1873.06.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 6 Ἰουνίου 1873.

(Τετάρτη).

Ὥρα 8 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῶν δύο προηγουμένων συνεδριάσεων.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται.

§4ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ περὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν νόμου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐπιτροπήν. Ὁ βουλευτὴς Νάξου ὑποβάλλει σχέδιον νόμου περὶ ἐπιβολῆς τέλους χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν μετοχικῶν τίτλων τῶν ἐν Ἑλλάδι βιομηχανικῶν, χρηματιστικῶν καὶ ἀστυκῶν ἐμπορικῶν ἑταιριῶν. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ χήρας Ν. Ὀλλανδοῦ, ἀναφέρουσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ζητεῖ τὴν ἄρσιν τῆς ἐκ τῆς συντάξεώς της κρατήσεως διὰ τὸ χρέος τοῦ συζύγου της· θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§6ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὁ Ὀλλανδὸς δὲν ἦτο ὑπανδρευμένος, ἴσως εἶναι ἀδελφή του.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χήρα, λέγει. Ἕνας πρώην ἀξιωματικὸς Μαρμαρινὸς ζητεῖ μηνιαῖον βοήθημα, ὡς στερηθεὶς τοῦ βαθμοῦ του· θὰ σταλῇ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§8ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θὰ τὸ εἴπῃ ἡ ἐπιτροπή, τότε τὸ λέγετε καὶ σεῖς.—Ἕνας Ἀνασ. Βέροιος ἔχει ἀναφορὰν, δι’ ἧς δίδει γνώμας ἐπὶ τῶν νόμων περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ ἐμφυτεύσεων· θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§10Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Κάθε πολίτης ἔχει τὴν ἰδέαν του· εὖγέ του....

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀπὸ τὰ πρακτικὰ λείπει ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἀναλαμβάνει νὰ δανείζῃ 3½ ἑκατομμύρια πρὸς 6% ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ 1 ἕως 1½ ἀνὰ 5%.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀρνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ προστεθῇ.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, εἶναι ἀλήθεια· (διορθοῦται τὸ πρακτικόν).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὴν πίστωσιν διὰ τὸν μῆνα Μάϊον· θὰ τυπωθῇ.

§15ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀναγνωσθὲν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§16ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρω τὴν ἑξῆς πρότασιν καὶ πιστεύω ὅτι διερμηνεύω καὶ τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς· πράττω δὲ τοῦτο ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, διότι συνήθως αἱ συνεδριάσεις διαλύονται ἐν θορύβῳ καὶ δὲν προφθάνει κἀνεὶς νὰ κάμῃ κἀμμίαν πρότασιν σχετικὴν ὡς πρὸς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Προτείνω νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀμέσως μετὰ τὰ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενα ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας καὶ ὁ περὶ ἀπογραφῆς τῶν ἀῤῥένων. Ναὶ, κύριοι βουλευταὶ, αἱ συμβάσεις περὶ σιδηροδρόμων ἔχουν τί καλὸν καὶ τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον· ἐπίσης καὶ τὸ ὁλικὸν καλὸν καὶ τὸ μερικὸν καλὸν ἀνθρώπινον εἶναι νὰ γίνεται. Ἐὰν ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία μᾶς ἐπασχολεῖ καὶ θέλει μᾶς ἐπασχολήσει μετ’ ὀλίγον, περὶ πιστώσεως τῶν γεωργῶν, ᾖναί τι καλὸν, αὐτὸ τὸ καλὸν δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐν ὅλῃ τῇ εὐρύτητι, ἐὰν λείπουν οἱ δρόμοι. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος νὰ θεωρήσῃ τὸν νόμον τοῦτον ἐκ τῶν μᾶλλον σπουδαίων καὶ ἀναγκαίων, καὶ προτείνω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἀμέσως μετὰ τὰ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενα ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας.... Πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ τὸ δεχθῇ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀντίκειται εἰς τὸν κανονισμόν· πρέπει νὰ φέρει ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ τότε νὰ τὸ κηρύξῃ ἡ Βουλὴ κατεπεῖγον.

§18ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὴν ἔφερε.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε μάλιστα.

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους ἐννοῇ νὰ προτιμηθῇ ἄλλων ἐργασιῶν τὸ περὶ ὁδοποιίας νομοσχέδιον καὶ τὸ περὶ ἀπογραφῆς τῶν ἀῤῥένων, δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, ἂν δὲν συμπεριλαμβάνῃ εἰς τὴν πρότασίν του καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πρώτιστον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§22ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησα ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων τῆς Βουλῆς· δὲν ἠξεύρω τὶ φρονοῦσιν ἄλλοι, ἡ πεῖρα ὅμως τόσων ἐτῶν μὲ ἐδίδαξεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς κατήντησε τυπικὸν ἔργον, καὶ ὅλα τὰ ὑπουργεῖα μᾶς ἔφεραν ἀπολογισμούς. Ἄνευ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μία κυβέρνησις, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ μὴ δώσω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὴν μεγάλην σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὸν νόμον περὶ ὁδοποιίας. Ἄνευ τοῦ νόμου τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἀποσύρῃ καὶ τὰς περὶ σιδηροδρόμου καὶ τραπεζῶν συμβάσεις. Δὲν ἐννοῶ τὶ ὠφελεῖ εἰς τὰ Καλάβρυτα, εἰς τὴν Γορτυνίαν νὰ κάμω γέννημα περισσότερον καὶ νὰ μὴ ἠμπορῶ νὰ τὸ μεταφέρω· ὁ νόμος περὶ ὁδοποιίας εἶναι ἀναγκαιότατος καὶ δὲν θὰ ἀπασχολήσῃ τὸ ὑπουργεῖον καθόλου οὐδὲ τὴν Βουλήν· ἴσως εἰς δύω συνεδριάσεις τελειώνει, διότι βλέπω πανταχόθεν ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν γενικὴν θέλησιν. Δὲν εἶπα νὰ μείνῃ ὁ προϋπολογισμός, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιίας.

