1874.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 2

Τῆς 4 Φεβρουαρίου 1874.

(Δευτέρα).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσοι εἶναι παρόντες;

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον 145. Ἀντικείμενον, κύριοι, τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς. (Ἄρχεται ἡ διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Χ. Χρηστοπούλου καὶ Λ. Πετροπουλάκη).

§3ΚΕΧΑΓΙΑΣ (διαρκούσης τῆς ψηφοφορίας). Κύριε πρόεδρε, τί κατάστασις εἶναι αὐτή! ὁ κ. Δημητριάδης διανέμει ψηφοδέλτια· πῶς ψηφοφοροῦμεν, μὲ φανερὰν ψηφοφορίαν; Ἂν θέλουν οἱ κύριοι φανερὰν ψηφοφορίαν, εἴμεθα ἕτοιμοι· ἀλλὰ πρέπει νὰ σεβώμεθα τὸν κανονισμὸν (θόρυβος).

§4Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας.... (θόρυβος).

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνόματός του). Κύριε πρόεδρε, σκέπτομαι ἂν πρέπει νὰ ψηφίσω μὲ ἀνοικτὸν ἢ μὲ κλειστὸν ψηφοδέλτιον. Ἐγὼ τὸ φέρω κλεισμένον, μολονότι εἶμαι ἴσως ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας· δὲν νομίζω ὅμως ὅτι, ὑπάρχοντος ἑνὸς νόμου, ἐπιτρέπεται νὰ παραβιάζωμεν αὐτόν. Θεωρῶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, τοῦ νὰ ψηφίζωσί τινες φανερὰ, ὡς τὴν χειροτέραν παραβίασιν τοῦ νόμου, διότι αὕτη τελεῖται ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ κοινοβουλίου.

§6Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι γίνεται φανερά· ἡ ψηφοφορία γίνεται μυστική (θόρυβος. Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας, ὁ πρόεδρος εἶπεν ὅτι ἐψηφοφόρησαν 161, καὶ ὅτι ἄρχεται ἡ διαλογή. Ἄρχεται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Χ. Χρηστοπούλου, Β. Βουδούρη καὶ Περ. Μαυρομιχάλη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι ἡσυχία. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 161. Πρόεδρος δὲ τῆς Βουλῆς ἀνεδείχθη ὁ κ. Ζαΐμης. (Ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ προέδρου εἰς τὰ ἀκροατήρια). (Ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς καταλαμβάνει τὴν ἕδραν του).

§8Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Πρόεδρος). Ἀναλαμβάνων τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, εἰς ἣν ἀνῆλθον δὶς κατὰ τὸ βραχὺ πολιτικόν μου στάδιον, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τοὺς ἐντίμους συναδέλφους μου, οἵτινες μὲ ἐτίμησαν διὰ τῆς ψήφου των, ἐπὶ τῇ ἀποδείξει ταύτῃ τῆς περὶ ἐμοῦ ἀγαθῆς ὑπολήψεώς των. Ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις ἔκρινεν, ὅτι ἡ ἐκλογή μου, ὡς προέδρου τῆς Βουλῆς, ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὁμαλωτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἐσκέφθην ὅτι δὲν μοὶ ἦτον ἐπιτετραμμένον ν’ ἀποκρούσω τὴν πρότασιν ταύτην (εὖγε, εὖγε). Τὸ πολιτικὸν Σῶμα, οὗ ἐκλήθην νὰ προεδρεύσω, ἔσχε παρὰ τοῦ θεμελιώδους νόμου μεγάλην ἀποστολὴν· ὡρισμένον ἵνα συζητῇ καὶ ἀποφασίζῃ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπικρατείας, ἐτάχθη συνάμα, ἵνα ἐπισκοπῇ τὴν εἰλικρινῆ ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος καὶ ἐξασκῇ σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου (εὖγε, εὖγε). Ἡ Βουλὴ σεβομένη τὰ δικαιώματα τῶν καθεστωσῶν ἐξουσιῶν, ὀφείλει νὰ ἵσταται φρουρὸς ἄγρυπνος τῆς τηρήσεως τοῦ τε Συντάγματος καὶ τῶν νόμων· οὕτω δὲ θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐλευθέραν καὶ εὔῤῥυθμον λειτουργίαν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ θέλει φέρει οὐ μόνον ἡμέρας ἡσυχίας καὶ προόδου εἰς τὴν φίλην πατρίδα, ἀλλὰ θέλει κρατύνει καὶ τὸν συνταγματικὸν θρόνον, ἔρεισμα τοῦ μέλλοντος, πρὸς ὃ μετ’ εὐφροσύνης ἀτενίζομεν πάντες. Ἀλλὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἵνα ῥιζοβολήσῃ καὶ καρποφορήσῃ ἀπαιτεῖ οὐ μόνον τὴν θρησκευτικὴν πρὸς αὐτὸ ἀφοσίωσιν πάντων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπικουρίαν νομοθετημάτων τινῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων ἀποβάλλει τὰ σπουδαιότερα τῶν πλεονεκτημάτων του· ὑποδεικνύω ἐκ τούτων δύω, τὰ σπουδαιότερα, νόμον καλὸν περὶ ἐκλογῶν καὶ νόμον περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν (εὖγε, εὖγε). Πρέπει, κύριοι, νὰ προασπίσωμεν τὸ πολιτιμότερον τῶν πολιτειακῶν δικαιωμάτων, τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου, ἀπέναντι πάσης βίας καὶ πάσης καταδολιεύσεως αὐτῆς. Τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι τὸ χείριστον τῶν πολιτευμάτων κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἄνευ πραγματικῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν. Νόμος τοιοῦτος θέλει παράσχει τὴν κύρωσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ περιορισμὸς τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας ἐντὸς τῶν ὁρίων, τῶν διαγεγραμμένων ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων, θέλει κατασταθῆ ἀλήθεια. Ἂς ἐργασθῶμεν λοιπὸν ἐκθύμως καὶ μετὰ ζήλου εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν δύω τούτων νομοθετημάτων, καὶ ἂς μὴ ἀναμένωμεν τὰ πάντα ἀπὸ τῆς ὑπουργικῆς Πανδώρας. Ἂν κατορθώσωμεν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην τὸν καταρτισμὸν τῶν δύω τούτων νομοθετημάτων, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ἡ σύνοδος αὕτη θέλει ἐγχαράξει ἐπιφανῆ θέσιν ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς χρονικοῖς τῆς πατρίδος. (Εὖγε, εὖγε). Ὑπολείπεται ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροέδρων καὶ γραμματέων. Οἱ παραδεχόμενοι ἡ ἐκλογὴ νὰ γείνῃ αὔριον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροέδρων καὶ γραμματέων.

