1874.10.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1874.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων. Ἐνταῦθα ἐπικυροῦνται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ νόμιμον τῆς ἐκλογῆς Βάλτου, καὶ ἀνακηρύττονται νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς οἱ κκ. Ἴσκος καὶ Καραγιαννόπουλος· καὶ τὸ νόμιμον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου, καὶ νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς ἀνακηρύττονται οἱ κκ. Δ. Γρίβας, Γεροθανάσης καὶ Κατσικογιάννης.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας.

§3ΖΩΧΙΟΣ. Μεταξὺ τοῦ πλήθους, οἵτινες ἐζήτησαν νὰ ἐκτεθῶσιν ὡς ὑποψήφιοι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γορτυνίας, μεταξὺ τῶν 31 περιλαμβάνεται καὶ ὁ λοχαγὸς κ. Θ. Κολοκοτρώνης. Κατὰ τὸ νόμον, δὲν δύνανται νὰ ἐκτεθῶσι βουλευταὶ καὶ ὅσοι κατηγορήθησαν διὰ κακούργημα. Ὁ κ. Κολοκοτρώνης δὲν κατηγορήθη διὰ κακούργημα, ἐτιμωρήθη διὰ πλημμέλημα, τὸ ὁποῖον καὶ μετὰ ταῦτα ἀπεδείχθη, ὅτι οὔτε πλημμέλημα ἦτο, διότι ὁ Ἄρειος Πάγος ἠκύρωσεν τὴν ἀπόφασιν· ὁ κ. Κολοκοτρώνης, ἀνεκηρύχθη ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου, ὁ κ. Κολοκοτρώνης ἐπλήρωσε τὴν κάλπην του.

§4Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὑποψήφιος Κολοκοτρώνης.

§5ΖΩΧΙΟΣ. Κύριέ μου, εἷς ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἤδη εἶναι ἀξιωματικός, βεβαιοῖ καὶ ἀναφέρει καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ διπλοτύπου, ὅτι ἐπλήρωσε τὸ ἀντίτιμον τῆς κάλπης 300 δραχμάς. Νομίζω, ὅτι καὶ σεῖς εἶσθε ἀξιωματικός....

§6Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶμαι βουλευτὴς μόνον.

§7ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ καί ὡς βουλευτὴν σᾶς θεωρῶ ἔντιμον καὶ ὡς ἀξιωματικόν. Ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ βασιλικοῦ στρατοῦ —καὶ ὅταν λέγω ἀξιωματικός, ἐννοῶ ἕνα ἄνθρωπον ἔντιμον —βεβαιοῖ ἓν πρᾶγμα καὶ σᾶς ἀναφέρει καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ διπλοτύπου ὅτι ἐπλήρωσε....

§8Κ. ΜΠΡΑΒΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἐπλήρωσε καὶ νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα.

§9Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ διπλότυπον τὸ ἔχετε;

§10ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ διπλότυπον τὸ ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἔπαρχον. Ἐν ὀλίγοις τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐζήτησε τὴν τῶν 5½ μηνῶν ἄδειαν, ἥτις δὲν τῷ ἐδόθη, καὶ ἐπανέλαβε δὶς καὶ τρὶς τὴν αὐτὴν αἴτησιν. Τὸ δικαστήριον τὸν ἀνεκήρυξε, τὰ χρήματα τὰ ἐπλήρωσε, μετὰ δὲ ταῦτα ὁ ἔπαρχος δὲν τοῦ ἐπέτρεψε νὰ ἐκθέσῃ κάλπην. Τώρα δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, τοῦτο μόνον γνωρίζω ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον, τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνων Ἄγγλοι καὶ ὄχι Ἕλληνες, οἱ ἐξόριστοι εἰς τὰς νήσους καὶ οἱ ἐξόριστοι δι’ ἔγκλημα, ὄχι μόνον ἐξέθετον κάλπην, ἀλλὰ καὶ ἐκληροῦντο καὶ μετὰ βαΐων καὶ κλάδων ἐπανέφερον αὐτούς.

§11Κ. ΜΠΡΑΒΟΣ. Ἦσαν ἄλλοι νόμοι· νὰ μᾶς εἰπῆτε πράγματα συναφῆ μὲ τὸν νόμον μας.

§12ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑπάρχει ἔνστασις ἀπὸ κἀνένα κατὰ τῆς ἐκλογῆς;

§13ΖΩΧΙΟΣ. Ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ Κολοκοτρώνη.

§14ΤΙΝΕΣ. Διαβάσατέ το.

§15ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ποῦ συνέταξε τὸ ἔγγραφον;

§16ΖΩΧΙΟΣ. Σιώπα. (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον).

§17Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει;

§18ΖΩΧΙΟΣ. Εἰκοσιοκτὼ Ἰουνίου.

§19Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἀφοῦ ἐτελείωσε ἡ ἐκλογή.

§20Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ πόθεν εἶναι χρονολογημένον;

§21ΖΩΧΙΟΣ. «Ἐν Δημητσάνῃ, σήμερον, τὴν 28 Ἰουνίου 1874, ἡμέραν Παρασκευὴν καὶ ὥραν 10 π. μ.»........

§22Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Διαβάσατε.....

§23ΖΩΧΙΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ αὐτὸ ἔγγραφον).

§24ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ἐπληροφορήθη λέγει.

§25ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ, κύριοι, ὅταν ὁμιλοῦμεν ἐναντίον ἀξιωματικοῦ, παραβιάσαντος τὸν νόμον, σηκόνεται ὅλος ὁ κόσμος νὰ μᾶς πνίξῃ ὅτι ὑβρίζομεν τὸν στρατόν. Ὅταν εἶναι ἀξιωματικός...

§26Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ περὶ ὑποψηφίου βουλευτοῦ.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Περὶ ὑποψηφίου βουλευτοῦ, ἐντίμου ἀνθρώπου. Ὁ υἱὸς τοῦ Γενναίου, ὁ ἔγγονος τοῦ Κολοκοτρώνη, δὲν ἠμπόρεσε εἰς τὸ χωρίον του νὰ ἐκθέσῃ κάλπην. Ὑπάρχει ἐπιδοτήριον, ὅτι ἐζήτησε τὴν ἄδειαν· τὸ δικαστήριον τὸν ἀνακήρυξε, τὴν κάλπην τὴν ἐπλήρωσε, διότι τοῦ ἐζήτησε ὁ ἔπαρχος νὰ πληρώσῃ. Τὸ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠμποροῦσε ν’ ἀρνηθῇ κάλπην εἰς ἕνα ἀξιωματικόν, ἀπαιτοῦντα δυνάμει τοῦ νόμου αὐτὴν, ἀφοῦ ἐπλήρωσε τὰς 300 δραχμὰς καὶ ἔλαβε ὡς ἀπόδειξιν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1065 διπλότυπον, καὶ τὸ ἔστειλεν εἰς τὸν ἔπαρχον μαζῆ μὲ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπλήρωσε· μετὰ δὲ ταῦτα ὁ ἔπαρχος τοῦ ἀφῄρεσε τὴν κάλπην. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα ἐν ὀλίγοις.

§28Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ συμπέρασμα.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι τοῦτο· ἐὰν εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας σᾶς ἐμπόδιζον τὴν κάλπην, ἐνῷ ἠμπορούσατε νὰ τὴν ἐκθέσετε, ποῖον θὰ ἦτο τὸ συμπέρασμα;

§30Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τί θέλετε;

§31ΖΩΧΙΟΣ. Θέλω τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς.

§32Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, τὴν πλάνην μου. Πρό τινων στιγμῶν, ὅταν ὁ ἔντιμος ἐκ Μέσης βουλευτὴς κ. Ζωχιὸς ἀνέβη τὸ βῆμα, ὑπέθεσα ὅτι δὲν ἀντελήφθην καλῶς, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος δὲν ἐκήρυξε τὴν Βουλὴν ἐν ἀπαρτίᾳ, ὅτι δὲν ἀνεγνώσθησαν πρακτικά, καὶ ὅτι δὲν διατελοῦμεν ἐν πραγματικῇ συνεδριάσει. Περιῆλθον εἰς τὴν πλάνην αὐτὴν, ἐκ τῶν ὅσων ἤκουσα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι σπουδαίως καὶ σπουδαῖος βουλευτής—τὸ μὲν ἐπίῤῥημα, τὸ δὲ ἐπίθετον, κ. Ζωχιὲ—ἠδύνατο ν’ ἀπασχολήσῃ τὰς ἐπὶ τόσας ἡμέρας παραταθείσας ἐργασίας διὰ ζητήματος, τὸ ὁποῖον οὔτε ὑπόστασιν ἔχει, οὔτε ὑπὸ συζήτησιν ἠδύνατο νὰ τεθῇ, οὔτε ἀντικείμενον σπουδαίας ὁμιλίας νὰ ὑπάρξῃ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Ἑλλ. Συντάγματος, τὸ γνωρίζω, διότι μ’ ἀφορᾷ, ἡ ἰδιώτης τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ, δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ τοῦ ἀποκλείῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι. Ἀλλὰ κατὰ τὸ Σύνταγμα, κ. Ζωχιὲ, ὁ ἀξιωματικὸς προσαπαιτεῖται νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ 5½ μηνῶν κανονικὴν ἄδειαν, ὑποχρεωτικὴν μάλιστα.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸν ὑπουργόν.

§34Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ διὰ τὸ ἄτομον. Ἡ δευτέρα παράγραφος λέγει, εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς χορηγεῖται ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν ὑποχρεωτικῶς 5½ μηνῶν ἄδεια, ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν. Ὁ λοχαγὸς κ. Κολοκοτρώνης, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος, καθ’ ἣν ἐποχὴν διετάχθησαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς ἐνεστώσης περιόδου, διετέλει στρατιωτικὸς κατάδικος διὰ παράπτωμα στρατιωτικόν. Τὸ στρατοδικεῖον τὸ Αʹ. ἐν Ἀθήναις τὸν κατεδίκασεν εἰς ἑνὸς ἔτους φυλάκισιν, καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ τοῦ στρατιωτικοῦ ἀτοπήματος εἶναι ἐκ τῶν πλημμελημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν στρατιωτικὸν νόμον συνεπιφέρουν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ βαθμοῦ. Τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ στρατοδικείου ἐπεκύρωσε καὶ τὸ ἀναθεωρητικὸν, ὁ Ἄρειος Πάγος τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Κολοκοτρώνης κατόπην ᾐτήσατο τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ δικαιώματί του, τοῦ νομολογεῖν, διὰ νομολογίας ἐκήρυξεν ἀναρμόδια τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια διὰ τὰς τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις. Τώρα κατὰ πόσον εἶναι ὀρθὴ ἡ ἐσφαλμένη ἡ τοιαύτη νομολογία δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, ἀλλὰ κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὡς ἀξιωματικοῦ, εἶναι ἕνας ὄχι κτύπος, ἀλλὰ καταστροφὴ ἄρδην τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας, ἐὰν τὸ τοιοῦτον καθιερωθῇ· διότι τότε, ἐὰν ἕνας ὑποδεέστερος μὲ ὕβρισε προφορικῶς, τιμωρεῖται μὲ τὰς βαρείας ποινὰς τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ἐὰν ὅμως μὲ ὑβρίσῃ διὰ τοῦ τύπου μένει ἀτιμώρητος!

§35ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§36Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πολὺ καλά. — Λοιπὸν τότε ὁ Κολοκοτρώνης ἦτο κατάδικος καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἄδειαν νὰ ἐκτεθῇ. Δὲν ἠμποροῦσε βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀνοίξῃ τὰς φυλακὰς εἰς ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς καταδίκους, διὰ νὰ ἐκτεθοῦν ὡς βουλευταί. Εἶναι πρᾶγμα ὄχι συζητήσιμον· κατὰ συνέπειαν, ὡς εἶπον προοιμιαζόμενος, ἐνόμιζον, ὅτι ἐπλανήθην.

§37ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἶχε γείνει ἀναίρεσις;

§38Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα.

§39ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν ἦτο κατάδικος.

§40ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς ἀνατρέξωμεν ὀλίγον εἰς τὴν Συνέλευσιν. Εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπῆρχον πολλοὶ ἀξιωματικοί· πρὸς χάριν δὲ αὐτῶν συνετάχθη τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος (τὴν ἀναγινώσκει) παραπάνω λέγει (ἀναγινώσκει τὴν πρώτην παράγραφον). Ἐδῶ εἶναι ἡ δευτέρα παράγραφος καὶ ἐσεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε εἰς τὴν Συνέλευσιν θὰ τὸ ἐνθυμῆσθε ὅτι ἔγεινε ζωηρὰ συζήτησις. Τώρα τὸ «ὑποχρεωτικῶς» ποῦ νὰ τὸ ἀποδώσωμεν; Ὀφείλει ὁ ὑπουργὸς θέλει καὶ δὲν θέλει νὰ τὴν δώσῃ.

§41Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, τὸ «ὑποχρεωτικῶς»....

§42ΖΩΧΙΟΣ. Σταθῆτε.

§43Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δύνασθε διατελοῦντες ἐν ἀδείᾳ, νὰ κάμετε.....

§44Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ ἀξιωματικός, εἶναι ἄλλο πρᾶγμα· ἐδῶ ὅμως ὑποχρεωτικῶς τὸ ὑπουργεῖον ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν καὶ δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ αὐτήν.

§45ΖΩΧΙΟΣ. Τώρα εἶναι ζήτημα, εἶναι ἓν παρεμπίπτον ζήτημα· ἐὰν ὁ κύριος Κολοκοτρώνης ἦτον ἐκτὸς τῆς φυλακῆς, αὐτὸ δὲν ἦτο ζήτημα· ἦτον ἐντὸς τῆς φυλακῆς. Λοιπὸν νὰ τὸν παραδεχθῶμεν ἐντὸς τῆς φυλακῆς. Ἐξαιροῦνται ἀληθῶς καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐκλέγονται. Αʹ. οἱ καταδικασθέντες ἐπὶ κακουργήματι. Ὁ Κολοκοτρώνης ἦτο καταδικασμένος;

§46Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, μὲ τὸν ὁποῖον εἶχε τιμωρηθῆ, συνεπάγεται καὶ ἡ ἀπώλεια τοῦ βαθμοῦ.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐγὼ ἀπὸ αὐτά. Τί λέγει ἐδῶ· «ἐξαιροῦνται οἱ ἐπὶ κακουργήματι καταδικασθέντες,» καὶ βʹ. «οἱ καταδικασθέντες ἐπὶ πλημμελήματι ἐκ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 τοῦ ποινικοῦ νόμου.» Ὑπάρχει τί τοιοῦτον; Καὶ γʹ. «οἱ ὑπόδικοι ἐπὶ κακουργήματι. Ὁ κ. Κολοκοτρώνης ἦτον ἐν τῇ φυλακῇ, ἦτο κατάδικος ἐπὶ πλημμελήματι στρατιωτικῷ, ἢ ὄχι; Ἐγὼ δὲν ἔχω, κύριοι, κἀνὲν προσωπικὸν συμφέρον, ἂς συνηγορήσουν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Τὸ πρᾶγμα εἶναι εὔκολον· ὁ κ. Κολοκοτρώνης δὲν εἶναι καταδικασμένος οὔτε διὰ κακούργημα, οὔτε διὰ πλημμέλημα ἐκ τῶν ἀτιμαζόντων τὸν ἄνθρωπον, οὔτε ὑπόδικος ἐπὶ κακουργήματι. Λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνώτερος τοῦ στρατιωτικοῦ, δὲν ἐξαιρεῖται ὁ κ. Κολοκοτρώνης. Ὁ κ. ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ τοῦ δώσῃ τὴν ἄδειαν· τὸ δικαστήριον τὸν ἀνεκήρυξε, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ τοῦ ἐζήτησε νὰ πληρώσῃ καὶ ἐπλήρωσε, τοῦ διπλοτύπου ὁ ἀριθμὸς εἶναι σημειωμένος. Ἐὰν δὲν προσέξετε εἰς τὸν νόμον αὐτόν, θὰ καταστρέψετε τὰς κεφαλὰς τῶν στρατιωτικῶν, διότι τότε ὅταν θέλουν θὰ τοὺς ἀποκλείουν καὶ ὅταν θέλουν δὲν θὰ τοὺς ἀποκλείουν.

§48Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔνστασις κατὰ τῆς ἐκλογῆς δὲν ὑπάρχει.

§49ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω καὶ ἐγὼ, ὅστις εἶμαι μέλος τοῦ τμήματος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας, ἐὰν ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς ἐγγράφοις ὑπάρχῃ ἔνστασις τοιαύτη, διότι τινὲς ἐξ ἡμῶν ἐπληροφορήθημεν ἐξοδίκως ὅτι ὑπάρχει ἡ ἔνστασις αὕτη κατὰ τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας. Κάμνω τὴν ἐρώτησιν ἂν ὑπάρχῃ τῳόντι τοιαύτη ἔνστασις, διότι ὁ εἰσηγητὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι ἀπολύτως οὐδεμία ἔνστασις ἐγένετο. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐὰν τῳόντι ὑπάρχῃ καὶ ἀπεκρύβη, ἢ δὲν μᾶς ἐδόθη.

§50Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔνστασις δὲν ὑπάρχει· εἶναι μόνον μία διαμαρτύρησις, ἥτις ἔγεινε κατὰ τῆς ἐκλογῆς.

§51ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Πότε ἐγένετο;

§52Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν 28 Ἰουνίου.

§53ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐνίσταται κατὰ τῆς ἐκλογῆς;

§54Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§55ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἔγεινε, διαρκούσης τῆς ἐκλογῆς;

§56Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§57ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡμεῖς καθῆκον ἔχομεν οἱ ἐν τῷ τμήματι νὰ δηλώσωμεν ὅτι παρεδέχθημεν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, διότι δὲν ὑπῆρχε κἀμμία τοιαύτη ἔνστασις· διότι ἐν ᾗ περιπτώσει παρουσιασθῇ ἡ ἔνστασις αὕτη, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποφασίσωμεν ὅπως ἀπεφασίσαμεν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν παραδέχεται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς.

§59ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐντελῶς ἄλυτον· ἕνας τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν νὰ μᾶς λύσῃ αὐτό.

§60ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ ἀγορεύσας σᾶς ἔθεσε συμπέρασμα, δὲν εἶπε τὶ ζητεῖ· κατὰ συνέπειαν οὔτε περὶ τίνος θὰ ἀγορεύσωμεν, οὔτε περὶ τίνος θὰ συζητήσωμεν ἠξεύρομεν (θόρυβος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχάσατε· καθίσατε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§62ΡΟΥΚΗΣ. Ἐὰν ἕνας ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ ἕνας συνταγματάρχης δύστροπος δι’ ἓν ἁπλούστατον πταῖσμα μὲ φυλακίσῃ καὶ δώσῃ χαρακτηρισμὸν κακουργήματος, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκτεθῶ;

§63ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§64Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοὐλάχιστον ἐγὼ, κύριοι, ὡς στρατιωτικὸς λέγω νὰ μένῃ ἄλυτον αὐτό.

§65ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὴ ὑπαρχούσης ἐνστάσεως, κύριε πρόεδρε, πρὸς τί νὰ γείνῃ συζήτησις;

§66ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς μείνῃ ἄλυτον αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§67ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Βεβαίως, κύριε πρόεδρε, πρέπει νὰ μείνῃ ἄλυτον τὸ ζήτημα, διότι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ψηφοφορήσωμεν. Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει ἔνστασις; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ συζήτησις.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας.......

§69ΡΟΥΚΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐπικυρωτικοὶ, κύριε, πρόεδρε, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἔνστασις· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ, θὰ ἤμεθα ἀκυρωτικοί.

§70ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ὑπάρχει.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κυρίους Β. Νικολόπουλον, Δ. Νικολόπουλον, Ἰω. Δεληγιάννην, Α. Βαχλιώτην, Κ. Πλαπούταν καὶ Ἰω. Ῥοϋλὸν, ἔχοντας τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Γυθείου. Ὁ κύριος γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν.

§72ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Γνωμοδοτοῦμεν νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν αἱ ἐνστάσεις αὗται ὡς ἀναπόδεικτοι καὶ νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου, ἀνακηρυσσομένων βουλευτῶν αὐτῆς διὰ τὴν ϛʹ. βουλευτικὴν περίοδον τῶν πλειονοψηφησάντων Κωνσταντίνου Κοσσονάκου διὰ ψήφων 1741 καὶ τοῦ Βοϊδῆ Ἡλία Μαυρομιχάλη διὰ ψήφων 1657, ὡς ἐχόντων πάντα τὰ παρὰ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα.»

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρησις;

§74ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Γυθείου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κκ. Κ. Κοσσονάκον καὶ Βοϊδὴν Ἡλ. Μαυρομιχάλην ἔχοντας τὰ παρὰ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος. Ὁ κύριος γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν.

§76ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα θεωροῦν ἀνυποστάτους τὰς ἑκατέρωθεν γενομένας ἐνστάσεις, γνωμοδοτεῖ νὰ κηρυχθῇ ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος καὶ ν’ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς οἱ Ἰωάν. Ἀνδρίτσου, Ἰωάν. Κότταρης καὶ Ἰωάν. Σαφάκας.»

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κυρίους Ἰωάννην Ἀνδρίτσου, Ἰωάν. Κότταρην καὶ Ἰωάν. Σαφάκαν, ἔχοντας τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀποιτούμενα προσόντα.» Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Ὁ κύριος γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν.

§80ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα προτείνει τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν ἐνστάσεων τούτων παμψηφεὶ καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἀναγνωριζομένων νομίμων αὐτῆς βουλευτῶν τῶν πλειοψηφησάντων κυρίων Νικολάου Παπαμιχαλοπούλου καὶ Ἰωάννου Καπιτσίνη, ἐχόντων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§82ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κκ. Ν. Παπαμιχαλόπουλον καὶ Ἰωάν. Καπιτσίνην, ἔχοντας τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος.

§84ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ τμῆμα παμψηφεὶ προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ ἔγκυρον τὴν προκειμένην βουλευτικὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος καὶ ν’ ἀναγνωρίσῃ ὡς νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Ἀντώνιον Μήτσαν καὶ Γεώργιον Μίλησην.»

§85ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ἑρμιονίδος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος καὶ νομίμους αὐτῆς βουλευτὰς τοὺς κ. Α. Μήτσαν καὶ Γ. Μίλησην, ἔχοντας τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.—Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας.

§87ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν παμψηφεὶ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς βουλευτὰς Δημ. Βουλπιώτην, Κωνστ. Γιολδάσην καὶ Δημήτριον Τσιτσάραν, κατὰ πλειονοψηφίαν δὲ τὸ ἄκυρον αὐτῆς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν βουλευτὴν Γ. Ζηνόπουλον ἕνεκα ἐλλείψεως προσόντων, καὶ τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς πρὸς ἐκλογὴν τετάρτου βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας ταύτης.»

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§89ΤΙΝΕΣ. Ὡς πρὸς τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἔχομεν.

§90ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Πρῶτον νὰ ἐρωτήσητε διὰ τὸ ἔγκυρον· τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ θὰ ἐξετασθοῦν κατόπιν. Τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς. Λοιπὸν πρῶτον θὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἔγκυρον καὶ κατόπιν θὰ ἔλθουν τὰ προσόντα.