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν βλέπω ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους νὰ ἐπρότεινε λόγον τινὰ, ὅστις νὰ ἀποκρούῃ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Ἐπῄνεσε τὸ ἔργον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τὸν εὐχαριστήσῃ διὰ τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους ἐννοεῖται ὅτι προηγεῖται πάσης ἄλλης ἐργασίας· ἡ δὲ ἀξία τοῦ ἐφέτος παρουσιαζομένου προϋπολογισμοῦ θέλει ἐκτιμηθῆ ὁποία εἶναι. Εἶναι δὲ, νομίζω, ὅλως διόλου περιττὸν νὰ συζητήσωμεν ἂν ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ὑποβαλλόμενος ἐφέτος ἔχῃ τινὰ ἀξίαν ἢ ὄχι· αὐτὸς βασανίζεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἡ δὲ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτησιν θέλει ἐπαναλάβει τὴν βάσανον ταύτην, καὶ θέλει ἀποδειχθῆ τότε ἂν ἔχῃ ἀξίαν ὁ ἐφέτος ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἡ Βουλὴ, ἐλπίζω, πρέπει νὰ θεωρήσῃ ὡς πρώτου λόγου ἔργον τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ τὴν ἀποψήφισίν του· τὰ δὲ λοιπὰ ἔργα δύνανταί πως νὰ ἔχωσι τὸ μὲν τὴν προτίμησιν ἐπὶ τοῦ δέ. Ἐγὼ δὲ ὅταν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔφερα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Ἄργους, νὰ προηγηθῇ πάσης ἄλλης ἐργασίας τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιίας· ἀλλὰ καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ τὸ προτιμήσωμεν, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω ὅτι διαφωνῶ.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Χρειάζεται διὰ τὸν προϋπολογισμὸν καιρὸς, διότι ἡμεῖς δὲν τὸν ἐμελετήσαμεν.

§25ΤΙΝΕΣ. Τὸν ἔχετε.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν ἔχω, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐμελέτησα (θόρυβος).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν, νὰ μὴ διακόπτωμεν τοὺς ἀγορεύοντας.

§28ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκαμε τὴν ἔκθεσίν της· δὲν ἠξεύρομεν τὶ θὰ προσθέσῃ ἢ τὶ θὰ ἀφαιρέσῃ· δὲν θὰ ᾖναι πλήρης ἡ μελέτη, ἂν δὲν φέρῃ τὴν ἔκθεσιν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχουν ἔργα ἄλλα· ψηφίζομεν τοὺς σιδηροδρόμους, οἱ ὁποῖοι ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς καλῆς ὁδοποιΐας, τὴν δὲ ὁδοποιΐαν τὴν ἀφίνομεν εἰς τὸ μέλλον. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε νὰ φέρῃ ἓν σχέδιον νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβληθῇ εἰς βάρος τῶν ἐπαρχιῶν, δι’ ὧν θὰ διαβαίνουν οἱ σιδηρόδρομοι, τὸ χρεώλυτρον. Νομίζω ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ᾖναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ ψηφίσῃ ἐν γνώσει περὶ τοῦ συζητουμένου σιδηροδρόμου· διότι, ἂν ψηφίσωμεν τὸν σιδηρόδρομον καὶ κατόπιν ψηφίσωμεν τὸν φόρον, πᾶς βουλευτὴς τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων θὰ τραβηχθῇ ἀπ’ ἐδῶ.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν· ἤδη πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὶ ἀποφασίζει;

§31ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§32ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔκαμε μίαν παρατήρησιν....

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου, τότε ἠμπορεῖ νὰ προτείνῃ ὁ βουλευτὴς Μέσης τοῦτο.

§34ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσῃ πολὺ τὸ ζήτημα περὶ ὁδοποιΐας;

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἡ Κυβέρνησις ἐπίτηδες τὸ ἔφερε νὰ ψηφισθῇ. Εἴπομεν νὰ θεωρηθῇ πρῶτον ἀναμφιβόλως ἀντικείμενον ἡ ὁδοποιΐα, ἀλλ’ οὐχὶ ὅμως πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§36ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἅπαξ σᾶς προτείνεται ἡ προτεραιότης τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πρέπει νὰ προηγηθῇ· αὐτὸ τὸ πνεῦμα ἔχει καὶ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον εἶπεν ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν νὰ ὑποβάλλεται. Αἴ! λοιπὸν πρέπει νὰ μείνῃ ὀπίσω ὅλων τῶν ἄλλων προτάσεων; Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ ὡς πρῶτον ἔργον αὐτόν, καὶ ἡ Βουλὴ κατ’ ἀνάγκην τοῦ πολιτεύματος καὶ κατ’ ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ τὸν συζητήσῃ. Δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ὁδοποιΐα διὰ 4–5 ἡμέρας θὰ χαλάσῃ.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι προϋπολογισμὸς, διότι τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους παρῆλθεν· εἶναι εἶδος ἀπολογισμοῦ.

§38ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Θέλετε νὰ τὸν κάμετε τέλειον;

§39ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κατόπιν ἑορτῆς· ἓξ μῆνες παρῆλθον καὶ σήμερον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρουσίασε πίστωσιν διὰ τὸν Μάϊον· κυρίως λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ, διότι αὐτὸς κατὰ τὸ ἥμισυ εἶναι ἀπολογισμός.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται κατὰ προτίμησιν νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός;

§41ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§42ΕΤΕΡΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Γίνεται λόγος περὶ ἡμερησίας διατάξεως σήμερον; Σήμερον ἔχομεν ἡμερησίαν διάταξιν· νὰ μὴ βραδύνωμεν, ἀλλὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν σημερινήν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ ἔχωμεν ὥριμα ἀντικείμενα καὶ ὁ ἕνας προτείνει τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὁ ἄλλος τὸ ἄλλο, τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ τὶ θὰ προτιμήσῃ· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ, μετὰ 5–6 ἡμέρας τὶ θὰ προτιμήσῃ, δὲν εἶναι ὀρθόν. Σήμερον ἔχομεν ἡμερησίαν διάταξιν· πρέπει νὰ προβῶμεν.