§11ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν, ἀναβαίνει ἐπὶ τὸ βῆμα).

§12Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν περὶ τίνος θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. ὑπουργός. Ἡ Βουλὴ εἰσέτι δὲν κατηρτίσθη.

§13ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δύω λέξεις, ἀφοῦ ἐγένετο ἤδη τὸ ὁριστικὸν προεδρεῖον (θόρυβος).

§14ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι τὸ προεδρεῖον, ὁ πρόεδρος μόνον· (συνδιαλέξεις μεταξὺ Χρηστίδου καὶ προέδρου).

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἡ κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει σπουδαῖον λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐχὶ διὰ νὰ προκαλέσῃ πρᾶξιν τοῦ Σώματος, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ ἐξασκήσῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος, δικαίωμα ἀναφαίρετον, τοῦ ὑποβάλλειν εἰς τὴν Βουλὴν πᾶν ὅ,τι ἡ ἐξάσκησις τῶν κυβερνητικῶν αὐτῆς καθηκόντων κατέστησεν ἀναγκαῖον. Ἡ Βουλὴ εἶναι κατηρτισμένη πρὸ ἑνὸς ἔτους, δὲν πρόκειται ἤδη νὰ καταρτισθῇ.

§16ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπεριμέναμεν μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐκλέξει τὸν πρόεδρόν της. Ἀφοῦ ἐξελέχθη ὁ πρόεδρος, πᾶν κατεπεῖγον ἔργον, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ ὑποβληθησόμενον, δύναται νὰ ὑποβληθῇ· καὶ δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ καθιερώσῃ τὴν ἐναντίαν ἀρχήν· διότι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι τοσοῦτον κατεπείγοντα ἔργα, ὥστε νὰ μετανοήσῃ διότι καθιέρωσεν ἀρχὴν τοιαύτην (θόρυβος).

§18ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπατέ μοι μίαν μόνον περίπτωσιν, καθ’ ἣν συνέβη εἰς τὸ παρελθὸν τοιοῦτόν τι.

§19ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν καθιερωθῇ τὸ προηγούμενον ὅτι πρὶν ἢ ἐκλεχθῶσιν οἱ γραμματεῖς τῆς Βουλῆς... (θόρυβος).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, κύριοι, καὶ ἀντικρούετε ἔπειτα.

§21Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν καθιερωθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ προηγούμενον ὅτι πρὶν ἐκλεχθῶσιν οἱ ἀντιπρόεδροι καὶ γραμματεῖς, πρᾶξις, ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν πολλάκις ἐφ’ ἱκανὰς ἡμέρας παρετάθη, εἶπον ὅτι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι περιστάσεις τόσον κατεπείγουσαι, ὥστε ἡ καθιέρωσις αὐτῆς τῆς ἀρχῆς νὰ ὑπάρξῃ λίαν ἐπιβλαβής. Ὁ σκοπὸς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο νὰ καταθέσῃ ἁπλῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν (θόρυβος δεξιά).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἡσυχάσατε· ὁ κύριος Δηλιγιάννης ἐζήτησε τὸν λόγον νὰ ἀντικρούσῃ.

§24ΛΟΡΑΝΔΟΣ. Παραβιάζεται ὁ κανονισμός· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἡσυχάσωμεν.

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐσκόπει νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ὁρίσῃ ἐργασίαν τινὰ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον νὰ προβῇ τυχὸν εἴς τινα πρᾶξιν ἐπ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠθέλησε νὰ ἐξασκήσῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ κυβέρνησις τοῦ νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμόν.... (θόρυβος).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία, μὴ διακόπτετε.

§27ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σέβεσθε τὸν Πρόεδρον, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐξελέξατε! (θόρυβος δεξιά).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. πρωθυπουργέ.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. — Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν κατάθεσιν ταύτην, ἣν θέλει κάμει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος σκοπὸν δὲν ἔχει οὔτε νὰ ἀναπτύξῃ τὸν προϋπολογισμὸν, οὔτε συζήτησιν νὰ προκαλέσῃ, θέλει ὅμως καὶ ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ, νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, συνταχθέντα, τυπωθέντα καὶ ἕτοιμον πρὸς διανομήν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§31Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ πρόθεσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μὲ θέτει εἰς συγκίνησίν τινα. Τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 ἐλησμόνησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1873, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνθυμήθη οὐδὲ τὴν ψηφίζουσαν τὸν προϋπολογισμὸν Βουλὴν, οὐδὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἄνευ τοιούτου ἐπερχομένου τότε ἔτους. Τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 ἐλησμόνησεν ἡ κυβέρνησις χθὲς ἔτι, ὅτε ἠρχόμεθα ἐδῶ ἐπανειλημμένως διὰ νὰ συνεδριάσωμεν καὶ καταρτίσωμεν τὸ προεδρεῖον· (εὖγε, εὖγε δεξιόθεν, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸ ἀκροατήριον νὰ ἡσυχάσῃ.

