1873.06.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

Τῆς 7 Ἰουνίου 1873.

(Πέμπτη).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω στενογράφοι ἔχουν ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας γνωστοποιοῦν ὅτι τοῖς καθυστερεῖται ἡ μισθοδοσία τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου παρελθόντος ἔτους καὶ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ νὰ τοῖς δοθῇ, ἐπειδὴ, ὡς πληροφοροῦνται, ὑπάρχει περὶ τούτου πίστωσις.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τοῖς δοθῇ.

§3ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί συνέβη καὶ δὲν ἐπληρώθησαν;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, 1440 δραχμαὶ ἐδόθησαν διὰ μισθοδοσίαν τῶν τυπογράφων τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς διὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε ἐπληρώθησαν 1275· μένουσιν εἰσέτι 165 δραχμαὶ, ὥστε ἡ πίστωσις ἐξηντλήθη.

§5ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τί ἀπεφασίσθη διὰ τοὺς στενογράφους;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τοῖς δοθῇ.

§7Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου εἶδον ἔγγραφον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου, ἐξ οὗ φαίνεται ὅτι οὗτος διορίζει καὶ παύει ἐργάτας· αὐτὸς νομίζω ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παύσῃ καὶ διορίσῃ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἔγγραφον δὲν λέγει ὅτι παύει καὶ διορίζει, ἀλλ’ ὅτι ἀπέβαλεν ἕνα μέθυσον καὶ παρέλαβε προσωρινῶς ἕτερον, ζητεῖ δὲ τὴν ἔγκρισιν.

§9ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὰ τὰ ζητήματα περὶ τῶν ἐργατῶν τοῦ τυπογραφείου ἂς τὰ κανονίσῃ τὸ προεδρεῖον· δὲν ἀξίζει τὸν κόπον ν’ ἀπασχολῆται ἡ Βουλή.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγει ἡ Βουλὴ διὰ τὴν πίστωσιν;

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσκαλέσατε τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λογιστικοῦ νὰ φέρῃ μίαν πρότασιν.

§12ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πόση ἦτον ἡ περυσινὴ δαπάνη;

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε πέρυσιν, οὔτε προπέρυσιν δὲν ἐδόθη προϋπολογισμός· μόνον ὁ κ. Λομβάρδος, πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἔδωκε προϋπολογισμόν.

§14ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσκαλέσατε τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λογιστικοῦ νὰ φέρῃ μίαν πρότασιν.

§15ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ὅτε ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρακατέθεσε τὰς διαφόρους συμβάσεις, παρακατέθεσε καὶ φάκελλον περιέχοντα τὰ ἔγγραφα τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῶν διαφόρων ἄλλων κυβερνήσεων περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Λαυρίου· τί γίνονται αὐτά;

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι.

§17ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐξωτερικῶν. Τὰ ἔγγραφα αὐτὰ δὲν μᾶς ἐστάλησαν· ἂν ἤρχησεν ἡ τύπωσις, ἔχει καλῶς· ἂν δὲν ἤρχησε καὶ πρόκειται νὰ διαταχθῇ, τότε θὰ ἔλθουν εἰς τὴν μέλλουσαν σύνοδον.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, ἐννοεῖται ὅτι θὰ τυπωθῶσι.

§19ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὰ περὶ Λαυρίου ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὰς ἰταλικὰς καὶ Γαλλικὰς ἐφημερίδας καὶ ἀπὸ τὰς συζητήσεις τῶν ξένων Βουλῶν, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Βουλὴ μέχρι τοῦδε δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀναγνώσῃ τὰ Ἑλληνικὰ ἔγγραφα.

§20ΔΡΟΣΟΣ. Ἐπισπεύσατε τὴν τύπωσιν, κ. πρόεδρε.

§21ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ διαταχθῇ ἀμέσως.

§22ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπαντῶν πρός τινα ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Κολιάτσου, εἶπεν ἐνώπιόν σας, ὅτι ὁσάκις πληροφορεῖται ὅτι διωρίσθη δικαστικὸς ὑπάλληλος καταχρώμενος τῶν καθηκόντων αὑτοῦ, ἢ ὑπάρξας ἐγκληματίας, ἀμέσως παύει αὐτόν. Ἠρώτησα ἐγὼ αὐτὸν ἀμέσως ἂν τὴν ἀρχὴν ταύτην ἐφαρμόζῃ καὶ διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν δικαστηρίων Κερκύρας, καὶ μοὶ εἶπε, δὲν πρόκειται περὶ Κερκύρας σήμερον, καὶ ἂν ἔχετε παράπονα, δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε περὶ αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ὑπακούων λοιπὸν εἰς τὴν πρόσκλησίν του ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας σπουδαῖά τινα παράπονα, τὰ ὁποῖα οὐχὶ μόνον ἐγὼ, ἀλλ’ ἅπας ὁ λαὸς τῆς Κερκύρας ἔχει διὰ τὰ συμβαίνοντα ἐκεῖ ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς δικαιοσύνης, καὶ τὰ ὁποῖα ἐνοχοποιοῦν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι, ὅτι δυστυχῶς ἐν Κερκύρᾳ ἐπικρατεῖ ἰσχυρὰ πεποίθησις, ὅτι τινὲς τῶν διοριζομένων ἐκεῖ δικαστικῶν ὑπαλλήλων δὲν διορίζονται ὅπως λειτουργῶσιν ὡς ὄργανα τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὅπως ἐργάζωνται ὡς ὄργανα τῶν πολιτικῶν φατριῶν τοῦ τόπου ἐκείνου. Τὴν ἰσχυρὰν ταύτην πεποίθησιν, ἡ ὁποία προσβάλλει τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν ἀξίαν τῶν δικαστηρίων, ἐσχάτως ἦλθεν ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν καὶ τὸ ἐφετεῖον Κερκύρας καὶ ἐβεβαίωσαν. Ὁ κ. εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Κερκύρᾳ ἐφετῶν κατήγγειλεν ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου Κερκύρας τοὺς ἀνακριτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ τὸν εἰσαγγελέα τῶν πρωτοδικῶν, ὅτι κατὰ τὴν δίοδον ἀνακρίσεώς τινος συνέβησαν τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα ἀτοπήματα, τῶν ὁποίων ἡ εὐσχημοσύνη καὶ ἡ δικαστικὴ τιμὴ ἐπιβάλλει τὴν ἀποσιώπησιν. Τὸ ἐφετεῖον Κερκύρας ἐν τῇ ἀποφάσει αὑτοῦ ἐπὶ τῶν προτάσεων τοῦ κ. εἰσαγγελέως παρεδέξατο τὰς προτάσεις καὶ τοὺς λόγους τούτους τοῦ κυρίου εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν ὡς ὀρθοὺς καὶ βεβαίους, καὶ ἑπομένως διεβεβαίωσε τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ λαὸς, ὅτι τινὲς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐν Κερκύρᾳ χρησιμεύουσιν ὡς ὄργανα οὐχὶ τῆς δικαιοσύνης ἀλλὰ τῆς πολιτικῆς. Ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις καλῶς ποιοῦσα ἐξαπέστειλεν ἀμέσως εἰς Κέρκυραν πρὸς ἀνάκρισιν ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων τῆς πρωτευούσης δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τὸν ἀντεισαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου Κύριον Λουριώτην, ὁ ὁποῖος μεταβὰς εἰς Κέρκυραν ἀνεῦρε πλείονα τῶν διαβεβαιωθέντων παρὰ τοῦ ἐφετείου καὶ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν Κερκύρας, καὶ ὅτι τὰ δικαστικὰ Κερκύρας εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Ἐν τούτοις παρῆλθεν ἔκτοτε πολὺς χρόνος καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀγρὸν ἠγόρασεν· ἀφῆκε τὸν λαὸν ἐκεῖνον νὰ τρέφῃ τὴν ὀλεθρίαν πεποίθησιν περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν δικαστηρίων του. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει καθῆκον ὡς ἀνώτατος διοικητὴς τῶν δικαστηρίων ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἀπὸ τῶν ὑπονοιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῆς τύχης τῶν ὑποθέσεών του ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Ἰδοὺ λοιπὸν ἓν τῶν σπουδαίων παραπόνων, τὰ ὁποῖα εἶχον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Σαββάτου καὶ δι’ ὃ ἀπηύθυνα τὰς ὀλίγας ἐκείνας λέξεις πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἕτερον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐνοχοποιεῖ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἐπὶ τῆς πεσούσης βασιλείας Τσακίρης τις ἐκ τῆς Πυλίας, κρίμασιν οἷς οἶδε κύριος εἰσῆλθεν εἰς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους καὶ ὑπηρέτησεν ὡς εἰρηνοδίκης εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου. Ὅπου δὲ ὑπηρέτησεν ἀφῆκε τὴν χειροτέραν ἀνάμνησιν διὰ τὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας διέπραξε, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, βουλευτοῦ συμπολιτευομένου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας, διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ τίς ὁ Τσακίρης οὗτος ὡς διαχειριστὴς τῆς δικαιοσύνης, διότι ὑπηρέτησε καὶ εἰς τὴν πατρίδα αὑτοῦ. Ὑπηρέτησε καὶ εἰς Γορτυνίαν, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον Ψωφίδος, ὅπου ἔπραξε πολλὰς καταχρήσεις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του, καὶ διὰ τοῦτο κατεδικάσθη ἐπὶ κακουργήματι καὶ ἑπομένως ἐῤῥίφθη εἰς τὰς φυλακάς. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς μεταπολιτεύσεως, ὡς πάντες οἱ κακοῦργοι, ἐξῆλθε καὶ ὁ Τσακίρης ἐκ τῶν εἱρκτῶν. Μὴ δυνάμενος δὲ νὰ ζήσῃ ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις διὰ τὴν διαγωγήν του, μετέβη εἰς Παξοὺς, εἰς μικρὰν κοινωνίαν, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ τὴν ἱστορίαν τῆς ἠθικῆς του διαγωγῆς. Δὲν ἠξεύρω δὲ διὰ ποῖον λόγον ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, κύριος Φορέστης, διώρισεν αὐτὸν καὶ πάλιν ὡς εἰρηνοδίκην τῆς νήσου ταύτης· ἀλλ’ ἅμα ἦλθεν ὁ κ. Δεληγεώργης ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸ 1866 καὶ ἐπληροφορήθη περὶ τῆς ἠθικῆς του διαγωγῆς, αὐθωρεὶ ἔπαυσεν αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκεῖθεν μετέβη εἰς Κέρκυραν, διότι εἰς Παξοὺς δὲν ἠδύνατο νὰ ζήσῃ ὡς κατατυραννήσας τὴν κοινωνίαν ἐκείνην. Ἐν Κερκύρᾳ δὲ μετήρχετο τὸν δικολάβον· ἀλλὰ καὶ ὡς τοιοῦτος ἔπραξε πολλὰ κακουργήματα καὶ διὰ τοῦτο ἔχει δύω κατηγορίας ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως ἐπὶ κλοπῇ, ὡς μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ ἀντεισαγγελεὺς τῶν πρωτοδικῶν. Ἐνῷ δὲ ἦτο καταδεδικασμένος ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, ἐνῷ εἶχε δύω κατηγορίας ἐπὶ κλοπῇ εἰς τοὺς ὤμους του, ἐνῷ ἐθεωρεῖτο ὡς ἀποτρόπαιος ἄνθρωπος, ὁ κ. Μεταξᾶς, ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης κατὰ τὸ ἔτος 1872, δὲν ἠξεύρω τῇ συστάσει τίνος καὶ ἐν ἀγνοίᾳ, φρονῶ, τῆς ἠθικῆς τοῦ ἀνθρώπου τούτου, διώρισε αὐτὸν εἰρηνοδίκην εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ὄρους. Ὁποῖαι ὑπῆρξαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου αἱ πράξεις τοῦ ἀνθρώπου τούτου, περιττὸν νὰ τὰς διηγηθῶ, διότι καὶ ὁ τύπος πολλὰ εἶπε καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης θέλω τὰ ἐκθέσει, διότι ἤρξατο καὶ ἐκεῖ ὁ Τσακίρης νὰ πράττῃ τὰ εἰθισμένα καὶ νὰ γίνεται ὄργανον τῶν φατριῶν. Ὁ κ. Δεληγεώργης, τὸ ὁμολογῶ πρὸς τιμήν του ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἅμα ἔγραψα πρὸς αὐτὸν περὶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου, ἔπαυσεν αὐτὸν παρευθύς· μετ’ οὐ πολὺ ὅμως, διότι ἔσχον τὴν τύχην νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν κυβέρνησιν ὡς βουλευτὴς κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς 26 Μαρτίου, ὁ Τσακίρης, ὡς ἔμαθον ἐκ Κερκύρας, διωρίσθη καὶ πάλιν πρὸς τιμωρίαν μου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ὄρους. Ἐν τῷ εἰρηνοδικείῳ τούτῳ ἦτον εἰρηνοδίκης ὁ κ. Λοβέρδος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς δὲν διωρίσαμεν, διότι οὐδεμίαν ἐκάμαμεν πρότασιν εἰς τὴν κυβέρνησιν περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων ὅπως ἀποκτήσωμεν δι’ αὐτῶν ἐπιῤῥοήν. Ἐμπιστευόμενοι εἰς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν συμπαθείας τοῦ λαοῦ, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὑπαλλήλων ὅπως ἐξέλθωμεν βουλευταί. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Δεληγεώργην κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς νὰ μᾶς προστατεύσῃ κατὰ τοῦ φατριασμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι μετεβλήθησαν εἰς αὐλικὰ ὄργανα, ἀλλὰ τοῦτο ἦτο δικαίωμά μας. Κατὰ τοῦ νέου διορισμοῦ τοῦ Τσακίρη τούτου παρεπονέθημεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς ὑποσχεθῇ ἐπανειλημμένως, ὅτι θέλει διορθώσει τὸ κακόν. Ἐν τούτοις τὸ κακὸν δὲν ἐδιορθώθη, διότι ὁ Τσακίρης εἶχε νὰ ἐκπληρώσῃ φατριαστικὴν ἐντολήν. Ἐκ τοῦ διορισμοῦ τοῦ Τσακίρη, τοῦ ἀγλαΐσματος τούτου τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους, προῆλθε καὶ ἕτερον κακόν. Γνωρίζετε ὅτι κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἔληξεν ἡ προθεσμία τῆς ἀνανεώσεως τῶν ἐγγραφῶν, ἀλλ’ ὁ κ. Λοβέρδος, παυθεὶς χάριν τοῦ Τσακίρη, ἔλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ τά τε χρήματα τῆς ἀποζημιώσεώς του καὶ τὰ βιβλία τῶν ὑποθηκῶν καὶ ἀπῆλθε τῆς ἕδρας· ἤδη δὲ οὗτος μὲν εὑρίσκεται ἐν Ἀθήναις, οἱ δὲ πολῖται εὑρίσκονται εἰς ἀμηχανίαν περὶ τῶν συμφερόντων των. Ταῦτα, ἐπαναλέγω, ἐγένοντο χάριν τοῦ κ. Τσακίρη, ὅστις εἶναι τὸ φοβερώτερον ὄργανον τῆς ἐκεῖ μαστιζούσης τὸν τόπον πολιτικῆς φατρίας τοῦ Βαλαωρίτου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ἐν Κερκύρᾳ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἀπήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κολιάτσου, ἀφοῦ ἐπληροφορήθη καὶ ἐκ τοῦ τύπου καὶ ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς καὶ ἐκ τῶν δικαστικῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὰ ὁποῖα μαρτυροῦν τὴν πολιτικὴν ἀνικανότητα τοῦ Τσακίρη, ἀπαγορεύοντα εἰς αὐτὸν νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, ὡς καταδικασθεὶς ἐπὶ κακουργήματι. Παρακαλῶ συγχρόνως τὴν Βουλὴν ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν παῦσιν τοῦ ὑπαλλήλου τούτου καὶ τὸν διορισμὸν ἑτέρου ἵνα παύσῃ τὸ σκάνδαλον.

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ φέρῃ καὶ τὰ ἔγγραφα.

§24ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ναὶ, κύριοι, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς φέρῃ τὰ ἑξῆς ἔγγραφα· ά.) Τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Λουριώτου τὴν ἀφορῶσαν τὰς ἀνακρίσεις, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν κατὰ τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πρωτοδικῶν Κερκύρας· βʹ) τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐφετείου, ἡ ὁποία παραδέχεται ὡς ἀληθεῖς ὅλας τὰς κατηγορίας τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν· γʹ.) τὰ δικαστικὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν κατηγορίαν καὶ τὴν καταδίκην τοῦ Τσακίρη ὡς εἰρηνοδίκου ἐν ταῖς παλαιαῖς ἐπαρχίαις· δʹ.) τὸ βασιλικὸν διάταγμα καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτοῦ εἰς τὰ πολιτικὰ δικαιώματα· έ.) τὴν ἔκθεσιν τῆς παύσεως αὐτοῦ ὡς εἰρηνοδίκου παρὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐν ἔτει 1866, καὶ τοῦ κυρίου Χαλικιοπούλου, καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ νέου διορισμοῦ, διότι θέλομεν νὰ μάθωμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐπαύθη, καὶ διὰ τὶ διωρίσθη παρὰ τοῦ σημερινοῦ ὑπουργοῦ.

§25ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Εἴπατε, ὅτι ἀπολυθεὶς ὁ κύριος Λοβέρδος παρέλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ τὰ χρήματα καὶ τὰ ἔγγραφα.... (θόρυβος)

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἡμεῖς μάλιστα τὸν εὐγνωμονοῦμεν διὰ τοῦτο τὸν κύριον Λοβέρδον, διότι τὰ παρέλαβε καὶ διεφύλαξεν ἐκ τῶν ὀνύχων τοῦ Τσακίρη.

§27ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἂν τὰ χρήματα περιέπιπτον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Τσακίρη, καλὸ ξημέρωμα. Ὁ Λοβέρδος εἶναι ἀξιέπαινος διὰ τὴν διαγωγὴν τὴν ὁποίαν ἐτήρησε.