§44ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ δεχθῶμεν, καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου δὲν πρέπει νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ὅπως ἀποβῇ μάταιος καὶ ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον ἐδαπανήσαμεν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, καὶ ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἄλλοτε εἷς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν περὶ προτεραιότητος ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Αὐτὴν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε πρὸς συζήτησιν, τὴν συνεζητήσαμεν, καὶ ἂν ᾖναι κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἂς τὸν λάβῃ. Τί σημαίνει νὰ γίνεται μία πρότασις, νὰ συζητῆται καὶ ἔπειτα, ἂν αὕτη δὲν ἀρέσῃ εἴς τινας, νὰ ζητῆται ἡ ἀναβολή; Ἂν δὲν ἀρέσῃ, ἂς ψηφίσουν κατά. Πρόκειται μία πρότασις περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἂν ὁ κ. Λομβάρδος ἢ ἄλλος τις ἤθελεν εἰπεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἤδη παρὰ ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός της, καὶ τότε ἀνεβάλλετο, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ οὐδεὶς ἔφερε τὴν ἀντίῤῥησιν· ἐλάβομεν τὸν λόγον διαδοχικῶς πολλοί, ὁ κ. πρόεδρος ἐρωτᾷ ἤδη τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ νὰ ἀποφασίσῃ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἄργους ἢ τὴν ἡμετέραν. Ὥστε νομίζω ὅτι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ ἤρξατο καὶ ἐν τῷ περαιοῦσθαι εἶναι.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε· αὐτὴ ἡ πρότασις ἐγένετο σήμερον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λάβωμεν ὅλοι διὰ μιᾶς τὸν λόγον· ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς Ἄργους, ὁ κ. βουλευτὴς Μέσης, ὁ κ. πρωθυπουργός· ὡμίλησαν ἄλλοι, θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ. Εἴμεθα ἐν τῇ συζητήσει, θὰ ἀφήσωμεν νὰ συζητηθῇ καὶ κατόπιν θὰ λάβωμεν τὸν λόγον. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως λέγω τὴν ἰδέαν μου αὐτὴν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προσδιορίσωμεν ἀπὸ τοῦδε ἡμερησίαν διάταξιν ἔπειτα ἀπὸ 5–6 ἡμέρας. Ὑποθέτω, ἀποφασίζομεν σήμερον ὅτι πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, ἀφ’ οὗ ἐξαντληθῇ τὸ ἀντικείμενον περὶ ὁδοποιΐας, καὶ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἔρχεται ὁ προϋπολογισμὸς, τότε θὰ ἀποφασίσωμεν ἐκεῖνο ἢ οἱονδήποτε ἄλλο νὰ ἀναβληθῇ. Λέγω λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ὅτι εἶναι περιττὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ κάμωμεν τοιαύτας ἀποφάσεις, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς θὰ συζητηθῇ τώρα ἢ αὔριον· ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της καὶ δὲν τὴν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν· ὁ καθένας ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ μίαν ἰδέαν διαφορετικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της; ὄχι.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὔριον θὰ τὴν φέρῃ.

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλά· ἅμα ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἴδωμεν ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι, θέλομεν εἰπεῖ ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ψηφίσωμεν. Ὑπῆρξε περίστασις, καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη ἐντὸς 2 ὡρῶν εἰς τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν· μ’ ὅλα ταῦτα τότε ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ τὴν δικαιολόγησίν του τοῦτο, ἀλλὰ καθιερωθὲν τὸ προηγούμενον ἐκεῖνο δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ τὸ ἐπαινέσω. Δὲν πιστεύω νὰ θεωρηθῇ ὡς δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν μὲ ἐκεῖνο τὸ προηγούμενον. Πρέπει νὰ καταθέσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της, νὰ ἴδωμεν τί προτείνει, ἂν συμφωνῇ μὲ τὴν κυβέρνησιν καὶ κατὰ πόσον· καὶ ἐπαναλέγω, ὅταν ἴδωμεν ὅτι εἴμεθα ὥριμοι πρὸς συζήτησιν, θὰ ἀποφασίσωμεν. Ἂν σήμερον ἀποφασίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αὔριον ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι; Ἀναγνωρίζομεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ὄχι μόνον ἓν ζήτημα οἰκονομικὸν, ἀλλὰ καὶ ἓν ζήτημα πολιτικόν· δὲν εἴμεθα ὥριμοι νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ τὴν πολιτικὴν, ἂν θέλετε. Δὲν ἐναντιόνομαι ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἓν τῶν κατεπειγόντων ἔργων τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ θὰ προσδιορίσῃ πότε εἶναι ὥριμος.

§50ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἄργους ἔκαμε τὴν πρότασιν περὶ προτιμήσεως τοῦ νομοσχεδίου τῆς ὁδοποιΐας· αὐτὴ ἡ πρότασις συνεζητήθη· τόσον εἶναι βέβαιον ὅτι ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, ὁποῦ ὁ κ. πρόεδρος ἠρώτησε τὴν Βουλὴν τί ἀποφασίζει. Μετὰ ταῦτα ἐγένετο ἄλλη πρότασις περὶ ἀναβολῆς. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἄργους καὶ οὐδὲν ἄλλο.

§51ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε...

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δανόπουλε, παρακαλῶ. Δι’ αὐτὸ ἐν ἀρχῇ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν βουλευτὴν Ἄργους, ὅτι ἡ πρότασίς του εἶναι ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ, διότι εἶχον τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶχεν ἀναγνωσθῆ.

§53ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σωστά.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἤθελα νὰ φέρω τὴν πρότασιν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Σώματος. Καὶ ἤδη τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀναγκάζομαι νὰ μὴ τὴν φέρω εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Σώματος, διότι ἔκθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἀνεγνώσθη.

§55ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Εὖγε, κ. πρόεδρε.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις εἶναι περιττὴ, καὶ διὰ τοῦτο παρέστησα εἰς τὸν βουλευτὴν Ἄργους ὅτε δὲν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τοῦτο.

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω δύω λέξεις. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄργους δὲν ἐπροκάλει τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἤδη μᾶς ἀνακοινόνετε ὅτι ἔχετε κατὰ νοῦν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους εἶπε, ζητῶ νὰ προτιμηθῇ πάσης ἄλλης ἐργασίας ἡ συζήτησις τοῦ δεῖνα νομοσχεδίου, ἡ δὲ κυβέρνησις παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, ἐὰν ὁ βουλευτὴς Ἄργους δὲν ἐννοῇ νὰ συμπεριλάβῃ μὲ τὴν φράσιν «πάσης ἄλλης ἐργασίας» καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ κυβέρνησις δὲν ζητεῖ νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἀπὸ τὰ ἄλλα ἔργα, τῶν ὁποίων ζητεῖ τὴν ὑποχώρησιν. Βλέπετε, ὅτι ὁ βουλευτὴς Ἄργους ἔχει δίκαιον νὰ ζητῇ τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ· προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τὰ ὑπάρχοντα ἔργα νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δεῖνα νομοσχεδίου καὶ παρακαλεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ ὁδοποιΐας. Καὶ ἡ κυβέρνησις λέγει νὰ προτιμηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας, πλὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν τί παρατηρεῖτε ἕως ἐδῶ; ὅτι ὅλα ἐγένοντο τακτικὰ, καὶ νομίζω ὅτι ἄριστα ἔπραξεν ὁ κ. πρόεδρος νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἄργους, μὴ συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ κανονισμοῦ λέγει (τὸ ἀναγινώσκει).