§33ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. — Ἐνθυμήθη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 μόνον, ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ πλειοψηφίας ἐξέφρασε διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου τὸ φρόνημά της, τὸ πολιτικόν. Ἐὰν οἱ συνάδελφοί μου, οἵτινες ἀνήκουν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἔχουσι τὸ αὐτὸ φρόνημα μὲ ἐμὲ, δὲν ἤθελαν διστάσει νὰ ἀφήσω τὸν γέροντα ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ τοῦτο ἀναιρεῖ τὴν κοσμιότητα, ἥτις πρέπει νὰ ἐπικρατῇ κατὰ τὰς σχέσεις πρὸς ἀλλήλας τῶν ἐν τῇ πολιτείᾳ καθεστωσῶν ἐξουσιῶν. Αἱ ἐξουσίαι αὗται πρέπει νὰ μαρτυρῶσιν ἀμοιβαῖον σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων των. Ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, ὑπάρχει ἄλλη τις ἐξουσία, ἡ βασιλική· πάντες δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται περὶ τὴν μελέτην τῶν κανονισμῶν τῶν κοινοβουλίων, ἔκριναν ὅτι οὔτε κόσμιον, οὔτε ἀξιοπρεπὲς εἶναι τὰ κοινοβούλια νὰ ἐπιλαμβάνωνται ὑποθέσεων πρὶν ἢ καταρτισθῶσι καὶ ἀναγγείλωσιν εἰς τὴν ἄλλην τῆς πολιτείας ἐξουσίαν ὅτι εἰσὶ κατηρτισμένα (εὖγε ἐκ δεξιῶν, καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§35ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις μετήρχετο πολιτικὴν, ὁποίαν σήμερον τὸ ὑπουργεῖον μετῆλθεν, ἤθελεν ἴσως ἐλεγχθῆ ὡς μὴ κοσμία. Ἐπεθύμουν τὸ ὑπουργεῖον νὰ δίδῃ πρῶτον τὸ παράδειγμα τῆς κοσμιότητος, καὶ μάλιστα, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς, ἐξ ἧς ἠρύσθη μέχρι τοῦδε τὴν ἐντολήν του. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ πορείᾳ του ταύτῃ ἡ κοσμιότης οὐ μόνον πρὸς τὴν ἄλλην ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ κοινοβούλιον, τοῦ ὁποίου μέλη τυγχάνουν οἱ κύριοι ὑπουργοί. Ἐνῷ δὲ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροέδρων καὶ γραμματέων ὑπολείπεται πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Βουλῆς, τὸ ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ περιμείνῃ τὴν πάροδον τῆς ἡμέρας ταύτης καὶ αὔριον, μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προεδρείου, νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Σπεῦδον νὰ καταθέσῃ αὐτὸν σήμερον πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ προεδρείου, πράττει πρᾶξιν περιέχουσαν καί τινα ἐμπαιγμὸν πρὸς τὴν Βουλὴν, πρὸς ἣν εἶναι γνωστὸν ἤδη πῶς μέχρι τοῦδε προσηνέχθη.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. «Δὲν ὀφείλομεν νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι, προκειμένου περὶ καταπειγουσῶν ὑποθέσεων, ἡ Βουλὴ νὰ δεσμευθῇ καὶ νὰ μὴ θέλῃ νὰ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πρὶν ἢ ἐκλεχθῶσιν οἱ ἀντιπρόεδροι καὶ οἱ γραμματεῖς» εἶπεν ὁ πρωθυπουργός. Δὲν φοβοῦμαι τὸ κακὸν τοῦτο, ὅτι δύναταί ποτε νὰ συμβῇ. Ἡ Βουλὴ δὲν δεσμεύεται ἀπὸ τίποτε· δύναται ἡ σημερινὴ Βουλὴ νὰ καθιερώσῃ ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ μίαν ἀρχὴν, δύναται μία ἄλλη νὰ μὴ τὴν σεβασθῇ. Αἱ Βουλαί, τὸ εἶπον πολλάκις, δὲν εἶναι εἰρηνοδικεῖα, καὶ προκειμένου περὶ καταπειγουσῶν ὑποθέσεων, ἡ Βουλὴ κατ’ ἐμὲ δύναται νὰ τὰς ἐπιληφθῇ καὶ πρὶν ἀκόμη ἐκλεχθῇ ὁ ὁριστικὸς πρόεδρος. Ἀλλὰ ἐπρόκειτο, κύριε πρόεδρε, περὶ τούτου σήμερον; Συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐκφρασθῶ ἐλευθέρως, διότι ἄλλην γλῶσσαν δὲν ἠξεύρω νὰ μεταχειρίζωμαι· μὴ ζητῶμεν νὰ καλύπτωμεν τὰ πραγματικὰ γεγονότα διὰ λέξεων. Πρόκειται ὅπως ἡ Κυβέρνησις εἰσαγάγῃ κατεπεῖγόν τι ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ Βουλὴ ἐναντιοῦται; Ἀλλὰ ποία ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, ἐν ᾗ παρουσιάζεται νὰ μᾶς προτείνῃ κατεπείγοντα δῆθεν ἀντικείμενα; θέσις δυσπιστίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν, δυσπιστίας οὐ μόνον πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν συμπολίτευσιν.

§39ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερά). Ὄχι.

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ὄχι μόνον μοὶ ἐπιτρέπεται, κύριε πρόεδρε, νὰ εἴπω τοῦτο, μοὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ τὸ εἴπω μετὰ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον παρετηρήσαμεν πρὸ ὀλίγου, νὰ ἵσταται ἐκεῖ εἰς τὴν στήλην εἷς βουλευτὴς καὶ νὰ ὑποχρεόνῃ τοὺς βουλευτὰς τῆς συμπολιτεύσεως νὰ λαμβάνουν τὰ ψηφοδέλτια ἀπὸ τὰς χεῖράς του.

§41ΤΙΝΕΣ (ἀριστερά). Ψεῦδες.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφῆστέ τα αὐτὰ, εἶναι γεγονότα.

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διεμαρτυρήθην, κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐτελεῖτο ἡ παράβασις αὕτη τοῦ νόμου τῆς Βουλῆς· ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ πάλιν τώρα, ὅτε ἡ ψῆφος, κύριε πρόεδρε, ἡ ἀνεξάρτητος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ψῆφος ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν ἐπτοήθη νὰ καθυποβληθῇ εἰς τὴν ἱεροεξέτασιν ἐκείνην.... (θόρυβος ἀριστερά).