§91ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Εὐρυτανίας παρουσιάζεται τὸ ζήτημα περὶ τῶν προσόντων ἑνὸς ἐκ τῶν ἐκλεχθέντων ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης βουλευτῶν, τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου. Οἱ ἀποτυχόντες ἐνίστανται, ἰσχυριζόμενοι ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ ὑπὸ τοῦ 70 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ 5 ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, ἤτοι οὔτε εἶναι ἐγκατεστημένος, οὔτε ἐγγεννήθη ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἐξελέχθη, οὔτε ἔχει ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν ἐν αὐτῷ· πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἐνστάσεων τούτων ἔφεραν ἀποδείξεις. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἄλλου φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα ἐὰν εἷς πολίτης δύναται εἰς δύο διαφόρους ἐπαρχίας νὰ ἐκτεθῇ ὡς ὑποψήφιος καὶ νὰ ἐκλεχθῇ ὡς βουλευτής· διότι ὡς πρὸς τὸν κύριον Ζηνόπουλον παρουσιάζεται τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ κύριος οὗτος ἔχει καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου ἐνεργὸν τὸ πολιτικὸν αὑτοῦ δικαίωμα. Δὲν εἶναι, κύριοι, ζήτημα οὔτε ὁ κ. Ζηνόπουλος ἠμπορεῖ ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου εἰς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ εἶναι ἐγγεγραμμένος ὡς δημότης εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ὅτι ἐξήσκησε μέχρι τοῦδε ἐκεῖ τὰ πολιτικά του δικαιώματα καὶ ἐξετέθη δὶς ὡς ὑποψήφιος βουλευτής. Ἐὰν τοῦτο θεωρηθῇ ἀναντίῤῥητον, ὅπως θεωρεῖται βεβαίως, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος, ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας ταύτης, δύναται νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους καὶ νὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ χωρὶς προηγουμένως ν’ ἀποστῇ ῥητῶς τῆς πρώτης, διότι κατὰ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα καὶ ἰδίως κατὰ τὸ ἄρθρον 3ον αὐτοῦ οἱ Ἕλληνες ἐνώπιον τοῦ νόμου εἶναι ἴσοι. Ἀφοῦ λοιπὸν δυνάμει ἀπαγορευτικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος δὲν δύνανται νὰ χορηγηθῶσι προνόμια ὑπὲρ ἑνὸς πολίτου, δὲν δυνάμεθα ἀναγκαίως νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἐνεργὸν τὸν πολιτικὸν αὑτοῦ δικαίωμα εἰς δύο ἐπαρχίας ταὐτοχρόνως, διότι παραδεχόμενοι τοῦτο, παραδεχόμεθα ἀναγκαίως, ὅτι χορηγοῦνται προνόμια ὑπὲρ αὑτοῦ τοῦ προσώπου. Ὁ κ. Ζηνόπουλος, κύριοι, στερεῖται ἀναντιῤῥήτως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας, διότι κατὰ τὸ σαφὲς γράμμα καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἔπρεπεν, ἢ νὰ ᾖναι γεννημένος εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἢ ἐγκατεστημένος πρὸ διετίας τοὐλάχιστον, ἐκτὸς τῶν ἄλλων προσόντων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, ἤτοι νὰ κέκτηται καὶ ἀκίνητον περιουσίαν. Τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ὅτι διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς πρέπει νὰ ᾖναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐξ ἧς ἐκλέγεται, ἢ νὰ ᾖναι ἐγκατεστημένος πρὸ διετίας τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐπαρχίαν ταύτην. Δὲν πιστεύω νὰ φρονῇ τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι τὸ ἢ δὲν εἶναι διαζευτικὸν, καὶ ὅτι τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο τούτων δὲν ἀρκεῖ νὰ χορηγήσῃ τὸ δικαίωμα εἴς τινα πολίτην νὰ ἐκθέσῃ κάλπην καὶ ἀπαιτήσῃ τὰς ψήφους. Ἀλλ’ ἐξετάσατε, ἔχει ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἓν ἐκ τῶν δύο τούτων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος; Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς καταγωγῆς, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Ξηροχωρίου κ. Πετσάλης προέταξε τοῦτο, φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ δώσωμεν ἄλλην ἑρμηνείαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ ὁποία συνάδει μὲ τὸν ὀρθὸν λόγον ἀναντιῤῥήτως. Ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Συνέλευσις βεβαίως δὲν παρεδέχθη, ὅτι διὰ τῶν λέξεων «νὰ κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐξ ἧς ἐκλέγεται,» ὁ ὅρος τῆς καταγωγῆς ἐτέθη ἀπεριορίστως· διότι ἂν παραδεχθῶμεν τοῦτο καὶ δυνάμεθα ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς τὴν καταγωγὴν μέχρι τοῦ ἀπωτάτου σημείου, τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν γενικὴν πολιτογράφησιν· τότε δὲν δυνάμεθα, κύριοι, εἰς τοὺς ἐξ Ἑπτανήσου καὶ ἰδίως τοὺς ἐκ Λευκάδος καὶ Κεφαλληνίας ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγωνται εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν, διότι αἱ πλεῖσται οἰκογένειαι αὐτῶν κατάγονται ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων. Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσωσι κάλπην εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν, ὅταν προσαγάγουσι τὰ ἔγγραφα τῆς γενεαλογίας των, ἅτινα διαφυλάττουσι, καὶ ἀποδείξωσιν ὅτι εἴτε ὁ πατὴρ, εἴτε ὁ πρόσπαπος κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης; Ἀλλὰ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην ῥητῶς καὶ σαφῶς κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἔδωκεν αὐτὴ ἡ ἰδία Ἐθνοσυνέλευσις. Ὅταν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος, πολλὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Μίλησης, ἡρμήνευσαν τὴν λέξιν «κατάγεται». Οὐχὶ μόνον ῥητῶς καὶ σαφῶς ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος, ἐξέθεσεν ὅτι διὰ τῆς λέξεως κατάγεται ἐννοεῖται ὁ τόπος τῆς γεννήσεως τοῦ ὑποψηφίου, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι νομομαθεῖς ἐπελήφθησαν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἀπεφασίσθη ὅτι διὰ τῆς λέξεως κατάγεται ὁ νομοθέτης προφανῶς ἐννοεῖ τὸν τόπον τῆς γεννήσεως τοῦ ὑποψηφίου. Ἰδοὺ, κύριοι, τί εἶπον περὶ τοῦ ζητήματος τούτου σπουδαῖοι νομομαθεῖς· (ἀναγινώσκει). Οἱ σπουδαῖοι οὗτοι νομομαθεῖς, κύριοι, ἀποφαίνονται σαφῶς ὅτι διὰ τῆς λέξεως καταγωγῆς ἐννοεῖται ὁ τόπος τῆς γεννήσεως αὐτοῦ τοῦ ὑποψηφίου. Ὁ δὲ κύριος Μίλησης, κατὰ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἰδοὺ πῶς ἔλυσε τὸ ζήτημα τοῦτο ἀγορεύων (ἀναγινώσκει). Μεθ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ἀφοῦ ὁμολογουμένως ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἐγεννήθη ἐν Αἰτωλικῷ κατὰ τὰ πιστοποιητικὰ, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὸν φάκελλον τῶν ἐγγράφων τῆς ἐκλογῆς καὶ τὰ ὁποῖα μόλον ὅτι ἦτον ἐνώπιον τοῦ τμήματος ὁ ἴδιος δὲν ἀντέκρουσεν· ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς γεννήσεώς του καὶ πρὸ αὐτῆς ὁ πατὴρ καὶ ἡ οἰκογένειά του ἦτον ἐγκατεστημένη εἰς Αἰτωλικὸν, διαμείνασα ἐκεῖσε μέχρι τοῦ θανάτου τοῦ πατρός του καὶ μέχρι σήμερον, φρονῶ, ὅτι σήμερον δὲν δύναται νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν μιᾶς λέξεως, ἑρμηνεύων αὐτὴν κατὰ τὸ συμφέρον του. Ἀλλὰ τὴν γνώμην ταύτην δὲν ὑποστηρίζω ἐγὼ μόνον· ἦλθε καὶ ἄλλοτε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Κουμουνδούρου, τὸ ὑποστήριξε δὲ καὶ ὁ φίλος μου κ. Παπαζαφειρόπουλος, καὶ ἀφοῦ ἐγένετο εὐρυτάτη συζήτησις ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὅτι θεωρεῖ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν ἀνεπτύχθη ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην εἶχε ἐνεργὸν τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ δικαίωμα. Ὅταν λοιπὸν ἔχομεν ἀποδεδειγμένον ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος καὶ διὰ προσωπικῆς δηλώσεως καὶ διὰ σειρᾶς πράξεων συνεχῶς ἐξέφρασε τὴν θέλησίν του ταύτην καὶ ἐδήλωσεν ὅτι τὸ πολιτικόν του δικαίωμα ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ ἐνεργὸν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου καὶ ἐξετέθη ἐκεῖ δὶς ὑποψήφιος, πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ προνόμιον νὰ δύναται νὰ ἐκλέγηται εἰς δύω ἐπαρχίας; Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ὁ κ. Ζηνόπουλος διότι δῆθεν ὁ πατήρ του κατάγεται ἐξ Εὐρυτανίας, ἠδυνήθη νὰ μᾶς ἀποδείξῃ τὸ τοιοῦτον, ἀφοῦ ὁμολογουμένως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ἐν τῷ δήμῳ Αἰτωλικοῦ πρὸ πολλῶν χρόνων ὁ πατήρ του ἦτον ἀποκατεστημένος, ἀφοῦ ἐκεῖ ἐξήσκει τὸ ἐμπόριόν του καὶ διέμενε διαρκῶς καὶ ὅταν ἐγένετο ἡ διαίρεσις τῶν δήμων ἐδήλωσε ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ γείνῃ δημότης τοῦ δήμου ἐκείνου; Πῶς λοιπὸν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ὡς ἀληθὲς ὅτι οὗτος ἐγεννήθη εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας! Ὑπῆρχε, κύριοι, τὸ μητρῷον τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐζήτησα πιστοποιητικὸν περὶ τούτου, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν τὸ ἔλαβον.

§92ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς τὸ δίδω ἐγώ· (τῷ ἐγχειρίζει τὸ πιστοποιητικόν).

§93ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ πιστοποιητικὸν τοῦτο, ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ πατὴρ τοῦ κ. Ζηνοπούλου κατάγεται ἐκ τῶν Ἀγράφων, καὶ βεβαίως ἐκ τῶν Ἀγράφων τῶν Ὀθωμανικῶν.

§94ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν τὸ ἐξάγετε;

§95ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε· ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας, τότε ὁμιλεῖτε.— Ὅταν λοιπόν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἀποδεικνύεται ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ὅτι οὔτε ἡ πατρικὴ οἰκογένεια τοῦ κ. Ζηνοπούλου κατάγεται ἐκ τῆς Εὐρυτανίας, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐξελέχθη νόμιμος βουλευτὴς αὐτῆς.

§96ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὁ κ. Γιολδάσης εἶναι ἐδῶ καὶ λέγει ὅτι κατάγεσθε ἐκ τῶν Ὀθωμανικῶν Ἀγράφων.

§97ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (ἀναγινώσκει). «Κωνσταντῖνος Ζηνόπουλος, χωρίον Ἄγραφα.»

§98ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει εἰς τὸν δῆμον Ἀγρέων χωρίον Ἄγραφα.

§99ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχει ἐπαρχία Ἀγράφων, τῆς ὁποίας τὸ ½ εἶναι εἰς τὸ Τουρκικόν, ὑπάρχει δὲ καὶ χωρίον Ἄγραφα καὶ περὶ τούτου πρόκειται· τὸ χωρίον Ἄγραφα εἶναι ἐκ τῶν μεγαλειτέρων τοῦ δήμου Ἀγρέων μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας.

§100ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν ἔλθητε ἐδῶ, κ. Βουλπιώτη, ἴσως κατορθώσητε νὰ μὲ πείσητε.

§101ΑΝΔΡΙΤΣΟΥ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ πατήρ του ἐγεννήθη εἰς τὸν Μαραθιὰν καὶ τοιαύτην ἀπόδειξιν προσήγαγεν ἀπὸ τὸν Δήμαρχον· τὸ χωρίον Μαραθιὰ δὲν εἶναι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Ἀγράφων, εἶναι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Καρπενησίου, τῆς Καλλιδρόμης. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι χωρία τινὰ προσετέθησαν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Ἀγράφων εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Καρπενησίου, ὅταν ἐγένετο ἡ ὁροθέτησις μεταξὺ τῶν ὁμόρων Κρατῶν. Ὁ Μαραθιὰς δὲν ἀνήκει εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος. Ἀφοῦ ἡ ὁμολογία τοῦ πατρός του λέγει χωρίον Ἄγραφα, εἶναι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Τουρκικῶν Ἀγράφων, ἀπὸ τὸ χωρίον Μωλάου.

§102ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου ὅτι τὸ ἀπόσπασμα τοῦ μητρῷου, ἀναφέρον τὸ χωρίον Ἄγραφα, ἐννοεῖ τὸ χωρίον τῆς Ὀθωμανικῆς Ἐπικρατείας, ἐπικαλοῦμαι μίαν πληροφορίαν, ἣν ὁμολογῶ ὅτι προηγουμένως δὲν εἶχον καὶ ἥτις ἤδη ὑποστηρίζει ἀναντηῤῥήτως τὴν ἰδέαν μου· ὁ πατὴρ τοῦ κ. Ζηνοπούλου ἦτον ἔφορος κατὰ τὸ 1843, δυνάμει δὲ ψηφίσματος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, μοὶ εἶπον ὅτι ἐπαύθη ὡς ἑτερόχθων.

§103ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀποδεικνύει μόνον μίαν παῦσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ πατρός μου ὡς ἑτερόχθονος.

§104ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀποδεικνύει ὅτι ὁ πατήρ σας δὲν κατάγεται ἐκ τῆς Εὐρυτανίας, ἀλλὰ ἐκ τῶν Τουρκικῶν Ἀγράφων. Ἀλλά, κύριοι, δεδόσθω ὅτι κατήγετο ἐκ τῆς Εὐρυτανίας· ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ὡς προεῖπον, ἐὰν δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἐνεργὸν τὸ πολιτικόν του δικαίωμα εἰς δύο ἐπαρχίας συγχρόνως.

§105ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔλυσεν ὁ κύριος Βούλγαρης.

§106ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται, διότι ἀντιβαίνει εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ τρίτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος· ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ ἐναντίον, καθιεροῦμεν προνόμιον ὑπὲρ ὡρισμένης τάξεως πολιτῶν, ὅπερ τὸ Σύνταγμα ἀποκρούει· ἄλλως δὲ ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἐδήλωσε πολλάκις καὶ συνεχῶς ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ ἐνεργὸν τὸ πολιτικὸν αὑτοῦ δικαίωμα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου· δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἔλθῃ ἤδη καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ βασίμως ὅτι τὴν βούλησίν του ταύτην μετέβαλε διὰ μιᾶς, διότι ἴσως συνέπεσε ἐξ εὐνοϊκῶν περιστάσεων νὰ λάβῃ τὰς ψήφους ἑτέρας ἐπαρχίας. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἠδύνατο πολὺ πρὸ τῆς ἐκλογῆς νὰ ἐκπληρώσῃ μίαν ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ νὰ ἔλθῃ ὡπλισμένος μὲ τὰ ἐφόδια, ἅτινα χορηγεῖ ὁ νόμος, ὥστε νὰ μὴν εἴπωμεν εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων τῆς Εὐρυτανίας, ἀλλὰ μόνον τῶν τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκτεθῆ πολλάκις ὡς ὑποψήφιος. Ἠγέρθη δὲ καὶ τὸ ζήτημα ἐσχάτως ἂν ἔπρεπε νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὸν κάλπη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Εὐρυτανίας, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις διέταξε νὰ χορηγηθῇ, ἀφήσασα τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ λοιπὸν ὀλίγας στιγμὰς πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἢ μᾶλλον κατ’ αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν ἐδήλωσε καὶ ἐζήτησε νὰ ἐνασκήσῃ τὸ πολιτικόν του δικαίωμα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, πῶς ἠδύνατο νὰ καταφύγῃ ἀλλοῦ; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι ἐγεννήθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου εἰς τὸν δῆμον Αἰτωλικοῦ, ὅτι αὐτόθι ᾐτήσατο νὰ λάβῃ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων, ὅτι ἡ οἰκογένειά του δὲν κατάγεται ἐξ Εὐρυτανίας. Ἐὰν παραδεχθῆτε, κύριοι, ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, θέλετε καθιερώσει ἓν κακὸν προηγούμενον καὶ μίαν ἑρμηνείαν κακὴν τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἥτις δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς πολλὰ ἄτοπα, διότι ἑκάστοτε ἕκαστος, ἀνατρέχων εἰς πολὺ μεμακρυσμένας πηγὰς τῆς καταγωγῆς του, δύναται νὰ ζητῇ νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ τόπον, μὲ τὸν ὁποῖον οὐδὲν τὸν συνδέει. Καὶ ὅταν ἀνατρέξῃ τις εἰς τὸν τόπον τοῦ πάππου τοῦ προπάππου του, ἀληθῶς οὐδὲν θέλει τὸν συνδέει μὲ τὸν τόπον ἐκεῖνον.

§107ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς θὰ τοῦ δώσωσι ψήφους;

§108ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἠμποροῦν νὰ τοῦ δώσωσιν. Ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἔχει ἀναντιῤῥήτως τὴν ἀξίαν του καὶ ὡς τοιοῦτον τὸν σέβομαι καὶ τὸν ἐκτιμῶ· δύναται πολὺ καλὰ ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ἐπαρχίαν τῆς ὁποίας πολλάκις τὰς ψήφους ᾐτήσατο, καὶ μὲ τὴν ὁποίαν συνδέεται στενῶς· ἀλλὰ δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἔχῃ ἀξιώσεις ἐπὶ ξένων ἐπαρχιῶν, μὲ τὰς ὁποίας οὐδὲν τὸν συνδέει. Ἂν λοιπὸν καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, διατί νὰ μὴν καθιερώσωμεν καὶ τὴν ἑτέραν, ὅτι ἕκαστος δύναται νὰ ἐκλέγηται ἐξ οἱασδήποτε ἐπαρχίας θέλει; Ἀρκεῖ οἱ κάτοικοι νὰ τὸν δεχθῶσι.... Βεβαίως ἡ ἰδέα αὕτη, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἤθελεν εἶσθαι κακὴ ἀπολύτως, καὶ κατ’ ἀρχὴν τὴν ἀποδέχομαι ἐγὼ πρῶτος· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ ταύτην, καθιεροῦσα τὴν γενικὴν πολιτογράφησιν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τούτου ὑπάρχει καὶ ἑτέρα ἔνστασις κατὰ τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου στηριζομένη εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καθ’ ὃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς ἐκλέγεταί τις πρέπει νὰ ἔχῃ ἀκίνητον περιουσίαν. Ἔχω, κύριοι, ἐνώπιόν μου συμβόλαια ἐπίσημα, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ πατὴρ τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου ὅσην περιουσίαν καὶ ἂν εἶχεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας πρὸ πολλοῦ τὴν ἐπώλησεν· ἤδη οὐδὲν ἔχει. Ὅθεν καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ προσόντος τούτου, τοῦ ἐν ἄρθρῳ 5ῳ τοῦ ἐκλογ. Νόμου διαγραφομένου, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλεξίμου ἐν Εὐρυτανίᾳ. Τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐσχημάτισα μελετήσας τὸν φάκελλον τῶν ἐγγράφων τῆς ἐκλογῆς καὶ ἀναγνώσας τὰ ἔγγραφα, ἅτινα μοὶ προσήγαγον. Ἂν ἐκ τῆς συζητήσεως ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ πεποίθησίς μου αὕτη ἦτον ἀποτέλεσμα πλάνης, βεβαιωθῆτε δὲν θέλω λυπηθῆ· τὸ ὁμολογῶ ἐν συνειδήσει, εὔχομαι καὶ ἐπιθυμῶ νὰ πεισθῶ ὅτι ἡ πεποίθησίς μου αὕτη ἦτον ἀποτέλεσμα πλάνης· διότι ἐπιθυμῶ ἡ ψῆφός μου νὰ ᾖναι ψῆφος πεποιθήσεως, προκειμένου μάλιστα περὶ ζητήματος νομικοῦ.

