην (ὅπερ εἶναι τὸ ἀληθές), ἢ δὲν προσῆλθον καίτοι τεθέντες ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ κ. Βούλτσου καὶ κ. Βολτέῤῥα καὶ τότε ἡ καταδίκη εἶναι μεγαλειτέρα, ἐπειδὴ καίτοι εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὸν Βολτέῤῥα, ἔκρινον ἀναξιοπρεπὲς καὶ οὐχὶ ἔντιμον νὰ προσέλθωσιν ὑπὸ τὴν λόγχην. Τὸ δίλημμα εἶναι λογικόν. Ἀλλὰ ποίαν ἐξήγησιν δίδουσι τοῦ φαινομένου ὅτι, ἐνῷ ὡς λέγουσιν ἐπῆλθε πλήρης ἐλευθερία εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, σήμερον ψηφίζει τὸ ¼ τῶν ὅλων ἐκλογέων, καὶ τὸ ⅓ τῶν ὅσων ἐψήφησαν κατὰ τὸ 1868 καὶ 1873; Συγχωρήσατε νὰ μνημονεύω καὶ πάλιν τοὺς ἀριθμοὺς, διότι οἱ ἀριθμοὶ εἶναι οἱ ἀψευδέστεροι μάρτυρες τῶν πραγμάτων. Κατὰ τὸ 1868 ἐψηφοφόρησαν 3824 ἐκλογεῖς· κατὰ τὸ 1873 ἐψηφοφόρησαν 3644· τὴν σήμερον δ’ ἐψηφοφόρησαν μόνον 1500, ἐνῷ ὁ κατάλογος ἐφέτος ηὔξησε κατὰ 234 ἐκλογεῖς ἀπὸ ἐκεῖνον τοῦ παρελθόντος. Ἐξήγησιν τοῦ φαινομένου τούτου δώσατε ἂν θέλετε· ἐγὼ ὅμως πρεσβεύω ὅτι τὰ ⅔ ἀπέστησαν ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ συνεπείᾳ τῆς στρατιωτικῆς βίας. Οἱ Ζακύνθιοι, κύριοι, ἐτέθησαν εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ πολεμήσωσι κατὰ τῆς λόγχης, ἢ νὰ ὑποστῶσι τὴν θυσίαν, ἣν ὑπέστησαν· ἐννοεῖται καλῶς τὴν δυσχερῆ θέσιν των. Οἱ Ζακύνθιοι, κύριοι, δὲν εἶναι λαὸς φιλοτάραχος, λαὸς ἀνατρεπτικὸς, ἀλλ’ εἶναι φιλήσυχος, εἶναι καὶ γενναῖος· καὶ συγχωρήσατέ μοι, κύριοι, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τούτου. Καὶ εἰς ἕτερον βουλευτικὸν περίβολον ἐπὶ πολλὰς περιόδους εἰσῆλθον καὶ εἶχον καὶ συνάδελφον, ὅστις καὶ σήμερον εὑρίσκεται ἐνταῦθα· εἰς οὐδεμίαν ἐκλογὴν τῆς Ἑπτανήσου εἴδομεν ταραχὴν, εἴδομεν χύσιν ῥανίδος αἵματος. Τότε ἡ ἐκλογὴ τῆς Ζακύνθου ὡς καὶ ἅπασαι αἱ ἐκλογαὶ διενείμοντο εἰς τὰ τμήματα καὶ εἰς τρεῖς ὥρας ἐπήρχετο ἡ ἐπικύρωσις, διότι οὐδὲν παράπονον, οὐδεμία διατάραξις τῆς κοινωνικῆς τάξεως, πλήρης σεβασμὸς πρὸς τοὺς νόμους, πρὸς τὴν ἠθικὴν, πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν· ἰδοὺ ὁ χαρακτὴρ τῶν Ζακυνθίων. Τὴν σήμερον ὅμως σᾶς λέγουν, ἔπρεπε νὰ κτυπήσουν τὴν λόγχην, ἔπρεπε νὰ κτυπήσουν τὸ ἔμβλημα δι’ ὃ ἔχυσαν δάκρυα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησαν μετὰ μυρίους παλμούς· καταλαμβάνετε, τὸ μέγεθος τοῦ τοιούτου ἐπιχειρήματος! Οὐχὶ, κύριοι, ἐγὼ τιμῶ τοὺς Ζακυνθίους διὰ τὴν ἐθνικὴν συμπεριφοράν των, διότι καὶ ἄλλοτε κατ’ αὐτῶν ἐγένετο ἀδικία, ἀλλ’ ἀξιοπρεπῶς μετὰ 5 μῆνας ἱκανοποίησαν ἑαυτοὺς, καὶ σήμερον ἔτι, ἂν ἀδικηθῶσι, θέλουσιν ἱκανοποιηθῆ. Κύριοι, σᾶς λέγουν, δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ δὲν πιστεύομεν αὐτοὺς τοὺς ἀγρίους (τὰ ¾ τῶν ἐκλογέων) τοὺς ἐπιστήμονας, τοὺς κτηματίας κλπ. δὲν πιστεύομεν τὸν Ἄγγλον τὸν πλοίαρχον, δὲν θέλομεν νὰ πιστεύσωμεν τὸν κ. Μαυρογιάννην, τὸν ἄλλοτε πληρεξούσιον ἐνταῦθα καὶ βουλευτὴν καὶ ἀξιότιμον ἄνδρα, δὲν πιστεύομεν τὸν ἱπποτικώτατον κύριον Κανελίδην, ὁ ὁποῖος περὶ τούτου ἐμαρτύρησεν, ἄνδρας ὅμως τοὺς ὁποίους ἐγὼ μνημονεύω μετὰ πολοῦ σεβασμοῦ· δὲν πιστεύομεν τὴν μαρτυρίαν τοῦ δικαστηρίου καὶ ἄλλων ἀτόμων ἐκεῖσε παρευρεθέντων, δὲν πιστεύομεν τὴν κοινὴν γνώμην. Ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν ἔτι πρόσθετον ἀπόδειξιν, τὸ στρατιωτικὸν σχέδιον, ὅπερ μεγάλως ὁμιλεῖ, διότι ἐπολιορκήθη ὁ τόπος τῆς ψηφοφορίας. Ἐν Ζακύνθῳ ἡ ἐκλογὴ τελεῖται εἰς τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Νικολάου, τὸν κατέχοντα τὴν μίαν πλευρὰν τοῦ τετραγώνου, ὅπερ σχηματίζει ἡ πλατεῖα· ἀπέναντι τῆς μιᾶς πλευρᾶς ἵστατο τὸ πολεμικὸν ἀτμόπλοιον, εἰς τὰς ἄλλας 3 πλευρὰς ὑπῆρχεν ἡ οἰκία τοῦ κυρίου Ζέζα, ὅπου ἦτο τοποθετημένος ὁ στρατὸς τῆς χωροφυλακῆς· ἐπρόκειτο νὰ καταληφθῶσι 3 ἄλλα μέρη, καὶ τὸ κωδωνοστάσιον τῶν Ἁγίων Πάντων.

§3ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Μὲ συγχωρεῖς νὰ σοῦ δώσω νὰ καταλάβῃς, ἐπειδὴ ὁ Ζέζας ἔχει τὸ σπῆτί του εἰς τὸν ἄμμο, διὰ νὰ σὲ βάλω σὲ σειρά· μὲ συγχωρεῖς, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ σὲ ἀντικρούσω.

§4ΣΕΡΒΟΣ. Ἐπειδὴ ἐσυνείθισα νὰ μὴ λέγω οὐδὲν, ὅπερ νὰ μὴ δύναμαι νὰ ἀποδείξω, διὰ τοῦτο θὰ σᾶς εὐχαριστήσω, κύριε Βολτέῤῥα, ἡσυχάσατε — Λοιπὸν ἦτο κατειλημμένη ἡ οἰκία τοῦ κυρίου Ζέζα, ὡς στρατὼν τῆς χωροφυλακῆς, δεύτερον κατελήφθη τὸ κωδωνοστάσιον τῶν Ἁγίων Πάντων, ὅπερ δεσπόζει τῆς πλατείας, ἄλλα δύω ἐπίκαιρα μέρη ἦτον ἀνάγκη νὰ καταληφθῶσι· πρῶτον κατελήφθη τὸ δημαρχεῖον, ἄνευ προειδοποιήσεως, πολεμικῷ τῷ τρόπῳ δι’ εἰσβολῆς ἐξ ἐφόδου τῶν στρατιωτῶν, ἀκολούθως κατελήφθη τὸ νεόδμητον κτίριον τοῦ θεάτρου, τὸ ἀπέχον 4 βήματα μακρὰν τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ἐπίσης στρατιωτικῷ τῷ τρόπῳ, διαῤῥηχθείσης τῆς θύρας διὰ τῆς βίας. Λοιπὸν κύκλῳ καὶ κατὰ θάλασσαν καὶ κατὰ γῆν ὁ τόπος ἦτο στενῶς πολιορκημένος. Ἀφοῦ ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία, ἀπαίσια συμπτώματα παρουσιάσθησαν· πορεύεται νὰ ψηφοφορήσῃ ὁ Φ. Κουερῖνος, πρώην βουλευτὴς καὶ πληρεξούσιος, καὶ ἀποσύρεται ἀφοῦ ἔλαβεν προσβολήν· πορεύεται ὁ Ἀντώνιος Φλαμπουλιάρης, εἰσαγγελεὺς ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ἐφέτης, ὑπὸ τὸ ἑλληνικὸν σύστημα, καὶ αὑτὸς ἐπροπηλακίσθη, ἐμυκτηρίσθη καὶ ἐπεριφρονήθη καὶ ἠναγκάσθη ν’ ἀπομακρυνθῇ χωρὶς νὰ ψηφίσῃ· προσῆλθον καί τινες ἄλλοι καὶ ἔλαβον τὴν αὐτὴν τύχην.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τοὺς ἀναφέρετε;

§6ΣΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, θὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Ἰω. Βερτσάγος, καταστηματάρχης κεραμοποιός· αὐτὸς ἀπέθανεν τὴν νύκτα μετὰ τὴν προσβολήν.

§7ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Θεοσχωρέστονε τὸν καϋμένονε, ἀπέθανε ἐπάνω εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος.

§8ΣΕΡΒΟΣ. Διονύσιος Νέγκος, κτηματίας, Σπ. Παπαδάτος, κτηματίας, Νικόλαος Λόπος, ἰδιοκτήτης, Ἀναστ. Μπάστας, Σπ. Σουμάκης, κτηματίας, Ἀντ. Νέγκας, κτηματίας (πατὴρ τοῦ ὑποψηφίου) κλπ.

§9ΖΕΡΒΟΣ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐκτὸς τῆς πολιορκίας, ἥτις ἀπέτρεπε τὸν ἐκλογέα, καὶ ἡ ἀποπομπὴ ἐπραγματοποιήθη· μετὰ τὸ ἐξαγόμενον τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅπως διαφωτίσῃ τὸ γεγονός, διὰ ποῖον λόγον δὲν ἔχομεν τὰς ψήφους τῶν ¾ τῶν ἐκλογέων. Ἂν δὲ ταῦτα ὑπῆρξαν τὰ ἐξαγόμενα τῆς πόλεως ἔνθα ἑδρεύουσιν ὅλα τὰ κοινωνικὰ στοιχεῖα ὑπολήψεως καὶ σεβασμοῦ, νομίζετε ὅτι ἠδύναντο νὰ γείνωσιν ὀλιγώτερα κακὰ ἐν τῇ ἐξοχῇ ἔνθα οὐδεμία ὑπάρχει ἐπίβλεψις; Χείρονα ἐγένοντο, καὶ τὸ ἐξαγόμενον ἐπίσης τὸ ἀποδεικνύει· εἴς τινα δῆμον, κύριοι, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι τὸ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ συμπαθοῦν δῆθεν ὑπὲρ τοῦ Λομβάρδου, ἦτο συγγενὴς ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων, ἀποπέμπεται ὑπὸ τῶν ἑτέρων μελῶν ἐπὶ τῇ βάσει δικονομίας ὅλως εἰδικῆς, τῆς τοῦ αὐθαιρέτου· ἔν τινι ἄλλῳ δήμῳ ἀποπέμπεται ἕτερον μέλος διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἦτον ἀγράμματος· ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, ἥτις ὑπερεῖχε πάντων καὶ ἔπραττε πάντα, εἴς τινα δῆμον παρευρίσκεται εἰς τὸ ἄνοιγμα τῶν καλπῶν. Ἐν ἑνὶ λόγῳ διὰ μέσων αὐθαιρέτων καὶ βιαίων ἀποπέμπονται ἢ ἀναγκάζονται νὰ ἀποχωρήσωσιν οὐ μόνον τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν τὰ συμπαθοῦντα πρὸς τὸ γνήσιον τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς μερίδος τοῦ Λομβάρδου, εἰς τρόπον ὥστε ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἡ ψηφοφορία, διὰ νὰ μὴν τὴν ὀνομάσω ἀκαταλλήλως ἐκλογὴν, ἐπεραιώθη τῇ προστασίᾳ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως βοηθούσης τὴν ὑπουργικὴν μερίδα. Ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἐξαγόμενα καὶ εἰς ἐκείνους τοὺς δήμους, ἀκούσατε. Ἐν τοῖς δήμοις Λιθακιωτῶν, Ἀρκαδίων, Ἀρτεμησίων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῆς πόλεως, δηλ. εἰς 6 δήμους, κατὰ τὸ 1868 ἐψηφοφόρησαν 7,036 ἐκλογεῖς, καὶ κατὰ τὸ 1873, 6,968, ἐφέτος μόνον 2,263.

§10ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Σέρβο, ἐκάματε λάθος· 3263.

§11ΣΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, 3,263 ἐψήφησαν. Λοιπὸν τὸ ⅓ ἐξ ὅσων ἐψήφισαν κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη.

§12ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὸ ⅓, τὸ ½....

§13ΣΕΡΒΟΣ. Ὀλιγώτερον τοῦ ½. Ἤκουσα πολλάκις νὰ λέγεται ἐνταῦθα ὅτι εἰς ἐπαρχίαν ἢ εἰς δῆμον εἰς ὃν ἐξαντλεῖται ὅλος ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος, γίνεται δῆλον, ὅτι ἐκεῖ ἐγένετο καλπονόθευσις, ἀθέμιτος παρεκτροπὴ, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφοφορήσωσιν ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς, ὡς ἐπίσης εἰς δῆμον ἢ εἰς ἐπαρχίαν, ἂν ψηφίσωσιν ὀλιγώτεροι τοῦ ½, δῆλον, ὅτι σκανδαλῶδες ἐκεῖ ἔλαβεν χώραν καὶ τὸ σκάνδαλον ὑπάρχει καὶ ἐξηγεῖται. Ἀκούσατε εἰς αὐτοὺς τοὺς 5 δήμους ποῖα εἶναι τὰ ἐξαγόμενα· ἐν τῷ δήμῳ Ὑδριαιῶν, ἐπὶ καταλόγου 759 ἐκλογέων ἐψήφισαν 248 δηλ. τὸ ¼, ἐνῷ εἰς τὸν αὐτὸν δῆμον κατὰ τὸ 1868 ἐψηφοφόρησαν 551· κατὰ τὸ 1873, 526. Καὶ ἐνῷ, κύριοι, ἡ μερὶς τοῦ Λομβάρδου τότε, δηλ. κατὰ τὸ 1868, ἐπὶ ἐκλογέων ψηφοφορησάντων 551 ἔλαβεν 449 δηλ. τὰ ¾, καὶ πέρυσι, τὸ 1873, ἔλαβε 374 ψήφους, τὴν σήμερον ἔλαβε μόνον 44 ψήφους· ἐν τῷ δήμῳ Λιθακιωτῶν ἐπὶ ἐκλογέων 1,109 ἐψηφοφόρησαν μόνον 226 δηλ. τὰ ⅕, τὰ δὲ ⅘ ἀρνοῦνται νὰ ἀναγνωρίσωσιν ὡς ἐκλελεγμένους τοὺς ἐνταῦθα παρακαθημένους, ἐνῷ κατὰ τὸ 1868 ἐψηφοφόρησαν 700, κατὰ τὸ 1873, 671. Ἐν τῷ δήμῳ Μεσογαίων ἐπὶ καταλόγου ἐκλογέων 852 ἐψήφισαν 385, ἐνῷ κατὰ τὰ 1868 ἐψήφισαν 606, κατὰ τὸ 1873, 639. Ἐν τῷ δήμῳ Ἀρκαδίων ἐπὶ καταλόγου ἐκλογέων 1264 ἐψήφισαν 529, ἐνῷ κατὰ τὸ 1868 ἐψήφισαν 861, καὶ κατὰ τὸ 1873, 108. Ἐν τῷ δήμῳ Ἀρτεμησίων ἐπὶ καταλόγου 725 ἐκλογέων ἐψήφισαν μόνον 355, ἐνῷ κατὰ τὸ 1868 ἐψήφισαν 494 καὶ κατὰ τὸ 1873, 480. Ἐξ ὅλων τῶν ἐκλογέων τῶν 6 δήμων ἐφέτος ἐψήφισαν 3263, ἐνῷ τὸ 1868 ἐψήφισαν 7036, κατὰ δὲ τὸ 1873, 6968, δηλ. ἐφέτος ἐψήφισαν ἐλάσσονες ἐκλογεῖς κατὰ 4000. Μεταβαίνω εἰς τὸν δῆμον Ψωφίδος· καὶ ἐνταῦθα στρατιωτικὴ δύναμις καὶ στρατιωτικὴ ἐνέργεια οὐχὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκλογήν. Ὁ ἐκεῖσε ἀποσπασματάρχης, περατωθείσης τῆς ἐκλογῆς, ἀπέπεμψε τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐνισταμένων· ἐτελειώσατε, λέγει, σεῖς τὴν δουλιὰ σας, ἀφήσετε νὰ κάμω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου — διότι ἡ ἐκλογὴ ἔπρεπε νὰ περατωθῇ στρατιωτικῷ τῷ τρόπῳ καὶ οὕτω τὴν ἐπεράτωσαν πράγματι. Ἔκαμον τὴν μετάθεσιν τῶν σφαιριδίων εἰς τὰς 4 κάλπας, πλὴν ἐκείνης τοῦ κυρίου Πονηροπούλου. Περὶ τῆς ἀποδείξεως τοῦ γεγονότος τούτου ἔχομεν τὴν πλήρη ἀπόδειξιν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Μιχαλοπούλου, δηλ. τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ὅστις ἐμπνέει πᾶσαν ἐμπιστοσύνην, διὰ τὸ περιεχόμενον τῆς συγκινητικῆς ἐπιστολῆς του.

§14ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Τότε ἤθελεν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην, ὅταν ἔκαμνεν ἔκθεσιν καὶ τὴν ἔδιδεν εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν καὶ οὐχὶ μετὰ 15 ἡμέρας.

§15ΣΕΡΒΟΣ. Τίς οὗτος ὁ Μιχαλόπουλος;

§16ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ἐγὼ θὰ σοὶ εἴπω τὶ εἶναι ὁ Μιχαλόπουλος, εἰς ὅλα θὰ σᾶς φωτίσω.

§17ΣΕΡΒΟΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα τὰ ἐγκαταλείπω, σᾶς φέρω τὴν ἐπίσημον μαρτυρίαν τῶν ἰδίων ἐνισταμένων περὶ Μιχαλοπούλου.

§18ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν τὸν ἐγνωρίσαμεν προτήτερα.

§19ΣΕΡΒΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· τὸ ὑπόμνημα τῶν ἐπιτυχόντων, δηλ. τοῦ κυρίου Βολτέῤῥα καὶ τῶν λοιπῶν συντρόφων του, τί λέγει περὶ Μιχαλοπούλου; «ἐν τέλει παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν διαλογὴν Μιχαλοπούλου, ἑλληνοδιδασκάλου, ὅτι δῆθεν ἔλεγεν εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς: ὑπογράψετε σήμερον καὶ αὔριον διαμαρτύρεσθε. Τοῦτο ὅμως εἶναι καὶ τοῦ γελοίου γελοιωδέστερον, καθότι ὁ κύριος Μιχαλόπουλος ἄνθρωπος διακρινόμενος διὰ τὴν ἄκραν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ἀμεροληψίαν του, διὰ τὴν ἄμεμπτον ἄχρι τοῦδε διαγωγήν του, διὰ τὸ εἰλικρινὲς καὶ ἀκέραιον τοῦ χαρακτῆρός του, οὐ μόνον τοιοῦτόν τι δὲν ἔλεγεν, ἀλλ’ ἠπόρησε καὶ ἐθαύμασεν ἀναγνούσας ἐν τῇ ἐνστάσει τῶν ἐνισταμένων τὸ ὅλως μὴ λαβὸν χώραν τοῦτο γεγονός, τὸ σκοπίμως ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων ἐπινοηθὲν, ὅπως διὰ τῆς καταστροφῆς τῆς ὑπολήψεως πολίτου ἐντίμου, ἀληθοῦς λειτουργοῦ τῶν γραμμάτων, ἐπιτύχωσι τοῦ κακοήθους σκοποῦ των.»

§20ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ Ἰούδας μέχρι τῆς σταυρώσεως τοῦ Χριστοῦ ἐκήρυττε τὸ Εὐαγγέλιον.

§21ΣΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, αὐτὰ εἰσὶν ἀληθῶς λίαν πειστικά.

§22ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ποῖον νὰ πιστεύσωμεν ἐνταῦθα;

§23ΣΕΡΒΟΣ. Μὴ διακόπτετε παρακαλῶ· εἶμαι βουλευτὴς 18 ἐτῶν καὶ σεῖς πρώτην ἤδη φορὰν ἔρχεσθε εἰς τὸ βουλευτήριον, ἐδιδάχθην δὲ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα εἰς Βουλευτήριον, ὅπου δὲν εἴχομεν Δουζίνιδες. Ἀλλά, κύριοι ἐκτὸς τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν, γεγονὸς παραπλήσιον ἐκείνου τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Ζακυνθίων, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ τῶν διαμαχομένων μερίδων, σᾶς λέγουσιν ὅτι εὑρίσκοντο εἰς πάλην ζωηρὰν, καὶ φυσικῶς ἔπρεπεν ἡ πάλη νὰ ᾖναι τοιαύτη, ἀφοῦ ἡ μία μερὶς δὲν ὑπεχώρει εἰς τὴν ἄλλην· εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ψωφίδος ἔχετε ἐπ’ αὐτοφώρῳ καταλαμβανόμενον τὸ ἔγκλημα, διότι καὶ ἡ μία μερὶς καὶ ἡ ἑτέρα ἔλαβον λευκὰς τὰς αὐτὰς ψήφους τῶν αὐτῶν ἐκλογέων· ἡ μερὶς τοῦ κ. Λομβάρδου ἔλαβε τὰ ⅔ τῶν ψηφοφορησάντων, ἡ μερὶς τοῦ κ. Βολτέῤῥα ἔλαβε τὸ ὅλον· ἐψήφισαν ἐκλογεῖς 616, οἱ τέσσαρες τῶν ἐπιτυχόντων, πλὴν τοῦ κ. Πονηροπούλου, ἔλαβον 599 δηλ. τὸ ὅλον πλὴν 17 ψήφων, ἡ μερὶς τοῦ κ. Λομβάρδου ἔλαβε 375 δηλ. τὰ ⅔, ἑπομένως τὰ ⅔ τῶν ἐκλογέων ἑνὸς δήμου ψηφίζουσι καὶ τὸν ἕνα συνδυασμὸν καὶ τὸν ἄλλον. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν λογικὴν, πρέπει νὰ ἀποδιώξωμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος τούτου διὰ νὰ παραδεχθῶμεν ὡς γνήσια τοιαῦτα συμπεράσματα, πασιφανοῦς καλπονοθεύσεως, καὶ νὰ πνίξωμεν τὴν οἰμωγὴν καὶ τὸν θρῆνον, ὃν ἐκπέμπουσι τὰ πρακτικά. Ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς ἄλλους δήμους, κρίνω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες. Θαυμάζουσιν οἱ κύριοι ἐπιτυχόντες διατί γίνεται τόσος πάταγος ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς· καὶ ἴσως, κύριοι, πρόκειται περὶ παρωνυχίδος· μία μερὶς διατρέξασα πολυχρόνιον ἔντιμον στάδιον καὶ τιμηθεῖσα διὰ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων μεγάλης ἐπαρχίας, παραπονεῖται ὅτι ἠδικήθη, καὶ λέγει ὅτι οἱ ἐνταῦθα παρακαθήμενοι δὲν εἶναι ἀντιπρόσωποι γνήσιοι, ὅτι ἀντιπροσωπεύουν μίαν μικρὰν μειονοψηφίαν, καὶ ἐνῷ ἐξετάζομεν, ἐνῷ θέλομεν νὰ ῥυθμίσωμεν τὴν κρίσιν μας, παραπονοῦνται! Ἡ κοινὴ συνείδησις ἐξέδοτο τὴν ἐτυμηγορίαν της ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς τὴν ἐξέδωκε καὶ κατὰ τὸ 1868. Καὶ τότε ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἐσεβάσθη ἡ ἁγνότης τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων καὶ τὸ ὕψος τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐπέστησα πολὺ τὴν προσοχήν μου ἐπὶ γεγονότος προσφάτου μνημονευθέντος παρά τινος ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ βουλευτοῦ, τοῦ ἐξ Αἰγιαλείας κυρίου Μεσσηνέζη, ὅπερ ἐξηγεῖ τινα περιστατικά, ἅτινα ἴσως ὁ κύριος Πονηρόπουλος δὲν γνωρίζει· ἂς μὲ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω τὴν περικοπήν· «ἤμην ἰδιώτης, ὅταν ἦλθον καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ δεχθῶ νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον Μωραϊτίνη· ἔλαβον δὲ μέρος ὑπὸ ὅρους, καὶ μετὰ παρέλευσιν ὄχι πολλῶν ἡμερῶν, ὅταν ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὸ ζήτημα περὶ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Βουλῆς τοῦ 1865, παρῃτήθην, διότι μοὶ ἐζητήθησαν ἐγγυήσεις περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν, εἰπὼν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἐγγυήσεις περὶ προσώπων· δίδω μόνον ἐγγυήσεις νὰ διατηρηθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ἡσυχία, καὶ νὰ διεξαχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐν πληρεστάτῃ νομιμότητι.» Οὐδεμίαν ἐξήγησιν κρίνω εὔλογον νὰ ἐπιφέρω εἰς τοὺς λόγους τούτους, διότι γίνομαι ἀρκούντως καταληπτός. Κύριοι, ἐτελείωσα τὰς λεπτομερείας· ὀλίγας λέξεις ἔχω ἔτι νὰ προσθέσω καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀνοχήν σας. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἀναγκαῖον, ἀπαραίτητον διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν προαγωγὴν τοῦ μικροῦ μας ἔθνους εἶναι νὰ διατηρηθῇ κραταιὰ ἡ δύναμις τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τοιαύτη καθίσταται ὅταν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις γίνονται ἐκλογαὶ γνήσιαι καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν παρίστανται ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει ἡ γενικὴ ἐμπιστοσύνη, δηλαδὴ ἡ πλειοψηφία τῶν ἐκλογέων. Ὅταν καταρτίζεται πράγματι τοιαύτη ἀντιπροσωπεία, αὐτὴ ἔχει τὴν ἀποχρῶσαν δύναμιν ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν ἑτέραν δύναμιν τὴν τοῦ Σεπτοῦ ἡμῶν Βασιλέως, τὴν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐσωτερικὴν εὐημερίαν ἢ νὰ πορισθῶμεν ἀγάπην καὶ σεβασμὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἑωσοῦ δὲν πειθώμεθα καὶ δὲν λαμβάνωμεν ἀκράδαντον κανόνα ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία πρέπει νὰ ᾖναι γνησία καὶ ἀξιοπρεπής. Ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου ἔχει τοιαύτην ἀρχὴν, καὶ τοιαύτη πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ πεποίθησις τῆς Βουλῆς. Ὁ κύριος Λομβάρδος ἔχει τὸ ἁμάρτημα νὰ πρεσβεύῃ μίαν ἀλήθειαν ὅτι ἕκαστος πολίτης διὰ τῆς τιμιότητος καὶ τῆς ἀρετῆς πρέπει νὰ προάγεται ἰδιωτικῶς, καὶ ἐν τοῖς δημοσίοις. Ἐξεπλήρωσεν ὑψηλὸν καθῆκόν του ἐν τῇ Ἰονίῳ Βουλῇ —καὶ παραλείπω τὴν ἐξιστόρησιν, διότι ἤθελον εἴπει πολλὰ καὶ τὰ προσωπικὰ ἐπιθυμῶ νὰ ἀποφύγω — ἐξεπλήρωσε δὲ καὶ ἕτερον ἱερὸν καθῆκον ἐνταῦθα, διότι παρακαθήσας ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ὑπῆρξεν ἓν τῶν θερμοτέρων ὀργάνων πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τοῦ πολιτεύματος, καὶ ἐχορήγησε τὴν ἰσχὺν τοῦ λόγου του, τὴν ἐνέργειάν του, ὅπως καταρτισθῇ τὸ πολίτευμα καὶ καθησυχάσῃ ὁ τόπος. Τὸ Σύνταγμα ἐπὶ τέλους ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο ἐνεργόν, ἀπελείπετο δὲ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐφαρμογὴ εἰλικρινὴς καὶ τιμία· ἡ ἐφαρμογὴ ἐγένετο κατὰ τὸ 1865, καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συνείδησιν ἕκαστος Ἕλλην πρέπει νὰ εὔχεται ὅπως καὶ αἱ ἑπόμεναι νὰ λάβωσιν ὡς ὑπογραμὸν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1865 ὡς ἔλαβεν αὐτὸν κατὰ τὸ 1869. Ἐπῆλθε τὸ 68 καὶ δὲν λέγω τί ἐγένετο· ἐπῆλθον αἱ ἑπόμεναι ἐκλογαὶ, τοῦ 1872 καὶ ἐφθάσαμεν τέλος πάντων εἰς τὴν παροῦσαν ἐκλογήν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐσυνειδησίαν σας, εἴπατέ μοι εἰλικρινῶς ἂν ᾖναι ἀμίαντοι, ἂν ᾖναι ἀκηλίδωτοι, ἁγναὶ αἱ παροῦσαι ἐκλογαὶ, ἂν τοιοῦτον ἔχωσι χαρακτῆρα αἱ γενόμεναι ἐξελέγξεις. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὀλίγας λέξεις τοῦ μεγάλου διπλωμάτου τῆς Ἀγγλίας, παρασκευάζοντος εὐδαιμονέστερον μέλλον εἰς τὸ μέγα ἐκεῖνο ἔθνος, τί ἔλεγε περὶ ἡμῶν ὁμιλῶν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἕνα χρόνον πρὸ τῆς ἑνώσεως: οἱ Ἑπτανήσιοι μᾶς ἐπολέμησαν κραταιῶς, διότι πάντοτε ἔμειναν ἐντὸς τῆς σφαίρας τῆς νομιμότητος, δηλαδὴ τοῦ συνταγματικοῦ χάρτου. Ὑποβληθῆτε εἰς τὸν κανόνα τοῦτον καὶ θέλετε γείνει κραταιοὶ, ἀκαταμάχητοι. Μᾶς ῥίπτονται ἐπανειλημμέναι μομφαὶ καὶ ἀναγκαζόμεθα πολλάκις νὰ κρύπτωμεν τὸ πρόσωπον μετ’ αἰσχύνης· ἀλλ’ ὁμιλῶ εἰς τὴν συνείδησίν σας, ὅλαι αὗται εἶναι συκοφαντίαι; ὄχι ἀτυχῶς. Πρέπει νὰ σεβώμεθα πρῶτον τὸν ἑαυτόν μας, καὶ βεβαίως δὲν σεβόμεθα ἑαυτοὺς, ὅταν ἕνεκα ἰδιαιτέρων σκέψεων καὶ παθῶν παραβιάζομεν τὴν γνωστὴν ἀλήθειαν, παραβιάζομεν τὰ γεγονότα, προσβάλλομεν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν ἀτόμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐπεθύμουν, κύριοι, καὶ τὸ λέγω ἐκ βάθους καρδίας, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ σελὶς τῆς ἱστορίας τῆς Ζακύνθου, ἡ ἀφορῶσα τὰς ἐξελέγξεις τοῦ 1868, ἐπεθύμουν νὰ ἐκλείψῃ ἐκ τῆς ἱστορίας πᾶν ὅ,τι ἔλαβε χώραν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐν τῇ παρούσῃ περιόδῳ, πολὺ δὲ περισσότερον κατὰ τὰς ἐξελέγξεις. Κοινοβούλιον, μὴ ἰσχυρὸν, οὐ μόνον καταβιβάζει τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σεπτοῦ καὶ λαοφιλοῦς ἡμῶν Βασιλέως, ἀλλὰ καταβιβάζει καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν ἐπαρχιῶν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἕκαστος γινώσκει. Ἂν ἐπιθυμῶμεν νὰ σώσωμεν πράγματι τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην κλιδωνίζεται, πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν πολλὴν προσοχὴν οὐ μόνον νὰ συνετισθῶμεν, ἀλλὰ νὰ καὶ θερμάνωμεν καὶ τὴν καρδίαν· ἡ καρδία πρέπει νὰ ᾖναι θερμὴ καὶ οὐχὶ παγωμένη, ἂν δὲ ᾖναι θερμὴ, θερμοὺς τότε θέλει ἔχει καὶ τοὺς παλμοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται εἰμὴ νὰ ζωογονήσωσι τὸ ἔθνος. Ἂς προσέξωμεν ἐπὶ ὅλων τούτων, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλομεν ἔχει ἀγαθὸν μέλλον· τοὐναντίον, πρέπει νὰ θρηνήσωμεν ἑαυτοὺς καὶ τὰς ἐπαρχίας, διότι, ἀκολουθοῦντες τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον βαδίζομεν, ἀντὶ σωτήρων θέλομεν γείνει οἱ ὀλετῆρες τῆς πατρίδος, οἱ ὀλετῆρες τοῦ ἔθνους.

§24ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ἤσουν τῆς αὐτῆς μερίδος μὲ τὸν Κύριον Λομβάρδον εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Ἑπτανήσου.

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸ βῆμα, κύριε Βολτέῤῥα.

§26ΣΕΡΒΟΣ. Ἐτελείωσα τὴν ἀγόρευσίν μου, καὶ δὲν ἔρχομαι εἰς συνομιλίας.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἕτερος τὸν λόγον; ἄλλως, θὰ κυρήξω περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι, θὰ ὁμιλήσωμεν.