§28ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Μετὰ μεγίστης συντομίας θ’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Κερκύρας. Μεταξὺ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ὑπαλλήλων ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων τῆς Κερκύρας, συνέβησαν σκάνδαλά τινα, τὰ ὁποῖα μοὶ ὑπηγόρευσαν τὸ μέτρον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος ἐκεῖ καὶ νὰ ἀνακρίνῃ τὰ γενόμενα, ἐνεργῶν τακτικὴν περὶ τούτου ἀνάκρισιν· τὰ διατρέξαντα, κύριοι, δὲν ἐπηρεάζουν παντάπασι τὴν δικαιοσύνην τὴν ἀπονεμομένην εἰς τοὺς πολίτας, ἐπηρεάζουν μόνον καὶ μόνον τὴν δικαστικὴν ἀξιοπρέπειαν. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ λόγους λεπτότητός τινος, ἕνεκα σχέσεων συγγενικῶν μετά τινος τῶν ἐκεῖ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, δὲν ἐνόμισε πρέπον νὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος, ἀλλ’ ἀνέθεσε τὴν ἀνάκρισιν εἰς τὸν ἀντεισαγγελέα παρ’ αὐτῷ κύριον Λουριώτην. Ὁ κύριος Λουριώτης, μεταβὰς ἐκεῖ, ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, καὶ περὶ τούτου ὁ κ. Κωσταντᾶς δὲν ἔχει νὰ παραπονεθῇ. Πρόκειται περὶ ἀνακρίσεως, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ, ὅτι ἀνάκρισις, καί τοι ἀφορῶσα δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, ἀνάγκη νὰ ᾖναι μυστικὴ μέχρι τῆς ἀποπερατώσεώς της. Ἡ ἀνάκρισις αὕτη δὲν ἐπερατώθη εἰσέτι, διότι ἐνόμισα πρέπον νὰ μὴ ἀφήσω τίποτε εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, τὸ ὁποῖον νὰ μείνῃ κεκρυμμένον, καὶ ἐξακολουθῶ ζητῶν πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι μοὶ εἶναι ἀναγκαῖαι. Ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία, κύριοι, ἀνήκει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὰ δικαστικὰ συμβούλια καὶ ἱεραρχικῶς εἰς τοὺς προϊσταμένους κατὰ τῶν ὑφισταμένων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας, ἐνδέχεται νὰ θεωρηθῇ ἀναγκαῖον καὶ ἄλλο τι μέτρον αὐστηρότερον· καὶ περὶ τούτου ἔχω καθῆκον νὰ φροντίσω, ἅμα λάβω τὰς ὁποίας ἐζήτησα περαιτέρω πληροφορίας. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὔτε δυνατὸν εἶναι νὰ γείνῃ γνωστὴ εἰς τὸ κοινὸν ἡ ἀνάκρισις, οὔτε δύναμαι νὰ θεωρήσω ἐμαυτὸν ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ ἐνεργήσω τὰ δέοντα. Προσθέτω περιπλέον, κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἀποφασισθῇ νὰ ληφθῶσι μέτρα, οὐχὶ μόνον δικαστικὰ, ἀλλὰ καὶ διοικητικὰ, τὰ διοικητικὰ αὐτὰ μέτρα ἀναγκαίως θὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα εἴτε τῆς παύσεως δικαστικῶν ὑπαλλήλων, εἴτε τῆς μεταθέσεως αὐτῶν· καὶ, κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὸν τελευταῖον μῆνα τῶν δικαστικῶν ἐργασιῶν καὶ εἰς τὴν παραμονὴν τῶν διακοπῶν, ὅτε οἱ περισσότεροι τῶν διαδίκων σπεύδουν νὰ συζητήσουν τὰς ὑποθέσεις των καὶ περιμένουν τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεών των. Προτοῦ ἀρχίσουν αἱ διακοπαὶ εἶναι ἔργον φρονήσεως νὰ μὴ γίνωνται μεταθέσεις. Ὅταν ἄλλοτε, κύριοι, ἔγεινε χρῆσις δικαστικῶν μετακινήσεων κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν διακοπῶν, ἐνθυμοῦμαι ὁποία κατακραυγὴ ἠγέρθη ἐκ μέρους τῶν διαδίκων, οἱ ὁποῖοι, ἐνῶ ἐπερίμενον τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεων τῶν συζητηθεισῶν ὑποθέσεών των, αἴφνης εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὰς συζητήσουν πάλιν μετὰ τὰς διακοπάς. Δὲν θέλω λοιπὸν προβῆ εἰς κἀνὲν μέτρον πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ παρόντος μηνός, κατὰ τὸν ὁποῖον, ὡς προεῖπον, συζητοῦνται αἱ πλεῖσται τῶν δικαστικῶν ὑποθέσεων.

§29ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Εἰς τὸν πρόεδρον τῶν ἐν Ζακύνθῳ Πρωτοδικῶν, κύριον Ἀμβροσιάδην, γνωστὸν ἐπὶ τιμιότητι καὶ ἱκανότητι, διατί δὲν ἐφηρμόσατε αὐτὴν τὴν σωτήριον ἀρχὴν καὶ τὸν μετεθέσατε;

§30ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μετετέθη τώρα, μετετέθη πρὸ ἑνὸς καὶ ἐπέκεινα μηνός.

§31ΛΟΡΑΝΔΟΣ. Ἡ ἀνάκρισις ἐπεραιώθη.

§32ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπεραιώθη, ἀφοῦ περιμένω πληροφορίας τινάς. Λοιπὸν οὔτε ἡ ἀνάκρισις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ γνωστὴ, διότι τοῦτο ἀπαγορεύεται ῥητῶς ἀπὸ διάταξιν τοῦ νόμου, οὔτε ἠμπορῶ νὰ ἀναγκασθῶ νὰ προβῶ εἰς μέτρα ἄωρα προτοῦ πληροφορηθῶ περὶ πάντων τῶν διατρεξάντων. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ βουλευτὴς κ. Κωσταντᾶς διεβεβαίωσεν, ὅτι δικαστικὴ ἀπόφασις παρεδέχθη τὰς προτάσεις τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν τῆς Κερκύρας, δὲν εἶναι παντάπασιν ἀληθὲς, διότι δὲν πρόκειται περὶ ὑποθέσεως δικαζομένης, ἀλλὰ περὶ διαγωγῆς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§33ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἐπέσατε εἰς ἀνακρίβειαν· τὸ βούλευμα εἶναι δημοσιευμένον εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Κερκύρας καὶ δὲν ὁμιλῶ ἐν ἀγνοίᾳ.

§34ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ βούλευμα δὲν πραγματεύεται περὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων· τὸ βούλευμα ἀπεφάνθη περὶ τῆς κατηγορίας καθ’ ἑνὸς φονεύσαντος ἄλλον τινά· δὲν ἀπεφάνθη τίποτε περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ μὲ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἐδῶ παρεδρεύουν δικαστικοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ εἴπωσιν ἐὰν δύναται τὸ ἐφετεῖον νὰ ἀποφανθῇ.

§35ΛΟΡΑΝΔΟΣ. Τὸ βούλευμα αὐτὸ ἀπεφάνθη καὶ περὶ ἀπολύσεως ἀθώων ἀδίκως προφυλακισθέντων καὶ λέγει· δι’ οὓς ὀρθοὺς λόγους ἀνέπτυξεν ὁ εἰσαγγελεὺς εἰς τὰς προτάσεις του...

§36ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἔχετε νὰ προσθέσετε ἄλλο τι, ἔλθετε νὰ τὸ προσθέσετε ἐδῶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ κατόπιν νὰ ὁμιλήσω ἐγώ· ἄλλως, ἐὰν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν μὲ διακόπτετε, σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον διὰ τῆς σιωπῆς μου.

§37ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐσεῖς ἐζητήσατε νὰ μεταθέσετε καὶ τὸν ἀρχιερέα.

§38ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§39ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἴθε νὰ ἦσαν ὅλοι οἱ ἱερεῖς ὡς αὐτός.

§40ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐντούτοις τὸ ἐζήτησαν.

§41ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι ψεύστης ὅποιος τὸ λέγει.

§42ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶσαι ψεύστης ἐσύ.

§43ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐὰν τὸ εἶπα ἐγὼ, μάλιστα· ἄλλως...

§44ΤΙΝΕΣ. Μὰ, κύριε πρόεδρε, τί κατάστασις εἶναι αὐτή!

§45ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κωμῳδίαν τὸ κατήντησαν.

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐσὺ τὸ ἔκαμες κωμῳδίαν εἰς τὴν Κέρκυραν μὲ τὸν......

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι μόνον ἐξήλθατε ἀπὸ τὰ ὅρια κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ πρέποντος.

§48ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς ναυτικῶν). Κύριε πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν πρὸς σᾶς. Ἡ κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος δι’ ὅλα ὅσα πράττονται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ζητεῖται λόγος.

§49ΛΟΡΑΝΔΟΣ. Ὅταν δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, εἰσαγγελεῖς, κάμνουν αὐτὰ, φαντασθῆτε τὶ κάμνουν οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι.

§50ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐξακολουθῆτε νὰ διακόπτετε, δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ σιωπήσῃ.

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καθῆστε, κ. ὑπουργέ.

§53ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τῳόντι αὐτὴ εἶναι ἡ καλλιτέρα συμβουλή, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν θέσιν μου καὶ νὰ σᾶς ἀφήσω νὰ λογομαχῆτε.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφῆστε τὸν ὑπουργὸν νὰ ὁμιλήσῃ.

§55ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οὔτε ἡ ἀνάκρισις, καθὼς προεῖπον, ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ γνωστὴ προτοῦ περαιωθῇ, οὔτε ἠμποροῦν αἱ αἰτιάσεις τοῦ κ. Κωσταντᾶ νὰ λάβωσι τόπον διὰ τὸν λόγον ὅτι, ὡς ὁ ἴδιος ὡμολόγησε, πᾶν ὅ,τι ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ, τὸ νὰ σταλῇ ἐκεῖ ἀνώτερος δικαστικὸς ὑπάλληλος νὰ ἐρευνήσῃ περὶ τῶν διατρεξάντων, ἐγένετο ἐγκαίρως· καὶ ὄχι μόνον ἐγένετο μετὰ προθυμίας, ἀλλὰ μετὰ δικαιοσύνης καὶ ἀμεροληψίας· καὶ ἴσως ὁ κ. Λουριώτης εἶναι παρὼν τὴν στιγμὴν ταύτην, εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωκα τὰς δεούσας ὁδηγίας περὶ τοῦ τρόπου, μετὰ τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ φερθῇ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν Τσακίρην.... θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ σιωπήσητε (ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Κωσταντᾶν κραυγάζοντα) καὶ μὴ νομίζετε ὅτι δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν θέσιν μου. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ παρεκτρέπεσθε.

§56ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπε τίποτε καὶ δὲν εἶναι τρόπος νὰ ὁμιλῇ ὑπουργὸς τοιουτοτρόπως πρὸς βουλευτήν· δὲν εἶσθε πρωθυπουργός (θόρυβος.)

§57ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Τσακίρην, κύριοι, κατὰ τοῦ ὁποίου εἶπε τόσα ὁ κ. Κωσταντᾶς, ἐγὼ τὸν εὗρον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἐὰν τυχὸν ᾖναι ἀληθῆ, εἴτε ὅλα, εἴτε μέρος τῶν ὅσων κατήγγειλε κατ’ αὐτοῦ ὁ κ. Κωσταντᾶς, ἀφοῦ ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς ὁ διορίσας αὐτὸν τὰ ἠγνόει, καθὼς δύναται νὰ ὁμολογήσῃ παρευρισκόμενος ἐνταῦθα, κατὰ μείζονα λόγον εἶμαι δικαιολογημένος ἐγὼ ἐὰν τὰ ἀγνοῶ, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν τὰ πιστεύω· διότι παρετήρησα ὅτι πολλὰ λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὀλίγιστα δὲ ἀποδεικνύονται ἀληθῆ. Περίεργος εἶμαι νὰ ἐρευνήσω εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καὶ θὰ ἐρευνήσω, καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι, ἐὰν εὕρω ἴχνος τῶν καταγγελιῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἔκαμε λόγον ὁ κ. Κωσταντᾶς, θὰ λάβω τὸ προσῆκον μέτρον. Ἐὰν ἐδόθη ἀφορμή τις ἐκ μέρους τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐγὼ δὲν ἔδωκα προσοχὴν, ἔχει δίκαιον ὁ κ. Κωσταντᾶς νὰ μοὶ εἴπῃ διὰ ποῖον λόγον τὸν διατηρῶ· ἀλλὰ, κύριοι, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, οὔτε εἰσαγγελεῖς, οὔτε ἀνακριταὶ, οὔτε πρόεδροι, οὔτε ἄλλος τις ὑπέβαλε τὸ ἐλάχιστον παράπονον κατὰ τοῦ Τσακίρη. Λοιπὸν, κύριοι, εἴτε τὸν διετήρησα ἐγὼ, εἴτε τὸν διώρισα ἐγὼ, εἴτε διωρίσθη προτοῦ ἀπὸ ἄλλον ὑπουργὸν, εἴτε μένει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀκόμη ὁ Τσακίρης, μένει διότι εἰς ἐμὲ δὲν παρουσιάσθη οὐδὲν παράπονον ἐκ μέρους τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων κατ’ αὐτοῦ· καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον παράπονον, τοιαύτη κατηγορία, παρακαλῶ τοὺς λαλήσαντας νὰ τὴν παρουσιάσωσιν, ἄλλως, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διατηρῶ τὸν Τσακίρην, ἐνόσῳ δὲν ἀποδεικνύονται τὰ κατ’ αὐτοῦ λεχθέντα.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ λύπην μου, κύριοι, εἶδον τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης παραφερόμενον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· μὲ λύπην μου, λέγω, διότι τὸν γνωρίζω, διότι τὸν τιμῶ· γνωρίζω τὸ πρᾶον τοῦ χαρακτῆρός του, καὶ ἤλπιζον ὅτι, ὅταν δυστυχῶς ἡ ὀχλαγωγία ἐμφωλεύει ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι αὐτὸς πρῶτος ἤθελε δώσει τὸ παράδειγμα τῆς πρᾳότητος καὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διεξάγωνται αἱ κοινοβουλευτικαὶ συζητήσεις· δυστυχῶς δὲν ἐτήρησε τὴν διαγωγὴν ταύτην σήμερον, δυστυχῶς ἐλησμόνησεν ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν εἶναι δικτάτορες τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν εἶναι ἢ ὑπόλογοι αὐτῆς, ὅτι αὐτοὶ ὀφείλουν νὰ δίδουν λόγον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι ἡ Βουλὴ πρὸς αὐτούς. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει κἀνὲν μέσον νὰ ἀναγκάσῃ τις τοὺς ὑπουργοὺς νὰ λαλῶσι καὶ νὰ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τῶν βουλευτῶν· ὑπάρχει ὅμως ἡ κοινὴ γνώμη, καὶ ὅταν σιωπήσουν, τότε διὰ τῆς σιωπῆς των θὰ θεωρηθῶσιν ὅτι παραδέχονται ὡς ἀληθῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα βεβαιοῦν οἱ βουλευταί. Εἶδον καὶ ἄλλους ὑπουργούς, εἶδον τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ παραφερόμενον, ὑβρίζοντα τοὺς βουλευτὰς (θόρυβος).

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀναφέρετε μίαν εἰδικὴν περίπτωσιν.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔχετε τόσην φιλοτιμίαν, ὥστε νὰ ἀντιληφθῆτε τῶν ὕβρεων, τὰς ὁποίας οἱ ὑπουργοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκτοξεύουν, δὲν πταίω ἐγώ, πταίει ἡ ἰδιοσυγκρασία σας. Ἐγὼ ἔχω ἀρκετὴν φιλοτιμίαν νὰ μὴ δέχωμαι νὰ μὲ λέγουν οἱ ὑπουργοὶ βλάκα, βάναυσον, φατριαστήν, μωρόν. Ἀλλ’ ἀρκετὰ περὶ τούτου. Ἔρχομαι νῦν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Κωσταντᾶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀντέταξε πρῶτον τὸ μυστικὸν τῆς ἀνακρίσεως, καὶ δεύτερον ὅτι πρόκειται περὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τῶν ὁποίων ἡ μετάθεσις ἐν τῷ μέσῳ τῶν δικαστικῶν ἐργασιῶν ἤθελεν εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τοὺς διαδίκους. Νομίζω ὅτι καὶ αἱ δύω ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῆς ἐπερωτήσεως. ταύτης εἶναι ὅλως ἀβάσιμοι, ὅλως ἄτοποι. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅτι τὸ μυστικὸν τῆς ἀνακρίσεως διέταξεν ὁ νόμος ὅταν πρόκειται περὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων· ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς ἀναξιοπρεποῦς διαγωγῆς, περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον φέρονται οἱ ὑπάλληλοι· ἐδῶ πρόκειται περὶ παραπτώματος πειθαρχικοῦ. Ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸν ἔλαβον διότι δὲν εἶναι πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν σκάνδαλα καὶ σκάνδαλα φοβερὰ ἔλαβον χώραν μεταξὺ ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ εἰσαγγελικῶν ἀρχῶν. Τὸ σκάνδαλον αὐτὸ ἠγέρθη ἄλλοτε ἐν μέσαις Ἀθήναις· εἴδομεν κατωτέρους περιφρονοῦντας ἀνωτέρους, ἴσως δικαίως, καὶ ἀνωτέρους ὑβρίζοντας κατωτέρους καὶ ἀντεπεξερχομένους μὲ τὰς πλέον βαναύσους λέξεις ἐνώπιον καὶ τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Τότε διεξήχθησαν ἀνακρίσεις, ἐγένοντο ἐκθέσεις, ἀλλὰ τί ἐγένετο ἔπειτα; Ἱκανοποιήθη ἡ ὑπηρεσία, ἡ ἀξιοπρέπεια ἡ δικαστική; ποσῶς· νομίζω ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἀπεσιωπήθη, ὅτι αἱ ὕβρεις κατεπώθησαν, νομίζω ὅτι αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι κατῆλθον μέχρις ἐσχάτων ὕβρεων, μένουσιν ἐν τῇ θέσει των ἢ προήχθησαν, οὐδόλως δ’ ἐμέμφθησαν ὑπὸ τοῦ ἔχοντος τὴν ἀνωτέραν διεύθυνσιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον, διότι νομίζω ὅτι εἰς τὰ δικαστικὰ χρονικὰ ἡμῶν δὲν εἶναι μόνον παράδειγμα ἀναξιοπρεποῦς διαγωγῆς ἡ τελευταία τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν Κερκύρας. Ἐν τῷ δικαστικῷ ἡμῶν κλάδῳ τοῦτο κατέστη κοινὸν λόγιον· γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι πολλοὶ δυστυχῶς δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, ἰδίως εἰσαγγελικαὶ καὶ ἀνακριτικαὶ ἀρχαί, ἐκτρέπονται τῶν καθηκόντων των καὶ νομίζουν ὅτι ἐδόθη αὐτοῖς ἡ φοβερὰ αὕτη ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ἀποκαλεῖ ὀρθῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν φοβερωτέραν σπάθην τοῦ φατριασμοῦ, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ φατριάζουν, τοῦ νὰ ἐκτελοῦν τοὺς ἰδιοτελεῖς αὑτῶν σκοπούς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ᾖναι βάσιμος ἡ πρώτη ἀντίῤῥησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τοὐλάχιστον ἡ ἑτέρα ἔχει τι τὸ σπουδαῖον; Νομίζω ὅτι ὄχι· βεβαίως ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δικαστοῦ, ἤθελον ἐννοήσει νὰ μᾶς λέγῃ ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τῶν δικαστικῶν διακοπῶν καὶ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀργοπορία εἰς τὰς ἐργασίας· ἀλλὰ πρόκειται περὶ εἰσαγγελικῶν ἀρχῶν μὴ λαμβανουσῶν μέρος κατὰ τὸν καταρτισμὸν ἀποφάσεων.

§61ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμιγνύονται καὶ δικασταί τινες.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, πρόκειται περὶ κατηγορίας κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πλημμελειοδικῶν ἐκ μέρους τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν.