§109ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παρακολουθήσω τὸν ἐκ Λεβαδείας βουλευτήν. Ἡ συναίσθησις τῆς ἀδικίας τὸν ἔκαμε νὰ συγχύσῃ τὰ ζητήματα, νὰ τὰ περιπλέξῃ καὶ νὰ τὰ μετατοπίσῃ. Καὶ ἐὰν δὲν δύναμαι νὰ τὸν συγχαρῶ διὰ τὴν ἀγόρευσίν του, χαίρω τοὐλάχιστον διὰ τὰς παρεχομένας ἐλπίδας. Ἡ συναίσθησις αὕτη καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς ταραχή του μαρτυρεῖ καλόν τι διὰ τὸ μέλλον. Ἦτο δὲ ἑπόμενον νὰ ταραχθῇ ὡς καὶ αὐτὸς ὁ τὸν κατ’ ἐμοῦ ἀγῶνα ἀναδεχθείς. Τοσοῦτῳ μεγάλη καί προφανὴς εἶναι ἡ ἀδικία, τοσούτῳ παράνομος ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν πρότασις. Σᾶς προτείνουν, κύριοι βουλευταί, νὰ μὲ ἀποπέμψητε τοῦ βουλευτηρίου τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον μὲ ἀπέστειλαν ἡ ἀγάπη καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη ἐπαρχίας ἐκ 40,000 κατοίκων συγκειμένης, καὶ ἡ ἐλευθέρα ἐκλογὴ τεσσάρων χιλιάδων ἐκλογέων. Σᾶς προτείνουν νὰ κλείσητε τὰς θύρας τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς ἕνα τοῦ λαοῦ ἀντιπρόσωπον, εἰς ἕνα συνάδελφόν σας, ὁ ὁποῖος ἐξίσου μὲ σᾶς, ὅσοι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ σεμνύνεσθε ἐπὶ τῇ ἐκλογῇ σας, δικαιοῦται νὰ σεμνύνεται ἐπὶ τῇ ἐδικῇ του ἐκλογῇ. Σᾶς προτείνουν τι δεινότερον ἔτι καὶ πρωτοφανές· ἐμὲ μὲν νὰ κηρύξητε διὰ μιᾶς ἀποφάσεώς σας ὀρφανὸν πατρίδος μητρὸς, ἄπατριν, ἀπὸ δὲ τὰς ἀγκάλας τῆς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία μὲ ἐξέλεξε, ν’ ἀποσπάσητε βιαίως τέκνον πιστὸν, συνδεόμενον μετ’ αὐτῆς διὰ προαιωνίων καὶ ἱερῶν δεσμῶν, τέκνον — καὶ δικαιοῦμαι νὰ τὸ εἴπω μετὰ τὴν πανηγυρικὴν ἐκλογήν μου — προσφιλές. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια, τηλικαύτη ἡ σημασία καὶ τοιοῦτον ἔσται τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκζητουμένης παρ’ ὑμῶν ἀποφάσεως. Ποῖος ὁ λόγος — μὲ συγχωρεῖτε, ἔσφαλα, λόγος εἰς τοιαῦτα πράγματα δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ — ποία ἄρά γε εἶναι ἡ ἀναξία πρόφασις, ἡ προτεινομένη πρὸς δικαιολόγησιν μιᾶς τοιαύτης ἀποφάσεως; Πᾶς τις ἐδικαιοῦτο νὰ ὑποθέσῃ, ὑμεῖς δὲ πρὸ πάντων, κύριοι, οἱ καλούμενοι ν’ ἀποφασίσητε καὶ οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναλάβητε τῆς ἀποφάσεώς σας τὴν εὐθύνην, σεῖς πρὸ πάντων ἐδικαιοῦσθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι λόγοι ὑπέρτεροι καὶ σοβαροὶ, λόγοι δημοσίας τάξεως ἢ ἠθικῆς, ἐνώπιον τῶν ὁποίων πρέπει νὰ σιγήσωσι καὶ τὰ ἀτομικὰ δικαιώματα καὶ δικαιώματα γενικώτερα, σᾶς ἐπιβάλλουν αὐτὴν τὴν σκληρὰν ἀπόφασιν. Λέγω δὲ σκληρὰν, διότι οὐδὲν ἀληθῶς σκληρότερον, ἢ τὸ νὰ χωρισθῇ τὸ τέκνον τῆς μητρὸς καὶ ἡ μήτηρ τοῦ τέκνου της. Ἐδικαιοῦσθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς Εὐρυτανίας ἐνηργήθη ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ δόλου, τῆς βίας, τῆς νοθείας, τῆς παρανομίας. Ἐδικαιοῦσθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ἡ ψῆφος τῶν Εὐρυτάνων, ἐληστεύθη, ὑπεκλάπη, διεφθάρη. Ἐδικαιοῦσθε νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ἀνὴρ τὸν ὁποῖον οἱ Εὐρυτάνες ἔστειλαν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτὸς δὲν εἶναι ἄξιος νὰ παρακαθήσῃ μεθ’ ὑμῶν ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τούτων τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος. Ἐδικαιοῦσθε τέλος νὰ ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτὸς δὲν εἶναι ἴσως εἰσέτι ὥριμος ὅπως συσκέπτηται μεθ’ ὑμῶν περὶ τῶν ὑψίστων τῆς πολιτείας συμφερόντων, τῶν ὁποίων σεῖς ἔχετε τὴν ἐπιμέλειαν. Εὐτυχῶς διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ δι’ ἐμὲ οὐδὲν τούτων ὑπάρχει. Ἡ ἐκλογὴ Εὐρυτανίας ἐνηργήθη πανηγυρικῶς. Ἡ ψῆφος τῶν Εὐρυτάνων κατετέθη εἰς τὰς κάλπας ἐλευθέρα, ἀνεπηρέαστος, καὶ ἐφυλάχθη εὐλαβῶς. Οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἀντίπαλοι τὸ ἀναιροῦν· ὁ ἀνὴρ, τὸν ὁποῖον οἱ Εὐρυτάνες σᾶς ἀπέστειλαν, ἔχει ἔντιμον παρελθὸν, ὅλοι τὸ γνωρίζετε, καὶ ἀκηλίδωτον τὸ μέτωπον. Αἱ δὲ λευκαί του τρίχες μαρτυροῦν περὶ τῆς ἡλικίας του. Ποία λοιπὸν ἡ πρόφασις τὴν ὁποίαν προβάλλουν διὰ νὰ ὠθήσωσιν ὑμᾶς νὰ μὲ ἐξοβελίσετε τοῦ περιβόλου τούτου; Δὲν εἶμαι, λέγουν, ἀπὸ τὴν Εὐρυτανίαν, ἀλλ’ εἶμαι ξένος, εἶμαι ἄπατρις, εἶμαι ἄγνωστος εἰς τήν ἐπαρχίαν. Καὶ προκαλοῦν σᾶς νὰ εἴπητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην· «Ἐπαρχία τυφλὴ καὶ μωρὰ, ὁ ἀνὴρ τὸν ὁποῖον ἀγαπᾷς, τὸν ὁποῖον ὑπολήπτεσαι καὶ ἐξέλεξες ἀντιπρόσωπόν σου, δὲν εἶναι ἐδικός σου, εἶναι ξένος, ἠπατήθης, ἐλθὲ νὰ σὲ φωτίσωμεν ἡμεῖς». Ὑπάρχουν ναὶ, κύριοι, μεταξὺ τῶν νομίμων προσόντων ἐκλογιμότητος, ὑπάρχουν προσόντα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ᾖναι ἄγνωστα εἰς τοὺς ἐκλογεῖς. Μία καταδίκη ἐπὶ ἐγκληματικῇ ποινῇ, μιὰ καταδίκη ἐπὶ πλημμελήματι ἀτιμωτικῷ, μία παραπομπὴ εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος, ὄχι μόνον δύνανται νὰ ὦσιν ἄγνωστα εἰς τοὺς πλείστους τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀνικανότητες δημοσίας τάξεως καὶ ἠθικῆς. Δικαιοῦσθε τότε καὶ ὀφείλετε νὰ εἴπητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν· «Δὲν τὰ ἤξευρες τὰ τοιαῦτα, τὰ ἀνεκάλυψα ἐγὼ, καὶ ἀποπέμπω τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, δὲν εἶναι ἄξιος οὔτε σὲ νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ, οὔτε νὰ παρακαθήσῃ μεθ’ ἡμῶν. Καὶ ἂν τὰ ἤξευρες, παρηνόμησες, δὲν ἔπρεπε, δὲν ἐδικαιοῦσο νὰ τὸν ἐκλέξῃς, τὸν ἀποπέμπω καὶ πάλιν». Ἀλλὰ τὸ προσὸν συνεπαρχιώτητος, ἂν δύναμαι νὰ ἐκφρασθῶ οὕτω, τὸ προσὸν τοῦ πατριωτισμοῦ ὑπό τε τὴν πραγματικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἠθικὴν σημασίαν τῆς λέξεως, τίς ἕτερος δύναται νὰ τὸ γνωρίζῃ καλλίτερον παρὰ ἡ ἐπαρχία; Καὶ δὲν εἶναι ἀρκετοὶ τετρακισχίλιοι ἐκλογεῖς ἵνα σᾶς πείσουν ὅτι ὁ Ζηνόπουλος εἶναι Εὐρυτὰν, καὶ ζητεῖτε ἄλλας ἀποδείξεις; Ἐπιτακτικωτέρα ταύτης ἀπόδειξις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἔντιμος καὶ εὐσυνείδητος δικαστὴς, καλούμενος νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ προσόντος τούτου, ἐν ἐλλείψει πάσης ἄλλης ἀποδείξεως, ὀφείλει εἰς ἑαυτὸν, ὀφείλει εἰς τὴν συνείδησίν του, νὰ εἴπῃ: «ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης πανδήμου τοῦ λαοῦ ὁμολογίας ὠχρὰ καὶ περιττὴ ἀποβαίνει πᾶσα ἄλλη ἀπόδειξις.» Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μὲ ἀφορᾷ δὲν λύεται μόνον ὑπὸ τῶν κανόνων τῆς λογικῆς, καὶ ὑπὸ τῶν ἀξιώσεων τῆς εὐσυνειδησίας. Τὸ λύει ὁ θεμελιώδης ἡμῶν νόμος, τὸ ἐπιβάλλει ἡ σταθερὰ νομολογία τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, τὸ ἐπιτάσσει ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἀλήθειαν, διότι τὰ πράγματα συμβιβάζονται μὲ τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ μὲ τὴν σταθερὰν νομολογίαν τῆς Βουλῆς. Ἐξελέχθην ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας βουλευτὴς δυνάμει τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος, διότι κατάγομαι ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 70; «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην, ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται, ἢ πρὸ δύω τοὐλάχιστον ἐτῶν ἐγκατεστημένος ἐν αὐτῇ.» Ὁ νόμος βλέπετε, καθιερώνει δύω περιστάσεις, τὴν ἔκ τινος ἐπαρχίας καταγωγὴν, καὶ τὴν ἔν τινι ἐπαρχίᾳ ἐγκατάστασιν. Κατάγεταί τις δὲ ἔκ τινὸς ἐπαρχίας, εἴτε διότι ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ, εἴτε διότι ἕλκει ἐξ αὐτῆς τὸ γένος, εἴτε δηλαδὴ διότι ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ ὁ πατήρ του. Ὁ ἐκ τῆς ἐπαρχίας οὕτω καταγόμενος δύναται νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, δύναται, ἐὰν δὲν κατάγεται ἐκ γεννήσεως, ἀλλ’ ἐκ πατρικῆς κληρονομίας, νὰ γεννηθῇ εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν ὑπὸ πατρὸς ἐγκατεστημένου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ, δύναται ν’ ἀποκτήσῃ ἐκεῖ εἴτε ἐξ οἰκείας βουλήσεως, εἴτε ὡς παρακολουθῶν τὸν πατέρα, πολιτικὴν κατοικίαν· ἀλλὰ τοὺς ἱεροὺς δεσμοὺς, οἱ ὁποῖοι τὸν συνδέουσι μὲ τὴν ἐπαρχίαν τῆς γεννήσεως ἢ τῆς καταγωγῆς του, εἶναι ἀδύνατον νὰ τοὺς διαῤῥήξῃ· τοὺς δεσμοὺς αὐτοὺς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ εἰς τὴν ἄλλην ἐπαρχίαν. Παρέρχονται γενεαὶ —καὶ ὅσοι εἶσθε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας κάλλιστα τὸ γνωρίζετε —παρέρχονται γενεαὶ, καὶ εἰς τὸν τόπον τῆς πολιτικῆς του κατοικίας θεωρεῖταί τις ξένος. Καὶ εἶναι τὸ πρᾶγμα φυσικόν. Οἱ συγγενεῖς, οἱ φίλοι, οἱ ὁμήλικες, ἐκεῖνοι ὅσοι ἀποδίδουν εἰς τὸν συμπατριώτην τὸ γλυκὺ αὐτὸ τοῦ συμπατριώτου ὄνομα εὑρίσκονται εἰς τὸν τόπον τῆς γεννήσεως, ἢ τῆς καταγωγῆς, εὑρίσκονται ἐκεῖ, ὅπου μαρτυροῦν περὶ τῆς ἱστορίας τῆς οἰκογενείας οἱ τάφοι τῶν γονέων. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ διασπάσῃ αὐτοὺς τοὺς δεσμοὺς, ὡς ἐγκειμένους ἐν τῇ φύσει. Καὶ τοὺς δεσμοὺς τούτους, κύριοι, ἐσεβάσθη ὁ νόμος, ὅταν εἶπεν ὅτι δύναταί τις νὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγεται. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τοῦ νόμου· ὁ δὲ σκοπὸς αὐτοῦ πρόδηλος. Ἠθέλησε, καὶ εὐλόγως, νὰ μὴ στερήσῃ τὴν ἐπαρχίαν τῆς καταγωγῆς, ἑνὸς δικαιώματος πολυτίμου, τοῦ δικαιώματος νὰ ζητήσῃ ἐν πάσῃ ὥρᾳ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τέκνων της, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται, νὰ μὴ στερήσῃ δὲ καὶ τὰ τέκνα αὐτὰ τῆς εὐκαιρίας καὶ τοῦ μέσου νὰ προσφέρωσιν εἰς τὴν πατρίδα τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ταύτης διαῤῥήδην μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ λόγου τοῦ νόμου. Ποῦ καὶ πῶς κατὰ πρῶτον ἐφῃρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη; Ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ πρὸς ἐκλογὴν τῶν Ἑπτανησίων βουλευτῶν. Ὅτε ἐψηφίζετο τὸ πολίτευμα ἡμῶν, μέγα διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν συνετελεῖτο γεγονός. Ἡ μεγαλόφρων Ἀγγλία ἐξεπλήρου τοὺς προαιωνίους πόθους καὶ τῆς θυγατρὸς Ἑπτανήσου καὶ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑπτάνησος ἡνοῦτο μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Πρὸ τῆς ἑνώσεως, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ τῆς Ἑπτανήσου ἀδελφοὶ ἡμῶν ἠναγκάζοντο νὰ ἐγκαταλείπωσι τὴν πατρῴαν γῆν, πολλοὶ ἐκ τούτων ἐνεκατεστάθησαν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀπέκτησαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν· ἔγειναν ὑπάλληλοι τῆς Ἑλλάδος, ἔγειναν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ αὐτῆς, ἔγειναν ὅ,τι εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, πολῖται Ἕλληνες. Τὰ τέκνα αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγεννήθησαν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν ἀπέκτησαν διὰ τῆς γεννήσεως. Ἅμα ὅμως συντελέσθη ἡ ἕνωσις, ἅμα ἤρθη τὸ πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἐμπόδιζεν αὐτοὺς μὲν νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς πατρίδος των, τὴν δὲ πατρίδα των νὰ τοὺς περιπτύξῃ εἰς τὰς ἐδικάς της ἀγκάλας, ὁ νόμος τῆς Ἑλλάδος τοῖς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξωσι· τοῖς εἶπε, πηγαίνετε, ἂν σᾶς θέλῃ ἡ ἐπαρχία τῆς γεννήσεως ἢ τῆς καταγωγῆς σας, πηγαίνεται νὰ ἐκλεχθῆτε παρ’ αὐτῆς. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι κατάγεταί τις ἔκ τινος ἐπαρχίας εἴτε διότι ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ, εἴτε διότι ἐξ αὐτῆς ἕλκει τὸ γένος. Τὸ γεγονὸς τῆς γεννήσεως δὲν ἐθεώρησεν ὁ νόμος παρὰ φυσικὸν, τυχαῖον γεγονὸς, ὅπως καὶ πράγματι εἶναι, μηδαμῶς ἐπηρεάζον τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀτόμου κατάστασιν. Δύναται ἄρα νὰ κατάγηταί τις ἔκ τινος ἐπαρχίας, ὄχι μόνον ἐὰν ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἕλκῃ ἐξ αὐτῆς τὸ γένος, ἂν τουτέστιν ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ ὁ πατήρ του. Ἐὰν δέ τις ἐναντίον τῶν κανόνων τῆς φύσεως καὶ τῆς λογικῆς θελήσῃ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, ἔχω ἀπάντησιν ἐπιτακτικὴν, ἔχω νὰ φέρω πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ λόγου μου ὅ,τι ὀφείλομεν πάντες νὰ θεωρῶμεν σεβαστὸν, τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἐψήφισε καὶ ἠρμήνευσε τὸ 70 ἄρθρ. τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἔχω δὲ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅπως ὁ ἐκ Λεβαδείας βουλευτὴς, περικόπτων τὰ πρακτικὰ, σᾶς ἀνέφερε τοὺς λόγους τοῦ κ. Μίληση, ἂν καὶ οὗτοι συμβιβάζονται πληρέστατα πρὸς ὅ,τι ἐγὼ ὑποστηρίζω, οὔτε τοὺς λόγους τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου ἢ ἄλλου τινὸς τῶν ἀγορευσάντων τότε· ἀλλ’ ἔχω νὰ σᾶς παρουσιάσω ἀπόφασιν ῥητὴν τῆς Συνελεύσεως, ψηφισθεῖσαν ὁμοῦ μὲ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καὶ ἀποτελοῦσαν ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἑπομένως ὑποχρεωτικήν. Σᾶς τὴν ἀναγινώσκω. Πρόεδρος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἦτον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτὴς κ. Μεσσηνέζης, ἀνὴρ μετὰ προσοχῆς καθοδηγῶν τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της καὶ διαφωτίζων τὰ ζητήματα, ὁσάκις παρουσιάζετο πρὸς τοῦτο ἀνάγκη. Εὐτυχῶς ἐπαρουσιάσθη τοιαύτη περίστασις καὶ τότε. Ἀκούσατε· «Στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως, σελὶς 598 τοῦ ΣΤʹ. τόμου. Συνεδρίασις τῆς 1 Ὀκτωβρίου 1864. «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ἤθελον ἑρμηνεύσει ὀρθῶς καὶ ἤθελον ἐξηγήσει τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἂν ἤθελον προσθέσει τὴν πρόθεσιν ἐκ, καὶ ἰδοὺ πῶς διετύπωσα τὸ ἄρθρον· (ἀναγινώσκεται τὸ γνωστὸν ἄρθρον 70). «ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. «ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐξήγησε χθὲς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ οἱ γεννηθέντες εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἢ ἐγκατεστημένοι πρὸ καιροῦ νὰ ἔχουν καὶ διαμονὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ πρὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐκλέγονται. Καθόσον ἀποβλέπει τοὺς καταγομένους ἐξ ἐπαρχίας ἐθεώρησεν ἡ Συνέλευσις ὅτι δύνανται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ὅπου ἂν διαμένουν καὶ ἐκλεχθῶσι.» «ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.»

§110ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, ὡς βλέπετε, ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἀπέναντι δὲ τῆς ῥητῆς ταύτης διατάξεως τοῦ νόμου δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον οὔτε κἂν νὰ συζητῶμεν ἡμεῖς, οἱ τοῦ νόμου φύλακες, οἱ τῶν νόμων ἐργάται. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος ὑπῆρξε πάντοτε καὶ καθ’ ὅλα σύμφωνος. Τὸ ζήτημα τῆς καταγωγῆς ἀνεκινήθη καὶ ἄλλοτε ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀνεκινήθη δὲ κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν μὲ ταυτότητα περιστάσεων καὶ κατ’ ἔτι εὐτυχεστέραν μὲ ταυτότητα ἐπαρχίας. Ἐπρόκειτο αὖθις περὶ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Ζητοῦν, βλέπετε, νὰ τὴν κηδεμονεύσουν αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν· δὲν γνωρίζει τοὺς πατριώτας της, δὲν γνωρίζει τὸ συμφέρον της· πλανᾶται πάντοτε περὶ τῶν προσόντων τῶν ἐκλεκτῶν της. Τὸ ζήτημα λοιπὸν ἐκινήθη περὶ τοῦ συναδέλφου καὶ φίλου μου κυρίου Βουλπιώτου. Εἶπαν καὶ τότε, ὅπως λέγουν καὶ σήμερον, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλεχθῇ ἐξ Εὐρυτανίας, διότι δὲν ἐγεννήθη ἐν Εὐρυτανίᾳ. Ὁ κ. Βουλπιώτης δὲν ἰσχυρίσθη, οὔτε εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐγγεννήθη ἐκεῖ, ἀλλὰ μόνον ὅτι ὁ πατήρ του ἐγεννήθη ἐν Εὐρυτανίᾳ καὶ τοῦτο τὸ ἀπέδειξε. Τὸ δὲ τμῆμα ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἀπέδειξε τοῦτο, ἰδοὺ τί ἀπεφάσισε· προέτεινε παμψηφεὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ κυρίου Βουλπιώτου, «καθ’ ὅσον, εἶπεν ὁ κύριος Βουλπιώτης ὁμολογουμένως κατάγεται ἐκ τῆς Εὐρυτανίας, τὴν ἐκ τῆς ἐπαρχίας δὲ ταύτης καταγωγὴν τοῦ κ. Δ. Βουλπιώτου καὶ οἱ ἐνιστάμενοι ὁμολογοῦσιν, ἄλλως τε ὁ πατὴρ τοῦ νῦν βουλευτοῦ ἐν Εὐρυτανίᾳ ἐγεννήθη, ὡς αὐτοπροσώπως ἀνέφερεν εἰς τὸ τμῆμα ὁ κύριος Βουλπιώτης ἐμφανισθεὶς (τὸ τμῆμα ἐκεῖνο εἶχε καλὴν πίστιν,) οὐδεμίαν δὲ ἀπόδειξιν φέρουσι περὶ τοῦ ἐναντίου οἱ ἐνιστάμενοι, ἑπομένως ἡ ἐκ τῆς Εὐρυτανίας καταγωγὴ τοῦ κ. Βουλπιώτου εἶναι ἀποδεδειγμένη, καὶ τοῦτο μόνον ἀρκεῖ, καθόσον τοῦτο ἐννοεῖ ὁ καταστατικὸς νόμος, λέγων ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται, καταγωγὴν δηλονότι.

Ὁ Πρόεδρος

Σ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ.

Ὁ Εἰσηγητὴς

Ι. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ.»

Ταῦτα ἐπρότεινε τὸ τμῆμα. Ἡ δὲ Βουλὴ παμψηφεὶ ἀπεφάσισε τὴν εἴσοδον τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν σελίδα 28 τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἐφαρμογῆς, ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς δὲν φοβεῖσθε, ὅτι θὰ καθιερώσητε σήμερον σκανδαλώδη προσωπικὴν διάκρισιν; Ἀφοῦ ὑπάρχει ταυτότης περιστάσεων, πῶς δύνασθε σήμερον ν’ ἀποφασίσητε συγχρόνως καὶ ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος ἀντιθέτως; διότι καὶ ἐφέτος προετάθη ἡ αὐτὴ κατὰ τοῦ κ. Βουλπιώτου ἔνστασις, τὸ δὲ τμῆμα τὴν ἀποῤῥίπτει, καὶ πράττει ὀρθῶς, καθόσον ὁ κ. Βουλπιώτης, καταγόμενος διὰ τῆς γεννήσεως τοῦ πατρός του ἐκ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ἐδικαιοῦτο νὰ ἐκλεχθῇ. Ὡς πρὸς ἐμὲ, παραδόξως τὸ τμῆμα πράττει τὸ ἐναντίον! Ἀλλ’ ἐὰν καὶ ὁ Ζηνόπουλος, ὅπως ὁ κ. Βουλπιώτης κατάγεται ἐξ Εὐρυτανίας, γεννηθέντος τοῦ πατρός του ἐν Εὐρυτανίᾳ, πῶς θὰ δυνηθῇ τὸ τμῆμα νὰ συμβιβάσῃ τὴν σκανδαλώδη ταύτην ἀντίφασιν; Ὅτι δὲ ὁ Ζηνόπουλος κατάγεται ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι τοὐτέστιν ὁ πατὴρ τοῦ Ζηνοπούλου ἐγεννήθη ἐν Εὐρυτανίᾳ, θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει, θέλω τὸ ὑπεραποδείξει, θέλω ἀποδείξει μάλιστα καί τι πλέον, οὗτινος δὲν ἔχω ἀνάγκην, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, θέλω σᾶς ἀποδείξει ἀκόμη ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐγεννήθην Εὐρυτὰν, ὅπως τὰ ἐν Ἀθήναις γεννηθέντα τέκνα τοῦ κ. Ζαΐμη ἐγεννήθησαν Καλαβρυτινοί. Ἀλλὰ πρὶν σᾶς φέρω αὐτὰς τὰς ἀποδείξεις, σπεύδω νὰ καθησυχάσω τὴν ταραχὴν τοῦ προλαλήσαντος ἐπὶ ζητήματος, ὅπερ δὲν ἐνόησε καλῶς καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἐσφαλμέναι γνῶμαι. Ὁ Ζηνόπουλος, σᾶς εἶπεν, εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ δημοτολογίῳ τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ· ὁ Ζηνόπουλος ἐξήσκησεν ἐκλογικὰ δικαιώματα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογίου· ὁ Ζηνόπουλος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς οὐδένα τῶν δήμων τῆς Εὐρυτανίας· πῶς λοιπὸν ὁ Ζηνόπουλος δύναται νὰ ἐκλεχθῇ βουλευτὴς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας; δὲν εἶναι τοῦτο ἐναντίον τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθιερουμένης ἰσότητος; Λυποῦμαι, ὅτι ὁ προαγορεύσας τοσούτῳ ἀτελῆ ἔχει περὶ ἰσότητος ἰδέαν. Καταβιβάζει αὐτὴν ἀπὸ τῆς περιοπῆς τοῦ δικαιώματος εἰς τὸ ἔδαφος τῶν πραγμάτων. Τὴν συγχέει πρὸς τὴν ταυτότητα τῶν περιστάσεων. Ἡ πλάνη του εἶναι τοσούτῳ βαθεῖα, ὥστε ἡ εἰς αὐτὴν στηριζομένη ἀντίῤῥησις δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀνασκευῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τὰ πράγματα. Ὄχι μόνον δὲν ἠμφισβήτησα τὴν ἐγγραφήν μου ἐν τῷ δημοτολογίῳ τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ καὶ τὴν ἐνάσκησιν πολιτικοῦ δικαιώματος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου, ἀλλ’ ἐγὼ πρῶτος τὸ ἀνωμολόγησα καὶ τὸ διεκδικῶ· διότι καὶ ἀληθὲς εἶναι καὶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον ὅπως τὸ δικαίωμα τῆς καταγωγῆς ἐννοηθῇ καὶ ἐνασκηθῇ. Ἐὰν ἦμαι ἐγκατεστημένος καὶ ἔχω τὴν πολιτικὴν κατοικίαν μου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου, τὸ τοιοῦτον ἐπιφέρει ἆρά γε πρόσκομμά τι εἰς τὸ νὰ κατάγωμαι ἐξ Εὐρυτανίας; Οὐχὶ βεβαίως. Ἐὰν δὲ κατάγωμαι ἐξ Εὐρυτανίας, τὸ ἐκ τῆς καταγωγῆς δικαίωμα τῆς ἐκλογιμότητος δύναται ἆρά γε νὰ παραβλάψῃ ἡ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς πολιτικῆς κατοικίας μου ἐνάσκησις πολιτικῶν δικαιωμάτων; Οὐδαμῶς. Τί πρὸ ὀλίγου εἴπομεν; Ὁ νόμος καθιεροῖ δύω περιστάσεις, τὴν τῆς καταγωγῆς καὶ τὴν τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἐὰν ἀπεφασίζετε σήμερον ὅτι διὰ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλεχθῶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας, ἔπρεπε νὰ ἦμαι ἐγκατεστημένος ἐν αὐτῇ καὶ δημότης ἑνὸς τῶν δήμων της, ἠθέλατε ἑνώσει καὶ συνταυτίσει δύω διακεκριμένα τοῦ νόμου πράγματα. Τὸ τοιοῦτον δὲ ἤθελεν εἶσθαι παραλογισμός. Καὶ δύνανται μὲν νὰ παραλογίζωνται οἱ ἔχοντες συμφέροντα, οἱ ἔχοντες πάθη· ἀλλὰ νομοθέτης παραλογιζόμενος εἶναι ὑπόθεσις ἀδύνατος. Ἐὰν δὲν ἤμην ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου οὐδὲ εἰς ἄλλην τοῦ Κράτους ἐπαρχίαν, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι ὄν ἰδανικὸν, ἄϋλον, θὰ ἤμην βεβαίως κατ’ ἀνάγκην φυσικὴν, ἐγκατεστημένος ἐν Εὐρυτανίᾳ, θὰ ἤμην προσέτι, κατ’ ἀνάγκην νομικὴν, ἐγγεγραμμένος ἔν τινι τῶν δήμων αὐτῆς. Καὶ τότε θὰ ἐξελεγόμην ἐν Εὐρυτανίᾳ ἐν τῷ δικαιώματι τῆς ἐγκαταστάσεως, δὲν θὰ εἶχον ἀνάγκην τοῦ δικαιώματος τῆς καταγωγῆς ἢ μᾶλλον καταγωγῆς δικαίωμα δὲν θὰ ὑπῆρχεν. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἡ ἐγγραφή μου ἐν τῷ δήμῳ Αἰτωλικοῦ καὶ ἡ ἐνάσκησις δικαιώματος πολιτειακοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου ὄχι μόνον δὲν εἶναι πρόσκομμα, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον στοιχεῖον τῆς ὑπάρξεως καὶ ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς καταγωγῆς. Ἰδοὺ διατὶ προσέθηκα, ὅτι ἐναντία λύσις ἤθελεν εἶσθαι παραλογισμός.

§111ΜΠΡΑΒΟΣ. Κύριε Ζηνόπουλε, μὲ συγχωρεῖτε; Παρατηρῶ εἰς τὸν νόμον, ἀφοῦ προτάσσονται αἱ δύω αὐταὶ διακεκριμέναι περιπτώσεις, πρῶτον τῆς καταγωγῆς καὶ δεύτερον τῆς ἐγκαταστάσεως, ἐπάγονται καὶ ἄλλα προσόνται καὶ ἄλλαι περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ συνοδεύουν τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται διὰ νὰ ἐκτεθῇ.

§112ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον, κ. Μπράβε.

§113ΜΠΡΑΒΟΣ. Ὁ νόμος λέγει· «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην, ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται, ἢ πρὸ δύω ἐτῶν τοὐλάχιστον ἐγκατεστημένος ἐν αὐτῇ, ἀπολαμβάνων πρὸ διετίας τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα, ἔχων συμπεπληρωμένον τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας του καὶ πρὸς τούτοις τὰ παρὰ τοῦ νόμου τῶν ἐκλογῶν ἀπαιτούμενα προσόντα.» Λοιπὸν θέλω νὰ μάθω, διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν πρὸ διετίας ἦσθαι ἐγκατεστημένος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Εὐρυτανίας.

§114ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην, διότι εἶσθε νομικός. Τὸ πρὸ διετίας ἀνάγεται εἰς τὸ ἐγκατεστημένος πρὸ διετίας. Ὡς πρὸς τοὺς καταγομένους, ἤθελεν εἶσθαι τὸ πρὸ διετίας τοῦτο παρὰ φύσιν, ἤθελεν εἶσθαι ἀκατανόητον, τερατῶδες.