§44ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Εὖγε.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, κύριε πρόεδρε, βλέπων παραβιαζόμενον ἐντὸς αὐτοῦ τούτου τοῦ κοινοβουλίου ὑπάρχοντα νόμον παρὰ κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔρχεται τὴν στιγμὴν αὐτὴν, καθ’ ἣν τὴν παράβασιν ταύτην ἐτέλεσε, νὰ μᾶς ὑπενθυμίσῃ δικαιώματα, καὶ ἑπομένως καὶ καθήκοντα. Αὕτη εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν ταύτην καὶ τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Διόλου λοιπὸν παράδοξον, κύριε πρόεδρε, ἐὰν μετὰ τὴν πρὸ ὀλίγου ψηφοφορίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐξέφρασε τὴν δυσπιστίαν της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν (καὶ ἡ ψῆφος, ἡ ὁποία σᾶς ἐδόθη δὲν εἶναι ἄλλο, ἀξιότιμε κύριε πρωθυπουργὲ, παρὰ ψῆφος δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν) (θόρυβος ἀριστερά), διόλου παράδοξον, κύριε πρόεδρε, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὕτη, βλέπουσα εὐθὺς μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ταύτην ἀναβαῖνον ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὸ βῆμα νὰ τῷ εἴπῃ, τί ζητεῖς; (θόρυβος ἀριστερά)· ἤθελαν νὰ εἰδοποιήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐὰν εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις, θέλῃ νὰ ὑποκριθῇ ὅτι δὲν τὴν ἐννοεῖ, ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν θέλει νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑποκρίνηται καὶ αὐτὴ ὅτι δὲν τὴν ἠννόησε. Δὲν ἦτο λοιπὸν σκοπὸς διόλου νὰ ἐμποδισθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ λαλήσῃ ἢ νὰ εἰσαγάγῃ, ἐὰν εἶχε, προτάσεις κατεπειγούσας. Ἐζητήσαμεν νὰ ἀκούσωμεν ποία ἡ κατεπείγουσα αὕτη πρότασις καὶ ἠκούσαμεν ὅτι πρόκειται περὶ καταθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, ὀλίγον περισσότερον σέβας καὶ εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς ἡμᾶς! Κατηρτίσθη ἡ Βουλὴ, μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐγὼ λέγω, εἴμεθα ἐδῶ συνηγμένοι κατὰ τὴν πρόσκλησιν τοῦ βασιλέως πρὸ 15 περίπου ἡμερῶν, καὶ ἔγειναν τόσα καὶ τόσα ἕως ὅτου φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ἐχρειάσθη διὰ νὰ ἐκδοθῇ διαμαρτύρησις ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ἀρθῶσι τὰ ἐμπόδια, ὅσα παρενεβάλλοντο ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου. Ἆ! ἐπαναλαμβάνω, σέβας περισσότερον καὶ εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ εἰς ἡμᾶς (εὖγε ἐκ δεξιῶν). Δὲν ἐναντιούμεθα ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ καταθέσῃ ἁπλῶς τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ σημειώσωμεν καὶ ἕτερον γεγονός, τοῦτο, τὸ ὁποῖον θέλει μᾶς χρησιμεύσει ἴσως ὡς μία ὑποσημείωσις διὰ τὰ περαιτέρω, ὅτι ἐὰν τοσαῦτα ἐμπόδια ἐτέθησαν κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ κοινοβουλίου ὅπως μὴ προβῶμεν ταχέως καθὼς ἦτον ἡ ἐπιθυμία μας εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ γραφείου, εἰς τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν κατορθόνομεν τέλος πάντων νὰ ἐκλέξωμεν τὸν πρόεδρον, μᾶς λέγουσι σταθῆτε νὰ ὑποβάλωμεν τὸν προϋπολογισμὸν πρὶν καταρτισθῇ τὸ προεδρεῖον, πρὶν ἐκλέξωμεν τοὺς ἀντιπροέδρους, πρὶν ἐκλέξωμεν τοὺς γραμματεῖς. Ὤφειλε νὰ σημειωθῇ τὸ τοιοῦτον ὄχι δι’ ἄλλο, ἀλλὰ διὰ νὰ διευκρινισθῇ ἔτι μᾶλλον ἡ θέσις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἡ θέσις τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Μετὰ ταῦτα, νομίζω, ὅτι θὰ συμφωνήσουν οἱ συνάδελφοι, ἀφοῦ ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι θέλει ἁπλῶς νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμόν, νὰ τὸ ἐπιτρέψωμεν.

§46ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι· εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε πρόεδρε, οὐδεὶς βεβαίως ἐκ τῶν παρόντων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι δυνατὸν νὰ παρεξηγήσῃ τὴν σημασίαν τῶν λόγων τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων· ὁ σκοπός των εἶναι νὰ ἑρμηνεύσωσι τὴν ψῆφόν των, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν κατὰ τὴν ἐκλογήν σας. Εὐτυχῶς πολιτευόμεθα ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐν τῷ αὐτῷ κοινοβουλίῳ, καὶ παρουσιάσθησαν ἀπειράκις περιστάσεις διὰ νὰ ἐκφράσωμεν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ὁποίαν σημασίαν ἀποδίδομεν εἰς τὴν τοῦ προέδρου ἐκλογὴν, ὥστε καὶ ἡ διδασκαλία ἦτο περιττὴ καὶ ἡ ὑπόμνησις. Λυποῦμαι μόνον διότι αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων ὑπῆρξαν τοσοῦτον πικραὶ καὶ ἄκαιροι, ὥστε προδίδουσι τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον συνώδευσε τὴν ψῆφον, ἣν ἔφερον κατὰ τὴν πρὸ ὀλίγου τελεσθεῖσαν ἐκλογὴν, ἓν αἴσθημα χρησιμεῦον πρὸς χαρακτηρισμὸν οὐχὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ πρὸς χαρακτηρισμὸν τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτοὺς, οἵτινες ἠγόρευσαν τοὐλάχιστον.... (θόρυβος δεξιά).