§29Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα, κύριοι, τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, οὐδὲ διὰ νὰ ἐκθέσω τὴν ἱστορίαν τῶν μερίδων τῆς Ἑπτανήσου ἢ νὰ κάμω τὸν κατήγορον ἢ τὸν συνήγορον οὐδεμιᾶς ἐξ αὐτῶν· ἐζήτησα τὸν λόγον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καταθέσω ἐνώπιόν σας μίαν μαρτυρίαν. Εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ καταγίνεται νὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησίν της περὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς καὶ ἀκούει διαφόρους ἐκθέσεις καὶ διάφορα ἔγγραφα, ἐνόμισα ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ καταθέσω ἐνώπιόν σας ὅ,τι ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης γνωρίζω. Πράττω δὲ τοῦτο, ὄχι διότι φρονῶ ὅτι ἡ μαρτυρία μου θέλει κλονίσει ἐσχηματισμένας ἤδη πεποιθήσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ δικαιολογήσω αὐτὴν τὴν ψῆφόν μου καὶ συγχρόνως νὰ δικαιώσω καὶ τὴν ἀγανάκτησιν, μὲ τὴν ὁποίαν τινὲς τῶν φίλων μου ὡμίλησαν κατὰ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς. Ταξειδεύων, κύριοι, μὲ τὸ ἀτμοκίνητον τῆς Πελοποννήσου προσωρμίσθην εἰς Ζάκυνθον κατὰ τὴν 27 τοῦ μηνὸς Ἰουνίου, ὅτε δηλ. αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ εἶχον ἀποπερατωθῇ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἦταν γνωστὰ καὶ ἐν Ζακύνθῳ τὰ ἀποτελέσματα ὅλων τῶν δήμων, πλὴν τοῦ δήμου τῆς Πρωτευούσης, ἔνθα ἐξηκολούθει ἡ ἐκλογὴ, καθότι ὡς ἠκούσατε δὲν εἶχεν ἀρχίσει τὴν πρώτην ἡμέραν ἐγκαίρως. Ἀπεβιβάσθην, κύριοι, εἰς τὴν ξηρὰν καὶ εἶδον διάφορα πρόσωπα καὶ ἐκ τῆς μιᾶς μερίδος καὶ τῆς ἄλλης, συνωμίλησα μὲ πολλὰ ἐξ αὐτῶν ὡς καὶ μὲ διαφόρους ὑπαλλήλους, καὶ μὲ ἄλλους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι συνέβη νὰ παρεπιδημῶσι προσωρινῶς ἐκεῖ. Ἡ ἐντύπωσίς μου, δὲν ἐστάθη ὅλως διόλου ἀμφίβολος· ἐξ ὅσων εἶδον ἢ ἤκουσα ἐσχημάτισα τελείαν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη ὑπὸ τὸ κράτος τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως καὶ ὑλικῆς βίας· βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι ἂν καὶ κἀνένα δὲν ἔβλεπον καὶ ἐὰν μετ’ οὐδενὸς συνωμίλουν περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, καὶ ἐὰν κἀνένα δὲν ἐγνώριζον, εὐκολώτατον μοὶ ἦτο, διερχόμενος κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐκ Ζακύνθου, νὰ σχηματίσω ἀκριβῆ πεποίθησιν περὶ τῶν διατρεξάντων, διότι ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου συνηθίζει νὰ συζητῇ μεγαλοφώνως καὶ δημοσίως περὶ τῶν πραγμάτων τῆς ἡμέρας, καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἰς ὅλους τοὺς δρόμους, εἰς ὅλα τὰ ἐργαστήρια δὲν ἐγένετο λόγος διὰ κἀνὲν ἄλλο ἀντικείμενον παρὰ διὰ τὴν ἐκλογήν. Ὅθεν καὶ ἂν διηρχόμην ἤκουον ὁμιλίας περὶ αὐτοῦ, πάντες δὲ ἀνεπιφυλάκτως καὶ ἀπροφυλάκτως ὡμολόγουν οἱ μὲν ἀγανακτοῦντες καὶ ὀργιζόμενοι, οἱ δὲ ἀγαλλόμενοι καὶ ἐπιχαίροντες τὰ λαβόντα χώραν στρατιωτικὰ κατορθώματα, ἵνα μὴ εἴπω τι περισσότερον. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον περισσότερον μὲ ἐλύπησε καὶ τὸ ὁποῖον μὲ ἐνέβαλεν εἰς σκέψεις πολὺ δυσαρέστους ἦτο διότι παρετήρησα, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐγένετο ἀσεβὴς χρῆσις τοῦ ἱεροῦ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως. Παρὰ πάντων ὁ συνδυασμὸς τῶν ἐπιτυχόντων ὠνομάζετο Βασιλικὴ πεντάς.

§30ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐλέγοντο ἀπὸ ἡμᾶς.

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἐγὼ αὐτὸ ἤκουσα. Μοὶ συνέβη, κύριοι, νὰ ἀκούσω ἀνθρώπους ἐρωτῶντας μετ’ ἀγανακτήσεως· «Καὶ γιὰ τί κακὸν ἔκαμεν ὁ Λομβάρδος εἰς τὸν Βασιλέα καὶ δὲν τὸν θέλει;» Καὶ ἄλλους λέγοντας: πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Λομβάρδος, ἀφοῦ ὁ Βασιλεὺς δὲν τὸν θέλει; Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἤκουσα καὶ αὐτὰ ἐνόμισα καθῆκον νὰ καταθέσω ἐνώπιόν σας.

§32ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· μίαν ἐπίδειξιν εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ ποιητοῦ δὲν τὴν εἴδατε ἀπὸ 4,000 λαοῦ;

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§34ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατέ το καὶ αὐτὸ, διότι πολλοὶ εἴδομεν ἐκείνην τὴν ἐπίδειξιν.

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλ’ ἐγὼ αὐτὰ ἤκουσα.

§36ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πονηροπούλου δὲν τὴν ἠκούσατε;

§37ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐθὺς ὡς σᾶς εἴδομεν, εἶπα τοῦ κυρίου Βούτσου καὶ ἐκάμαμεν αὐτὴν τὴν ἐπίδειξιν.

§38ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Σωτηρόπουλε, μίαν ἐρώτησιν;

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τίποτε, τίποτε.

§40ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Μὰ παρακαλῶ δύω λέξεις.

§41ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν σᾶς δίδω τὴν ἄδειαν.

§42ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρακαλῶ, ἐρωτήσατε τὸν ἀδελφόν σας, ὁ ὁποῖος μένει εἰς τὴν Ζάκυνθον, ἐὰν ἐβγῆκέ ποτε ἀπὸ τὸ σπῆτί του τὸ βράδυ χωρὶς ῥεβόλβερ· τὸν ἀδελφόν σας, ὁ ὁποῖος ἦτον ἐκεῖ τελώνης καὶ μὲ ἔλεγεν: ἔ! πῶς κατήντησε εἰς τὸν τόπον σας! Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸν ἐρωτήσητε.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀδελφός μου ἐστάθη ἐκεῖ πολὺν καιρὸν, ἤκουσα ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης μερίδος ἦταν εὐχαριστημένοι ἀπὸ αὐτὸν (θόρυβος). Παρακαλῶ, κύριοι· τὸ γεγονὸς νὰ λάβῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Βολτέῤῥας ὀλιγωτέρας ψήφους εἰς τὴν προκειμένην ἐκλογὴν, ἀφ’ ὅσας ἔλαβεν ἄλλοτε, καὶ ἄλλα τινὰ περιστατικὰ μὲ πείθουσιν, ὅτι ἐὰν ἡ ἀφροσύνη τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας δὲν ἐνέπνεεν εἰς τὸν λαὸν τῆς Ζακύνθου τὴν ἰδέαν ὅτι ζητεῖται μέχρις ἐξοντώσεως ἡ ἀποτυχία τῆς μερίδος, τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ κ. Λομβάρδος, καὶ ἐὰν ἡ ἐξουσία περιωρίζετο εἰς τὸ νὰ χορηγήσῃ εἰς τοὺς εὐνοουμένους της ὅλα τὰ ἄλλα μέσα, χωρὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ὑλικῆς ἐπεμβάσεως, πολὺ πιθανὸν ἤθελεν ἐπιτύχει ὁ κ. Βολτέῤῥας ἢ ὁ κ. Βοῦλτσος ἢ καὶ ἄλλος τις ἐκ τῶν σήμερον ἐπιτυχόντων, ἀλλὰ ποτὲ, κύριοι, μὴ πιστεύσητε ὅτι ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτύχῃ ὁ κ. Λομβάρδος. Τὸ ὄνομα τοῦ κ. Λομβάρδου ἐξασκεῖ μέγα γόητρον εἰς τὴν Ζάκυνθον, καὶ τὸ γόητρον τοῦτο πλανῶνται ὅσοι νομίζουν ὅτι ὠχρίασεν ἢ ὅτι ταχέως θέλει ἐκλείψει. Εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Λομβάρδου ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου ἀναγνωρίζει τὸν ἄνδρα, ὅστις διὰ πολλῶν κόπων, διὰ πολλῶν θυσιῶν, καταφρονήσας θέσεις καὶ ἀξιώματα, ἀφειδῶς καὶ δαψιλῶς εἰς αὐτὸν προσφερθέντα...

§44ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Τὴν ὑπουργικὴν θέσιν θέλει.

§45ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.....

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνετέλεσεν εἰς τὴν ἕνωσιν, ἥτις ἐπροικοδότησε τὸν λαὸν τῆς Ζακύνθου μὲ ἐλευθερίαν καὶ ἰσονομίαν.

§47ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἔργα τοῦ λαοῦ.

§48ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁποίαν οὐδὲ κατ’ ὄναρ ἐφαντάζετο πρὸ ὀλίγων ἐτῶν. Ἡ δὲ κοινωνία τῆς Ζακύνθου, πλὴν ἀσημάντων ἐξαιρέσεων, θαυμάζει τὴν ἱκανότητα τοῦ Λομβάρδου καὶ τὴν ῥητορικὴν αὐτοῦ δεινότητα καὶ καυχᾶται καὶ σεμνύνεται, διότι καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ὁ κ. Λομβάρδος κατώρθωσε νὰ καταλάβῃ θέσιν τοσοῦτον διακεκριμένην μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος θέλει τὸν λόγον;

§50ΠΟΛΛΟΙ. Ὁρίστε, κύριε Βολτέῤῥα.

§51ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Μὰ εἶναι κἀνεὶς ἄλλος;

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἀκροατήριον, κ. πρόεδρε, νὰ μένῃ ἥσυχον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι ἀκροαταὶ νὰ τηρήσουν ἄκραν σιγὴν, παρακαλῶ.

§54ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Διότι δὲν εἶμαι καὶ τῆς γραμματικῆς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ παραξενευθῆτε, κύριοι, διὰ τὸ ὕφος τῆς γλώσσης.

§56ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ὁ κύριος γενικὸς εἰσαγγελεὺς, ὁ κ. ἀντεισαγγελεὺς ἠθέλησαν δίχως ὑπεράσπισιν νὰ μᾶς δικάσουν· εὐτυχῶς ὅμως οὔτε ἡ λαιμητόμος ὑπάρχει εἰς τὴν πρωτεύουσαν, οὔτε οἱ δήμιοι. Ἔχω νὰ ἁρπάξω τὸν καιρὸν καὶ ἔχω νὰ κάμω ἀναίρεσιν· ποῦ; εἰς τοὺς βουλευτάς. — Πολλὰ ἄκουσα ἀπὸ τὸν κ. Σέρβον, πολλὰ ἄκουσα ἀπὸ τὸν κύριον....

§57ΤΙΝΕΣ. Πολυλᾶν.

§58ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ὤ! μὴ, μή! σᾶς παρακαλῶ.... Πολυλογᾶν· πολλὰ ἄκουσα ἀπὸ τὸν κ. Σωτηρόπουλον· τιμίως σᾶς λέγω πῶς δὲν ἤκουσα τίποτες· καὶ δὲν ἤκουσα τίποτες, ἐπειδὴ μόνον καὶ μόνον ἔλαβον πληροφορίας ὁποῦ κἀθεὶς θέλει νὰ ὑπερασπίζῃ τὸν ἑαυτόν του, καὶ ταῖς πληροφορίαις αὐταῖς ταῖς δίδει ὅπως θέλει· ὁ δὲ τρίτος τὰς λαβαίνει καὶ τὰς φέρει ὡς ἓν μάθημα εἰς τὸ libro μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐγὼ δὲ, κύριοι, ἐπειδὴ λυποῦμαι, διότι εἶναι πρωτοφανὲς καὶ εἰς τὸ ἰδίωμά μου καὶ εἰς τὸ οἰκογενειακόν μου σύστημα νὰ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὴν ἀντιπροσωπείαν μου, εἶμαι δειλὸς ἄνθρωπος· ἀλλὰ δὲν ὑπερασπίζω τὸν ἑαυτόν μου· εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ ὑπερασπίσω τὴν πατρίδα μου, τὸν λαὸν τῆς πατρίδος μου, ἤτοι, τὸν λαὸν ὅπου μὲ ἀγαπᾷ. Ὁ φίλος μου ἄλλοτε πολιτικὸς, τώρα δὲ μερικὸς, διότι ἐγὼ σέβομαι πάντοτε, ὁ κ. Λομβάρδος, ἠθέλησε εἰς τοῦ τμήματος τὴν αἴθουσαν ἐκεῖ μέσα νὰ ἀρχίσῃ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν ἑαυτόν του ἀπὸ καιρὸν προστασίας· ἔκαμεν ἄδικον, διότι ἔχει μεγάλην διαφορὰν ἡ προστασία ἀπὸ τὸν ἐθνισμὸν ὅπου ὑπάρχει σήμερον εὐτυχῶς. Ἐμελέτησε τὴν ἐπιῤῥοήν του, τὴν ἀνεξαρτησίαν του, ἐμελέτησεν ὅτι αὐτὸς ἦτον ὁ ἐθνικὸς, εἰ δὲ μὴ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι εἴμαστε καμαρίλες, ἄλλα, ἄλλα, ἄλλα. Ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ φανερώσῃ, ὅτι ἀπαιτοῦνται καὶ οἱ χρόνοι τῆς ἐποχῆς. Ὁ Βολτέῤῥας ἄνθρωπος δὲν ἦτο· ἦτο θηρίον ἐντὸς τοῦ δικαίου· τὸν κατέβαλα, καὶ τὸν κατέβαλα πάντοτε μὲ ἠθικὴν παῤῥησίαν· ἀφ’ οὗ ἐγεννήθηκα εἰς τὸν κόσμον, ἤρχισα νὰ καταλαβαίνω ποῖος εἶναι ὁ ἐθνισμός μου καὶ ποία εἶναι ἡ θρησκεία μου. — Ὁ κ. Λομβάρδος ἠθέλησε νὰ κάμῃ 10 ἀντιπροσώπους, διότι 10 ἔβγαζεν ὁ τόπος, τὸ Σύνταγμά μας· μὲ ὡδήγησε καὶ ἐμένα διάφοραις ἐποχαῖς, μὲ περικάλεσε, μὲ διαφόρους φίλους του, μὲ Μπατέλη... — Κύριοι, δημοσιογράφοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ σημειώνετε τακτικῶς.

§59ΤΙΝΕΣ. Εἶναι οἱ στενογράφοι, ἔννοια σας.

§60ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Στενογράφοι καὶ ἐφημεριδογράφοι, μάλιστα. — Ἠθέλησε τότε ὁ Μπατέλης, οἱ δύω Λογοθέται, Ῥιζοσπάσται, μὲ τὸν.... τὸν Κουερῖνον, ὅπου τὸν ἀνέφεραν πολλαῖς φοραῖς, καὶ εἶναι καὶ ἐξάδελφός μου, νὰ ἔλθω νὰ κάμω συνδυασμόν· ἀλλ’ ἐπειδὴ πάντοτε ἔλαβα αὐτὴν τὴν ἀρχὴν νὰ μὴ θέλω συνδυασμοὺς διὰ νὰ μὴν ἀποκλείω τὸν κάθε πολίτην νὰ συντρέχῃ νὰ κάμῃ ἐκλογάς, καλλίτερα ἤμουνα πάντοτε ἐντὸς εἰς τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἕνεκα τούτου ἠθέλησα νὰ συναγωνισθῶ μοναχός μου. Μὲ ἐπολέμησαν δύω θηρία, τὸ θηρίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ θηρίον τοῦ Λομβάρδου. Εὐτυχῶς ἐκρήμνισα ἕνα, τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ ἔμειναν 9 καὶ ὁ Βολτέῤῥας 10· καὶ ἔμεινα ὁ δεύτερος, ὄχι ὁ τρίτος, ὄχι ὁ τέταρτος καὶ ὄχι ὁ ἕβδομος, ὄχι ὁ δέκατος, ἔμεινα ὁ δεύτερος μεταξὺ μὲ τὸν φοβερὸν τοῦ Ἔθνους ἄνθρωπον τὸν κ. Μπαχώμην καὶ ἐγείναμεν καὶ ἰσοψηφία· δὲν ἠμπορῶ νὰ ἠξεύρω ἐὰν ἐγὼ εἶμαι ὁ 2ος ἢ ὁ Μπαχώμης, πρέπει νὰ πέσῃ κλῆρος, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴμαστε εἰς τοὺς 10 μέσα ἐμείναμεν καὶ οἱ δύω. Ἦλθε, κύριοι, ἡ 11η Βουλὴ τὸ αὐτό, ἔμεινεν ὁ ἀντιπρόσωπος Βολτέῤῥας. Ἦλθεν ἡ δωδεκάτη, ἔμεινεν ὁ ἀντιπρόσωπος Βολτέῤῥας. Πάντοτε ὁ Βολτέῤῥας. Ἐτελειώσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν δεκάτην Βουλήν. Ἐπειδὴ ἡ μνήμη μου μοῦ τὸ φέρνει καὶ αὐτὸ τὸ γεγονὸς καὶ ἐπρόκειτο εἴτε εἰς τὴν 10ην Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν 11ην νὰ ἔλθουνε νὰ περάσουνε αἱ μεταῤῥυθμίσεις ἀπὸ κάτω ἀπὸ τὸν Οὐάρδο, σοβαρὰ πράγματα, διότι αἱ μεταρρυθμίσεις ἄφιναν τότε ἕνα δόσιμον· ἐγὼ εὑρισκόμουν εἰς τὴν κλίνην ὅπου ἤμουνα μὲ ἑπτὰ αἵματα καὶ μὲ 60 βδέλες εἰς τὸν λαιμόν, ὄμορφα σκουλαρίκια, εἶχα δύω γιατροὺς ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἕνας ἤτανε ὁ κ. Λομβάρδος. Ἐτότες ἔρχεται μία ἡμέρα προτήτερις καὶ μοῦ λέγει· κύριε Βολτέῤῥα πρέπει νὰ μισέψῃς. Ἀρχίνησε ἡ γυναῖκα μου νὰ κλαίῃ, παιδιὰ τεσσάρων πέντε χρόνων· ποῦ νὰ ὑπάγῃ νὰ ἀποθάνῃ νὰ τὸν πετάξουνε εἰς τὸ πέλαγος. Λέγει, πρέπει νὰ ἔλθῃς, εἶναι ἀδύνατον, δὲν φεύγω, δὲν μισεύω, δὲν πηγαίνω εἰς τὴν Κέρκυραν ἂν ὁ Βολτέῤῥας δὲν ἔλθῃ. Τί νὰ γείνῃ; Τὸν ἐνδύουν τὴν ἄλλην ἡμέραν τὸν Βολτέῤῥα διότι ἦτο τὰ δύω μερτικὰ στὸ μνῆμα καὶ τὸ ἄλλο στὸ κρεβάτι, τὸν ἐνδύουν καὶ τὸν βάζουνε εἰς μίαν ἅμαξα, ἀγκαλὰ καὶ τρικυμία, ἐπειδὴ ἤτονε ἕνα καλὸ βαπόρι ἡ Ἀουστραλία καὶ ἦτον πρώτη φορά, μὲ βάζουνε μέσα καὶ ἐγλίτωσα καὶ ἔφθασα εἰς τὴν Κέρκυραν καλά. Ἔπεσα ἐκ νέου εἰς τὸ κρεβάτι, αὐτὸς εἶναι ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ὁ κ. Λομβάρδος ἀφθαδίασε νὰ κατατρέξῃ. Ἕως ἐκεῖ ἐπηγέναμεν σύμφωνα· ἀλλ’ ἄρχισε ὁ χωρισμός. Μοῦ φαίνεται ὅτι ἐγὼ ἐτελείωσα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦσα καὶ δὲν εἶχα ἄλλο πρᾶγμα. Ἤρχισε νὰ λαμβάνῃ κατόπιν ἄλλον δρόμον σὲ κάθε ἐκλογήν· εἴδαμεν ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ὅλα ἀγυρτία· καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν εἶμαι φίλος εἰς τέτοια πράγματα παρὰ μόνον εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, ὡμίλησα πολλαῖς φοραῖς μαζῆ του καὶ τοῦ εἶπα, ὅτι δὲν εἶναι, μωρὲ Λομβάρδε, σωστὰ αὐτά· μοῦ, λέγει, μοῦ.... μοῦ.... (ἱλαρότης). — Ἔπειτα ἀρχίζουν τὰ δημοτικά· ἐδῶ εἴμαστε. Φόβος, τρόμος, ποῖος θὰ ἐξέλθῃ νὰ ἀντικρούσῃ τὸν Λισγαρᾶν, ὅστις ἦτον ὁ εὐνοούμενος τοῦ Λομβάρδου, καὶ ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Λομβάρδου ἔβγενεν; δὲν τολμοῦσε κἀνεὶς νὰ ἔβγῃ ἀπὸ τὴν ἄλλην μερίδα! Ἔπειτα ἀπὸ κἀνένα μῆνα θὰ ἔβγῃ ὁ Βολτέῤῥας, τὸ κόμμα φόρα· δὲν ἐτολμοῦσε κἀνεὶς νὰ μοῦ ὁμιλήσῃ· μόνον καὶ μόνον βγαίνοντας εἰς τὸν ἄμμον νὰ δώσω μίαν μικρὰν ὁμολογίαν, καὶ περνῶντας ἀπὸ καφφενεῖον τὸ ὁποῖον εἶναι Λομβαρδιανώτατον, ἐστοχάσθηκα νὰ ἔβγω μόνος μου, καὶ εἰς τὰ καταστήματα, καθὼς καὶ εἰς τὴν πόλιν, ὅπως συντρέχουν εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ὁ ἴδιος ὁ ἑαυτός μου ἐπῆγα καὶ εἰς τὸ καφφενεῖον· αὐτὸ μόνον μοῦ λέγουν, ἀφοῦ τοὺς ἔδωσα τὴν ὁμολογίαν μου, ἕνα δύω ἀπὸ αὐτοὺς, αὐτὰ εἶναι περιττὰ, ἐγὼ δὲν τὸ κατάλαβα τοῦτο ἀμέσως, ἀλλ’ ἔπειτα. Ἐπιστρέφω καὶ πηγαίνω ἐπάνω τους καὶ τοὺς λέγω παιδιὰ διατί χάνετε τὰ κεφάλια σας; ἐγὼ ἐκτέλεσα ἓν χρέος, δὲν εἶναι κἀνένα περιττὸν, καὶ σεῖς ἐκάματε νὰ περάσῃ ἡ ὥρα σας. Τότες οἱ ἄνθρωποι συναισθανθήκανε αὐτὸ τὸ ὁποῖον τοὺς εἶπα καὶ τὸ βράδυ ἦλθαν εἰς τὸ σπῆτί μου καὶ μοῦ ἐζήτησαν συγγνώμην, ἀλλὰ πῶς ἔγεινε δὲν ἠξεύρω. Ἔβγαλε τὸ ἄλλο κόμμα τὸν κ. Λούντζην, ἔντιμον ἄνθρωπον, πλούσιον ἄνθρωπον, ἄλλοτε ἔπαρχον, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠμποροῦσα νὰ ἀποχωρήσω, διότι ἤμουνα ἐκθεμένος μὲ τὸν ἑαυτόν μου· καὶ μοῦ λέγουν, Βολτέῤῥα τραβίξου, ἀδύνατον· ἐπέμενα καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἐλάβομεν 1500 ψήφους, καὶ δίχως νὰ παρακαλέσω οὔτε νὰ ἔχω βοήθειαν ἀπὸ κἀνένα. Ἔρχεται ἡ δευτέρα ἐκλογὴ ὁποῦ τὸ αὐτὸ ἐλήφθη καὶ τότε. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ κ. Λομβάρδου, ἕως τώρα ἔπρεπε νὰ εἴπω κἄτι τι διὰ τὸν ἑαυτόν μου, ἀλλὰ δὲν τὸ συνηθῶ· ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ κ. Λομβάρδου, κύριοι, ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸν κ. Τζουλάτην· ἡ ἀρχὴ τῆς ἐπιῤῥοῆς πρὸς ἐμὲ εἶναι ὁ κ. Τζουλάτης, ὅστις ἐστάθηκε δήμαρχος ἀπὸ κάτω ἀπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ κ. Λομβάρδου. Ἄρχισε νὰ ἀποχωρῇ, ὁ δὲ Λομβάρδος βλέποντας ὅτι τὰ σχέδιά του δὲν εἶναι πλέον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἤλπιζεν, ἐστοχάστηκε, καθὼς ἀκούσατε ἀπὸ πολλοὺς, ἐπειδὴ ἔκαμε καὶ νὰ ὑποφέρῃ ὁ κ. Τζουλάτης καὶ ἐτελείωσεν συγχυσμένος, ὑπεχρεώθηκε νὰ δώσῃ καὶ τὴν παῦσίν του διὰ νὰ ἔχῃ νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ νὰ ὑπάγῃ, ὡς εἶπεν, προτήτερις εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, διὰ νὰ γλυτώσῃ καθὼς φαίνεται καὶ καθὼς ἔλεγε δημοσίως, ἐπειδὴ ἐπῆγαν τὰ δύω τρίτα τῆς Ζακύνθου νὰ τὸν ἰδοῦν εἰς τὴν κλίνην του, καὶ ἀνεχώρησε διὰ νὰ γλυτώσῃ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν. Ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Ῥώμα. Καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ φίλος μου ὁ κ. Πονηρόπουλος, σᾶς ἀπέδειξεν ποῖον τὸ αἴτιον ὅπου ὁ κ. Ῥώμας ἀπέτυχε, ἕνεκα ὅπου δὲν ἐβγῆκε νὰ πάρῃ τὴν ἐκλογή του καὶ νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν πατρίδα, δικαιωματικῶς ὅμως, διότι ἡ πατρίς του πρέπει νὰ εὐγνωμονῇ καὶ τὸ ὄνομα Ῥώμα καὶ εἰς ὅσους ἄλλους κλείει ἡ θύρα τοῦ σπητιοῦ του. Αὐτὸς εἶναι ὁ Ῥώμας· ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ λαὸς καμμιὰ φορὰ εἶναι διαφορετικός· ὁ κ. Λομβάρδος ἠθέλησε τὸν λαὸν νὰ τὸν κερδήσῃ μὲ ἐθνικότητες καὶ μ’ ἄλλα· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Σέρβος μοὶ εἶπε μοὶ φαίνεται ἐθνικὸς, διότι ὁ Βολτέῤῥας ἔχει χρόνους ὅπου ὑποστηρίζει αὐτόν· ἀλλ’ ἐθνικὸς εἶναι ὁ λαὸς ὄχι μὲ τὸ νὰ εὑρίσκηται ὁ ἕνας καὶ ὁ ἄλλος καὶ νὰ λέγῃ, ὁ Βολτέῤῥας εἶναι ἀντεθνικὸς, πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ἀπ’ ἐδῶ, πρέπει ὁ Βολτέῤῥας νὰ μὴ βλέπῃ εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν, πρέπει ὁ Βολτέῤῥας ἐτοῦτο, πρέπει ὁ Βολτέῤῥας ἐκεῖνο· ὁ δὲ λαὸς ἀκούει τὰ λόγια καὶ κατατρέχει τὸν Βολτέῤῥαν μὲ ὅλα τὰ μέσα. Καὶ ἕνεκα τούτων παριστάνω τὸν λαὸν τῆς Ζακύνθου ἐγὼ ἐθνικώτατον, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν τὸν τρόπον ὅπου εἶναι καλό· καὶ ἔχομεν ἕνα ῥητὸν ἰταλικὸν καὶ λέγει parole non fano fritole, τὰ λόγια δὲν κάμουν τιγανίτες· μὰ ἐσεῖς τῆς λέτε ἐδῶ ἀλλιῶς.

§61ΤΙΝΕΣ. Λουκουμάδες.

§62ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ὅλα τὰ ἄλλα λόγια εἶναι περιττά. — Ἐπειδὴ ὁ κ. Λομβάρδος σὲ κάθε ἐκλογὴ συνειθίζει νὰ ἀναβαίνῃ ἐν ὑπαίθρῳ καὶ ἔχει τὴν χάριν τὸν λαὸν νὰ τὸν κάμνῃ ὅπως θέλει... — Ἐρχόμαστε εἰς τὴν ἐκλογὴν ἤδη, κύριοι. Ἀπέδειξεν ὁ κ. Λομβάρδος ἐὰν ᾖναι ἐθνικὸς, ἐὰν ᾖναι φιλελεύθερος, ἐὰν δὲν ἐπιθυμῇ μᾶλλον νὰ ᾖναι δεσπότης τοῦ νησιοῦ τῆς Ζακύνθου. Ἄλλοτε ὁ ἁρμοστὴς κατὰ τὸ σύνταγμά μας μᾶς ἔδιδε 14 ὀνόματα, εἴχαμε δὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωμεν 7· ἤμαστε εὐχαριστημένοι. Ὁ Λομβάρδος ὄχι, κύριοι, ὁ Λομβάρδος, δὲν θέλω, λέγει, 5 θὰ βγοῦμε· κἀνένας δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἐπιῤῥοὴν, καὶ νὰ τὴν ἔχῃ ἀπὸ συνείδησιν, ἀπὸ ἀγάπην· ἀλλ’ αὐτὸς τὴν εἶχε ἀπὸ πολλὰ ἄλλα, καὶ εἶναι περιττὸν ἐγὼ νὰ ἐπαναλάβω καὶ νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν μας. Ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἤθελε τὸν Βολτέῤῥαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀπὸ 15 ἔτη πολιτευόμενον μαζῆ του. Αὐτὸς εἶναι ὁ Βολτέῤῥας· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ σύστημά του δὲν μὲ ἀρέσῃ, δὲν τὸν ἠκολούθησα. Ἐρχόμασθε εἰς τὴν ψηφοφορίαν τὴν χθεσινήν. Ὁ Λομβάρδος ἔχασε τὴν ἐπιῤῥοήν του, λέγει ὁ κ. Σέρβος, ὁ Λομβάρδος δύναταί ποτε νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δύναταί ποτε νὰ ἠμπορέσῃ νὰ λείψῃ; Εὐχαριστῶ ὅλους τοὺς ἀντιπροσώπους ἐδῶ, ὁποῦ ὡμιλήσατε ὑπὲρ ἐμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ διαφεντέψω καὶ τοὺς ἄλλους. Ὁ Βολτέῤῥας ἐρχότανε, ἐρχότανε καὶ ὁ Βοῦλτσος, μὰ ὁ Πονηρόπουλος δὲν ἐρχότανε, μὰ ὁ Καπόνης δὲν ἐρχότανε, μὰ ὁ Βισβάρδης δὲν ἐρχότανε. Ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὁ Λομβάρδος, ὁ Βολτέῤῥας, ὁ Βοῦλτσος καὶ οἱ ἄλλοι τοῦ Λομβάρδου.