§115ΜΠΡΑΒΟΣ. Ὁ νόμος δὲν διακρίνει διόλου· ἔχει δύω περιπτώσεις, ἐπάγεται δὲ τὰ προσόντα τὰ ἰδιαίτερα, λέγει, ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Καὶ λυποῦμαι, διότι ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ· νομικῶς δὲ λαλοῦντες, ὀφείλετε νὰ μοῦ λύσετε τὴν ἀπορίαν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι εἶναι νομικὸν ζήτημα καὶ πρέπει νὰ φωτισθῶ. Διὰ νὰ δώσωμεν δὲ ὑπὲρ ὑμῶν τὴν ψῆφόν μας πρέπει νὰ μᾶς φωτίσητε σεῖς, καὶ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου κατὰ συνείδησιν.

§116ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ αὐτὸ ἐπιθυμῶ, ἀλλ’ αἱ ἐρωτήσεις ὑμῶν αὗται μαρτυροῦσι τὸ ἐναντίον.

§117Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Ζηνόπουλε, ἐγὼ ὑπάγομαι τότε εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, διὰ τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπηύθυνεν ὁ προλαλήσας. Ἐγὼ ἔχω καταγωγὴν Λακωνικὴν, ἐγεννήθην εἰς Καλάμας· μόλα ταῦτα ἡ Συνέλευσις μ’ ἐδέχθη πληρεξούσιόν της, ἡ ἐπαρχία μὲ ἐξέλεξε βουλευτὴν ἐπανειλημμένως, καὶ ἡ Βουλὴ ἐπανειλημμένως ἀνεγνώρισε τὴν ἐκλογήν μου νόμιμον.

§118ΜΠΡΑΒΟΣ. Δὲν ἕπεται διότι σᾶς ἐδέχθη ἡ Συνέλευσις ἐξ ἀρχῆς......

§119Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ κατόπιν· ἐξελέχθην βουλευτὴς δυνάμει τοῦ Συντάγματος, μὴ ἐγγεγραμμένος εἰς κἀνένα δῆμον τῆς ἐπαρχίας, μήτε ἐγκατεστημένος ἐν αὐτῇ, μήτε γεννηθεὶς ἐν αὐτῇ· εἷλκον τὸ γένος ἐξ αὐτῆς, καὶ δυνάμει τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν, ἡ Βουλὴ καὶ τὸ 1865 καὶ τὸ 1868 καὶ τὸ 1872 μὲ παρεδέχθη ὡς νόμιμον βουλευτὴν, καί τοι κατ’ ἀρχὴν μὴ ἐγγεγραμμένον εἰς οὐδένα δῆμον τῆς ἐπαρχίας.

§120ΜΠΡΑΒΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ παρακολουθήσω τὰ προηγούμενα· θέλω νὰ μάθω τὸν νόμιμον λόγον ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ἀπόφασις ἐκείνης τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ πεισθῶ περὶ τοῦ νομικοῦ ζητήματος. Ἴσως τὸ Σῶμα ἐκεῖνο ἐπλανήθη (θόρυβος).

§121ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Μπράβε, μετὰ τὸν κ. Ζηνόπουλον ἐζήτησα τὸν λόγον, καθόσον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πληρεξούσιος καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον, ὅστις παρεκίνησε τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ καὶ ἐξηγήσῃ τὸ ἄρθρον 70.

§122ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ, κύριε Μπράβε, δὲν σᾶς ἀρκοῦν αἱ προηγούμεναι τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἀποφάσεις, θὰ σᾶς φέρω αὐτὸν τοῦτον τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὀφείλετε ὄχι μόνον νὰ παραδεχθῆτε ἀλλὰ καὶ νὰ σεβασθῆτε. — Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐγγραφή μου εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν καὶ ἡ ἐν αὐτῇ ἐνάσκησις πολιτικῶν δικαιωμάτων δὲν εἶναι πρόσκομμα πρὸς ἐκλογήν μου ἐκ τῆς ἐπαρχίας τῆς καταγωγῆς, ἀλλ’ εἶναι μάλιστα ἀναγκαία· ἄλλως, ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ καθιεροῦσα τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἤθελεν εἶσθαι πάντῃ περιττή. Ἐξήγησις δὲ τοῦ νόμου, καθιστῶσα μίαν διάταξιν αὐτοῦ περιττὴν, δὲν εἶναι μόνον ἀτοπία, ἀλλ’ εἶναι ἀκρωτηριασμός· καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ σεβώμεθα καὶ νὰ ὑπερασπίζωμεν τοὺς νόμους καὶ ὄχι νὰ ἀκρωτηριάζωμεν αὐτούς. Δὲν εἶναι δὲ ἡ ἔννοια αὕτη τοῦ νόμου προϊὸν ἁπλῆς ἐξηγήσεως αὐτοῦ, δὲν εἶναι γνώμη ἐμὴ ὅ,τι περὶ τῆς ἐννοίας ταύτης σᾶς λέγω. Αὐτὴ αὕτη ἡ Συνέλευσις, διὰ τῆς ἐξηγηματικῆς παραγράφου, ἣν ἐπεψήφισε καὶ ἥτις ἑπομένως ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ἄρθρου τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, ῥητῶς καὶ ἐπιτακτικῶς ἔλυσε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται ζήτημα ἡ μόνη λογικὴ τοῦ νόμου ἐξήγησις. Καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Συνελεύσεως, ἥτις δὲν θὰ μᾶς εἴπωσιν ὅτι ἐπλανήθη ἐπίσης, ὁ κ. Μπράβος πιστεύω νὰ ὑποταχθῇ. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει, εἶπεν ἡ Συνέλευσις, τοὺς καταγομένους, οὗτοι δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ὅπου ἂν διαμένωσι.

§123ΜΠΡΑΒΟΣ. Ναί, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται λέγει ὁ νόμος καὶ τοῦτο, καὶ τοῦτο.....

§124ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. «Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ὅπου ἂν διαμένωσι.» Καταγόμενοι ἔκ τινος ἐπαρχίας εἶναι ἢ οἱ γεννηθέντες ἐν αὐτῇ, ἢ ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων ἐγεννήθησαν οἱ γονεῖς. Αὐτὸ ἀπεφάσισε ῥητῶς ἡ Συνέλευσις, οὕτω ἀπεφάνθη πάντοτε ἡ Βουλή. Ἀκούω νὰ λέγῃ τις, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν γεννηθέντων, ἀλλὰ περὶ τῶν καταγομένων. Ἀπορῶ πῶς δὲν ἐννοεῖ ὁ ταῦτα λέγων, ὅτι ἐάν τις γεννηθῇ εἰς μίαν ἐπαρχίαν, δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν κατάγεται ἀπ’ αὐτὴν, ἀπαραλλάκτως ὅπως κατάγεται καὶ ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἐγεννήθη ὁ πατήρ. Ἡ γέννησις εἶναι τυχαῖον γεγονός, συμπῖπτον ἐνταῦθα μὲ τὴν καταγωγήν.

§125ΜΠΡΑΒΟΣ. Σεῖς ἔρχεσθε ἐκ καταγωγῆς· λοιπὸν τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἔλθῃ συνωδευμένον μὲ τὴν καταγωγὴν (θόρυβος).

§126ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ περὶ τούτου πρόκειται, περὶ τούτου καὶ μόνον, περὶ τῆς καταγωγῆς. Διατί θορυβεῖσθε;— Ὅπου καὶ ἂν διαμένῃ ὁ καταγόμενος, λέγει ἡ Συνέλευσις, δύναται νὰ ἐκλεχθῇ. Εἶσθε δὲ νομικὸς, κ. Μπράβο, καὶ ὀφείλετε νὰ γινώσκετε τοὺς νομικοὺς ὅρους, τὴν φράσιν τοῦ νόμου. Ὁ νόμος λέγων ἐνταῦθα διαμονὴν, δὲν ἐννοεῖ τὴν τυχαίαν διαμονὴν, τὴν διάβασιν ἔκ τινος ἐπαρχίας, ἀλλὰ τὴν ἐγκατάστασιν ἐν αὐτῇ, τὴν πολιτικὴν κατοικίαν.

§127ΜΠΡΑΒΟΣ. Ὁ νόμος θέλει μὲν ἐγκατάστασιν, ἀλλὰ δὲν θέλει διαμονήν· ἀπαιτεῖ ἐγκατάστασιν, δηλ. ἀπόκτησιν περιουσίας καὶ τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών του.

§128ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν πρόκηται περὶ καταγωγῆς, ἡ ἐγκατάστασις δὲν ἔχει ἔννοιαν. Τὸ εἴπομεν ἀπειράκις, τὸ διατάσσει ὁ νόμος, τὸ ἐπιβάλλει ἡ ἀμείλικτος λογική. Καὶ ὄχι μόνον, κύριοι, οἱ ἔκ τινος ἐπαρχίας καταγόμενοι δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι παρ’ αὐτῆς ὅπου καὶ ἂν διαμένωσιν, ἀλλὰ δύνανται ἔτι νὰ τὸ πράξωσι καὶ κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Ἐννοεῖτε δὲ τὴν σημασίαν τῆς λέξεως ταύτης; Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀπὸ τῆς πατρίδος ἀπομεμακρυσμένος ἕνεκα βιωτικῶν περιπετειῶν, ἕνεκα ἀναγκῶν, ἕνεκα ἀτομικῶν ἢ κοινῶν δυστυχημάτων, ἀποφασίζει νὰ διαῤῥήξῃ τοὺς νομίμους, τοὺς τεχνικοὺς δεσμούς, οἱ ὁποῖοι τὸν συνδέουσι μὲ τὴν ἐπαρχίαν τῆς πολιτικῆς κατοικίας του, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ δυνηθῇ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ῥιφθῇ εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἐπαρχίας τῆς καταγωγῆς του, τῆς ἀληθινῆς καὶ γλυκείας πατρίδος του, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἡ πατρίς του θὰ τὸν περιπτύξῃ ἐν τοῖς κόλποις της, τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Ἕλλην νομοθέτης τὴν ἐθεώρησεν ἁγίαν, ἱεράν. Εἶναι τοῦτο ἑλληνικώτατον, καὶ τὸ ἑλληνικὸν κοινοβούλιον ὀφείλει νὰ τὸ ἐννοήσῃ· ὀφείλομεν νὰ τὸ αἰσθανώμεθα μέχρι τῶν ἐγκάτων τῆς ψυχῆς μας, καὶ ὄχι μόνον νὰ τὸ αἰσθανώμεθα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἤμεθα ἐπὶ τούτῳ ὑπερήφανοι· διότι ἐν τούτῳ ἔγκειται τὸ μυστήριον τῆς ἀκαταμαχήτου δυνάμεως τοῦ ἑλληνισμοῦ, ἐν τούτῳ ἐνυπάρχει ἡ γλυκυτέρα ἐλπὶς τοῦ μέλλοντος τοῦ πολυπαθοῦς ἡμῶν Ἔθνους. Ὁ Ἕλλην διαμένει Ἕλλην πανταχοῦ γῆς, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκεται· καὶ διαμένει ὄχι μόνον Ἕλλην, ἀλλὰ καὶ προσκεκολλημένος ἀδιασπάστως εἰς τὴν μικρὰν ἐκείνην γωνίαν τῆς γῆς, ὅπου ἐγεννήθη αὐτὸς, ἢ ὅπου ἐγεννήθη ὁ πατήρ του, οἱ προπάτορές του, ὅπου ὑπάρχουν οἱ τάφοι τῶν προγόνων του. Ὁ Μακεδὼν, ὁ Θεσσαλὸς, ὁ Ἠπειρώτης, ὁ Ἀθηναῖος, ὁ Λάκων, ὁ Εὐρυτὰν, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται μένουσιν ἁγνοὶ φιλοπάτριδες Ἕλληνες· τὸ δὲ ὄνομα τοῦ χωρίου τῆς καταγωγῆς των ἀντηχεῖ ἀκαταπαύστως εἰς τὰς καρδίας των. Ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω περὶ τούτου περιφανὲς παράδειγμα μεγάλου εὐεργέτου τοῦ ἔθνους. Ὁ ἀείμνηστος Ῥιζάρης ἀνήγειρεν ἐν Ἀθήναις σχολὴν ἱερατικήν· ἡ πανελλήνιος τοῦ ἀοιδήμου ἀνδρὸς καρδία ἤνοιξε τὰς πύλας τοῦ ἐθνωφελοῦς τούτου καταστήματος εἰς πάντα Ἕλληνα. Ἀλλ’ ἐνῷ, ὀρθότατα ποιῶν, ἐπέβαλεν εἰς πάντας τοὺς ἐν αὐτῷ σπουδάζοντας τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ν’ ἀσπασθῶσι τὸν ἱερατικὸν βίον, ἐπὶ τῇ ῥήτρᾳ τῆς ἀποδόσεως τῆς γενομένης δαπάνης ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, τοὺς Ζαγορίτας ἐξῄρεσε τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ὁ Ῥιζάρης δὲ ἦτον ἐκ Ζαγορίου, καὶ ἡ γλυκεῖα ἀνάμνησις τῆς μικρᾶς ταύτης τῆς ἑλληνικῆς γῆς γωνίας κατεῖχε τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν του καὶ καθ’ ἣν ὥραν ἀκόμη συνετέλει τὴν πανελληνίου συμφέροντος μεγάλην ἐκείνην πρᾶξιν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, αὐτὴν τὴν στιγμήν, εὐχαριστῶ δὲ τὸν κ. Μπράβον, ὅτι μοὶ ἔδωκε τοιαύτην ἀφορμὴν, ἐνθυμοῦμαι περιφανῆ ἔπαινον τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἐξενεχθέντα ἀπὸ τὰ εὔγλωττα χείλη σοφοῦ καὶ φιλελληνικωτάτου ἀνδρὸς τοῦ Γιραρδίνου (Saint Marc Cirardin). Ὁ ἀοίδημος ἀνὴρ, ἐξυμνῶν τὰς ἑλληνικὰς ἀρετὰς ἐν συμποσίῳ δοθέντι αὐτῷ πρὸ 12, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐτῶν ὑπὸ τῆς ἐν Τεργέστῃ ἑλληνικῆς κοινότητος, ταύτην τὴν ἀρετὴν ἐξῆρεν ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην, ταύτην ἐθαύμασε, ταύτην ἐθεώρησεν ἀποκλειστικὴν τοῦ Ἕλληνος ἀρετὴν, τὴν ὑψίστην φιλοπατρίαν, τὴν εἰς τὴν πατρίδα ἀδιάσπαστον προσκόλλησιν. Ἐὰν ἡ μνήμη μου δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἑλληνικὸν ἔδαφος ὠνόμασεν ὁ περιφανὴς ἀνὴρ τὴν οἰκουμένην ἅπασαν· διότι πανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχει κέντρον διανοητικῆς ἢ ὑλικῆς δραστηριότητος, ὁ Ἕλλην εἶναι παρὼν καὶ ἰσχυρός. Ὡμίλησα περὶ ἑλληνικῶν κοινοτήτων, ὡμίλησα καὶ περὶ Εὐρυτάνων· ἔχομεν καὶ ἡμεῖς οἱ Εὐρυτᾶνες, ἐγὼ δὲ ἰδίως ὁ Μαραθιώτης, ἔχομεν ἐκτὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος σπουδαιοτάτην ἑλληνικὴν κοινότητα, τὴν κοινότητα τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τριακόσια καὶ πλείονα καταστήματα ἐμπορικὰ διευθύνονται ἐκεῖ ὑπὸ Εὐρυτάνων, σχέσεις ποικίλαι συνεδέθησαν, τέκνα ἐγεννήθησαν καὶ ἠνδρώθησαν ἐκεῖ, περιουσίαι ἀνεπτύχθησαν, ἐπιμιξίαι συνήφθησαν, ἀλλὰ οἱ Εὐρυτᾶνες μένουσιν αἰωνίως Εὐρυτᾶνες, μένουσιν αἰωνίως Μαραθιῶται, Μεγαλοχωρῖται, Μικροχωρῖται. Προκαλῶ τοὺς συναδέλφους βουλευτὰς τῆς Εὐρυτανίας νὰ τὸ βεβαιώσωσι. Καὶ εἶναι, κύριοι, συγκινητικώτατον τὸ θέαμα τῶν κατὰ περιόδους ἐπισκέψεων τῶν Εὐρυτάνων εἰς τὴν φίλην πατρίδα. «Ἔρχονται οἱ πολῖται» ἀκούεται πανταχόθεν, καὶ οἱ πάντες κινοῦνται, οἱ πάντες τρέχουσιν ἵνα ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ἀγκάλας τῶν συγγενῶν καὶ συμπολιτῶν των καὶ νὰ τοὺς σφίγξουν εἰς τὰς ἀγκάλας των. Καὶ ἐπειδὴ ἐμνήσθην περὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει εὐρυτανικῆς κοινότητος, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ ἐκφράσω αὐτῇ δημοσίᾳ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν βαθεῖαν, τὴν ἀΐδιον εὐγνωμοσύνην μου. Μόλις ἔμαθον οἱ φιλοπάτριδες ἐκεῖνοι ἄνδρες, ὅτι ἀπεφάσισα τέλος νὰ διαῤῥήξω τοὺς δεσμούς, οἱ ὁποῖοι μὲ συνέδεον μὲ τὸν τόπον τῆς πολιτικῆς κατοικίας μου, καὶ ν’ ἀφοσιωθῶ εἰς τὴν κοινὴν πατρίδα, ἠλεκτρίσθησαν, καὶ κατεπλημμύρησαν τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας μὲ ἐπιστολὰς θερμῶς συνιστώσας εἰς τοὺς συγγενεῖς, εἰς τοὺς φίλους, εἰς τοὺς συμπατριώτας τὴν ἐκλογήν μου. Ἡ ἠθικὴ αὕτη συνδρομὴ ὑπῆρξε πολύτιμος, ἀνεκτίμητος καὶ μεγίστην ἐνήσκησεν ὑπὲρ ἐμοῦ ἐπιῤῥοήν. Εὐγνωμονῶ πρὸς τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀδελφοὺς Εὐρυτάνας. Τὴν αὐτὴν εὐγνωμοσύνην, ἐπειδὴ περιῆλθεν ἐνταῦθα ὁ λόγος, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω πρὸς μίαν ἄλλην Εὐρυτανικὴν κοινότητα, διαμένουσαν ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Πλησίον τῆς Εὐρυτανίας, εἰς τὸ κέντρον τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας ὑπάρχει πόλις ἐπίσημος, ἡ πόλις τοῦ Ἀγρινίου. Τὸ Ἀγρίνιον εἶναι τόπος παραγωγικὸς καὶ ἐμπορικός. Ἡ Εὐρυτανία, ὀρεινὴ καὶ δυσπρόσιτος, δὲν εἶναι τόπος παραγωγικός. Οἱ Εὐρυτᾶνες κατῆλθον εἰς τὸ Ἀγρίνιον, ἐσχημάτισαν ἐκεῖ ἔντιμον κοινότητα, συνεδέθησαν μὲ τὸν τόπον, καὶ κατέλαβον ἐκεῖ σπουδαίαν θέσιν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ὅταν ἀπεφάσισα νὰ μεταβῶ εἰς Εὐρυτανίαν καὶ διῆλθον τοῦ Ἀγρινίου, ὅλη ἐκείνη ἡ κοινότης ἐξηγέρθη ὡς εἷς ἄνθρωπος ὑπὲρ ἐμοῦ· ἐλησμόνησαν τὴν ἐκλογὴν τῆς Τριχωνίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις καὶ ἐνδιαφέρον καὶ καθῆκον εἶχον νὰ ἐργασθῶσι, καὶ εἰργάζοντο ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Εὐρυτανίας, εἰργάζοντο ὑπὲρ τοῦ Ζηνοπούλου, ὑπὲρ τοῦ τέκνου τῆς κοινῆς πατρίδος, τὸ ὁποῖον ἦτον ἀπομεμακρυσμένον. Προκαλῶ εἰς μαρτυρίαν τοὺς ἐντίμους βουλευτὰς Τριχωνίας, ἐὰν ἦναι ἐδῶ. Προκαλῶ εἰς μαρτυρίαν τὸν κύριον Στάϊκον ἰδίως, ὁποῖος μοὶ εἶπε, λαλῶν περὶ ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων φίλων του καὶ συμπατριωτῶν μου, ὅστις ἐγκατέλιπε καὶ τὸ Ἀγρίνιον καὶ τὰς ὑποθέσεις του καὶ τὴν ἐκλογὴν τῆς Τριχωνίας καὶ ἔδραμεν εἰς Εὐρυτανίαν· «Μοῦ ἔβαλες, ἀδελφὲ εἰς ἐπανάστασιν τοὺς καλλιτέρους μου φίλους» μοὶ εἶπεν ὁ κύριος Στάϊκος, «τὰ πάντα ἐγκατέλειψαν καὶ ἔτρεχον διὰ σέ.» Πόθεν ἆρά γε ὡρμήθησαν εἰς ταῦτα οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ ἐν Ἀγρινίῳ Εὐρυτᾶνες; Ἐκ τοῦ ἀφθάρτου ἐκείνου καὶ ἱεροῦ αἰσθήματος, ὅπερ κρατεῖ ἀδιαῤῥήκτως συνδεδεμένον τὸν Ἕλληνα μετὰ τῆς φίλης πατρίδος. Καὶ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἐξεγείρεται αὐτὸ τὸ ἱερὸν αἴσθημα, εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ Ἕλληνος Νομοθέτου ἐξαγιαζομένη στιγμή. Ἰδοὺ ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ «κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ὅπου καὶ ἂν διαμένωσιν.» Ἀλλ’ εἶμαι ἐξ Εὐρυτανίας; Κατάγομαι ἐξ Εὐρυτανίας; Αὐτὸ πρέπει ν’ ἀποδείξω· ὀφείλω, βλέπετε, καὶ ἐγὼ ν’ ἀποδείξω τὴν καταγωγήν μου. Οἱ περὶ τοῦ βάρους τῆς ἀποδείξεως ὅροι εἶναι καὶ δι’ ἐμὲ ἀνατετραμμένοι. Ἀλλ’ ὁ προαγορεύσας μὲ περιάγει εἰς λυπηρὰν ἀνάγκην· εἶχον ἀπόφασιν νὰ μὴ ἀναμνησθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἑνὸς λυπηροῦ ἐπεισοδίου. Εἶπον καὶ διεσάλπισαν, καὶ τὸ εἶπον καὶ ἐνώπιον τοῦ τμήματος, ὅτι ὁ πατήρ μου δὲν ἦτον Ἕλλην, ὅτι ἦτο δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποῖον χωρίον τῶν Τουρκικῶν Ἀγράφων! Καὶ διὰ ν’ ἀποδείξουν τοῦτο ἀναφέρουν Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ ἔτος 1844 ἐπαύθη ὁ πατήρ μου τῆς θέσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ ἐπιτρόπου Ἀκαρνανίας, ὡς ὑπαγόμενος δῆθεν εἰς τὸ Βʹ. ψήφισμα τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843 ὡς ἑτερόχθων ...... Συγκινεῖσθε βεβαίως, ἀκούοντες τὴν λέξιν αὐτήν....