§48ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ πρὸς σᾶς, ὁμιλῶ πρὸς τοὺς προαγορεύσαντας, πρὸς σᾶς ἀλλ’ ὄχι περὶ ὑμῶν· ὁμιλῶ προσωπικῶς περὶ τῶν δύω προαγορευσάντων καὶ λέγω ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ λόγος, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ συζήτησις οὔτε περὶ τῆς πολιτείας, οὔτε περὶ τῶν προηγουμένων, οὔτε περὶ τῶν σκοπῶν, οὔτε περ! λογοδοσίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀνέμιξαν εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἁπλούστατον τοῦτο τοῦ κανονισμοῦ, ἀνέμιξαν, λέγω, πολιτικὰς θεωρίας....

§50ΛΟΡΑΝΔΟΣ. Σεῖς ὡμιλήσατε περὶ τούτου.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§52ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ ἀποφάνσεις τῶν κοινοβουλίων, κύριε πρόεδρε, ὡς κάλλιστα γνωρίζετε, περὶ δυσπιστίας δὲν εἶναι προσβλητικαὶ διὰ τὰς κυβερνήσεις, ἄλλως, εἰς τοὺς πολιτευομένους, οἵτινες συνεδριάζουσιν ἐν αὐτῷ τῷ κοινοβουλίῳ, δὲν ἤθελεν ὑπάρξει ἴχνος τιμῆς, πολιτευομένους ἀπὸ χρόνου πολλοῦ καὶ πολλάκις ὑποστάντας μίαν ψῆφον ἀποδοκιμασίας ἢ δυσπιστίας (εὖγε ἀριστερά). Αἱ δυσπιστίαι τῶν κοινοβουλίων καὶ αἱ ψηφοφορίαι τῶν κοινοβουλίων, αἱ πλειοψηφίαι καὶ αὗται αἱ μειοψηφίαι κρίνονται ἐκ τῆς ἀξίας των καὶ δὲν δύνανται νά ἔχουν δύναμιν πέραν αὐτῆς (εὖγε ἀριστερά).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ παραπονῆσθε ἔπειτα ὅτι διακόπτουν.

§54ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε... (θόρυβος).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, ἐννοοῦμεν μόνον νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ δυνάμεως καὶ ἀδυναμίας κοινοβουλευτικῆς. Πέραν τῶν ὁρίων τούτων δὲν ἐκτείνεται ἡ σημασία τῶν λέξεων τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας.

§57ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ ἐμὲ νὰ σημειώσητε.

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὀφείλομεν νὰ γυμνώσωμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ παντὸς παρασίτου αἰσθήματος καὶ σκοποῦ· θέλομεν δὲ τότε πεισθῇ ὅτι περὶ οὐδενὸς ἄλλου ζητήματος πρόκειται εἰμὴ περὶ ζητήματος κανονισμοῦ. Ἄπειρον ὑπόληψιν ἔχω, ἀξιότιμε πρόεδρε, πρὸς ὑμᾶς· σᾶς παρακαλῶ σεῖς νὰ ἀποφανθῆτε ἐὰν ὁ κανονισμὸς ἀντιβαίνῃ εἰς τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁριστικοῦ προέδρου· καὶ ἐὰν μὲν φρονῆτε, ἑρμηνεύοντες τὸν κανονισμὸν ὡς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἑρμηνεύσητε, ἐὰν μὲν σεῖς ἀποφανθῆτε ὅτι τῳόντι τοῦτο ἀντιβαίνει εἴτε πρὸς τὸ γράμμα, εἴτε πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ κανονισμοῦ, ἐκ μέρους μας δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἐπιμονὴ νὰ παραβιάζηται ὁ κανονισμός. Ἐὰν δὲ νομίζητε ὅτι ὁ κανονισμὸς οὔτε εἰς τὸ γράμμα, οὔτε εἰς τὸ πνεῦμα προσβάλλεται, τότε παρακαλῶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ κατάθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ νομίζομεν ὅτι ἐξασκοῦμεν δικαίωμα τότε συνταγματικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλεται.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δημητριάδης εἶχε ζητήσει τὸν λόγον, ἐπιμένει;

§60Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Μίαν παρατήρησιν, κύριε πρόεδρε, ὑποβάλλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, τὴν παρατήρησιν ταύτην, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος δὲν βουλεύεται ὀρθῶς, καὶ παρακαλῶ πάντας τοὺς ὀργιζομένους νὰ μὴ ὀργίζωνται· τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν ἄλλοτε. Μοὶ ἀπηύθυναν σήμερον τὴν μομφὴν, ὅτι ἐπηρέασα τὴν συνείδησιν τῶν κυρίων βουλευτῶν, τῶν συναδέλφων ἡμῶν, διότι ἱστάμενος πλησίον τοῦ γραφείου ἔδιδα ψηφοδέλτια. Ἠδίκησαν ἑαυτοὺς, ἠδίκησαν τοὺς συναδέλφους των, ἠδίκησαν καὶ ἐμὲ αὐτὸν, ὅτι δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐπηρεάσω τοὺς βουλευτὰς καὶ νὰ κάμω ὅ,τι θέλω· τοῦτο εἰπόντες, ἐὰν ἠννόησαν νὰ εἴπουν ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κυρίου προέδρου, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὑπολήπτομαι, ἐπολεμήθη, ἂς τὸ εἴπωσι. (θόρυβος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχία.