§63ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Καπόνης;

§64ΒΟΛΤΕΡΡΑΣ. Ὁ Δραγώνας, ἀντιπρόσωπός μας. — Πῶς ἐγίνηκε ἐτούτη ἡ ψηφοφορία; Ἐγίνηκε μὲ στρατοκρατία; ὄχι, κύριοι, μὲ τάξι· ἔλειψεν ἡ ὀχλοκρατία, δὲν ἐγίνηκε μὲ στρατοκρατία· μὲ τάξι ἐγίνηκε ὥστε ὁποῦ δὲν ἀκούσαμε νὰ πέσῃ μία σκορδομυτιὰ εἰς ἕνα ἄτομο. Λένε, ὅτι ὁ Κουερῖνος, πρῶτός μου ἐξάδελφος, τὸν ἐβάρεσαν, τὸ ἐσκότωσαν, ἔκαμεν εἰς τὴν κλίνην 15 ἡμέρας. Ὄχι· ὁ κ. Κουερῖνος πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία μαζῆ μὲ τὸν κ. Φλαμπουριάρην, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Σέρβος, ἐπερίμεναν νά ’μβουν μέσα εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ὁποῦ δὲν ὑπῆρχεν ἀκόμη ἡ Ἐπιτροπή· ὁ δὲ στρατὸς, ὁ ὁποῖος εἶχε δικαίωμα ἐπειδὴ αὐταῖς ἦσαν ἡ διαταγαῖς ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἐπιτροπὴν, νὰ μὴ ἀφήσουν κανένα νὰ ἔμβουν ἕως ὅτου νὰ τοὺς εἴπουν «ἄρχισεν ἡ ψηφοφορία.» Αὐτοὶ ἤθελαν νἄμβουν νὰ ἰδοῦν, ξέρω γὼ τί, καὶ ἔφαγαν μίαν λασπωσιά. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ δουλειὰ τοῦ Κόντε Φλαμπουριάρη. Ὅπως λέγει ὁ κ. Σέρβος, θὰ μοῦ εἰπῆτε, πῶς 3000 τόσοι δὲν ἐπῆγαν νὰ ψηφίσουν! Ἄ! ἐδῶ εἴμασθε, κ. Σέρβο, 3 χιλιάδες δὲν ἐπῆγαν νὰ ψηφίσουν ἢ 4 ἢ 5. Μὲ φαίνεται πῶς εἶναι πολὺ πλέον εὔκολον νὰ εἴπω μιανοῦ «μὴ πᾶς νὰ ψηφίσῃς, διατί ἂν σὲ ἰδῶ γραμμένον πῶς ἐψήφισες, ἴσως, ἴσως θὰ τὸ μετανοήσῃς.» Αὐτὸς ὁ φόβος μοῦ φαίνεται πῶς ἀρκεῖ παραπολὺ εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι δειλοὶ, εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι οἰκογενειάρχαι, καὶ εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ναὶ μὲν μίαν συμπάθειαν εἰς τὸν Λομβάρδον διὰ τὰ προηγούμενά του... Λαβαίνουνε ἕνα φόβον, σκιάζονται καὶ παρὰ νὰ ὑπάγουν, ἀποχωροῦν καὶ ἐκεῖνο καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δὲ τοὺς βάλλει εἰς ἰσοψηφίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ δὲν ἐπῆγαν νὰ ψηφίσουν οἱ μισοί. Μὰ, λέγει ὁ κ. Σέρβος, πῶς στέκει αὐτὸ, ὁποῦ ὁ Βολτέῤῥας ἐπέρσι ἔλαβε παραπάνω ψήφους, ἀπὸ ἐκείνους, ὅπου ὁ Βολτέῤῥας ἔλαβεν ἐφέτος. Ὁ Βολτέῤῥας ἐπέρσι ἦτο ἀπὸ ’πάνω ἀπὸ κάθε ἄλλονε εἰς τὴν ἐξοχὴν, ἦτο δεύτερος, δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσους ψήφους. Ὁ Βοῦλτσος ἐφέτος ἔλαβε παραπάνω ἀπὸ τὸν Βολτέῤῥα· λοιπὸν δὲν ἐννοῶ ἐδεπὰ νὰ ἐπαινέσω ἐκ νέου τὸ ὄνομά μου, τὴν φαμίλλια μου. Ὁ Βολτέῤῥας ὁπότε κάνῃ συνδυασμὸν διατί ἔκαμεν ἄλλη μιὰ φορὰ ἐπὶ προστασίας μὲ τὸν κ. Καμίλλον τὸν Ῥώμαν, καὶ τότες τοὺς χωρικοὺς τοὺς ἔκλεισε εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ τοὺς ἔλεγε «τηρᾶξτε καλὰ, μὴ λάχῃ καὶ ψηφίσητε ἐμένα καὶ δὲν ψηφίσετε τὸν Ῥώμα, διατί ἂν ὁ Ῥώμας πάρῃ μία ψῆφο ὀλιγώτερη ἀπὸ ἐμένα εἰς τὴν Κέρκυρα δὲν πάω.» Αὐτὸ τὸ ἴδιο λέγω καὶ ἐμπρὸς στὴ Βουλή· ἐγὼ ἐστάθηκα εἰλικρινέστατος, καθὼς ἐστάθηκαν εἰλικρινεῖς ὡς καὶ οἱ φίλοι μου πάντες· ἠθελήσαμεν νὰ μὴ πάρωμεν ψήφους οὔτε παραπάνω, οὔτε ὀλιγωτέρας. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ καὶ ὁ Βοῦλτσος καὶ ὁ Πονηρόπουλος, καθὼς καὶ οἱ δύω χωρικοί μας ποῦ εἶναι ἔντιμα ὑποκείμενα, ποῦ τὰ βλέπετε καθισμένα ἐκεῖ καὶ δὲν ἔχω χρείαν νὰ τὰ ἐπαινέσω διότι εἶναι καὶ τὰ δύω ἐθνικὰ, ἔχομεν τὰς ἰδίας ψήφους. Εἶπε καὶ ἕνα ἄλλο ὁ κ. Σέρβος· δὲν αἱμάτωσε μύτι ἐπὶ προστασίας, ἀλλὰ σᾶς ἐσυνέτρεχεν ὁ κ. Λομβάρδος· δὲν εἴδαμε φόνους. Καὶ, κ. Σέρβε, δὲν εἴχαμεν γενικὴν ψῆφον τότε, μόνον χίλιοι εἴμασθε, πῶς νὰ γένουν, ποῖος ὁ τρόπος; Μὲ συγχωρεῖς, αὐτὸ δὲν σοὖρθε στὸ νοῦν. Ἄς ἔλθω εἰς ἕνα ἄλλο. Ἔχασε τὴν ἐπιῤῥοήν του ὁ Λομβάρδος. Καὶ δὲν τὴν ἔχασε ὁ grand .... τῆς Τοσκάνης; Ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν Τοσκάνην ἐθαύμασα, βλέποντας τὴν πρώτην ἡμέραν ποῦ ἐξῆλθα εἰς τὸν δρόμον ἐγονάτιζεν ὁ ἕνας, ἐγονάτιζεν ὁ ἄλλος. Μὰ τί εἶναι τοῦτο; λέγει passa il grand .... περνάει, λέγει, ὁ μεγάλος δοὺξ· καλὰ λέγω νὰ τὸ κάμω καὶ ἐγὼ ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐμπρὸς, νὰ μὴ πέσω εἰς ἔγκλημα. Ἐν τούτοις ὁ μέγας δοὺξ ἔφυγε νύκτωρ καὶ τὸ ξημέρωμα, ὅταν βγῆκα ἔξω, βλέπω τὰ παλάτια του ντυμένα οὗλα στὰ μαῦρα. Ἤμουν, κύριοι, στὸ Παρίσσι, πολὺν καιρόν. Ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ Φιλίππου, κύριοι, θὰ μείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν, διότι ἔκαμε καλὰ εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἶναι ἄνθρωπος ὁποῦ εὐγνωμονεῖ ἡ Γαλλία, ἀλλ’ ὁ Φίλιππος, κύριοι, ἔφυγε νύκτωρ. Ἔχομεν, κύριοι, τὸν Βελιγκτῶνα, τοῦ ὁποίου Βελιγκτῶνος τὰ παράθυρα εἶναι μέχρι τοῦδε κλεισμένα ἀπὸ ὀχλοκρατίαν. Ἤθελα ν’ ἀναφέρω καὶ ἄλλους πολλοὺς, ἀλλὰ δυστυχῶς πρέπει ἐν τῷ ὀλίγῳ νὰ παύσω, ἐπειδὴ ἀρκετὰ καὶ πολλὰ θέλει νὰ εἴπῃ τοῦτο (τὸ μέτωπον), ἀλλ’ ἔχει ἕνα ἄλλο, τὸ ὁποῖον τοῦ ἐπιβάλλει νὰ μὴ εἴπῃ τίποτε, τοῦτο (τὸ στόμα). Κύριοι, ἐγὼ τελειόνω καὶ τελειόνω διὰ νὰ σᾶς φέρω εἰς θέσιν νὰ προχωρήσωμεν καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Ἐγὼ δὲν ἔχω πλέον θέσιν ἐδῶ μέσα καὶ καταβαίνοντας ἀπὸ τὸ βῆμα ἐγὼ ἀναχωρῶ. Πρὶν καταβῶ ἀπὸ τὸ βῆμα, πρέπει νὰ σᾶς παρακαλέσω ἐξ ὅλης καρδίας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελα κάμει καὶ ἐγὼ ἐδῶ. Ἡ Ἀττικὴ εὑρίσκεται δίχως ἀντιπροσωπείαν. Συσταίνω εἰς ὑμᾶς ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν νὰ ἔχετε νὰ διατηρήσητε ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς Ἀττικῆς μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ νέα ἐκλογή. Τὸ αὐτὸ, κύριοι, συσταίνω, ἐὰν καὶ ἡμεῖς οἱ Ζακύνθιοι λάβωμεν τὴν αὐτὴν τύχην, νὰ θυμόσασθε πάντοτε καὶ τὸ δυστυχισμένο νησὶ τῆς Ζακύνθου (μπράβο).

§65ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, βιάζομαι νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς, πρῶτον διότι αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη τοῦ μέλους τῆς Βουλῆς, ὅπερ προεισήγαγε τρόπον τινὰ τὴν συζήτησιν. Ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὸν κ. Κοντόσταυλον. Ἐνόμισα τότε καθῆκον ν’ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο, ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις, καὶ ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διαστάσεις. Ἔπραξα δὲ τοῦτο, κύριοι, διότι, ὡς σᾶς εἶπον εἰλικρινῶς καὶ σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω, οὐδόλως ἐπιδιώκω τὴν ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου ἀποπομπὴν τῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων ὡς ἀντιπροσώπων Ζακύνθου. Καθῆκόν μου ἐνόμισα νὰ ὠφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας, ὅπως βεβαιώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ βεβαιώσητε καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς, τὴν ἐνεστῶσαν τῶν πραγμάτων κατάστασιν. Ἠθέλησα, ὡς προοιμίασα καὶ ἄλλοτε, νὰ περιορίσω τὴν συζήτησιν ἐντὸς τῆς ἀναλύσεως, ἐντὸς τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων· καὶ δὲν ἀνέμιξα πρόσωπα, εἰμὴ καθόσον αὐτὰ ἐξεπροσώπευον δοξασίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς εἷς ἐκ τῶν ἀνακηρυχθέντων βουλευτῶν Ζακύνθου, ὁ καὶ μόνος ὑπερμαχήσας μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς, ἠθέλησε νὰ καταβιβάσῃ τὸ θέμα τοῦτο εἰς τὸ στάδιον τῶν προσωπικοτήτων, καὶ κατὰ δυστυχίαν εἰς τὴν χαμηλὴν κονίστραν τῆς συκοφαντίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω καταβῆ, ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνταγωνισθῶ. Ἐὰν ὅμως δὲν θέλω οὔτε νὰ φέρω, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον νὰ δημιουργήσω ἀντεγκλήσεις καὶ ἀντισυκοφαντίας, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐκπληρώσω ὅπερ ἔχω καθῆκον, κατὰ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις, ν’ ἀποκρούσω τὰς κατὰ τοῦ ἐντεῦθεν ἀπόντος ἐκτοξευομένας συκοφαντίας. Κύριοι βουλευταὶ, μὴ περάσῃ ἀπὸ τὸν νοῦν σας, ὅτι πρὸς ὑμᾶς ἀγορεύων προτίθεμαι νὰ μακρύνω τὴν συζήτησιν, ὡς ἐτόλμησέ τις νὰ εἴπῃ, ὅπως καταστρέψητε τὸν πολύτιμον καιρὸν τῆς Βουλῆς. Ὄχι, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, (λέγω περὶ τῆς μερίδος εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκομεν) δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλομεν τὸ ἔθνος νὰ κατατρίβῃ τὸν χρόνον εἰς διαλύσεις, εἰς ἐκλογὰς καὶ εἰς ἐξελέγξεις. Εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζομεν, ὅτι οὔτε διαλύσεις συχναὶ πρέπει νὰ γίνωνται, εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι νομίζομεν, ὅτι ἐκλογαὶ ἀληθῶς ἐλεύθεραι πρέπει νὰ ἐνεργῶνται, καὶ τότε βεβαιωθῆτε, ὅτι αἱ Βουλαὶ δὲν θέλουν εἰς μάτην καταναλίσκει τὸν χρόνον εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Δὲν θέλομεν, κύριοι, νὰ μηκύνωμεν τὴν συζήτησιν, ὅπως τυχὸν προσέλθουν καὶ ἄλλαι ψῆφοι ὑπὲρ ἡμῶν ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ὄχι, κύριοι, διότι ἐπαναλαμβάνω, τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδὲν συμφέρον ἔχω εἰς τὴν ἐπικύρωσιν ἢ ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Συκοφαντίαι ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κύριοι, τὰς ὁποίας ἡ καρδία σας βεβαίως ἐβδελύχθη, ἀλλ’ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑποχρεοῦμαι ν’ ἀντικρούσω. Καὶ πρῶτον, κύριοι, ὁ συκοφαντηθεὶς εἶμαι πρῶτος ἐγὼ αὐτός. Μοὶ εἶπον, ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα τὴν πρωτοβουλίαν, τὴν ἐνέργειαν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας ἐν Ἑπτανήσῳ, νὰ περιορίσω μόνον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ οὕτω ἠθέλησαν νὰ μὲ χαρακτηρίσουν, ὡς ἀγενῆ, ὡς χαμερπῆ κόλακα ἀνδρὸς διακεκριμένου. Ὄχι κύριοι, δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι ὁ Λομβάρδος ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν. Γινώσκω, καθὼς γινώσκουσι πάντες, ὅτι ἄλλοι ἄνδρες, ὁ Μομφεράτος, ὁ Ζερβὸς καὶ ἕτεροι ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ ἐν Ζακύθῳ, τῶν ὁποίων δὲν ἐμνημόνευσα, διότι δὲν τὸ ἐπεδέχετο ἡ σειρὰ τοῦ λόγου μου. Ἐγὼ ἄλλο δὲν προετιθέμην νὰ πράξω, εἰμὴ νὰ σᾶς καταδείξω τὸν λόγον τῆς ἐπιῤῥοῆς τοῦ ἀποκλεισθέντος ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου τούτου, καὶ ὅπως ὑποστηρίξω τὸ θέμα ἐκεῖνο, ὑπεχρεώθην νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὴν γένεσιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς ἐπιῤῥοῆς ἐκείνης εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Λομβάρδου. Ἔρχομαι εἰς τὴν πρώτην κατὰ τοῦ Λομβάρδου συκοφαντίαν. Εἰσελθὼν εἰς τὸ βουλευτήριον, καὶ ἐκεῖνο ἑλληνικὸν, εἰς τὸ βουλευτήριον τῆς Ἰονίου Πολιτείας, ὁ Λομβάρδος οὔτε κἂν φωνὴν ὕψωσεν ὑπὲρ τῶν ἐξορίστων. Αἴ, κύριοι, ὁ προαγορεύσας χθὲς, ἀνακηρυχθεὶς βουλευτὴς Ζακύνθου, ἐνόμιζεν ἴσως, ὅτι ἐκλείετο ἡ συζήτησις, καὶ ὅτι αὐτὴ ἡ συκοφαντία, τὴν ὁποίαν αὐτὸς μετὰ θετικοῦ τρόπου ἔλεγε, δὲν ἤθελε παρ’ ἐμοῦ ἢ παρ’ ἄλλου διαψευσθῇ· ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν ἐγένετο ψηφοφορία, καὶ δὲν ἔκλεισεν ἡ συζήτησις· καὶ ἰδοὺ σᾶς ἀνοίγω τὸ τεῦχος τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ μάθητε, ὅτι ἡ πρώτη φωνὴ, αἱ πρῶται λέξεις, τὰς ὁποίας ὁ Λομβάρδος ἐπρόφερε, πρώτην φορὰν πατήσας τὸ Βουλευτήριον, ἦτο φωνὴ, ἦτο συνηγορία ὑπὲρ τῶν ἐξορίστων. Γνωρίζω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ νέος τότε Λομβάρδος ἀναβὰς τὸ βῆμα, — ὄχι τὸ βῆμα, διότι βῆμα δὲν εἴχομεν, — ἀλλ’ ἐγερθεὶς ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἔτρεμεν ὅλος, ὡς ἄπειρος τοῦ λόγου, καὶ ὅτε ἔπαυσε τῆς ἀγορεύσεώς του ἐπῃνέθη παρὰ τοῦ ἀντιπάλου του, γενναίου ὅμως, Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐκείνης, κ. Βράϊλα, ὅστις τῷ εἶπε «Δὲν ὡμίλησες κακὰ· συνείθισε ἀκόμη, καὶ θὰ ὁμιλήσῃς καλλίτερα καὶ θὰ ὠφελήσῃς τὴν πατρίδα σου.» Ἦτον ἀντίπαλος, κύριοι, ἀλλὰ γενναῖος. Ὁ κ. Λομβάρδος εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τὰς γενικὰς ἐκλογὰς, ἐκτεθεὶς εἴς τι κενὸν, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη, καὶ δὲν ἦτον ἀκόμη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε ὁ κύριος Βερύκιος, τότε πολιτικός του φίλος, ἀντέκρουσε πρότασιν τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς κ. Βράϊλα, ὅπως γείνῃ ἀναφορὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ φέρουν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τοὺς ἐξορίστους ἀντιπροσώπους, διότι ἦσαν ὑπὸ κράτησιν, δυνάμει τῆς τότε λεγομένης Ὑψηλῆς Ἀστυνομίας. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τῶν πρακτικῶν (Ἀναγινώσκει). «Συνεδρίασις τῆς 14 Ἰουνίου 1852. Ὁ Λομβάρδος λέγει, ὅτι κατὰ τὴν ἀ. Συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀνεγνώσθη μία ἐπιστολὴ τοῦ βουλευτοῦ κ. Φραγκίσκου Δομενεγίνη ἀπὸ Ἀντικύθηρα, ὅπου διατελεῖ ἐξόριστος· ἐρωτᾷ τί ἔγεινεν ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη, μήπως ἀπήντησε σκοπέλους ὁμοίους μὲ ἐκείνους ἐν τῷ μέσῳ τῶν ὁποίων καὶ ἡ φωνὴ τοῦ ἐξορίστου χάνεται.» Ἐνταῦθα ἔλαβε τὸν λόγον ὁ Γενικὸς Εἰσαγγελεύς, καὶ κατόπιν ὁ Λομβάρδος διὰ μακρᾶς ἀγορεύσεως ἐπραγματεύθη περὶ τῆς κρατήσεως τοῦ πολιτικοῦ του φίλου Λισγαρᾶ, τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βολτέῤῥας, ἀποκαλέσας αὐτὸν εὐνοούμενον τοῦ Λομβάρδου. Ὄχι δὲν ἦτον εὐνοούμενος, ἀλλὰ πολιτικός του φίλος, ἐκ τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς ἑνώσεως, καίτοι ἄνθρωπος τῆς κατωτέρας τάξεως, ἁπλοῦς συμβολαιογράφος. Κύριοι, ὀλίγου δεῖν, ἐσυκοφαντεῖτο ὁ Λομβάρδος, ὅτι ἀντενήργει κατὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἑνώσεως, ὅτι τὸν ἄφησαν οἱ Ῥιζοσπάσται ἀπομεμονωμένον, διότι δὲν ἠθέλησε τὴν ἕνωσιν. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ψεῦδος. Δὲν θέλω ἐπὶ τούτῳ νὰ μηκύνω τὸν λόγον, διότι σέβομαι καὶ τὸ ἐλεύθερον φρόνημα καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν τότε ἀπὸ τοῦ κ. Λομβάρδου. Ἦτο διαφορὰ γνώμης ὡς πρὸς τὰ καθ’ ἕκαστα τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, καὶ ἰδίως, ἐὰν καλῶς ἦμαι πληροφορημένος, περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη ὑπὸ τὴν Προστασίαν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐὰν ἐσύμφερεν ἢ ὄχι νὰ δεχθῇ τὸν Ἀλφρέδον ὡς ἡγεμόνα. Τοῦτο τὸ ζήτημα διήρεσεν ὄχι μόνον τὴν Ζάκυνθον, ἀλλὰ καὶ τὴν Κέρκυραν. Ὑπῆρξαν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ἔλεγαν, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ δεχθῶμεν ἡγεμόνα ἀπὸ μεγάλην Δύναμιν, διότι θὰ ἔχωμεν δεσμευμένη τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Αὐτὸ, κύριοι, καὶ μόνον ὑπῆρξε τὸ αἴτιον τῆς διχογνωμίας τῶν τότε Ῥιζοσπαστῶν.

§66ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πολυλᾶ .....

§67ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω· ἔρχεσθε εἰς τὸ βῆμα. —Μόνον διαφορὰ δικονομίας, ὡς ἔλεγεν ἄλλοτε, ἐντὸς τῆς Ἰονίου Βουλῆς, ὁ μάρτυς Ζερβὸς, μόνον διαφορὰ δικονομίας ὑπῆρχεν ὡς πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος τῆς ἑνώσεως. Ἀλλ’ οὔτε ὁ Ζερβὸς, οὔτε ὁ Βερύκιος, οὔτε ὁ Μομφεράτος, οὔτε ἄλλοι κατέφυγόν ποτε εἰς τὸ ἀγενὲς μέσον τῆς συκοφαντίας καὶ τῆς λοιδορίας. Καὶ πάλιν, καθὼς ἔγραψαν ῥυπαραὶ ἐφημερίδες, ἐπαναλαμβάνουν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου τὴν λέξιν «ματσούκα», πρὸς τὴν ὁποίαν καὶ μόνην ὤφειλεν ὁ Λομβάρδος τὴν ἐπιῤῥοήν του, ὁ Λομβάρδος, τοὐτέστι ἡ μερὶς ἡ Ῥιζοσπαστικὴ ἅπασα ἐν Ζακύνθῳ. Ἠρώτησα σκοπίμως τὸν κ. βουλευτὴν Ζακύνθου, ἀπὸ πότε καὶ μέχρι τίνος χρόνου ἴσχυεν αὐτὴ ἡ ματσούκα. Ἀπὸ τὰ 1865 μέχρι τοῦ 1868, μοὶ ἀπήντησε· καθότι φαίνεται, ὅτι ἀπὸ τὰ 1868 ἐξηφανίσθη, καὶ ἔκτοτε ἀνέκυψεν, ὡς λέγουν, ἡ καταπιεζομένη ἐν Ζακύνθῳ τιμία μερὶς τῶν οἰκοκυραίων. Ἀλλὰ δὲν ἀπηντήσατε, κύριοι, δὲν διεψεύσατε τὰς ἐκθέσεις τοῦ Ἄγγλου Προξένου, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως παρ’ ἐμοῦ ἀνεγνώσθησαν· μόνον ἐνθυμεῖσθε, τί μᾶς εἶπέ τις τῶν ἀνακηρυχθέντων βουλευτῶν Ζακύνθου, ὅτι ὁ Γουδάους καὶ αὐτὸς ἦτον ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ματσούκας καὶ τῆς ἀπειλῆς, καὶ ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡμιεπισήμως καὶ ἐπισήμως ἔκθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, ὁποίαν τῷ ὑπηγόρευεν ἡ ματσούκα τοῦ Λομβάρδου. Κύριοι, αἱ ἐκθέσεις αὗται δὲν ἔγειναν γνωσταὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἄλλως ἢ διὰ τῆς κυανῆς τῆς Ἀγγλίας Βίβλου, καὶ ἐντεῦθεν ἐμάθομεν τὴν γνώμην τῶν ξένων περὶ τῶν ἐν Ζακύνθῳ διατρεχόντων. Τάχα σπουδαίως ὑποστηρίζετε, ὦ σπουδαῖοι ἄνθρωποι, ὅτι πρόξενος Ἄγγλος, ὑπάλληλος ἀκέραιος καὶ ἀμερόληπτος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, τὸ λέγετε σπουδαίως, ἢ θέλετε νὰ περιφρονήσητε τὴν Βουλὴν, λέγοντες, ὅτι ὑπέκυψε καὶ ὁ ξένος οὗτος εἰς τὴν ματσούκα τοῦ Λομβάρδου; Καὶ ἐὰν ἡ ματσούκα τοῦ Λομβάρδου ἐβασίλευσεν ἀπὸ τὸ 1864 ἕως τὸ 1868, πῶς μὲ τοῦτο συμβιβάζεται ἡ ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει μου ἀναγνωσθεῖσα ἔκθεσις τοῦ κ. Τσουλάτη, γενομένη τὸ 1866, τοῦ Τσουλάτη, οὗτινος καὶ ὑμεῖς ἀναγνωρίζετε τὸ ἀκέραιον τοῦ χαρακτῆρος; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, κύριοι, ἀπὸ τὰ 1868 ἐξέλιπεν ἡ ματσοῦκα, τὸ εἶπεν ὁ κύριος Πονηρόπουλος. Ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1868, διότι ὑπῆρχον ἀνύπαρκτα ὀνόματα, διότι ἦτον ὁ κατάλογος πλημμελής. Τὸ 1869, ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Ζαΐμη, εἶσθε ἐλευθερωμένοι ἀπὸ τὴν ματσοῦκαν, καὶ μολαταῦτα, κύριοι, ἡ μερὶς τοῦ Λομβάρδου δὲν εἶχεν ἀντιπάλους. Καὶ διατί, κύριοι; Ὅταν ἐνομίζετε, ὅτι ἡ πορεία τοῦ Κ. Λομβάρδου κατέστρεφεν ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος σας, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους; πῶς δὲν ἠθελήσατε ν’ ἀντιπαραταχθῆτε, ν’ ἀνταγωνισθῆτε; Ἀλλὰ ἠξεύρετε τί μ’ ἀπαντᾷ ἄλλος τις ὅστις δὲν παρακάθηται ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου; ἠξεύρετε ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀντηγωνίσθη ἡ μερὶς τοῦ κυρίου Βολτέῤῥα κατὰ τοῦ Λομβάρδου, οὔτε κατὰ τὸ 1869, οὔτε κατὰ τὸ 1873, ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Δεληγεώργη; Τὸ λέγει ὁ Νομάρχης Ζακύνθου εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, περὶ τῆς ὁποίας θέλω ποιήσει μνείαν κατόπιν. Μᾶς λέγει, ὅτι πρώτην φορὰν ἴσως σήμερον ἐπαγιώθη ἡ τάξις ἐν Ζακύνθῳ, καὶ οὕτως ὁ Νομάρχης Ζακύνθου μέμφεται τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν τοῦ κ. Βούλγαρη τοῦ 1868 καὶ τὴν τοῦ 1872. Μόλις ἦλθεν ὁ Ζῶτος εἰς τὴν Ζάκυνθον, ὡς Νομάρχης, ἐπεκράτησεν ἄκρα ἐλευθερία ἐν Ζακύνθῳ. Αὕτη εἶναι ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Ζώτου ἡ ἐπίσημος, τὴν ὁποίαν ἔστειλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶμαι, κύριοι, πάντοτε δυστυχῶς εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναιρέσεως στυγερῶν, ἀποτροπαίων συκοφαντιῶν, διὰ τῶν ὁποίων οἱ συκοφαντοῦντες ἄλλο δὲν θὰ κατορθώσουν ἢ νὰ βλάψουν ἑαυτοὺς χωρὶς ποσῶς νὰ ἐλαττώσωσι τὴν ὑπόληψιν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὄχι τιμίως καταπολεμοῦσι. Καὶ πῶς, κύριοι βουλευταί, ἐπετρέψατε νὰ ἐπαναλαμβάνωνται τοιαῦται στυγεραὶ συκοφαντίαι περὶ τοῦ παρ’ αὐτῶν πλασθέντος φάσματος τοῦ Γαΐτα, καὶ μάλιστα κατ’ ἀνθρώπου ἀπόντος τοῦ Βουλευτηρίου τούτου, τοῦ κ. Λομβάρδου; Καὶ ἄλλοτε ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ ἐγένετο χρῆσις τοῦ δολοφόνου τούτου ὅπλου κατὰ τοῦ κ. Λομβάρδου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὸ 1872 ὁ βουλευτὴς Παξῶν κ. Βελιανίτης εἴς τινα ἀγόρευσιν, δι’ ἧς ἀντέκρουσε τὸν κ. Λομβάρδον, καταπολεμήσαντα τὴν ἐκλογήν του εἶπε ταῦτα· «Ἀξιοσπούδαστος, κύριοι, εἶναι ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ 1852, ἡ ἀφορῶσα τοὺς φυγοδίκους τούτους, καὶ μ’ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, λυπηρὰν, διότι διατρέχων αὐτὴν εἶδον ἓν ὄνομα τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάμνησις μοὶ διεγείρει βαθεῖαν λύπην, τὸ ὄνομα τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Ἀντωνίου Γαΐτα, τότε εἰσαγγελέως ὄντος καὶ ὑποστηρίξαντος τὴν κατηγορίαν, περὶ τῆς ὁποίας ἡ ἀπόφασις ἀπηγγέλθη. Μὲ τὴν λύπην ταύτην κατέρχομαι τοῦ βήματος.» Ἦτον ἐπιτυχέστερος ῥήτωρ ὁ κ. Βελιανίτης, τοῦ κ. Πονηροπούλου, διότι ἠθέλησε δι’ ἐντέχνου ἀποσιωπήσεως νὰ παραγάγῃ βαθυτέραν τὴν ἐντύπωσιν. Τὰς ἐκφράσεις του ταύτας ἀντέκρουσεν, ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, μέλος ἀξιότιμον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον δὲν βλέπω ἐνταῦθα, οὐχὶ διότι δὲν τὸν ἤθελεν ἡ ἐπαρχία του, ἀλλὰ διότι ἐνόμισεν, ὅτι ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα περιστάσεις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, γνώμην τὴν ὁποίαν πληρέστατα καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι. Ἰδοὺ τί ὁ κ. Τρικούπης εἶπε τότε, ὁ κ. Τρικούπης, περὶ οὗ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἦτο ὄργανον τοῦ Λομβάρδου. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῶν πρακτικῶν). «ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. «Οἱ θρασεῖς εἶναι καὶ ἄνανδροι», ἐπανέλαβε πολλάκις ἐν τῇ χθεσινῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. Βελιανίτης. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ποίους ὑπαινιττόμενος ἔλεγε ταῦτα· ἀλλὰ μετὰ τοὺς λόγους, δι’ ὧν ἐπεσφράγισε τὴν ἀγόρευσίν του, μετὰ τὴν ἐπίκλησιν, ἣν ἔκαμε στυγερᾶς συκοφαντίας, τῆς στυγερωτέρας τῶν συκοφαντιῶν, τὰς ὁποίας ποτὲ ἐξύφανον πολιτικὰ πάθη κατὰ ὑπουργοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ παρ’ οὐδενὶ ἐξ ὑμῶν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ποῖος εἶναι ὁ θρασὺς, ποῖος εἶναι ὁ ἄνανδρος. Πέντε ἔτη παρῆλθον, ἀφ’ ἧς κακούργημα συνέβη ἐν Ζακύνθῳ, καὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἴς τινας πολιτικοὺς ἀντιπάλους ἑνὸς τῶν ὑπουργῶν τοῦ 1867 νὰ θεωρήσωσιν αὐτὸ ὡς εὕρημα, καὶ νὰ τὸ μεταχειρισθῶσιν ὡς μέσον διὰ νὰ διασύρωσι τὴν ὑπόληψιν ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο μόνον καύχημα τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ καύχημα τῆς Ἑπτανήσου, καὶ καύχημα τῆς Ἑλλάδος.» Ἀλλὰ νομίζουν, ὅτι καὶ τοῦτο ἐλησμονήθη, καὶ ἄλλα δι’ ὧν ἡ αἰτίασις αὕτη ἀπεδείχθη στυγερὰ συκοφαντία. Ὅταν ὁ γέρων Γαΐτας, ὁ πατὴρ τοῦ ἄλλοτε βουλευτοῦ καὶ ἀδελφὸς τοῦ δολοφονηθέντος Γαΐτα, προσεκλήθη καὶ αὐτὸς ἐκ Ζακύνθου νὰ μαρτυρήσῃ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης ἐνώπιον τοῦ κακουργιοδικείου, ἠξεύρετε τί κατέθεσε, ἠξεύρετε τί εἶπε; «Μολονότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐτελέσθη ἡ δολοφονία κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν, διὰ ν’ ἀνακαλύψω τοὺς αἰτίους τοῦ ἐγκλήματος, οὐδενὸς κόπου καὶ μερίμνης φεισθεὶς, δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνακαλύψω τίποτε. Ἔπραξα δὲ τοῦτο, διότι εἶχον τὴν ἀπόφασιν, ὅτι, ἐὰν ἡ παραμικρὰ ὑποψία ἤθελε μοὶ ἐγερθῆ, ὅτι ἐνηργήθη ὑπὸ ἀνθρώπων τῆς μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, ἤθελον νομίσει ἐμαυτὸν ἄτιμον, ἐὰν δὲν ἐγκατέλιπον τὴν μερίδα ἐκείνην.» Τοῦτο κατέθετο ὁ γέρων Γαΐτας, προσθεὶς, ὅτι οὐδεμίαν διάκρισιν ἔκαμνε μεταξὺ τοῦ δολοφονηθέντος καὶ τῶν τέκνων του. Καὶ ὁ γέρων Γαΐτας μέχρι τοῦ θανάτου του, καὶ οἱ υἱοί του σήμερον ἐξακολουθοῦν νὰ ὦσιν οἱ θερμότεροι φίλοι τῆς μερίδος τοῦ Λομβάρδου. Καὶ ὅμως, κύριοι, τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἐτόλμησαν νὰ ἐπαναφέρωσι, διὰ νὰ βεβηλώσουν τὸ βῆμα τοῦτο.

§68ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ποῖος ὑπερασπίσθη αὐτὰ, αὐτὸς εἶναι....

§69ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος, ὢν τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπέστειλεν εἰς Ζάκυνθον τὸν κ. Κωνσταντόπουλον, εἰσαγγελέα παρ’ ἐφέταις, ἀπέστειλε καὶ τὸν παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ εἰσαγγελέα κ. Προβελέγγιον καὶ τοῖς ἔδωκεν ἐξουσίαν νὰ κηρύξωσι βραβεῖον 5000 δραχμῶν δι’ ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελεν ἀνακαλύψει τὸν δολοφόνον τοῦ Γαΐτα. Ταῦτα ὑποχρεοῦμαι νὰ ἀναφέρω, διότι ἀκούω νὰ λέγωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ λεχθῶσιν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἀφοῦ καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἐξητάσθησαν, καὶ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου τούτου καὶ ἄλλοτε ὡς ἀποτρόπαιοι συκοφαντίαι ἐστιγματίσθησαν. Ἔπρεπε νὰ σιωπήσητε ἢ νὰ φέρητε ἄλλα, ἐὰν ἔχητε, μέσα πρὸς καταπολέμησιν τοῦ κ. Λομβάρδου. Ταῦτα, κύριοι, τὰ ὁποῖα λέγονται περὶ τοῦ Γαΐτα, ὁ τρόπος καθ’ ὃν λέγονται, ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐπαναλαμβάνονται, δύνανται νὰ σᾶς πείσωσι κατὰ πόσον εἶναι ἀληθεῖς καὶ αἱ ἄλλαι ἐντεῦθεν ῥηθεῖσαι συκοφαντίαι. Ἐὰν ὁ πρώην δήμαρχος Ζακύνθου κ. Τσουλάτης ἐκτυπήθη παρ’ ἀνθρώπου τινὸς ἐκ Ζακύνθου, ὄχι μόνον, κύριοι, σᾶς λέγουν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἀνήκει εἰς τὴν μερίδα τοῦ Λομβάρδου, ὄχι μόνον τὸ ἀποδίδουν εἰς ὅλην τὴν μερίδα, ἀλλὰ καὶ ἀπ’ εὐθείας εἰς αὐτὸ τὸ πρόσωπον τοῦ Λομβάρδου. Ἀλλὰ ποῦ, κύριοι, εὑρισκόμεθα; Καὶ ἂν αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ἐφαρμώσητε καὶ εἰς σᾶς, ποῦ θὰ εὑρεθῆτε;

§70ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐθνικοὶ, ἡμεῖς εἴμεθα Τοῦρκοι.

§71ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὡρισμένα ὀνόματα ἀνέφερον, τὸν Καρούμπα. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἀπέκοψαν τὴν χεῖρα τοῦ Καρούμπα· ἀλλὰ πῶς τολμᾶτε νὰ χαρακτηρίσητε αὐτὴν τὴν πρᾶξιν ὡς γενομένην διὰ πολιτικὸν σκοπὸν, ἐνῷ καλῶς γινώσκετε, ὅτι ὁ ἀποκόψας τὴν χεῖρα τοῦ Καρούμπα σήμερον συνδέεται μετ’ αὐτοῦ διὰ πνευματικῆς συγγενείας.

§72ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, δὲν τὸ ἠξεύρεις, σᾶς λέγω νὰ μὴ λέγετε πολλὰ ἀπὸ αὐτά.

§73ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἀρκοῦν ὡρισμέναι συκοφαντίαι, μετέρχονται τὴν χειρίστην τῶν συκοφαντιῶν, τὴν τακτικὴν τῆς ἀορίστου συκοφαντίας. «Ὑπάρχουν,» εἶπεν ὁ κ. Πονηρόπουλος «καὶ ἄλλα πολλά, τὰ ὁποῖα ἐπειδὴ εἰκάζονται καὶ δὲν ἀποδεικνύονται, δὲν λέγονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.»

§74ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτά. Σᾶς ἀνέγνωσα ἐκείνης τῆς Βουλῆς τὸ....

§75ΠΟΛΥΛΑΣ. Νὰ τὸ παρουσιάσετε, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ πλανᾶται τὸ κοινόν, ὅτι δῆθεν ἔχετε καὶ ἄλλα νὰ προσάψητε εἰς τὸν παρ’ ὑμῶν συκοφαντούμενον. Δὲν θὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τὸ στάδιον τῆς συκοφαντίας, καὶ δὲν θὰ ἀντικρούσω τὰς ἐγκλήσεις δι’ ἀντεγκλήσεων, μολονότι ἠδυνάμην νὰ τὸ πράξω.

§76ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρετε.

§77ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν θὰ μὲ καταβιβάσετέ ποτέ, κύριοι, νὰ κατέλθω εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον. Καὶ πῶς, κύριοι, ἐτολμήσατε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ν’ ἀποκαλέσητε περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς ἄλλους πέντε ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι χρώμενοι τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἐξῆλθον εἰς τὸν ἀγῶνα, κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογήν; Καὶ πῶς, κύριοι, τοὺς χαρακτηρίζετε ὡς περιτρίμματα, ἐνῷ ἐξ αὐτῶν ὑπάρχουν τινές, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολλὰ περισσότερα κτήματα ἐν Ζακύνθῳ, ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τινὲς ἐξ ὑμῶν;

§78ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνας εἶναι περιβολάρης.