§129ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§130ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σεῖς δὲν συγκινῆσθε, σᾶς συλλυποῦμαι. Λυποῦμαι ὅτι ἠναγκάσθην νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὰ ὦτα ὑμῶν λέξιν, ἡ ὁποία βεβαίως εἰς πάντα φιλόπατριν Ἕλληνα ἠχεῖ κακῶς. Ἐπαύθη λοιπὸν ὡς ἑτερόχθων. Ἀλλ’ ἦτο τῷ ὄντι ὁ πατήρ μου ἑτερόχθων; Ἀκούσατε. Καὶ κατὰ τὸ 1844, ὅπως ἐν πάσῃ ἐποχῇ, καὶ ἐν πάσῃ ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ, ὑπῆρχον πολιτικὰ κόμματα. Ὁ μακαρίτης πατήρ μου ἀνῆκεν εἰς ἓν τῶν κομμάτων τούτων. Ἦτο φίλος — καὶ κολακεύομαι νὰ τὸ εἴπω, διότι τιμᾷ τὴν μνήμην τοῦ σεβαστοῦ μου πατρὸς — ἦτο φίλος στενὸς τοῦ ἀοιδίμου, τοῦ μεγάλου πολίτου τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Ἀλεξάνδρου Μαυροκορδάτου. Ὅταν κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ ἔτους ἐκείνου τὸ ὑπουργεῖον Μαυροκορδάτου ἀπεχώρησε τῶν πραγμάτων, γνωρίζετε ὅτι ἐσχηματίσθη ὑπουργεῖον ἐκ τῶν ἀοιδίμων Κωλέτη καὶ Μεταξᾶ. Τὸ ἀντίθετον κόμμα ἦλθεν ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν. Δὲν ἀγνοεῖτε τι συμβαίνει δυστυχῶς ἐπὶ τῆς ὑπαλληλίας κατὰ πᾶσαν ἀλλαγὴν τῶν Κυβερνήσεων. Ἀλλ’ αἱ παύσεις τῶν ὑπαλλήλων δὲν ἦσαν τότε πολὺ συνειθισμέναι, δὲν ἦσαν δὲ καὶ ὅσον εἶναι κατὰ δυστυχίαν σήμερον εὔκολοι. Ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Ὄθων εἶχε τὴν τακτικὴν νὰ ἐξετάζῃ ἐπιμόνως περὶ των λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπελύοντο οἱ ὑπάλληλοι. Δὲν ἦτο δὲ βεβαίως εὔκολον νὰ εὕρωσι λόγον παύσεως ὑπαλλήλου εὐσυνειδήτου, ἱκανοῦ, ἐντίμου, οἷος ἦτον ὁ πατήρ μου. Ἀλλ’ ὁ πατήρ μου ἔπρεπε νὰ παυθῇ, διότι ἦτο φίλος τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου. Τότε τὸ ζήτημα τοῦ ὁποίου τὴν λέξιν ἀνέφερα καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω, ἦτο δημοτικὸν. Αἱ στιγμαὶ ἐκεῖναι, αἱ εὐτυχεῖς παροδικαὶ, ἦσαν στιγμαὶ παροξυσμοῦ, καθ’ ἃς τὰ ἔθνη λησμονοῦν ὄχι μόνον τὰ ἀληθῆ αὑτῶν συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ τὸ παρελθόν των καὶ τὸ μέλλον των. Προετάθη λοιπὸν ἡ παῦσις τοῦ πατρός μου, ὡς ὑπαγομένου δῆθεν εἰς τὸ βʹ. ἄρθρον τοῦ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως. Καὶ σᾶς προτείνουν τὸ διάταγμα τῆς τῆς παύσεως ταύτης πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἦτον Ἕλλην! Ὅσοι ἐξ ὑμῶν εἶσθε νομικοὶ, ἐννοεῖτε τὸ γελοῖον τῆς τοιαύτης ἀποδείξεως τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Ὁ πατήρ μου ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐζήτησε νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα· ἔλαβε τὴν ἄδειαν· περιεβλήθη τὴν στολήν του, ἦτο λοχαγός· ἀνήρτησε τὸ ἀργυροῦν παράσημον τοῦ ἀγῶνος, ὅπερ ἔλαβεν ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς συστάσεως τοῦ τάγματος, καὶ ἐνεφανίσθη εἰς τὸν Βασιλέα. «Μεγαλειότατε, τῷ εἶπε, μὲ ἐπαύσατε· ἦτο δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεώς σας· ἀλλὰ μὲ ἐπαύσατε ὡς ἀλλοδαπὸν, ὡς ἑτερόχθονα. Τίς λοιπὸν μοὶ ἔδωκεν αὐτὰ τὰ ἔντιμα ἐμβλήματα;» Ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἐταράχθη. Τῷ εἶπε· «Νὰ μοὶ ὑποβάλῃς ἐγγράφως τὰ περὶ τούτου.» Ὁ πατήρ μου ἐξελθὼν, διευθύνθη εἰς τὸ Αὐλαρχεῖον. Αὐλάρχης ἦτο τότε ὁ ἀοίδιμος ναύαρχος Κριεζῆς ὁ πατήρ μου εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ᾖναι ἀρχαῖος φίλος τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀγωνιστοῦ. Τῷ ἐζήτησε χάρτην· ἔγραψεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν ἡγεμόνα καὶ ἔδωκεν αὐτὴν εἰς τὸν ἀοίδιμον ναύαρχον. Ὁ Βασιλεὺς Ὄθων λαβὼν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἔγραψεν ἰδίᾳ χειρὶ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξελέγχων τὸ ἄδικον ἅμα καὶ ἄτοπον τῆς πράξεως καὶ ζητῶν τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Ἀνεζήτησα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνεύρω τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τοῦ Βασιλέως· δὲν τὸ ἀνεῦρον. Τὸ ἤθελα, οὐχὶ πρὸς ἀπόδειξιν τῶν λόγων μου, διότι ἔχω μαρτυρίας περὶ τούτων ἐπισήμους καὶ θὰ προκαλέσω προσέτι ἐντὸς ὀλίγου καὶ τὴν ὁμολογίαν ἐντίμου συναδέλφου μας. Ἤθελα τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο διὰ νὰ συμπληρώσω αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερον ἀτόπως εἰς τὸ μέσον. Τὸ ἔφερον δὲ ὄχι μόνον ἀτόπως, ἀλλὰ καὶ ἀνευλαβῶς πρὸς τὴν μνήμην μεγάλων τῆς πατρίδος ἀνδρῶν, ὧν ὀφείλομεν ν’ ἀπομνημονεύωμεν μετὰ θαυμασμοῦ τὰς εὐγενεῖς, τὰς μεγάλας, τὰς ὑψίστου πατριωτισμοῦ πράξεις, τὰ περιφανῆ κατορθώματά των, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ πατρὶς ὀφείλει τὴν δόξαν της καὶ ἡμεῖς τὴν ἐλευθερίαν μας, καὶ ὄχι ν’ ἀναμιμνησκώμεθα μικρολόγων ἐνεργειῶν, εἰς τὰς ὁποίας τοὺς ὤθησαν τὰ κομματικὰ πάθη, αἱ ἀτομικαὶ ἀξιώσεις τῶν ὀπαδῶν, αἱ ἀνάγκαι τῶν στιγμῶν καὶ τῶν περιστάσεων. Εἶπον, ὅτι θὰ σᾶς φέρω ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ ὅτι θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν ἐντίμου συναδέλφου. Πρὸ 22 ἐτῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συνεργάζωμαι εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δημόσιον γραφεῖον μὲ ἕνα συνάδελφόν μας, τὸν κύριον Ῥοϊλὸν, βουλευτὴν ἐκ Γορτυνίας. Εἰς τὸν κύριον Ῥοϊλὸν, παρόντων καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ αὐτοῦ γραφείου, διηγήθην τότε αὐτολεξεὶ τὸ περιστατικὸν τοῦτο, ἐγὼ δὲν ἐνθυμούμην, ὅτι τὸ εἶχον διηγηθῆ εἰς τὸν κ. Ῥοϊλόν. Ὁ κ. Ῥοϊλὸς ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ τὸ ὑπομνήσῃ· τὸν εὐχαριστῶ. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐπίσημον ἔγγραφον, τὸ Μητρῷον τοῦ πατρός μου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπικεκυρωμένον ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Τί λέγει τὸ Μητρῷον; Ὅτι ὁ πατήρ μου ἦτον ἑκατόνταρχος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1828, ὅτι ἅμα τῇ συστάσει τῶν ταγμάτων τῆς ὁροφυλακῆς ὠνομάσθη ἀνθυπολοχαγὸς, ὅτι προεβιβάσθη ὑπολοχαγὸς, καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1838 ἐγένετο λοχαγὸς. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἑτερόχθων τοῦ διατάγματος τοῦ 1844! Συγχωρήσατέ μοι νὰ ἀποστρέψω τὸ πρόσωπον ἀπὸ τοιαύτης προσβολῆς πρὸς τὴν μνήμην ἀγωνιστοῦ τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν παλιγγενεσίας. Τὸ αὐτὸ Μητρῷον λέγει προσέτι, ὅτι ὁ πατήρ μου ἦτον ἐξ Ἀγράφων. Σημειοῖ δὲ τὴν λέξιν «Ἄγραφα» εἰς τὴν στήλην τοῦ χωρίου. Ἀλλ’ ὁ πατήρ μου ἦτον ἐκ τοῦ χωρίου Μαραθιᾶ, ἐσημειώθη δὲ ἐν τῷ Μητρῴῳ «Ἄγραφα», διότι οὕτω ἐκαλεῖτο τότε ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία, ἡ περιλαμβάνουσα καὶ τὸν Μαραθιᾶ. Ἠδυνάμην, ἂν ἤθελον, νὰ στηριχθῶ εἰς τὸ Μητρῷον αὐτὸ καὶ ἤθελον σᾶς φέρει τὸ διάταγμα τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ δήμου Ἀγραίων, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι μεταξὺ τῶν χωρίων τοῦ δήμου τούτου ὑπάρχει καὶ ἓν καλούμενον «Ἄγραφα»· ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα νὰ προσφύγω εἰς τοιαύτην ἀπόδειξιν. Ἀφίνω εἰς ἄλλους τὰς ἐλεεινὰς ταύτας στρεψοδικίας. Ὁ πατήρ μου ἦτον ἐκ τοῦ χωρίου Μαραθιᾶ τῶν Ἀγράφων καὶ ἔχω περὶ τούτου νὰ σᾶς παρουσιάσω μυρίας καὶ ἐπιτακτικὰς ἀποδείξεις, ὄχι μόνον τὸ γεγονὸς πασιφανῶς μαρτυρούσας, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τοῦ Μητρῴου «Ἄγραφα» προδήλως ἐξηγούσας εἰς τοὺς μὴ θέλοντας νὰ τυφλώττωσιν ἐνώπιον τῆς λάμψεως τῆς ἀληθείας. Καὶ εἶναι ἀκατανόητον νὰ λεχθῇ ὑπό τινων, ὅτι διὰ τῆς λέξεως «Ἄγραφα», ὧν τὰ τρία τέταρτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐννοοῦνται τὰ «Ἄγραφα» τὰ Τουρκικά. Συγχαίρω αὐτοῖς ἐπὶ τῷ πατριωτισμῷ των. Ἰδοὺ τὸ ἐπεισόδιον· λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μὲ ἠνάγκασαν νὰ τὸ ἀναφέρω. Ἤδη ἐπὶ τὰ πράγματα. Εἶμαι ἢ δὲν εἶμαι Εὐρυτάν; Κατάγομαι ἢ δὲν κατάγομαι ἐξ Εὐρυτανίας; Αὐτὸ μὲ ἀναγκάζουν ν’ ἀποδείξω, καὶ ἐγὼ ὑπεσχέθην νὰ τὸ ὑπεραποδείξω. Διατείνομαι, ὅτι ἐγεννήθη ὁ πατήρ μου εἰς τὸ χωρίον Μαραθιὰ τοῦ δήμου Ἀγραίων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Ἰδοὺ ἐν πρώτοις πιστοποιητικὸν τοῦ ἁρμοδίου Δημάρχου. Ἀριθ. 552. «Ὁ δήμαρχος Ἀγραίων πιστοποιεῖ, ὅτι ὁ κ. Γ. Κ. Ζηνόπουλος, υἱὸς τοῦ ἐκ τοῦ χωρίου Μαραθιᾶς Κωνστ. Ζηνοπούλου, εἶναι καὶ ἀναγνωρίζεται ἰθαγενὴς τοῦ ἡμετέρου δήμου, ὅτι ἐν τῷ εἰρημένῳ χωρίῳ σώζεται ἔτι ἡ πατρικὴ αὐτοῦ ἀκίνητος περιουσία, συγκειμένη ἐξ οἰκοπέδων, κήπων καὶ ἀγρῶν, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου τούτου εἶναι στενοὶ ἢ ἀπώτεροι συγγενεῖς αὐτοῦ.... κτλ. «Ἐν Κερασόβῳ, τῇ 10 Ἰουλίου 1874. «Ὁ δήμαρχος Γ. ΔΕΠΟΣ. «Ὁ νομάρχης ἐπικυροῖ.» Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἀπόδειξις αὕτη. Ἤκουσα παρ’ ἐλπίδα νὰ λέγουν, ὅτι ὁ δήμαρχος αὐτὸς ἦτο σύμφωνος μὲ τὸν κύριον Ζηνόπουλον εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἑπομένως φατριάζει καὶ δὲν εἶναι πιστευτός. Ἀμφιβάλλω ἐὰν δύναταί τις ν’ ἀντιτάξῃ τὸ τοιοῦτον κατ’ ἐπισήμου ἐγγράφου, φέροντος τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 255 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ὁ δήμαρχος αὐτὸς, ἐὰν ψεύδεται, τιμωρεῖται μὲ εἱρκτήν. Ἔχω ἀπόδειξιν τριῶν ἀνδρῶν, σπουδαίων, σπουδαιοτάτων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ διαμφισβητήσῃ τις τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων των, τῶν κ. Τάτση Ι. Μαγγίνα, Ν. Μαυρομμάτη καὶ Π. Μοναστηριώτη. Οἱ τρεῖς οὗτοι ἄνδρες εἶναι οἱ μόνοι ἐπιζῶντες ἀρχαῖοι ἀγωνισταὶ τοῦ νομοῦ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, φίλοι καὶ συναγωνισταὶ τοῦ μακαρίτου πατρός μου. Ἰδοὺ τί λέγουσι καὶ ὑπὸ τὴν σφραγῖδα τῆς ἐγνωσμένης αὐτῶν τιμιότητος βεβαιοῦσι. «Πιστοποιοῦμεν οἱ ὑποφαινόμενοι, ὅτι ὁ μακαρίτης Κ. Ζηνόπουλος, ἀξιωματικὸς τῆς Β. φάλλαγος, ἐγεννήθη πρὸ τοῦ ἔτους 1800 ἐν τῷ χωρίῳ Μαραθιᾶ νῦν μὲν τοῦ δήμου Ἀγραίων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ἄλλοτε δὲ ὀνομαζομένῃ ἐπαρχίᾳ Ἀγράφων· ὅτι ὁ εἰρημένος Ζηνόπουλος ὡς Ἀγραφιώτης, ἰδίως δὲ ὡς Μαραθιώτης ἀνεγνωρίζετο, ὅπως καὶ πράγματι ἦτο καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως καὶ μετὰ ταῦτα μέχρι τοῦ θανάτου του. Ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνος ἠγωνίζετο κυρίως ἐν τῇ Δυτικῇ Ἑλλάδι, ἤτοι ἐν Ἀκαναρνίᾳ, Μεσολογγίῳ καὶ Αἰτωλικῷ, ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου Γ. Τσόγκα, οὗ διετέλει Γραμματεὺς μέχρι τοῦ θανάτου του. Καὶ ὅτι μετὰ τοῦ ἰδίου στρατάρχου κατῴκησε, μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων, ἐν Αἰτωλικῷ, ὅπου καὶ ἀπεβίωσεν.» Ἐν Ἀθήναις, τῇ 27 7βρίου 1874. Τ. Μαγγίνας, Ν. Μαυρομμάτης, Π. Μοναστηριώτης. Ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων ἐπικυροῖ.» Ὁ κ. Μαυρομμάτης μάλιστα, ὅταν ἤκουσεν ὅτι ἀμφισβητεῖται τοιοῦτο γεγονὸς πασίγνωστον, τοσοῦτον ἐταράχθη καὶ ἠγανάκτησε κατὰ τῆς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀσεβείας τῶν ἀμφισβητούντων τὰ ἀναφισβήτητα, ὥστε προσέθηκεν ἰδίᾳ χειρὶ τὰ ἑξῆς· «Καὶ γνωρίζω τὸν πατέρα του καὶ τὰ ἐν τῇ παρούσῃ γεγραμμένα πρὸ πολλῶν ἐτῶν πρὸ τῆς ἱερᾶς ἡμῶν ἐπαναστάσεως.» Ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἦλθε ταύτην τὴν στιγμήν. Ὁ κύριος Μαγγίνας, καὶ προφορικῶς ἐβεβαίωσε τὸν πρωθυπουργὸν περὶ τῆς ἀληθείας καὶ εἰλικρινείας τῆς καταθέσεώς του. Ἀλλά, εἶπον ἐν τῇ συζητήσει τοῦ τμήματος, πῶς ἆρά γε ἐγνώριζον οἱ κύριοι οὗτοι ὅτι ἐγεννήθη ἐκεῖ ὁ Ζηνόπουλος; Ἔχω δι’ αὐτοὺς τοὺς δυσκόλους ἀνθρώπους καὶ ἄλλας ἀποδείξεις, ἔχω ἀποδείξεις καὶ διὰ τοὺς ἀπίστους καὶ διὰ τοὺς τυφλούς. Ὁ κ. Ἀθανάσιος Βαλτινὸς, ὑποστράτηγος, εἶναι συγγενής μου· διότι ἡ μάμη μου πρὸς πατρὸς ἦτον ἐκ Βαλτινῶν· ὁ κ. Βαλτινὸς βεβαιοῖ τὰ ἑξῆς· «Ὁ ὑποφαινόμενος ἐν πλήρει γνώσει διατελῶν, πιστοποιῶ, ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος Ζηνόπουλος, πατὴρ τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ Γ. Ζηνοπούλου, ἐγεννήθη ἐν τῷ χωρίῳ Μαραθιᾶ τῆς εἰρημένης ἐπαρχίας πρὸ τοῦ ἔτους 1800. Ὅτι ὁ πατὴρ τοῦ Κωνστ. Ζηνοπούλου καὶ πάππος τοῦ νῦν βουλευτοῦ, Ἀναγνώστης τοὔνομα, ἰθαγενὴς καὶ κάτοικος τοῦ αὐτοῦ χωρίου Μαραθιᾶ, ἔλαβεν ἐκ τῆς οἰκογενείας τῶν Βαλτινῶν σύζυγον τὴν μητέρα τοῦ Κωνσταντίνου, μεθ’ οὗ ἑπομένως συνδέομαι διὰ συγγενείας, καὶ ὅτι ὁ Κωνστ. Ζηνόπουλος λαβὼν μέρος εἰς τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἱερὸν ἀγῶνα καὶ ἀναδειχθεὶς ἀξιωματικὸς ἐν ἀρχῇ μὲν τῶν ἐλαφρῶν ταγμάτων, ἀκολούθως δὲ τῆς Β. Φάλαγκος, εἶχε κατοικήσει, μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων ἐν τῷ Αἰτωλικῷ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου ὅπου καὶ ἀπεβίωσεν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Ὀκτωβρίου 1874. ΑΘ. Ι. ΒΑΛΤΙΝΟΣ, ὑποστράτηγος.» «Ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων ἐπικυροῖ.» Δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητήσητε καὶ αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν ἀνδρὸς τοσοῦτον ἀξιοτίμου καὶ ἕνεκα τῆς συγγενείας ὄντος εἰς κρείττονα παντὸς ἄλλου θέσιν νὰ γινώσκῃ τὰ πράγματα. Ἐὰν δὲ εἶχον πρόχειρον ἀξιόλογόν τι ἔργον τοῦ κ. Βλάσση Βαλτινοῦ, ταγματάρχου τῶν ἐπιτελῶν, δι’ ἀτρύτων κόπων καὶ μετὰ πλείστης ἐπιτυχίας συντάξαντος γενεαλογικὸν δένδρον τῆς ἐπισήμου οἰκογενείας τῶν Βαλτινῶν, ἤθελον σᾶς δείξει εἰς ἕνα τῶν κλάδων αὐτοῦ τὸν πάππον μου πρὸς πατρὸς τὸν Ἀναγνώστην Ζηνόπουλον, κατέχοντα ἐν αὐτῷ θέσιν συγγενοῦς ἐξ ἀγχιστείας. Ἀλλ’ ὁ ὑποστράτηγος Βαλτινὸς, ψιθυρίζουν, εἶναι νεώτερος τὴν ἡλικίαν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ γνωρίζῃ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως πότε ἀκριβῶς ἐγεννήθη ὁ πρεσβύτερος αὐτοῦ πατήρ μου. Εἶναι τῇ ἀληθείᾳ ἀπελπιστικὸν ν’ ἀναγκάζεταί τις ν’ ἀπαντᾷ εἰς τοιαύτας ἀντιῤῥήσεις καὶ μάλιστα ἐνώπιον Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀποκάμνω οὐδ’ ἀπέναντι τῆς κακῆς πίστεως, οὐδ’ ἀπέναντι τοῦ γελοίου. Θέλετε λοιπὸν ὁμήλικας τοῦ πατρός μου, θέλετε πρεσβυτέρους αὐτοῦ; Ἔχω καὶ τούτους, ζῶντας ἔτι καὶ νῦν, χάρις εἰς τὸ ἐξόχως ὑγιεινὸν τοῦ κλίματος τῆς Εὐρυτανίας. Ὅλοι οἱ ἐπιζῶντες γέροντες τοῦ χωρίου Μαραθιᾶς καὶ τοῦ χωρίου τῆς πρωτευούσης τοῦ Δήμου ἐμφανίζονται ἐνώπιόν σας ἵνα ἐπιβεβαιώσωσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἀκούσατε τὸ πιστοποιητικόν των. «Οἱ ὑποφαινόμενοι κάτοικοι τῶν χωρίων Μαραθιᾶς καὶ Κερασόβου τοῦ Δήμου Ἀγραίων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας πιστοποιοῦμεν· α) Ὅτι ἡ πατρικὴ οἰκογένεια τοῦ Γ. Ζηνοπούλου, ἄρτι ἐκλεχθέντος βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, εἶναι ἀνέκαθεν καὶ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἰθαγενὴς καὶ κάτοικος τοῦ χωρίου Μαραθιᾶς τοῦ Δήμου Ἀγραίων· β) Ὅτι ὁ πατὴρ τοῦ εἰρημένου Γεωργίου Κωνσταντῖνος ἐγεννήθη ἐν Μαραθιᾷ κατὰ τὸ ἔτος 1796, ἀνετράφη δὲ καὶ ἠνδρώθη μεθ’ ἡμῶν, συγχωρίων καὶ «συγγενῶν του, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ· γ) Ὅτι, λαβὼν μέρος εἰς τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα, διετήρησεν ἀείποτε τήν τε κατοικίαν καὶ τὴν περιουσίαν του ἐν τῷ χωρίῳ Μαραθιᾷ· δ) Ὅτι μετὰ τὴν καθησύχασιν τῶν πραγμάτων μετέβη καὶ ἀπεκατεστάθη ἐν τῷ δήμῳ Αἰτωλικοῦ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, καὶ έ) ὅτι ὁ υἱὸς αὐτοῦ Γεώργιος, γεννηθεὶς ἐν ἔτει 1831, εἶναι ὄχι μόνον ἐκ καταγωγῆς ἀλλὰ καὶ ἐκ γεννήσεως συγχωριανὸς ἡμῶν καὶ συνεπαρχιώτης.» Ἐν Μαραθιᾷ, τῇ 1 8βρίου 1874. Νικόλαος Λέφας ἐτῶν 80, Γεώργιος Μπακόλας ἐτῶν 72, Ἀναγνώστης Παππαγεώργης, ἐτῶν 85. Κ. Ἀν. Θόδος, ἐτῶν 65, Βασίλειος Λέφας ἐτῶν 75. Ἐπικυροῦται τὸ γνήσιον τῶν ἀνωτέρω ἓξ ὑπογραφῶν ὡς καὶ ἡ ἡλικία αὐτῶν. Ἐν Κερασόβῳ, τῇ 1 8βρίου 1874. Ὁ Δήμαρχος Ἀγραίων Ι. ΔΕΠΟΣ.» Ἀκούω τινὰ ἐρωτῶντα πῶς καὶ διατί εἶμαι, ὅπως τὸ πιστοποιητικὸν τῶν γερόντων βεβαιοῖ, Εὐρυτὰν ὄχι μόνον ἐκ καταγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ γεννήσεως; Ἀρχόμενος τῶν περὶ τῆς καταγωγῆς μου ἀποδείξεων σᾶς εἶπον, καὶ ἐγὼ, κύριοι, ὄχι μόνον ὅτι ταύτην θὰ ὑπεραποδείξω, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐγεννήθην Εὐρυτάν. Τοῦτο δὲ τὸ τελευταῖον, ἤτοι ὅτι ἐγεννήθην Εὐρυτὰν, εἶναι αὐταπόδεικτον. Εἶναι νομικῶς ἀναγκαῖον. Ἐγεννήθην, λέγουν οἱ γέροντες, τῷ 1831. Ἐγεννήθην δὲ ἐν Αἰτωλικῷ τῷ 1831· ὅλοι τὸ γινώσκετε—οὔτε δῆμοι ὑπῆρχον, οὔτε ἐπαρχίαι. Οἱ δῆμοι ἐσχηματίσθησαν μόλις τῷ 1837. Πρὸ τοῦ χρόνου τούτου ἦτο κατὰ νόμον ἀδύνατον νὰ ἀποκτήσῃ τις δημοτικὸν δικαίωμα. Ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος καὶ ἂν εὑρίσκετο ὁ Ἕλλην, τότε ἦτο καὶ ἐθεωρεῖτο ἀνήκων εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς γεννήσεως, τῆς καταγωγῆς του. Ὁ πατήρ μου λοιπὸν ἦτο τῷ 1831, κατὰ νομικὴν ἀνάγκην, Εὐρυτὰν, καὶ ἐγὼ ὁ υἱός του ἐγεννήθην Εὐρυτὰν, ὅπως τὸ ἐπαναλαμβάνω, τὰ ἐν Ἀθήναις γεννηθέντα τέκνα τοῦ κ. Ζαΐμη ἐγεννήθησαν Καλαβρυτινοί. Ὑπάρχει ἆρά γε ἀκόμη ἀμφιβολία τις; Οἱ δεινοὶ καὶ δύσκολοι ἐξετασταὶ ἔχουσιν ἆρά γε ἀνάγκην καὶ ἄλλων ἀποδείξεων; Ζητοῦν ἀκόμη λυχνίαν πρὸ τῆς λάμψεως μεσουρανοῦντος ἡλίου; Ἐπιθυμῶ, χάριν αὐτῶν τῶν ἰδίων, νὰ μὴ πιστεύσητε τὸ τοιοῦτον· διότι θὰ ἦτο λυπηρὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχουσι μεταξὺ ἡμῶν ἄνθρωποι μὴ διστάζοντες νὰ διαμφισβητῶσι πράγματα χειροπιαστά. Ἂν δὲ φέρω καὶ ἑτέρας ἀποδείξεις, τὸ πράττω οὐχὶ διότι θεωρῶ ταύτας ἀναγκαίας, ἄπαγε, ἀλλὰ διὰ νὰ καταστήσω ἀναπολογήτους ἐκείνους, οἵτινες ἐκ φατριασμοῦ καὶ ἰδιοτελείας ἤγειραν τὸν πονηρὸν τοῦτον κατὰ τῆς ἀληθείας ἀγῶνα. Ἰδοὺ αὗται. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν, ὅταν συνήρχοντο οἱ φίλοι νὰ μὲ συγχαρῶσιν, εἷς ἐξ αὐτῶν ἔδειξεν ὅτι ἤθελε νὰ μοὶ ὁμιλήσῃ κατὰ μέρος· ἀπεσύρθημεν, καὶ οὗτος ἐξάγει ἀπὸ τὸ σελάχι του ἓν χαρτὶ, καὶ μοὶ λέγει, ἰδοὺ αὐτό· τί εἶναι τὸν ἐρωτῶ; εἶναι ἀπόδειξις χρεωστικὴ, ὁμόλογον. Μοὶ ἔδωκε τῷ ὄντι χρεωστικὸν ὁμόλογον, τοῦ πάπου μου Ἀναγνώστου Ζηνοπούλου. Τί λέγει τὸ ἔγγραφον τοῦτο; «Μὲ τὸ παρόν μου φανερόνω καὶ ὁμολογῶ ἐγὼ ὁ Ἀναγνώστης Ζηνόπουλος ἀπὸ χωρίον Μαραθιᾶ ὅτι πως ἔλαβα.» Εἶναι τοῦ ἔτους 1805, Φεβρουαρίου 15. Σᾶς φέρουν προσέτι ἓν συμβόλαιον διὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν δῆθεν ἀκτημοσύνην μου, καὶ ἡ ἀκαταμάχητος τῆς ἀληθείας δύναμις ἄγει αὐτοὺς, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοοῦν, εἰς τὸ νὰ ὁμολογήσουν τὸ ἀναντίῤῥητον γεγονὸς τῆς καταγωγῆς μου, τὸ ὁποῖον ἴσα ἴσα ἀμφισβητοῦν. Τί λέγει αὐτὸ τὸ συμβόλαιον; Ὅτι ὁ μακαρίτης πατήρ μου, καὶ αἱ ἀδελφαί του ἐπώλησαν μέρος τῆς ἐν Μαραθιᾷ πατρικῆς των περιουσίας. «Ἐδήλωσαν, λέγει τὸ συμβόλαιον, ὅτι ἔχοντες ὑπὸ τὴν κατοχὴν καὶ κυριότητά των, ὡς νόμιμοι κληρονόμοι τοῦ ἀποβιώσαντος Ἀναγνώστου Ζηνοπούλου, τὴν ἐντὸς τοῦ χωρίου Μαραθιᾶ τοῦ Δήμου Ἀγραίων ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ, συγκειμένην κτλ.» Ὁ κατ’ αὐτοὺς ἐκ τῶν Τουρκικῶν Ἀγράφων πατήρ μου, ὁ ἑτερόχθων Ζηνόπουλος ἔχει πατρικὴν περιουσίαν ἐν τῷ χωρίῳ Μαραθιᾷ τῆς Εὐρυτανίας καὶ ἐκποιεῖ αὐτὴν κατὰ τὸ ἔτος 1852! Χαρακτηρίσατε σεῖς, κύριοι βουλευταὶ, τὸν βαθμὸν τῆς κακῆς πίστεως τῶν τοιούτων ἰσχυρισμῶν. Ὁποίαν δὲ περὶ τῆς ἀκτημοσύνης μου σᾶς προσάγουν ἀπόδειξιν; Οὐδεμίαν. Διατείνονται μόνον τὴν ἔλλειψιν κτηματικῆς περιουσίας, ὅπως διατείνονται καὶ τὴν ἔλλειψιν τῆς καταγωγῆς, χωρὶς οὐδὲν νὰ ἀποδεικνύουν. Πιστοὶ εἰς τὸ σύστημά των, ἀμφισβητοῦμεν, λέγουν, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐλθὲ σὺ νὰ ἀποδείξῃς. Ἀκούσατε καὶ τὴν περὶ τούτου ἀπόδειξιν. Ἀριθ. 551. «Ὁ δήμαρχος Ἀγραίων πιστοποιεῖ, ὅτι ὁ κύριος Γ. Ζηνόπουλος ἐκ τοῦ χωρίου Μαραθιᾶς τοῦ ὑπὸ τὴν διοίκησίν μου Δήμου κέκτηται ἀδιαιρέτως μετὰ τῶν πρώτων αὐτοῦ ἐξαδέλφων Σταύρου, Στυλιανοῦ καὶ Γεωργίου Καροπλεσιτῶν, κατοίκων Βίνιανης, τὰ ἑξῆς ἀκίνητα κτήματα (περιγραφὴ τῶν κτημάτων καὶ τῆς ὁροθεσίας ἑκάστου αὐτῶν). «Ἐν Κερασόβῳ, τῇ 10 Ἰουλίου 1874. «Ὁ δήμαρχος ΔΕΠΟΣ. «Ὁ Νομάρχης ἐπικυροῖ.» Ἐτελείωσα, κύριοι, τὸ μακρὸν τοῦτο μαρτυρολόγιον τῶν ἀποδείξεων, καὶ ὑπεραπέδειξα, ὡς ὑπεσχέθην, ὅτι κατάγομαι ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι ἐγεννήθην Εὐρυτὰν, ὅτι ἔχω ἐν Εὐρυτανίᾳ ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν. Τὴν περιφανῆ ὁμολογίαν τῶν ἀγαπητῶν μοι συμπολιτῶν, ἰδοὺ, ὅτι ὑπεστήριξα, ἄνευ ἀνάγκης βεβαίως, καὶ δι’ ἀπεράντου σειρᾶς ἀποδεικτικῶν ἐγγράφων. Τώρα δὲ, κύριοι, νομίζω ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ῥίψητε εἰς τὸ πῦρ ὅλα αὐτὰ τὰ χαρτιὰ, διότι θὰ σᾶς φέρω ἄλλην ἀπόδειξιν ζῶσαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλετε νὰ πιστεύσητε. Εἶναι ἐδῶ ὁ κύριος Τσιτσάρας, ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ συνάδελφός μου καὶ ἀντίπαλος ἐν ταῖς ἐκλογαῖς;