§59ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι διὰ τὰς προτάσεις καὶ δὲν ἀναφέρεται εἰς τὴν προτίμησιν τῶν προτάσεων.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσεις εἶναι ὅλα.

§61ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα πρόκειται περὶ ἡμερησίας διατάξεως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος εἶπεν, ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ ἡμερησία διάταξις, νὰ προτιμηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι ἀντὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ὁδοποιΐας πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι δὲν ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, τότε ἔρχεται καὶ ἡ ψηφοφορία.

§63ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Ἄργους δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων αἵτινες τυποῦνται καὶ διανέμονται (θόρυβος).

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπειδὴ ἐζητήθη προτίμησις ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων ἐργασιῶν, διὰ τοῦτο εἴπομεν νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§65ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ὥριμος.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὶν γείνῃ ὥριμος, οὐδεὶς θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν· ποῖος ἐζήτησε νὰ ὁρισθῇ ἡ ἡμέρα; Δὲν ζητοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὅπως συζητηθῇ προϋπολογισμὸς μὴ ὢν ὥριμος. Ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Ἄργους λέγει· «Τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας νὰ προτιμηθῇ πάσης ἄλλης ἐργασίας», καὶ ἡμεῖς λέγομεν νὰ γείνῃ ἐξήγησις, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἐξαιρεῖται· μόνον αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν ζητοῦμεν. Δὲν λέγομεν νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, δὲν λέγομεν νὰ συζητήσωμεν πρὶν γείνῃ ὥριμος· ἀλλ’ ἐπειδὴ διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ βουλευτὴς Ἄργους θέλει νὰ προτιμηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας πάσης ἄλλης ἐργασίας, λέγομεν ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§67ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπίστευα νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν διάστασιν αὐτὸ τὸ ζήτημα, νὰ λάβῃ πολιτικὴν διάστασιν.

§68ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὡς εἶναι σπουδαῖος ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας, εἶναι ἐπίσης σπουδαῖος καὶ ὁ περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἄνευ ὁδοποιΐας δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπάρξωμεν· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὴν γεωργίαν, ἐπίσης δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπάρξωμεν.

§69ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ δώσωμεν δρόμους πρῶτον καὶ ὕστερον τὰ μέσα.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοὺς δρόμους θὰ τοὺς ἔχετε μετὰ 10 ἔτη καὶ τὴν Τράπεζαν αὔριον (θόρυβος).

§71ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης τὸ θεωρῶ ἐπίσης σπουδαῖον, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ κἀμμία ἐξαίρεσις. Τὰ νομοσχέδια καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ν’ ἀκολουθήσωσι τὴν σειρὰν τῆς εἰσαγωγῆς των ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς.

§72ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ ἂν γείνῃ ὥριμος ὁ προϋπολογισμὸς, δὲν εἶναι κατεπεῖγον νὰ συζητηθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἀρκετὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια καὶ ἐπεφυλάξατο νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἕτερα. Αὐτὰ θέλουν μετατρέψει ὅλην τὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐσόδων καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξόδων. Πῶς θέλετε λοιπὸν πρὶν ψηφίσωμεν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ κανονίσωσι τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ προτιμήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτοῦ; Καὶ ὥριμος ἂν ἦτο καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐὰν ἤθελεν εἰσαχθῇ, πάλιν λέγω ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ἀφοῦ ἔχομεν τόσα ἄλλα ζητήματα ἄλυτα· διότι ἂν παραδεχθῶμεν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε, θὰ μεταβάλωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, πρὸ πάντων ἐφέτος, ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὸ τέλος, διὰ νὰ ἐπιψηφίσωμεν πρότερον τὰ οἰκονομικὰ σχέδια καὶ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἔσοδα καὶ ποῖα τὰ ἔξοδα.

§73ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρμώμενος ἀπὸ τὴν μεγάλην ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ περὶ ὁδοποιΐας, δὲν ἐπίστευον ὅτι ἡ πρότασις αὕτη θὰ ἐλάμβανε διαστάσεις, οὔτε ἐπίστευα νὰ ἔχῃ τοσούτους πανηγυρικοὺς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους, ὅστις εἰς τὰ 1834 ἀνέβαινεν εἰς 12½ ἑκατομμύρια καὶ βαθμηδὸν ἔφθασεν ἐκεῖ ὅπου ἔφθασε. Τὸ παρὸν ὑπουργεῖον μᾶς λέγει ὅτι ἔφερεν ἰσολογισμὸν, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω νὰ λέγω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἔχει τόσην ἀξίαν. Πράγματι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, ἀλλ’ ἐδῶ ἔχασαν τὴν ἀξίαν των, διότι μᾶς φέρουν προϋπολογισμοὺς εἰς τὸ χαρτὶ, διὰ τῶν ὁποίων φέρεται τὸ ἰσοζύγιον, καὶ ὅταν ἐρχόμεθα εἰς τὰ πράγματα, βλέπομεν πάντοτε ἔλλειμμα. Δὲν ἔχω λοιπὸν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔχει τοσαύτην ἀξίαν ὁ προϋπολογισμὸς, ὅσην θέλουν νὰ τῷ ἀποδώσουν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, καὶ δὲν θὰ διαρκέσῃ παρὰ δύω συνεδριάσεις. Ἡ εὐκολία ἡ χρηματικὴ δὲν θὰ ὠφελήσῃ τίποτε, ὅταν λείψωσι τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς. Αὐτὸν τὸν λόγον εἶχον καὶ δὲν ἐπίστευον νὰ λάβῃ τὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ συζήτησις αὕτη.

§74ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι χαρτὶ, τί ἔρχεσαι νὰ κάμῃς;

§75ΖΩΧΙΟΣ. Προϋπολογισμοὺς ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἠξεύρομεν τὶ θὰ εἴπῃ προϋπολογισμός.