§79ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν περιβολάρην νὰ ἐκτεθῇ; Τὸν εἴπατε περίτριμμα, καὶ περίτριμμα σημαίνει ἄνθρωπον ἄτιμον. Δὲν γνωρίζετε τὴν σημασίαν τῆς λέξεως, τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε. Θὰ εἰπῇ ἄτιμος· καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δώσητε εἰς πέντε τιμίους πολίτας, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι, τοιοῦτον χαρακτηρισμόν. Ἐνδέχεται δὲ εἷς περιβολάρης νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸν τόπον του καλλίτερα παρ’ ἕνα δικηγόρον.

§80ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὑποστηρίζουν τὰς ἐλευθερίας τῶν θεσμῶν.

§81ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἴσα ἴσα αὐτὸ θέλετε νὰ φέρετε, τὸ σύστημα τῆς ἀριστοκρατίας.

§82ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν ἰδεῶν, μάλιστα.

§83ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Γεμάτος ἰδέας εἶσαι.

§84ΡΟΥΚΗΣ. Ἀφοῦ ἐδόθη ὡς ἀῤῥαβὼν ἀπὸ τὸν λαόν, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἔχῃ....

§85ΠΟΛΥΛΑΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λευκάδος βουλευτοῦ κ. Σέρβου, δὲν θέλω εἰπεῖ πολλὰ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν ἀποδείξεων, τὰς ὁποίας ἔφερα εἰς τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου, καὶ τῶν ὁποίων τὴν δύναμιν κατ’ οὐδένα τρόπον ἠδυνήθησαν νὰ ἐξασθενίσουν, οὔτε ὁ κύριος Πονηρόπουλος, οὔτε ὁ κύριος Βολτέῤῥας. Ἐγὼ ἀνέφερα αὐτοὺς καὶ μόνον, διότι παρατηρῶ μετ’ ἀπορίας μου, ὅτι μόνοι αὐτοὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν συνηγόρησαν, οὐδεὶς δ’ ἐκ τῶν φίλων των ἔλαβε τὸν λόγον (θόρυβος). Ὁ κύριος Μαυρογιάννης δὲν εἶναι ἀξιόπιστος. Διατί, κύριοι; Εἶναι παυσανίας· παυσανίας, καθὼς εἶπον, εἶναι λέξις τῶν τριόδων τῶν Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν ἐκτοξεύουσι κατὰ τῶν παυθέντων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι μεμψιμοιροῦντες πηγαίνουν εἰς τὸν κῆπον τῶν κλαυθμῶν, ὅπως ζητήσωσι τὴν θέσιν των. Ὄχι, κύριοι· ὁ Γ. Μαυρογιάννης δὲν εἶναι τοιοῦτος· ἔλαβε τὴν θέσιν τοῦ προξένου, καὶ ἐπαξίως ὑπηρέτησεν· ἀλλὰ ὁ κύριος Μαυρογιάννης οὐδόλως κατεδέχθη νὰ παρακαλέσῃ τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν θέσιν του. Ὁ κύριος Μαυρογιάννης ἐνόμισε καθῆκόν του νὰ καταθέσῃ ἐγγράφως ὅσα εἶδεν. Ὡς συγγενὴς τοῦ Κροντηροπούλου ἔλαβεν ἐκεῖθεν τὰς πληροφορίας; Ὄχι, κύριοι. Ὁ κύριος Μαυρογιάννης ἰδίοις ὀφθαλμοῖς ἀντελήφθη τὸν στρατιωτικὸν ἀποκλεισμόν. Ἀλλὰ ὁ Κροντηρόπουλος τίς εἶναι, κύριοι; Εἶναι εἷς ἐκ τῶν μεγάλων ἐμπόρων, ὅστις ἀνήκει εἰς τὴν μερίδα τοῦ Λομβάρδου, ἀποσπασθεὶς μετ’ ἄλλων πολλῶν ἀπὸ ἐκείνης τοῦ κυρίου Βολτέῤῥα. Αὐτοὶ εἶναι οἱ φίλοι, οἵτινες ἔφυγον ἀπὸ τὸν Λομβάρδον. Ἐὰν τοῦ ἔφυγαν τρεῖς, τοῦ ἦλθον εἴκοσιν. Ἀλλὰ τί σημαίνει, λέγουσιν, ἐὰν εἷς ἄγγλος πλοίαρχος συνδιελέχθη μετ’ ἄλλων ξένων ἀνθρώπων περὶ τῆς ἐν Ζακύνθῳ ἐκλογῆς; Αὐτοὶ εἶναι Ὁτεντῶται. Αἴ, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πονηρόπουλε, οἱ Ὁτεντῶται ἐκεῖνοι λίαν καλῶς κρίνουν, ὄχι τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τοὺς διέποντας τὴν τύχην μας.— Εἶναι ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Βουλευτηρίου τούτου καὶ ἄλλοι μάρτυρες, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ σᾶς πληροφορήσωσι τί ἤκουσαν ἀπὸ ἀνθρώπους ἰδόντας τὰ ἐν Ζακύνθῳ τελεσθέντα ὄργια. Κύριε Παγκράτη, δὲν σὲ βλέπω. Ἔχετε νὰ μαρτυρήσετε, τί ἠξεύρετε περὶ τῶν ἐκλογῶν τῆς Ζακύνθου;

§86ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Μοὶ εἶπεν ἕνας στρατιώτης, ὅστις ἦτον κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν εἰς Ζάκυνθον, ὅτι ἡ διαταγὴ, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, ἦτο νὰ σπρώχνουν ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὅπου ἀνήκουν εἰς τὴν μερίδα τοῦ κυρίου Λομβάρδου διὰ τῆς λόγχης, ὅπου καὶ αὐτὸν τὸν ἴδιον Λομβάρδον τὸν ἐδίωξαν.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸν λέγουν τὸν στρατιώτην αὐτόν;

§88ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Δὲν τὸ λέγω τὸ ὄνομα.

§89Ο ΙΔΙΟΣ. Πῶς ἠμπορῶ λοιπὸν νὰ πιστεύσω;

§90Α. ΑΧΟΛΟΣ. Μὲ παραμύθια θὰ καθήσομε ἐδῶ βρὲ ἀδελφέ;.....

§91ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν διαψεύδονται, οὔτε τίθενται εἰς ἀμφιβολίαν αἱ διαβεβαιώσεις ἐντίμου βουλευτοῦ, διατελέσαντος ἀντιπροσώπου ἐκ τῆς ἐπαρχίας του ἐπὶ εἴκοσι καὶ ἐπέκεινα ἔτη. Ὑπάρχει, κύριοι, καὶ ἕτερον σεβαστὸν μέλος τῆς Βουλῆς ταύτης,.....

§92ΠΑΓΚΡΑΤΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι τίμιος ἄνθρωπος· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤκουσα λέγω, καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀκόμη, κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἦσαν πολιορκημένοι ἀπὸ στρατιώτας.

§93ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, καὶ ἕτερον σεβαστὸν μέλος τῆς Βουλῆς, ἔντιμος, πεπαιδευμένος, ἀκέραιος, ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὁ ὁποῖος εὔχομαι ν’ ἀναβῇ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὸ δίκαιον. Ἂν ὁ κύριος Μεσσηνέζης εὐχαριστηθῇ νὰ σᾶς εἴπῃ τί ἤκουσε παρ’ ὑψηλῶν ἐντίμων προσώπων περὶ Ζακύνθου (θόρυβος). Ἔ!! ἐνώπιον πασιφανῶν ἀποδείξεων, σιωπήσατε, σιωπήσατε, σᾶς λέγω, διότι ἄλλως θὰ μηκύνω τὴν συζήτησιν.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ μᾶς ἀπειλεῖτε μ’ αὐτὸ τάχα!

§95ΕΤΕΡΟΣ. Νομίζει, ὅτι μᾶς ἔφερε πειστικὰς ἀποδείξεις.

§96ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν πιστεύετε τὰς μαρτυρίας ἀξιοτίμων προσώπων, ὅλους τοὺς θεωρεῖτε ἀναξιοπίστους· κάμετε ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν, ἐὰν ἔχετε τὸ θάῤῥος.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐστάλη καὶ τὸ 68, καὶ ἐν τούτοις....

§98ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἀκούσητε καὶ τὰς ἰδικάς μου πληροφορίας. Ἐδέχθητε τὰς πληροφορίας τοῦ Παγκράτη, πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ τὰς ἰδικάς μου, ὁ ὁποῖος εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ᾖμαι εἰς πολλὰς σχέσεις μὲ τοὺς κατοίκους τῆς Ζακύνθου. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, παρ’ ἐντιμοτάτων ἀνθρώπων ἔχω τὰς ἐναντίας πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ κ. Παγκράτης, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη ὑπὸ τὸ κράτος τῆς νομιμότητος, καὶ ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ ἐπέμβασις καὶ ἡ στρατιωτικὴ δὲν ἀποδεικνύεται ὡς τὴν ἀποδεικνύετε σεῖς. Δὲν ἀπεδείξατε τίποτε· οὔτε μύτη ἐπειράχθη.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου, δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἠθικῆς, οὔτε περὶ τοῦ ἀγερώχου τοῦ λαοῦ (θόρυβος).

§100ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς οὐδένα, διότι δὲν ἤκουσα τίποτε. Ἐὰν, σᾶς εἶπον, ἔχετε τὸ θάῤῥος ν’ ἀποστείλετε ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν, θέλετε τότε μάθει.... (Διάλογοι). Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ θὰ μείνω σιωπηλὸς μέχρις οὗ ἡσυχάσουν· ἂν δὲν θέλετε ν’ ἀκούσητε, εἶσθε κύριοι, ἀδιαφορῶ ὅλως διόλου.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὀλίγον ἡσυχία νὰ δώσῃ τέλος εἰς τὸν λόγον, καὶ ἔπειτα ἀφοῦ τελειώσει ἠμπορεῖ ἕκαστος νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§102ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἂν, λέγω, ἠθέλατε παραδεχθῆ μέτρον, δι’ ὑμᾶς τοὺς δυσπιστοῦντας, τοὺς ἀμφιβάλλοντας καὶ τοὺς ἀναιροῦντας, τὸ μέτρον μιᾶς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἤθελον σᾶς προτείνει ὡς μάρτυρα τὸν πρωτοδίκην Γορτύνιον, καὶ ὁ ὁποῖος......

§103ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Αἴ! Μάλιστα! τὸν ἐμάθαμεν τὸν φίλον (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§104ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι κατεργάρης σὰν τὸν Παπαναστασίου τὸν ἀντεισαγγελέα (ἱλαρότης.)

§105ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἂν λοιπὸν μαρτυρίαι ἐντίμων πολιτῶν δὲν ἀξίζουν, θὰ ἀξίζουν τουλάχιστον ἐπίσημοι γραπταὶ ἀποδείξεις. Δὲν ἔχω, κύριοι, τὰς ἐκθέσεις τῶν Ἀνακριτῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον καταπαύσει ἀμέσως τὴν συζήτησιν· ἀλλὰ τουλάχιστον ἔχομεν ἄλλα ἔγγραφα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἀμφιβάλλω θέλετε ἀποδώσει σπουδαιότητα καὶ πίστιν. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ζακυνθίων...

§106ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ναὶ, ναὶ, μάλιστα. Τὸ ἐπρόκοψες.

§107ΠΟΛΥΛΑΣ. Χλευάζετε, χλευάζετε, κύριοι, τὰς πράξεις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄλλαι Βουλαὶ—ἔκαμε πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας βεβαιοῦται, ὅτι ὑπαξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, ἐκ τῶν ἀφιχθέντων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, εἰσέβαλον εἰς τὰ καταστήματα τῶν φίλων τοῦ Λομβάρδου καὶ ἐπετέθησαν ἀναιτίως κατ’ ἀνθρώπων φιλησύχων καὶ οἰκογενειαρχῶν, κακομεταχειρισθέντες αὐτοὺς, ἀνατρέψαντες καὶ διαῤῥήξαντες ἀγγεῖα καὶ σκαμνία. Αὐτὴ εἶναι οὐσία τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἀναγινώσκω, ἵνα μὴ σᾶς κουράσω. Σύμφωνον, ὁμόφωνον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῆς πόλεως Ζακύνθου διεβίβασε τὸ πρακτικὸν τοῦτο εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἀντίγραφον τῆς πράξεως ταύτης διεβίβασε καὶ εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα· διότι ἐνόμιζεν, ὅτι ἤδη ἀνεφάνησαν αἱ διαθέσεις, διὰ προκλήσεως ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν, τὸ σχέδιον τοῦ ἀποκλεισμοῦ διὰ τῆς στρατιωτικῆς βίας.

§108ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ διαβάζετε, κ. Πολυλᾶ;

§109ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀρκούμεθα, κ. Πολυλᾶ.

§110Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργός). Τὸ εἶπε εἰρωνικῶς, «δὲν τὸ διαβάζετε» ὁ κ. βουλευτής· τὸ εἶπε διὰ νὰ περάσῃ ἡ ὥρα· αὐτὸ ἠννόησε.

§111ΠΟΛΥΛΑΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν, νομίζω, ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, 27 Ἰουνίου 1874, παραιτεῖται ὁ δήμαρχος Ζακυνθίων δι’ ἐγγράφου, τοῦ ὁποίου ἐζήτησα τὴν προσαγωγὴν καὶ τὸ ὁποῖον δὲν κατατέθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου ἐλάβομεν ἐπίσημον ἀντίγραφον ἀπὸ τὸν ἴδιον Δήμαρχον. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο, κύριοι, ὀφείλω νὰ τὸ ἀναγνώσω. Ἀριθ. 1406. 433. Ἀντίγραφον. Ἐν Ζακύνθῳ, τῇ 27 Ἰουνίου 1874. «Πρὸς τὴν Βασιλικὴν Νομαρχίαν.» «Αἱ ἀσχημίαι, ὅσαι διεπράχθησαν πρῶτον ἤδη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ κατὰ τὴν ἔτι ὑφισταμένην ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν, κύριε Νομάρχα, τὸ λυπηρὸν ἀλλ’ ἀπαραίτητον συνάμα καθῆκον, νὰ ὑψώσωμεν τελευταίαν φωνὴν, διαμαρτυρόμενοι κατὰ τῶν αὐθαιρέτων καὶ βιαίων μέσων, ὧν ἐναργὴς ἐγένετο χρῆσις, πρὸς ἀποκλεισμὸν μιᾶς τῶν ἀνταγωνιζομένων ἐνταῦθα δύω πολιτικῶν μερίδων. «Μὴ προτιθέμενοι ν’ ἀναφέρωμεν τὰ τῆς ψηφοφορίας προηγούμενα, ἀρκούμενοι δὲ εἰς τὰ κατ’ αὐτὴν, ὧν ἰδίοις ὄμμασιν ἀντελήφθημεν, ἀφηγούμεθα τὴν κατάληψιν τοῦ δημαρχικοῦ καὶ ἀστυνομικοῦ καταστήματος, κειμένου ἐν τῇ πλατείᾳ Γεωργίου Αʹ. ἀπέναντι τοῦ ἱεροῦ ναοῦ, ἐνᾧ ἔδει νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ψηφοφορία. «Τὸ κατάστημα τοῦτο, ἀπὸ τῆς πρωΐας τῆς 23 τοῦ λήγοντος μηνὸς, κατελαμβάνετο ἐξ ἐφόδου, ὡς Σᾶς ἀνεφέραμεν αὐθωρεὶ, ὑπὸ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος, μηδενὶ ἐπιτρέποντος τὴν εἰς αὐτὸ προσέλευσιν, καὶ αὐστηρῶς ἐπιτηροῦντός μας, ἐργαζομένους ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ ἡμῶν γραφείῳ. «Ἠνέχθημεν ἀπαθεῖς, κύριε Νομάρχα, καὶ ὠφείλομεν νὰ ἀνεχθῶμεν, καί τοι ἔκνομον, τὴν τοιαύτην ἐπέμβασιν καὶ πίεσιν τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἥτις σὺν τῷ δημαρχικῷ καταστήματι προέβαινε ταὐτοχρόνως καταλαμβάνουσα καὶ δεσπόζουσα κύκλῳ ὅλον τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Νικολάου καὶ τὸ δημοτικὸν θέατρον, μόλις ὀλίγα βήματα ἀποχωριζόμενον τοῦ εἰρημένου ναοῦ, ἐν ᾧ ἐτελεῖτο ἡ ψηφοφορία. Παραλείποντες τὴν διάλυσιν τοῦ εὐαρίθμου σώματος τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων, ἀρνηθέντων ἵνα κατὰ τὴν διαταγὴν ὑμῶν περιορισθῶσι πράγματι ἐντὸς τοῦ στρατῶνος τῆς χωροφυλακῆς, κειμένου εἰς αὐτὴν ἐπίσης τὴν πλατεῖαν, σημειοῦμεν, ὅτι ἐντὸς τοῦ σχηματισθέντος σιδηροῦ κύκλου ἔδει νὰ προσέλθωσιν οἱ ἐκλογεῖς, οἵτινες συνέῤῥευσαν ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς πόλεως, ἐκλαβόντες εἴτε δὲ καὶ ἐλπίζοντες, ὅτι ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηῤῥεάστως θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξασκήσωσι τὰ πολιτικά των δικαιώματα. Ἀλλ’ ἡ ἀπάτη αὐτῶν ὑπῆρξε βραχεῖα. Ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ψηφοφορίας, εἴδομεν ἑκατοστύας ἐκλογέων, ἀποπεμπομένων ὑπ’ αὐτῆς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, τῆς φρουρούσης ἔξωθεν τῆς θύρας τοῦ ναοῦ· τὴν ἑπομένην δὲ καὶ τὰς ἀκολούθους ἡμέρας πλεῖστοι ὅσοι ἄλλοι εἰς τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν ἀνήκοντες, ἀπεκλείοντο ἀναφανδὸν οὐχὶ πλέον ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἀλλ’ ὑπὸ τὰς ὄψεις αὐτῆς παρ’ ἄλλων ὁπλοφόρων πολιτῶν τῆς ἀντιθέτου μερίδος καὶ τοῦ θ’ ἕνεκεν ἐκ τῶν 6,000 καὶ ἐπέκεινα ἐκλογέων, οὓς περιλαμβάνει ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος τοῦ δήμου τούτου, μόλις 1460 ἐψήφισαν μέχρις ὥρας. Ἐνώπιον τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν πραγμάτων, μὴ δυνάμενοι νὰ ἐξακολουθήσωμεν διοικοῦντες καὶ διαχειριζόμενοι τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου τούτου, παραιτούμεθα, κ. Νομάρχα, τοῦ ἀξιώματος καὶ τῆς θέσεως τοῦ Δημάρχου, καὶ παρακαλοῦμεν ἡμᾶς ἵνα εὐαρεστούμενοι λάβητε τὴν δέουσαν πρόνοιαν πρὸς ἀντικατάστασιν ἡμῶν. Δέξασθε κτλ. Εὐπειθέστατος

» ὁ Δήμαρχος Ζακυνθίων

(Τ. Σ.)

Ι. ΠΛΕΣΣΑΣ.»

Διὰ τὸ ἀκριβὲς τοῦ ἀντιγράφου πρὸς ἐκλογικὴν χρῆσιν.

(Τ. Σ.)

Ὁ Δήμαρχος Ζακυνθίων

Ι. ΠΛΕΣΣΑΣ.»

Τὴν παραίτησιν ταύτην μέχρι τοῦδε δὲν ἐδέχθη τὸ οἰκεῖον ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι οὐδὲν σημαίνει ἡ παραίτησις τοῦ Δημάρχου, καθόσον ἀνήκει εἰς τὴν ἡττηθεῖσαν μερίδα. Ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν, ὅτι ὁ Δήμαρχος ἐγκαταλείπει τὴν περίβλεπτον αὑτοῦ θέσιν, χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Λομβάρδου, τοῦ ἀποτυχόντος; Διὰ τῆς αὐτῆς τακτικῆς χαρακτηρίζουν ὡς ἀναξίαν λόγου τὴν ἐπίσημον διαβεβαίωσιν τριῶν ἐντίμων Δικαστῶν, ἐννοῶ τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία σᾶς ἀνεγνώσθη, καὶ ἡ ὁποία σᾶς πιστοποιεῖ, ὅτι, διαρκουσῶν τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν, δὲν ἄφησαν ἐλευθέραν τὴν ἐξάσκησιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ὅτι πανικὸς φόβος ἐπεκράτει ἐν Ζακύνθῳ, εἰς τρόπον ὥστε δὲν ἀπετόλμων οἱ ἀναπληρωτικοὶ Δικασταὶ νὰ προσέλθουν εἰς τὰς θέσεις των. Ἀλλὰ εἰς αὐτὰ ὅλα ἠξεύρητε τί ἀντιτάσσουν; Ἀντιτάσσουν τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Λυκουρέζου, τοῦ Εἰρηνοδίκου, τὸν ὁποῖον, εἶπον, δὲν διέψευσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀποτυχούσης μερίδος, ἐνῷ ἐγγράφως τοὺς ἐπροκάλεσε νὰ τὸν διαψεύσουν. Ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς δῆθεν ἀποτυχούσης μερίδος, οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκεῖνοι δὲν ἀπαντῶσι, διότι ἐπιφυλάσσονται νὰ καταθέσωσι τὴν μαρτυρίαν αὑτῶν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅπου καλοῦνται ὡς μάρτυρες εἰς μηνύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τοῦ Λυκουρέζου, καὶ διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὰ διαπραχθέντα δηλαδὴ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ δι’ ἄλλα ἐγκλήματα. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἀπήντησαν ἐγγράφως. Τὸν κ. Λομβάρδον ἐγκατέλειψαν, λέγουσιν, οἱ δήμαρχοι Ψωφῖδος, Μεσογαίων, Ἀρτεμησίων καὶ Ἀρκαδίων· καὶ ἐν τούτοις, ὅτε ἐγένετο ἡ διαδήλωσις, κατόπιν τῆς ἐκλογῆς, προστατευομένη παρὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, οὐδεὶς ἐκ τῶν τεσσάρων ἐκείνων δημάρχων παρευρέθη εἰς τὴν διαδήλωσιν ἐκείνην. Ὥστε βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπέκυψαν οὔτε εἰς τὸν τρόμον τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ὅπως παρακολουθήσωσι τὴν διαδήλωσιν, καὶ ἀποδείξωσιν ὅτι πράγματι ἐγκατέλειψαν τὴν μερίδα τοῦ Λομβάρδου. Ὑπάρχει, ὡς λέγετε, δήλωσις τοῦ δημάρχου Ἀρκαδίων, ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς τὴν μερίδα τοῦ κ. Λομβάρδου· ἀλλ’ ἀντίθετος δήλωσις παρὰ τοῦ δημάρχου τούτου ἐδημοσιεύθη. Πλὴν διατί μὲ ὠθεῖτε, διατί νὰ μὲ ὑποχρεώσητε νὰ ἔλθω εἰς θέμα δυσάρεστον, νὰ σᾶς ἀποδείξω πῶς σεῖς συνειθίζετε ν’ ἀποσπᾶτε τοιαύτας δηλώσεις; Κύριοι, δὲν ἐκτρέπομαι τοῦ θέματος, ἀλλὰ μᾶς προκαλοῦν, διότι μᾶς συκοφαντοῦν, — μάλιστα. Κατόπιν τῆς ἐκλογῆς τῆς βουλευτικῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὸ λέγειν τῶν ἀνακηρυχθέντων, ἀπέδειξε τὴν πτῶσιν τῆς μερίδος τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ ἰδίως τοῦ προσώπου τοῦ κ. Λομβάρδου, (διότι ἐκεῖ θὰ ἔλθωμεν) διετάχθη ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς τινῶν δημοτικῶν συμβούλων εἰς τοὺς διαφόρους δήμους. Τὸ ἐξαγόμενον τῶν δημοτικῶν τούτων ἐκλογῶν κατὰ μεγίστην πλειονότητα ὑπῆρξεν ὑπὲρ τῆς Λομβαρδιανῆς μερίδος. Τί ἐπενόησαν οἱ ἀντίθετοι τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅπως ἀναιρέσωσι τὸ παράδοξον τοῦτο γεγονὸς, ὅτι μετὰ τὸ γονάτισμα ἀνυψώθη ὁ κ. Λομβάρδος, καὶ ποῦ; εἰς τὰς ἀμέσως ἑπομένας δημοτικὰς ἐκλογάς; Εἴδομεν δημοσιευομένας δηλώσεις ἐντύπους τινῶν τῶν δημοτικῶν συμβούλων, διὰ τῶν ὁποίων λέγουν, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν μερίδα τῶν Λιουραίων, (Ὑποχρεοῦμαι νὰ προφέρω τὴν λέξιν οὐχὶ, διὰ νὰ προσβάλω, ἀλλὰ διότι οὕτω καλοῦνται). Δημοσιεύονται αἱ δηλώσεις, περιέρχονται εἰς γνῶσιν τῶν δηλωσάντων, ἔρχονται, κύριοι, αἱ ἀντιδηλώσεις πανηγυρικῶς νὰ ἀποδείξουν τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεσπάσθησαν. Ἰδοὺ ἡ ἀντιδήλωσις, τὴν ἀναγινώσκω. «Οἱ ὑποφαινόμενοι, ἀναγνόντες εἰς τὸ δεύτερον ἔκτακτον παράρτημα τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 14 φύλλου τῆς ἐνταῦθα ἐφημερίδος ἡ Πρόοδος δήλωσιν, φέρουσαν τὴν ὑπογραφήν μας καὶ ἐκθέτουσαν ὅτι ἡμεῖς «δὲν ἀνήκομεν εἰς τὴν Λομβαρδιανὴν μερίδα, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀντίθετον αὐτῆς, διαμαρτυρόμεθα, μεθ’ ὅλης τῆς ἀγανακτήσεως τῆς ψυχῆς μας, κατὰ τῆς σκευωρίας τῶν ὑποκλεψάντων τὰς ὑπογραφάς μας Νικολάου Παληοθόδωρου Μίγα καὶ Δημητρίου Παπαδάτου, Σπουργίτη, οἵτινες, παρουσιάσαντές μας τὴν ἄνω ῥηθεῖσαν δήλωσιν, μᾶς εἶπον ὅτι πρόκειται νὰ συστηθῇ δημοτικὸν σχολεῖον εἰς τὸ χωρίον Μουζάκι, καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ ἀγαθοπιστίᾳ μας ὑπεγράψαμεν τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Διαδηλοῦμεν ὅθεν μετὰ παῤῥησίας, ὅτι οὐδέποτε διενοήθημεν νὰ κάμωμεν δήλωσιν, ὅτι ἀνήκομεν εἰς τὴν ἀντίθετον μερίδα τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ἐνῷ ἀπεναντίας εἴμεθα καὶ ἐσόμεθα ἔνθερμοι θιασῶται τῶν φιλελευθέρων ἀρχῶν τοῦ κυρίου Λομβάρδου, καὶ ἀνήκομεν εἰς τὸ κόμμα του· ὑπὸ τὴν τοιαύτην δὲ ἰδιότητα ἐξελέχθημεν δημοτικοὶ Σύμβουλοι. Ἐν Πισινώτα, τῇ 19 8βρίου 1874. Ἰωάν. Σιδεροκαστρίτης, δημ. Σύμβουλος. Κωνστ. Πέτας, δημ. Σύμβουλος.

§112ΠΟΛΥΛΑΣ. Διατί μὲ διακόπτετε, διατί δὲν διεκόπτετε τὸν κ. Πονηρόπουλον, ὅταν σᾶς ἀνέφερε τὰ φάσματα. Ἔπρεπε τότε νὰ διακόψετε ἐκεῖνον, ὅταν ἔῤῥιπτε συκοφαντίας, οὐχὶ ὅταν ἐγὼ λέγω πράγματα (θόρυβος)· μάλιστα, ὅταν ἔλεγε ὡρισμένας καὶ ἀορίστους συκοφαντίας, τότε ἔπρεπε νὰ εἴπητε, ὅτι τὰ τοιαῦτα εἶναι ἀνάξια τοῦ Κοινοβουλίου. Διακόπτετε λοιπόν· ἐγὼ μένω.

§113Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν καταλαμβάνεις, ὅτι δὲν θέλουν νὰ τ’ ἀκούουν αὐτά;

§114ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐξ ἐκείνης τῆς μερίδος προσῆλθέν τις ἐδῶ (δεικνύει τὸν κ. Ἄχολον ἱστάμενον παρὰ τὸ βῆμα) καὶ δὲν μ’ ἀφίνει. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ἄχολε....

§115ΑΧΟΛΟΣ. Ἔ!! κύριε Ἄχολε, ἐδῶ εἶμαι, τί μὲ θέλεις; Τί νὰ σᾶς εἴπω, καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω, μᾶς ἐπέθανες· ἔχεις τρεῖς ἡμέρας, εἶσαι ἀντιπρόσωπος τοῦ Λομβάρδου, εἰς ποίους νομίζεις ὅτι ὁμιλεῖς! Δὲν ἠξεύρεις ὅτι ὁμιλεῖς εἰς ἀνθρώπους;

§116ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε Ἄχολε.

§117ΑΧΟΛΟΣ. Ε! Κύριε Ἄχολε, ἐδῶ εἶμαι.

§118ΠΟΛΥΛΑΣ. Σκοπεύετε ν’ ἀναβῆτε τὸ βῆμα νὰ διδάξητε Βολήν; Ἔ! σιώπα, λοιπὸν, σιώπα· νὰ σιωπήσῃς σοὶ τὸ ἐπιβάλλω.

§119Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὴν ἐρεθίζεις τὸν Ἄχολον, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα.

§120ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι, θὰ μηκύνω τὸν λόγον.

§121ΑΧΟΛΟΣ. Ἦλθες ἐδῶ νὰ ματαιώσῃς τὴν Βουλὴν, ἔχεις τρεῖς ἡμέρας, σὲ ἐβαρέθηκαν καὶ τὰ ταβάνια. Σκοπὸν ἔχετε νὰ φύγωμεν. Ἂς φύγωμεν νὰ ξεμπερδεύσωμεν.

§122ΠΟΛΥΛΑΣ. Παρομοίας ἀντιδηλώσεις, τὰς ὁποίας κρίνω περιττὸν ν’ ἀναγνώσω, διότι τὴν αὐτὴν πανηγυρικὴν διάψευσιν περιέχουσιν ἅπασαι, ἔκαμαν ἐννέα δημοτικοὶ Σύμβουλοι. Ἐκ τούτων, κύριοι, δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, τί σημαίνει ἡ δήλωσις τοῦ Ῥαζῆ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ πρώτη του δήλωσις δὲν ἦτον ἀληθής. Τί σημαίνει τοιαύτη δήλωσις, ἀφοῦ βλέπετε, ὅτι ὑπεκλάπησαν ἄλλοτε αἱ ὑπογραφαὶ 10 ἢ 15, νομίζω, Δημοτικῶν Συμβούλων, ἵνα ἀποδείξωσιν, ὅτι καὶ εἰς τὰς μεταγενεστέρας δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐφάνη πεσοῦσα ἡ ἐπιῤῥοὴ τῆς Λομβαρδιανῆς μερίδος;

§123Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιῤῥοὴ τοῦ κ. Λομβάρδου δὲν πίπτει.

§124ΠΟΛΥΛΑΣ. Πείθομαι, κ. Μαυρομιχάλη, εἰς τὸν λόγον σας, καὶ ἑπομένως, καί τοι ἔχω καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα, διὰ τὴν ἀκμάζουσαν ἐπιῤῥοὴν τοῦ Λομβάρδου, τὰ παραλείπω καὶ μεταβαίνω εἰς ἕτερον ἀντικείμενον. Ἀνοίγω τεῦχος, ὅπερ δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀνοίξῃ ὁ κ. Πονηρόπουλος, ὁ μᾶλλον ἐπιτήδειος συνήγορος τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου. Θὰ ἐννοήσητε ἐκ τῶν ὅσα θέλω σημειώσει, ποῖος ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀνακηρυχθεὶς βουλευτὴς Ζακύνθου δὲν ἐνόμισεν ὠφέλιμον νὰ φέρῃ τὴν μαρτυρίαν ταύτην, λέγω τὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου Ζακύνθου, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ἔντιμον πρωθυπουργὸν καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ Νομάρχης ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀναιρεῖ κατὰ πόδας ὅλας τὰς ἐνστάσεις τῆς λεγομένης ἀποτυχούσης μερίδος, λαμβάνει δὲ καὶ τὸν κόπον νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοὺς λόγους τοὺς κοινωνικοὺς, τοὺς ὑψηλοὺς λόγους τῆς ἀποτυχίας τῆς Λομβαρδιανῆς μερίδος, καὶ τοῦτο πράττει ὡς ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κρίσιν μου ἐνοχοποιεῖται εἰς τὰς διαπραχθείσας παρανομίας καὶ ἐπεμβάσεις. Ὁ Νομάρχης ἐν τῇ ἐκθέσει του δὲν ἀρνεῖται, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας δὲν ἐπετράπη εἰς τοὺς κυρίους Λομβάρδον καὶ Λούντζην νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, ἀγνοεῖ ὅμως ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐπιτυχόντων εἰσῆλθεν εἰς τὸν τόπον αὐτόν· διότι περὶ τούτου δὲν περιέχουν τίποτε, λέγει ὁ Νομάρχης, τὰ πρακτικά. Ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι ἀπεπέμφθησαν ὁ Λομβάρδος καὶ ὁ Λούντζης.

§125Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει πρὸ τῆς ἐκλογῆς....