§131ΤΙΝΕΣ. Ἐδῶ εἶναι.

§132ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Τσιτσάρα. Ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸν χαρακτῆρά σας, γνωρίζω δὲ καὶ γνωρίζουσιν ὅλοι οἱ ἐξ Εὐρυτανίας ὅτι ὁ κύριος Τσιτσάρας πλέον παντὸς ἄλλου δύναται καὶ ὀφείλει νὰ γινώσκῃ τὰ κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Θὰ ἐπικαλεσθῶ ὡς ἐκ περισσοῦ καὶ τὴν μαρτυρίαν του. Ἀλλὰ πρὶν τούτου θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Τσιτσάρας νὰ κάμω μικρὰν ἀφήγησιν περιστατικῶν τινων, τὰ ὁποῖα συντελοῦν καὶ εἰς διαφώτισιν τῆς συζητήσεως καὶ εἰς ἐνίσχυσιν τῆς μνήμης αὐτοῦ. Τὸν προειδοποιῶ δὲ, ὅτι ἡ ἀφήγησίς μου στηρίζεται εἰς ἔγγραφα, ὧν τὸ περιεχόμενον πρέπει νὰ ᾖναι σεβαστὸν τῷ κ. Τσιτσάρᾳ, καὶ ὅτι ἐν γνώσει αὐτῆς διατελοῦσι σπουδαιότατα τοῦ Κοινοβουλίου τούτου μέλη, ὧν ἓν πρὸ ὀλίγου ὑπουργός. Ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῶν τελευταίων, μοὶ προετάθη, ὅπως καὶ ἄλλοτε—καὶ γνωρίζει τοῦτο καλῶς ὁ κύριος Τσιστάρας—νὰ ἐκτεθῶ εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα τῆς Εὐρυτανίας· ὅλοι οἱ ἐκεῖ φίλοι μου μοῦ ἔγραψαν ἐπιμόνως εὐθὺς μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ ἡ εὐκαιρία αὕτη. Μοὶ ὑπεδεικνύετο δὲ, ὡς μᾶλλον συμβιβαζόμενος πρὸς τὰ ἐπαρχιακά μας πράγματα, ὁ μετὰ τοῦ κυρίου Τσιτσάρα συνδυασμός μου. Εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην προτροπὴν ὤφειλον νὰ ὑποκύψω. Ὁ κύριος Τσιτσάρης ἔλλειπε τότε εἰς Μεσολόγγιον. Περιέμενον τὴν εἰς Ἀθήνας ἐπάνοδόν του. Ἐπανελθόντα ἐνταῦθα εἶδον ἀλληλοδιαδόχως τὸν κύριον Τσιτσάραν τρεῖς σπουδαιότατοι κοινοὶ φίλοι, ὧν ἐμνήσθην πρὸ μικροῦ, εὑρισκόμενοι ἅπαντες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ· ὁ κύριος Τσιτσάρας ἀπήντησε καὶ εἰς τοὺς τρεῖς, ὅτι ἀποδέχεται εὐχαρίστως τὸν συνδυασμόν· αὐτὴ εἶναι ἡ ζωηρὰ ἐπιθυμία μου, εἶπε, θέλω δὲ προσπαθήσει νὰ καταρτισθῇ καλῶς καὶ εὐχερῶς ὁ συνδυασμός. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς συνομιλίας ταύτης μετέβην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κυρίου Τσιτσάρα, καὶ τῷ εἶπον· κύριε Τσιτσάρα, μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκες εἰς τοὺς τρεῖς σπουδαίους φίλους μας, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σοῦ ἐκφράσω τὰς φιλικὰς εὐχαριστίας μου· ὄχι, μοὶ λέγει, δὲν ἔχεις λόγον τινὰ, ἵνα μ’ εὐχαριστήσῃς, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία μου, αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσίς μου, μὲ τρώγεται ὁ ἀδελφός μου μὲ τὰ γράμματά του, διὰ νὰ συμπράξω μετὰ σοῦ, καὶ θὰ συμπράξω, καὶ ὄχι μόνον θὰ συμπράξω ἀλλὰ θέλω νὰ σὲ καταστήσω διάδοχόν μου, διότι ἡ ἡλικία μου ἐπροχώρησε, δὲν εἶμαι πλέον εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσω πολιτευόμενος.

§133ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὰ παραλέγεις.

§134ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ βεβαιοῖ ἐγγράφως ὁ ἀδελφός σου, οἱ δὲ σπουδαῖοι φίλοι, μεθ’ ὧν συνωμίλησας, εἶναι ἐδῶ, καὶ μᾶς ἀκούουσι. — Θὰ σὲ κάμω διάδοχόν μου, θὰ σοῦ παραδώσω τὸν ἀδελφόν μου, τοὺς φίλους μου· δὲν ζητῶ δὲ τίποτε ἄλλο ἀπὸ σὲ παρὰ πίστιν καὶ εἰλικρίνειαν. Συνεκινήθην, κύριοι, μέχρι δακρύων καὶ τῷ ἔδωκα τὸν λόγον μου.

§135ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἦτον ἀκαδημαϊκὴ ὁμιλία, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, καὶ ἀπὸ ἁβροφροσύνην σοὶ ὡμίλησα οὕτω.

§136ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἁβροφροσύνη λοιπὸν ὁδηγεῖ εἰς μὴ ἀληθῆ; Καὶ ἀκαδημαϊκὴ ὁμιλία σημαίνει ψεῦδος; Σᾶς συγχαίρω...

§137ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ διατί νὰ δημοσιεύσῃς, καὶ τῆς ὁποίας τὰ καθέκαστα ἐγὼ τὰ ἀμφισβητῶ, καθ’ ὅσον τὰ πλεῖστα δὲν ἐλέχθησαν.

§138ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δημοσιεύω, κ. Τσιτσάρα, πράγματα μυστικὰ, ἀλλὰ συνεννοήσεις πολιτικῆς ἐνεργείας. «Θὰ σοῦ παραδώσω τὸν ἀδελφόν μου, τὴν ἐπιῤῥοήν μου· δὲν ζητῶ παρὰ πίστιν καὶ εἰλικρίνειαν.»

§139ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγονται διὰ νὰ περνᾷ ἡ ὥρα καὶ δὲν ἀποδεικνύουν τὸ προσὸν τῆς ἐκλεξιμότητος.

§140ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐλέγατε ταῦτα, βεβαίως ἐγνωρίζατε ὅτι εἶμαι Εὐρυτὰν, διότι εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς Εὐρυτανίας ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ποῖοι εἶναι Εὐρυτάνες, καὶ δι’ αὐτὸ μὲ ἠθέλατε σύντροφον. Δὲν λέγονται δὲ ὑπὸ σπουδαίων ἀνθρώπων λόγοι τοιοῦτοι διὰ νὰ περνᾷ ἡ ὥρα, καὶ μάλιστα πρὸς ἐπισήμους φίλους, ὧν ὁ εἷς ὑπουργὸς, ὅταν ταῦτα ἐλέγοντο.

§141ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἠμποροῦσες νὰ ἐγκατασταθῇς κατόπιν.

§142ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὖγε! Μοῦ ἀμφισβητεῖτε ἤδη τὴν καταγωγήν; Ἀλλὰ τὴν ἐβεβαιώσατε σεῖς. Πόθεν σήμερον ἡ μεταβολή; Καὶ ποῖον ὄνομα ἐμπρέπει εἰς μεταβολὴν τοιαύτην;

§143ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἤξευρα, καὶ ἀκόμη δὲν ἠξεύρω. Ἀπὸ αὐτὰ τὰ πιστοποιητικὰ, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν, δὲν ἐπείσθην, καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν θεωρῶ ἀνάλογον μὲ τὴν μεταξύ μας ὁμιλίαν, δηλ. προϊὸν φιλοφροσύνης.

§144ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγουν τὰ πιστοποιητικὰ τῶν γερόντων;

§145ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Βεβαιοῦν πράγματα πρὸ ἑνὸς αἰῶνος σχεδὸν συμβάντα.

§146ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς, διότι βεβαιοῦν ποῦ καὶ πότε ἐγεννήθη ὁ πρὸ ἑνὸς περίπου αἰῶνος γεννηθεὶς πατήρ μου. — Λοιπὸν συνεκινήθην μέχρι δακρύων, τῷ ἔδωκα καὶ τὰς δύω μου χεῖρας καὶ τῷ εἶπον· «Πίστιν καὶ εἰλικρίνειαν ζητεῖς· ἔσω περὶ τούτων βέβαιος. Εἶχες καὶ ἔχεις ἕνα ἀδελφὸν Γεώργιον, ἀποκτᾷς ἤδη καὶ ἕτερον·» ὀνομάζομαι, κύριοι, καὶ ἐγὼ Γεώργιος. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ὡμιλήσαμεν περὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ συνδυασμοῦ, καὶ ὁ κ. Τσιτσάρας ἀνέλαβε νὰ φροντίσῃ νὰ ἐξομαλύνῃ πᾶσαν δυσχέρειαν, ὅπως οὕτως καταρτισθῇ. Ἂν ὁ κ. Τσιτσάρας τὸ ἀμφισβητήσῃ, θὰ φέρω μαρτυρίαν ἐπίσημον....

§147ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν τοῦτο μὲ τὴν συζήτησιν.

§148ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοσαύτην ἔχει σχέσιν, ὥστε ἡ διακοπή σας αὕτη ἀποτελεῖ ὁμολογίαν τῶν ὅσων λέγω. Τὴν ἐπιοῦσαν ὁ κ. Τσιτσάρας μοὶ εἶπεν αἴφνης καὶ παρελπίδα ὅτι δυσκολίαι δῆθεν ἀπηντήθησαν περὶ τὴν κατάρτισιν τοῦ συνδυασμοῦ, καὶ ἐλυπεῖτο καὶ ἤσχαλε· τὴν μετεπιοῦσαν μοὶ ἀνήγγειλεν, ἀδημονῶν πάντοτε καὶ λυπούμενος, ἄλλας δυσκολίας, τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω. Ἔγραψα ὅλα τὰ μεταξὺ Τσιτσάρα καὶ ἐμοῦ πρὸς τὸν ἀδελφόν του, τὸν ὁποῖον εἶχον ἐπίσης φίλον μου, καὶ ὁ ὁποῖος, ὅπως ὁ κύριος Τσιτσάρας μοὶ ἔλεγεν, ἦτον ὁ κυρίως ἐπιθυμῶν τὸν μετ’ αὐτοῦ συνδυασμόν μου, καὶ τῷ ἔλεγον ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω αὐτὴν τὴν μεταβολὴν καὶ ὅτι ἀπαλλαττόμενος πλέον πάσης ὑποχρεώσεως, ἀφοῦ τὴν κατὰ προτροπὴν του γενομένην συνεννόησιν ὁ ἀδελφός του ἐματαίωσεν διὰ τρόπου μάλιστα τοιούτου, θέλω προβῆ εἰς τὸν καταρτισμὸν ἄλου συνδιασμοῦ, ὅπερ καὶ ἔπραξα, συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ κ. Βουλπιώτου. Ὁ δὲ κ. Γεώργιος Τσιτσάρας ἐταράχθη καὶ μοῦ ἐπέστειλε τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Ὅσα εἶπεν ἀδελφὸς εἶναι σωστὰ, τοιαύτη εἶναι ἡ ἐπιθυμία ὅλων τῶν ἡμετέρων καὶ ἀπορῶ πῶς συνέβησαν τὰ κατόπιν....

Γ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ.»

§149ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶσθε πολὺ ἁπλοῦς νὰ ἀποδίδετε μεγάλην σημασίαν εἰς κομπλημέντα καὶ νὰ τὰ ἐπικαλῆσθε πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ προσόντος τῆς ἐκλεξιμότητος. Πῶς ἄλλως ἠδύνατο νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ;

§150ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Μεγάλην ἀληθῶς σᾶς ἀπέδωκα σημασίαν. Τὴν μεταταβολὴν αὐτὴν ἀνήγγειλα καὶ εἴς τινα φίλον καὶ συμπολίτην μου, ὅστις ἔγραψεν ἐπίσης πρὸς τὸν ἀδελφόν τοῦ κ. Τσιτσάρα καὶ τὸν ἤλεγξεν ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τῶν συμπεφωνημένων. Εἶχε δὲ πρὸς τοῦτο δικαίωμα ὁ φίλος ἐκεῖνος, διότι εἶχε λάβει προηγουμένως συνεννόησιν μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ κ. Τσιτσάρα. Σᾶς ἀναγινώσκω τὴν περὶ τούτου ἐπιστολήν. «Περὶ τοῦ κ. Ζηνοπούλου ἔχω τόσην διάθεσιν ὅσην καὶ διὰ τὸν Μῆτσον (τὸν ἀδελφόν του) καὶ δὶς ἔγραψα τοῦ Μήτσου περὶ τούτου, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ κ. Ζηνόπουλος....

»ΓΕΩΡΓ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ.»

§151ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἄλλα κομπλημέντα.

§152ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἶναι ἀληθῆ αὐτὰ, κ. Τσιτσάρα....

§153ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὅλα δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§154ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε· ἔλθετε, ἂν δύνασθε, νὰ μὲ διαψεύσητε. Ἀφοῦ εἶναι ἀληθῆ ταῦτα....

§155ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀφοῦ μὲ ἐρωτᾶτε, πῶς δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω χωρὶς νὰ σᾶς διακόψω; Σᾶς εἶπον, τινὰ ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀληθῆ, ἀλλὰ ἐλέχθησαν αὐτὰ χάριν ἁβροφροσύνης, ἄνευ σπουδαιότητος εἰς τὴν πρώτην ὁμιλίαν.

§156ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο καλλίτερον διὰ σᾶς νὰ ἐσιωπᾶτε. — Ἀφοῦ, λέγω, εἶναι ταῦτα ἀληθῆ, ὀφείλεις νὰ ἔλθῃς ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, κύριε Τσιτσάρα, καὶ νὰ ὑποστηρίξῃς διὰ τῆς ἰδίας φωνῆς τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ δικαιώματα τῆς πατρίδος μας παραβιαζόμενα. Ἡ πατρίς μας μὲ ἐξέλεξεν ἐλευθέρως, ἡ προσφιλὴς αὕτη πατρὶς ἐξέλεξε πολλάκις καὶ σὲ καὶ ἐπροσπάθησε νὰ σὲ ἀναδείξῃ. Ἔγειρε κἂν ἅπαξ τὴν φωνήν σου ὑπὲρ τοῦ δικαίου της, ὑπὲρ τῆς κυριάρχου θελήσεώς της. Εἶναι καθῆκόν σου ἱερὸν, ἐλθὲ νὰ τὸ ἐκπληρώσῃς. Εἶναι τιμῆς καθῆκον. Μὴ τὸ παραλείψῃς. Κάμε καὶ τώρα ὅ,τι ἔκαμες μετὰ τὴν ἐκλογὴν, ὅτε οἱ ἀποτυχόντες συνάδελφοί σου σοὶ ἐπρότειναν νὰ κάμητε ἐνστάσεις· ἀπέκρουσες τότε τὴν πρότασιν καὶ εἶπες, ὅτι ἀφοῦ ἡ ἐπαρχία μὲ ἐξέλεξεν, ἀφοῦ ἡ ἐπαρχία μὲ θέλει, ὅλοι ὀφείλουν νὰ σεβασθῶσι τοῦ τόπου τὴν ἐκλογήν.

§157ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ἔκαμα ἔνστασιν, ὄχι διότι εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι εἴχατε τὰ προσόντα, ἀλλὰ διότι συνειθίζω νὰ μὴν κάμνω ἐνστάσεις, ὅταν ἀποτυγχάνω. Εὐχαρίστως ἤθελα σὲ ὑποστηρίξει, ἐὰν ἐπειθόμην περὶ τῆς ἀληθείας τῶν πιστοποιητικῶν.

§158ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδού, κύριοι, καὶ ἡ ζῶσα μαρτυρία. Καὶ ἐνώπιον τοιούτων μαρτυριῶν, ἐνώπιον τοῦ κραυγὴν ἀφίνοντος πασιδήλου σᾶς ζητοῦν νὰ μὲ ἐξοβελίσητε ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου! Σᾶς ζητοῦν δηλαδὴ νὰ ἐκφέρητε κατ’ ἐμοῦ προσωπικὴν καταδίκην· λέγω δὲ προσωπικήν, διότι σᾶς προτείνουν ὄχι μόνον νὰ μὲ ἀποπέμψητε τοῦ βουλευτηρίου καὶ νὰ μηδενίσητε τὴν θέλησιν τῆς ἐκλεξάσης με ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ νὰ εἴπητε εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐκλέξῃ. Σᾶς ζητοῦν μίαν ἀτομικὴν ἐξόντωσιν, λησμονήσαντες ὅτι ὁ Ἕλλην δὲν φθάνει μέχρι τοσούτου· ἀτομικὴ ἐξόντωσις ποτὲ δὲν διεπράχθη ἀπὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Θὰ τὴν διαπράξητε σήμερον σεῖς; Βουλευταὶ τοῦ Ἔθνους, ἑπομένως καὶ τῆς προσφιλοῦς μου Εὐρυτανίας Βουλευταί. Μάθετε ὅτι ἡ Εὐρυτανία ἀπὸ περάτων ἕως περάτων μετ’ ἀγωνίας περιμένει τὴν ἀπόφασίν σας. Σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐγώ, σᾶς τὸ βεβαιοῦν οἱ τετρακισχίλιοι ἐκλογεῖς μου, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ τὸ διαμφισβητήσῃ, οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ τὸ διαψεύσῃ· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ τις τοσοῦτον τολμηρός, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι, ἔχω πάλιν ἐδῶ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μαρτυροῦν τῆς ἐπαρχίας τὴν ἀγωνίαν. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς Εὐρυτανικῆς κοινότητος τοῦ Ἀγρινίου....

§159ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἰς τὸ Ἀγρίνιον δὲν ὑπάρχει κοινότης, ἀλλὰ τρεῖς τέσσαρες Εὐρυτᾶνες μόνον σὲ ὑπεστήριξαν.

§160ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κοινότης αὕτη, (ἑκατὸν καὶ πλείονες συμπολῖταί μας, κύριε Τσιτσάρα) καὶ μέγας ἀριθμὸς κατοίκων τῶν πλησίων δήμων, ἅμα ἔμαθον τὰ κατ’ ἐμοῦ χαλκευθέντα, συνεταράχθησαν. Συνέταξαν διαμαρτυρήσεις πρὸς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, προσῆλθον ἐν σώματι ἐνώπιον τοῦ ἐπάρχου, ζητοῦντες νὰ τηλεγραφήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§161ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Σᾶς ἔκαμεν ὁ κύριος Βουλπιώτης βουλευτὴν καὶ ὄχι αἱ ἀνύπαρκτοι κοινότητες (θόρυβος).

§162ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ ἐπαρχία τὸν ἔκαμε.