§63ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἀναμιγνύονται διάφορα πρόσωπα δικαστικὰ καὶ ἀκόμη δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ περιορισθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς πειθαρχικὴν ποινήν.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε πρὸ μηνὸς σχεδὸν τὴν ἔκθεσιν ἀνωτέρου λειτουργοῦ, τοῦ κ. Λουριώτου, ὃν ὅλοι γνωρίζουν καὶ ἐκτιμοῦν, ἥτις βεβαίως σᾶς φωτίζει λεπτομερέστατα περὶ ὅλων τῶν συμβεβηκότων καὶ τῶν αἰτίων τοῦ σκανδάλου, καὶ ἐν τούτοις σκέπτεσθε ἀκόμη ἐὰν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ πειθαρχικὴ ποινὴ ἢ ἐὰν πρέπει νὰ γείνῃ καταδίωξις.

§65ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Λουριώτου μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ζητήσω καὶ ἰδιωτικάς τινας πληροφορίας πρὸς ὁδηγίαν μου.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, διετάξατε τὴν περαιτέρω ἀνάκρισιν;

§67ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφορίας τινάς περιμένω.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ἔστω ὅτι πρόκειται περὶ δικαστῶν. Λέγω οὐχ ἧττον, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀμέσως ἐπερχομένων δικαστικῶν διακοπῶν, τῆς ἐκ τῆς μεταθέσεως τῶν παραδραμόντων τὴν ἀξιοπρέπειαν τὴν δικαστικὴν ἀργοπορίας τῶν ἐργασιῶν μοὶ φαίνεται ὅλως ἄτοπον, καθόσον οἱ εἰσαγγελεῖς δὲν λαμβάνουν μέρος κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ἀποφάσεων· ἑπομένως δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἀνασυζήτησις ὑποθέσεώς τινος, μήτε αἱ ἀποφάσεις θέλουν καθυστερήσει. Ἀλλ’ ἔστω ὅτι πρόκειται περὶ δικαστῶν· ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας καὶ εὐθύτητος, ἥτις τὸν χαρακτηρίζει, νὰ εἴπῃ ἐὰν ἤθελεν εἶναι πλέον ἐπιζήμιον διὰ τοὺς ἰδιώτας τὸ νὰ μετατεθῇ ἕνας ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος καταστρέφει διὰ τῆς ἀναξιοπρεποῦς διαγωγῆς του, διὰ τῆς μεροληψίας του τὴν δικαιοσύνην ...

§69ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνός. Ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχει καὶ κακουργιοδικεῖον εἰς τὴν Κέρκυραν.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, εἶναι πλέον ἐπιζήμιον διὰ τοὺς ἰδιώτας, διὰ τὴν δικαιοσύνην, νὰ μετατεθῇ ἔστω καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν διακοπῶν εἷς ἢ πλειότεροι ὑπάλληλοι, ἐντεῦθεν δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἀνασυζήτησις καὶ ἀργοπορία εἴς τινας ὑποθέσεις, ἢ νὰ μείνῃ δικαστὴς ἐκεῖνος ὅστις θὰ θύσῃ καὶ ἀπολέσῃ ἕνεκα τῆς μεροληψίας του, τοῦ φατριασμοῦ του, τῆς ἀναξιοπρεπείας του;

§71ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος αὐτός.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Μεταβαίνω εἰς τὸ θέμα τὸ ἀφορῶν τὸν Τσακίρην. Δὲν εἶναι εὐχάριστον νὰ πραγματεύεταί τις ζητήματα προσωπικά, ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠθέλησε νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του κρυπτόμενος ὄπισθεν τῆς εὐθύνης ἄλλου ὑπουργοῦ. Ἐὰν ἄλλος ὑπουργὸς ἔστω καὶ καλῇ τῇ πίστει, τὸ ὁποῖον ἰσοδυναμεῖ ἐνταῦθα μὲ τὸ ἀνεξετάστως, διώρισε δικαστικὸν ὑπάλληλον ἄνθρωπον, ὅστις διατελεῖ ὑπὸ κατηγορίαν τόσον φοβεράν, ὅστις διατελεῖ ὑπὸ μίαν δικαστικὴν ἀπόφασιν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐστερήθη τὰ πολιτικά του δικαιώματα, ἐὰν ἄλλος ὑπουργὸς προγενέστερος ἔδωκεν εἰς χεῖρας τοιούτου ἀνθρώπου τὴν φοβερωτέραν σπάθην τοῦ φατριασμοῦ, καθὼς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πολὺ κακῶς ἔπραξε καὶ ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον. Ἐὰν δὲ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἤμην βουλευτής, βεβαίως ἤθελα ζητήσει λόγον· ἀλλὰ δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ θελήσῃ νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του διὰ τῆς εὐθύνης ἄλλου. Ἂς συλλογισθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ὁ προκείμενος ὑπάλληλος διατελεῖ ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, ὅτι ἐντεῦθεν ὅλαι αἱ πράξεις του εἰσὶν ἄκυροι, ὅτι ὅλαι αἱ παρ’ αὐτοῦ γενόμεναι πράξεις, ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις οὐδεμίαν ἔχουσιν ἰσχὺν καὶ δύνανται πάντοτε νὰ προσβληθῶσι, καταστρεφομένων οὕτω τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων. Ἂς συλλογισθῇ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει καὶ ἀπέναντι τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ δημοσίου, διατηρῶν τοιοῦτον ὑπάλληλον.

§73ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγνοῶ ὁλοτελῶς ἂν ᾖναι ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, καὶ δὲν τὸ πιστεύω. Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ πληροφορήσω ἐγκαίρως τὴν Βουλήν.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν εἷς ὑπουργὸς ὁμιλῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, δὲν πρέπει νὰ πραγματεύηται τόσον ἐλαφρῶς τὰ ζητήματα· πρέπει νὰ ἐγκύπτῃ εἰς αὐτὰ καὶ νὰ ἐξετάζῃ τὰς φοβερὰς συνεπείας τῆς περὶ τὴν ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του ὀλιγωρίας· καὶ ὅταν ἐκ τῆς θέσεώς του ἔχει τὴν ἀνωτέραν διεύθυνσιν τῆς δικαιοσύνης, δὲν πρέπει νὰ νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ διαφύγῃ τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων του πράξεων, κρυπτόμενος ὄπισθεν τῆς εὐθύνης ἄλλων προγενεστέρων ὑπουργῶν· ἔθιμον ὀλιγωρίας περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος δὲν δύναται νὰ ἰσχύσῃ. Ὀφείλετε, κ. ὑπουργὲ, νὰ ἐξετάσητε καὶ μάθητε ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ κατάδικος, ὅστις διατελεῖ ὑπάλληλος, καί τοι ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων.

§75ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς τὸ εἶπα αὐτό.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Θέλετε δὲ εὕρει αὐτὸν ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν δικαστηρίων καὶ τῶν δικαστῶν διαχειριζόμενον τὴν δικαιοσύνην. Θέλετε δὲ τότε συμφωνήσει μὲ ἐκεῖνον, ὅστις σᾶς ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν.

§77ΔΡΟΣΟΣ. Εἶσθε βέβαιος ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη ἀπόφασις;

§78ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα· τὸ βεβαιοῦσι τοὐλάχιστον.

§79ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε.

§80ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αὐταὶ αἱ ὁμιλίαι δὲν θὰ τελειώσουν ποτὲ, κ. πρόεδρε, τὸ κάμουν ἐξεπίτηδες. Εἶναι ἐντροπή!

§81ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Διατί εἶναι ἐντροπή;

§82ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἰμὶ σφόδρα ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι σπουδαιότατον, καὶ ὅταν ἐνασκεῖται σοβαρῶς καὶ ἀξιοπρεπῶς, ἀποφέρει τ’ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα σκοπεῖ. Κατ’ ἄλλον τρόπον, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ἀποβάλλει πολὺ τῆς ἀξίας του. Ταῦτα λέγων δὲν ἐνόησα οὔτ’ ἐννοῶ νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τῆς σημερινῆς ἐπερωτήσεως, καὶ ἔτι ὀλιγώτερον ἐπὶ τῶν γενομένων κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις. Ἠκούσατε αὐτὰς, ἀπήντησαν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ ἐπ’ αὐτῶν καὶ δύνασθε νὰ κρίνετε· ἐνόησα ὅμως καὶ ἐννοῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν τοιούτων ἐπερωτήσεων, διότι οὕτω πράττοντες, ἐνῷ θέλετε εἶσθαι παρεσκευασμένοι καὶ σοβαρῶς θέλετε διεξαγάγει τὴν συζήτησιν, οὐδόλως θέλετε παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὰ κύρια τῆς Βουλῆς ἔργα, καὶ τοιαῦτα εἰσὶ πολλὰ καὶ ποικίλα. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν σημερινὴν συζήτησιν. Δὲν ἐννοῶ, οὔτε θέλω νὰ κατακρίνω κᾀνένα· οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἐπῆλθέ τις συνταραχὴ καὶ ἀπώλεια πολυτίμου χρόνου. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι καλὸν, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ προσδιορίσητε ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος ὡρισμένην διὰ τὴν συζήτησιν τῶν τοιούτων ἐπερωτήσεων· τοῦτο ἔπραξεν ἄλλοτε καὶ ἡ Συνέλευσις, ὡς ἐνθυμοῦνται ὅσοι τότε εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶσι μέρος. Τοιουτοτρόπως θέλετε ἔχει καὶ συζήτησιν σοβαρὰν καὶ πλήρη καὶ δὲν θέλομεν προσκόπτει καὶ εἰς τὰ κύρια ἔργα.

§83ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ά. μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πλειότερα τῶν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ῥάλλης. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὸν Τσακίρην, μετὰ λύπης παρατηρῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, ὅτι πρὸ πολλοῦ γνωρίζει τὰ περὶ αὐτοῦ· ὤφειλε δὲ, ἅμα ἤκουσε βουλευτὴν παραπονούμενον διὰ τὴν παραβίασιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ ὑπὸ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καταγγελλομένων καὶ διὰ πράξεις προκυπτούσας ἐκ δημοσίων ἐγγράφων, νὰ ἀναζητήσῃ τὰ ἔγγραφα εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἤθελε δὲ εὕρει ἐν αὐτοῖς τὶ ἐστὶ Τσακίρης· εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑπάρχει φάκελλος ὁλόκληρος ποινικῆς δικογραφίας ἀποδεικνύων τὸν Τσακίρην ὄχι μόνον ἀνάξιον νὰ κατέχῃ δικαστικὴν θέσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ διαμείνῃ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, διότι εἶναι ἄξιος νὰ τεθῇ ἐντὸς σωφρονιστηρίου. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅστις ἦτο ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸ 1867. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην βουλευτής τις προέτεινε νὰ διορισθῇ ὁ Τσακίρης εἰρηνοδίκης Κερκύρας· ἅμα ἔμαθον τοῦτο, μετέβην εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἐπέδειξα τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος φάκελλον, καὶ ὅταν ὁ κύριος Λομβάρδος ἀνέγνωσε τὰ ἐν αὐτῷ ἔγγραφα, εἶπε· τοιοῦτον κακοῦργον οὐδέποτε θέλω διορίσει εἰς δικαστικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἑπομένως ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Τὸ αὐτὸ ὤφειλε νὰ πράξῃ καὶ ὁ κ. Χαλικιόπουλος ὡς δικαστικὸς ἄνθρωπος· ὤφειλε δηλαδὴ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ εὕρῃ τὸν φάκελλον τοῦτον, καὶ ἤθελε πεισθῆ ὅτι ὁ Τσακίρης οὗτος ὡς ἀνάξιος νὰ κάθηται μεταξὺ τῶν πολιτῶν δὲν δύναται νὰ τιμᾷ τὸ δικαστήριον μετὰ τὴν ἔντιμον ὑπηρεσίαν του. Αὐτὸν τὸν φάκελλον παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§85ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ;

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί νὰ ἀποφασίσῃ;

§87ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τ’ ἀφορῶντα τὴν καταδίκην τοῦ Τσακίρη, καὶ ὅλα τὰ λοιπὰ τὰ ὁποῖα ἐζήτησα.

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ συμφωνήσῃ μαζῆ μου ὁ κ. Ζέγγελης, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ἐκτὸς τῆς ἀξιοπρεπείας, οὔτε τῶν καθηκόντων, οὔτε τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ἡ σημερινὴ ἐπερώτησις, ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὴν ἐπίσημον δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι πρόκειται περὶ σκανδάλου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνέχονται δύω δικαστήρια ἐν Κερκύρᾳ. Αὐτὸ δηλοῖ καὶ διασαφηνίζει καὶ κηρύττει καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἐν Κερκύρᾳ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε σκάνδαλον γνωστὸν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης διαδραματίζεται μεταξὺ τῶν δικαστηρίων τῆς νήσου Κερκύρας. Καὶ εἶναι τοῦτο, κύριε πρόεδρε, ἐκτὸς τῆς ἀξιοπρεπείας, κατὰ τὸν ἔντιμον συνάδελφον, καὶ θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν κάμνομεν τὸ καθῆκόν μας, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κάμνει αὐτὴν τὴν δήλωσιν καὶ ἡμεῖς τὴν διατρέχομεν ἀβρόχοις ποσί; Σκάνδαλον μεταξὺ τῶν δικαστηρίων· αὐτὴ εἶναι ἡ ὁμολογία τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς λέγῃ ὅτι σκάνδαλον εἶναι μεταξὺ δύω δικαστηρίων, οὐχὶ μεταξὺ δύω δικαστῶν, δικαστικῶν ὑπαλλήλων....

§89ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαστῶν εἶπα.

§90ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς θὰ τὸ παρέλθωμεν τοῦτο ἀπαρατήρητον; Πρέπει ἢ νὰ ἐξέλθωσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἀπὸ τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία τοῖς ἀποδίδεται ἀπὸ τὸν βουλευτὴν καὶ ἀπ’ αὐτὸν τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀθῳούμενοι, ἢ πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα καὶ δὲν πρέπει πλέον νὰ μείνουν τὰ πράγματα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εἰς τὴν νῆσον ἐκείνην. Καὶ εἶναι μία ὁλόκληρος ἐπαρχία, ἡ ὁποία πιέζεται ἀπὸ διοικητικοὺς, ἀπὸ στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἐπὶ τέλους ἀπ’ αὐτὰ τὰ δικαστήρια· καὶ ἐγείρεται αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις μᾶς διαβεβαιοῖ ὅτι ἓν σκάνδαλον ὑπάρχει ἐν Κερκύρᾳ.

§91ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προσωπικὸν σκάνδαλον, κ. Λομβάρδε.

§92ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς λέγουν, κ. ὑπουργὲ, ὅτι ὑπάρχουν βουλεύματα, διὰ τῶν ὁποίων αὐτὰ τὰ σκάνδαλα πιστοποιοῦνται, κατὰ σᾶς προσωπικὰ, κατ’ ἐμὲ ὄχι. Ὅταν ἐδηλώθη διὰ τῶν βουλευτῶν, ὅτι εἶναι βουλεύματα δικαστικὰ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν, ὅστις ἐνοχοποιεῖ εἰσαγγελεῖς καὶ ἀνακριτάς, καὶ ὅταν, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, φθάνετε καὶ εἰς τοῦτο, ὥστε νὰ ὁμολογήσητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων ὅτι τοιαύτη ἡ κατάστασις τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον, ὀφείλετε νὰ λάβητε μέτρα ταχύτερα· καὶ λέγω εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον, διότι ἐκεῖ καὶ ἄλλοτε ὑπῆρξε σύγκρουσις μερίδων καὶ κομμάτων, καὶ ἄλλοτε ὑπῆρξαν πολλοὶ πολιτικοὶ σπουδαῖοι ἐπὶ ἱκανῶν ἀντικειμένων, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν οὐδαμῶς συνεφώνησαν, οὐδένα παρεδέχοντο συμβιβασμόν· ἀλλ’ εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, κύριοι, καὶ κατέναντι τῆς κυβερνήσεως, τῆς ἐξουσίας, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἐπεκαλέσθημεν τὰ δικαστήρια ὡς φόβητρον, εἴχομεν ὡς ἐγγύησιν ὅτι αὐτὰ ἤθελον μᾶς προστατεύσει καὶ κατέναντι αὐτῆς. Καὶ ἀφ’ οὗ ἡ κατάστασις αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἔπεσεν, καὶ ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων αἱ ἀρχαὶ ὑπερίσχυσαν καὶ ὑπερισχύουν, τῶν ὁποίων αἱ ἀρχαὶ ἐθριάμβευσαν, παραπονοῦνται ὅτι πιέζονται ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ὅπως οἱ ἀντιπρόσωποι ὁμολογοῦν, καὶ ἀπὸ τὴν δικαστικὴν, καὶ εἰς ἐπικουρίαν αὐτῆς τῆς δηλώσεως ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς καὶ λέγει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι αὐτὸ τὸ σκάνδαλον ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δικαστηρίων, πρέπει νὰ σταματήσωμεν; Καὶ νομίζετε, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι ἐξεπληρώσατε τὸ καθῆκόν σας δίδοντες αὐτὴν τὴν δήλωσιν καὶ λέγοντες, ἀνέκρινα καὶ δὲν ἀνέκρινα καὶ θὰ ἐξετάσω, καὶ πρόκειται τώρα νὰ ἔλθουν αἱ διακοπαί; Καὶ ἕως ὅτου ἔλθουν βεβαίως αἱ διακοπαὶ τῶν δικαστηρίων θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ διακοπὴ ἡ ἐδική μας, καὶ τότε δὲν θὰ ἤμεθα τίποτε· ποῖον εἶναι προτιμότερον; νὰ σταματήσῃ ἡ ἔκδοσις ὀλίγων ἀποφάσεων, ἢ νὰ μένῃ ἐνώπιον τῆς κοινωνίας ἐκείνης ἡ δικαιοσύνη, τὰ δικαστήρια μὲ τὴν κατηγορίαν ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν καὶ μὲ τὴν συνομολόγησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι σκάνδαλα ὑπάρχουσιν; Ἀλλ’ ἡ ἀνάκρισις εἶναι μυστική! Δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ ἐμὲ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, ἀφοῦ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διεκήρυξεν ὅτι σκάνδαλον ὑπάρχει μεταξὺ δύω δικαστηρίων· ἢ ἔπρεπε νὰ σιωπήσῃ τὸ πρῶτον, ἢ ἀφοῦ εἶπεν ὅτι σκάνδαλα ὑπάρχουσιν, ὀφείλει νὰ διασαφήσῃ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ σκάνδαλα, καὶ τοῦτο νὰ τὸ κάμῃ πρὸς ἱκανοποίησιν ἰδικήν του καὶ τῶν δικαστηρίων ἐκείνων. Ἀλλ’ ὑπάρχουν μυστικὰ ἔγγραφα ἐν τῇ παρούσῃ περιπτώσει διὰ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὰ ὁποῖα δυνατὸν νὰ ᾖναι μυστικὰ, ὑπάρχουν ὅμως καὶ δημόσια· ἀκούω ὅτι ὑπάρχουν βουλεύματα ἐκδεδομένα, ὅτι ὑπάρχουν καταγγελίαι ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πρωτοδικῶν καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ, καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα πρέπει νὰ κατατεθῶσιν ἀμέσως καὶ ἐν προσεχεῖ τινι συνεδριάσει ταχείᾳ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Δὲν εἶναι, κύριοι, ἁπλοῦν τὸ ζήτημα· πρόκειται περὶ κατηγορίας φερομένης ἐναντίον τῶν δικαστηρίων Κερκύρας· ἢ ἡ κατηγορία εἶναι ἀληθὴς καὶ πρέπει τότε ταχέως νὰ λάβῃ μέτρα ἡ κυβέρνησις, ἢ δὲν εἶναι ἀληθὴς καὶ πρέπει ταχέως νὰ ἀθωωθοῦν τὰ δικαστήρια ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐνώπιον τοῦ βουλευτηρίου τούτου κατ’ αὐτῶν. Συμπεραίνω λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι καὶ δημοσιευθῶσι τὰ ἔγγραφα. Ἐπιμένω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κατατεθῶσι· καὶ ἀφ’ οὗ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης συνωμολόγησεν ὅτι σκάνδαλα ὑπάρχουσι, ὀφείλομεν νὰ ἴδωμεν τὶ σκάνδαλα εἶναι.