§62ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, λέγων ταῦτα, νὰ προσβάλω κανένα, ἐξ ἐναντίας τιμῶ πάντας. Μίαν παρατήρησιν κάμνω εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι εἰς τὴν ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, εἶδον προοίμιον καὶ ἐπίλογον, κείμενον οὐδὲν (γέλως ἀριστερά). Τὸν παρακαλῶ νὰ ᾖναι θετικώτερος, νὰ ἐπιφυλαχθῇ, ὅταν ἔλθῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὴν κατηγορήσῃ, νὰ τὴν μεμφθῇ, νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει· καὶ ἂς ᾖναι βέβαιος, ὅταν κατορθώσῃ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἥμαρτε, θὰ λάβῃ τὴν ψῆφόν μου, ἐὰν δὲ δὲν δυνηθῇ νὰ ἀποδείξῃ τὰς μομφάς του, πρέπει νὰ πεισθῇ ὅτι συκοφαντεῖ, καὶ ἂς ἀναλογισθῇ τὴν δύναμιν τῆς συκοφαντίας, τῆς ὁποίας, ὡς λέγει, ὑπῆρξε θῦμα. (θόρυβος). Τοῦτο προσθέτω· ἐπολιτεύθην, πολιτεύομαι καὶ θὰ πολιτεύωμαι πάντοτε δημοσίᾳ καὶ παῤῥησίᾳ. Ἤμην πάντοτε ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας, ἤμην, εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι αἰωνίως.

§63Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω ἓν προσωπικόν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§65Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον καὶ ἡ συνείδησις ἐμαυτοῦ μοῦ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ δεικνύωμαι ὑπέρτερος τῶν προσωπικῶν ὑπαινιγμῶν, εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος σήμερον, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος; καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος, διότι οἱ προσωπικοὶ ὑπαινιγμοὶ ὑπηνίχθησαν οὐ μόνον ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τῆς πτέρυγος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, ἤτοι καὶ ὁλοκλήρου τοῦ κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ἡ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτοῦ ἀποτελέσασα εἰρημένη πτέρυξ. Αἱ πλειοψηφίαι καὶ αἱ μειονοψηφίαι ἔχουσι τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν, εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς τῆς 8 Ἰουλίου· ἄλλως, οἱ πολιτευόμενοι ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἐὰν εἶχον μεγαλειτέραν ἀξίαν αἱ πλειοψηφίαι καὶ αἱ μειοψηφίαι ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς αὐτὰς ὁ πρωθυπουργὸς τῆς 8 Ἰουλίου, ἤθελεν εἶσθαι ἄνευ τιμῆς· αὐτὸ Σᾶς εἶπεν.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ ἐναντίον Σᾶς εἶπον· ἂν θέλετε νὰ τὸ διασαφήσω ....

§67Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν αἱ πλειοψηφίαι καὶ αἱ μειοψηφίαι δὲν εἶχον τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἐσεῖς ἀποδίδετε εἰς αὐτὰς, οἱ πολιτευόμενοι ὅλοι ἤθελεν εἶσθαι ἄνευ τιμῆς.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ κάμω μίαν διασάφησιν;

§69Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι αἱ ἀποδοκιμασίαι τῶν κοινοβουλίων πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ψῆφοι περὶ δυσπιστίας τῶν Κοινοβουλίων κατὰ τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἀφαιροῦσι τὴν τιμὴν τῶν πολιτευομένων· ἄλλως, ἐὰν εἶχον τὴν ἐναντίαν δύναμιν, οἱ πολιτευόμενοι ἀπὸ χρόνων πολλῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ἠθέλομεν εἶσθαι πρὸ πολλοῦ ἐστερημένοι τῆς τιμῆς. Ἀναγνωρίζω, εἶπον, εἰς τὰς ἀποδοκιμασίας καὶ εἰς τὰς ἐπιδοκιμασίας μίαν δύναμιν, τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω εἰς τὰς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, δύναμιν κοινοβουλευτικήν· ἐξηγήθημεν δὲ πολλάκις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἐπὶ πολὺν χρόνον πολιτευόμενοι ἐν αὐτῷ, περὶ τοῦ φρονήματος τὸ ὁποῖον ἔχομεν περὶ πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, καὶ ἦτο περιττὸν νὰ μᾶς ὑπομνήσητε τὰς ἰδέας ταύτας.

§71Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀντειπὼν ὁ πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ, δὲν ἔπραξε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ζητήσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφράσῃ καὶ ἐκ δευτέρου τὸ φρόνημα αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἐξέφρασεν αὐτὸ πλῆρες, καὶ ἔρχομαι νὰ συμπληρώσω (εὖγε, εὖγε). Ἡ δύναμις τῶν πλειοψηφιῶν καὶ μειονοψηφιῶν εἶναι ἔκφρασις ἐμπιστοσύνης καὶ δυσπιστίας, δὲν εἶναι δύναμις ἀριθμητικὴ, ἀλλ’ εἶναι δύναμις ἐννοίας, τὴν ὁποίαν ἐμόρφωσε καὶ ἀπετέλεσεν ἡ πολιτεία ἐκείνων, εἰς οὓς ἐνεπιστεύθη τὴν ἐξουσίαν ὁ Βασιλεύς. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία ἤθελεν εἶσθαι δύναμις ἀριθμητικὴ, αἱ πλειονοψηφίαι καὶ μειονοψηφίαι ἤθελον εἶσθαι συῤῥαφὴ καὶ ἄθροισμα τῶν ἰδιοτελῶν σχεδίων ἢ τῶν φατριαστικῶν σκοπῶν τῶν ἀποτελούντων τὰς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας. Δὲν ἦτο μακρὰν ἀπὸ τὴν διάνοιάν σας νὰ παραστήσητε οὕτω πως τὴν σημερινὴν ἔκφρασιν τοῦ κοινοβουλίου, οὐδὲ σκοπῶ διὰ τούτου νὰ σᾶς συκοφαντήσω, ἀφ’ οὗ τὸ ὄργανον, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ τὰ φρονήματά σας ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, συμπληρώνει καθ’ ἑκάστην τὴν εἰρημένην ἔννοιάν σας.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς; ἔχετε καὶ σεῖς· ἂν θέλετε νὰ τὸ καταστήσωμεν παλαίστραν τοῦ τύπου ἐδῶ.