§76ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Προκομμένα ἠξεύρετε.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠρχήσαμεν τὰς ἐργασίας μας ἀπὸ τὴν 8ην καὶ εἰς μάτην ἐχάσαμεν τὸν καιρόν μας διὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα λύονται ἀπὸ τὸν κανονισμόν. Εἶσθε πολὺ συνεπής, κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὁ κ. Δανόπουλος ἐπρότεινε μετὰ τὰ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενα νὰ τεθῇ εἰς τὴ ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας καὶ παρετηρήσατε, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸν κανονισμὸν νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρὶν ὡριμάσουν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ πρὶν ἔλθουν αἱ ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν. Συνεπέστατος ἐπίσης εἶσθε ὅτε παρετηρήσατε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ἀπαιτήσαντα νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ σήμερον περὶ τῆς ἀνατροπῆς τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὶν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Μόνην συζήτησιν προτείνω ἐκείνην τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ κ. βουλευτὴς Πυλίας, Καράπαυλος, ὅστις θεωρεῖ ἐκ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, μᾶλλον προτιμητέον τὸ περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης.

§78ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ὥριμον καὶ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον.

§79ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὴ τυχὸν ὁ προϋπολογισμὸς μείνῃ ὀπίσω, δὲν ἔχει ὑπόστασιν, διότι γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἂς ἔχῃ λοιπὸν ὑπομονὴν νὰ ὡριμάσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, νὰ τυπωθῇ, καὶ τότε ἔχει καιρὸν νὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου, πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, καὶ τότε καιρὸν ἔχει νὰ εἴπῃ ἡ κυβέρνησις ὅτι προτείνει νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι λοιπὸν μάταιος ὁ καιρὸς, τὸν ὁποῖον χάνομεν;

§80ΖΩΧΙΟΣ. Πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα προκαταρκτικῶς (θόρυβος).

§81ΛΑΠΑΣ. Ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ βράδυ θέλομεν νὰ λέγωμεν. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν ὅτι χάνομεν τὸν καιρόν μας· τώρα ὁ κύριος Ζωχιὸς θέλει νὰ ὁμιλήσῃ· ὡμίλησες δύω, τρεῖς, τέσσαρες φοραῖς, κάτσε κάτω.

§82ΖΩΧΙΟΣ. Διὰ νὰ καταστήσω πραγματικὸν τὸ ζήτημα ὑποθέσατε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑμεῖς καὶ ἐγὼ φθάνομεν συγχρόνως εἰς τὴν θύραν τοῦ βουλευτηρίου· βεβαίως θὰ προτιμήσω ὑμᾶς καὶ θὰ μείνω ὀπίσω. Ἐὰν δὲ φθάσω ἐγὼ πρὶν εἰς τὴν θύραν, θὰ μὲ εἴπῃ ὁ κλητὴρ ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐμβῆτε διότι εἶναι ὁ Πρόεδρος ὀπίσω; Ἐὰν ἔλθουν συγχρόνως καὶ τὰ δύω, βεβαίως θὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός· ἐὰν δὲν ἦναι ὥριμος ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἦναι ὥριμον τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, δὲν πρέπει νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον; πρέπει νὰ μείνῃ ἐπὶ θύρας καὶ νὰ περιμένῃ τὸν προϋπολογισμόν;

§83ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Βεβαίως προτιμότερον θὰ ἦτον νὰ ἐξαντληθοῦν τὰ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ μετὰ ταῦτα ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐῤῥίφθη μία πρότασις, ἔχει δίκαιον ὁ προτείνας τὴν πρότασιν νὰ ἐπιμένῃ, διότι εἶναι πρότασις, ἥτις ἔχει σπουδαιότητα (θόρυβος).

§84ΛΑΠΑΣ. Ἀρκετὰ εἴπαμεν, δὲν θὰ τελειώσωμεν ὡς τὸ βράδυ, ὅταν θελήσετε ὅλοι νὰ ὁμιλήσετε.

§85ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Καὶ ἡ λογικὴ τάξις ὑπαγορεύει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προηγοῦνται, πολὺ δὲ περισσότερον ἀφοῦ ὑπάρχει διάταξις, ἥτις μεριμνᾷ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους. Λέγω ἡ λογικὴ τάξις, διότι καὶ ἄνευ ἀποφάσεως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐνῷ τὸ ἐναντίον δὲν εἶναι δυνατόν. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε διάταξις ἐντὸς τοῦ πολιτεύματος, πάλιν ἡ λογικὴ τοῦ ἐνισταμένου βουλευτοῦ Ζακύνθου ἤθελε μὲ πείσει νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· λέγω δὲ ἡ λογικὴ, καθόσον ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὡρίμως καὶ ὄχι, ὅπως ἄλλοτε, ἐλᾶτε νὰ ψηφίσωμεν. Εἶναι λόγος πολὺ σπουδαῖος ὁ προταχθεὶς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὡρίμως νὰ συζητήσωμεν τὰ κεφάλαια αὐτοῦ καὶ ἄρθρα. Ἴσα ἴσα πρέπει νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ὅπως ἔχωμεν τὸν καιρὸν νὰ τὸν συζητήσωμεν μετ’ ἐπιστασίας· εἶναι κατ’ ἐμὲ ἕνας λόγος ἐπιπρόσθετος ἡ σπουδαιότης τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν πρέπει νὰ διέλθωμεν αὐτὸν ὅπως καὶ ἄλλοτε. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχον καὶ οἱ ἄλλοι λόγοι τῆς πολιτικῆς τάξεως καὶ τοῦ πολιτεύματος, αὐτὸς ὁ λόγος μόνον εἶναι ἀρκετὸς ὅπως προταχθῇ.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Λομβάρδου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβλητικὴν πρότασιν τοῦ κ. Λομβάρδου ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως....