§93ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς τὸ εἶπα, προσωπικά.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ ἀνθρώπου παρανόμως φυλακισθέντος· ἀλλὰ τότε ἦτο καλὸν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, καθ’ ἣν, ἀφ’ οὗ κατατεθῶσιν αὐτὰ τὰ δημόσια ἔγγραφα, ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ, καὶ ὁ ὑπουργὸς λαμβάνων περισσοτέρας πληροφορίας νὰ δώσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς ἐκτενεστέραν καὶ καθαρωτέραν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ὅπως, τὸ ἐπαναλέγω, ἢ παύσῃ ἡ κατηγορία ἢ ληφθοῦν μέτρα. Περὶ Τσακίρη δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι αὐτὸς ὁ ἴδιος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο κατὰ τὰ 1867.

§95ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ ἴδιος εἶναι.

§96ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι τοῦτο, ὅτι μοῦ ἐγένετο σύστασις ὅπως διορισθῇ αὐτὸς ὁ Τσακίρης, ὅστις ἦτο, νομίζω, εἰρηνοδίκης εἰς Παξοὺς καὶ ἐπαύθη, νὰ τὸν διορίσω εἰς Κέρκυραν.

§97ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἅμα ἐπληροφόρησα τὸν κ. Δεληγεώργην, ἔπαυσεν αὐτὸν ἀμέσως.

§98ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μοὶ ἐγένετο ἡ σύστασις νὰ τὸν διορίσω· τότε ὁ κ. Κωσταντᾶς ἦλθε καὶ μοῦ καθυπέβαλεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν· ἐξέτασεν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ εὗρεν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μοῦ ἔδωκεν ἀνὰ χεῖρας, καὶ δὲν ἠμπόρεσα νὰ προχωρήσω. Δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι ὁ ἴδιος. Καὶ ἐπαναλέγω, ἂν ὁ Τσακίρης ᾖναι αὐτὸς ὁ ἴδιος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται σήμερον, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ᾖναι γνωστὸς εἰς τὸν δικαστικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος· διότι τοιαῦτα εἶναι τὰ ἔγγραφα, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ ἴδῃ τις καὶ νὰ μὴ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἂν λοιπὸν τὰ ἐξετάσετε, θὰ τὰ ἴδετε, κ. ὑπουργέ.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, εἰς τὰς θέσεις σας.

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον περὶ αὐτοῦ τοῦ εἰρηνοδίκου, ἀλλὰ καὶ παντὸς λειτουργοῦ, εἴτε τῆς δικαιοσύνης εἴτε τῆς διοικήσεως, παρακαλοῦμεν πάντα ἀντιπρόσωπον, ἂν γνωρίζῃ τι καὶ ὁσάκις μανθάνει τι, νὰ ἔχῃ τὴν ἄπειρον καλωσύνην νὰ τὸ ἀνακοινόνῃ εἰς οἱονδήποτε ἐξ ἡμῶν θέλει· ἡ ἐπιθυμία τῆς κυβερνήσεως δὲν εἶναι νὰ ὑπάρχουν ὑπάλληλοι προξενοῦντες σκάνδαλα. Κἀνὲν συμφέρον δὲν βλέπω ἡ κυβέρνησις νὰ ἔρχεται εἰς τοιαύτας διακρίσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κέρκυραν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καταφερώμεθα· ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, μόλις μαθοῦσα ὅτι ὑπῆρχε ῥῆξις μεταξὺ δύω δικαστικῶν ὑπαλλήλων, διώρισεν ἕνα τῶν πρωτίστων δικαστικῶν ὑπαλλήλων νὰ μεταβῇ, ἄνθρωπον ἀκέραιον καὶ περὶ τῆς ἀμεροληψίας τοῦ ὁποίου οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὑποψία, καὶ τὸν ἀπέστειλεν ἐκεῖ ὅπως κάμῃ τὴν ἀνάκρισιν. Λοιπὸν φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τίποτε ἄλλο, παρ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπραξεν. Ἀλλ’ ἤκουσα ὅτι εἴπατε, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι καὶ ἡ διοίκησις καταπιέζει τὰς ἐπαρχίας· ἂν ᾖναι ἀληθὲς τοῦτο, σᾶς θερμοπαρακαλῶ ὄχι πολλὰ ἀλλ’ ὀλίγιστα παραδείγματα νὰ ἀναφέρετε διοικητικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι πιέζουν τοὺς λαούς. Ἡμεῖς ἐξ ἐναντίας ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι τὸ αἴσθημα τοῦ τόπου δὲν εἶναι τοιοῦτον. Παρακαλῶ ὅμως οἱονδήποτε τῶν κυρίων, ἂν ἔχῃ τοιαύτην ἀφορμὴν, εἴτε ἰδιαιτέρως νὰ μᾶς τὴν ἀναγγείλῃ, εἴτε καὶ δημοσίᾳ, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα ἀλάνθαστοι, ἀλλ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ὑπόληψιν, ὅτι, ὁσάκις μανθάνομέν τι, τὸ διορθόνομεν παρευθύς.

§102ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρόκειται περὶ Κερκύρας.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπατε ὅτι τὸ κράτος πιέζεται. Ἡ Κυβέρνησις μόλις λάβῃ τηλεγράφημα, παρευθὺς διατάσσει τὴν ἀνάκρισιν τοῦ πράγματος, διότι ἐπιθυμοῦμεν πάντοτε τὴν ἀνάκρισιν· ὁσάκις γίνονται παράπονα, ὅτι εἶναι φόβος μήπως παραβιασθῇ ὁ νόμος ἀπὸ ἀρχήν τινα, καὶ τοι ὁ νόμος δὲν τὸ ἐπιτρέπει, τὴν ἰδίαν ὑπηρεσίαν τὴν ἀναθέτομεν εἰς 2 καὶ 3 ὑπαλλήλους. Ἐν παραδείγματι, εἰς τὴν Ἠλείαν ὑπῆρχε φόβος περὶ τῆς ἐκλογῆς, καὶ διὰ τοῦτο διετάξαμεν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀρχὴν καὶ τὴν διοικητικὴν καὶ τὴν δικαστικὴν νὰ συμπράξωσιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά μας. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν θερμῶς νὰ τὰ φέρετε εἰς γνῶσίν μας ὅσα μανθάνετε, ἀλλὰ νὰ μὴ γίνωνται κατηγορίαι δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν μανθάνομεν.

§104ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι δὲν ἦτον ἐδῶ· ἐπρόκειτο περὶ Κερκύρας μόνον, οὐχὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν· εὐχαριστῶ διὰ τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν δεικνύει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἴπομεν περὶ Κερκύρας, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡμολόγησεν, ὅτι ὑπάρχουν σκάνδαλα ἐν Κερκύρᾳ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἀκούω τοὺς βουλευτὰς νὰ παραπονοῦνται, ὅτι ἡ μερὶς αὐτῶν πιέζεται ἀπὸ τὰ δικαστήρια καὶ τὴν διοίκησιν, ὁ δὲ ὑπουργὸς ὁμολογεῖ, ὅτι ὑπάρχουν τῷ ὄντι σκάνδαλα, ὀφείλει ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, καὶ οὐχὶ, ὡς μᾶς εἶπεν, ἐπειδὴ εἶναι ἀνάκρισις.... Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναβληθῇ τὸ πρᾶγμα· ἢ τὰ δικαστήρια πρέπει νὰ ἐξέλθουν τῆς κατηγορίας, ἢ πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ ὁ συνάδελφός μου νὰ τὰ φέρῃ ὅλα, νὰ μὴ ἐμποδισθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον τῆς ἀνακρίσεως.

§106ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Πολὺ καλά.

§107ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί ἔκαμεν ὁ κ. Λουριώτης ὅταν ὑπῆγεν ἐκεῖ; νὰ μᾶς τὰ φέρῃ ὅλα ὁ ὑπουργός. Νὰ κατατεθῶσιν ὅλα λοιπὸν τὰ ἔγγραφα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἀποφασίζει νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§109ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, δύω λέξεις· ἡ ἀνάκρισις περαιοῦται ἐντὸς ὀλίγου· νὰ ἐμποδισθῇ ὅμως τὸ πρᾶγμα, διότι δὲν στέκει καλὰ νὰ γείνουν γνωστὰ πράγματα ἀτελῆ. Πρέπει νὰ τελειώσουν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ τελειώσουν. Τότε θέλω καταθέσει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅλα τὰ ἔγγραφα.

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τοῦ Τσακίρη;

§111ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω ἂν ᾖναι ἀληθῆ.

§112ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὸν Τσακίρην εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης πρὸ 5, 6 ἐτῶν.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§114ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πότε θὰ τὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης;

§115ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Περιμένω νὰ τελειώσουν αἱ ἀνακρίσεις.

§116ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§117ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς τὸ ἠρνήθην μήτε ἐγὼ, ἀλλὰ νὰ τελειώσουν αἱ ἀνακρίσεις.

§118ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, μετὰ τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν, ὅτι πολλάκις ὑψώσαμεν φωνὰς παραπόνων...

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάλιν νέας συζητήσεις;

§120ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὑψώσαμεν φωνὴν παραπόνων κατὰ πολλῶν ὑπαλλήλων, ἐγὼ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὅτι ἄλλοτε ἔκαμα λόγον περὶ ὀργίων, τὰ ὁποῖα διέπραξαν ὑπάλληλοι διοικητικοὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, καὶ ὅμως οὐδεμία θεραπεία ἐπῆλθε.

§121ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ φέρετε πράγματα (θόρυβος).

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς προκαλῶ νὰ εἴπητε ἓν ὄργιον μόνον.

§123ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς... (θόρυβος).

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ μέρος ἀνθρώπων βιαζόμενον νὰ παραπονῆται κατὰ τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον, εἶναι οἱ ὑπάλληλοι. Ἠξεύρετε κάλλιστα καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρετε, ὅτι τὸ ἔγκλημα τιμωρεῖται μὲ μόνην τὴν θέλησιν τοῦ πάσχοντος. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην οὔτε ἀδείας τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, οὐδ’ ἄλλου τινός· φέρετε τὸν μεγαλείτερον διοικητικὸν ὑπάλληλον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὡς τὸν μικρότερον πολίτην. Ἐπαινετὴ λοιπὸν εἶναι ἡ γνώμη σας, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσδιορίζετε τὰ πράγματα· αὐτὸ σᾶς ζητῶ (χειροκροτήματα).

§125ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ δύω λέξεις.

§126ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Φθάνει πλέον· τί εἶναι αὐτά!

§127ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρώτην φορὰν ὁ κ. Πανάρετος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§128Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ ὑποβάλω.... (θόρυβος). Δὲν ἠμπορῶ, κ. πρόεδρε, νὰ προσμένω (καταβαίνει ἀπὸ τοῦ βήματος).

§129ΠΟΛΛΟΙ. Ὁρίστε, κ. Δημητριάδη.

§130ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ. Κ. πρόεδρε (θόρυβος), ἡμεῖς ἐδῶ ἔχομεν παράπονα (θορυβώδεις συνομιλίαι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν)· τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸν παρεκάλεσα δι’ ἕνα τελωνειακὸν ὑπάλληλον· ἠξεύρετε τί μοῦ εἶπεν; εἶναι ἀπὸ τοὺς.... δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ εἴπω. Δὲν τοῦ εἶπα νὰ μοῦ διορίσῃ τὸν δεῖνα, ἀλλὰ τοῦ εἶπα, σᾶς παρακαλῶ στείλατε ἕνα ἄλλον, ὅποιον ἀγαπᾶτε σεῖς· αὐτὸ ὅμως δὲν ἔγεινε (θόρυβος.)

§131Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. (Ἀναβαίνων τὸ βῆμα). Θὰ μὲ κατεβάσητε πάλιν; Εἶναι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω· θέλετε τὴν ἀνάγνωσιν ὅλης τῆς ἐκθέσεως ἢ τοῦ συμπεράσματος;

§132ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ συμπέρασμα.

§133ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά. (Ἀναγινώσκει). «Δίδουσα τέλος ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν προκειμένην ἐργασίαν, συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν σπουδαίαν μέριμναν περὶ βελτιώσεως τοῦ ὁπλοστασίου διὰ νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ προτείνει τὴν ἔγκρισιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τὰς ἀναφερομένας τροποποιήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα συγκεφαλαιοῦται ὡς ἑξῆς· ἤτοι, κατὰ μὲν τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, τὰ μὲν ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς δραχ. 35,757,000, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς δραχ. 35,432, 910, ἀφίνοντα περίσσευμα δραχ. 324,090. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας, τὰ μὲν ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 35,377, 000, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς δραχ. 36,268,110, ἀφίνοντα ἔλλειμμα δραχ. 891,110.»

§134ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§135Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι καὶ ὁ κ. Τριγγέτας νὰ ὑπογράψῃ, κύριε πρόεδρε.

§136ΠΕΤΑΛΑΣ. (ἀναγινώσκει.) «Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ, Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποταμιεύσεως σιτηρῶν ἐν Λευκάδι καὶ Ἰθάκῃ, ὑποβληθὲν παρὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· Ἐπειδὴ ἡ Ἰθάκη ὡς ἐκ τῆς ναυτιλίας της καὶ ὡς ἔχουσα ὡς ἐκ τῆς τοποθετικῆς θέσεώς της πολλοὺς Ἰθακησίους εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐμπορευομένους, κομίζει σιτηρὰ, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἐλλείψει ἀποταμιευτικῆς εὐκολίας ἀναγκάζεται νὰ φυγαδεύῃ μὲ προφανῆ βλάβην τοῦ τόπου καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐμπορίου τῆς ναυτιλίας της· Ἐπειδὴ εἰς τὴν Λευκάδα ἐπετράπη ἡ διαμετακόμισις μόνον διὰ διαταγῆς, ἐνῷ πρὸς τὴν τοιαύτην εὐκολίαν ἀπαιτεῖται νόμος· Ἐπειδὴ διὰ τῆς εὐκολίας τῆς ἀποταμιεύσεως καὶ τὰ συμφέροντα τῶν τόπων τούτων συμβιβάζονται καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ἐξασφαλίζεται· Ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου.»

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς πιστώσεως τοῦ μηνὸς Μαΐου. (Ἀναγινώσκεται). Τὴν παραδέχεται ἡ Βουλὴ εἰς βαν ἀνάγνωσιν;

§138ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Δευτέρα ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας (ἀναγινώσκεται).

§140Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε πρόεδρε. Ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως ἐπερωτήσας τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Σύρου· ἐὰν ἔχῃ τὰς πληροφορίας αὐτὰς, ἅς μοὶ κάμῃ τὴν χάριν νὰ τὰς ἀνακοινώσῃ.

§141ΤΙΝΕΣ. Ἄλλην ἡμέραν.

§142ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἔληξε πρὸ ἐτῶν· συνετάχθη νέα, τῆς ὁποίας ἀμφισβητεῖται ἡ ἰσχὺς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν νέαν αὐτὴν σύμβασιν ἀπὸ Σύρου εἰς Πειραιᾶ, Πάτρας καὶ Ἑπτάνησον εἶναι ἐλευθέρα· ἀλλὰ ἂν καὶ ἦτο ἐλευθέρα ἡ γραμμὴ αὕτη, ξένα ἀτμόπλοια ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς κυβερνήσεως δὲν ἠμποροῦσαν νὰ μετέρχωνται ἀκτοπλοΐαν. Ἕως τώρα δὲν παρεχωρήθη εἰς κἀμμίαν ξένην ἀκτοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἀκτοπλοΐας, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀτμόπλοια τοῦ Λόϋδ δὲν δέχονται ἐπιβάτας. Ἡ προκειμένη σύμβασις ἐπιτρέπει τὸ νὰ δέχωνται τὰ ἀτμόπλοια αὐτὰ ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα μόνον ἀπὸ Πάτρας εἰς Κέρκυραν καὶ ἀπὸ Κερκύρας εἰς Πάτρας, καὶ τὸ ταξείδιον τῶν ἀτμοπλοίων αὐτῶν θὰ γίνεται ἅπαξ τοῦ μηνός· ὥστε δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ὑπόθεσιν, νομίζω ὅτι αὕτη θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγον, τὸ περὶ συμβάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ τότε θὰ δώσω καὶ ἄλλας πληροφορίας, ὅσαι μοῦ ζητηθῶσι.

§143Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄδεια ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως νὰ ἐμποδίζεται ἡ συγκοινωνία αὕτη;

§144ΔΡΟΣΟΣ. Βέβαια.

§145ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ ἔχομεν αὐτὸ τὸ μέσον τῆς συγκοινωνίας, διατί νὰ τὸ στερηθῶμεν; Διότι δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ αὐτὸ τὸ μέτρον, ὅπως τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας τῆς αὐστριακῆς λαμβάνουν ἐπιβάτας ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Σύρου καὶ ἀπὸ Σύρου εἰς Πειραιᾶ.

§146ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κύριος Ῥάλλης δὲν εἶναι ἐν γνώσει καθαρᾷ τῶν διατρεχόντων καὶ διὰ τοῦτο ἀπηύθυνε τὴν ἐπερώτησίν του. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔδωκεν ἀκριβῆ ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ ἐπειδὴ παρατηρῶ ὅτι δὲν ἐνοήθη, δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Ἄλλοτε ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκαμε μίαν ἐπερώτησιν, διατί ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία φορολογεῖ τοὺς ἐπιβάτας τοὺς ἐρχομένους ἀπὸ Σύρον εἰς Πειραιᾶ καὶ ταξειδεύοντας ἐπὶ τῶν αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων. Ἐδόθη τότε ἡ ἀποχρῶσα ἀπάντησις παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πιστεύω ὅτι ἦτον ὁ κύριος Νικολόπουλος. Ὁ κ. Νικολόπουλος, ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε, λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἐπερώτησιν ἐξέδωκε μίαν διαταγὴν πρὸς τὸν Νομάρχην Κυκλάδων· ὁ κ. Νομάρχης ἐκοινοποίησεν αὐτὴν εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς ἑταιρίας, καὶ αὕτη εἶπεν εἰς ἀπάντησιν ὅτι ἐν τῷ δικαιώματί της ἐνήργει ὅ,τι ἐνήργει, ἀποδείξασα ὅτι δὲν ἔχουσι τὰ πράγματα ὅπως ἐλέγοντο, οὔτε ἐφορολογοῦντο οἱ ἐπιβάται. Ἐπειδὴ πραγματικῶς εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα, καὶ διότι δὲν ἐδόθη τέλος ἀκόμη εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ψηφισθεῖσαν παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθεῖσαν παρὰ τῆς Α. Μ., καὶ τὴν ὁποίαν, πιστεύω, ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἴσως ἀμφιβολίας τινὰς, καλῶς ποιοῦσα θέλει τὴν φέρει μαζῆ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον θέλει ἐγγραφῆ τὸ κονδύλιον τῶν 280,000 δραχμῶν, τῶν ἀποφασισθεισῶν νὰ πληρόνωνται παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, πιστεύω, λέγω, ὅτι θέλουσι γείνει ὅλαι αἱ ἐξηγήσεις περὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως· θὰ μοὶ συγχωρηθῇ ὅμως, ἐπειδὴ εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ διότι ἡ ὑπόληψις τῆς ἑταιρίας διεσύρθη πολλάκις, κατ’ ἐμὲ, ἄνευ δικαίου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω μερικὰ ἔγγραφα· (ψιθυρισμοὶ εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα).