§126ΠΟΛΥΛΑΣ. Διεσκέπτετο ἡ Ἐπιτροπὴ, κ. Βαλασόπουλε, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Τοὐλάχιστον παρ’ ἡμῖν ἐν Κερκύρᾳ, ὅπου προσέχομεν πολὺ ἡμεῖς εἰς τὴν τήρησιν τοῦ νόμου, μόλις φέξῃ ἡ ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας, ἀνοίγονται αἱ θύραι καὶ εἰσέρχονται τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, οἱ ὑποψήφιοι, καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ ἂν ἐγερθῇ ζήτημά τι προκαταρκτικὸν πρὸς κανονισμὸν τῆς ψηφοφορίας, τοῦτο συζητεῖται δημοσίᾳ καὶ φέρει πᾶς τις τὰς παρατηρήσεις του καὶ τὰς ἐνστάσεις του. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ συζητοῦν μυστηριωδῶς κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, καὶ μάλιστα μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου καὶ πληρεξουσίου μιᾶς μερίδος. Αὐτὸ εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερώθη εἰς τὴν Ζάκυνθον κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν κκ. Βολτέῤῥα καὶ λοιπῶν δὲν ἦτο μέσα, ὁ Θεοδωρακόπουλος; (θόρυβος) .... Μὴ διακόπτετε, κύριοι, δὲν θέλω νὰ σᾶς ἐφαρμόσω τὴν ῥῆσιν τοῦ Δημοσθένους, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν ὅτι εἶναι φυσικὸν εἰς τὸν ἄνθρωπον ν’ ἀκούῃ εὐχαρίστως τὰς ὕβρεις καὶ τὰς συκοφαντίας καὶ δὲν εὐχαριστεῖται ν’ ἀκούῃ ἀπολογίας. Μεθ’ ὑπομονῆς ἠκούσατε τὸν κ. Πονηρόπουλον, ἐμὲ δὲ διακόπτετε ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Νομάρχου ταυτίζονται μὲ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Πονηροπούλου, ἀνακηρυχθέντος βουλευτοῦ Ζακύνθου, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὑπάρχει μεγαλειτέρα λεπτότης εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Νομάρχου. Ὁ Λομβάρδος, λέγει ὁ Νομάρχης, μεμελετημένως ἀπεσύρθη, ἵνα καλύψῃ τὴν βεβαίαν ἀποτυχίαν του· ἀπόδειξις τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς Μπράτης καὶ ὁ Στεριώτης, οἵτινες ἀπεχώρησαν. Ὁ Μπράτης δὲν ἦτο φίλος τοῦ κυρίου Λομβάρδου· τοῦτο εἶναι ψεῦδος τοῦ Νομάρχου. Οὗτος εἶναι καὶ προσωπικὸς φίλος τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὄχι πολιτικὸς φίλος τοῦ κ. Λομβάρδου, ἀλλὰ τίμιος ἄνθρωπος, ὅστις δὲν ἤθελε νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν καταπάτησιν τοῦ Νόμου. Ὁ Νομάρχης προσθέτει, ὅτι ὁ Μπράτης καὶ ὁ Στεριώτης ἀπεσύρθησαν ἐπὶ προφάσεσιν, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐν τῇ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα ἀναφορᾷ των. Καὶ ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ ἀναφορά; Δὲν τὴν εἶδεν ὁ κύριος Νομάρχης; Διατί δὲν λέγει τί περιεῖχε, καὶ ποῖα τὰ παράπονα τῶν ἐντίμων μελῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεχώρησαν; Ὁ κύριος Νομάρχης, κύριοι, χαρακτηρίζει ὡς προφάσεις τὰ παράπονα τῶν ἐντίμων τούτων ἀνθρώπων. Ἡ ἔκθεσις δὲ αὐτοῦ προδίδει τὸ μεροληπτικὸν, τὸ φατριαστικὸν, τὸ ἐμπαθές. Τὸ ἐμπαθὲς, κύριοι, καὶ φατριαστικὸν τοῦτο ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ διοικητικὸν ὄργανον, ἐν τῇ ἐκθέσει του λέγει ὅτι ὁ Λομβάρδος ἀπέτυχεν, ἠξεύρετε διατί; διότι τὸν ἐγκατέλειπον οἱ μαχαιράδες του. Καὶ ἐπιτρέπεται εἰς σπουδαῖον διοικητικὸν ὑπάλληλον νὰ ῥίπτῃ τοιαύτην μομφὴν, ὅτι δῆθεν ἐδορυφορεῖτο ἀπὸ μαχαιράδες εἷς πολιτευόμενος; Τὸ πιστοποιεῖ δὲ, χωρὶς νὰ τὸ ἀποδείξῃ, αὐτὸς ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος ὤφειλε ἀνέκαθεν νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως περιστείλῃ καὶ καταδιώξῃ τοὺς μαχαιράδες, ἵνα μᾶς πείσῃ, ὅτι τοιοῦτοι ὑπῆρχον εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Λοβάρδου. Ἀναβαίνει ὑψηλότερα ὁ κύριος Νομάρχης, ἀνιχνεύει τοὺς λόγους τῆς πτώσεως τοῦ Λομβάρδου, φέρει κρίσεις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς του πορείας, κρίσεις αὐθεντικὰς, πλήρεις, κρίσεις πηγάζουσας ἐκ Κυβερνήσεως, κρίσεις αἱ ὁποῖαι δίδουν τὸν λόγον διατί προγράφεται, διατί καταδιώκεται ὁ Λομβάρδος. Ἄλλως, ἂν δὲν τὰς συμμερίζεται ἡ Κυβέρνησις, ἂς ἔλθῃ νὰ τὰς ἀναιρέσῃ, ἂς ἔλθῃ ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἐκλογῆς, ὅπως καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀθωωθῇ ἀπὸ προφανεστάτην μομφήν. Ὁ κύριος Νομάρχης μᾶς ἐξηγεῖ τοὺς λόγους τῆς ἀποτυχίας τοῦ Λοβάρδου, αὐτὸς ὅστις ἐμελέτησε τὴν Ζάκυνθον. «Τὸν ἐγκατέλειψαν οἱ φίλοι του ὅλοι σχεδὸν ἕνεκα τῆς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ μετὰ ταῦτα σκολιᾶς καὶ σκανδαλώδους πορείας του». Παρατηρήσατε, ὅτι ἐδῶ εἶναι προσωπικὸς τοῦ νομάρχου ὁ πόλεμος, οὐχὶ κατὰ τῆς μερίδος, ἀλλὰ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ κ. Λομβάρδου, διότι ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους περὶ Λομβάρδου ὁμιλεῖ. Καὶ εἰς τί συνίσταται τὸ σκάνδαλον καὶ ἡ σκολιὰ πορεία; Τὸ λέγει ὁ κύριος Νομάρχης, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὸν λόγον τῆς καταδιώξεως καὶ προγραφῆς. «Ἂς αἰτιᾶται ἑαυτὸν, ὅστις διὰ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ πορείας του.» Ἐν τῇ Βουλῇ, λέγει. Ἔρχεται νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς παρελθούσης Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος κύριος Ζαΐμης, ὁ ἀξιότιμος καὶ βασιλικώτατος (ἂν τοιαῦται διακρίσεις ἐπιτρέπωνται) τῶν πολιτευομένων, ἐψήφισε μὲν ὑπὲρ τῆς ἀποδοκιμασίας, ἀλλ’ ἐδήλωσεν, ὅτι ψηφίζει μόνον καὶ μόνον διὰ τὸν πολιτικὸν λόγον τῆς διατηρήσεως τοῦ ὑπουργείου, οὐχὶ διότι ἐπείθετο, ὅτι ἡ ἀποδοκιμασία ἐκείνη ἦτο δικαία, ὅτι ὑπηγορεύετο ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος. «Ἂς αἰτιᾶται ἑαυτὸν, ὅστις διὰ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ πορείας του, διὰ τῶν περὶ Δημοκρατίας καὶ περιορισμοῦ τῶν Βασιλικῶν προνομίων καὶ δημαγωγικῶν ἀγορεύσεών του, διὰ τοῦ «μετεφέραμεν τὸν Ἁρμοστὴν ἐκ Κερκύρας εἰς Ἀθήνας» παρεσκεύασε τὴν ἀποτυχίαν του.» Ἰδοὺ πῶς ὁ κ. Νομάρχης μαρτυρεῖ ἐπισήμως περὶ τοῦ φρονήματος τῶν Ζακυνθίων, καὶ πῶς σήμερον βεβαιοῖ, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς πτώσεως τοῦ Λομβάρδου. Διὰ τοῦτο σᾶς λέγω, ὅτι ἀπορῶ πῶς ἔρχονται εἰς ἀπολογίας καὶ στηρίζονται ἐπὶ τῶν πρακτικῶν καὶ δὲν ἦλθον ν’ ἀναγνώσωσι τὸ ἀπολογητήριον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι κατηγορητήριον δριμύτατον κατὰ τοῦ κ. Λομβάρδου. Αἱ συκοφαντίαι δὲ δὲν λείπουσι καὶ ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου. «Εἶχε, λέγει, ὁ κ. Λομβάρδος ΕΝ ΤΗ ΔΙΑΝΟΙΑ ΤΟΥ». Ἀκούετε Νομάρχην Ἕλληνα; Ἐπεστρέψαμεν εἰς τὸν μεσαιῶνα καὶ τὸν μετεφέραμεν εἰς τὴν ἐλευθέρα Ἑλλάδα. «εἶχεν ἐν τῇ διανοίᾳ του νὰ διαταράξῃ τὴν τάξιν.» Ἀποδείξεις, λίβελοι διενέμοντο ἔγγραφοι, διεγερτικοί, ἐξ ὧν ἐπισυνάπτει ἐδῶ τὸ πολυθρύλλητον Προχωρεῖτε. Καὶ ἠξεύρεται τί λέγει τὸ ἐπαναστατικὸν τοῦτο φύλλον; Ἀκούσατε. Προσέλθετε εἰς τὰς κάλπας, μὲ εἰρηνικὸν καὶ χαρωπὸν μειδίαμα. Καὶ τοῦτο ὁ κ. Νομάρχης τὸ ἐπισυνάπτει, ὅπως ἀποδείξῃ ὅτι δημεγέρτης ἦτον ὁ Λομβάρδος. Ἤθελε νὰ σηκώσῃ τὸν λαὸν εἰς τὰ ὅπλα, ὅπως ἐκπορθήσῃ τὴν ἐκλογήν. «Λίβελλοι ἐπαπειλοῦντο νὰ διανεμηθῶσι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τοῦ Βασιλέας.» Καὶ ἠξεύρεται πῶς; Ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐνστάσει τῶν ἐνισταμένων, μεταξὺ τῶν παραπόνων, ὑπάρχει καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Δεκατσᾶς, φίλος τοῦ κ. Λομβάρδου, ἐρχόμενος ἐκ Πατρῶν, ἐκρατήθη καὶ ἐγένετο σωματικὴ ἔρευνα ἐπ’ αὐτοῦ πρὸς ἀνεύρεσιν ἐγγράφων· ἐπειδὴ ἐγένετο ἔνστασις καὶ περὶ τούτου, ὁ κ. Νομάρχης ἰδοὺ τί λέγει· «Ἐγένοντο σωματικαὶ ἔρευναι καὶ ἐπὶ τοῦ κυρίου Λεκατσᾶ, καὶ ἑτέρων ὑπόπτων.» Ἔχομεν καὶ σωματικὰς ἐρεύνας. «Αἱ Ἀρχαὶ δὲν ἠδύναντο ἢ προληπτικὸν καθῆκον ἐκπληροῦσαι» προληπτικόν, — ἔχομεν τὴν ὑψηλὴν Ἀστυνομίαν τῆς πρώην Προστασίας ἐν Ἑπτανήσῳ «προληπτικὸν καθῆκον ἐκπληροῦσαι, νὰ ἐνεργήσωσι τὴν ἔρευναν, ἀφοῦ ἐκ τηλεγραφήματος τοῦ Νομάρχου Ἀχαΐας ἐπληροφορήθησαν, ὅτι ἐπιβάτης ἀτμοπλοίου ἐκ Πατρῶν εἰς Ζάκυνθον ἐρχόμενος ἐκόμιζε μεθ’ ἑαυτοῦ λιβέλλους διεγερτικοὺς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Βασιλέως. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπετεύχθη»· ἀκούσατε τὸν Νομάρχην, ὁ ὁποῖος διυλίζει τὰ πάντα, καὶ ἀνευρίσκει τὴν ἐνοχὴν, καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐβεβαιώθη· «Ἄν δὲ δὲν ἐπιτεύχθη ἡ ἀνεύρεσις τῶν λιβέλλων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπιτηδείαν ἀπόκρυψιν αὐτῶν ἐκ μέρους τοῦ Λεκατσᾶ.» Καὶ πῶς ὁ κ. Νομάρχης ἔθεσε βέβηλον χεῖρα ἐπὶ τοῦ προσώπου τοῦ πολίτου, καὶ δὲν περιέμενε νὰ δημοσιευθῶσιν οἱ λίβελλοι; Καὶ ποῦ εὑρισκόμεθα; «Καὶ διὰ τοῦτο ἃς αἰτιᾶται τὰς Ἀρχὰς ὁ κ. Λομβάρδος». Ἐδῶ προσθέτει τὴν εἰρωνίαν. Ἡ στρατιωτικὴ ἐπέμβασις, οὔτε κατ’ ὄνειρον, λέγει ὁ Νομάρχης, — εἶναι πλᾶσμα τῆς φαντασίας τῶν προβλεπόντων τὴν ἀποτυχίαν των. Δὲν εἰσέρχεται δὲ εἰς τὰ καθέκαστα ὁ κ. Νομάρχης· δὲν ἀξίζει τὸν κόπον ν’ ἀναιρέσῃ τὰ πράγματα. Μόνον διαβεβαιοῖ, ὅτι αὐτὸς ὁ φρούραρχος, αὐτὸς ὁ Ἀντζολῖνος, ἔμενεν εἰς τὸ φρούριον καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν τεσσάρων ἡμερῶν, καὶ δὲν κατέβη εἰς τὴν πόλιν παρὰ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ψηφοφορίας. Τὸ διαβεβαιοῖ ὁ Νομάρχης, ἐνῷ ἕτεροι τὸν εἶδον καθήμενον ἐν τῇ πλατείᾳ. Ὑπάρχει ὅμως δυστυχῶς διὰ τὸν κ. Νομάρχην καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον περιέχει γεγονὸς σπουδαῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπαίρονται οἱ ἐπιτυχόντες· ἡ διαδήλωσις ἡ πάνδημος, ὡς λέγουν, καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν εἷς τῶν ἀγορευσάντων, ἡ μεγίστη διαδήλωσις τοῦ λαοῦ τῆς Ζακύνθου ὑπὲρ αὐτῶν, ἥτις ἐπροστατεύθη, ὡς λέγει ὁ Νομάρχης, ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, καὶ ἥτις περιωρίσθη εἰς ἓν μέρος τῆς πόλεως, ἵνα μὴ, ὡς γράφει, διαταραχθῇ ἡ τάξις. Ἀλλ’ ἵνα μὴ μακρηγορήσω ὑπὲρ το δέον, ἂς ἴδωμεν τὸ ἐπίσημον τηλεγράφημα τῶν δύω Ἀρχῶν, τῆς διοικητικῆς καὶ τῆς στρατιωτικῆς. Ἂς ἴδωμεν τοῦτο τὸ κάτοπτρον τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, αὐτὴν τὴν μικρογραφίαν, ὅπου βλέπετε ὅλους τοὺς χαρακτῆρας τῆς ὑποψηφιότητος τῶν ἀντιθέτων, καὶ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν, ὅπως φέρωσι τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ Λομβάρδου καὶ τῶν φίλων του ἀπὸ τὸ βουλευτήριον τοῦτο. Νομίζω, ὅτι θὰ δώσητε προσοχὴν εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦτο. «Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν, 30 Ἰουνίου 1874, ὥρᾳ 9½ μ. μ. Νομάρχης Ζακύνθου Ζῶτος, Μοίραρχος Α. Β. Βουδούρης. Ἀπὸ πρωΐας ἡμέρας συνέρευσεν ἐν τῇ πόλει πληθὺς χωρικῶν, ἐξ ὅλης νήσου, ὅπως μετὰ κατοίκων τῆς πόλεως ποιήσωσι διαδήλωσιν πρὸς ἔνδειξιν χαρᾶς. Ἀρχαὶ συνεννοήθησαν. Ἀπεπειράθησαν ἀπαγόρευσιν πάσης διαδηλώσεως πρὸς πρόληψιν τυχὸν ἀπευκταίου. Συγκεντρωθέντων ὅμως ὑπὲρ τὰς 3500, δυσχερὴς ἡ πλήρης ἀπαγόρευσις. Ἀπεφασίσθη περιορισμὸς διὰ νουθεσίας καὶ μέτρων στρατιωτικῶν. Διαδήλωσις εἰς πλατεῖαν Γεωργίου καὶ Ποιητοῦ καί τινων παρακειμένων μερῶν. Διήρκεσεν ἀπὸ 4 μέχρις 8 μ. μ. Ἐνθουσιώδεις ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ Βασιλέως, τάξεως καὶ στρατοῦ. Διελύθη ἐν παραδειγματικῇ τάξει κτλ.» Ἐδῶ δὲν ἔχετε ἄλλο, ἢ τὴν περιγραφὴν τῆς πλήρους τάξεως καὶ τὸ τέλος τοῦ τηλεγραφήματος θὰ σᾶς διαγείρῃ ἀπορίας τινάς. «Φωταψία ζωηρὰ καὶ μεγάλη ἐν φρουρίῳ.» Καὶ τί εἶναι τὸ φρούριον; Τὸ φρούριον εἶναι ἡ σημαία τοῦ στρατοῦ, ἡ σημαία τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τὸ λέγει ἡ Κυβέρνησις: «Φωταψία ζωηρὰ ἐν φρουρίῳ.» Καὶ πρὸς τί; Ἐπήραμεν τὴν Κρήτην ἢ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἵνα φωταγωγηθῇ τὸ φρούριον τῆς Ζακύνθου, ὅπου συνετέλεσεν ὁ Λομβάρδος νὰ στηθῇ ἡ ἐθνικὴ σημαία; Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἐθριάμβευσαν δι’ ἐπεμβάσεως. Ἰδοὺ διατί εἶχον δίκαιον στρατιῶταί τινες νὰ λέγουν πρὸς τοὺς δημότας Ζακύνθου, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον, φίλοι ὄντες τῆς ἐπιτυχούσης μερίδος: «Ἡμεῖς ἐπήραμεν τὴν ἐκλογήν.»—«Ὄχι δὲν τὴν ἐπήρατε σεῖς, σᾶς τὴν ἐδώκαμεν ἡμεῖς.» Καὶ δικαίως ἔλεγον τοῦτο οἱ στρατιῶται· τὴν ἐπῆρεν ἡ στρατιωτικὴ βία· οὐχὶ ὁ φόβος, τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς Ζακύνθου· ὁ πατριωτισμὸς ὑπεχώρησε. Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις, τὸ τηλεγράφημα τὸ ἐπίσημον· καὶ μόλον τοῦτο, ἐνῷ τὸ γεγονὸς εἶναι βέβαιον, ἐνῷ ὁ κ. Λομβάρδος κατεμήνυσε τὸν φρούραρχον, καὶ τὸν ἀντιμοίραρχον, διότι παρενέβησαν εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὁ Ἀντζολῖνος ἔχει μήνυσιν κατὰ τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅτι τάχα τὸν συκοφαντεῖ, ὅτι ἐφωταγώγησε τὸ φρούριον, ἐνῷ ὁ Βουδούρης καὶ ὁ νομάρχης τὸ πιστοποιοῦσι. Κύριοι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, διατί μᾶς ὑπεχρεώσατε τὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα; Ἦτον εἰς τὸ συμφέρον σας νὰ σιωπηθῶσιν. Ἐγὼ περιωρίσθην εἰς τὸ νὰ εὕρω ἐπιχειρήματα ἐξ ἐγγράφων ἐπισήμων, καὶ ἀφοῦ ἐξήντλησα τὸ μέρος τῶν ἀποδείξεων, οὐχὶ τῶν δικανικῶν, ἀλλὰ τῶν θετικῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ πείθωσιν οἱονδήποτε τίμιον καὶ λογικὸν ἄνθρωπον, ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω, ὁποίαν ἰδέαν καὶ ἐγὼ ἐσχημάτισα περὶ τῆς ἐκλογῆς, ὁποῖος ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτῆς, ὁποῖαι αἱ συνέπειαι, μάλιστα ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, οὐδὲν ἐλπίζω ἐκ τῆς Βουλῆς. Κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ ἐπέμβασις ἔγεινε καὶ ἀπεδείχθη, καὶ τὸ χείριστον πάντων, ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἐγένετο τῇ αὐτοβουλίᾳ τῶν κατωτέρω ἐν Ζακύνθῳ ἀρχῶν, τῶν διοικητικῶν στρατιωτικῶν ὀργάνων, ἀλλὰ, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, τῇ ἐπινεύσει καὶ τῇ θελήσει τῆς Κυβερνήσεως.

§127Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Αὐτὰ εἶναι παραμύθια.

§128Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πόθεν τὰ ἐξάγετε;

§129ΠΟΛΥΛΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Βεβαιωθῆτε, κύριε πρωθυπουργὲ, ὅτι ἔχω ἄπειρον σεβασμὸν πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου.

§130ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ ἐξάγετε ἀπὸ κἀνὲν μέρος αὐτό;

§131ΠΟΛΥΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε....

§132ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐδῶ τὰ χαλᾶτε.

§133ΠΟΛΥΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι τόσον πασιφανεῖς, τόσον πανηγυρικαὶ ὑπῆρξαν αἱ ἐνέργειαι τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴν ᾖναι εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τὰς ἀπεδοκίμαζεν, ἦτον ἐν καιρῷ νὰ τὰς καταπαύσῃ καὶ νὰ δικαιώσῃ τοὺς παραπονουμένους· πολὺ δὲ μᾶλλον λέγω, ὅτι ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ διαλύσῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν περὶ τῆς διαθέσεώς της, ὀφείλει αὐτὴ πρώτη νὰ ὑποστηρίξῃ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου τὴν ἀναστολὴν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως δι’ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς δικαιωθοῦν καὶ αὐτοὶ οἱ παραπονούμενοι καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§134ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ κάμνει αὐτό· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἐφέρατε κἀμμίαν ἀπόδειξιν, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἔκαμον ὡρισμένην πρᾶξιν.

§135ΠΟΛΥΛΑΣ. Τότε ἀναβαίνετε εἰς τὸ βῆμα καὶ μὲ ἀντικρούετε.

§136ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν ἔχω τὸν λόγον εἰς τὰς ἐξελέγξεις· ὅταν φέρετε κατηγορητήριον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, μάλιστα.

§137ΠΟΛΥΛΑΣ. Κατ’ ἐμὲ, τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως ταὐτίζονται μ’ αὐτὴν, εἶναι τὸ ἴδιον· ἐνόσῳ ἐνοχοποιῶ τὰ ὄργανά σας, σιωπᾶτε· ὅταν ἐνοχοποιῶ τὴν Κυβέρνησιν, διατί τότε ταράττεσθε;

§138ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Οὔτε κατὰ τῶν ὀργάνων ἀνεφέρατε ὡρισμένας πράξεις.

§139ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐγὼ ταυτίζω τὰ ὄργανα μὲ τὴν Κυβέρνησιν· σεῖς ὑπερασπίζεσθε τὸν ἑαυτόν σας· ἀλλὰ λανθάνεσθε, διότι τὰ ὄργανά σας δὲν ἠμποροῦν νὰ χωρισθοῦν ἀπὸ σᾶς. Ἐνδέχεται ἓν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρανομήσῃ· ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνέχεται, τότε μάλιστα.

§140ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐξάγεταί τι ἀπὸ τὰ πράγματα περὶ τῶν ὀργάνων, τότε δὲν βλάπτει τίποτε νὰ κάμετε λόγον, ἀλλ’ ὅταν παριστάνετε τὰ πράγματα διαφορετικά; Ποία ἡ παρέμβασις; Ἀπεδείχθη ἐκεῖ τίποτε; Δὲν πρέπει μὲ εἰκασίας καὶ συμπερασμοὺς νὰ ὁμιλῆτε. Εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖται πειστικά, κατὰ τὴν πεποίθησίν σας, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸ ἀνέχομαι, καθόσον οὔτε βλέπω νὰ τὸ ἐξάγετε ἀπὸ κἀνὲν μέρος.

§141ΠΟΛΥΛΑΣ. Εἶναι πολλά, τὰ ὁποῖα ἐῤῥέθησαν....

§142ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ διὰ τὰ ὄργανά της, δὲν εἶναι ἀληθές. Ποίαν ἀδιαφορίαν ἔδειξε;

§143ΠΟΛΥΛΑΣ. Νομίζετε ὀρθόν, κύριε πρωθυπουργὲ, ὅτι ἐφωταγωγήθη τὸ φρούριον;

§144ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τοῦτο δὲν τὸ παρετήρησα.

§145ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κάτι χόρτα εἶναι· αὐτὸ εἶναι τὸ φρούριον.

§146ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου δὲν τὸ πιστεύετε; (θόρυβος). Γίνονται διάλογοι, κ. πρόεδρε, καὶ δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀγορεύσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· νὰ παύσουν οἱ διάλογοι.

§148ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἀπεδείξατε, μᾶς εἶπεν ὁ ἀνακηρυχθεὶς βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Πονηρόπουλος, κατ’ οὐδένα τρόπον τὴν στρατιωτικὴν ἐπέμβασιν· δὲν τὴν ἀπεδείξατε, διότι δὲν μᾶς ἐπαρουσιάσατε οὔτε καθημαγμένους, οὔτε τραυματισθέντας, οὔτε φονευθέντας· διότι ἄλλως πῶς ἐμποδίσθησαν ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφοφορήσουν; Ἐὰν δὲν ἐτρυπήθησαν ὑπὸ τῆς λόγχης, πῶς δὲν ἐψηφοφόρουν; Κατὰ πρῶτον σᾶς λέγω, ὅτι ἐζητήσαμεν τὰς ἐκθέσεις καὶ δὲν τὰς ἐλάβομεν, ὅτι ἐζητήσαμεν πιστοποιητικὰ τῶν 50 μηνύσεων κατὰ πλείστων πολιτῶν, ὁπλοφόρων, συνοδευομένων ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν, καὶ δὲν μᾶς τὰς ἐδώκατε. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους σᾶς ἀπεδείξαμεν ὅτι μ’ ὅλον ὅτι τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις μᾶς ἀπεκρύψατε, ἐλάλησαν καθ’ ὑμῶν οἱ ἀριθμοί. Σᾶς ἐξηγοῦν τὸν ἀποκλεισμὸν οἱ ψυχολογικοὶ καὶ εὐγενεῖς λόγοι τοῦ λαοῦ τῆς Ζακύνθου, εὑρισκομένου ἀπέναντι φοβερᾶς στρατιωτικῆς προκλήσεως. Ἡ μερὶς τοῦ Λομβάρδου δὲν σᾶς ἔδωκε τὴν ἱκανοποίησιν, νὰ ἴδητε χυνόμενον ἀδελφικὸν αἷμα· ὄχι κύριοι! Ἡ μερὶς αὕτη ποτὲ δὲν θέλει δώσει τοιαύτην ἱκανοποίησιν εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἑνώσεως, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς τάξεως. Δὲν ἔχομεν ἀποδείξεις καὶ ἐγκαυχόμεθα, ὅτι δὲν τὰς ἔχομεν. Ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἡμᾶς νὰ σᾶς τὰς δώσωμεν· δὲν σᾶς τὰς ἐδώκαμεν, διότι καὶ ἐγὼ προτιμῶ νὰ μὴ βλαφθῇ εἷς δάκτυλος πολιτικοῦ φίλου ἐκ τῆς τάξεως τοῦ λαοῦ ἀπέναντι πάσης εἰς ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἐπιτυχίας. Δὲν ἀξίζει, κύριοι, εἰς τὰς τωρινὰς περιστάσεις, νὰ ἐκθέτωμεν τοὺς πολιτικοὺς φίλους μας, καὶ νὰ τοὺς ἐκθέτωμεν ὅπως παλαίσωμεν μὲ ποῖον; μὲ τὸν ἐθνικὸν στρατὸν, τὸν ὁποῖον παρέσυραν εἰς ἀποστολὴν, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ τῷ ἀνατεθῇ. Κύριοι, ἡ μερὶς εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία πράγματι ἀνέκαθεν ἀπὸ τῆς ὑψώσεως τῆς ἐθνικῆς σημαίας ὑπεστήριξε τὴν τάξιν· καὶ ἐὰν δὲν τὸ γνωρίζουν οἱ ἄλλοτε πρωθυπουργοὶ καὶ νῦν πρωθυπουργὸς, ἂς τὸ μάθουν· εἶναι ἡ μόνη μερὶς, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ἡ τάξις ἐν Ἑπταννήσῳ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐφράξαμεν τὸ στόμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔλεγον· «Ἦλθον οἱ γυμνοὶ, ἦλθον οἱ ψειρῖται νὰ μᾶς διοικήσουν». Καὶ ἡμεῖς τοῖς ἐλέγομεν. «Ὄχι οἱ γυμνοὶ καὶ ψειρῖται, ἀλλὰ οἱ ἀδελφοὶ, μετὰ τῶν ὁποίων θὰ συμπράξωμεν, ἂν καὶ ᾖναι δυσχερεῖς αἱ περιστάσεις.» Καὶ τότε οἱ ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους σεῖς ὑποστηρίζετε, ἔλεγον εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν· «Δὲν θὰ ἐξοδεύσωμεν πλέον εἰς ἡμερομίσθια, δὲν θὰ ἀσπρίσωμεν οὔτε τὰ σπίτιά μας· πηγαίνετε, φάγετε ἕνωσιν.» Αὐτὴ εἶναι ἡ μερὶς ἐκ τῆς ὁποίας ἐν Ἑπταννήσῳ συγκροτεῖται ἡ Καμαρίλα. Καὶ περὶ Καμαρίλας δὲν θέλω μηκύνει τὸν λόγον, διότι γνωρίζω τὰ ὅρια τῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τὰς ἐξελέγξεις συζητήσεως· ἀλλὰ βεβαιῶ, πιστοποιῶ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐν Ἑπταννήσῳ, ὄχι Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἄλλη τις Κυβέρνησις ἐπεκράτησεν, ἡ ὁποία μένει σταθερὰ, μὲ ὅλην τὴν ἀλλεπάλληλον δυστυχῶς πτῶσιν τῶν ὑπουργείων. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἀδικῶ κἀνένα· νομίζω, ὅτι ὅλοι ἔχετε πατριωτισμὸν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε παντάπασι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν ἐννοεῖτε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἁπλοῦς λαὸς τῆς Ζακύνθου ᾐσθάνετο, ὅτε, γενομένης τῆς ἑνώσεως, ἐφώναζε· «Παιδιά μου νὰ τὴν τιμήσωμεν τὴν ἕνωσιν». Ναὶ, κύριοι, προσεπαθήσαμεν καὶ προσπαθοῦμεν νὰ τὴν τιμήσωμεν τὴν ἕνωσιν, διὰ νὰ μὴ εἴπουν αἱ ἀπέναντι ὑπὸ τὸν ζυγὸν εἰσέτι εὑρισκόμεναι ἐπαρχίαι, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν εἰς καλλιτέραν θέσιν, ἐὰν ἑνωθῶσι μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἡμεῖς, κύριοι, αὐτὸ φρονοῦμεν. Φρονοῦμεν, ὅτι ἐνῷ εἴμεθα μικροὶ, δυνάμεθα μεγάλοι καὶ σεβαστοὶ νὰ γείνωμεν, ἐὰν ἀποδείξωμεν, ὅτι ἠξεύρομεν τοὐλάχιστον νὰ κάμωμεν τὸ ἁπλούστατον, τὰς ἐκλογάς· ὄχι μόνον νὰ κάμωμεν ἐκλογὰς, ἀλλὰ καὶ νὰ καταρτίσωμεν Βουλὴν, ἀφοῦ ἔγειναν ἐκλογαὶ ὅπως ἔγειναν, ἢ καλῶς ἢ κακῶς. Καὶ μᾶς χλευάζετε, μᾶς μυκτηρίζετε, διότι μηκύνομεν τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν; Αἱ ἐξελέγξεις εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῆς Βουλῆς ἔργον· ἐκεῖ ἀποδεικνύεται ἡ τάσις τῶν χαρακτήρων τῶν βουλευτῶν· ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ ἴδῃ τις τὴν νομιμότητα, ἀπέναντι τοῦ συμφέροντος τοῦ πολιτικοῦ. Ἐκεῖ θὰ φανῇ ἂν ἡ μέλλουσα Βουλὴ θὰ ᾖναι ἀξία ἀποστολῆς τινος, ἢ ἀπ’ ἐναντίας, ὅπως σᾶς εἶπε τῷ 1872 ὁ ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου τούτου ἀποκλεισθεὶς νῦν κ. Λομβάρδος, ἂν θὰ συντριβῇ ὡς σκεῦος κεραμέως, ὅπως συνετρίβη καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ 1872. Κύριοι, τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδος, καὶ ἡ θέσις της ἤθελε μοὶ ὑπαγορεύσει νὰ μηκύνω τὸν λόγον, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ὑπερπηδήσω τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλω νὰ περιορισθῶ.

§149ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Πάρα πολὺ μάλιστα ἐχρονοτριβήσατε. Ἔπλασες Καμαρίλας καὶ τὰ τοιαῦτα..... Ὁ κ. Βοῦλτσος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§150ΤΙΝΕΣ. Κύριε Βοῦλτσε, εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσητε.

§151ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρακαλῶ, ¼ μόνον θὰ ὁμιλήσω.

§152ΤΙΝΕΣ. Κάθησε, κύριε Βοῦλτσε, κάθησε, εἶναι περιττόν.

§153ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ὄχι· παρακαλῶ, ὀλίγα θὰ εἴπω. Λοιπὸν, κύριοι, τὰς ἐνστάσεις τοῦ κυρίου Λομβάρδου τὰς ἴδετε· τὴν ἀναίρεσιν αὐτῶν ἀνεγνώσατε· τοὺς ὑπερασπισθέντας τὰ δικαιώματά του ἠκούσατε, τοὺς δικαιώσαντας τὰς αἰτιάσεις αὐτοῦ βῆμα πρὸς βῆμα ἠκολουθήσατε, ὥστε εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐμορφώσατε τὴν πεποίθησιν σας καὶ ὅτι ἡ ψῆφός σας εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ πεισθῶσι καὶ οἱ μᾶλλον δύσπιστοι, οἱ προληπτικοὶ, ὅτι ὁ κύριος Λομβάρδος ἔπεσε καὶ κατέπεσεν ἐφ’ ἑαυτοῦ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τινὰ ἐκ τῶν αἰτίων τῆς πτώσεώς του καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι μὲ ἓν στόμα θέλετε ὁμολογήσει ὅτι τῷ ὄντι ἔπεσεν ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἀνομημάτων. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι δὲν εἶμαι ῥήτωρ καὶ ὁμιλῶ πρὸς ῥήτορας, ἀλλ’ ἡ ἁπλότης μου ἂς εὕρῃ ἐν τῇ συνειδήσει σας τὴν συγγνώμην. Ἐγώ, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν ἀπεστάλην ἐδῶ ἵνα κατασπαταλῶ τὸν καιρόν σας μὲ λόγους κενούς, ἀλλὰ διὰ νὰ γλυτώσω τὴν Ζάκυνθόν μου ἀπὸ τὴν μάχαιραν τοῦ λαοπλάνου της (θόρυβος δεξιόθεν) καὶ ν’ ἀποδώσω, ναὶ, ἂς τὸ εἴπω, καὶ εἰς ἐσᾶς τὴν ἡσυχίαν νὰ ἐργάζεσθε ὑπὲρ τοῦ ἔθνους. Μὴ ἀποβλέψητε λοιπὸν εἰς τὰ ἄτεχνα λόγιά μου, ἀλλὰ τὴν πρόθεσίν μου ἐκτιμήσατε καὶ θέλετε πεισθῆ ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος τοῦ ἐγκλήματος ἔπεσε καὶ κατέπεσεν ἐκ τοῦ βάρους τῶν ἀνομημάτων αὐτοῦ καὶ μόνον ἐξ αὐτῶν. Κατὰ τὸ 1868, ὡς γνωρίζετε, τὰ παθήματα τῶν προλαβόντων ἐτῶν μᾶς ἥνωσαν ν’ ἀντιπολιτευθῶμεν τὸν κ. Λομβάρδον καὶ τὴν πάλην μας ἐκείνην ὄχι ὀλίγον τὴν συνησθάνθη. Κατὰ δὲ τὸ 1870 παρ’ ὀλίγον ἔχανε τὴν δημοτικὴν ἐκλογήν. Τότε τρεῖς ἐξετέθησαν εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τὸ μέρος τοῦ κ. Λομβάρδου, ὁ κ. Τσουλάτης, ἀπὸ τὸ μέρος μας ὁ κ. Ἕλληνας, καὶ τρίτος ὁ παρακαθήμενος ἐνταῦθα κ. Βολτέῤῥας ὡς ἄτομον· καὶ ὁ μὲν κ. Τσουλάτης ἔλαβε 2530, ψήφους, ὁ δὲ κ. Ἕλληνας 2030, καὶ ὁ κ. Βολτέῤῥας 1,300, νομίζω. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν ψήφων τοῦ κ. Τσουλάτη ἀπὸ τὰς ψήφους τοῦ κ. Ἕλληνος δὲν εἶναι παρὰ 500 ψῆφοι. Δὲν εἶναι, ὡς βλέπετε, κἀμμία γιγαντιαία διαφορὰ, κἀνεὶς κολοσσιαῖος ἀριθμὸς, 500 ψῆφοι εἶναι. Πολὺ καλὰ γνωρίζετε ὅλοι σας ὅτι εἰς τὰς κοινὰς ψηφοφορίας συμβαίνει αὐτὴ ἡ διαφορὰ καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ μάλιστα εἰς κατάλογον 6000 ψήφων. Καὶ πῶς ἔλαβε νομίζετε αὐτὰς τὰς 500 ψήφους ὁ κ. Λομβάρδος περισσοτέρας; Ἐστρατοπεδεύετο εἰς μίαν παραπλησίαν οἰκίαν τοῦ κ. Φωσκάρδη μὲ ὅλους τοὺς φίλους του τοὺς λεγομένους Λαζαρόνους, καὶ μόλις λοιπὸν εἶδε τὴν δευτέραν, τὴν τρίτην ἡμέραν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἔκλινον ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὅτι ἐγίνοντο προσπάθειαι μεγάλαι ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου μας Ἕλληνος καὶ ἠννόησεν ὅτι δὲν ἤθελεν ἐπιτύχει ὁ ἰδικός του, ἓν ἀπόσπασμα ἀπὸ 10–15 ἄνδρας, ἀπὸ αὐτοὺς ὅπου εἶχε μαζῆ του, μὲ τὰ σελάχιά τους, μὲ τὰ πιστόλια τους, μὲ τὰ γιαταγάνια τους καὶ μὲ ἓν δίκανον εἰς τὸ χέρι, καὶ τούς στέλνει εἰς τὸν τόπον ὅπου ἐγίνοντο αἱ ἐκλογαί.