§73Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἔκφρασις λοιπὸν τῆς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας, τῆς πίστεως ἢ δυσπιστίας, εἶναι ἔκφρασις ἀποδοκιμασίας πολιτικῆς, ἢ ἐπιδοκιμασίας πολιτικῆς. Καὶ πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα ἐκείνη, καθ’ ἣν θέλει ἐξετασθῆ ὑπὸ τοῦ κοινοβουλίου ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑπουργείου τῆς 8 Ἰουλίου, δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύσητε νὰ δώσητε σημασίαν ἀριθμητικῆς δυνάμεως εἰς τὴν σημερινὴν ἔκφρασιν. Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ ἐξελεγχθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως τῆς 8 Ἰουλίου, τότε τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως αὐτῆς ἂς κάμουν τὴν ἐκτίμησιν τῆς σημερινῆς ψηφοφορίας καὶ τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι ὤθησαν τοὺς 87, οἱ ὁποῖοι ἐψηφοφόρησαν σήμερον οὕτω.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχομεν κἀμμίαν ἀνάγκην, κ. Θ. Δηλιγιάννη.

§75Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλά, σᾶς εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς, ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν σήμερον οἱ δύω προαγορεύσαντες, συνωδεύθη διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν, ὅστις παρέστησε καὶ ἓν ἴδιον αἴσθημα, τὸ ὁποῖον οὗτοι εἶχον· τὸ αἴσθημα τοῦτο τοῦ πάθους των ἠθέλησαν νὰ διαδηλώσουν διὰ τῆς ψήφου των. Εἰς τοὺς δημοσίους ἄνδρας, ὅταν ἡ περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων πεποίθησις συμπληρόνηται οὕτως ὥστε νὰ παρασταθῇ ὡς καθῆκον ἀνυπέρβλητον, τότε ἡ συνείδησις τοῦ καθήκοντος τούτου πρέπει νὰ προΐσταται παντὸς ἄλλου εἰς τὴν διάνοιάν των· τότε δὲ, κύριε πρόεδρε τῆς 8 Ἰουλίου, ἔχουν καθῆκον οὐ μόνον νὰ διατρανῶσι τὴν πεποίθησίν των ταύτην, ἀλλὰ καὶ νὰ λησμονῶσιν, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπαιτήσῃ, καὶ αὐτὸ τὸ ἐγώ· ὥστε τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ πρωθυπουργὸς τῆς 8 Ἰουλίου ὅτι ἐμαρτύρησα σήμερον, εἶναι ἐκπλήρωσις ἀναποφεύκτου καθήκοντος, ἐπιβαλλομένου εἰς πάντα περὶ τῶν κοινῶν βουλευόμενον. (Εὖγε, εὖγε).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς ἔχει τὸν λόγον.

§77ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τὸ βῆμα, δὲν ἀκούομεν.

§78ΖΩΧΙΟΣ (ἀπὸ τοῦ βήματος). Θὰ ἀκούσω τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Δημητριάδου. Οὔτε πρόλογος, οὔτε ἐπίλογος. Εἰς τὸ ζήτημα τὸ κύριον. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις πιστεύῃ ἐν συνειδήσει ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι πρᾶγμα κατεπεῖγον, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ κατεπείγοντα, ὥστε ἐὰν δὲν τὸν δεχθῶμεν σήμερον, θὰ χαθῇ ὁ κόσμος, τότε νὰ τὸν δεχθῶμεν διὰ νὰ μὴ χαθῇ ὁ κόσμος· ἐὰν ὅμως δὲν ἔχῃ τοῦτο τὸ κατεπεῖγον καὶ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς αὔριον, ἂς ἀναβληθῇ. Παρῆλθεν ὅλον τὸ 1873· Μὴ σπεύδετε. Ἦλθεν ὁ Ἰανουάριος· Μὴ σπεύδετε. Συνήλθομεν· Μὴ σπεύδετε. Ψηφοφοροῦμεν· Μὴ σπεύδετε. Σήμερον λέγουν σπεύδετε. Ἴσως εἶμαι ἐν τῇ ἀπάτῃ, ἀλλ’ ὄχι καὶ τόσον μωρὸς νὰ πιστεύω, ὅτι σήμερον αὐτὸ τὸ κατεπεῖγον βιάζει τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον θὰ μᾶς παρουσιάσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχει χρώματα, μπογιαῖς· αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος σκοπός. Ἴσως, λέγουσιν, ἕως τὸ βράδυ ἀποθάνομεν καὶ σᾶς ἀφίνομεν τὴν κληρονομίαν μας. Ἰδοὺ ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα. Ἐὰν λοιπὸν εἰλικρινῶς τὸ ὑπουργεῖον πιστεύῃ ὅτι ἐὰν δὲν γείνῃ ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ σήμερον, χάνεται τὸ κράτος, νὰ τὸν δεχθῶμεν· ἐὰν δὲν χάνεται, νὰ τὸν ἀναβάλωμεν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς.