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡμεῖς θὰ ὑπάγωμεν ἐμπρὸς ἄνευ περιορισμοῦ· δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ὄχι· ἐπαναλέγω, θὰ ὑπάγωμεν ἄνευ περιορισμοῦ.

§148ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω ἐκταθῆ πολὺ, ἀλλὰ μόνον ὀλίγα θὰ εἴπω. Ἐὰν ὁ κ. Ῥάλλης ἐπιθυμῇ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν.

§149Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμέ· ἐγὼ ἐπρότεινα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ ἐξετασθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ φωτισθῶ ταχύτερον.

§150ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπιθυμεῖτε νὰ φωτισθῆτε, δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον.

§151ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατε, κ. Καραλίβανε.

§152ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἰδοὺ ἡ διαταγὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν νομάρχην Κυκλάδων (ἀναγινώσκει).

§153ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, κύριε πρόεδρε.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε ν’ ἀκούσητε.

§155ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Νὰ μὲ χαρίσητε τὴν ὑπομονήν σας.

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ παρακατατεθῶσιν εἰς τὸ προεδρεῖον διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν ὅστις θέλει.

§157ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τί ὠφελεῖ νὰ παρακατατεθοῦν, ἀφοῦ ἐγὼ ἔχω νὰ κάμω ἀνάπτυξιν ἐπὶ τῶν ἐγγράφων; Ἐὰν νομίζετε, ὅτι σήμερον δὲν εἶναι ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν νὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτὸ... καὶ θὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐνεργεῖ ἐντὸς τοῦ δικαιώματός της, διότι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἐψηφίσθη, λέγει ῥητῶς, ὅτι τότε μόνον δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἀκτοπλοΐα εἰς τὰς ξένας ἑταιρίας, ὅταν ἔλθῃ εἰδικὸς νόμος περὶ τούτου. Ἔπεται ἄρα ὅτι ἡ ἑταιρία τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας χαίρει ὅλα τὰ δικαιώματά της, μέχρις ὅτου ἔλθει τοιοῦτος νόμος.

§158Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἕως τώρα εἶχε τὸ προνόμιον θετικὸν, τώρα τὸ ἔχει ἀρνητικόν· ἤδη τῇ λέγουν ὅτι δὲν σοῦ δίδομεν τὸ προνόμιον.

§159ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὄχι, ἐπεφυλάχθη ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὸ γράμμα αὐτῆς τῆς συμβάσεως, ἀπὸ τῆς Κερκύρας μέχρι τῆς Κορίνθου καὶ ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Σύρου, ἐπεφυλάχθη, ἐὰν θέλῃ, νὰ χορηγήσῃ τὴν ἀκτοπλοΐαν εἰς ξένας ἑταιρίας, ἀλλὰ διὰ νόμου. Κατ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἦτο πολὺ ἐναντίος, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς 22 Μαΐου 1871 εἶπε πολλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς γενικεύσεως τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀρκεῖται εἰς αὐτὰ τὰ ὀλίγα, ἐπιφυλάττομαι, ὅταν ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ τότε, κύριοι, θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία δὲν κατεχράσθη κἀνενὸς δικαιώματος, καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι εἶναι μηδὲν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγεται, ὅτι φορολογεῖ ἀπὸ τοιαῦτα, ἐνῷ εἰσέπραξε δικαιώματα μόνον 100 δραχμάς· ἄλλοτε περὶ τούτου θέλω ὁμιλήσει ἐκτεταμένως.

§160Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ποσὸν δὲν δεικνύει ὅτι δὲν εἶναι μία παράνομος φορολογία, ἀφοῦ κἀνὲν δικαίωμα δὲν ἔχει νὰ εἰσπράξῃ.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη θὰ γείνῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἡ σύμβασις δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν; Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἂν θέλῃ, ἂς ἔλθῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τῆς συμβάσεως περὶ τραπεζῶν.

§162ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς εὐγνωμονῶ, κύριοι, διότι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν μοὶ ἐχορηγήσατε τὴν προσοχήν σας· θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ σήμερον τὴν αὐτὴν προσοχὴν νὰ δώσητε, τοσούτῳ περισσότερον, καθόσον πρόκειται νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα συγκεκριμένως πρὸς τὴν σύμβασιν· κατὰ τὴν ἐξέτασιν δὲ ταύτην εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀποκρούσω προλήψεις καὶ ἐσφαλμένας ἰδέας, τὰς ὁποίας καὶ ἡ κυβέρνησις ἔχει δυστυχῶς καὶ πολλοὶ τῶν φίλων μου. Αἱ προλήψεις καὶ ἐσφαλμέναι ἰδέαι ἀναφέρονται εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἔθεσεν ἡ κυβέρνησις διὰ τὴν χορήγησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἡ κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι ἐδέχετο τὰς προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν της δὲν ἦσαν συμφέρουσαι εἰς τὸν τόπον· οἱ ὅροι οὗτοι εἶναι κυρίως δύω. Πρῶτον, ὁ ὅρος τῆς αὐξήσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, πολὺ σαφῶς μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, «ἐπρότεινα εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν νὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της διὰ νὰ γείνῃ σοβαρωτέρα»· δίδει λοιπὸν πολλὴν σημασίαν εἰς τὸν ὅρον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον δὲν παρεδέχθη ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν προέβησαν αἱ διαπραγματεύσεις. Ὁ ἄλλος ὅρος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπίσης φαίνεται ἐπιμείνασα ἡ κυβέρνησις, εἶναι ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ τόκου, μὲ τὸν ὁποῖον προεξοφλεῖ συναλλάγματα καὶ ἐμπορικὰ γραμμάτια ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς ἀνωτέρω δύω ὅρους εἶναι προϊὸν προλήψεων, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἐπικρατοῦν εἰς τὰς μικρὰς κοινωνίας· εἶναι δὲ ὅλως ἀσυμβίβαστοι αἱ προλήψεις αὗται μὲ τὴν ἐπελθοῦσαν παρ’ ἡμῖν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον· νὰ ἐπιζητῶμεν ἀφ’ ἑνὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ νὰ ἔχωμεν σκωριασμένας ἰδέας ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων τοσούτῳ ζωτικῶν, εἶναι κακόν. Κατασκευὴ σιδηροδρόμων θὰ εἴπῃ ἀναγνώρισις τῶν ἀληθινῶν ἐκείνων ἀρχῶν, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων προήχθησαν τὰ ἔθνη, ὅσα ἀπέκτησαν σιδηροδρόμους. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως θεωρεῖ ἀναγκαῖον τὸν ὅρον τῆς αὐξήσεως τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἢ καὶ πάσης ἄλλης τραπέζης, ἂν πρόκειται νὰ συστηθῇ μὲ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων· διότι φρονεῖ, πιστεύει, ὅτι αἱ τράπεζαι διὰ τῶν μετοχικῶν αὐτῶν κεφαλαίων ἐνεργοῦν τὰ δάνεια, ἱκανοποιοῦν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Πλὴν, κύριοι, ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνας τὰς τραπέζας, αἱ ὁποῖαι περιορίζονται εἰς τὴν χορήγησιν τῶν μετοχικῶν κεφαλαίων των· αἱ τράπεζαι αὗται βεβαίως ἀπέτυχον. Τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον δὲν χρησιμεύει παρὰ διὰ νὰ παράσχῃ μόνον ἐγγυήσεις εἰς τοὺς δανειστὰς, εἰς τοὺς πιστωτὰς τῆς τραπέζης. Τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων αἱ τράπεζαι ἱκανοποιοῦν τὰς ἀνάγκας των, δὲν εἶναι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ἀλλὰ τὸ πιστωτικόν. Αἱ τράπεζαι δὲν εἶναι μεταλλεῖα· δὲν εἶναι, κύριοι, τίποτε ἄλλο ἢ συνάντησις τῶν κεφαλαιούχων καὶ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην νὰ δανεισθῶσιν· αἱ τράπεζαι δὲν εἶναι παρὰ μεσῖται μεταξὺ τῶν ἐχόντων χρήματα νὰ διαθέσωσι καὶ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην νὰ δανεισθῶσιν. Εἶναι ἀνάγκη οἱ μεσῖται νὰ ἔχουν κεφάλαια; Ὄχι, κύριοι· θέλω δὲ σᾶς ἀποδείξει ὅτι ὅσον μεγαλείτερον εἶναι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῶν τραπεζῶν, τοσοῦτον δυσκολώτερον τὸ ζήτημα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου, διὰ τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα. Ἐννοεῖτε καλῶς, ὅτι, ὅταν μία τράπεζα ἔχει μετοχικὰ κεφάλαια, ἔχει συμφέρον, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κρατῇ, ν’ ἀφαιρῇ πρωτίστως ἀπὸ τὸ κέρδος τῆς μεσιτείας, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ μεταξὺ τῶν δανειζομένων καὶ τῶν δανειστῶν, νὰ ἀφαιρῇ κέρδη ὑπὲρ τῶν μετόχων της. Ὅσον λοιπὸν μεγαλείτερον εἶναι τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον, τοσοῦτον μεγαλείτερα κέρδη πρέπει νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν μεσιτείαν, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ μεταξὺ τῶν δανειστῶν καὶ δανειζομένων. Ἐὰν ὑποθέσετε τραπέζας ἄνευ μετοχικῶν κεφαλαίων, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει αἱ τράπεζαι νὰ κρατοῦν κέρδη εἰς βάρος τῶν δανειζομένων διὰ νὰ τὰ διαθέτουν εἰς τοὺς μετόχους. Καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἡ ἐγγύησις, ἥτις παρέχεται διὰ τῶν μετοχικῶν κεφαλαίων, ν’ ἀναπληρωθῇ ὑπὸ ἄλλον τινὰ ὅρον, αἱ τράπεζαι ἐκεῖναι εἶναι αἱ τελειότεραι καὶ ἐπιτυγχάνουσιν ὁλοκλήρως τοῦ προορισμοῦ των· τοιαῦται τράπεζαι, κύριοι, ὑπάρχουν εἰς τὴν Σιλεσίαν, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦν δάνεια εἰς τοὺς κτηματίας, οἱ δανειζόμενοι δὲ εἶναι συνάμα καὶ μέτοχοι καὶ ὠφελοῦνται συγχρόνως.

§163ΖΩΧΙΟΣ. Ὑπάρχει τὸ σύστημα τῆς αὐτοβοηθείας.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει μονοπώλιον ἐκεῖ;

§165ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ μονοπωλίου ὁμιλεῖτε ἤδη.

§167ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ μονοπώλιον τὸ παρεδέχθητε εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγω ὅτι μὲ κατεκρίνατε διότι ἐζήτησα τὴν αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου ἑταιρίας, ἥτις ζητεῖ μονοπώλιον· μὴ τὸ λησμονήσετε αὐτό, σᾶς παρακαλῶ.

§169ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφήσατε πρῶτον νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν μου καὶ θέλω σᾶς ἀπαντήσει εἰς αὐτό.

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν διακοπήν.

§171ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ μετοχικὸν λοιπὸν κεφάλαιον δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν εἰς τὸν δανειστὴν διὰ νὰ χορηγήσῃ τὰ χρήματα ἵνα τὰ δανείσουν εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχε μετοχικὸν κεφάλαιον, τὸ ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ τράπεζα νὰ ζητῇ κέρδος ἐκ τῆς μεσιτείας, τὴν ὁποίαν κάμει μεταξὺ τοῦ δανειζομένου καὶ δανειστοῦ. Σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα καὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν κτηματικήν, περὶ τῆς ὁποίας μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ συζητήσωμεν. Τί κάμνει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καθόσον ἀφορᾷ τὰ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ; προσφέρει τόκον εἰς τοὺς κεφαλαιούχους 6%, τὰ δανείζει δὲ πρὸς 8. Εἰς δὲ τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἔχει ἡ μέλλουσα προσεχῶς νὰ συζητηθῇ σύμβασις, ποῖος ὅρος τίθεται μεταξὺ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ πληρόνουν οἱ δανειζόμενοι, καὶ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνουν οἱ δανεισταὶ ἐκ μέρους τῆς τραπέζης; Εἴδετε ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ 1%, προσθέσατε καὶ ½% διὰ δικαίωμα διοικήσεως, καὶ βλέπετε ὅτι περίπου 2% ὑπάρχει ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω τόκων. Διατί λαμβάνει ἡ τράπεζα τὰ 2% αὐτὰ; τὰ λαμβάνει διότι ἔχει ὑπηρεσίαν καὶ ἔξοδα καὶ ὀφείλει συνάμα νὰ ἀποζημιώσῃ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ὡς ἐγγύησις· διότι, ἐάν τις τῶν δανειζομένων δὲν πληρώσῃ, δὲν θὰ τὰ χάσῃ ὁ δανειστὴς ἀλλὰ οἱ μέτοχοι· ἑπομένως πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς ἀσφαλείας καὶ τοῦ τόκου τῶν χρημάτων εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον πληρόνουν αἱ τράπεζαι, καὶ τοῦ τόκου τὸν ὁποῖον λαμβάνουν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐθεώρησεν ἀνεπαρκὲς τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ὅσα ἐπρότεινεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, καὶ ἐζήτησε πέραν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ νὰ αὐξηθῇ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν μία τράπεζα προεξοφλητικὴ, ὅπως εἶναι ἡ Ἰονικὴ, δὲν ἔχῃ ἄλλας ἐργασίας παρὰ μόνον τὰ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ εἰς μίαν περιφέρειαν τόσον μικρὰν, περιέχουσαν 250,000 ψυχῶν πληθυσμὸν, μὰ τὴν ἀλήθειαν τὸ κεφάλαιον τὸ σημερινὸν τῶν 5 ἑκατομμυρίων, αὐξανόμενον διὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ της εἰς 7 ἑκατομμύρια, εἶναι πλέον τοῦ δέοντος· διότι ὅσον γείνει μεγαλείτερον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, τοσοῦτον δυσκολώτερον ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, κύριοι, κατὰ τὴν κατάστασίν της, ἔχει μετοχικὸν κεφάλαιον κατατεθὲν 5,669,000, ἀποθεματικὸν δὲ, συνιστάμενον ἐκ τῶν κερδῶν τὰ ὁποῖα δὲν διένειμεν ἀλλ’ ἐκράτησεν, 1,662,000, τουτέστιν, ἔχει μετοχικὸν καὶ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον 7,200,000. Ἀπέναντι τῶν 7,200,000 μετοχικοῦ κεφαλαίου ἔχει παθητικὸν, τραπεζικὰ γραμμάτια 7,000,000, καταθέσεις ἐντόκους 7,365,000 καὶ ἀτόκους 1,065,000· ἐν συνόλῳ τὸ παθητικόν της ἀναβαίνει εἰς 25,000,000. Ἂν ἀφαιρέσωμεν τὸ μετοχικὸν καὶ τὸ ἀποθεματικὸν, μένει παθητικὸν 18,000,000, δηλ. τὸ τριπλάσιον τοῦ μετοχ. κεφαλαίου. Νομίζετε ὅτι αὐτὴ ἡ σχέσις μεταξὺ τοῦ μετοχικοῦ καὶ τοῦ πιστωτικοῦ κεφαλαίου εἶναι μεγάλη καὶ ἐνδέχεται ἐκ τούτου νὰ προκύψουν ζημίαι δυνάμεναι νὰ ἀποῤῥοφήσουν τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον καὶ βλάψουν τὰ συμφέροντα τῶν πιστωτῶν; Ἂν συγκρίνωμεν τὴν σχέσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ παθητικοῦ αὐτῆς, πρὸς ἄλλας τραπέζας, θὰ εὕρωμεν τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἰονικῆς εἰς ὑπεροχήν. Εἶπον ὅτι ἡ σχέσις αὐτὴ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου πρὸς τὸ παθητικὸν εἶναι ἓν πρὸς τρία.

§172ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς δύω καὶ ἥμισυ.

§173ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἄλλων τραπεζῶν καταστάσεις, ὅπου θὰ ἰδῆτε ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ μετοχικοῦ καὶ παθητικοῦ κεφαλαίου.

§174ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ μονοπωλίου πρόκειται πάντοτε.

§175ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναί. Ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία ἔχει λίαν περιωρισμένον δικαίωμα ἐκδόσεως γραμματίων, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ περισσότερα γραμμάτια ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου της πλέον τοῦ μεταλλικοῦ, ἔχει κεφάλαιον 360,000,000 φράγκων, ἤτοι 14,000,000 περίπου λιρῶν. Εἰς πόσον ποσὸν φθάνει τὸ ἐπίλοιπον παθητικόν της, τοὐτέστι τὰ εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια, αἱ ἄτοκοι καταθέσεις, αἱ ἀποδοτέαι ἀμέσως, αἱ καταθέσεις τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τὰ εἰς διαταγὴν γραμμάτια; φθάνει εἰς 1,790,000,000, τουτέστι μία σχέσις τοῦ ἑνὸς πρὸς πέντε. Μεταβαίνω εἰς τὴν τράπεζαν τῆς Γαλλίας. Ἡ κατάστασις αὐτῆς παρουσιάζει καταπληκτικὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ ὑπολοίπου παθητικοῦ, τοῦ πιστωτικοῦ δηλαδὴ κεφαλαίου· ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι συνέπεια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν Γαλλίᾳ σήμερον εἰς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· τὸ κεφάλαιον αὐτῆς τῆς τραπέζης συνίσταται εἰς 180,500,000 φράγκων. Εἰς τί ποσὸν δὲ φθάνει τὸ ἐπίλοιπον πιστωτικὸν κεφάλαιον, δηλαδὴ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ἄτοκοι καταθέσεις; εἰς 3,516,000,000, ἤτοι εἰς τὸ εἰκοσταπλάσιον. Ἀλλ’ ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι αὐτὴ κατάστασις ὁμαλὴ, εἶναι ἀνώμαλος ἐξ αἰτίας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Δὲν εἶναι βεβαίως βεβιασμένη ἡ κυκλοφορία ἐκεῖ, διότι, ἂν καὶ ὑπάρχει τόσον ποσὸν γραμματίων εἰς κυκλοφορίαν, δὲν χάνει τὸ γραμμάτιον ἀπέναντι τοῦ χρυσίου εἰμὴ μόνον ½ ἐπὶ τοῖς χιλίοις· ὅταν τὰ γραμμάτια λαμβάνουν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ αἱ τράπεζαι ἐκδίδουν πλέον τῶν ἀναγκῶν τῶν συναλλαγῶν, φυσικὴ συνέπεια εἶναι ἡ κατάπτωσις τῆς ὀνοματικῆς ἀξίας τῶν γραμματίων.