§154ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ ποῖον ἔτος;

§155ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κατὰ τὸ 1870. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐπετάχθησαν ἐκεῖ καὶ ἐσκόρπισαν τοὺς ἡσύχους πολίτας· δέρνοντες καὶ ἀπειλοῦντες τοὺς ἔλεγον φευγᾶτε, τί στέκεσθε τί θὰ κάμετε; θὰ τρέξῃ τὸ αἷμα ἕως τὸ ζωνάρι· (εἶναι λόγια αὐτὰ, ἀλλὰ...) θὰ σᾶς κόψωμεν τὰς μύτας, θὰ σᾶς κάψωμεν· πρέπει νὰ γείνῃ ὁ Τσουλάτης δήμαρχος. Φαντασθῆτε λοιπὸν κατόπιν ἀπὸ αὐτὰ ἐὰν αὐτοὺς τοὺς φιλησύχους ἀνθρώπους ἠμπορούσαμεν νὰ τοὺς κρατήσωμεν ἢ νὰ τοὺς ὑπάγωμεν ὀπίσω νὰ ψηφοφορήσουν.

§156ΑΧΟΛΟΣ. Καὶ ἐὰν ἦσαν καὶ Ἑβραῖοι!

§157ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Φαντασθῆτε ἀφοῦ ἔφυγον οἱ ἄνθρωποι, ἐὰν ἠμποροῦσε νὰ γυρίσῃ ἡ ἰδέα των. Ἐκεῖ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ὅπου ἐψηφοφορούσαμεν τώρα, δὲν εἴμεθα τότε, ἀλλὰ εἰς τοὺς ἁγίους Πάντας, ἐκεῖ εἶναι ἓν κωδωνοστάσιον ὑψηλὸν, πολὺ ὑψηλόν· διέδωκαν δὲ ὅτι ἦτο καὶ ἓν κανόνιον ἐπ’ αὐτοῦ, ἐφαίνοντο καὶ πολλοὶ ὁπλοφόροι, οἱ ὁποῖοι ἐκαθάριζον τὰ ὅπλα τῶν ἐκεῖ ἐπάνω καὶ ἐπιστεύθη ἡ φήμη αὕτη. Ὅστις ἀπετόλμα νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ, δὲν ἔβλεπεν ἄλλο παρὰ ὁπλοφόρους καὶ ῥοπαλοφόρους νὰ τρέχουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά· δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν, νὰ μαζεύσωμεν τοὺς φίλους μας νὰ ὑπάγουν νὰ ψηφήσουν, ὁ κόσμος ἐφοβήθη. Καὶ ποῦ ἠμποροῦσε κἀνεὶς τοὺς φρονίμους καὶ ἡσύχους ἀνθρώπους νὰ κάμῃ νὰ πλησιάσουν ἐκεῖ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι μ’ αὐτὰ τὰ μέσα ἠδυνήθη νὰ πάρῃ 490 ψήφους περισσότερον καὶ νὰ χάσωμεν τὴν ἐκλογήν.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τόσον τεχνίτης εἶναι;

§159ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Μάλιστα· καὶ ὑμεῖς τὸ γνωρίζετε, εἶναι τεχνίτης περίφημος καὶ ξακουστός. —Κατὰ τὸ 1873, μολονότι καὶ πάλιν ὡς ἄτομον ἐξετέθη ὁ κ. Βολτέῤῥας εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, καὶ μ’ ὅλον τὸν φανατικὸν πόλεμον, τὸν ὁποῖον τοῦ ἔκαμεν ὁ κ. Λομβάρδος, ἀνεδείχθη βουλευτὴς τῶν χωρικῶν εἰς τοὺς 9 δήμους τῆς ἐξοχῆς· εἰς ἕνα μάλιστα ἔλαβεν ὁ κ. Βολτέῤῥας καὶ 150 ψήφους περισσοτέρας ἀπὸ τὸν συνδυασμὸν τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ 70 τοῦ αὐτοῦ ἀτόμου τοῦ κ. Λομβάρδου. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι ὡς ἄτομον ὁ κ. Βολτέῤῥας νὰ λάβῃ τόσας ψήφους καὶ νὰ ὑπερτερήσῃ καὶ αὐτὸν τὸν Λομβάρδον εἰς ἕνα δῆμον σημαντικόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχήν σας, εἶναι κάτι τι· ἤθελε δὲ τὸν ἀναδείξει καὶ ἡ πόλις βουλευτήν, ἂν ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἐλάμβανε καιρὸν νὰ βάλῃ μερικοὺς ἀπὸ τοὺς δευτεροπαληκαράδες νὰ ψηφοφορήσουν ἀπὸ κἀμμιὰ δεκαριὰ φοράς.

§160ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν)......

§161ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν ἔχει λόγον αὐτό.—Τὸ ἀποτέλεσμα νομίζω αὐτὸ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἀφίνει εἰς ὑμᾶς, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος ἔπεσεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, καὶ ὅτι κατέπεσεν ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῶν συμπατριωτῶν του· μεταβολὴ ἐζητεῖτο καὶ ἐγένετο. Διατί ὀδύρεται, διατί διαμαρτύρεται, διατί μᾶς συκοφαντεῖ, ἀφοῦ ἡ πτῶσίς του εἶναι ἔργον τοῦ χρόνου καὶ τῆς κακῆς του διαγωγῆς! Δὲν ἐννοῶ διατί τὰ λέγει αὐτά!

§162ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὰ λέγει ὁ νομάρχης.

§163ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω, κ. Πολυλᾶ· ἠξεύρω μόνον ὅτι οὐδέποτε ἐπροστατεύθη ἄνθρωπος διὰ καλὴν πρᾶξιν ἀπ’ αὐτὸν, καὶ ὅτι οἱ πάντες πληγὰς δένομεν δι’ αὐτὸν ἐπὶ 10 χρόνους. Αὐτὸ ἠξεύρω ἐγώ· τί ἠξεύρετε ὑμεῖς δὲν γνωρίζω.— Κατέπεσε λοιπὸν ὁ κ. Λομβάρδος, διότι αὐτὴν τὴν φορὰν ἔκαμε δύω συνδυασμοὺς, καὶ ὄχι ἕνα, ὅπως ἦτο συνειθισμένος πάντοτε· ὁ ἕνας συνδυασμὸς συνέκειτο ἀπὸ αὐτὸν τὸν κ. Λομβάρδον καὶ ἀπὸ τοὺς πολιτικούς του φίλους, ὁ δὲ ἄλλος ἀπὸ τοὺς παρακατιανούς. Αὐτοὶ λοιπὸν οἱ παρακατιανοὶ φίλοι του ἠθέλησαν νὰ ὑπερπηδήσουν τοὺς ἐκλεκτούς του φίλους καὶ νὰ γείνουν σύντροφοί του, καὶ οὕτω ἐγεννήθη μία μυστικὴ ἀντίδρασις μεταξύ των καὶ ἐπολεμοῦντο, ἕκαστος δηλαδὴ ἐφρόντιζε διὰ τὸν ἑαυτόν του. π. χ. ὁ Κόκκαρης ἔλεγεν εἰς τὸν συγγενὴν καὶ φίλον του κάμε μου τὴν χάριν νὰ ψηφίσῃς ἐμένα μόνον, ὁ Σπετσέρης ἐπίσης, ἐμὲ νὰ ψηφίσητε καὶ μόνον. Ὥστε δὲν ἦτον αὐτὴν τὴν φορὰν, ὅπως ἄλλοτε, Λομβαρδιαναὶ ψῆφοι, ψῆφοι συνδυασμοῦ, ἀλλ’ ἦσαν ἀτομικαί. Τὸ ἐνόησεν ὁ κύριος Λομβάρδος, ἀλλ’ ἀργά. Τί ἠδύνατο ὅμως, ἀφοῦ οἱ φίλοι του δὲν τὸν ἤκουον, νὰ κάμῃ; Ἔβλεπε φανερὰν τὴν ἀποτυχίαν. Ἐσκέφθη λοιπὸν διὰ νὰ φυλάξῃ τὴν τιμήν του καὶ διὰ νὰ ῥίψῃ στάκτη εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου νὰ προσποιηθῇ ὅτι τὸν ἀπεκλείσαμεν καὶ ἤρχισε νὰ φωνάζῃ ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐπεμβαίνει, ὅτι οἱ φίλοι του ἐμποδίζονται νὰ ψηφοφορῶσιν, ὅτι χέρια καὶ πόδια ἐκόπτοντο (ἴσως τράγια)· ὅτι ἐκτυπῶντο οἱ ἄνθρωποι, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἐνῷ οὐδεὶς παρενοχλεῖτο. Νομίζω, ὅτι μία ἀπὸ τὰς καλλιτέρας ἐκλογὰς ὁποῦ ἐγένοντό ποτε εἰς τὴν Ζάκυνθον εἶναι αὐτή. Σᾶς φαίνεται ἴσως παράξενον, ἀλλὰ πιστεύσατέ το, διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω γνωρίζω ὅτι θὰ μείνουν ἐνταῦθα καὶ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἔκραζε τοὺς φίλους του καὶ τοῖς ἔλεγε, μὴ πηγαίνετε νὰ ψηφοφορήσητε, διότι βλέπω θολὰ τὰ πράγματα αὐτὴν τὴν φορὰν· τρεχᾶτε εἰς τὰ χωριά· εἰπέτε νὰ φύγουν οἱ ἔμπιστοι, καὶ φύγετε καὶ σεῖς ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας· διότι ἤξευρε ὅτι ὅταν ἤθελε στείλει τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἕνα τοιοῦτον λογαριασμὸν, ὅτι ὁ Βοῦλτσος ἔλαβε 5000 ψήφους, καὶ ὁ Λομβάρδος 1000, ἤθελε πιστεύσει ὅτι ἀπεκλείσθη. Νομίζω, κ. Πολυλᾶ, ὅτι ἔστειλε καὶ εἰς ὑμᾶς τηλεγραφικῶς εἰς τὴν Κέρκυραν ἓν ἀπὸ αὐτὰ τὰ χαρτιὰ διὰ νὰ τὰ ἰδῆτε (δεικνύει ἔντυπον σημείωσιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς διαλογῆς).

§164ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐγὼ ἀγνοοῦσα τὸ ἀποτέλεσμα τῆς Ζακύνθου ἐτηλεγράφησα τοῦ κ. Λομβάρδου ποία εἶναι ἡ ἔκβασις, καὶ αὐτὸς μοὶ ἀπήντησε ὅτι ἔλαβεν αὐτὰς τὰς ψήφους, ἦτον ὁ δῆμος Ψωφίδος μοὶ φαίνεται ὅπου δὲν εἶχε γείνει ἡ διαλογή.

§165ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἔστειλε κἀνὲν ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἀντίτυπα. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ αἰτία, ὁ διπλοῦς συνδυασμὸς ἠνάγκασε νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς φίλους του νὰ ἀπέχωσι τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐξ αἰτίας αὐτοῦ ἐπροσπάθησε νὰ πέσουν ὡς ἔπεσαν ὀλίγοι ψῆφοι, διὰ νὰ γείνῃ δυσανάλογος ἡ ἐκλογὴ καὶ πιστεύσετε ὅτι ἀπεκλείσθη, αὐτὸ εἶναι τὸ τέχνασμά του, ἡ δὲ ἀνειλικρίνεια αὐτοῦ πρὸς τοὺς φίλους του ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα ὁ μὲν κ. Γαΐτας νὰ μείνῃ πρῶτος καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἴδιον, καὶ ἕνας ἄλλος εἴς τινα δῆμον τῆς ἐξοχῆς πάγει νὰ τὸν ὑπερπηδήσῃ.

§166ΠΟΛΥΛΑΣ. Αὐτὸ τὸ παραδέχομαι. Μάλιστα.

§167ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πολυλᾶ, κατέπεσεν ἀκόμη ὁ κ. Λομβάρδος, διότι εἰς τὴν τελευταίαν δημοτικὴν ἐκλογὴν ὑπεστήριξεν ἄνθρωπον ἀποκρουόμενον ἀπὸ τὸ κόμμα του, τὸν κ. Πλέσσαν, διότι ἠπάτησε δύω ἄλλους, εἰς τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑποσχεθῆ τὴν Δημαρχίαν καὶ διότι ἀπέκρουσε τρίτον, τὸν κ. Τζουλάτην, ὅστις ὑποστηρίζετο ἀπὸ ἓν μέγα μέρος τῆς μερίδος του καὶ ὁ ὁποῖος ἔλαβε 1200 ψήφους μόνος του. Ὥστε ὅλα αὐτὰ δυσηρέστησαν πολλοὺς καὶ ἐπετάχυνον τὴν πτῶσίν του· νὰ διατί κατέπεσε εἰς τὴν συνείδησιν τῶν συμπατριωτῶν του καὶ ἂς μὴ λέγῃ ὅτι ἀπεκλείσθη, διότι εἶναι ψεύματα. Κατέπεσεν ἀκόμη ὁ κ. Λομβάρδος, διότι τὸν ἄφησαν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πονηρόπουλος, καὶ πολλοὶ φίλοι του· διότι τὸν ἄφησαν 5 Δήμαρχοι, ὁ τῆς Ψωφίδος, τῶν Ἀρτεμισίων, τῶν Ἐλατείων, τῶν Ὀπιταειδῶν καὶ τῶν Ἀρκαδίων, ὁ τελευταῖος μόνον ἐσχάτως ἐφιλιώθη μετ’ αὐτοῦ διὰ τοῦ κ. Ἰωάννου Γατογιάννη. Λοιπὸν εἴχαμεν πέντε δημάρχους καὶ δύω ποῦ εἴχαμεν παλαιούς, ἑπτά. Ἄλλοτε ὁ Λομβάρδος εἶχεν ὀκτὼ ἰδικούς του καὶ δύω ἡμεῖς. Τώρα εἴχαμεν ἑπτὰ ἡμεῖς καὶ τρεῖς ἐκεῖνος. Ἠξεύρετε ὅτι ὁ δήμαρχος δὲν εἶναι ἁπλοῦς ἄνθρωπος, ἔχει τὸ κόμμα του. Νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀναιρέσητε, ὅτι καὶ αὐτὸ μᾶς ὠφέλησε παραπολύ. Ἐκεῖ ποῦ λέγετε, ὅτι οἱ Κοκκίνιδες καὶ ὁ Καραμαλίκης δὲν τὸν ἄφησαν, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι δημοσίᾳ εἶπον τοῦ ἀντιπάλου μας αὐτὴν τὴν φοράν, κύριε Λομβάρδε, δὲν σὲ βοηθοῦμεν, καὶ ὑπάρχουν δηλώσεις ἀπὸ αὐτούς.

§168ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἔλαβον μέρος.

§169ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Τί θὰ εἰπῇ, «δὲν ἔλαβον μέρος;» Ἂν ἀρχίσωμεν νὰ σᾶς λέγωμεν τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐβοήθησαν, κύριοι Κούτζιδες, κύριοι Στούρζιδες κλπ. δὲν θὰ σᾶς ἀφήσωμεν εἰς ἡσυχίαν ἐπὶ ὥρας πολλάς, τόσοι πολλοὶ ἦλθον μὲ ἡμᾶς. Διατί θέλουν νὰ λησμονήσουν τὸν Πονηρόπουλον; Τί εἶναι ὁ Πονηρόπουλος· ἐγὼ ἠξεύρω, ὅστις συνεδυάσθην μὲ αὐτόν. Ὁ κύριος Πονηρόπουλος, μοῦ ἔφερεν ἕνα δήμαρχον, μοῦ ἔφερε τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, τὸν ὁποῖον εἶχε κάμει ὁ κ. Λομβάρδος, διότι ἤξευρε πῶς εἶναι ἐχθρός μου πολιτικός. Αὐτὸς εἶναι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει τριακοσίας ψήφους, καὶ ὀνομάζεται Γεώργιος Πέτας· παρακαλῶ δὲ νὰ ἐρωτήσητε τὸν Δάσκαλον, νὰ σᾶς εἴπῃ ὁποῖος εἶναι. Ἠξεύρετε, ὁ κύριος Βολτέῤῥας πόσην ὠφέλειαν μᾶς ἔφερε; Σᾶς εἶπεν ὁ ἴδιος καὶ ἀρκοῦμαι εἰς αὐτό. Εἶναι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐλάμβανε τόσας ψήφους μόνος του, ἐκτεθεὶς ὡς δήμαρχος ἔλαβε 1300 τόσους ψήφους. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἶναι σημαντικὸς κομματάρχης· διατί τὸν λησμονεῖ ὁ κύριος Λομβάρδος; διατὶ λησμονεῖ καὶ τόσας ἄλλας οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι τὸν ἀντιπολιτεύονται, ἐξ ὧν θέλω σᾶς ἀριθμήσει μερικάς;

§170ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§171ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ῥώμα τὴν γνωρίζετε. Πολλάκις σᾶς εἶπον περὶ αὐτῆς, καὶ ἠξεύρετε πόσα διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν καὶ τὴν τροφοδότησιν τοῦ Μεσολογγίου ἐδαπάνησε καὶ ἐνήργησεν· αὐτὴ τὸν ἀντιπολιτεύεται καὶ εἶναι ἀπὸ τὰς καλλιτέρας οἰκογενείας τῆς Ζακύνθου· αἱ οἰκογένειαι ὄχι τοῦ Ἑρμάνου Λούντζη, τοῦ μεγάλου Λούντζη, Κ. Φραγκοπούλου, Κορινιάτη, Σολομοῦ, Λ. Κοῤῥὲρ, Μεσσαλαίου, Μελησσηναίου, Δομενεγίνη, Διοτέτου, Μεριέτη, ἀδελφῶν Μερεάτη, Φ. Καῤῥὲρ, Ἱππότου Καρβελλᾶ, Χρυσοπλεύρη, Μανιὰ, Γ. Στεφάνου, Α. Γιαννοπούλου, Α. Στραβοπόδη, Βεῤῥέτα, ἀδελφῶν Κ. Μακρῆ, Σ. Λογοθέτη καὶ 50 ἄλλαι οἰκογένειαι· ὅλαι αὐταὶ αἱ οἰκογένειαι μὲ ποῖον εἶναι; μὲ τὸν κύριον Λομβάρδον; ὄχι βέβαια· διότι τὸν ἀντιπολιτεύονται.

§172ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τὸ κόμμα σας.

§173ΡΟΥΚΗΣ. Διατί δὲν ἐψήφισαν ἕνα Ῥώμαν;

§174ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἦτο μισευμένος. Καθὼς ἦτο μισευμένος καὶ ὁ κύριος Καρβελᾶς, διὰ τὸν ὁποῖον ἔλεγον χθὲς ὁ Ἱππότης ἐννοῶ, διατί δὲν ἐψήφισεν. Ὅλοι σχεδὸν ἔμποροι, ὁποῦ εἶναι εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ τὸν λαὸν, εἶναι φίλοι μας, par exemple οἱ ἀδελφοὶ Δαμήριδες,...... καὶ 50 ἄλλους ἀνέφερα, Τιέριδες, Γιοῦρος, Δ. Ἕλληνας, Κουτσογιαννόπουλος, Παναγιωτόπουλος, Παπαζαφειρόπουλος, Σπουρήτιδες, Παχογιάννης, Τζερετόπουλος, Δαφναῖοι, Χρονόπουλος, Χ. Δημητρόπουλος, Κωσταντακόπουλος, Μήτζηδες, Μπουλατσαῖοι, Παπαγεωργόπουλοι, Δ. Βάφφας, Βοϊδομάτης, ὅλοι αὐτοὶ εἶναι μαζῆ μας, ὅλοι οἱ παλαιοὶ ἀγωνισταί, οἱ Ῥιζοσπᾶσται δηλαδὴ, εἶναι αὐτοὶ μαζῆ μας. Δὲν εἶναι κἀνεὶς μὲ αὐτὸν, ἐκτὸς τεσσάρων, πέντε. Τὴν μερίδα μας ὑπερασπίζεται ὁ πολυμαθὴς Καλλήνικος, ὁ πολύπαθος Ταβουλάρης, ὁ ἱστοριογράφος Βερίκιος, Ἀναστάσιος Βερίκιος, Δεσύλλιδες, Παππᾶ Λογοθέτη, Ἱερεὺς Ντελέβας, Μπατέλης, Βουρτζαῖοι καὶ ἄλλοι 30, Παππατίσηδες, Γρησίρηδες, Φ. Δομενεγίνη οἰκογένεια, κύριος Βάρκας, Σιδηροκαστρίτης, ὅλοι αὐτοὶ εἶναι μαζῆ μας· ὑμεῖς δὲν τὰ ἠξεύρετε αὐτὰ, διότι δὲν θὰ σᾶς τὰ εἶπε βέβαια ὁ κύριος Λομβάρδος. Λοιπὸν ὅλοι αὐτοὶ καὶ ὁ ἅγιος ἐκεῖνος λαὸς τῆς Ζακύνθου καλῶς σκεφθέντες ἀπεφάσισαν τέλος πάντων νὰ καταῤῥίψωσιν αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, διότι δὲν ἠμποροῦσαν πλέον νὰ τὸν ἀνεχθῶσι.

§175ΡΟΥΚΗΣ. Πῶς εἶναι τόσον ὀλίγοι ψῆφοι;

§176ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἦσαν μισευμένοι πολλοὶ, σᾶς τὸ εἶπον. Κατέπεσεν ἀκόμη ὁ κύριος Λομβάρδος, διότι τὴν ὑπεροχήν του τὴν ἐστήριξεν εἰς τὸ ψεῦδος, εἰς τὴν ἀπάτην, εἰς τὴν δολοφονίαν (θόρυβος δεξιὰ) θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω.

§177ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἄναδρον.

§178ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι· ἀφοῦ μᾶς ἔδωκαν ἀφορμὴν, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν διὰ νὰ γνωρισθῶμεν μιὰν φορὰν διὰ πάντα (θόρυβος). Μὴ τὸν θαυμάζητε· ἐνῷ οἱ εὐεργέται, ναὶ οἱ εὐεργέται τῆς Μεσσηνίας, τῆς Γορτυνίας, τοῦ Μεσολογγίου, τῶν Καλαβρύτων, καταψηφίζονται πολλαχόθεν ὑπὸ τῶν εὐεργετηθέντων συμπατριωτῶν των, αὐτὸς ἐξελέγετο βουλευτὴς ἀπὸ τοὺς ἀδικηθέντας συμπατριώτας του.

§179ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Βοῦλτσε, ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ μάθωμεν αὐτά. Εἰπέ μας τὶ ἔγειναν οἱ ψῆφοι.

§180ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Διότι ἡ αἰτία εἶναι ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν κέντρον ἐνεργείας, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν· διότι δὲν εἴχομεν πεῖραν περὶ τὰ ἐκλογικὰ, διότι ὅλοι ὅσοι μᾶς ἐστέλλοντο ἐκεῖ ἦσαν φίλοι του· διότι τέλος πάντων ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις τὸν ὑπερασπίζοντο, δὲν ἠξεύρω διατί, δι’ ὃ καὶ ἐξελέγετο βουλευτὴς μεθ’ ὅλου τοῦ συνδυασμοῦ. Ἀπὸ πέρυσιν ὅμως ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ὅτι θὰ πέσῃ· καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι τὸ ὡμολόγησεν καὶ ὅτι προεῖδε τὴν πτῶσιν ἀκούσατε τὶ ἔλεγε κατὰ τὸ 1873 εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βολτέῤῥα ἐν μέσῃ ἀγορᾷ ἀγορεύων πρὸς τὸν λαόν. «Παιδιά μου ἐγὼ εἶμαι ὁ μεγάλος κυνηγὸς — παραμύθι τῆς Χαλιμᾶς — ἐγὼ ὁ κυνηγὸς ἐφόνευσα τόσα μεγάλα θηρία, ἐγὼ ἔχω κατατροπώσει τόσα ἄλλα καὶ ἠξεύρετε τί ἔπαθα; ἐπῆγα πλησίον ἑνὸς δένδρου νὰ κοιμηθῶ, καὶ αἴφνης ἀπὸ ἕνα κλῶνον τοῦ δένδρου μὲ ἔβρεξεν ἕνα σαμμαμύθι, καὶ μὲ ἔβρεξε στὸ πρόσωπον τόσῳ, ὥστε ἐπρήσθηκα καὶ ἀπέθανα» (ἱλαρότης). Λοιπὸν παιδιά μου τὸ σαμμαμύθι εἶναι ὁ Βολτέῤῥας καὶ προσέξατε νὰ μὴ μᾶς πάρῃ τὴν ἐκλογήν, διότι ἐχάθημεν· νὰ μὴ γείνῃ κακὴ ἀρχή, προσέξατε ὁ Βολτέῤῥας πρέπει νὰ ἀποτύχῃ. Ἀπὸ πέρυσι λοιπὸν δὲν ἀνήγγειλεν ὁ ἴδιος τὴν πτῶσίν του, τί δυσανασχετεῖ σήμερον ὅτε ἡ πρόῤῥησίς του ἐπραγματοποιήθη; Κατέπεσεν ἀκόμη ὁ κ. Λομβάρδος, διότι εἰς αὐτὸν ἀποδίδονται ὅλοι οἱ κατὰ καιροὺς λαβόντες χώραν ἐν τῇ ὡραίᾳ ἐκείνῃ νήσῳ φόνοι, ἐμπρησμοί, ἐκβιάσεις καὶ ῥαβδισμοί. Εἰς ποῖον ἀποδίδεται ἡ δολοφονία τοῦ ἀτυχοῦς Γαΐτα; εἰς ἐμέ; εἰς τὸν κ. Πολυλᾶν; εἰς τὸν κ. Παραμυθιώτην; Ὄχι, ὄχι, εἰς αὐτὸν ἀποδίδεται.

§181ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἀποδίδει ἡ συκοφαντία.

§182ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Αἰωνίως εἰς αὐτὸν θὰ ἀποδίδωνται. Ἂς ἀφήσωμεν τὸν κοιμώμενον Γαΐταν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλέχθησαν ἀρκετά, ἵνα μὴ τὴν κόνιν του ταράττωμεν. Ἡ ἀπόπειρα τῆς δολοφονίας τοῦ κ. Καλλινίκου εἰς ποῖον ἀπεδόθη; Αἴφνης ἐνῷ ἐπεριπάτη ἕνας τοῦ δίδει μίαν κουμπουριὰ εἰς τὸ κεφάλι. Εἰς ἐμὲ ἀπεδόθη; εἰς φίλον μου; Ὄχι, ἀλλὰ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους του. Καὶ ἠξεύρετε διατί; νὰ σᾶς τὸ εἴπω, διότι ἐρωτᾶτε νὰ τὸ μάθητε· διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὅπου ἔπραττον αὐτὰ μόλις τὰ ἔπραττον ἐπεριπάτουν μαζῆ του. Δὲν πιστεύω νὰ κακοφανῇ τοῦ κ. Κουμουνδούρου (διότι δὲν τὸ ἤξευρε) ἂν ἀναφέρω ὅτι ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν Ζάκυνθον καὶ τὸν προσεκάλεσε μίαν ἑσπέραν ὁ κ. Λομβάρδος εἰς τὸν περίπατον, εἶχε μαζῆ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἵτινες μίαν ἢ δύω ἡμέρας πρότερον εἶχον διαπράξει φόνον, ὥστε ἔχω δικαίωμα νὰ στοχασθῶ ὅτι ὁ Λομβάρδος τὸ ἤξευρεν, ὅτι ἐκεῖνοι ἦσαν φονεῖς. Διατί λοιπὸν τοὺς ἔχει μαζῆ του.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ τὰ λέγετε αὐτά, διότι καὶ εἰς σᾶς ἀποδίδουν ἄλλας δολοφονίας.

§184ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Σᾶς πληροφόρησε εἰς ποῖον ἀπεδόθη τοῦ Ταβουλάρη ἡ ἀπόπειρα δολοφονίας; εἰς ποῖον ἡ ἀπόπειρα τῆς δολοφονίας τοῦ Α. Δραγώνα; (θόρυβος). Ἐπειδὴ θέλετετε νὰ τ’ ἀφήσωμεν, ἂς τ’ ἀφήσωμεν αὐτά.

§185ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἰς ποῖον ἀπεδόθη ὁ φόνος τοῦ δημάρχου Καλύβα; εἰς ποῖον ἡ δολοφονία τοῦ ἀδελφοῦ, τοῦ Πέτα; εἰς ποῖον τόσοι ἄλλοι φόνοι; εἰς σᾶς (θόρυβος).

§186ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Τώρα θὰ τὰ ξεσκεπάσωμεν ὅλα (θόρυβος).

§187ΤΙΝΕΣ. Ἀφῆστε αὐτὰ τὰ πράγματα, εἶναι ἐντροπή.

§188Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Μετεβάλετε τὴν Βουλὴν εἰς αἴθουσαν Κακουργιοδικείου.

§189ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἠξεύρετε διατί τὰ λέγω αὐτὰ......

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§191ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἡ ἀλωποῦ ἡ κουτσονούρα ὅλαις εἰς τὸ χορὸ κουτσονούραις ταῖς θέλει.

§192ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν διὰ νὰ σᾶς δώσω νὰ ἐννοήσητε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συκοφαντῆτε.

§193ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι συκοφαντία· ὁ ἔμπορος Σπυρ. Ῥαφτάκης δὲν ἐξυλοκοπήθη τρεῖς φοραῖς, διότι δὲν κλίνει γόνυ! (θόρυβος).

§194ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι σκανδαλῶδες νὰ λέγωνται αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐπιτρέπετε.

§195ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἐγὼ ἐπολέμησα δέκα χρόνια διὰ νὰ τὰ εἴπω καὶ τώρα θέλετε νὰ σιωπήσω;

§196Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ τὰ εἴπητε, ἀλλ’ ὄχι ἐδῶ.

§197ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον τοιαῦτα ζητήματα νὰ φέρωνται.

§198ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Πολὺ καλά· θὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Σᾶς παρακαλῶ ὁ κ. Ῥοῦφος ποῦ εἶναι; Ὅταν ἔλθῃ νὰ τὸν ἐρωτήσητε, διατί ὅταν ἦλθεν μίαν φορὰν εἰς τὴν Ζάκυνθον μὲ τὴν κυρίαν του, ἠναγκάσθη νὰ γράψῃ εἰς Πάτρας νὰ ἔλθουν ἐκ Πατρῶν φίλοι του Ζακύνθιοι ἵνα τὸν συνοδεύσωσι καὶ θέλετε μάθει διατί συνέβη τοῦτο, ὁ θετός του Γ. Στεφάνου δὲν ἐκαταλάβενε· τὰ ἐκαταλάβετε τοῦ Λομβάρδου (θόρυβος)... Πολὺ καλά· ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τόσα, ἀλλὰ τ’ ἀφίνω διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Αὐτὰ λοιπὸν εἶναι τὰ αἴτια τὰ ἀληθῆ καὶ τὰ πραγματικὰ τῆς πτώσεως τοῦ Λομβάρδου καὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ συνδυασμοῦ του, καὶ ἂς μὴ τρέχῃ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ νὰ ζητῇ ἀπὸ τοὺς φίλους του γράμματα πλαστὰ διὰ νὰ ἀποδείξῃ στρατιωτικὰς πεμβάσεις καὶ καλπονοθεύσεις· αὐτὰ εἶναι τὰ ἀληθῆ καὶ τὰ πραγματικὰ αἴτια τῆς πτώσεώς του, καὶ ἂς παύσῃ νὰ ζητῇ ὑπογραφὰς μὲ κάρβουνον γραμμένας, διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ φίλοι του δὲν τὸν ἠρνήθησαν· αὐτὰ εἶναι καθαρὰ καθαρώτατα αἴτια τῆς πτώσεώς του καὶ ἂς μὴ φέρῃ ἐνώπιόν σας τὸ ψεῦδος καὶ τὴν πλάνην διὰ νὰ σᾶς ἁρπάσῃ τὴν ψῆφόν σας. Εἶναι παραπολὺ τολμηρός· ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐνδομύχως ἀρκετὰ τὸν γνωρίσατε, καὶ ἐλπίζω ὅτι τὰ ἄτεχνα λόγιά μου τὰ εἶπα εἰς ἄνδρας δυναμένους νὰ τὰ ἐκτιμήσωσι καὶ νὰ ἐκφέρωσι τὴν ἐτυμηγορίαν των μὲ πλήρη πεποίθησιν, διότι ὅσα ὑπαινίττεται ὁ ἀποτυχὼν ἄνθρωπος εἶναι ψεύδη· ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἐπὶ 10 ἔτη κατετυράννησε τὸν τόπον μου καὶ τοῦτο σᾶς τὸ ὁρκίζομαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων.

§199ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ λύπης, κύριοι, παρετήρησα, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἐπέτρεψε τὸ βῆμα τοῦτο νὰ μεταβληθῇ εἰς βῆμα ὕβρεων καὶ συκοφαντιῶν.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ;

§201ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψητε καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου....

§202ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ὁ Ῥάλλης ἔκαμεν ἀρχήν.

§203ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ Ῥάλλης δὲν εἶπε τίποτε· δὲν εἶπε κἀνένα δολοφόνον.

§204ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ Ῥάλλης μόνον μουντζουρομένους σᾶς εἶπε.