§80ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν θὰ κάμω οὔτε πρόλογον οὔτε ἐπίλογον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιός· δὲν θὰ δώσω δὲ καὶ κἀνένα χαρακτῆρα πολιτικὸν εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Θὰ ὁμιλήσω καθαρὰ ὑπὲρ τοῦ κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι εἶναι λογικός· καὶ τὸ ὑποθέτω ὅτι εἶναι λογικὸς, διότι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος μετὰ τὴν νέαν βασιλείαν εἰς τὴν πατρίδα μας, αὐτὸς ὁ κανονισμὸς διέπει τὰς συνεδριάσεις. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κανονισμὸς ἦτο παράλογος, θὰ εἴπῃ ὅτι ὤφειλε, καὶ μάλιστα ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ποτὲ δὲν ἐλείψαμεν ἀπὸ τὸ κοινοβούλιον, νὰ μὴ δεχθῶμεν ἕνα παράλογον κανονισμὸν νὰ μᾶς διευθύνῃ. Ὁ κανονισμὸς λοιπὸν εἶναι λογικὸς, λογικώτατος καὶ ἀπαγορεύει σήμερον τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ οἱουδήποτε νομοσχεδίου δι’ οὓς λόγους εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ διότι ἀκόμη εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, καὶ ἂν ὑποβληθῇ σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἂν ἀποφασίσητε σήμερον ὅλοι, ὅτι εἶναι κατεπεῖγον αὐτὸ καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Χρηστίδου, ὅστις ὑποβάλλει τὸν προϋπολογισμὸν, εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμετε τίποτε, διότι ὁ κανονισμὸς σᾶς λέγει ῥητῶς ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προεδρείου ἔχετε νὰ ἐκλέξητε ἐπιτροπὰς, καὶ χωρὶς νὰ ὑποβληθοῦν αὐτὰ τὰ χαρτιὰ, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλει ὁ κ. Χρηστίδης, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλήν. Ποῦ εἶναι λοιπὸν αὐτὸ τὸ κατεπεῖγον; Ἐὰν ᾖναι κατεπεῖγον, εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐπιτροπῶν, ἥτις πρέπει νὰ προχωρήσῃ διὰ νὰ κατασταθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐφικτή. Λοιπὸν δὲν εἶναι μόνον ὅτι παραβιάζομεν τὸν κανονισμὸν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δεχόμεθα καὶ μίαν πρότασιν μὴ συμβιβαζομένην καὶ μὲ αὐτὴν τὴν λογικήν. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν αὐτὴν, διότι εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος, ἀλλὰ πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ μάλιστα, ὅπως λέγει καὶ ὁ κανονισμὸς, ἀπαιτεῖται καὶ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἓν ἄρθρον ἔχομεν εἰς τὸν κανονισμὸν, τὸ ἄρθρον 10, τὸ ὁποῖον λέγει, «μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁριστικοῦ προεδρείου ὁ πρόεδρος ἀναγγέλει τῷ Βασιλεῖ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐμφανίζεται μετὰ τοῦ προεδρείου ἐνώπιον Αὐτοῦ.» Ὡς παρετήρησα, οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγορευσάντων δὲν ἐθεώρησαν ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸν κανονισμὸν ἡ κατάθεσις, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἦτον ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως πρέπον νὰ καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμὸν σήμερον· ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ χορηγήσῃ κἀνὲν ἐπιχείρημα. Ὥστε φρονῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ὅτι δύναται νὰ κατατεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως.

§82Ι. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 8 τοῦ κανονισμοῦ;

§83Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ λογικὴ τί λέγει. Τί θὰ κάμετε αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν σήμερον, κύριε πρόεδρε; Ἐκεῖ ὅπου θὰ ᾖναι εἰς τὴν τσέπην τὴν ἐδικήν σας, ἂς ᾖναι καὶ εἰς τὸ πορτοφόλιον τοῦ ὑπουργοῦ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ κατατεθῇ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις;

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς ὀρθῶς λέγετε, κύριε πρόεδρε, πρέπει οἱ ἀνθιστάμενοι νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε ὑμεῖς· ἄλλο δικαίωμα τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλο δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὑποβάλλειν ὑπάρχει ἐκ τοῦ Συντάγματος· ἐὰν ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς εἶχεν ἓν ἐμπόδιον, τὸ ἐννοῶ. Τότε ἐδύνασθε νὰ εἴπητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τόσον τὴν σημερινὴν ὡς καὶ πᾶσαν ἄλλην, ὅτι ναὶ μὲν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλητε, ἀλλ’ ἔχομεν κανονισμὸν, ὅστις ὑποχρεοῖ τὴν Βουλὴν, καὶ κατὰ συνέπειαν τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ὅστις ἀντιτάσσεται εἰς αὐτὴν τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου προσωρινῶς μέχρις οὗ συστηθῇ τὸ προεδρεῖον καὶ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα. Ἐὰν ὁ κανονισμὸς ὅμως δὲν παρεμβάλλῃ κἀνὲν ἐμπόδιον, τότε ὁ ἀνθιστάμενος καθ’ ἑνὸς δικαιώματος τῆς Κυβερνήσεως ἀνθίσταται κατὰ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον παρέχει καὶ ὁ κανονισμός.

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐννοοῦν ἁπλῆν κατάθεσιν ἢ εἰσήγησιν;

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν διαφέρει διόλου.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατάθεσιν.

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατάθεσιν δύνανται νὰ κάμουν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἀλλ’ ὄχι καὶ εἰσήγησιν εἰς τὴν Βουλήν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος νὰ κατατεθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Κύριε πρόεδρε, ὡς κατάθεσιν τὸ ἐννοοῦμεν, ὄχι εἰσήγησιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσετε, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν θὰ ὁμιλήσῃ πρὸς ἡμᾶς ὁ ὑπουργὸς, ἀλλ’ εἰς τὸ προεδρεῖον.

§94ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἄλλοτε μὲ κατηγόρησαν ὅτι δὲν ἄφησα ἴχνος προϋπολογισμοῦ· τώρα μὲ κατηγοροῦν διότι φέρω προϋπολογισμόν.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Ἄ! ἄ!

§96ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δύω ὥρας ὁμιλοῦν οἱ ἄλλοι· θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δέκα λέξεις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, κύριοι· δὲν θὰ γείνῃ εἰσήγησις προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἁπλῆ κατάθεσις.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ἁπλῶς λοιπὸν νὰ τὸν καταθέσῃ· τὸν κατέθεσε.

§99ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἠκούσθη εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου ἡ Βουλὴ νὰ λέγῃ δὲν θέλω προϋπολογισμόν.

§100ΠΟΛΛΟΙ. Τί εἶναι αὐτὰ, κ. Πρόεδρε; (θόρυβος).

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Προϋπολογισμὸς δὲν ὑποβάλλεται αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§102ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (πρὸς τὸν Πρόεδρον). Εἰσάγω τὸν προϋπολογισμὸν, κ. Πρόεδρε· ἐπιφυλάσσομαι δ’ ἐν καιρῷ νὰ κάμω καὶ προφορικὴν τὴν εἰσήγησιν (καταθέτει τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τοῦ προεδρείου).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰ τμήματα νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις των ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν ἐκλογῶν.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροέδρων καὶ γραμματέων. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4 20|60 Μ. Μ.