§87ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν τοιαύτην ψηφοφορίαν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ψηφοφορίας. Πολλάκις εἶπον καὶ νῦν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὁρίζονται καὶ κανονίζονται ἐν τῷ κανονισμῷ, δὲν δύνανται νὰ κατασταθῶσι ζητήματα ὑπαγόμενα εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Σώματος, διότι τότε καταστρέφεται ὁ κανονισμὸς, ἡ δὲ πλειοψηφία γίνεται ἀπόλυτος καὶ ἀχαλίνωτος κύριος. Κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲ, κύριε πρόεδρε, τοῦ ὁποίου εἶσθε ἄγρυπνος φρουρὸς, δὲν δύναται νὰ τεθῇ τοιοῦτον ζήτημα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους ἰσχυρίσθη, ὅτι μείζονος ἀξίας εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιίας ἢ πάντα τὰ λοιπὰ νομοσχέδια τὰ ἐκκρεμῆ· ἡ γνώμη ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ὀρθὴ, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται νὰ ἴδωμεν ἂν ᾖναι ὀρθὴ ἡ ἐπ’ αὐτῆς τροπολογία, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ πρὸ πάντων ὁ προϋπολογισμὸς, ἢ μᾶλλον ἂν δύναται σήμερον νὰ γείνῃ περὶ τούτου συζήτησις καὶ ψηφοφορία. Εἶναι φανερὸν ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ὥριμον νομοσχέδιόν τι ἐνώπιόν μας, ὅτι πρέπει νὰ διέλθῃ τὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ προεξέλεγξιν, νὰ βασανισθῇ ἐν αὐτῇ, νὰ εἰσαγάγῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ τότε, ἐὰν ὑπάρχουν πολλὰ νομοσχέδια ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις τούτου τοῦ νομοσχεδίου τῆς συζητήσεως ἐκείνου. Πρὶν ὅμως ἀποφανθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, πρὶν τελειώσῃ ἡ βάσανος αὕτη, πρὶν ὑποβληθῇ εἰς τὸ Σῶμα τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἔλθωμεν νὰ ἀποφασίσωμεν ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκόμη εἰς τὴν διάθεσίν μας, τοῦτο ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ εἰς τὸν κανονισμόν. Ὑπάρχει κἀμμία πρότασις νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις ἑνὸς ἐκ τῶν διαφόρων ἀντικειμένων τῶν ἀποτελούντων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη καὶ ἀποδειχθῇ τὸ κατεπεῖγον αὐτῆς, ἂς προηγηθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν στέκει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος νὰ προκαλέσωμεν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μήπω εἰσαχθέντος....

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι θέλει ἕκαστος προτείνει καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἀποῤῥίπτει.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός (θόρυβος).

§90ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐσεῖς ἐκάματε πρότασιν νὰ προηγηθῇ ὁ περὶ ὁδοποιίας νόμος.

§91ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ σεῖς;

§92ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ προϋπολογισμός.

§93ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὰ δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Βουλῆς ὁ προϋπολογισμός.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ψηφοφορεῖται ἡ πρότασις τοῦ κ. Δανοπούλου, ψηφοφορεῖται ἡ ἀναβλητικὴ πρότασις τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ τὴν ψῆφόν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ πρὶν περαιώσῃ τὰ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔκαμα πρότασιν, παρετήρησα ἁπλῶς ὅτι εἶναι ὅλως ἄγονος ἡ σημερινὴ συζήτησις, διότι καὶ ἂν ἀποφασίσωμεν σήμερον οὕτω, μεθαύριον ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἡ Βουλὴ τροποποίησιν· εἶναι δὲ ἄγονος ἡ συζήτησις, διότι πρόκειται περὶ δύω νομοσχεδίων, ἐξ ὧν τὸ μὲν εἶναι ὥριμον, τὸ δὲ μὴ ὥριμον (διάλογοι θορυβώδεις). Ἤκουσα μίαν φωνὴν λέγουσαν ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, πρέπει νὰ γείνῃ διότι τὸ θέλομεν!

§96ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν τὸ εἶπε κἀνεὶς αὐτό.

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κάμνω τὴν εὐλαβῆ παρατήρησιν, ὅτι τὸν προϋπολογισμόν, ἂν ἡμεῖς δὲν θέλωμεν, δὲν τὸν συζητεῖτε (θόρυβος)· ἐγὼ δὲν κάμνω πρότασιν. Ἐπιμένει ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ ψηφίσωμεν; ἂς ψηφίσωμεν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη· θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ;

§99ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§100ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§101ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ εἴπω δύω λέξεις. Διατί, κύριοι, δὲν θέλετε τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιίας; Ὁ νόμος αὐτός....

§102ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τί εἶναι αὐτά! πάλιν συζήτησιν θὰ κάμωμεν;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ συζητήσωμεν πρὸ παντὸς ἄλλου τὸν προϋπολογισμόν;

§104ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ποῖον προϋπολογισμόν;

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἔχομεν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Βουλῆς.

§106ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος δὲν ἔκαμεν ἄλλο παρὰ νὰ κάμῃ τὸ κατηγορητήριον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰπὼν, ὅτι εἶναι μηδὲν καὶ ὅμως οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν σπουδαιότερον νὰ συζητήσωμεν πρὸ αὐτοῦ. Πῶς θέλετε νὰ μετατρέψητε τὰ πράγματα; Ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε πρότερον, πρὶν κάμετε κἀμμίαν πρότασιν. Ὅταν ὁμιλεῖτε, κύριοι, ὅπως ὡμιλήσατε, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἔρχεσθε τώρα νὰ λέγητε νὰ μὴ ψηφίσωμεν.

§107ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ὅτι ὅ,τι εἶπον τὸ εἶπον ὡς ἀτομικήν μου πεποίθησιν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ὑπέβαλον χαρτιὰ καὶ ὄχι προϋπολογισμούς. (θόρυβος).

§108ΟΘΩΝ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω ὅτι...

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη (θόρυβος).

§110ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου μὲ τὴν τροποποίησιν ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του (θόρυβος).

§112ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται τόσον φανερόν, κύριε πρόεδρε....

§113ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐπεραιώθη ἡ συζήτησις!

§114ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις μεταξὺ θεμάτων τόσον ἀνομοίων....

§115ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Διατί, κ. πρόεδρε, δὲν μ’ ἀφήσατε καὶ ἐμένα νὰ ὁμιλήσω;

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. Μαυροκορδάτε.