§205ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ παρεκτρέπωνται τῶν κανόνων τῆς ἁβροφροσύνης, τῆς ἠθικῆς, τῶν κανόνων τῶν κοινοβουλευτικῶν, διότι ἡ ἀτίμωσις τοῦ βήματος τούτου ἀντανακλᾷ ἐφ’ ὅλους ἡμᾶς, ἀντανακλᾷ ἐπὶ τῆς Βουλῆς, καὶ βλάπτει τὴν ὑπόληψίν μας· δὲν μᾶς παριστάνουν ὡς βιαίους, ὡς δίκην βαρβάρων ἀγρίων διαπληκτιζομένους ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου; Διὰ ταῦτα ναὶ μὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ πρὸ πάντων οἱ κύριοι πρόεδροι, διότι αὐτοὶ πρέπει νὰ κανονίζουν τὰς συζητήσεις. Κύριοι, δὲν πιστεύομεν, ὅτι ὑπῆρξαν μεταξὺ ὑμῶν μὴ ἀφωσιωμένοι καὶ μὴ ἀγαπῶντες τὴν ἕνωσιν· δὲν πιστεύομεν, ὅτι ὁ Λομβάρδος δὲν ὑπεστήριζεν ἐκθύμως τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως. Ἡμεῖς δὲν πιστεύομεν τὰς κατ’ ἀλλήλων ἐκσφενδονιζομένας συκοφαντίας. Σᾶς θεωροῦμεν τιμίους ὅλους καὶ ἠξεύρομεν, καθὼς ἠξεύρετε καὶ σεῖς, ὅτι παραπτώματα συμβαίνουσι συνήθως εἰς τὰς κοινωνίας, ὅτι δὲν ὑπάρχει πόλις καὶ χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκεται καὶ ἐγκληματίας, καὶ ἔνοχος. Ἀλλὰ μὴ ἐξογκοῦτε τὰ παραπτώματα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι συνήθη πανταχοῦ, μὴ τὰ ἀναβιβάζετε εἰς σύστημα κόμματος καὶ πολιτικῆς, διότι δὲν σᾶς πιστεύομεν. Πιστεύομεν, ὅτι εἰς τὸν τόπον σας γίνονται ἐγκλήματα, ἀλλὰ δὲν πιστεύομεν ὅτι συστηματικῶς ἐνεργοῦνται ταῦτα. Πολὺ ὀλιγώτερον δὲν πιστεύομεν, ὅτι ἐνεργοῦνται ἐκ μέρους τοῦ ἀνδρὸς, τὸν ὁποῖον συκοφαντοῦσι. Καὶ πῶς νὰ τὸ πιστεύσωμεν; Κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἑνώσεως ἡ δύναμις τοῦ Λομβάρδου ὑπῆρχε μεγίστη. Ἐξουσία δὲν ὑπῆρχεν· ὁ λαὸς παντοδύναμος ἠκολούθει τὰ νεύματα τοῦ Λομβάρδου, καὶ ὁ Λομβάρδος κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ἐτήρησε τὴν τάξιν καὶ ἠσφάλισε τὴν τιμήν σας, τὴν περιουσίαν καὶ τὴν ζωήν σας.

§206ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Χωρὶς ἡμᾶς δὲν ἠμποροῦσε.

§207ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ σᾶς. Ἀλλὰ μὲ σᾶς ὁ Λομβάρδος ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀνὴρ ἐμπνεόμενος ὑπὸ αἰσθημάτων εὐγενῶν, ἀπὸ πατριωτισμοῦ ἐνθέρμου καὶ ἀπὸ ἐπιθυμίας νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν πατρίδα του. Δὲν σᾶς πιστεύω, κύριοι, ὅταν μετὰ 6 μῆνας ἔχω μίαν ἔκθεσιν ἑνὸς ξένου ἀνθρώπου, ἀξιοτίμου, τοῦ Προξένου τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ, ὅτι τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐν Ζακύνθῳ ἔλαβον χώραν, δὲν εἶναι ἐγκλήματα πολιτικὰ, οὔτε ὑπαγόρευσις τοῦ Λομβάρδου. Καὶ ἐὰν εἰς τὰ ἐγκλήματα ταῦτα ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἔδωκε χαρακτῆρά τινα, ὁ χαρακτηρισμὸς τὸν ὁποῖον ἔκαμεν οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν Λομβάρδον, εἶναι ὅλως ἀντίθετος. Δὲν σᾶς συμφέρει λοιπὸν νὰ ἀναμοχλεύετε συμβεβηκότα τοιαῦτα. Καὶ πῶς, κύριοι, νὰ σᾶς πιστεύσω, ὅταν ἔχω ἕνα μάρτυρα, εἰς τὸν ὁποῖον πρῶτος ὁ κ. Πονηρόπουλος δίδει πίστιν, εἰς τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἀπόλυτον ἔχει ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόληψιν; Καὶ ποῖος εἶναι ὁ μάρτυς αὐτός; Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πονηρόπουλος. Πῶς, κ. Πονηρόπουλε, ἄνθρωπος ὡς σὺ ἔντιμος, τυχὼν παιδείας καὶ ἀνατροφῆς, ἐξηκολούθεις νὰ ἀνήκῃς εἰς ἓν σύστημα τοῦ Λομβάρδου;....

§208ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀλεποῦ εἶχε φιλίαν πρὸς τὸν λέοντα.

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι, κ. Πονηρόπουλε, νὰ λέγετε σεῖς, ὅτι ἀπὸ φόβον, οὐχὶ δὲν ἐπολεμεῖτε τὸ σύστημα, ἀλλ’ οὔτε ἀπεσύρεσθε αὐτοῦ. Ἐὰν αὐτὸ ἔχει τάσεις ἐγκληματικὰς, ἦτον ἀνάξιον εἰς ἄνθρωπον, ὡς σεῖς, νὰ τὸ ἀκολουθῆτε. Δὲν ἀνασύρετε τὴν σκηνὴν, διὰ νὰ μὴ ἀνακαλυφθῇ, τί; καὶ ὅμως σεῖς ὑπηρετεῖτε αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τώρα ὑβρίζετε. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ὅσα λέγονται, διότι ἔχω περισσοτέραν ὑπόληψιν καὶ περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν χαρακτῆρα, εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πονηροπούλου, ἢ ὅσην αὐτὸς δεικνύει εἰς ἑαυτόν. Δὲν πιστεύω κύριοι, ὅσα λέγονται, διότι ἔχω καὶ ἕτερον μάρτυρα, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βοῦλτσος ἔχει ἀπόλυτον ὑπόληψιν καὶ ἐμπιστοσύνην· καὶ αὐτὸς ὁ μάρτυς εἶναι αὐτὸς ὁ κ. Βοῦλτσος. Δὲν ἐξετάζω, δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰς γενικὰς ὕβρεις καὶ τὰς γενικὰς συκοφαντίας. Ὅταν ὁ κ. Βοῦλτσος ἦλθε νὰ ἀποδείξῃ τὰς βιαιοπραγίας τοῦ Λομβάρδου κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἠκούσατε τί σᾶς εἶπε; σᾶς ἀνέφερεν ἔγκλημά τι; σᾶς ἀνέφερε βιαιοπραγίαν τινὰ ἐκ μέρους τῶν φίλων τοῦ Λομβάρδου; Τί ἐφοβήθησαν οἱ σύντροφοι τοῦ κ. Βούλτσου; Τοὺς ἔλεγον, ὅτι εἰς τὸ κωδωνοστάσιον ὑπάρχει ἓν κανόνι, (ἱλαρότης) καὶ αὐτὸ ἤρκεσεν. Ἰδοὺ αἱ θρυλλούμεναι βιαιοπραγίαι! Μὴ συκοφαντῆτε λοιπὸν καὶ μὴ σφαγιάζητε τὴν πατρίδα σας. Καὶ εἰς τὴν πατρίδα σας συμβαίνουν βεβαίως ἐγκλήματα, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα μέρη· ἀλλὰ μὴ θέλετε νὰ τ’ ἀναβιβάσητε εἰς σύστημα καὶ μέμφεσθε ἑαυτοὺς, ὅτι ἡ πολιτική σας εἶναι πολιτικὴ τοῦ ἐγκλήματος καὶ τῆς δολιότητος. Κύριοι, ἐπανερχόμενος εἰς Ἀθήνας ἐπεθύμησα νὰ διαβῶ ἐκ Ζακύνθου· ἠθέλησα νὰ μάθω ἐκεῖ ἐὰν ἦτον ἀληθὲς, ὅ,τι ἐπαναλαμβάνετο, ἐὰν ἦτον ἀληθὲς ὅ,τι ἐμάνθανον ἀπὸ ἐργάτας ἐλθόντας εἰς Μεσσηνίαν πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων, ἀπὸ Ζάκυνθον. Μετέβην λοιπὸν εἰς τὴν Ζάκυνθον· ὁποία ἀλλοίωσις εἰς τὴν πόλιν ταύτην, ὁποία μεταβολή! Ἐγνώρισα τὴν νῆσον, κύριοι, ὡς τόπον εὔθυμον, φύσει γελῶσαν· ἀλλὰ τὴν εὗρον μελαγχολικὴν, κατυφῆ· εὗρον ἐκεῖ τὴν σιωπὴν τοῦ θανάτου· διατί; διότι ὁ πανικὸς φόβος, τὸν ὁποῖον ἡ βία εἶχεν ἐμπνεύσει, ἐξηκολούθει νὰ ἐπικρατῇ ἀκόμη, καὶ εἶδον ἐγὼ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς, εἰσελθὼν εἰς τὴν πόλιν, πολυπληθεῖς περιπόλους διασταυροῦντας τὰς ἀγυιὰς, καὶ εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς περιπόλους διαβαίνοντας ἐναλλὰξ πρὸ τῆς οἰκίας, εἰς τὴν ὁποίαν κατῴκουν. Εἶδον τοὺς πολίτας τρέμοντας καὶ ἐξηγοῦντας ὅλα ταῦτα ὡς σκοπὸν ἔχοντα νὰ κακοποιήσουν αὐτοὺς, καὶ δὲν ἐτόλμων νὰ ἐξέλθουν, δὲν ἐτόλμων νὰ μὲ συνοδεύσουν· συνῆλθον τὸ ἑσπέρας εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Λομβάρδου πολλοὶ φίλοι· ἐπεθύμουν νὰ μὲ συνοδεύσωσι μέχρι τῆς παραλίας, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμων νὰ ἐξέλθωσι, διότι πολλάκις τοὺς εἶχον κακοποιήσει, φοβούμενοι μήπως τοὺς κακοποιήσωσιν οἱ στρατιῶται· μοὶ ἐνεποίησε λυπηρὰν αἴσθησιν νὰ βλέπω τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ μὴ θεωρῶσι τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν ὡς τὸν φυσικὸν προστάτην, ὡς τὸν φυσικὸν ὑπερασπιστὴν, ἀλλ’ ἐχθροὺς, μελετῶντας ἀδιακόπως πῶς νὰ τοὺς βλάψωσι, νὰ τοὺς ζημιώσωσι, νὰ τοὺς ἀτιμάσωσι. Πολὺς λόγος μέχρι τοῦδε ἐγένετο περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες ἀπεστάλησαν εἰς Ζάκυνθον, καὶ σᾶς εἶπε μετὰ τόνου καὶ δικαίως ὁ κ. Πονηρόπουλος, ἐὰν ἑπτὰ στρατιῶται ἐμπόδισαν τοὺς φίλους σας νὰ ψηφοφορήσωσι, σᾶς ἀναμιμνήσκω τότε ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος εἰς τὸν Κολοκοτρώνην· «εἶναι ἀναξία ἡ ἐπαρχία, ἥτις ἐνώπιον ἑπτὰ στρατιωτῶν δειλιᾷ.» Εἶναι ἀνάξιον, κύριοι, βεβαίως νὰ δειλιᾷ ὁ πολίτης ἐνώπιον δυνάμεως τόσον μικρᾶς μάλιστα καὶ νὰ μὴ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του, νὰ μὴ ἐξασκῇ τὰ δικαιώματά του· ἀλλ’ ἠξεύρετε ὁποία ὑπάρχει διαφορά; Ὅταν στρατιῶται ἀποστελλόμενοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των παραβιάζουσιν αὐτὸ, ὁ πολίτης ἔχει καὶ τὸ θάῤῥος καὶ τὴν πεποίθησιν ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς παραβιαζούσης τὸ καθῆκόν της στρατιωτικῆς δυνάμεως, νὰ τὴν ἐπαναφέρῃ εἰς τὸν νόμον, διότι ἔχει νὰ παλαίσῃ πρὸς δημόσια ὄργανα μεμονωμένα, σφάλλοντα· ὅταν ὅμως οἱ στρατιῶται αὐτοὶ ἐκτελῶσι μέτρον κυβερνητικὸν, διαταγὴν ἀνωτέραν....

§210Α. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν τὸ ἠξεύρετε;

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ πράγματά εἰσι κατάδηλα.

§212Α. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λόγια εἶναι αὐτά.

§213ΔΟΥΖΙΝΑΣ......

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σιώπα.

§215ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Δουζίνα, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀπαντήσω. —Εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν· καὶ εἷς μόνος στρατιώτης ἀρκεῖ, διότι παλαίει ὁ πολίτης πρὸς τὴν ἐξουσίαν ὅλην, ὄχι πρὸς τὴν ὑλικὴν μόνον δύναμιν. Ἡ ὑπεράσπισις τῶν δικαιωμάτων του κηρύττεται στάσις, καὶ ὄπισθεν τοῦ στρατιώτου τεταγμένη ἐστὶν ἅπασα ἡ κυβερνητικὴ δύναμις. Μὴ ζητῆτε λοιπὸν μάτην τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, ἀλλὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν. — Δὲν ἔχετε παράδειγμα, ὅτι εἰς οὐδεμίαν περίστασιν εἰς τὴν νῆσον Ζάκυνθον, οὔτε τὸ ταμεῖον, οὔτε αἱ φυλακαὶ, οὔτε δημόσιόν τι κατάστημα ἠπειλήθη ἢ ἐκακοποιήθη μήτε ἐν καιρῷ ἐκλογῶν μήτε εἰς ἄλλας ἐποχὰς, καὶ μάλιστα ἀφοῦ ὑπάρχει ἀρκετὴ στρατιωτικὴ δύναμις, ὁποία πάντοτε ὑπῆρχε. Πρὸς τίνα λοιπὸν σκοπὸν, ἐρωτῶ, ἀπέστειλαν ἐκεῖ στρατιώτας ἐκλεχθέντας ἐπίτηδες ἀπὸ διάφορα σώματα, καὶ ὑπαξιωματικοὺς ἐπίσης κατ’ ἐκλογήν; Ἀλλὰ τὸν σκοπὸν τὸν γνωρίζομεν ὅλοι· τῳόντι ἀπό τινος ἐξακολουθοῦν ἐφαρμόζοντες σύστημα, ὅπερ μέχρι τέλους θὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας. Ἀφιέρωσαν τὴν διοίκησιν εἰς τοὺς στρατιώτας· Ὅπου σπουδαίως θέλουν νὰ διοικήσουν, μεταχειρίζονται ὄργανα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ἄνδρας ὠργανισμένους μὲν, ἀλλὰ παιδευθέντας τὴν γνῶσιν τοῦ νόμου καὶ τῶν καθηκόντων των, κατ’ οὐδὲν διακρινομένους ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τοὺς πολίτας. Παρ’ αὐταῖς, κύριοι, ὑπάρχει ὁ στρατὸς, οὗτινος ἡ ἀποστολὴ εἶναι ἄλλη· καθῆκον τούτου πρῶτον εἶναι ἡ πειθαρχία σχεδὸν ἀπόλυτος· ὁ χειρισμὸς τῶν ὅπλων, καὶ ἡ διδασκαλία διὰ τῆς βίας νὰ συντρίβῃ τὰ ἐμπόδια· διδάσκονται πῶς νὰ μάχωνται κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος καὶ τῆς ἐν γένει τάξεως. Καὶ ὅταν εἰς ἄνδρας τοιούτους παραδώσητε τὴν διοίκησιν, ἡ διοίκησις λαμβάνει τὸν χαρακτῆρα τῆς ὑλικῆς βίας. Χρόνους τοσούτους βασιλευομένη ἡ Ἑλλὰς, χρόνους τοσούτους διοικουμένη εὐρωπαϊκῶς ἡ Ἑπτάνησος, δὲν ἀνέκτησεν ἔτι τὴν στοιχειώδη ἀρετὴν τῆς εἰρηνικῆς τῶν τέκνων της συμβιώσεως; καὶ ἔχομεν ἀνάγκην ἑκάστοτε τῆς χρήσεως ὑλικῆς βίας, ἵνα μᾶς ἀναμιμνήσκῃ τὸ καθῆκόν μας; Τὸ σύστημα τοῦτο ἄγει τὰ πράγματα ὅπου τὰ ἔφερε δυστυχῶς ἐν Ζακύνθῳ· οἱ νόμοι δὲν ἐξυβρίσθησαν ἐκεῖ ἐκ μέρους τῶν ἀνθρώπων εἰς οὓς ἐνεπιστεύθητε τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν; «νὰ ἐκφρασθῇ τῇ σεβαστῇ Κυβερνήσει ἡ εὐχὴ ἵνα ταχέως ληφθῇ ἡ δέουσα Κυβερνητικὴ πρόνοια, ὅπως διὰ τῆς προθύμου συνδρομῆς τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς εἰς τὴν δικαστικὴν ἐνέργειαν ἀποκασταθῇ ἐν Ζακύνθῳ τὸ σαλευθὲν κράτος τοῦ νόμου καὶ ἀνυψωθῇ ἐν τῇ συνειδήσει τῆς κοινωνίας ἡ καταπεσοῦσα καὶ ταπεινωθεῖσα δικαστικὴ ἀξιοπρέπεια» ἰδοὺ τί γράφουν οἱ δικασταὶ Ζακύνθου· τὸ σύστημά σας ἐσάλευσε τοὺς νόμους καὶ παρέλυσε τὴν τάξιν· φροντίσατε διὰ τοῦτο νὰ ἐπαναφέρητε πρῶτον εἰς τὴν τάξιν τὰ ὄργανά σας. Εἶναι, κύριοι, τῳόντι λυπηρὰ ἡ κατάστασις αὕτη· ἡ ἐξουσία δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κοινωνίαν; δὲν πιστεύει ὅτι ἀπολαμβάνει τὸν ἀρκοῦντα σεβασμόν; ἢ νομίζει ὅτι τὰ μέτρα της εἰσὶ τοιαῦτα ὥστε μόνον εἰς ὑλικὴν βίαν δύναται νὰ στηρίξῃ καὶ διὰ τοῦτο ἐξακολουθεῖ νὰ μᾶς ἐπιδεικνύῃ τὴν ὑλικὴν δύναμίν της; Διατί καὶ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τοῦ προαυλίου τῆς Βουλῆς βλέπομεν τὴν πρωτοφανῆ αὐτὴν ἔκτακτον στρατιωτικὴν παράταξιν; καὶ τί; ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην ἐπιδείξεως τοιαύτης ὑλικῆς δυνάμεως; Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἄγγελοι εἰρήνης, οἱ ἀπόστολοι τοῦ σεβασμοῦ τῶν νόμων, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας; πρὸς τί ἡ τοιαύτη ἐπίδειξις; πρὸς τί ἡ τοιαύτη περιφρούρησις; θέλουν νὰ δώσουν τὸν τύπον δεσμωτηρίων εἰς τὴν Βουλήν; ἢ δὲν δύνανται ν’ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ συστήματός των; Κύριοι, διατί κατέπεσεν ὁ Λομβάρδος; διατί ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν ψήφων μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀντιπάλων του; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ζητοῦν οἱ ἐπιτυχόντες νὰ ἐξηγήσωσι πολυτρόπως. Συγχωρήσατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἀναλύσω τὰς σκέψεις των καὶ νὰ τὰς ἀνασκευάσω. Πρῶτον λέγω εἰς αὐτούς· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἔπρεπε μετὰ θάῤῥους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ζητήσητε ὑπὲρ ὑμῶν τὴν μαρτυρίαν τῶν πρακτικῶν τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν σεῖς, οἱ ὁποῖοι χθὲς ἠρνήθητε τὸ κῦρός των· σᾶς παρουσιάσαμεν πρακτικὰ πλήρη καὶ κατὰ τύπους συντεταγμένα· μᾶς παρουσιάζετε πρακτικὰ ἀτελῆ, διότι μέλη ἐπιτροπῶν ἐλλείπουσι.

§216ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουν τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἀντιπροσώπων.

§217ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μᾶς παρουσιάζετε πρακτικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα φαίνεται, ὅτι στρατιωτικοὶ ἔλαβον ἐνεργὸν μέρος καὶ ὑπέγραψαν. Κατὰ τῶν πρακτικῶν τῶν ἰδικῶν μας ἐφέρατε τὸν φανὸν τοῦ Μπέσα, ἐστηρίχθητε ἐπὶ ἑνὸς παραπόνου του· κατὰ τῶν πρακτικῶν σας ἐφέραμεν χθὲς ἔκθεσιν δικαστικὴν βεβαιοῦσαν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐμερολήπτει καὶ ὠργίαζεν ὑπὲρ ὑμῶν· κατὰ τῶν πρακτικῶν μας μᾶς παρουσιάζετε ἓν ἔγγραφον τῆς ἀστυνομίας, ὅπερ ἀπεδείχθη ψευδὲς καὶ ἅμα ἀναγνωσθὲν ἀνελήφθη διὰ τοῦτο ἀπὸ τὸ γραφεῖον· κατὰ τῶν ἀτελῶν πρακτικῶν σας προτείνομεν ἐκθέσεις ἀνακριτῶν, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν ἠθελήσατε νὰ παρουσιάσητε· ὡς σᾶς εἶπον, αὗται ἐνεχειρίσθησαν ἐπὶ ἀποδείξει.

§218ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῦ ἐδόθησαν;

§219ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν εἰσαγγελίαν.

§220ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· εἶπον καὶ χθὲς οἱ φίλοι σας τοῦτο, καὶ σᾶς ἀπήντησα ὅτι δὲν ὑπάρχουν. Ὅσα ἔγγραφα σχετικὰ πρὸς ἐκλογὰς ἐζητήθησαν κατὰ τὴν ὥραν τῆς συζητήσεως εἰς τὰ τμήματα ἀμέσως ἐφρόντισα νὰ δοθῶσι· ποῖος παρεπονέθη;

§221ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ὁ κύριος Ζωχιὸς ἀπὸ 15 ἡμερῶν ἐζήτησεν τὰς ἐκθέσεις.

§222ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν.

§223ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν αἴτησιν ἐπανέλαβεν ὁ κ. Πολυλᾶς· ἀλλὰ, κύριοι, διὰ τοῦτο ἀπὸ χθὲς ἐν τῇ Βουλῇ εἶπον, γνωρίζω ὅτι ἐδόθησαν ἐπὶ ἀποδείξει, καὶ παρακαλῶ, εἶπον εἰς τὸν πρόεδρον, ζητήσατέ τας τηλεγραφικῶς· εἴχετε καιρὸν νὰ τηλεγραφήσητε, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἀπάντησιν μᾶς ἐδώκατε, οὐδεμίαν ἐνέργειαν εἴδομεν. Εἴχομεν δίκαιον νὰ παραπονούμεθα λοιπὸν, διότι ἡ αἴτησίς μας δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, στερούμεθα δὲ αὐτῶν τῶν ἐκθέσεων, διότι δὲν ἠθελήσατε νὰ τὰς παρουσιάσητε.

§224ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω, ἂν τὸ γνωρίζητε ὑμεῖς.........

§225ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ σεῖς, κύριοι, ὁδηγούμενοι ὑπὸ τὸν φανὸν τοῦ Μπέσα, καὶ ἀπὸ τὴν ἔνστασιν τοῦ Παρίση, ὡς τολμηρῶς εἴπατε, ἀπεστείλατε τοὺς βουλευτὰς Ἀττικῆς, νὰ ἀποπλύνωσι τὸν ῥύπον τῶν ἀνομημάτων των. Καὶ σεῖς νομίζετε μὲ τὰς ἀποδείξεις τὰς ὁποίας φέρετε, καὶ μὲ τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀντιτάσσομεν, νομίζετε ὅτι ἔχετε ὀλιγωτέραν ἀνάγκην καθαρισμοῦ; Καὶ διατί, κύριοι, ὡς τίμιοι ἄνθρωποι, ὅπως εἶθαι, καὶ σᾶς ἀναγνωρίζομεν, διατί δὲν ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθητε, τὴν ἰσχὺν τῶν ἀποδείξεων τῶν ἐπισήμων ἐκλογικῶν ἐγγράφων ἀρνηθέντες, ἀπεπέμψατε ἓξ συναδέλφους ἡμῶν, πῶς μὲ τὰς ἰδίας ἀποδείξεις, καί τοι ἀσθενεστέρας, θέλετε νὰ μείνητε εἰς τὴν Βουλὴν; Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς τὸ ἐπιβάλωμεν· σᾶς τὸ ἐπιβάλλει ἡ τιμὴ νὰ ἀκολουθήσητε μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ σεῖς καὶ οἱ φίλοι σας. Κύριοι, ἦτον ἀνάγκη ἀποστολῆς στρατιωτῶν διὰ νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ἐλευθερία τῶν πολιτῶν, καὶ νὰ δυνηθῶσιν οὗτοι νὰ ψηφηφορήσωσι; Καὶ τῳόντι, οἱ πολῖται δὲν ἐτόλμων ἢ δὲν τοῖς ἐπετρέπετο νὰ ψηφοφορήσωσιν; Ὁ κ. Πονηρόπουλος καὶ ὁ κ. Βοῦλτσος σᾶς λέγουν ὄχι. Τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πονηρόπουλος; Τὰ ἐγκλήματα ἔπαυσαν ἀπὸ τοῦ 1868, ἔκτοτε δὲν ἐγένοντο· τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Βοῦλτσος; Εἰς προγενεστέρας ἐκλογὰς ἐγένοντο οὐχὶ ἐγκλήματα, ἀλλ’ ἐπιδείξεις, ἀπειλαί. Τί σᾶς εἶπον προσέτι; Ὁ Λομβάρδος ἐθεώρησε τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ Βολτέῤῥα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἐκλογὴν ὡς ἰδικήν του ἀποτυχίαν. Μέγιστον ὑπῆρχε λοιπὸν τὸ συμφέρον καὶ τοῦ Λομβάρδου καὶ τοῦ κόματός του νὰ ἀποτύχῃ ὁ Βολτέῤῥας. Ὁ Βολτέῤῥας ἀπέτυχε, δι’ ἐγκλημάτων κατὰ τῶν ψηφοφόρων; διότι ἐμποδίσθησαν οἱ ψηφοφόροι ἀπὸ τοὺς μαχαιράδες νὰ ψηφοφορήσωσιν; ὄχι· οὐδεὶς εἶπε τοῦτο. Λοιπὸν τίς ἡ ἀνάγκη τῶν στρατιωτῶν ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων; Πόθεν ἡ ὑποψία, ποῦ ἡ ἀπόδειξις, πόθεν ὁ φόβος, ὅτι οἱ πολῖται ἤθελον ἐκβιασθῆ, ὥστε νὰ μὴ παρουσιασθῶσι νὰ ψηφοφορήσωσι, νὰ μὴ προσέλθουν εἰς τὴν κάλπην; καὶ διὰ τοῦτο στρατὸς, ἐκλελεγμένος ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων συνηθροίσθη ἐκεῖ, διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν ψῆφον! Ἦτο, κύριοι, ἀστειότατον εἶδος αὐτὸ προστασίας! Ἀπὸ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν κατέλαβεν ὁ στρατὸς λογχοφόρος τὰ κωδωνοστάσια, ἐπολιόρκησε τὴν Ἐκκλησίαν, οὕτω δὲ ἐξησφαλίσθη ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου. Ἀλλὰ σεῖς, οἵτινες ἐνεργεῖτε ἐκλογὰς, γνωρίζετε ὅτι ἡ βία, τὰ ἐγκλήματα, ἡ παντοία διαφθορὰ τῶν ἐκλογέων δὲν λαμβάνει χώραν εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας καὶ πέριξ τοῦ Ναοῦ τῆς ἐκλογῆς· πολὺ πρότερον καὶ μακρὰν τεκτένονται τὰ τοιαῦτα, καὶ ὅταν μεταβῇ ὁ ψηφοφόρος εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας εἶναι ἕτοιμος πλέον. Λοιπὸν δὲν προστατεύετε ἡ ἐλευθερία ἐκεῖ, δὲν εἶναι ὁ Ναὸς ὁ τόπος ὅπου προετοιμάζονται οἱ ἐκλογεῖς. Πέριξ τῆς ἐκλογῆς τοποθετοῦνται οἱ στρατιῶται, ὅταν θέλωσι νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς ψηφοφόρους νὰ προσέλθωσιν εἰς ψηφοφορίαν. Εἶναι πρωτοφανὲς τῳόντι ὅ,τι ἐγένετο, ἀλλ’ ἀνυπόστατος ἡ δικαιολογία. Ἀπὸ τοῦ 1868 διῆλθον πολλὰ ὑπουργεῖα· τῶν πλείστων εὑρέθη ἀντίθετος ὁ κ. Λομβάρδος. Τὸ 1868 δὲν ἔχαιρε τὴν εὔνοιαν τοῦ κυρίου Βούλγαρη· τὸ 1869 ἐκηρύχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ πρὸς τὸν κ. Ζαΐμην διαφωνία, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ κύριος Ζαΐμης εἶπεν, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἀκολουθήσῃ τὴν σημαίαν τῶν ἰδεῶν τοῦ Λομβάρδου, ἐῤῥέτω. Ὁ κύριος Ζαΐμης δὲν συνεμερίζετο λοιπὸν τὰς ἀρχὰς τοῦ κυρίου Λομβάρδου, καὶ ἡ ἔκφρασίς του δὲν ἦτο στιγμιαία διαφωνία, ἀλλὰ μακρᾶς δοκιμασίας καὶ μελέτης σκέψις καὶ πεποίθησις· ὁ κύριος Ζαΐμης τέλος πάντων δὲν ἦτο φίλος τοῦ κ. Λομβάρδου. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔτι μᾶλλον κατόπιν, καὶ μόλα ταῦτα ἐξῆλθε νικητὴς εἰς ὅλας τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἂν εἰς τόσας περιόδους ἐτελοῦντο ἐκ μέρους τῶν φίλων τοῦ Λομβάρδου ἀποκλεισμοὶ τῶν ψηφοφόρων, ἡ ἀρχὴ ἡ ἐν τῷ τόπῳ, ἡ ὁποία δὲν ἦτον ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ κυρίου Λομβάρδου, διότι ἦτον ὄργανον ἀντιθέτου Κυβερνήσεως, ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐσιώπα; δὲν κατεδίωκεν; ἢ μήπως ἡ ἐνέργεια τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπιτοπίου ἀπεδείχθη ἀνεπαρκής, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθησαν νὰ στείλουν διευθύνοντας στρατιώτας πρὸς ἐνίσχυσιν; Οὐδὲν ὑπῆρξε τοιοῦτον· οὐδὲν παράπονον ἠκούσθη· οὔτε ἀναφέρονται γεγονότα καὶ σήμερον ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων. Οἱ στρατιῶται λοιπὸν ἀπεστάλησαν ἵνα τελέσωσιν, ὅ,τι ἐτέλεσαν, καὶ νὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας. Ἀνάγκην προστασίας δὲν εἶχον οἱ ψηφοφόροι. Ἀλλὰ ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου δὲν ἐξέλεξε τὸν κ. Λομβάρδον· διατί; Διότι μία ἑτέρα πεντὰς ὑποψηφίων ἐξέθετο πρόγραμμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐσκόπει (οὕτω ὁ κ. Πονηρόπουλος εἶπεν, ἐὰν δὲν τὸ εἶπε, ἂς μὲ διορθώσῃ), ἐσκόπει νὰ εἰρωνευθῇ τὴν Βασιλείαν· ἕνεκα τούτου ὁ λαὸς ἠρεθίσθη κατὰ τοῦ Λομβάρδου καὶ ὁ Λομβάρδος ἔπεσε. Κύριε Πονηρόπουλε, εἰρωνίαι πολλάκις ὡς ἐκ τοῦ ἀντικειμένου ἢ τοῦ ὑποκειμένου μένουν εἰς βάρος τοῦ ἐκφέροντος αὐτάς, δὲν δύναται νὰ εἰρωνευθῇ τις τὴν Βασιλείαν· εἰρωνίαι τοιαῦται παρ’ ἀνθρώπων, ὅπως τοὺς περιέγραψε, δὲν φθάνουν μέχρι τοῦ θρόνου. Ὁ μέγας, Φριδερίκος ἡμέραν τινὰ εἶδεν ὑπὸ τὰ παράθυρά του συνάθροισιν πολιτῶν· οἱ πολῖται προσεπάθουν νὰ ἀναγνώσωσιν ἓν τοιχοκολλημένον ἔντυπον. Τί συμβαίνει ἠρώτησεν ὁ Βασιλεύς; εἶναι λίβελλος ἐναντίον σας, τὸν ὁποῖον προσπαθοῦν νὰ ἀναγνώσωσι. Μετάβηθι, εἶπε, πρὸς τὸν ὑπηρέτην του, καταβίβασον τὸν λίβελλον, ὅστις ἦτον ὑψηλὰ τοιχολλημένος, ἵνα τὸν ἀναγνώσωσιν εὐκολώτερον. Οὕτω, κύριοι, ἐκτιμῶνται καὶ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν καὶ ἀπὸ τοὺς Βασιλεῖς οἱ λίβελλοι. Ἐὰν τὸ πρόγραμμα ἦτο λίβελλος, ἤθελε μείνει, αὐτοὺς μόνον ἐπιβαρύνων.

§226ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§227ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς σεῖς λοιπὸν, κύριοι, ἀπεφασίσατε νὰ δώσητε, οἷον ἐδώκατε χαρακτῆρα εἰς αὐτό; Εἰς σᾶς δὲν ἥρμοζε τοῦτο, ἀλλ’ εἰς ἄλλους· ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐγωϊσταί, θεόν των ἔχοντες τὸ συμφέρον καὶ χάριν τούτου καταγίνονται νὰ διαστρέφουν τὰς πεποιθήσεις τῶν Βασιλέων, διὰ συκοφαντιῶν καὶ ψευδολογιῶν νὰ πλανῶσι τὴν συνείδησίν των καὶ τοιουτοτρόπως κερδαίνουσι τὴν ἀποκλειστικὴν εὔνοιάν των. Πρὸς τὸν λαὸν δὲ παρουσιάζουσι τὰς πράξεις των, τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἰδέας των ὡς τοῦ Βασιλέως, ποιοῦνται χρῆσιν τοῦ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως πρὸς ἀποπλάνησιν τοῦ λαοῦ δι’ ἴδιον συμφέρον. Ἡ τάξις αὕτη ἡ αὐτόκλητος αὐλική, καὶ δὲν ἐννοῶ διὰ τῆς λέξεως αὐτῆς τὴν βασιλικὴν ἀκολουθίαν, μισεῖται παντοῦ καὶ πάντοτε· διότι συκοφαντεῖ τὸν λαὸν πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ τὸν Βασιλέα πρὸς τὸν λαὸν δι’ ἰδιοτελεῖς σκοπούς. Εὐτυχῶς σεῖς δὲν ἀνήκετε, πιστεύω, εἰς τὴν τάξιν αὐτήν. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν ὁ λόγος αὐτὸς ἰσχυρὸς ὥστε νὰ κλονίσῃ τὴν πεποίθησιν τῶν πολιτῶν κατὰ τοῦ κυρίου Λομβάρδου· ἐὰν τῳόντι οἱ κάτοικοι τῆς Ζακύνθου ἐθεώρησαν, ὅπως καὶ σεῖς καὶ ἐγώ, τὸ ἔγγραφον τοῦτο, αὐτὸ δὲν ἐδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν τύχην τοῦ Λομβάρδου, ὅστις ἴσως ἦτο ξένος....