§176ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ σχέσις τοῦ παθητικοῦ πρὸς τὸ μετοχικὸν τῆς Ἰονίου Τραπέζης ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐκτείνει τὰς ἐργασίας της ὅσον ἠδύνατο; Ἑπομένως ἡ σύγκρισις μὲ τὰς τραπέζας Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, αἱ ὁποῖαι κατέχουν τὸ ἐμπόριον τοῦ κόσμου, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐκτάσεως τῶν ἐργασιῶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ὀρθή.

§177ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτείνῃ τὰς ἐργασίας της περισσότερον, διότι δὲν εἶχεν ἀποκλειστικὸν δικαίωμα ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τῶν γραμματίων της. Μεταβαίνω εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία δανείζεται ἐκδίδουσα ἐντόκους ὁμολογίας, καὶ εἰς ἣν ἑπομένως τὸ μόνον ὄργανον, δι’ οὗ ἐνεργεῖ τὰ δάνεια κλπ., εἶναι καθαραὶ ὁμολογίαι τοκοφόροι, τὰς ὁποίας μόνον ὁ βουλόμενος δέχεται. Ποία, νομίζετε, ἀναλογία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν ὁμολογιῶν; ἀκούσατε· τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον συνίσταται εἰς 45,000,000, ὀνοματικὸν δὲ ἔχει 90,000,000, ἀλλὰ μόνον τὸ ἥμισυ κατετέθη· ἑπομένως, ἂν εἰς τὸ παθητικὸν σημειόνῃ 90, εἰς τὸ ἐνεργητικὸν σημειόνει 45, διότι τ’ ἄλλα 45 δὲν κατετέθησαν.

§178Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Χρεωστοῦνται;

§179ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, εἶναι διαθέσιμα, δὲν προσεκλήθησαν οἱ μέτοχοι νὰ τὰ καταβάλουν. Εἰς τί ποσὸν φθάνει τὸ ὑπόλοιπον παθητικόν, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἰδίως ἀπὸ ἐντόκους καταθέσεις, δηλαδὴ ἀντίτιμον ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων πληρόνει τόκον; εἰς 1,589,000,000, τὸ τριακονταπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου· δι’ αὐτοῦ δὲ τοῦ ποσοῦ ἠδυνήθη νὰ χορηγήσῃ δάνεια ἐνυπόθηκα 906,000,000, καὶ εἰς τοὺς δήμους 481,000,000, ἐν συνόλῳ 1,400,000,000. Αὐτὰς δὲ τὰς χορηγήσεις ἐνήργησε μὲ μετοχικὸν κεφάλαιον μόνον 45.000,000, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, ἀρκεῖ μία τράπεζα νὰ συμβιβάζῃ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ δανειζομένου καὶ τοῦ κεφαλαιούχου καὶ ἐξεπλήρωσε τὴν ἀποστολήν της, ὅτε αἱ ἐργασίαι της δὲν ἔχουν ὅρια. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ ἠδυνήθησαν νὰ φέρουν εἰς θέσιν τὴν τράπεζαν νὰ ἐκτείνῃ τοσοῦτον τὰς ἐργασίας της; Δὲν ἐσκέφθησαν ὅπως ἡμεῖς, τουτέστι νὰ μεταβάλωσι τοὺς κανόνας τῆς φύσεως, ἤτοι νὰ θέσωσι περιορισμὸν εἰς τὸν τόκον· διότι εἶναι παράλογον νὰ φρονῶμεν ὅτι ὁ τόκος, τὸ ἐνοίκιον δηλαδὴ τῶν χρημάτων, δύναται νὰ ὑποβάλλεται εἰς περιορισμόν. Εἰς ἀρχαίαν ἐποχὴν ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ χρήματα ὡς ἄψυχα δὲν γεννοῦν, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἔχουν καὶ τόκον, καὶ μέχρις ἐσχάτων ἡ Τουρκία ἐπέμενεν εἰς τὸ ἀξίωμα αὐτό· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἐφωτίσθη καὶ παρεδέχθη τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τόκου.

§180ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοιοῦτον φῶς ἂς τῆς λείπῃ.

§181ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κοντεύει νὰ τὴν καλύψῃ ὅλην.

§182ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, διότι μοὶ ὑπενθύμισε κἄτι τι. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ ἡ Τουρκία παρεδέχθη τὸ ἑνιαῖον τῶν τραπεζῶν, χορηγήσασα εἰς μόνον μίαν ἑταιρίαν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἑπομένως, ἂν θέλωμεν νὰ συγκριθῶμεν καὶ πρὸς αὐτὴν, ἡμεῖς θὰ μείνωμεν ὀπίσω. Τὸν εὐχαριστῶ δὲ, διότι μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία, ἀφοῦ ἔκαμε χρῆσιν τῶν καϊμέδων καὶ ἐζημιώθησαν ἐξ αὐτῶν οἱ ὑπήκοοί της, ἀνεγνώρισε τὴν πλάνην της καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν, ἠναγκάσθη νὰ χορηγήσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι παρέχουν τὰς ἀναγκαίας ἀσφαλείας· ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς εἰς μίαν ἑταιρίαν χορηγήσεως τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου τῶν γραμματίων. Τί κερδίζομεν, κύριοι, νομίζετε, ἀπὸ τὸν περιορισμὸν τοῦ τόκου; τίποτε· ἐκεῖνοι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων συνηγορεῖτε, ὑπὲρ τῶν ὁποίων κυρίως ἐνδιαφέρεσθε, τουτέστιν οἱ ὀφειλέται, πιέζονται περισσότερον ἀπὸ τὴν τοκογλυφίαν. Τί ὠφελεῖ ἂν περιορίσητε τὸν τόκον εἰς 5 ἢ 6%; τί ὠφελεῖται ν’ ἀποκαλῆται ὑπὸ τῶν ἁπλουστέρων ὡς καλλίτερος πατριώτης ὁ προτείνων τὴν μεγαλειτέραν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, ἔτι δὲ καλλίτερος ὁ ὑποστηρίζων τὴν κατάργησιν τοῦ τόκου; Τὸ κατάστημα αὐτὸ, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν ἐν Γαλλίᾳ, προσδιώρισεν ἕνα τῳόντι τόκον, ὅπως καὶ ἡμεῖς πρόκειται νὰ προσδιορίσωμεν ἕνα τοιοῦτον, 8% χάριν τοῦ ὁμοιομόρφου τῶν δανείων· ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ εἰς τοὺς δανειζομένους ἀντὶ χρημάτων ὁμολογίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων πληρόνει τόκον, καὶ τοιουτοτρόπως ποτὲ μία τράπεζα δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν χορήγησιν δανείων, ὅπως τοῦτο συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ὅταν ἔχῃ διαθέσιμα κεφάλαια μία τράπεζα, τότε χορηγεῖ δάνεια· ἂν δὲν ἔχῃ, ἀρνεῖται. Τί κερδίζουν, νομίζετε, οἱ ὀφειλέται; τίποτε, τοὺς φενακίζετε. Ἀφήσατε ἐλευθερίαν τόκου καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι περισσότερον θὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην χρημάτων. Τί ὠφελεῖ ἕνα κτηματίαν, ἂν διὰ νόμου ὁρισθῇ ὁ τόκος εἰς 6% καὶ ἐν τούτοις δὲν εὑρίσκει νὰ δανεισθῇ; Ὅταν αὐτὸς ὑπολογίζῃ, ὅτι θὰ ὠφεληθῇ 15%, εὐχαρίστως δίδει τόκον 8 ἢ καί τι πλέον. Δὲν τὸν ὠφελήσατε λοιπὸν ὁρίσαντες τὸν τόκον εἰς 6%, ἀφοῦ μὲ αὐτὸν δὲν εὑρίσκει χρήματα, ἀλλὰ τὸν ἐζημιώσατε. Ἀφήσατε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς πολίτας· αὐτοὶ θὰ κρίνουν ποῖαι ἐπιχειρήσεις τοὺς συμφέρουν, καὶ τότε θὰ ἐπιχειρήσωσι τοιαύτας, εἴτε χρηματικὰς εἴτε κτηματικάς. Ἀφαιρέσατε τὴν κηδεμονίαν αὐτήν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, εἰσάγων τὴν σύμβασιν περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης, εἶπεν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διακρίνει τὴν σύμβασιν τοῦ 1864, τὴν ὁποίαν εἶχε συνάψει ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου μετὰ τῶν κυρίων κυρίων Βαλτατζῆ καὶ Ὀπενχάϊμ, ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν, εἶναι ὅτι, κατ’ ἐκείνην, ἡ τράπεζα ἠδύνατο νὰ χορηγῇ ἀντὶ μετρητῶν εἰς τοὺς δανειζομένους καὶ ὁμολογίας, ἐνῷ κατὰ τὴν ἤδη ὑποβληθεῖσαν, ὅλα τὰ δάνεια θέλουσι χορηγεῖσθαι τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν βλέπω εἰς τὴν σύμβασιν. Ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, παραδέχεται ὡς καὶ ἡ πρώτη τὴν διὰ κτηματογράφων χορήγησιν δανείων, καὶ πρέπει νὰ τὴν παραδέχεται· τοὐτέστιν, ἂν ἡ τράπεζα δὲν ἔχῃ μεταλλικόν, δύναται νὰ δίδῃ εἰς τοὺς δανειζομένους ὁμολογίας, τὰς ὁποίας μεταπωλεῖ, ὡς ἐννοεῖτε, ὁ δανειζόμενος καὶ προμηθεύεται τὰ ἀναγκαῖα χρήματα. Ἀλλά, λέγουν, εἰς τὴν μεταπώλησιν θὰ ζημιωθῇ· τί θὰ τὸν ὠφελήσετε ἂν τῷ εἴπῃ ἡ τράπεζα «δὲν ἔχω χρήματα»; τὸν ὠφελήσατε; ὄχι· ἀφήσατέ τον λοιπὸν ἐλεύθερον νὰ κρίνῃ, ἂν ὁ τόκος καὶ ἡ ἐκ τῆς ἐκδόσεως τῶν κτηματογράφων αὔξησις αὐτοῦ συμφέρουν εἰς αὐτὸν διὰ νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ δάνειον. — Εἶναι δὲ παράδοξον, ἐνῷ εἰς τὰ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, (καὶ ὄχι κατὰ τὴν ὁμιλίαν), ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως παραδέχεται τὴν κατάργησιν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τόκου, ἐπιμένει ἐντούτοις εἰς τὸν περιορισμὸν αὐτὸν ὡς πρὸς τὰς προεξοφλητικὰς τραπέζας....

§183Δ. ΓΡΙΒΑΣ......

§184ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ὑπάρχει, κύριε ὑπουργὲ, προνόμιον διὰ τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, καὶ ἐν τούτοις σήμερον τὸ χορηγεῖτε· τὸ χορηγεῖτε δὲ ἀποκλειστικὸν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἀναφέρετέ μου ἄλλο παράδειγμα ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ὅτι χορηγεῖται προνόμιον εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Μάλιστα δὲν τὸ πολεμῶ τὸ προνόμιον, ἀλλὰ τὸ ὑποστηρίζω· ὑποστηρίζω ὅμως συγχρόνως καὶ τὴν ἀρχὴν, ὅτι πρέπει συνάμα νὰ χορηγῶνται καὶ τὰ μέσα, ἵνα ἀνταποκριθῇ ἡ ἑταιρία εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· τὸ πρώτιστον δὲ μέσον εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τόκου. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁμιλίαν του εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χορηγήσῃ δάνεια ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα ἀντὶ ὁμολογιῶν ἀλλὰ τοῖς μετρητοῖς. Εὐτυχῶς ἡ σύμβασις δὲν περιέχει τὸν ὅρον αὐτόν, διότι ἄλλως ἡ τράπεζα θὰ ἀπασχολήσῃ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιόν της καὶ τότε θὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, ὅπερ πάλιν δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον, διότι δὲν ἱκανοποιοῦνται αἱ ἀνάγκαι του. Θέλετε τοῦτο; ἀφήσατε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τόκου. Ἄλλως, ζητεῖτε δύω ἀδύνατα πράγματα. Αἱ προνομιοῦχοι, λέγουν, τράπεζαι αἱ ἐκδίδουσαι τραπεζικὰ γραμμάτια πρέπει νὰ ἔχουν περιορισμὸν τόκου. Δὲν μοὶ δεικνύετε ἓν παράδειγμα; Ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας δὲν ἔχει περιορισμὸν τόκου· αὐξομειόνει τὸν τόκον κατὰ τὰς περιστάσεις, ἤτοι κατὰ τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως· ὁ τόκος εἶναι σήμερον 7 καὶ αὔριον ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι 4. Ἂν ᾖναι ζήτησις, ὁ ἔμπορος τοῦ σίτου ζητεῖ ἀνωτέραν τιμὴν, ἂν δὲν ᾖναι, ἐλαττόνει τὴν τιμήν. Εἶναι φυσικὸς κανών· δὲν δυνάμεθα τὸν φυσικὸν αὐτὸν κανόνα νὰ μετατρέψωμεν.

§185ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἔχει ὡρισμένον 5% τῆς Γαλλίας;

§186ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι 5% ὅταν ὁ δανειζόμενος ἀντὶ χρημάτων λαμβάνει κτηματόγραφα. Ἀφήσατέ με, μὴ μὲ διακόπτετε, διότι χάνω τὴν σειρὰν τῶν σκέψεών μου. 5% τῳόντι ἀναφέρει τὸ συμβόλαιον καὶ 5 πληρόνει ὁ δανειζόμενος, ἐκτὸς ἑνὸς ἐξόδου· ἀλλ’ ὁ δανειζόμενος δὲν λαμβάνει χρήματα ἀλλ’ ὁμολογίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ τράπεζα πληρόνει ἐπίσης 5% ὑποβάλλουσα τὰς ὁμολογίας εἰς κλήρωσιν, ὅπως γίνεται ἐνταῦθα εἰς τὰς ὁμολογίας τοῦ δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ δανειζόμενος, λαμβάνων τοιαύτην ὁμολογίαν ἀντὶ χρημάτων καὶ θέλων νὰ τὴν ἐξαργυρώσῃ, θὰ ὑποστῇ τόσην ἔκπτωσιν ἐκ τῆς ὀνοματικῆς ἀξίας της, ὥστε νὰ ἔλθῃ εἰς αὐτὸν ὁ τόκος ὅπως εἶναι ὁ τρέχων ἐν τῇ ἀγορᾷ· λαμβάνων, ὡς ἐν παραδείγματι, μίαν ὁμολογίαν ἐκ 1000 φράγκων καὶ θέλων νὰ τὴν ἐξαργυρώσῃ, θὰ λάβῃ μετρητὰ μόνον 900 ἢ 950 φράγκα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ πληρώσῃ τὸν ἐπικρατοῦντα ἐν τῇ ἀγορᾷ τόκον ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη.

§187ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν ἠμπορῇ νὰ ζητήσῃ περισσότερον τοῦ 5%, τὸ ὁποῖον ὥρισεν ὁ νόμος.

§188ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἐννοεῖτε· μὴ μὲ διακόπτετε. Λοιπὸν, ἀφοῦ παραδέχεται, ὅπως ἀναφέρει ἡ σύμβασις, ἡ κυβέρνησις τὴν ἀρχὴν τῆς καταργήσεως τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τόκου διὰ τὰ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ, εἶναι ἄπορον πῶς ἐπιμένει διὰ τὰς τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδουν χαρτὶ καὶ δανείζουν ἐμπόρους, οἵτινες ἔχουν σχέσεις, ὅπως σᾶς εἶπον, καὶ μὲ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ δύνανται εὐκολώτερον παρὰ τοὺς κτηματίας νὰ προμηθεύωνται δάνεια ἢ πιστώσεις. Τὸ ἓν εἶναι ἀσυμβίβαστον μὲ τὸ ἄλλο. Εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν, ὅτε εἰσήγαγε τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν καὶ ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶπεν, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ἡ τράπεζα αὕτη ἱκανοποίησε τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν κτηματικὴν τάξιν, δὲν ἐπαρκεῖ. Εἶπε μίαν ἀλήθειαν, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ τὸν λόγον· ἂν τὸν ἐζήτει, ἤθελε τὸν εὕρει. Εἶναι περιωρισμένος ὁ τόκος τῶν ἐμπορικῶν χορηγήσεων εἰς 8%, ἀλλ’ ἡ τράπεζα ἠλάττωσε τὸν τόκον εἰς 7. Διὰ τὰ δάνεια ὅμως ἐπὶ ὑποθήκῃ δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιον· εἶναι ἀκριβώτερα καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἰδιῶται δὲν δανείζουν, ὥστε οἱ ἔχοντες ἀνάγκην τοιούτων προστρέχουν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μεταλλεῖον ἀνεξάντλητον· δὲν ἠδύνατο νὰ ᾖναι μεσίτης μεταξὺ δανειζομένου καὶ κεφαλαιούχου, ἂν τῆς ἐλύετε τὰς χεῖρας ὅπως τῆς Κτηματικῆς; Τί ἔκαμεν ἐσχάτως ἡ τράπεζα, θέλουσα νὰ διευκολύνῃ τὴν κτηματικὴν τάξιν; προσέφερεν 6% εἰς τοὺς κεφαλαιούχους, προκηρύξασα δάνειον 6,000,000 φράγκων· ἀλλ’ οἱ κεφαλαιοῦχοι εὑρίσκουν ἀνώτερον τόκον τῶν 6% καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγοι ἀπέκτησαν τοιαύτας ὁμολογίας· ἂν προσέφερε περισσότερον, βεβαίως ἤθελε προσελκύσει κεφάλαια καὶ ἤθελεν ἀπασχολήσει αὐτὰ ὑπὲρ τῶν ἐχόντων ἀνάγκην κτηματιῶν. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν 6 ἕως τῶν 8 ὑπῆρξε κυρίως διὰ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἀναδέχεται ἡ τράπεζα, καὶ διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν μετόχων, διότι ἐπὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δανείων ἡ διαφορὰ τῶν 2% προσδίδει εἰς τὴν τράπεζαν ὠφέλειαν ἐξ 20,000· ἀλλὰ πότε; ὅταν ἐπὶ 1,000,000 δανείων δὲν πάθῃ κἀμμίαν ζημίαν, τότε μόνον θὰ ἔχῃ τὸ ὄφελος τῶν 20 χιλιάδων· καὶ πότε ἀκόμη; ἂν τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν τὰ ἐδανείσθη, τότε καὶ τὰ ἐδάνεισε, διότι ἂν τῆς μείνουν χρόνον τινὰ ἀδιάθετα, ζημιοῦται. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἔχουσα ἀπαράλλακτον τὸ σύστημα τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, διότι εἶναι μικτὴ, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῶν κτηματιῶν. Θεωρῶ ἑπομένως πάντῃ περιττὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐκ μέρους εἴτε τῆς Πιστωτικῆς εἴτε Ἰονικῆς Τραπέζης, τοὐτέστι τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ τόκου· διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι, ὅταν εἰς μίαν ἐπικράτειαν εἶναι περιωρισμένος ὁ τόκος, καὶ παρουσιάζεται εἰς τὴν ἄλλην ζήτησις χρημάτων, ἑπομένως προσφορὰ ἀνωτέρου τόκου, τότε συμβαίνει ὅ,τι καὶ εἰς τὰ ἐμπορεύματα· τότε τὰ χρήματα φεύγουν ἀπὸ τὴν ἐπικράτειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι περιωρισμένος ὁ τόκος. Διὰ τοῦτο ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας ἵσταται μὲ ἄγρυπνον ὄμμα, καὶ ἅμα βλέπει ζήτησιν χρημάτων, ὑψόνει τὸν τόκον, ἅμα δὲ βλέπει προσφορὰν, τὸν ἐλαττόνει. Αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς κανὼν, ὁ ὁποῖος διέπει ὅλα τὰ πράγματα· διατί θέλετε νὰ κάμωμεν ἐξαιρέσεις;

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸν τὸν κανόνα ἀκολουθεῖ ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸ ἴδιον αὑτῆς συμφέρον· ὑμεῖς ὅμως ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας. Ὅταν πρόκειται νὰ τῆς ἀφαιρέσουν τὸ μεταλλικὸν, ὑψόνει τὸν τόκον καὶ ἀποκρούει τὰς προεξοφλήσεις.