§163ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐτηλεγράφησαν οἱ φίλοι μου περὶ τῶν γινομένων, καὶ ἐγὼ ἐφρόντισα νὰ τοὺς ἐμποδίσω. Δὲν μοὶ ἀρέσκουν αἱ ἐπιδείξεις. Ποτὲ δὲν τὰς ἐπεδίωξα. Οἱ φίλοι μου μὲ ἤκουσαν. Δὲν ἀπηύθυναν τηλεγραφικῶς τὰς διαμαρτυρήσεις των. Μοὶ τὰς ἔπεμψαν ταχυδρομικῶς· ἀκούσατε τί γράφουν· «Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλάδος. Ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν προὐξένησεν ἡμῖν ἡ ἐν τῷ τμήματι τῆς Βουλῆς ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ βουλευτοῦ ἡμῶν Γ. Ζηνοπούλου ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ἐνῷ ὁ κ. Ζηνόπουλος ἔχει πραγματικὴν πατρίδα τὸ χωρίον Μαραθιᾶ καὶ ὡς τοιοῦτος ἐξελέχθη βουλευτὴς Εὐρυτανίας.» «Ἡ ἐπαρχία ἅπασα συνταράσσεται ἐπὶ τῷ ἀκούσματι....»

§164ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Αὐτὰ εἶναι μῦθοι δύο τριῶν φίλων σας.

§165ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διακόσιοι οἱ ὑπογεγραμμένοι. Ἰδοὺ αἱ ὑπογραφαί των. Ὅστις αἰσθάνεται, οὕτω πράττει· πᾶς ἄλλος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαλῇ.

§166ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἄλλα γράμματα λέγουν τὸ ἐναντίον, καὶ μὴν ἀνησυχεῖτε διὰ τὴν ἐπαρχίαν.

§167ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς ἀνησυχῶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ οἰκτείρω, ὅτι τοιαύτην ἀπαντᾷ ἀγνωμοσύνην. Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν. «Ἡ ἐπαρχία ἅπασα συνεταράσσεται ἐπὶ τῷ ἀκούσματι, καθόσον οὐδὲν ἀδικώτερον τῆς ἀποκηρύξεως τῶν τέκνων της, καὶ ὑποβάλλουσα ταῦτα εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς παρακαλεῖ, ἵνα διερμηνεύσητε ταῦτα εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος, ὅπως μὴ παρίδῃ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα καὶ τὴν θέλησιν αὐτῆς κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς, διαβεβαιοῦντες τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδέποτε παυσόμεθα διεκδικοῦντες τὰ δικαιώματα καὶ τὴν καταγωγὴν ἡμῶν.»

§168ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ἐντρέπεσαι, ἀδελφὲ, νὰ διαβάζῃς τοιαῦτα ῥομάντζα ἀπὸ τὸ βῆμα;

§169ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντρέπομαι τῳόντι· ἀλλὰ δι’ ὑμᾶς, διὰ λογαριασμόν σας.—Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπαρχία περιῆλθεν ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς μου τεκταινομένων εἰς μεγίστην ἀνησυχίαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπαρχία περιμένει μετ’ ἀγωνίας τὴν ἀπόφασίν σας. Τὸ ἀναγνωσθὲν ἔγγραφον— καὶ εἶναι πέντε τὰ μέχρι τοῦδε σταλέντα μοι, τὸ ἓν θερμότερον τοῦ ἄλλου—μαρτυρεῖ περὶ τῶν λόγων μου. Ἀλλὰ τὸ ἐννοεῖται καὶ σεῖς. Καὶ σεῖς εἶσθε ἀπὸ ἐπαρχίας. Καὶ δύναταί τις ἀληθῶς νὰ φαντασθῇ ὀδύνην μεγαλειτέραν, ὀδύνην μᾶλλον σεβαστὴν παρὰ τὴν ὀδύνην ὁλοκλήρου λαοῦ ἀδικουμένου; Ἡ Εὐρυτανία περιμένει ἀπὸ τὴν Βουλὴν δικαιοσύνην. Μὴ θελήσητε νὰ ποτίσητε αὐτὴν πικρότατον, δηλητηριῶδες ποτήριον. Σεβασθῆτε τὴν θέλησίν της, τὸ τιμαλφέστατον τῶν δικαιωμάτων της, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου της. Ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου εἶναι ἡ βάσις τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν οἰκοδομήματος. Ὅταν δὲ ἡ βάσις αὕτη σαλευθῇ, τί πλέον ἀπομένει;

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ἔχει τις τὸν λόγον; εἶναι ὁ κύριος Πετσάλης, ὁ κύριος Παπαγεωργίου, ὁ κύριος Μπράβος.

§171ΜΠΡΑΒΟΣ. Κύριοι, δὲν θὰ μεταχειρισθῶ τὸν ἐνδοιασμὸν, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἀγορεύων περὶ ὑποθέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρεται προσωπικῶς. Εἰς αὐτὸν ἔκαμον μίαν παρατήρησιν ἀναγκαίαν· ἠρώτησα καὶ ἐζήτησα τὴν λύσιν μιᾶς ἀπορίας. Ἐνδεχόμενον ἡ ἀπορία μου νὰ λυθῇ, ὄχι ὡς ἐγὼ νομίζω, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ λυθῇ αὕτη, διότι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἔχοντες αὐτὴν τὴν ἀπορίαν. Βλέπω ὅτι ὑπάρχουσι δύω περιπτώσεις εἰδικαί· πρῶτον «ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς κατάγεται» καὶ δεύτερον «ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῆς ἐγκαταστάσεως»· μετὰ τὰς δύω αὐτὰς ἐννοίας ὑπάρχει ἑτέρα «ἀπολαμβάνων πρὸ διετίας τὰ ἀστικὰ δικαιώματα». Παρατηρῶ δὲ ὅτι ταῦτα ἐπάγονται εἰς τὰς δύω ἀνωτέρω περιπτώσεις, ἄνευ οὐδεμιᾶς διακρίσεως· διότι ἐὰν ὑποτίθεται ὅτι τὸ «ἀπολαμβάνων πρὸ διετίας τῶν ἀστικῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων» ἀνάγεται εἰς τὴν μίαν ἐκ τῶν δύω περιπτώσεων, τότε εἰς ποίαν ἐκ τῶν δύω ἀνάγεται; Δὲν εὑρίσκω δὲ λόγον νὰ πιστεύσω ὅτι ὁ Νομοθέτης ἠθέλησεν αὐτὴν τὴν περίοδον νὰ τὴν ἀναγάγῃ εἰς τὴν μίαν μόνον. Ἠρώτησα νὰ μάθω ἐὰν πρὸς τοῖς ἄλλοις, πρὸς τῷ προσόντι τῆς καταγωγῆς, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἔχει ὁ κύριος Ζηνόπουλος, ἐὰν ἀπολαμβάνῃ ἤδη πρὸ διετίας καὶ τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐξ ἧς ἐξελέχθη, καὶ θέλω νὰ μοι λυθῇ αὐτὴ ἡ ἀπορία.

§172ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπορῶ πῶς εὑρίσκετε ἀντινομίαν εἰς ἓν ἄρθρον σαφέστατον. Δύω περιπτώσεις καθιεροῖ ὁ Νόμος, τὴν καταγωγὴν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν· τὰ ἄλλα προσόντα εἶναι κοινὰ ἢ μᾶλλον ἀνεξάρτητα. Ἡ ἀπόλαυσις τῶν ἀστικῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων δὲν συνδέεται ἀναγκαίως μὲ τὴν ἐγκατάστασιν οὔτε μὲ τὴν καταγωγήν.

§173ΜΠΡΑΒΟΣ. Κύριε Μίληση, ἐννοεῖτε ὅτι τὰ πολιτικὰ δικαιώματα δύναται νὰ τὰ ἀπολαμβάνῃ τις ὅπου δήποτε;

§174ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαιότατα, ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἀπολαμβάνῃ καὶ πρὸ τῆς ἐγκαταστάσεως, ὅπως ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἀπολαμβάνῃ καὶ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς γεννήσεως. Ὁ Νόμος, ἐπαναλαμβάνω, ἀπαιτεῖ νὰ ἐγεννήθη ἢ νὰ κατάγεται ὁ ἐκλέξιμος ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ὅπου ἐκλέγεται· ἐκτὸς δὲ τοῦ εἰδικοῦ τούτου προσόντος προσαπαιτεῖ καὶ τὸ γενικὸν, ν’ ἀπολαμβάνῃ δηλ. τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα. Τὰ δύω ταῦτα προσόντα εἶναι ἐντελῶς διακεκριμένα ἀπ’ ἀλλήλων καὶ ἀνεξάρτητα.

§175ΜΠΡΑΒΟΣ. Ἐννοῶ νὰ τὰ ἐνασκῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐξ ἧς ἐκλέγεται.

§176Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Κύριος Κανάρης, καταγόμενος ἐκ Ψαρῶν, ἐνήσκει τὰ πολιτικά του δικαιώματα ἐν Σύρῳ καὶ ἐξελέγετο ἐκεῖ βουλευτὴς, χωρὶς νὰ ἀπολέσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα εἰς Ψαρά.

§177ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἤθελεν ὁ νόμος, διότι κατάγεταί τις ἁπλῶς καὶ μόνον ἔκ τινος ἐπαρχίας, νὰ μὴ δύναται νὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἀλλοῦ. Τί ἀναμιγνύετε τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἀστικῶν δικαιωμάτων...

§178Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ ν’ ἀπολαύῃ τῶν ἀστικῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων; νὰ μὴ ᾖναι δικαστικῶς ἐστερημένος τούτων. Ὁ νόμος διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁρίζει ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀπώλεσε διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως τὰ πολιτικὰ καὶ ἀστικὰ αὑτοῦ δικαιώματα δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ βουλευτὴς πρὸ τῆς παρελεύσεως διετίας.

§179ΜΠΡΑΒΟΣ. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἰδέαν εἶχον καὶ ἐζήτησα τὴν λύσιν τῆς ἀπορίας μου.

§180Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἠδύνατο νὰ συγχαρῇ καταβαίνων τοῦ βήματος τὸν κύριον Μπουφίδην, ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ συγχαρῶ τὸν κατελθόντα τοῦ βήματος ἐπὶ τῇ μεγάλη εὐγλωττίᾳ αὐτοῦ, ἐπὶ τῇ μεγάλη ἱκανότητι καὶ τέχνῃ τοῦ λόγου, διὰ τῆς ὁποίας προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ τὸ ζήτημα αἰσθηματικόν. Τὸ ζήτημα ὅμως δὲν εἶναι αἰσθηματικὸν, εἶναι νομικὸν, καὶ ὅσοι εἴχατε τὴν τιμὴν νὰ διατελῆτε μέλη τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 63, γνωρίζετε πόθεν προέκυψε τὸ ἀπασχολοῦν τὴν Βουλὴν σήμερον ζήτημα· προέκυψεν ἀπὸ ἕνα φόβον τῶν ἐπαρχιῶν περὶ ἐνδεχομένων ἐπιδρομῶν τῆς πρωτευούσης εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἀντιποιήσεων τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ἠθέλησεν ἡ Συνέλευσις τότε νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς ἐκείνους τῶν πολιτευομένων, οἵτινες κατοικοῦντες ἐν Ἀθήναις ἐπιδιώκουν παντὶ σθένει καὶ τὰ ἀγαθὰ τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ἀναγνώσας τὰ πρακτικὰ, τὴν πρότασιν ταύτην ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μίλησης, πληρεξούσιος Ἑρμιονίδος. Κατ’ αὐτῆς δὲ ἄλλος, κάτοικος ἐν Ἀθήναις, πληρεξούσιος ἐπέφερεν ἑτέραν πρότασιν, ὅπως ματαιώσῃ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση. Δὲν προὐτίθετο λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ εἰς μίαν τάξιν ἀνθρώπων δύω στάδια ἐκλογῆς, δύω ἐπαρχίας, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τρεῖς καὶ τέσσαρας, ὅσας ἐπεδίωξε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Ζηνόπουλος. Βεβαίως, κύριοι, δὲν ἠδύνατο ἡ Συνέλευσις νὰ κλείσῃ τὰς θύρας εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι προέθεντο νὰ κατέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Εἶπεν ὅμως ὅτι σεῖς, οἱ θέλοντες νὰ συναγωνισθῆτε μετὰ τῶν λοιπῶν, ὀφείλετε πρὸ δύω ἐτῶν νὰ ἐγκατασταθῆτε εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τῆς ὁποίας ζητεῖτε νὰ ἐκλεχθῆτε. Διπλοῦν ἐπεδίωξε σκοπὸν ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ ἄρθρου 70· πρῶτον, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δικαίωμα τῶν ἐπαρχιῶν ἀπὸ τῆς ἁπλῆς καὶ λόγῳ μόνον πολιτογραφήσεως ἀνθρώπων ἀποκατεστημένων ἐν τῇ πρωτευούσῃ καὶ μηδόλως γινωσκόντων τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ δεύτερον μὴ περιωρίσῃ ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς ἢ τῆς γεννήσεως τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν εὑρίσκει συμφέρον ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ, νὰ μὴ τὸ δεσμεύσῃ καὶ τὸ ἀποστερήσῃ τῶν δικαιωμάτων του, θέλον νὰ ἔλθῃ καὶ ἀποκατασταθῇ εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ὅπως ἐπιδιώξῃ πολιτικὰ δικαιώματα. Δὲν ἠννόει ὅμως νὰ δώσῃ πλείονα ἐκλογικὰ δικαιώματα εἰς κἀνένα ἀπολύτως εἰς τρόπον ὥστε, διότι συνέπεσε νὰ γεννηθῇ ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ, νὰ κατοικῇ δὲ ἐν ἑτέρᾳ, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγηται ἐν ἑκατέρᾳ. Τοῦτο, κύριοι, βεβαίως δὲν ἔχω ἀνάγκην διὰ πολλῶν ν’ ἀναπτύξω, διότι ἤθελον φανῆ ἐγωϊστής, ὁμιλῶν ἀπέναντι εἰδότων καὶ ἀπέναντι πολλῶν οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν μέλη τῆς νομοθέτιδος ἐκείνης Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει, διότι οὔτε Εὐρυτὰν εἶναι, οὔτε ἐξ Εὐρυτανίας κατάγεται· ἐννοῶ δὲ καταγωγὴν τὴν γέννησιν παρὰ ἀνθρώπου ἐγκατεστημένου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ ἐκλεχθῇ. Διότι ἐκεῖνος λέγεται ὅτι κατάγεται ἐξ ἐπαρχίας τινός, τοῦ ὁποίου ὁ πατὴρ εἶναι ἐγκατεστημένος ἐν τῷ τόπῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγεννήθη αὐτός. Δὲν ἐννοῶ καταγωγὴν δέ, ὅταν ἐγεννήθη ἔν τινι τόπῳ ἐκ τυχαίων περιστατικῶν, ὅταν π. χ. διατελῶν τις ὑπάλληλος ἔν τινι ἐπαρχίᾳ ἐγέννησεν ἐκεῖ τέκνα, διότι ἡ κατοικία τοῦ γεννήτορος εἶναι προσωρινή. Ἂν συνέπεσε διατελῶν τις ἐνταῦθα Βουλευτὴς νὰ ἔχῃ τὴν οἰκογένειάν του καὶ νὰ ἀποκτήσῃ τέκνα, τὰ τέκνα του δὲν ἀποκτοῦν ἐκ τούτου δικαιώματα ἐν Ἀθήναις. Πρέπει λοιπὸν νὰ συντρέχωσι καὶ ἡ γέννησις καὶ ἡ ἐγκατάστασις καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔλαβε χώραν ἡ γέννησις. Ἐξετάσωμεν ἤδη, ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐγεννήθη ἐν Εὐρυτανίᾳ; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· αὐτὸς οὗτος σᾶς ὡμολόγησεν ἀπροκαλύπτως ὅτι ἐγεννήθη ἐν Αἰτωλικῷ, ὅτε ἦτον ἤδη ἀποκατεστημένος ἐκεῖ ἀπὸ τοῦ 29 ὁ πατήρ του ἀπομακρυνθεὶς ἐκ τῆς Εὐρυτανίας. Ἡ δὲ κατοικία τοῦ πατρός του δὲν ἦτο προσωρινὴ, δὲν ἦτο τυχαία, δὲν ἦτο διαβατικὴ ἀλλὰ μόνιμος καὶ σταθερὰ μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς πλήρους, τελείας ἀποκαταστάσεως εἰς τὸν τόπον, διότι οὐδέποτε ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὸ Αἰτωλικὸν, ἐκεῖ ἐξήσκησε καὶ δικαιώματα ἐκλογικὰ, ἐγένετο δήμαρχος ἢ δημαρχικὸς πάρεδρος, ἀστυνόμος καὶ ἐξηκολούθησεν οὕτω διατελῶν μέχρι τοῦ θανάτου του. Ἡ κατὰ φαντασίαν καταγωγὴ τοῦ Γ. Ζηνοπούλου ἐξ Εὐρυτανίας εἶναι ὅλως ἰδανικὴ καὶ ὅλως ἀνυπόστατος. Ἂν συνέβαινεν ὁ πατὴρ τοῦ κ. Ζηνοπούλου μετὰ τὴν γέννησιν τοῦ υἱοῦ του περὶ οὗ πρόκειται σήμερον, νὰ ἐπανήρχετο εἰς Εὐρυτανίαν, ἡ ἐν Αἰτωλικῷ γέννησίς του θὰ ἦτο τυχαία καὶ θὰ ἦτον ἑπομένως υἱὸς πατρὸς Εὐρυτᾶνος· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη. Ὁ πατήρ του ἐξηκολούθει μένων ἐν Αἰτωλικῷ μέχρι τοῦ θανάτου του, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἔχων δικαιώματα ἐκλογικά. Ἀλλὰ καὶ ὁ Γ. Ζηνόπουλος ἔδειξε διὰ πραγμάτων τὴν σταθερὰν ἀπόφασίν του νὰ ᾖναι Μεσολογγίτης· ἐκεῖ ἐξακολουθεῖ νὰ ἀπολαύῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, οὐδέποτε ἐνεθυμήθη τὴν Εὐρυτανίαν, οὐδέποτε ἐδήλωσε τὴν προαίρεσιν τοῦ νὰ ᾖναι Εὐρυτάν. Ἐξηκολούθησε δὲ νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου. Ὁ κ. Ζηνόπουλος εἶπεν ὅτι, τοῦ πατρός του ὄντος ποτὲ (ἂν καὶ τοῦτο ἀμφισβητῆται) Εὐρυτᾶνος, καὶ ὁ υἱὸς ἀκολουθεῖ τὴν κατοικίαν τοῦ πατρὸς καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ κατάστασιν. Ἂν τοῦτο, κύριοι, παραδεχθῆτε, ἰδοὺ εἰς ποῖον ἄτοπον δυνάμεθα νὰ περιέλθωμεν· Ὑποθέσατε ὅτι ὁ πατὴρ τινος εἶναι κάτοικος καὶ ἐγκατεστημένος ἐν Ἀθήναις, ὅτι μετέβη ἐντεῦθεν εἰς Ναύπλιον μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐγκατασταθῇ ἐκεῖ ὅπου καὶ ἀπέκτησεν υἱόν· οὗτος μετέβη καὶ ἀπεκατέστη εἰς Σύρον. Ἔχει ἤδη τὸ δικαίωμα ὁ υἱὸς οὗτος νὰ ἐκλεχθῇ εἰς τὸν τόπον τῆς γεννήσεως καὶ εἰς τὸν τόπον τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ εἰς τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς; τὸ τοιοῦτον θὰ ᾖναι παράδοξον νὰ τὸ παραδεχθῆτε. Τοιοῦτόν τι ἐπιδιώκει ὁ κ. Ζηνόπουλος, θέλων νὰ ἐκλεχθῇ ἐξ Εὐρυτανίας, ὅπου οὐδὲ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κἂν κατάλογον εἶναι ἐγγεγραμμένος. Εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ζηνόπουλος, τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ἀπὸ αὐτὴν τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ ἄρθρον 70, εἶναι λελυμένον ἀπὸ μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος· ἑπομένως αἱ ἐνστάσεις μας εἶναι ὅλως διόλου ἀβάσιμοι. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον εἰς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν, ὡς πρὸς τὴν ἐξήγησιν τὴν γενομένην παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, τοῦ κ. Μεσσηνέζη· τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτως «ἵνα ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς ἐκλέγεται»· δηλαδὴ νὰ ᾖναι ὁ ἐκλέξιμος καὶ οὐχὶ ὁ πατήρ του, ἐκ τῆς ἐπαρχίας.

§181ΣΑΡΑΒΑΣ. Τί θὰ εἰπῇ νὰ ᾖναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας; Νὰ φυτρώσῃ ἐκ τῆς γῆς;

§182Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ᾖναι γεννημένος ἐκεῖ, ἢ πρὸ διετίας τοὐλάχιστον ἐγκατεστημένος.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ υἱός μου εἶναι Μεσσήνιος ἢ Ἀθηναῖος;

§184ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδιάφορον ποῦ ἐγεννήθη. Σεῖς εἶσθε Μεσσήνιος, διότι οὐδέποτε ἐδηλώσατε νὰ μεταβάλητε τὴν κατοικίαν σας. Δύναται λοιπὸν νὰ ἐλεχθῇ ἐκ Μεσσήνης μόνον καὶ οὐχὶ ἐξ Ἀθηνῶν ὅπου δὲν ἐνεκατεστάθητε· δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐλεχθῇ καὶ ἐν Οἰτύλῳ ὅθεν ὑμεῖς ἕλκετε. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐγεννήθη ἐν Αἰτωλικῷ ὑπὸ πατρὸς αὐτόθι ἐγκατεστημένου, ἀπομακρυνθέντος τῆς Εὐρυτανίας μὲ τὴν πρόθεσιν, διὰ τῶν πραγμάτων βεβαιωθεῖσαν, νὰ μὴ ἐπανέλθῃ ἐκεῖ.

§185ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρετε;

§186ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν ἐπανῆλθε ποτέ, διότι ἐκεῖ ἔγεινε δήμαρχος, ἀστυνόμος, ὁ δὲ υἱός του ἐγεννήθη ἐκεῖ. Ἐννοῶ ἰδίαν καταγωγὴν καὶ οὐχὶ τοῦ πάππου ἢ τοῦ προσπάππου. Προσεπάθησεν ὁ κ. Ζηνόπουλος νὰ ὠφεληθῇ ἐκ μιᾶς ἐξηγήσεως, ὡς εἶπον, γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τῆς Συνελεύσεως καὶ τὴν ὁποίαν ἐλεεινῶς παρερμηνεύει. Ἰδοὺ πῶς ἔχουσι τὰ πρακτικά. «Πρόεδρος. Ἡ Συνέλευσις ἐξήγησε χθὲς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ οἱ γεννηθέντες εἰς μίαν ἐπαρχίαν, ἢ ἐγκατεστημένοι πρὸ καιροῦ νὰ ἔχουν καὶ διαμονὴν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ πρὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐκλέγονται· καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τοὺς καταγομένους ἐξ ἐπαρχίας, ἐθεώρησεν ἡ Συνέλευσις, ὅτι δύνανται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ ὅπου ἂν διαμένουν νὰ ἐκλεχθῶσι·» δηλ. ἐπειδὴ ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀντὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν λέξιν «γεννηθέντας» μετεχειρίσθη καταγομένους, ὁ κ. Ζηνόπουλος ὑπέλαβεν ὅτι ἡ καταγωγὴ εἶναι ἰδία κατηγορία τῆς γεννήσεως. Ἀλλ’ εὐτυχῶς τὸ ἄρθρον 70 δύω τινὰ ἀπαιτεῖ, καταγωγὴν, ὡς ἀνωτέρω τὴν ἐξήγησα, ἢ ἀποκατάστασιν, ἓν ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει ἀπολύτως νὰ ὑπάρχῃ.

§187ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι εἰς τὴν καταγωγὴν περιλαμβάνεται ἡ γέννησις, καὶ ὅτι διὰ τὴν καταγωγὴν δὲν εἶναι ἀναπόφευκτος ὅρος ἡ γέννησις.

§188ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω προσόντα, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ὑπάρχουν· ἢ ἡ καταγωγὴ, καὶ ἐννοῶ τὴν γέννησιν ὑπὸ πατρὸς ἐγκατεστημένου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ παρ’ ἧς ἐκλέγεται, ἢ ἡ ἀποκατάστασις πρὸ διετίας. Οὐδέτερον τούτων συντρέχει ἐν τῷ προκειμένῳ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Ζηνοπούλου. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἦλθε καὶ κατὰ τὸ 1869 ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἔλυσεν. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ 1868 ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη κάλπην εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσσήνης ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου, ἀφοῦ ἐνήσκει τὰ πολιτικά του δικαιώματα ἐν Μεσσήνῃ. Προκειμένου δὲ τότε νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἐδικαιοῦτό τις νὰ ἐκλεχθῇ ἐν δυσὶν ἐπαρχίαις, ῥητῶς εἶπεν ὅτι δὲν δύναται. Κατὰ τὸ 1869 ἡ Κυβέρνησις ἐχορήγησεν εἰς τὸν αὐτὸν κ. Κουμουνδοῦρον κάλπας καὶ εἰς τὰς δύω ἐπαρχίας καὶ τάσις εἰς τὴν Βουλὴν ἐπαρουσιάσθη νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλεχθέντα ὅπως προτιμήσῃ μίαν ἐκ τῶν δύω ἐπαρχιῶν ὁ ἐκλεχθείς. Περὶ τούτου ἐγεννήθη μακρὰ συζήτησις καὶ ἀνεβλήθη τὸ ζήτημα μέχρι τῆς καταρτίσεως τῆς Βουλῆς, ὅτε ὑποβληθέντος τοῦ ζητήματος ἐλύθη, ὡς ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν σήμερον, ἤτοι ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Κουμουνδούρου δὲν ἦτο νόμιμος.