§228ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κατεχώρησε, κύριε Κουμουνδοῦρε, εἰς τὴν ἐφημερίδα.

§229ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἐὰν θέλετε νὰ θεωρήσητε τοὺς πολιτικοὺς ὑπευθύνους δι’ ὅσα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας, τότε ὅλοι εἴμεθα ὑπεύθυνοι.

§230ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς ὁ κ. Λομβάρδος ὅλα τὰ βλέπει καὶ τῇ συναινέσει αὐτοῦ καταχωροῦνται· αὐτὸ ὑπηγόρευε καὶ εἰς ἐμέ.

§231ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦτο προσέτι ἀποδεικνύει ἀληθὲς ὅ,τι ὁ κ. Σωτηρόπουλος σᾶς εἶπε· κατὰ δυστυχίαν ἐποίησαν χρῆσιν εἰς τὴν Ζάκυνθον τοῦ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως· καὶ μὴ τὸ ἀρνεῖσθε, διότι εἶμαι εἰς θέσιν εἰς παρουσιασθησομένην περίστασιν καὶ ἴσως ἐντὸς ὀλίγου νὰ σᾶς παρουσιάσω ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων ἐγένετο κατάχρησις τοιαύτη τοῦ βασιλικοῦ ὀνόματος ἐκ μέρους τῶν ἀντιθέτων εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἠξεύρετε τί συνέβη εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1834; Ἦτον ὁ Θιὲρς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐκλογαὶ βουλευτικαὶ ἐνηργοῦντο ἐν ἐποχῇ καθ’ ἣν μέγας ἐρεθισμὸς κατεῖχε τὸν λαόν· εἰς ἐπαρχίαν τινὰ ἐμπιστευτικῶς ὁ ἔπαρχος ἔγραψεν εἰς δύω δημάρχους· «ἡ Α. Μ. ἐπιθυμεῖ νὰ ἐκλεχθῇ ὁ δεῖνα·» ἦτον ὁ γαμβρὸς τοῦ ἀρχιστρατήγου Mortié, ἐὰν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, φίλου τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας· ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἐγένετο, ἀγνοεῖται πῶς, γνωστὴ εἰς τὸ κοινόν. Ὁ Θιὲρς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατεδίκασεν ἐπισήμως τὸ γεγονὸς, κατέκρινε τὸν ὑπάλληλον, ὅστις ἔγραψε τὴν ἐπιστολὴν καὶ ὑπεστήριξε τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. «Δὲν ἐπιτρέπεται, εἶπεν, οὔτε ἐμπιστευτικῶς τὸ ὄνομα τοῦ Βασιλέως νὰ ἐμπλέκηται εἰς τὰς ἐκλογάς·» καὶ ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη. Ὁ λαὸς καλεῖται ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀπόφανσίν του θέλει ἐκτιμήσει ὁ Βασιλεύς. Ἐὰν ἀντὶ τούτου εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ λαοῦ ὑποβάλλετε τὴν θέλησιν ἢ τὴν σκέψιν τοῦ Βασιλέως, ὁποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἀποτυχία; ὁ Βασιλεὺς καταβιβάζεται εἰς τὴν θέσιν κομματάρχου καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ἀνεύθυνον, ἡ μόνη βάσις τῆς κοινοβουλευτικῆς κυβερνήσεως, ἐκλείπει· τὸ ἀνεύθυνον ὑφίσταται, ὅταν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἀναλαμβάνουν, καθὼς ἀναλαμβάνουν βεβαίως καὶ οἱ παρόντες τὴν εὐθύνην. Ἀλλ’ ὅταν αἱ κυβερνητικαί πράξεις ἀποδίδονται εἰς τὸν Βασιλέα, ὅταν αὐτὸς καὶ οὐχὶ οἱ ὑπουργοὶ παρουσιάζεται δρῶν, ἀναλαμβάνει τὴν πραγματικὴν εὐθύνην ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ ἐλευθερία οὕτω τῶν λαῶν, ἡ ἰσχὺς καὶ ἡ ἑδραίωσις τῆς συνταγματικῆς Κυβερνήσεως ὑποσκάπτονται. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι τὸ κακὸν αὐτὸ δὲν εἶναι τοιοῦτον, ἂν ὁ Βασιλεὺς ἀποκρούῃ, ἂν πράγματι ἀπέχῃ πάσης παρανόμου ἀναμίξεως, ἂν ἐμμένῃ εἰς τὴν τεταγμένην θέσιν του· τὸ κακὸν οὐδὲν ἧττον γίνεται, διότι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ τὸ ψεῦδος αὐτὸ εἰσχωρεῖ καὶ πιστεύεται, καὶ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον καὶ θύματα ἤθελον τυχὸν ὑπάρχει. Διατί ὁ κ. Λομβάρδος ἀπώλεσε τὴν ἐπιῤῥοήν του; γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ κόμμα του ἐν Ζακύνθῳ εἶναι κόμμα ἀναπτυχθὲν ἱστορικῶς, εἶναι κόμμα συγκροτηθὲν ἐν πολυχρονίῳ πάλη καὶ ἐν ἀγῶσιν ἔχει σημαίαν καὶ τὴν σημαίαν αὐτὴν τὴν κατέχει πρὸ πολλοῦ, ἐν αὐτῇ ἔζησεν, ἐν αὐτῇ ἀνετράφη καὶ ζῇ. Ἐὰν ἀπὸ τὰ οὕτω συγκροτούμενα κόμματα φύγωσιν ἄτομά τινα, δὲν διαλύονται. Ἔφυγε, γνωρίζω καλῶς, κατὰ τὸ παρελθὸν ὁ κ. Πατέλλης, ὁ ὁποῖος ὑπετίθετο μέγας κομματάρχης, καὶ ὅμως ἔφυγε μόνον ὁ Πατέλης. Ἐντὸς τῆς Βουλῆς, κύριοι, εἴδομεν ἄλλοτε, ὅτε τὰ κόμματα ἦσαν κάλλιον συγκεκροτημένα, ὅτι ἀπεσκίρτησαν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ὡς ἐπιῤῥοὴν ἔχοντες ἐν τῷ κόμματι, καὶ ὅμως τὰ κόμματα δὲν διελύθησαν, διότι τὰ κόμματα τὰ ἐρειδόμενα ἐπὶ ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν δὲν τὰ παραλύουν αἱ προσωπικαὶ καὶ ἀτομικαὶ ἀποσκιρτήσεις. Τοιοῦτον εἶναι τὸ κόμμα του ἐν Ζακύνθῳ. Ὁ κ. Λομβάρδος ὑπηρέτησε τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως. Ὁ Λομβάρδος ὑπηρέτησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰς ἀληθεῖς συνταγματικὰς ἰδέας, καὶ ὅτε εἰς τὴν Συνέλευσιν μετὰ τῶν συναδέλφων του ἦλθεν, ἂν κατετάσσετο εἰς τὴν ἐναντίαν φάλαγγα, δὲν ἠθέλομεν ἔχει ὅ,τι ἔχομεν ἤδη καὶ ὡς τὸ ἔχομεν. Ἐνθυμήθητε, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ ἑπτανησιακὴ φάλαγξ, ἑνωθεῖσα μὲ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸ καθεστὼς, συνετέλεσε νὰ ἑδραιωθῇ αὐτὸ μετὰ κινδύνων καὶ δυσκολιῶν καὶ ἐν μικρᾷ πλειονοψηφίᾳ. Ἐὰν ὁ Λομβάρδος ἀντετάσσετο, τὰ πράγματα δὲν ἠξεύρω ὁποῖα ἤθελον ἀποβῆ. Ὑπηρέτησε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὰς ἰδέας τὰς συνταγματικὰς, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐσυζητοῦντο ὡς βάσις καὶ ὡς στέγασμα τὰ δικαιώματα τῆς συνταγματικῆς μοναρχίας. Μετὰ τοῦτο ὁ κ. Λομβάρδος ἠκολούθησεν ἀπαρεγκλίτως μίαν καὶ μόνην πολιτικήν. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν διεφωνήσαμεν, δὲν ἐμείναμεν εἰς τὴν αὐτὴν σημαίαν, ἀλλὰ μόλα ταῦτα χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ Λομβάρδος ἔμεινε σταθερὸς καὶ ἐπίμονος εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐφαρμογῆς του κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, μὲ ὑπερβολὴν ὅμως τινὰ, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἠγωνίσθη. Ἐρωτῶ τώρα, οἱ ἐκλογεῖς τῆς Ζακύνθου, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ αὐτὰς τὰς ἰδέας ἠκολούθησαν, παρῄτησαν τὸν Λομβάρδον, ὠπισθοδρόμησαν δηλαδὴ, ἠρνήθησαν τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας καὶ συνετάχθησαν πρὸς ποίας ἄλλας; Ὁ κ. Πονηρόπουλος ἕως τότε ἦτο φίλος τοῦ Λομβάρδου, οἱ ἔντιμοι κ. βουλευταὶ Βισβάρδης καὶ Δραγώνας, ἀξιότιμοι ἄνθρωποι, δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τοὺς γνωρίζω, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν πολιτικὴν (θόρυβος).

§232ΔΡΑΓΩΝΑΣ. Εἶμαι τοῦ ἀγῶνος ἄνθρωπος (θόρυβος).

§233ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ἐμὲ μοῦ ἔκαψαν τὸ σπῆτί μου, ἐλησμόνησα νὰ σᾶς τὸ πῶ καὶ μὲ ἐζημίωσαν 25 χιλιάδας δραχμὰς (θόρυβος).

§234ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου παρῄτησε τὰς ἀρχὰς τοῦ Λομβάρδου, ἵν’ ἀκολουθήσῃ τὰς ἰδικάς σας, οἵτινες εἶσθε ἢ φίλοι τοῦ Λομβάρδου, ἢ πρωτοφανεῖς πολιτικοὶ, νὰ ὑπηρετήσῃ τὰς ἀρχὰς ὑμῶν ἀγνώστους αὐτῷ; Τὸν λαὸν τῆς Ζακύνθου παρουσιάζουν τοσοῦτον ὀξυδερκῆ, τοσοῦτον εὐφυᾶ, καὶ ὅμως θυσιάζει τὸ παρελθόν του ἀγνώστῳ θεῷ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ μὴ τὸ πιστεύσω· δὲν τὸ πιστεύω καὶ δι’ ἕτερον λόγον καὶ πιστεύσατε, ὅτι οὐδένα προτίθεμαι νὰ προσβάλλω, περὶ ὅλων ἔχω τὴν καλλίστην ἰδέαν. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ἂν τὰς αὐτὰς ὑπηρετεῖτε ἀρχὰς, καὶ ἂν οὐδεὶς λόγος πολιτικὸς διέκρινεν ὑμᾶς καὶ αὐτὸν, δὲν πιστεύω καὶ ὑπὸ ἔποψιν κοινωνικὴν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀτομικὴν, ὅτι ὁ Ζακύνθιος λαὸς ἤθελε προτιμήσει ὅλους ὑμᾶς καὶ ἐγκαταλείψει αὐτὸν, καὶ ἤθελε τὸν κρίνει κατώτερον ὅλων καὶ μὴ χρήσιμον. Ἰδοὺ διατὶ δὲν παραδέχομαι τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον προτείνετε... Ἀλλ’ ὁ Λομβάρδος, λέγουν, βλέπων τὴν ἀποτυχίαν του, παρήγγειλε ν’ ἀπέχωσιν οἱ φίλοι του. Πρώτην φορὰν, κύριοι, ἀπαντῶ τοιοῦτόν τι εἰς τὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ τοῦ τόπου μας. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, εἶναι ἀληθὲς καὶ τοῦτο; οἱ ἀριθμοὶ δὲν τὸ βεβαιοῦν· οἱ ψηφοφόροι τῆς Ζακύνθου ἀνέρχονται εἰς δέκα πέντε χιλιάδες καὶ ½, ἐψηφοφόρησαν μόνον ἓξ χιλιάδες· λοιπὸν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν θέλησίν του εἰς δέκα χιλιάδας λαοῦ ἀπέναντι ἓξ χιλιάδων ἀποσύρθη ἵνα κάμῃ παράπονα; καὶ ποῖος ἔκαψε τὴν περιουσίαν του διὰ νὰ τὸν λυποῦνται οἱ ἄλλοι; Ὁ Λομβάρδος ἔχει ἀξίαν, ὕπαρξιν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ Λομβάρδος λέγετε δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολίαν ὅτι ἤθελε ἐπιτύχει. Πῶς ἤθελεν ἀπαγορεύσει εἰς τοὺς φίλους του, πῶς ἤθελεν ἀπαγορεύσει εἰς δέκα χιλιάδας ἀνθρώπους νὰ μὴ ψηφοφορήσωσι, πῶς ἀφοῦ σεῖς δὲν ἀμφιβάλλετε, πῶς αὐτὸς ἤθελεν ἀμφιβάλλει περὶ τῆς ὑπεροχῆς του; Ἀναφέρω τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, διότι ὅσους καὶ ἂν ἀφαιρέσητε, ὡς μεταβάντας πρὸς θερισμὸν, ἢ μὴ ψηφοφορήσαντας, ἡ ὑπεροχὴ ὑπάρχει πάντοτε κολοσσιαία. Καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, δὲν πιστεύω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ὑμῶν εἶναι εἰλικρινὲς, ἢ ἀληθὲς, καὶ ἰδοὺ διατί δὲν πιστεύω ὡς ἀληθῆ οὔτε αὐτὸν ἰσχυρισμόν σας. Ὁ κ. Πονηρόπουλος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς παρουσιάσῃ πρὸς ἀπόδειξιν τῶν κακῶν σκοπῶν τοῦ Λομβάρδου μίαν πρόσκλησιν ἐπιγραφομένην προχωρεῖτε. Ἡ πρόσκλησις αὕτη ἀποδεικνύει ὅτι τὰς παραμονὰς τῆς ἐκλογῆς ὁ Λομβάρδος καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ ἦσαν ἀποφασισμένοι ἀμεταθέτως νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ οὐχὶ νὰ ἀπόσχωσι. Καυχᾶσθε καὶ ἀπαριθμεῖτε φίλους τινὰς, ὡς λέγετε, οἵτινες ἀπεσύρθησαν ἐκ τῆς μερίδος τοῦ Λομβάρδου καὶ θέλετε νὰ ἀποδείξητε οὕτω τὴν ἀποτυχίαν του εὔλογον, ἀλλὰ ποῦ εἶναι αἱ ψῆφοι, τὰς ὁποίας οἱ νέοι φίλοι ἔφερον; Διατί εἰς τοὺς δήμους τῶν Ναφθίων π. χ. ὅπου ἠδυνήθητε νὰ ἐνεργήσητε ἀνεπιτηρήτως τὰς ἐκλογὰς, διότι τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, ἀποδιωχθέντα σᾶς ἄφησαν ἐλευθέρους, διότι δὲν ἐπετρέψατε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποτυχόντων νὰ διανυκτερεύσωσιν ἐν τῷ ναῷ ἔνθα ἦσαν αἱ κάλπαι, διατί ἐκεῖ ἐξηντλήσατε τοὺς καταλόγους; Καὶ ἐνῷ ὁ δῆμος περιέχει 1200 ψηφοφόρους, 50 μόνον ἔμειναν ἀψηφοφόρητοι καὶ ὅλοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ὑμῶν! Νομίζω, ὅτι δὲν ἀποδεικνύεται λοιπὸν ὁ ἰσχυρισμός σας, ὅτι οἱ ψηφοφόροι ἀπέσχον· ἐβιάσθησαν, ἀπεκλείσθησαν ἀπεναντίας νὰ ψηφοφορήσωσιν. Ἀλλὰ διατί τὰ παράπονα αὐτὰ δὲν ἐσημειώθησαν εἰς τὰ πρακτικά; Σᾶς ἀπαντᾷ ὁ Μιχαλόπουλος. Δὲν λαμβάνομεν τὴν μαρτυρίαν ταύτην ἵν’ ἀποδείξωμεν ὅτι καλπονόθευσις ἐτελέσθη. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ψωφίδος ὅπου λέγετε, ὅτι ἡ καλπονόθευσις ἔλαβε χώραν, ἐπειδὴ κατὰ τὰ ἄλλα ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη νομίμως, ναὶ μὲν αἱ κάλπαι τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων περιεῖχον ὅλας σχεδὸν τὰς ψήφους, ἀλλὰ ἡ κάλπη τοῦ κ. Λομβάρδου περιεῖχεν ὅσας καὶ ἄλλοτε. Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, φαίνεται, οἱ φίλοι τοῦ Λομβάρδου δὲν ἀπέσχον, καὶ εἶναι ὁ μόνος δῆμος ὁ μὴ κατηγορούμενος ὡς παραβιασθεὶς κατὰ τὴν ἐκλογήν. Δὲν λαμβάνω τὴν ὁμολογίαν τοῦ Μιχαλοπούλου, ἐπαναλαμβάνω ὅπως ἐξηγήσω τὴν καλπονόθευσιν, ἀλλ’ ἵνα ἀποδείξω τὸν φόβον καὶ τὸν τρόμον, ὁ ὁποῖος κατεῖχε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Καὶ ἐρωτᾶτε διατί παράπονα δὲν κατεχωρίσθησαν ἐγκαίρως καὶ ἐν τοῖς πρακτικοῖς; διατί ὑπέγραψαν ἄνευ ἐνστάσεων; Ἐτόλμων; Ἐρωτήσατε τὸν Μιχαλόπουλον· ἡ ἔλλειψις τῶν παραπόνων ἐν τοῖς πρακτικοῖς δὲν εἶναι πάντοτε ἀπόδειξις τῆς εἰλικρινείας τῶν πραχθέντων. Ὑπῆρξε, καθ’ ἃ ἐνθυμεῖσθε, ἐνταῦθα καὶ Βασιλεὺς, ὅστις τὴν ἐπιοῦσαν ἐπαναστάσεως ὑπέγραψεν εὐχαριστήριον καὶ ἀντήμειψε τοὺς ἐπαναστάτας. Ἡ πρᾶξις αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ ὑπογράψας ἐπίστευε καὶ ἐνέκρινε τὰ γραφόμενα; Κύριοι, διατί λείπει ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὁ Λομβάρδος καὶ ἄλλοι πολλοί; Ῥήτωρ ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων, πολιτικὸς κόσμος, πατριώτης ἐνθουσιώδης· ζημιοῖ τὸ βῆμα καὶ τὴν πολιτείαν ἡ ἔλλειψίς του· ἂν ἡ πολιτικὴ ἦτον ἐπιχείρησις κερδοσκοπίας, ἂν δὲν ἦτον ἐπιστήμη, πρὸς τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τὴν πρόοδον τῆς πολιτείας σκοποῦσα καὶ ἀποκτωμένη διὰ σπουδῆς καὶ πείρας πολυχρονίου, ἡ ἔλλειψις τοῦ Λομβάρδου, ὡς ἀνθρώπου πεπειραμένου, δὲν ἤθελε βλάψει τὸν τόπον. Ἡ ἔλλειψίς του λοιπὸν βλάπτει. Τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα ἔχουν ἀνάγκην χαρακτήρων σταθερῶν καὶ εἰλικρινῶν. Ἡ ἔλλειψις τοῦ Λομβάρδου, ἔχοντος τὰ προσόντα ταῦτα βλάπτει τὴν πολιτείαν. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου μόνου τοῦ Λομβάρδου. Ὁ Λομβάρδος ἀντεπροσώπευεν ἰδέαν τινὰ, ἐὰν θέλετε, καὶ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ Νομάρχης ὑπαινίττεται· τίς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἀποκλείσῃ; Ἐὰν ἡ ἰδέα του ᾖναι ἰδέα ἐκλογικοῦ συλλόγου, πρέπει ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἐνταῦθα· διότι συνταγματικὴ Κυβέρνησις σημαίνει Κυβέρνησις τῆς συγκαταθέσεως τῆς πλειονοψηφίας· καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ συγκατάθεσις εἰλικρινὴς, πρέπει ἡ πλειονοψηφία ἐλευθέρως νὰ ἀποφαίνεται. Ὅταν κλείετε τὴν νόμιμον ὁδὸν, ὅταν πιέζετε τὴν ἰδέαν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ὑπηρετεῖτε οὔτε τὸ σύστημα, οὔτε τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε τὴν κοινωνίαν. Ὁ Λομβάρδος ἦτο μία ἰδέα, καὶ εἶναι λυπηρὸν, ὅτι δι’ ὅλων τῶν μέσων ἠθέλησαν νὰ ἀποκλείσωσι ν’ ἀντιπροσωπευθῇ αὕτη ἐν τῷ βουλευτηρίῳ. Αἱ ἰδέαι λαμβάνουν ὕπαρξιν, σωματοποιοῦνται, καὶ κατίσχυσαν ὅτε ἔσχον τοὺς μάρτυρας καὶ τοὺς ἥρωάς των. Πιέζοντες τὴν ἰδέαν, τῇ δίδετε ὀστᾶ καὶ σάρκα, καὶ ἑτοιμάζετε τὴν ἔκρηξίν της βιαιοτέραν. Κακῶς ὑπηρετεῖτε λοιπὸν τὸ καθεστὼς, ἐπειδὴ δὲν πιστεύομεν ὅτι τὸ προδίδετε. Τί σᾶς ζητοῦμεν ἤδη; ἀμφιβάλλετε εἰς τοὺς ἰσχυρισμούς μας; Ἀμφιβάλλετε εἰς τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζομεν; Καὶ νομίζετε, ὅτι μία ἐπιῤῥοὴ, ὅπως ἡ τοῦ Λομβάρδου, στηριζομένη εἰς ἐργασίαν πολυχρόνιον, διὰ μιᾶς δύναται νὰ πέσῃ; Ἐὰν πείθεσθε εἰς τοὺς ἰσχυρισμούς μας, πρέπει ν’ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογήν· ἄλλως, στείλατε ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἂν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγομεν ἔλαβον χώραν. Αἱ αἰτιάσεις, ὡς βλέπετε, εἶναι σπουδαῖαι· δὲν εἶναι μόνον ἐκλογικαί· οἱ παθόντες παραπονοῦνται, ὅτι συστηματικῶς κατεδιώχθησαν, ὅτι ἐγένοντο θῦμα συκοφαντίας, ὅτι ἐπιέσθη ἡ ἰδέα τῆς πλειονοψηφίας ἐν Ζακύνθῳ καὶ ἐπιέσθη ὑπὸ τύπον ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἀναρχικόν. Τὸ παράπονον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ πιστευθῇ ὡς ἀληθές. Πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ γεγονότος σπουδαίου, ὅπως ἐτελέσθη· ἀποφασίσατε νὰ πληροφορηθῆτε, ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ἂν τῷ ὄντι τὸν Λομβάρδον κατεδίκασεν ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου, ἂν τῷ ὄντι οἱ Ζακύνθιοι ἀπεφάσισαν νὰ ὀπισθοδρομήσωσιν ἢ νὰ κηρυχθῶσιν ὀπαδοὶ τοῦ ἀγνώστου, καὶ ἀπαιτοῦμεν τὴν δικαιοσύνην αὐτήν. Μὴ σᾶς παρασύρουν αἱ ἐπιτυχίαι σας. Ἠξεύρω ὅτι αἱ ἐπιτυχίαι γεννῶσι τὴν ἐπιθυμίαν νέων ἐπιτυχιῶν, ὅπως κατὰ τὸν φυσικὸν νόμον τὸ αἷμα γεννᾷ τὴν ὄρεξιν νέου αἵματος. Μὴ σᾶς παρασύρουν αἱ ἐπιτυχίαι, καὶ μὴ ἐπιτείνετε τὴν ἀδικίαν, ἡ ἀδικία θέλει σᾶς πνίξει. Ἀλλ’ ἂν, κύριοι, ἐπὶ τῆς ἀδικίας στηριζόμενοι, μελετᾶτε σκοποὺς, μέτρα κυβερνητικὰ, οὐσιώδη, σᾶς βεβαιῶ ὅτι κατὰ τῆς ἀδικίας αὐτῆς θὰ μᾶς ἀναγκάσητε ν’ ἀντιταχθῶμεν· καὶ δὲν θέλομεν ἐπιτρέψει ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς, δὲν θέλομεν ἐπιτρέψει ἡ ἀδικία νὰ ὑπερισχύσῃ· δὲν θέλομεν ἐπιτρέψει μὲ κεκολοβωμένην τοιαύτην, ὅπως ζητεῖτε σήμερον ν’ ἀποκαταστήσετε τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβληθῆτε εἰς τὸ ἔθνος. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἐθνικὴν θέλησιν καὶ ἰδέαν πλήρη. Θέλετε μᾶς ἀναγκάσει δὲ δι’ ὅλων τῶν νομίμων μέσων, δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι παραχωροῦσι, νὰ ματαιώσωμεν τὰς προσπαθείας σας καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἡ ἀδικία νὰ δώσῃ καρπούς.

§235ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἡ ὥρα, κύριοι, ἐπροχώρησεν· ἡ συζήτησις ἔλαβεν ἀρκούσας διαστάσεις· δὲν θέλω ἑπομένως ἀπασχολήσει διὰ μακρῶν τὴν Βουλήν. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τοὺς προαγορεύσαντας ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου. Ἐλυπήθην, διότι τινὲς ἐξ αὐτῶν παρεξετράπησαν εἰς ὕβρεις καὶ ἀντεγκλήσεις, εἰς κατηγορίας καὶ ἀπολογίας ἀναξίας τοῦ βήματος τούτου. Οὐχ ἧττον, ἀνεξαρτήτως τοῦ μέρους τούτου τῶν ἀγορεύσεων, ἐμόρφωσα καὶ ἐγὼ μίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν, ἐπιτρέψατέ μοι δι’ ὀλίγων νὰ ὑποβάλω, ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Δὲν εἶμαι φίλος, οὔτε ἀτομικὸς, οὔτε πολιτικὸς τοῦ κ. Λομβάρδου· τοῦτο εἶναι γνωστόν. Συμπαθῶ ἀπ’ ἐναντίας εἰς τὴν ἐναντίαν μερίδα καὶ προσωπικὴ σχέσις καὶ φιλία μὲ συνδέει μέ τινας ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων. Δὲν θεωρῶ αὐτοὺς ἀντεθνικοὺς, ἀπ’ ἐναντίας τοὺς ἐκτιμῶ, διότι ἀρυόμενοι τὸ θάῤῥος ἐκ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ἐκπληροῦντες καθῆκον, παλαίουσι πρὸς ἰσχυρὰν μερίδα, ὅπως προσφέρωσι καὶ αὐτοὶ τὴν ὑπηρεσίαν των εἰς τὴν πατρίδα. Οἱ Ἑπτανήσιοι, κύριοι, δὲν διαιρούμεθα εἰς βασιλικοὺς καὶ ἀντιβασιλικοὺς, εἰς ἐθνικοὺς καὶ ἀντεθνικοὺς, διὸ δικαίως παρεπονέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τινὲς τῶν προαγορευσάντων, ὅτι οἱ ἀντίπαλοι τοὺς ἀπεκάλεσαν ἀντιβασιλικούς· ἐν τῷ τόπῳ δὲν ὑπάρχει ἡ διαίρεσις αὕτη. Πάντες σεβόμεθα καὶ ἀγαπῶμεν τὸν Ἡγεμόνα ἡμῶν· πάντες ἀγαπῶμεν τὴν πρόοδον καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους μας. Δικαίως ἡ Ἑπτάνησος ἅπασα θέλει παραπονεθῇ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, διότι Ἑπτανησία φωνὴ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σᾶς εἶπεν, ὅτι διαιρεῖται εἰς ἐθνικοὺς καὶ ἀντεθνικούς. Πάντες ἀνήκομεν εἰς τὸ ἔθνος μας, καὶ ἂν πρὸ τῆς ἑνώσεως ἀνήκομεν εἰς διαφόρους μερίδας, μετὰ τὴν ἕνωσιν συνετάχθημεν ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ ἀπεφασίσαμεν ἅπαντες ἀδιακρίτως νὰ τὴν ὑπηρετήσωμεν, καὶ τὴν ἕνωσιν πάντες νὰ τιμήσωμεν. Δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα των ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν, ὅτι τοιαῦται διαιρέσεις ὑπάρχουσιν ἐν Ἑπτανήσῳ· διότι ἡ διαίρεσις δὲν εἶναι ἀληθὴς, καὶ οἱ λέγοντες ταῦτα δὲν ἐπιδιώκουσι τίποτε ἄλλο, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τοῖς τὸ εἴπω, εἰμὴ καθαρὰν δημοκοπίαν. Ἂν ἠδυνάμην τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἐγκαταλείψω τοὺς λόγους καὶ νὰ ἔλθω εἰς τὰ πράγματα, δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ἤθελε δικαιωθῆ ὁ ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς, ὅστις τὴν Ἑπτάνησον διῄρεσεν εἰς ἐθνικοὺς καὶ ἀντεθνικοὺς, καὶ εἰς ποίαν ἤθελεν εὑρεθῆ θέσιν. Δὲν εἶμαι, ὡς ἀπ’ ἀρχῆς εἶπον, φίλος, οὔτε ἀτομικὸς, οὔτε πολιτικὸς τοῦ κυρίου Λομβάρδου, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι συμπαθῶ πρὸς τὴν ἐναντίαν μερίδα, ἀλλ’ ἴσα, ἴσα ἡ συμπάθεια αὕτη μὲ φέρει εἰς συμπέρασμα ὅπερ πιστεύω, ὅτι ἡ πλειοψηφία θὰ παραδεχθῇ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μοὶ ἔκαμον ἐντύπωσιν εἰς τὴν προκειμένην ἐκλογὴν οἱ ἀριθμοὶ, οἱ γερανοὶ τοῦ Ἰβύκου, ὡς εὐφυῶς ὠνόμασεν αὐτοὺς, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μέσσης βουλευτὴς κύριος Ζωχιός. 10,000 ἐψήφισαν ἐν Ζακύνθῳ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, 6,000 ἐψήφισαν ἐφέτος, ὅτε ἡ ἀρχὴ μάλιστα, ὡς λέγουσιν, ἐπροστάτευσε τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐξασκήσεως τοῦ πολιτικοῦ δικαιώματος, ὁ δὲ κ. Λομβάρδος, ἐν ᾧ ἄλλοτε ἐλάμβανε 6,000, ἐφέτος ἔλαβε 1,000 μόνον ψήφους. Ἡ μεγάλη αὕτη διαφορὰ μὲ κατέπληξεν, καὶ νομίζω, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ ἐνισχύουσι τὰ ἕτερα ἐπιχειρήματα τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου. Ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν τούτων ἐρειδόμενος, κύριοι, ἐμόρφωσα τὴν πεποίθησίν μου ὅτι ἡ καλλιτέρα λύσις τοῦ ζητήματος, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, εἶναι ἐκείνη ἣν ὑπέβαλλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μέσσης, τοὐτέστι νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ ὅπως ἀνακαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀποστολὴ δὲν προσβάλλει τοὺς ἐπιτυχόντας, οἵτινες ἔχουν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦλθον ἐνταῦθα, ἀφοῦ ἐπάλαισαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου καὶ τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος· εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ οὗτοι θὰ εὐχαριστηθῶσιν εἰς τὴν λύσιν ταύτην, διότι ἐκ τῶν ὑστέρων θέλει τότε ἀποδειχθῇ ἂν ᾖναι ἀληθές, ὅ,τι οἱ ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς ἀγορεύσαντες εἶπον, ὅτι ὁ Λομβάρδος ἂν δὲν ἐξελέχθη βουλευτής, δὲν ἐξελέχθη, διότι φοβηθεὶς τὴν ἀποτυχίαν αὐτοῦ, παρήγγειλεν εἰς τοὺς φίλους του νὰ μὴ προσέλθωσι νὰ ψηφοφορήσωσι, καὶ ἕνεκα τούτου προῆλθε τὸ ἐκπληκτικὸν τῆς ἐκλογῆς ταύτης ἀποτέλεσμα.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω, κύριοι, τὴν συζήτησιν περαιωμένην. Ἀνωτέρα πρότασις εἶναι ἡ πρότασις τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς.

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέμα εἶναι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ τῆς ἀποστολῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς εἰς Ζάκυνθον, πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἐκλογῆς, λέγουσιν ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀποστολὴν ἐξεταστικῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἐκλογὴν Ζακύνθου, ναὶ ἢ ὄχι;

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 132· ἡ πρότασις δὲ ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 78 κατὰ 54. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ζακύνθου καὶ ὡς νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Βοῦλτσον, Βολτέῤῥαν, Δραγώναν, Βισβάρδην καὶ Πονηρόπουλον.

§240ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἐξακολουθήσωμεν (θόρυβος).

§241ΑΧΟΛΟΣ. Κάμνω ἔνστασιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Κανονισμός· «ὁ πρόεδρος κηρύσσει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως....» Λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ;

§243ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§244ΕΤΕΡΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§245ΑΧΟΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§246ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε!

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ μὲ λέγουν πῶς δὲν εἶναι ἀπαρτία· δὲν ἀκούετε; Ἕνα κατάλογον. Καθίσατε, κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὰς θέσεις σας, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§248Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§249ΑΧΟΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἄρχεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§250Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ πρόεδρος ἐκήρυξε τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως· δὲν ἐννοῶ πῶς ἠμποροῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν....

§251Α. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§252ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ἀναξιοπρεπῆ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κάμνετε (θόρυβος).

§253ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ θελήσῃ, μάλιστα (θόρυβος).

§254ΑΧΟΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, διάλυσε τὴν συνεδρίασιν (θόρυβος).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα τὴν Βουλὴν, κύριε Βαλασόπουλε, καὶ τὴν ἐρωτῶ ἂν θέλῃ νὰ κηρύξω τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως.

§256ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Μάλιστα, μάλιστα.

§257ΕΤΕΡΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι, νὰ προχωρήσωμεν.

§258ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς γείνῃ λοιπὸν ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως (θόρυβος).

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, κύριοι, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἡ Βουλὴ ᾖναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἄρχεται ἐκ νέου ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§260ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτοὶ λέγουν ὅτι δὲν θέλουν νὰ ἐξακολουθήσουν· λοιπὸν τί νὰ κάμωμεν;

§262Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄλλοτε ἐφώναζον οἱ κύριοι, ὅτι μέχρι τῆς 7ης ὥρας νὰ μένωμεν, τώρα ἔχουν ὄρεξιν νὰ ἐξακοληθήσουν μέχρι τῆς 10ης.

§263ΜΠΟΥΤΟΣ. Συμβουλευθῆτε, κ. πρόεδρε, τὸν Κανονισμὸν, τὸν ὁποῖον ἀνεγνώσατε πρὸ ὀλίγου.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε λοιπὸν, κύριοι, ν’ ἀναγνώσωμεν τὸν κατάλογον, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπαρτία.

§265ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ἂς ᾖναι, κ. πρόεδρε, αὔριον, αὔριον.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 8 καὶ 10|60 Μ. Μ.)