§117ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἂν δὲν ἀκολουθήσω τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν μου, μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθω εἰς ἓν συμπέρασμα (θόρυβος). Μοὶ φαίνεται τόσον φανερὸν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ πραγμάτων ἀνομοίων, ὥστε τολμῶ νὰ εἴπω.... (διακοπαὶ). Ἔχετε σκοπὸν ν’ ἀφήσητε τὸν λόγον ἐλεύθερον; ἔχει καλῶς· ἀλλ’ ἂν νομίζουν οἱ κύριοι ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν διακοπῶν κερδίζουν, ἀπατῶνται πολύ (διάλογοι θορυβώδεις). Ὁ κ. Δανόπουλος ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του, ὁ κ. Δομβάρδος εἶπε τόσον καθαρὰ ὅτι εἶναι ἄγονος ἡ συζήτησις, ὥστε νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ προβῶμεν περαιτέρω. Μόνον ἂν θέλουν οἱ κύριοι νὰ χάνωμεν εἰς μάτην τὸν καιρὸν, ἠμποροῦν νὰ ἐπιμένουν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δανοπούλου, ἀφοῦ ὁ κ. Δανόπουλος τὴν ἀπέσυρε....

§118ΜΑΚΡΗΣ. Τὴν υἱοθετῶ ἐγώ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε!

§119ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Προτείνω λοιπὸν ἄνευ περαιτέρω συζητήσεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν συμβάσεων.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μακρῆς.

§121ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Μαυροκορδάτου μοὶ φαίνεται λίαν ἐγωϊστική.

§122ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὤ! ὥ!

§123ΜΑΚΡΗΣ. Ζητεῖ τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον, νὰ μᾶς ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ μιᾶς προτάσεως. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους, κ. Δανόπουλος, ἐπρότεινε νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχέδιον παντὸς ἄλλου, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς ὑπαρχούσης ἡμερησίας διατάξεως· ἡμεῖς λέγομεν ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ· εἶναι ζήτημα ἢ δὲν εἶναι τὸ τοιοῦτον; Δύναται ν’ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ μίαν Βουλὴν ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων; Καὶ ποῦ στηρίζεσθε; Ὁ κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, πᾶσα πρότασις συζητεῖται καὶ ψηφοφορεῖται καὶ παραδέχεται ἢ ἀποῤῥίπτεται. Ὅ,τι ἐπροτάθη δύναται καὶ νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ. Ὁ βουλευτὴς Ἄργους, λέγουν, ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του, δὲν θέλει νὰ ψηφοφορηθῇ· δὲν εἶναι δικαίωμά του, τὴν οἰκειοποιεῖται ἄλλος καὶ ἔχει δικαίωμα νὰ τὴν οἰκειοποιηθῇ καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ψηφοφορηθῇ. Λοιπὸν ἀφοῦ τὸ ζήτημα θεωρεῖται ἐξηντλημένον, δύναται ν’ ἀρνηθῇ ἡ Βουλὴ, δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὁ πρόεδρος τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ; (θόρυβος). Λοιπὸν προτείνω νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ζήτημα ὅπως ἐτέθη· δηλ. ὁ κ. Δανόπουλος εἶπε νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου τὸ τῆς ὁδοποιΐας· ἡμεῖς παραδεχόμεθα αὐτὸ, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμοῦμεν νὰ συζητηθῇ πρὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ὁδοποιΐας.

§124ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριε πρόεδρε, ἐπιμένουν νὰ γείνῃ ψηφοφορία, ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου, ἀλλὰ τὸ στέλεχος τὸ ὁποῖον προσθέτουν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου λέγω ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§125ΜΑΚΡΗΣ. Καὶ τὸ δύναται ἢ δὲν δύναται ποῖος θὰ τὸ λύσῃ;

§126ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ὁδοποιΐας παντὸς ἄλλου ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἂν θέλουν, ἠμποροῦν νὰ τὴν ψηφοφορήσουν, ἠμπορεῖ καὶ ἐγὼ νὰ ἦμαι αὐτῆς τῆς ἰδέας. Ἀλλὰ τὸ ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, διότι τίθεται τότε εἰς ψηφοφορίαν ὁ κανονισμὸς, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἅμα εἰσαχθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἅμα ὁ προϋπολογισμὸς καταστῇ ὥριμος πρὸς συζήτησιν, ὅπως εἶναι τὸ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχέδιον, ἔχετε τὸ δικαίωμα, κύριοι, νὰ ζητήσητε νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου, καὶ τότε ἂν ἦσθε πλειοψηφία, θὰ κρατήσῃ τοῦτο, ἀλλὰ θὰ καταστῇ σεβαστὸς καὶ ὁ κανονισμός. Διατί σπεύδετε τώρα; μήπως παραγράφεται τὸ δικαίωμά σας; (θόρυβος). Διὰ τοῦτο προτείνω τροπολογίαν, νὰ μὴ τεθῇ εἰς τὸ θέμα ἡ φράσις ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπομένως δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν τοῦτο, ὅτι ἐξ ὅλων τῶν ἀντικειμένων τῶν συνιστώντων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ προηγηθῇ τὸ τῆς ὁδοποιΐας, ἐξ ὅλων τῶν ὡρίμων (θόρυβος). Οἱ ἔχοντες ἐναντίαν ἰδέαν θὰ τὴν ἑρμηνεύσωσι διὰ τοῦ ὄχι.

§127Δ. ΔΡΟΣΟΣ. Λυποῦμαι βλέπων μίαν ἁπλουστάτην πρότασιν νὰ δώσῃ χώραν εἰς μίαν τόσον ἐκτεταμένην συζήτησιν. Μοὶ φαίνεται παράξενος ἡ πρότασις τοῦ κ. Μίληση. Ὁ κ. Δανόπουλος ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προτιμηθῇ τὸ τῆς ὁδοποιΐας· ἡ κυβέρνησις εἶπε, μάλιστα, παραδέχομαι τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἐκτὸς ὅμως τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ ἐννοεῖται, ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς καταστῇ ὥριμος· δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§128ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τότε δὲν ὑπάρχει ζήτημα, τὸ παραδεχόμεθα (διάλογοι θορυβώδεις).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι! Βλέπετε ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξήγησε τὸ πνεῦμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ τὴν πρότασιν ἡ Κυβέρνησις.

§130ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μυριάκις ἔδωκα αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε, νομίζω, δὲν εἶναι ζήτημα. Ὅταν ὡριμάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς, θὰ προηγηθῇ.

§132ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐπιφυλασσόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅταν ὡριμάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς, νὰ εἴπωμεν ἂν ἤμεθα καὶ ἡμεῖς ὥριμοι πρὸς συζήτησιν.

§133ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἄ! ἄ! (θόρυβος).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῆς προτάσεως;

§135ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§136ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ τὴν διασάφησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα.

§137ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐννοοῦμεν ὅτι αὐτὸ δὲν μᾶς δεσμεύει.....