§190ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν χωρίζω ἐγὼ τὸ συμφέρον τῶν τραπεζῶν ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, ἀμφότερα εἶναι στενῶς συνδεδεμένα· ὅταν πάσχῃ τὸ ἐμπόριον ἢ ἡ βιομηχανία, πρώτη ἡ τράπεζα τὸ αἰσθάνεται. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνην τὴν τράπεζαν, ἡ ὁποία πλουτεῖ ἀπὸ τὴν γύμνωσιν τῶν δανειζομένων· αὕτη θὰ μείνῃ μίαν ἡμέραν μόνον μὲ τὸ χαρτί. Ἑπομένως αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας λαμβάνει τὸ μέτρον τοῦτο χάριν τοῦ ἰδίου συμφέροντος καὶ ὄχι χάριν τῆς κοινωνίας, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι, ἂν δὲν λάβῃ τὰ μέτρα ταῦτα ἡ τράπεζα, θὰ πάθῃ καὶ αὕτη, ἀλλὰ θὰ πάθῃ καὶ ἡ κοινωνία. Βλέπετε λοιπὸν πόσον στενῶς εἶναι συνδεδεμένον τὸ συμφέρον τῆς τραπέζης καὶ τῆς κοινωνίας.

§191ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἠμφισβήτησε κανεὶς αὐτὸ, ἀλλὰ δὲν μὲ ἐνοήσατε· κατόπιν θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§192ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ πρακτικὸν μέρος, τουτέστιν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς πρόκειται, κύριοι, νὰ ἱδρυθῶσιν ἐν Ἑπτανήσῳ δύω προεξοφλητικαὶ τράπεζαι, ἔχουσαι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια· διαφέρει δὲ, ὡς γνωρίζετε, τράπεζα ἀπὸ τράπεζαν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ τόπος ἐκεῖνος ἔχει ἀνάγκην χρημάτων· διὰ τῆς συστάσεως δὲ νέας τραπέζης θέλουσιν ἱκανοποιηθῆ αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἡ σύστασις καὶ τρίτης τραπέζης καὶ τετάρτης θὰ πολλαπλασιάσῃ τὰ κεφάλαια. Ἐρχόμεθα λοιπὸν εἰς τὸ σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου χθὲς σᾶς ὡμίλησα, τῆς pluralité des Banques, ἤτοι τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν τραπεζῶν· ἀλλὰ δέχεται ἡ κυβέρνησις αὐτὸ τὸ σύστημα; Ὄχι· νέον σύστημα καθιεροῖ εἰς τὴν πατρίδα μας, ἄγνωστον εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, τοῦ νὰ συνυπάρχουν δύω προνομιοῦχοι τράπεζαι. Πῶς ἐσυμβίβασε τὸ προνόμιον μετὰ τῆς pluralité, δὲν τὸ ἐννοῶ· ἂν παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ σύστασις τῆς δευτέρας τραπέζης θὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον, διατί νὰ μὴ παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ σύστασις τρίτης καὶ τετάρτης ἐπίσης θὰ ὠφελήσῃ; Οἱ κκ. ἱδρυταὶ, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς τραπέζας αὐτὰς, ἐν πεποιθήσει δὲν εἶναι ὑπὲρ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν τραπεζῶν, διότι, ἐὰν εἶχον τοιαύτην πεποίθησιν, ἤθελον εἴπει εἰς τὴν κυβέρνησιν, δεχόμεθα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον οἱ Ἑπτανήσιοι ἐψήφισαν, ἤτοι τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῶν τραπεζῶν· ἀλλὰ τὶ λέγουν σήμερον; «ἀφήσατε νὰ εἰσέλθωμεν ἡμεῖς ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ τότε κλείσατε τὰς «θύρας.» Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι εἰλικρινές. Ἐὰν συμφέρῃ τὸ πολλαπλοῦν τῶν τραπεζῶν, δὲν δύνασθε, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ μὴ σεβασθῆτε τὸν ἑπτανησιακὸν νόμον καὶ νὰ τροποποιήσητε αὐτὸν κατὰ τὴν ἀρέσκειάν σας.

§193ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλετε λοιπὸν pluralité des banques ἀλλὰ pluralité de nations· ἡμεῖς δὲν τὸ δεχόμεθα.

§194ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. πρόεδρον διότι μοι ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ τι, τὸ ὁποῖον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου ἀνέφερα, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τὴν Ἑπτάνησον ἀλλ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα· τοῦτο δὲ σᾶς εἶπον, διὰ νὰ ἐξαλειφθῇ μίαν ἡμέραν αὐτὸς ὁ χωρισμὸς, αὐτὴ ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ θὰ ἐξαλειφθῇ, ὅταν συγχωνευθῶσιν αἱ δύω τράπεζαι εἰς μίαν, ὅπως ἔπραξαν ὅλα τὰ ἔθνη, ὅταν προσετέθησαν εἰς αὐτὰ καὶ ἄλλαι ἐπικράτειαι. Προσετέθη ἡ Σαβοΐα εἰς τὴν Γαλλίαν, ἥτις εἶχεν ἰδίαν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἀμέσως συνεχωνεύθη καὶ ἐξηλείφθη ἡ ἀνωμαλία αὐτή. Νομίζετε ὅτι χορηγοῦντες τὸ δικαίωμα καὶ εἰς ἑτέραν ἑταιρίαν, διευκολύνετε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος μίαν ἡμέραν; Ἐγένετο πρότασις ἐκ μέρους τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ διευθυντῶν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης νὰ συγχωνευθῶσιν αἱ δύω τράπεζαι, ἀλλ’ ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ δὲν ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐνόσῳ ὑπῆρχε τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ. Τί σημαίνει νὰ συγχωνευθῇ σήμερον μὲ τὴν Ἰονικὴν καὶ αὔριον νὰ γεννηθῇ μία ἄλλη καὶ μεθαύριον μία ἄλλη; Πρὶν χορηγηθῇ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς μίαν ἑταιρίαν εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ συγχώνευσις. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, κύριοι, ἑκάστη ἐπικράτεια πρὸ τῆς ἑνώσεώς των εἶχε τὴν Τράπεζάν της, μετὰ δὲ τὴν ἕνωσιν διατηροῦνται μὲν ἀκόμη πολλαὶ τράπεζαι μὲ ὡρισμένην περιφέρειαν, ἀλλ’ ἐργάζονται, σκέπτονται δι’ ἐπιτροπῶν καὶ συμβουλίων, πῶς νὰ κατορθώσωσι τὴν ταχυτέραν συγχώνευσίν των εἰς μίαν τράπεζαν. Ἐρωτήσατε δὲ τοὺς ταξειδεύοντας εἰς Ἰταλίαν, ἵνα ἀκούσητε ὁποίας ἀνωμαλίας εὗρον εἰς τὰς συναλλαγάς των· ἑκάστη περιφέρεια Τραπέζης δὲν ἐδέχετο τὸ χαρτὶ τῆς ἄλλης. Ἡ δυσκολία δὲ αὕτη θὰ ἐπέλθῃ αὔριον μεγαλειτέρα εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀγορᾶς· αἱ δύω τράπεζαι χωρὶς νὰ θέλωσι νὰ πολεμήσωσιν ἡ μία τὴν ἄλλην, ἐπιδιώκουσα ἑκάστη τὸ ἴδιον συμφέρον δὲν θὰ δέχεται τὰ γραμμάτια τῆς ἑτέρας, διότι ἔχει συμφέρον ἢ νὰ λάβῃ μεταλλικὸν καὶ ν’ αὐξήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων, ἢ νὰ λάβῃ γραμμάτια ἰδικά της, ἵνα ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων της, καὶ ἑπομένως νὰ δώσῃ νέα. Ἀλλὰ δὲν θὰ ὑπάρξῃ μόνον αὐτὴ ἡ δυσκολία· οἱ συναλλαττόμενοι μετὰ τῆς μιᾶς Τραπέζης δὲν θὰ δέχωνται τὸ χαρτὶ τῆς ἑτέρας· π. χ. οἱ ἔμποροι, ὁ εἷς αὐτῶν θὰ ζητῇ χαρτὶ τῆς Ἰονικῆς, ἐὰν ἔχῃ συναλλαγὰς μετὰ τῆς Ἰονικῆς, ὁ ἕτερος θὰ ζητῇ χαρτὶ τῆς Πιστωτικῆς, ἂν μετ’ αὐτῆς ἔχῃ συναλλαγάς. Εἰς πᾶν βῆμα λοιπὸν αἱ συναλλαγαὶ θὰ προσκόπτουν. Εὔχομαι νὰ μὴ τὸ ἰδῆτε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ διὰ νὰ μὲ ἐνθυμηθῆτε.

§195ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποτὲ δὲν θὰ γείνῃ αὐτό.

§196ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ἰδίως τῶν νομικῶν, διότι δὲν εἶμαι νομικὸς, εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ὡς ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου τοῦ ἑπτανησιακοῦ, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὑφίσταται σήμερον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, πᾶσα ἑταιρία καταβάλλουσα 40,000 λίρας δύναται νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων καὶ νὰ ὀνομάζεται τράπεζα. Ὁ νόμος ἔχει καὶ ἄλλους ὅρους, πρὸς τοὺς ὁποίους πᾶσα νέα τράπεζα ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ. Ἡ Ἰονικὴ τράπεζα, μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, ἔμεινεν ἔχουσα τὰ δικαιώματα καὶ τὴν ὕπαρξίν της ἐξηρτημένα ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει μὲν ὑποχρεώσεις αὐτῇ, ἀλλὰ συνάμα τῇ χορηγεῖ καὶ δικαιώματα. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, (ἄρθρον 9ον), ἡ ἀξία ἑκάστου τραπεζικοῦ γραμματίου δὲν δύναται νὰ ᾖναι κατωτέρα τῆς μιᾶς λίρας, ἡ δὲ ὁλικὴ ἀξία αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ πράγματι καταβληθὲν μετοχικὸν κεφάλαιον· τόσον μόνον ποσὸν γραμματίων δύναται ἡ Ἰονικὴ νὰ ἐκδίδῃ, τόσον περιωρισμένη εἶναι αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ νόμου. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνην τὴν τράπεζαν, τῆς ὁποίας τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων φθάνει μόνον μέχρι τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου· καὶ ἂν ἔχῃ ὁλόκληρον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον εἰς μέταλλον, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὠφέλειαν οὔτε ὑπὲρ ἑαυτῆς, οὔτε ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Αὐτὸς εἶναι ἕνας ὅρος ἀλλόκοτος, παράλογος· ἐν τούτοις εἶναι εἰς τὸν ἑπτανησιακὸν νόμον. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὀρθῶς ποιῶν ἐτροποποίησε τὸν ὅρον αὐτὸν καὶ παραδέχεται ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τοὐτέστι τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ μεταλλικοῦ. Ὅρος λογικώτατος· ἀλλ’ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία εἶναι συστημένη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἑπτανησιακοῦ νόμου καὶ περιορίζεται δυνάμει τῆς μνησθείσης διατάξεως αὐτοῦ, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀδικεῖται; δὲν χρεωστοῦμεν δὲ ν’ ἀποφύγωμεν τὸ παράπονον αὐτό; Προεβλέφθη ἡ περίπτωσις ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι ἐπὶ ἴσοις ὅροις δύνανται νὰ χορηγῶνται τὰ αὐτὰ δικαιώματα· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα δὲν ἀποδέχεται τοὺς ὅρους αὐτοὺς, δὲν συναινῇ δηλ. εἰς τὴν χορήγησιν δανείου πρὸς τὴν κυβέρνησιν ἐπὶ τόκῳ 6%, καθόσον αὐτὴ εἶναι ἡ διὰ τῆς συμβάσεως ἐπιτυγχανομένη ὑπὲρ τῆς κυβερνήσεως παραχώρησις, τότε δὲν γεννᾶται ἓν εὔλογον παράπονον; Πλὴν αὐτοῦ, ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως χορηγεῖ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια τῶν δέκα δραχμῶν μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἐνῷ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἔχει τὸν περιορισμὸν τῆς μιᾶς λίρας.

§197ΔΡΟΣΟΣ. Ἔχει γραμμάτια δύω ταλλήρων.

§198ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἴσως εἰς ἄλλον ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς, κύριε ὑπουργὲ, δὲν εἶναι συγχωρημένον νὰ δεικνύετε τοιαύτην ἄγνοιαν. Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ, ὅτι εἰς τὸ 1868 ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη ἔλαβεν ἀνάγκην ἑνὸς σπουδαίου ποσοῦ χρημάτων καὶ ἐνομιμοποίησε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· τότε ἐξ ἀνάγκης ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτυπώσεως καὶ μικροτέρων γραμματίων, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τοῦ νὰ παύσῃ ἡ ἔκδοσις τῶν μικρῶν αὐτῶν γραμματίων ἅμα ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἤρθη, καὶ ὅμως αὐτὰ κυκλοφοροῦν παρὰ τὸν νόμον, πάντοτε ὅμως εἰς μικρὰν ποσότητα. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ λέγετε, ὅτι ὑπάρχουν καὶ σήμερον· ἂν ὑπάρχουν, ὑπάρχουν παρανόμως, ἡ δὲ Ἰονικὴ Τράπεζα δικαιολογουμένη λέγει, ὅτι δὲν τῇ ἐπαρουσιάσθησαν μέχρι τοῦδε, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδυνήθη νὰ τ’ ἀποσύρῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν πολιτῶν.

§199ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε εἰς ἀμφότερα λάθος. Ἐὰν ἀναγνώσετε τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως, θὰ ἰδῆτε τὸ σφάλμα σας· τὸ ἄρθρον 8 λέγει· «ἡ ἀξία ἑκάστου τραπεζικοῦ γραμματίου δὲν δύναται νὰ ᾖναι κατωτέρα τῶν τριάκοντα δραχμῶν, πλὴν ἐὰν τοῦτο ἐπιτραπῇ διὰ Β. διατάγματος καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν·» τοῦτο εἶναι ἀναίρεσις τοῦ πρώτου. Τώρα νὰ σᾶς εἰπῶ καὶ τὴν ἀναίρεσιν τοῦ δευτέρου. Τὸ ἑπόμενον κῶλον λέγει· «ἡ δὲ ὁλικὴ ἀξία αὐτῶν οὐδέποτε δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ πραγματικῶς καταβληθὲν μετοχικὸν κεφάλαιον καὶ τὸ τυχὸν ἀποθεματικόν, ἐξαιρουμένου τοῦ εἰς εἰδικὰς ἐργασίας προωρισμένου, κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τῆς παρούσης συμβάσεως». Ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων ὁρίζεται σχεδὸν ἴσον μὲ τὸ καταβληθὲν πραγματικὸν κεφάλαιον· μία καινοτομία μόνον ὑπάρχει, τοῦ ἀποθεματικοῦ, καὶ ὁ νέος νόμος δὲν ἐννοοῦσε νὰ ἐξαιρέσῃ τὸ ἀποθεματικόν.

§200ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ· ἡ πρώτη σύμβασις μετεβλήθη διὰ τῆς δευτέρας, καὶ νομίζω ὅτι αἱ διατάξεις τῆς δευτέρας ἰσχύουν ἐν γένει· ἐὰν δὲ αἱ διατάξεις τῆς πρώτης ἀντίκεινται εἰς αὐτὴν, ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι αἱ διατάξεις τῆς δευτέρας θέλουσιν ἰσχύει. Ἄλλως, νομίζω ὅτι ἓν δικαίωμα ζητεῖται τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, νὰ δύναται διὰ Β. διατάγματος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν μικρῶν γραμματίων.

§201ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ τὸ ἐπιτρέψετε σεῖς.

§202ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τίς θὰ τὸ ἐπιτρέψῃ εἶναι ἀδιάφορον· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν διὰ διατάγματος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἔκδοσιν μικρῶν γραμματίων. Δὲν ἐξήτασα τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν, πιστεύσας ὅτι ἡ διάταξις τῆς δευτέρας συμβάσεως ἔχει κῦρος, καὶ ὄχι τῆς πρώτης. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χορηγηθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἡ ἄδεια τοῦ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὰς τραπέζας τὴν ἔκδοσιν μικρῶν τραπεζικῶν γραμματίων; Ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ κυκλοφορία τῶν μικρῶν γραμματίων ἀφαιρεῖ ἐν γένει τὸ νόμισμα; Εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πάσης προσοχῆς πρέπει τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ νόμου νὰ ὁρίζεται, οὐδέποτε ὅμως νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξάσκησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἑπομένως δὲν πιστεύω νὰ θεωρῆτε ὡς ἔχουσαν κῦρος τὴν πρώτην διάταξιν καὶ ὄχι τὴν δευτέραν. Ἐὰν ᾖναι ἡ δευτέρα, λέγω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς, ἐὰν δὲν τὸ πράξητε συνάμα καὶ ὑπὲρ τῆς Ἰονικῆς, διότι τὴν θέτετε εἰς ἥττονα θέσιν καὶ τὴν ἀδικεῖτε, ὅτε ἔχει δίκαιον νὰ παραπονεθῇ καὶ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν.