§189ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐδήλωσε ποίαν τῶν δύω προτιμᾷ.

§190ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον, κ. Μποῦτε· ἰδοὺ τί ἀπεφασίσθη. «Ἡ Βουλὴ, ἀναγνωρίζουσα ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀναδειχθῇ ὑποψήφιος βουλευτὴς καὶ νὰ ἐκλεχθῇ εἰς δύω ἐπαρχίας, ἀποφαίνεται, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐξελέχθη νομίμως βουλευτὴς Μεσσήνης (μόνον) ὅπου κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐξήσκει τὰ δημοτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα.» Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ποῦ ἐξήσκει τὰ δημοτικά του δικαιώματα ὁ κ. Ζηνόπουλος; Ἐν Εὐρυτανίᾳ; Οὐχὶ, ὁμολογεῖτε πάντες· τὰ ἐξήσκει ἐν Μεσολογγίῳ.

§191ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος ἀνεκηρύχθη ἐφέτος καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου καὶ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν· τὸ δὲ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ Νομάρχου τὸν ἠρώτησε ποίαν τῶν δύω ἐπαρχιῶν προτιμᾷ, καὶ εἶπεν ὅτι προτιμᾷ τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας.

§192ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε ἠννόει ἡ Συνέλευσις... (θόρυβος ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ.) Αὐτοὶ οἱ ἐγκάθετοι τοῦ ἀκροατηρίου, οἱ ἄθλιοι, οἱ ἀναίσχυντοι πρέπει νὰ σιωπήσουν.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἀκροατήριον οἱ κλητῆρες νὰ ἀποβάλλουν τοὺς θορυβοῦντας.

§194ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Βαλασόπουλε, νὰ σᾶς διαβάσω ἓν ἔγγραφον;

§195ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.—Ἡ Συνέλευσις δὲν ἠννόει νὰ δώσῃ δικαιώματα εἰς ἕνα ἕκαστον νὰ πηγαίνῃ ὅπου ἔχει πιθανότητα νὰ ἐκλεχθῇ, σήμερον ἐν Εὐρυτανίᾳ, καὶ αὔριον ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ ἄλλοτε ἐκεῖ ὅθεν κατήγετο ὁ πάππος του· τοιαῦτα κερδοσκοπικὰ (ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις) δὲν ἠννόει νὰ ὑπηρετήσῃ ἡ Συνέλευσις. Παραδεχόμενοι τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιφρονοῦντες ἐπιδιώκουσιν ἀρχὴν, θὰ ἴδητε αὔριον πολλὰς δημιουργημένας ἐκλογικὰς περιφερείας. Μὴ θέτετε, κύριοι, τινὰς εἰς ἀνωτέραν μοῖραν ἐν ᾗ διατελοῦμεν πάντες ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα. Ὅτι δὲν εἶναι Εὐρυτὰν ὁ κ. Ζηνόπουλος σᾶς ἐφέραμεν τὸ μητρῷον ἐξ οὗ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐκ τῶν Ἀγράφων τῶν Τουρκικῶν, καὶ μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος ἐπαύθη ὡς δημόσιος ὑπάλληλος δυνάμει τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔπαυσε τοὺς ἑτερόχθονας. Ἀπέναντι λοιπὸν τοιούτων ἀποδείξεων, εἶναι μηδὲν τὰ ἐκμαρτύρια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ὁ κ. Ζηνόπουλος, καὶ τὰ σημερινὰ πιστοποιητικὰ τοῦ δημάρχου βεβαιοῦντα τὰ πρὸ 80 ἐτῶν. Ἀπέναντι τῶν ἐπισήμων ἀποδείξεων, ἃς προσάγομεν, οὐδεμίαν ἀντιτάσσουσι σπουδαίαν καὶ ἐπίσημον ἀπόδειξιν οἱ ὑποστηρίζοντες τὸν κ. Ζηνόπουλον, ὡς Εὐρυτᾶνα. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξοντόσωμεν τὸν κ. Ζηνόπουλον, ὡς οὗτος εἶπε, δὲν διαγράφεται ἀπὸ τὰς δέλτους τῆς πολιτείας διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἀποφαινομένης ὅτι κακῶς ἐξελέχθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Εὐρυτανίας· ὁ κ. Ζηνόπουλος, ἂν θέλῃ νὰ ἐνασκήσῃ πολιτικὰ δικαιώματα ἐν Εὐρυτανίᾳ, δύναται νὰ ἐγκατασταθῇ καὶ ἀποκτήσῃ τοιαῦτα, ἀλλὰ νὰ τὰ ἀποκτήσῃ ὄχι ἔχων δύω θύρας, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον διὰ τῆς ἑτέρας, ἐπιδιώκων ἐποχὴν καθ’ ἣν τῷ εἶναι εὐχερὴς ἡ διὰ ταύτης εἴσοδος, καὶ ἐγκαταλιμπάνων αὐτὴν, ὅταν δὲν τῷ εἶναι ἀνοικτή. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὡς ἠθέλησε νὰ τὸ παραστήσῃ ὁ κ. Ζηνόπουλος αἰσθηματικὸν, ἀλλὰ καθαρῶς νομικὸν, καὶ θὰ ὑποταχθῇ ὁ κ. Ζηνόπουλος εἰς τὴν αὐτὴν μὲ ἡμᾶς κατηγορίαν· ἑπομένως ἐὰν θέλῃ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν δύναται νὰ ἀποταθῇ εἰς τοὺς συμπατριώτας του, εἰς τὴν ἐπαρχίαν εἰς ἣν πράγματι ἀνήκει, ἢ ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ψῆφον τῶν Εὐρυτάνων ὀφείλει νὰ ἐγκατασταθῇ ἐκεῖ.

§196ΤΙΝΕΣ. Ψηφοφορίαν, κύριε πρόεδρε.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ λάβῃ τις τὸν λόγον;

§198ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγώ.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§200ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, θέτω ἁπλούστατα τὸ ζήτημα, ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ τεθῇ. Δὲν ἦτον ἀνάγκη, φρονῶ, νὰ ἐνασχοληθῇ τόσον πολὺ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ζητήματος ἁπλουστάτου, τὸ ὁποῖον, ὡς θέλετε ἀκούσει, δὲν παρουσιάζεται πρώτην φορὰν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ὑπάρχουν προηγούμενα, εἰς τὰ ὁποῖα πολλοὶ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι κάθηνται εἰς αὐτὴν τὴν πλευρὰν, ἔλαβον μέρος. Ὁ Κωνσταντῖνος Ζηνόπουλος, πατὴρ τοῦ Γεωργίου Ζηνοπούλου, βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, ἦτον ἀπὸ Μαραθιᾶ, χωρίον τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως ἐμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας; Ἰδοὺ τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ζήτημα ὅλως πραγματικόν. Ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ πραγματικοῦ τούτου γεγονότος; Μεθ’ ὅσα ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἀνέγνωσεν ἔγγραφα καὶ ἐνυπογράφους μαρτυρίας, πρέπει νὰ τυφλώττῃ τις εἰς τὸ φῶς, διὰ νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο· πρέπει νὰ ἀρνῆταί τις τὰ πλέον πασιφανῆ πράγματα διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ πατὴρ τοῦ Γεωργίου Ζηνοπούλου ἦτον ἀπὸ τὸ χωρίον Μαραθιᾶ, τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς καὶ ἀναμφισβήτητον, ἐὰν μόνον ὅστις δὲν ἐντρέπεται ἐκείνους πρὸς τοὺς ὁποίους λαλεῖ, ὅστις δὲν ἐντρέπεται τὸν ἑαυτόν του, μόνον αὐτὸς θὰ ἐτόλμα νὰ ἀμφισβητήσῃ τόσῳ πασίδηλα γεγονότα, ὑπάρχει ἐφεξῆς ἀμφιβολία, ὅτι ὁ Γεώργιος Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ὁ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν Νόμος; τοῦτο ἔρχομαι ἐν ὀλίγοις νὰ ἐξετάσω. Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος, ἐκτὸς τῶν λοιπῶν προσόντων νὰ κέκτηται καὶ τὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἐπαρχιακὴν ἰθαγένειαν. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ τελευταία Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ψηφίζουσα τὸ προμνημονευθὲν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, κατείχετο ὑπὸ ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ὀνομάσω αὐτοχθονικάς· δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ πολιτεύματι τὴν μεγάλην ἀρχὴν τῆς γενικῆς πολιτογραφήσεως· ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ τὸν ἐκλεγόμενον διὰ δεσμῶν ὅσον τὸ δυνατὸν στενοτέρων, ἢ, ἀκριβέστερον εἰπεῖν, τοπικωτέρων, μὲ τοὺς ἐντολεῖς του. Δὲν πρέπει νὰ κατακριθῇ πολὺ διὰ τοῦτο· καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐὰν δὲν ᾖναι ἰθαγενὴς Ἄγγλος. Τὴν ἰθαγένειαν λοιπὸν ἡμεῖς τὴν γενικὴν τὴν μεταφέραμεν εἰς ἐπαρχιακὴν ἰθαγένειαν. Ἀπῃτήσαμεν, διὰ νὰ δύναται νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τις μίαν ὡρισμένην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, νὰ ᾖναι ἰθαγενὴς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, διότι οὕτως συνδέεται ἐπὶ μᾶλλον μὲ αὐτὸν τὸν τόπον, εἶναι ἐν γνώσει τῶν ἀναγκῶν του, καὶ δύναται νὰ προνοῇ περὶ τῆς θεραπείας αὐτῶν. Ἀλλὰ ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἤθελε περικλείσῃ εἰς μόνον τὸν στενὸν τοῦτον χῶρον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπαρχίας τοῦ ἐκλέγειν, ἤθελε παρὰ πολὺ περιορίσει τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς. Ἔθεσε λοιπὸν τὸν δεύτερον ὅρον, τοὐτέστι ὅτι, ἐὰν δὲν ᾖναί τις ἰθαγενὴς τῆς ἐπαρχίας, δύναται ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι, ἐὰν ἔχῃ προσὸν παραπλήσιον μὲ τὸ τῆς ἐπαρχιακῆς ἰθαγενείας, ἐὰν ἐγκατασταθῇ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καὶ διαμείνῃ τοὐλάχιστον δύω ἔτη εἰς αὐτήν. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἔθετε τὸν ὅρον τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ διετοῦς ἐγκαταστάσεως, δὲν ἠννόει τὴν πολιτικὴν ἐγκατάστασιν, ἤτοι τὴν πρὸ δύω ἐτῶν ἐγγραφὴν εἰς ἕνα δῆμον, ἀλλ’ ἠννόει τὴν πραγματικὴν ἐγκατάστασιν, ἥτις συνίσταται εἰς τὸ νὰ μεταφέρῃ τις εἰς ἕνα τόπον τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεων καὶ τῶν συμφερόντων του, διότι ἤθελε νὰ συνδέσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν στενότερον τὸν ἐκλεγόμενον μὲ τὴν ἐπαρχίαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐκλέγεται. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δὲν ἐτηρήθη αὐστηρῶς, ἐφηρμόσθη ἐπὶ τὸ εὐρύτερον. Ἀντὶ τῆς διετοῦς πραγματικῆς ἐγκαταστάσεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἠρκέσθησαν εἰς διετῆ πολιτικὴν ἐγκατάστασιν. Τί ἐνόησεν ὅμως μὲ τὴν ἐπαρχιακὴν, ὡς εἶπον, ἰθαγένειαν ἡ Συνέλευσις; Ἐνόησε βεβαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐννοοῦμεν, ὅταν λέγωμεν «εἶμαι Λάκων, εἶμαι Πατρινὸς, Μεσσήνιος, Ἀθηναῖος.» Τί ἄλλο εἶναι ἡ ἐπαρχιακὴ ἰθαγένεια; Ἐὰν δὲν ᾖμαι ἰθαγενὴς τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, καίτοι ἐν Καλάμαις ἀποκατεστημένος, διότι ὁ πατήρ μου ἦτο Λάκων, τότε δὲν ἐννοῶ τί θὰ εἰπῇ ἰθαγένεια. Ἐκτὸς ἐὰν, ὡς εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Βαλασόπουλον, ἰθαγένειαν ἐννοεῖ τὸ νὰ φυτρώσῃ τις ἀπὸ τὴν γῆν.

§201ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ λέγεται γηγενής.

§202ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν ὁ πατήρ μου δὲν μοῦ δίδῃ τὴν ἐπαρχιακὴν ἰθαγένειαν, τίς λοιπὸν θὰ μοῦ τὴν δώσῃ; Βεβαίως τότε δὲν θὰ μοὶ τὴν δώσῃ οὔτε ὁ πάππος μου, οὔτε ὁ προσπάππος. Εἰς ποίαν λοιπὸν περίστασιν θεωρεῖταί τις ὅτι εἶναι ἰθαγενής τινος ἐπαρχίας, ὅτι κατάγεται ἔκ τινος ἐπαρχίας; Ἐὰν δὲν παραδέχεσθε ὅτι ὁπόταν ὁ πατὴρ τοῦ ἐκλεγομένου κατήγετο ἀπὸ ὡρισμένην ἐπαρχίαν, ὁ υἱὸς δὲν εἶναι τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἰθαγενὴς, εἰς ποίαν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, περίστασιν θεωρεῖταί τις ὅτι κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας; Μὲ τὴν θεωρίαν σας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἰθαγένεια ἐπαρχιακή.

§203Α. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ υἱὸς τοῦ Μεσσηνίου δὲν εἶναι Λάκων διότι ἐγεννήθη εἰς τὴν Λακωνίαν.

§204ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν θέλετε ἀκόμη νὰ μ’ ἐννοήσητε· λαμβάνετε μίαν θέσιν καὶ προσπαθῆτε νὰ εὕρητε ἐπιχειρήματα ἵνα τὴν ὑποστηρίξητε. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν σκέπτονται οὕτω· ὁ βουλευτὴς, κατ’ ἐμὲ, ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ ἵνα εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ ὄχι ἵνα ἐπινοήσῃ ἐπιχειρήματα πρὸς ὑποστήριξιν ὡρισμένης ἰδέας· αὐτὸ γίνεται ἀλλοῦ. Λοιπὸν συμβαίνει ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχιακὴν ἰθαγένειαν τὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐθνικότητα· τὸ τέκνον ὅπου δήποτε καὶ ἂν γεννηθῇ παρακολουθεῖ τὴν ἰθαγένειαν τοῦ πατρός. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἰθαγένεια, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος. Καὶ εἶπον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἐννοῇ ἄλλως, διότι, διαφορετικὰ, ἡ ῥῆσις τοῦ ἄρθρου 70 Συντάγματος «νὰ κατάγηται ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται», οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν. Ἀλλ’ ἔρχεται μία δευτέρα ἀντίῤῥησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω. Ἐὰν κατάγεταί τις, ἢ εἶναι ἰθαγενὴς τῆς ἐπαρχίας ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκλέγεται—καὶ μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν ἰθαγενὴς τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ, ὡς ἠκούσατε πρότερον ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως, ὁ ἀξιότιμος κ. Μίλησης κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 70 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος προκληθεὶς νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰσαγάγει, ῥητῶς εἶπεν ὅτι διὰ τοῦ κατάγεται ἐννοεῖται ἡ ἐπαρχιακὴ ἰθαγένεια—ἐὰν, λέγω, κέκτηται τίς τὸ προσὸν τῆς ἐπαρχιακῆς ἰθαγενείας, ἀρκεῖ τοῦτο καὶ μόνον ἵνα ᾖναι ἐκλέξιμος βουλευτὴς, ἢ ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι καὶ δημότης ἔν τινι τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, τῆς ὁποίας εἶναι ἰθαγενής; Βεβαίως ὄχι. Ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται κάπως παράδοξον νὰ ᾖναί τις δημότης εἰς μίαν ἐπαρχίαν καὶ ἰθαγενὴς μιᾶς ἄλλης· ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἡ προμνημονευθεῖσα διάταξις τοῦ Συντάγματος. Ἀπῄτησε μόνον νὰ κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεταί τις ὡς βουλευτὴς, οὐχὶ δὲ νὰ ᾖναι καὶ δημότης ἔν τινι τῶν δήμων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας. Εἶπον πρότερον ὅτι ὑπάρχουν προηγούμενα, κατὰ τὰ ὁποῖα τὸ ζήτημα ἐλύθη καθ’ ὃν ἤδη ἐκθέτω τρόπον, προηγούμενα καθιερωθέντα ἄνευ σπουδαίας τινὸς ἀντιῤῥήσεως. Ὅσοι ἀπετελεῖτε μέρος τῆς Βουλῆς τοῦ 1872, ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀμφισβήτησιν ἡ ὁποία ἐγεννήθη, ἐὰν ὁ κ. Βελιανίτης, βουλευτὴς Παξῶν, εἶχε τὰ προσόντα τοῦ ἐκλεξίμου· συνέβησαν μάλιστα κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προσόντων τοῦ κ. Βελιανίτου περίεργά τινα τὰ ὁποῖα δὲν νομίζω ἐπίκαιρον νὰ τὰ ἀναφέρω ἤδη. Ἠναγκάσθην τότε νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ὑποστηρίξω αὐτὴν ταύτην τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποστηρίζω, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος, καὶ εἰς τοῦτο ἐφαίνοντο κατ’ ἀρχὰς συμφωνοῦντες καὶ οἱ φίλοι τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἰσχυρίζετο ὅτι ὁ κ. Βελιανίτης δὲν εἶχε τὰ κατὰ νόμον προσόντα. Ἦτο μὲν ἐκ Παξῶν διότι ὁ πατήρ του ἦτον ἐκ Παξῶν, μάλιστα εἶχεν ἐκλεχθῆ πληρεξούσιος ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλ’ ἐξήσκει τὰ δημοτικά του δικαιώματα εἰς Κέρκυραν, διατελέσας μάλιστα καὶ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος. Λοιπὸν ἔλεγον τότε οἱ ἐνιστάμενοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Βελιανίτου ὅ,τι λέγουν καὶ σήμερον· εἶσαι, κ. Βελιανίτη, ἐκ Παξῶν, ἀλλὰ μετέφερες τὰ πολιτικά σου δικαιώματα ἐν Κερκύρᾳ καθὸ δημότης Κερκύρας, καὶ δὲν δύνασαι ἑπομένως νὰ ἐκλεχθῇς βουλευτὴς Παξῶν.

§205ΑΝΔΡΙΤΣΟΥ. Ὁ Βελιανίτης ἦτον ἐγγεγραμμένος καὶ εἰς τὸν βουλευτικὸν κατάλογον τῶν Παξῶν.

§206ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὄχι, δὲν πρόκειται περὶ τούτου. — Παρουσιάσθη λοιπὸν τότε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον παρουσιάζεται, ὅτι δὲν ἠδύνατο ὁ κ. Βελιανίτης νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν νῆσον τῶν Παξῶν, διότι καὶ ἂν ἦτον ἐκ Παξῶν, ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ ἐξήσκησε δημοτικὰ δικαιώματα ἐν Κερκύρᾳ, δὲν δύναται ἢ ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος......

§207ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἰσχυρίζομαι τοῦτο.

§208ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἰσχυρισμῶν τῶν ἰδικῶν σας. Ὁ κ. Μπουφίδης εἶπεν, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τοῦ δήμου Αἰτωλικοῦ, καὶ διὰ τοῦτο φαίνεται παραιτηθεὶς τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ τὴν Εὐρυτανίαν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἦτο μία καὶ ἡ αὐτὴ περίστασις. Τὸ ἕτερον προηγούμενον περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν Οἰτύλου, καθ’ ἣν εἶχεν ἐκλεχθῆ βουλευτὴς ὁ κύριος Πικουλάκης. Ὁ κύριος Πικουλάκης διετέλει δημαρχικὸς πάρεδρος τοῦ δήμου Καλαμῶν τῆς ὁμωνύμου ἐπαρχίας, καὶ ἐξελέχθη βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς του, παρουσιάσθη τὸ ἴδιον ζήτημα, ἐὰν, καίτοι ὁμολογουμένως ἰθαγενὴς τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ τὸ Οἴτυλον, ἀφοῦ ἦτο δημαρχικὸς πάρεδρος εἰς μίαν ἄλλην ἐπαρχίαν· καὶ ἡ Βουλὴ πάλιν παρεδέχθη, ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ δημότου ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ εἶναι ὅλως ἄσχετος ἀπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ διὰ νὰ ἐκλεχθῇ ὡς ἰθαγενὴς μιᾶς ἐπαρχίας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχα νὰ εἴπω πρὸς διαφώτισιν τῶν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προσόντων τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου, ὡς βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, προκυπτόντων ζητημάτων.

§209ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεχθῇ εἷς ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν καὶ ἀπὸ ἄλλην!

§210ΣΑΡΑΒΑΣ. Συμπίπτει σεῖς νὰ ἦσθε ἐγκατεστημένος εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν παρὰ ἐκείνην ἐξ ἧς κατάγεσθε· ἐνῷ ἄλλος δὲν συμπίπτει νὰ εὑρίσκηται εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις.

§211ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραδέχεσθε λοιπὸν δύω τάξεις....

§212ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τάξεις, ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι παραδέχεται ὁ νόμος (θόρυβος).

§213ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγὼ εἰς ποῖον ἀνήκει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, καὶ μὲ ἐπίσημα ἔγγραφα; (θόρυβος) Νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ. Ἰδοὺ τί τρέχει· προεκηρύχθη τις καὶ ἀπὸ τὰς δύω ἐπαρχίας.... Τὸ ζήτημα τῆς συγχρόνου ἐκλογῆς ἐλύθη ἀρνητικῶς κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου· εἶπον τότε ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ συγχρόνως ἀπὸ δύω ἐπαρχίας.

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλ’ ἐναλλάξ......

§215ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἔκαμε πρακτικὸν ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, διὰ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὅτι ἐν περιπτώσει συγχρόνου προτάσεως ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων ὑποψηφίου τινὸς, προσκαλεῖται οὗτος νὰ δηλώσῃ ποίαν ἐπαρχίαν προτιμᾷ· καὶ τοῦτο ἐφήρμοσεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ὁ Νομάρχης Ἀκαρνανίας ἐδήλωσε δι’ ἀναφορᾶς, ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἀνεκηρύχθη καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῆς ἐγκαταστάσεώς του καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῆς καταγωγῆς του· καὶ ἠρώτησε τί νὰ κάμῃ· ἐρωτηθεὶς δὲ ὁ κύριος Ζηνόπουλος, προτιμᾷ τὴν τῆς Εὐρυτανίας. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἀπήντησε τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει).

§216Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Καὶ θὰ ἀποφασίσῃ βέβαια ἡ Βουλὴ τώρα.

§217ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον.

§218ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Κἀμμίαν λύσιν δὲν ἔχει.

§219ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὴν ἐρχομένην περίοδον δύνασθε πάλιν νὰ ἐκτεθῆτε καὶ εἰς τὸ Μεσολόγγιον;

§220ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι σᾶς λέγω. Σᾶς ἐξήγησα ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς καταγωγῆς συνδέεται μὲ τοὺς δεσμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ἀνεγνώρισε.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλος τις νὰ λάβῃ τὸν λόγον;

§222ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν δι’ ἀναστάσεως......

§224ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Προτείνεται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς βουλευτὰς, Βουλπιώτην, Γιολδάσην καὶ Τσιτσάραν, καὶ κατόπιν ἔρχεται......

§226ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ ἄλλον εἶναι περιττὸν, ὅταν ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς ἐπικυροῦται ἡ ἐκλογή.

§227ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν αὐτό;

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν παραδέχεται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς βουλευτὰς, Γιολδάσην, Βουλπιώτην καὶ Τσιτσάραν.

§229ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Νὰ ἐρωτήσητε γενικῶς δι’ ὅλην τὴν ἐκλογὴν ἐὰν ᾖναι ἔγκυρος.

§230Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ κατόπιν νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ περὶ προσόντων.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐρωτᾶται ἐὰν ᾖναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι.) Παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Τώρα ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν ὁ ἐκλεχθεὶς κ. Γ. Ζηνόπουλος ἔχῃ τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.

§232ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως.

§233ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§234ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρῶτον δι’ ἀναστάσεως, κ. πρόεδρε, καὶ ὅταν δὲν διακριθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας τότε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διότι θέλομεν μίαν ὥραν διὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§235ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, μάλιστα.

§237ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Δοκιμάσατε, κ. πρόεδρε.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ......

§239ΜΠΟΥΤΟΣ. Θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ τμήματος.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτι ὁ Ζηνόπουλος δὲν ἔχει......

§241ΤΙΝΕΣ. Ὅτι ἔχει.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὕτω ἔχει ἡ ἔκθεσις, ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη......

§243ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, κ. πρόεδρε· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς δεκαπέντε).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ βουλευτοῦ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα ὡς βουλευτὴς Εὐρυτανίας, ναὶ ἢ ὄχι;

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 141, κύριοι βουλευταί. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ ψήφων 77 κατὰ 64, ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος δὲν ἔχει τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα καὶ ἑπομένως ἀνακηρύττονται νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κύριοι Βουλπιώτης, Γιολδάσης καὶ Τσιτσάρας. Αὔριον ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἑπομένων ἐκλογῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 παρὰ 20|60).