§203ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν ἀπηντήσατε εἰς αὐτό· τὸ τοῦ Βασ. διατάγματος εἶναι μία πλάνη, ὅπως θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς παρατηρήσω, διότι, ὅταν διὰ τοῦ νόμου ἤθελεν ἐγκριθῇ ἡ παροῦσα σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ καὶ δεκάδραχμα, ἡ Βουλὴ συγχρόνως θ’ ἀποφασίσῃ, ὅτι, ἐὰν καὶ ἡ Ἰονικὴ ζητήσῃ τὸ ἴδιον δικαίωμα, νὰ τὸ δώσῃ διὰ Βασ. διατάγματος· ὄχι νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ ἐξουσία νὰ ἐκδίδῃ Βασ. Διάταγμα, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγκριθῇ ἡ παροῦσα σύμβασις, παραδέχεται συγχρόνως, ὅτι καὶ διὰ τὴν Ἰονικὴν ἐπιτρέπεται τὸ αὐτὸ νὰ ζητήσῃ.

§204ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὴν γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν χορηγεῖται τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως δεκαδράχμων. Διατί προσετέθη τὸ ἄρθρον τοῦτο εἰς τὴν δευτέραν σύμβασιν;

§205ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὕτω τὸ ἐννοοῦμεν.

§206ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ ἑρμηνεία γίνεται οὕτω, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ δεκάδραχμα, ἐὰν δὲν τὸ δώσητε καὶ εἰς τὴν Ἰονικήν.

§207ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, ἔχει.

§208ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τώρα λέγετε, ὅτι ἰσχύει καὶ τὸ ἄρθρον 8 καὶ τὸ ἄρθρον 4, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὑποθέτω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὴν Ἰονικήν.

§209ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἀπονέμεται τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δεκάδραχμα. Τὸ αὐτὸ δικαίωμα ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ διὰ βασ. Διατάγματος καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν.

§210ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι χωρὶς νὰ δώσωμεν ἀφορμὴν παραπόνων εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ χωρὶς νὰ γεννήσωμεν ἀξιώσεις ἐκ μέρους αὐτῆς, φρονῶ ὅτι ὅ,τι θὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν συγχρόνως πρέπει νὰ χορηγηθῇ καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν, διότι ἄλλως θὰ γεννήσωμεν ἀξιώσεις ἐκ μέρους αὐτῆς. Δὲν εἶμαι, καθὼς σᾶς εἶπον, νομικός· τὸ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν τῶν νομικῶν τῆς Βουλῆς, διὰ ν’ ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι πρότερον κατὰ τὸ καταστατικὸν ἦσαν πολλαὶ, διότι ὁ σκοπὸς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς ἦτο ἀρχικῶς ἄλλος, καὶ ἄλλος σήμερον παρουσιάζεται. Ὁ σκοπὸς τῆς ἑταιρίας αὐτῆς ἦτο νὰ ἐμβαίνῃ εἰς ἐπιχειρήσεις τολμηρὰς καὶ τραπεζικὰς, ἀλλ’ ἰδίως εἰς ἐπιχειρήσεις, τὰς ὁποίας ἀναδέχονται καὶ ὀνομάζουν ἐν Εὐρώπῃ ἑταιρίας τοῦ crédit mobilier. Ὑπῆρξεν εἰς τὴν Γαλλίαν τοιαύτη ἑταιρία ὀνομαζομένη crédit mobilier, δηλ. πίστωσις ἐπὶ τῶν κινητῶν, διευθυνομένη ὑπὸ τοῦ Bereïra· ἔκαμε μυθώδη κέρδη εἰς τὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ τὸ τέλος ἦτο ἡ χρεωκοπία. Δύνανται τοιαῦται ἑταιρίαι νὰ κάμωσι κέρδη, ἀλλὰ δύνανται καὶ νὰ ἀποτύχωσι· διὰ τοῦτο καὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν ἰδικόν μας καὶ κατὰ τὸν ἑπτανησιακὸν ἀπαγορεύονται εἰς τὰς τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδουν τραπεζικὰ γραμμάτια, τοιαῦται ἐπιχειρήσεις. Καὶ ὀρθῶς ποιῶν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως διέγραψε μερικὰς ἐργασίας τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἐχούσας σκοπὸν τὰς τολμηρὰς ἐπιχειρήσεις, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ὅτι δὲν διέγραψεν ὅλας· ἄφησε καὶ μερικὰς, αἵτινες εἶναι λίαν ἐπικίνδυνοι, καὶ εἰς ἐγγύησιν ἐζήτησε δύω τινὰ, 1) χωρισμὸν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου· εἶπε μέχρι τοῦ ¼ δύναται ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ διαθέτῃ εἰς τὰς τοιαύτας ἐργασίας, ἐγκρίσει τοῦ Β. ἐπιτρόπου. Δύναται μία τράπεζα ἢ εἷς κεφαλαιοῦχος νὰ διαθέσῃ ἓν μικρὸν ποσὸν χρηματικὸν καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ πολλαπλάσιον αὐτοῦ· ὡς παράδειγμα φέρω μίαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν αὐτὴ ἡ ἰδία Πιστωτική. Ἠγόρασε μετοχὰς τοῦ Λαυρίου πληρώσασα τὸ ¼ τῆς ἀξίας τῆς μετοχῆς, ἀνεδέχθη ὅμως ὑποχρέωσιν τῶν ἑτέρων ¾ τῆς ἀξίας των· ἄρα, ἐνῷ διαθέτει 100, δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ πολλαπλάσιον τῶν 100.

§211ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει οὕτω· ἐὰν ἤμην Βασιλ. ἐπίτροπος, ἤθελον τῇ εἴπει «τί κεφάλαια ἀναδέχεσαι;»

§212ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ ἐμπιστεύεσθε εἰς τοὺς Βασιλ. ἐπιτρόπους (ἱλαρότης).

§213ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ διηγηθῶ τὴν ἱστορίαν τοῦ Βασιλ. ἐπιτρόπου.

§214ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ ἀκούσατε, κύριοι· ἡ ἐκτίμησις μιᾶς ἐμπορικῆς πράξεως εἶναι λίαν ἐλαστική. Βεβαίως, ἐὰν εἰς ἕνα Βασιλ. ἐπίτροπον δώσητε μίαν ἐξουσίαν τοῦ νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν ἐπικερδῆ καὶ ἐπικίνδυνον ἐπιχείρησιν, ἢ ἂν ἁπλῶς τὸν περιορίσετε νὰ ἐπιτηρῇ τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων καὶ τοῦ μεταλλικοῦ, ὑπάρχει διαφορὰ μεγάλη εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δύω· ἑπομένως δύναται εἷς βασιλικὸς ἐπίτροπος, πληρονόμενος μάλιστα ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, νὰ μὴ φέρῃ τὴν ἐλαχίστην ἀντίῤῥησιν. Τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου θὰ τῷ εἴπουν, εἶναι ἀσφαλὴς ἡ ἐπιχείρησις, θὰ ἔχῃ κέρδη ἡ ἑταιρία καὶ θὰ πεισθῇ ἐν ἀγνοίᾳ. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, μὴ ἐμπιστεύεσθε τὴν ἐκτίμησιν τοιούτων ἐπιχειρήσεων εἰς Βασιλικοὺς ἐπιτρόπους, διότι ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος παρὰ τῇ Τραπέζῃ δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐξετάζῃ τὸ ταμεῖον καὶ νὰ ἐξετάζῃ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Εἶναι ἀριθμητικὴ πρᾶξις, δὲν εἶναι ἐκτίμησις τοῦ ἀσφαλοῦς ἢ μὴ τῶν ἐπιχειρήσεων· διαφέρει μεγάλως τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§215ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, δὲν ἀφίνετε μίαν στιγμὴν τὸν κ. Ζωχιὸν νὰ μᾶς διηγηθῇ τὴν ἱστορίαν τοῦ Βασιλ. ἐπιτρόπου;

§216ΖΩΧΙΟΣ. Ὄχι, θὰ φέρω αὔριον ἐπερώτησιν διὰ τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον.

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὴν ἐργασίαν τοῦ ἄρθρου ἕκτου ὑπὸ τὸ στοιχεῖον ΣΤʹ. τὴν βλέπετε ὀλίγον ἐπικίνδυνον, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἐπιτρέπετε. Ἀκούσατέ την· «Εἰς ἀναδοχὴν σπουδαίων ἐργασιῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ κράτους ἢ τῶν δήμων καὶ εἰς διαπραγμάτευσιν δανείων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δι’ ἴδιον τῆς ἑταιρίας λογαριασμὸν ἢ ἐπὶ προμηθείᾳ». Ἀνέλαβεν αὐτὴ ἡ ἑταιρία μίαν μεγάλην ἐπιχείρησιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προσδοκᾷ κέρδη, τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λ. χ. Νομίζετε ἀσφαλῆ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν καὶ δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἰς μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἐκδίδει τραπεζικὰ γραμμάτια; Ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν ἑνὸς σιδηροδρόμου καὶ οἱ ὑπολογισμοί της ἦσαν λανθασμένοι, ἐζημιώθη. Εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι κάμνουν τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, νὰ ἐπιτρέπητε τὴν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων· διότι τί ἄλλο ἔκαμε τὸ crédit mobilier τῆς Γαλλίας παρὰ νὰ ἔμβῃ εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, ἀλλὰ ποῖον ἦτο τὸ τέλος του; Ἡ χρεωκοπία ἠδίκησε τοὺς μετόχους, δὲν ἠδίκησεν ὅμως τοὺς τρίτους τοὺς ἔχοντας τραπεζικὰ γραμμάτια· διότι τὸ crédit mobilier εὐτυχῶς ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἐξέδιδε τραπεζικὰ γραμμάτια· ἐὰν ἐζημιώθησαν, ἐζημιώθησαν μόνον οἱ μέτοχοι, δὲν ἐζημιώθη τὸ κοινόν.

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διαβάσετε τὸ παλαιόν.

§219ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναί, ζητῶ συγγνώμην· διὰ τὸ δεύτερον ἤθελα νὰ κάμω λόγον καὶ εἶπον διὰ τὸ πρῶτον. Θεωρεῖτε ἀσφαλῆ τὴν ἐργασίαν τοῦ νὰ ἀγοράζῃ χρεώγραφα ξένων ἐπικρατειῶν; Καὶ ἠξεύρετε ὅτι ὁ Κεδίβης ἐξέδωκε πρό τινος χρεώγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπλήρονε τόκον 14%. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἠγόρασεν ἐξ αὐτῶν· ἡ τουρκικὴ κυβέρνησις συχνότατα ἐκδίδει τοιαύτας ὁμολογίας, ἀποφερούσας τόκον 12, 14 καὶ 15%. Ὅταν ἐπιτραπῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν νὰ ἀγοράζῃ τοιαῦτα χρεώγραφα, δύναται μίαν ἡμέραν, ἐπιδιώκουσα τὰ κέρδη της, ὄχι μόνον νὰ μεταφέρῃ τὰ χρήματά της ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ καὶ νὰ ζημιωθῇ· ἑπομένως θεωρῶ λίαν ἐπικίνδυνον τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ βλέπετε, κύριε συνάδελφε, ὁποῖος περιορισμὸς τίθεται. Πρῶτον, δύναται ν’ ἀγοράσῃ ξένα χρεώγραφα, ἀλλὰ ποτὲ δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πρὸς τοῦτο πλέον τοῦ ¼.

§221ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς αὐτὸ δὲν περιλαμβάνεται τὸ ¼. Τὸ ¼ εἶναι εἰς ἀποθήκευσιν ἐμπορευμάτων καὶ τὰ λοιπά· μόνον διὰ τὰ ἐδάφια Θ, Ι, ΙΑ, ΙΒ προσδιορίζεται τὸ ¼.

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὸ ἐδάφιον Ηʹ. τοῦ ἄρθρου 68.

§223ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὴν διαπραγμάτευσιν δανείων δι’ ἐσωτερικῶν λογαριασμῶν τὴν περιλαμβάνετε εἰς τὸ τέταρτον;

§224ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ ἐὰν περιλαμβάνεται.

§225ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν περιλαμβάνεται.

§226ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν βλάπτει τίποτε, διότι δὲν δύναται νὰ συμβῇ ἡ παραμικρὰ ζημία.

§227ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παίζει consolidé.

§228ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα τοῦτο τὸ θεωρῶ καὶ ἐπικίνδυνον καὶ ἐπιζήμιον διὰ τὸν λόγον, ὅτι χρήματα τῆς Ἑλλάδος θὰ μεταβαίνουν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν ἢ εἰς τὴν Τουρκίαν, ὅπου εὑρίσκουν ἀνώτερον τόκον.

§229ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Κυκλοφοροῦσι τῆς Τουρκίας;

§230ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§231ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα τὰ τουρκικὰ κυκλοφοροῦσι.

§232ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ μὅλα ταῦτα ἀπὸ τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα μάθετε, χωρὶς νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ὄνομα—μάλιστα ἠμπορῶ νὰ τὸ ἀναφέρω, διότι εἶναι ἔντιμος πρᾶξις—ὁ κ. Θεολόγος, ὅταν ἐξέδωκεν ὁ Κεδίβης bons de trésor πρὸς 12%, ἠγόρασε· μετέβησαν χρήματα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, διότι εὕρισκε συμφέρον καὶ, ἐὰν τὸ ἔκαμεν ἓν ἄτομον, ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἔκαμε καὶ μία ἑταιρία.

§233ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπηγορευμένον εἰς κἀμμίαν τράπεζαν.

§234ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι· δὲν θὰ εὕρετε παράδειγμα νὰ ᾖναι συγχωρημένον εἰς τράπεζαν νὰ ἀγοράζῃ ξένα χρεώγραφα. Ἴδετε τὴν κατάστασιν τῆς γαλλικῆς τραπέζης, τῆς ἀγγλικῆς, ἐὰν εὕρητε ξένα χρέη. Avances aux fonds publies, μάλιστα, ἀλλ’ ὄχι ξένα. Τελειώνω, διότι ἀρκετὰ σᾶς ἐκούρασα, μὲ μίαν σύστασιν ἢ μὲ μίαν παράκλησιν, ὅπως θέλει ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἂς τὴν ἐκλάβῃ· ἔχει τὰς πεποιθήσεις του, ὅπως πολλάκις μᾶς τὸ ἐπανέλαβε, καὶ εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς αὐτάς. Τὸν συγχαίρω καὶ διὰ τὸ ἓν καὶ διὰ τὸ ἄλλο· ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονῇ, ὅτι ὡς ἄνθρωπος δύναται νὰ πλανηθῇ· διότι πόσοι ἐξ ὑμῶν εἴτε ὡς ἔμποροι εἴτε ὡς κτηματίαι δὲν ἐμβήκατε εἰς ἐπιχειρήσεις, δὲν διενοήθητε ἔργα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιστεύατε ὅτι ἠθέλατε βελτιώσει τὴν κατάστασίν της; Ἀλλὰ τὰ ὡραῖα σχέδιά σας, ἡ ἀγαθὴ προαίρεσίς σας διὰ νὰ πράξετε τὸ καλὸν, ὅπως καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐπιθυμεῖ νὰ πράττῃ τὸ καλὸν, καθόσον δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε τὸν πατριωτισμόν του οὔτε τὴν ἀγαθήν του προαίρεσιν, ἀλλὰ μὅλα ταῦτα, λέγω, ἡ ἀγαθὴ προαίρεσίς του ναυαγεῖ ἐνίοτε, διότι ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἀνθρωπίνης θελήσεως· ἑπομένως, ἐὰν, λέγω, ὁ ἰδιώτης ὁ ἐμβαίνων εἰς ἐπιχειρήσεις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ βελτιώσῃ τὴν περιουσίαν του ἐνίοτε πλανᾶται καὶ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τὰ τέκνα του προξενεῖ ζημίαν εἰς αὐτὰ, πολὺ περισσότερον μία κυβέρνησις δύναται εὐκολώτερον νὰ ζημιώσῃ, ὅταν τὰ σχέδιά της, αἱ ἀγαθαὶ προαιρέσεις της ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν ἔβλαψαν. Διὰ τοῦτο μὴ ἐπιμένετε πολὺ εἰς τὰς πεποιθήσεις σας· μὴ ἔχετε πολλὴν ἀφοσίωσιν εἰς τὰς πεποιθήσεις σας, ἀλλὰ βασανίσατε τὰ πράγματα, σκεφθῆτε ὡριμώτερον, ἵνα σκέπτεσθε ὀρθῶς, διότι ἀναδέχεσθε, πάλιν τὸ λέγω, μίαν μεγάλην εὐθύνην, θέλοντες νὰ καινοτομήσετε ἐν Ἑπτανήσῳ, ὄχι ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, τὸ λέγω πρὸς δικαιολόγησίν σας, διότι εὕρετε τοιαύτην νομοθεσίαν, ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα· διότι πρώτην φορὰν πρόκειται νὰ συστηθῇ τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ, ἔχουσα πολλὰς ἐργασίας ἐπικινδύνους καὶ ἐκδίδουσα τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα θὰ φέρωσι τὴν μεγαλειτέραν ἀνωμαλίαν εἰς τὰς ληψοδοσίας.

§235ΜΑΚΡΗΣ. Τὸν λόγον.

§236ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ;

§238ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. βουλευτὰς τοὐλάχιστον νὰ ἀποφασίσωσι τὸ ἑξῆς· ὅταν ἀρχίζει ἡ συνεδρίασις, νὰ ἀρχίζωμεν καὶ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία πλέον δὲν πιστεύω νὰ ἁρμόζῃ νὰ παρατείνεται, διότι δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ ὁποία κρίσις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ περὶ ἡμῶν, νὰ ἐργαζώμεθα ἐπὶ τόσον σπουδαίου ἀντικειμένου ὡς τὸ προκείμενον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ γενικὰ καὶ τὰ εἰδικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ ἐργαζώμεθα καθημέραν ἐπὶ μίαν ὥραν ἐπ’ αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι βεβαίως τοῦ συστήματος, οὔτε τὴν δύναμιν ἔχω νὰ ἐμποδίσω τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος βουλευτὴς, νὰ καταναλίσκῃ ὅσον χρόνον θέλει εἰς ἐπερωτήσεις· ἀλλὰ ἠμπορεῖ καὶ τὸ κόμμα καὶ ὁ βουλευτὴς νὰ ἀποφασίσῃ νὰ φέρῃ αὐτὰς τὰς ἐρωτήσεις ἐν χρόνῳ ὡρισμένῳ, ὥστε νὰ μὴ παραλύουν αἱ ἐργασίαι. Ἔχομεν τώρα τέσσαρας ἢ πέντε ἡμέρας· σήμερον ἠρχίσαμεν εἰς τὰς 10½, ἀναχωροῦμεν εἰς τὰς 12· κατὰ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§239ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὀρθή· ἀλλὰ θὰ ἦτο δικαιοτέρα ἐὰν ἔβλεπε πόθεν προέρχεται τὸ σφάλμα αὐτό. Τὸ δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ τοῦ ἐπερωτᾶν εἶναι ἀπεριόριστον, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις πταίει, διότι εἰς πᾶσαν ἐπερώτησιν ἔρχεται ἀμέσως ὁ ὑπουργὸς καὶ ἀπαντᾷ. Εἶναι δικαίωμα, ὅταν ἔχωμεν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ εἴπῃ ὁ ὑπουργὸς, κύριοι, θὰ ἀπαντήσω τὴν δεῖνα ἡμέραν. Δὲν πταίομεν ἡμεῖς.

§240ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺ καλά· λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς θὰ γείνῃ οὕτω.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12.