§140ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Λομβάρδου εἶναι ἀντίῤῥησις καὶ ἀποψήφισις, διότι ὁ κ. Λομβάρδος εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ἐξετάσῃ, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν ᾖναι ἕτοιμος πρὸς συζήτησιν, ἂν θέλῃ τὴν συζήτησιν. Τότε ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχει (διάλογοι θορυβώδεις).

§141ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ἐν καλῇ πίστει ἀμοιβαίως πάντοτε καὶ τότε θὰ λείψουν αἱ λογομαχίαι. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ νὰ θεωρηθῇ ἡ σημερινὴ ψῆφος τῆς Βουλῆς ὡς ἀπόφασις, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ὁ διαφωνῶν θὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντικρούων μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ λέγω, εἴτε γείνει εἴτε δὲν γείνει αὐτὴ ἡ διασάφησις, τοῦτο δὲν ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα εἰς ἐμὲ ἢ οἱονδήποτε ἄλλον βουλευτὴν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν θὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, νὰ εἴπω δὲν εἶμαι ἕτοιμος νὰ συζητήσω, καὶ τότε ἂν μία πλειοψηφία εἴπῃ, εἶμαι ἕτοιμος, ἡ γνώμη μου δὲν θὰ ὑποχρεώσῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ δὲν θὰ θεωρηθῶ εἰς ἀντίφασιν ἂν προκαλέσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ὁ βουλευτὴς δὲν δεσμεύεται ἀπὸ τίποτε, δὲν εἶναι μέλος δικαστηρίου· ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δικαστήριον, τὸ ὁποῖον μίαν ἀπόφασιν εἶναι ὑπόχρεον νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ ἀπαρεγκλίτως (θόρυβος). Πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἀλλὰ λέγω, καθ’ ἣν ἡμέραν ἔλθῃ ἡ πρότασις περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν (διότι σήμερον ὁρίζεται ὅτι θὰ συζητηθῇ, καὶ τίς ἀρνεῖται; ἀλλ’ ἔστω), ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα ἐκείνη, θὰ ἤμεθα ἐλεύθεροι νὰ εἴπωμεν δὲν θὰ συζητηθῇ σήμερον (θόρυβος).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου τοῦ νὰ προηγηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας χωρὶς νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός....

§143ΡΑΛΛΗΣ. Τίνος νὰ προηγηθῇ;

§144ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῶν ἐκκρεμῶν.

§145ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον περὶ προϋπολογισμοῦ ἐγώ.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ἡ ἀντίῤῥησις νὰ μὴ προηγηθῇ καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§147ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, νὰ θέσῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸν προϋπολογισμόν. Τὶ ἀναμιγνύετε τὸν προϋπολογισμόν; (θόρυβος).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προηγηθῇ παντὸς ζητήματος τὸ περὶ ὁδοποιΐας, ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, νὰ ἐγερθῶσι.....

§149ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ πρότασις τοῦ κ. Δανοπούλου εἶναι ἡ ἑξῆς, δὲν δύνασθε νὰ τὴν μεταβάλετε· ὁ κ. Δανόπουλος ἐζήτησεν ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας προτιμηθῇ παντὸς ἄλλου μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγεγραμμένων. Δύνασθε νὰ προσθέσητε τίποτε ἄλλο; Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀποῤῥίψετε τὴν πρότασιν.

§150ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐτροπολόγησα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου (θόρυβος).

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τὴν ἀποῤῥίψω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου· ἂς γείνῃ δεκτή, ἀλλὰ μίαν τροπολογίαν ἔκαμα, μόνον ἐξαιρῶ μίαν ἐκκρεμῆ ἐργασίαν· εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ τὴν δέχομαι. Ἄρα βλέπετε ὅτι τὸ σύστημά σας δὲν ἤθελε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ψηφοφορήσω ὅτι δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δανοπούλου. Λοιπὸν ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. Δανοπούλου καὶ τῆς προτάσεώς του, φέρω δὲ τὴν τροπολογίαν, πλὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τώρα, θέλετε νὰ ψηφοφορήσητε πρῶτον τὴν τροπολογίαν μου; ψηφοφορήσατέ την.

§152ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι Ποίαν τροπολογίαν φέρει ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως λέγων, ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Διατί θέλετε νὰ κάμητε τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Δανόπουλος δὲν κάμει; διότι ἡ πρότασίς του δὲν ἀποκλείει τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅταν γείνῃ ὥριμος. Ἐννοεῖται, ὅτι συζητοῦμεν μίαν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ λίαν καθαράν. Ἂν ὁ κανονισμὸς δὲν ἐπέτρεπε τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐννοῶ τὰς ἀνησυχίας, ἐννοῶ τοὺς φόβους σας μήπως ὁ προϋπολογισμὸς μείνῃ κατόπιν· ἀλλ’ ὅταν ὁ κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς πάντα βουλευτὴν νὰ προτείνῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐννοεῖται, ὡρίμου, διατί θέλετε νὰ κάμητε τὴν ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Δανόπουλος δὲν ἐννοεῖ νὰ κάμῃ; Εἶναι πεῖσμα, κύριοι, ἄνευ λόγου, διότι εἰς τὰ πράγματα εἴμεθα σύμφωνοι. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δύνασθε νὰ προτείνετε τὴν προτίμησιν, ἀλλὰ σήμερον χάνετε τὸν καιρὸν (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχεδίου πρὸ παντὸς ἄλλου, ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγε τὴν πίστωσιν τοῦ μηνὸς Μαΐου· ἡ Βουλὴ τὴν θεωρεῖ κατεπείγουσαν διὰ νὰ ψηφοφορηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν;

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Γίνεται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τῆς ὑποβληθείσης πιστώσεως καὶ παραδέχεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Γίνεται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις.

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, κύριε πρόεδρε, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς εἰσαγωγῆς τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἡ σύμβασις αὕτη εἰσήχθη πρὸ δύω ἐτῶν, ἐπαναφέρεται δὲ σήμερον εἰς συζήτησιν, διότι τότε ἔμεινεν ἐκκρεμής· ἤδη ὅμως δὲν ὑπεβλήθη κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ ἀπὸ τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν, καὶ τοῦτο εἶναι ἄτοπον. Ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι ὅσα νομοσχέδια δὲν ἐψηφίσθησαν ἐντὸς μιᾶς συνόδου ἐπαναφέρονται διὰ νέας προτάσεως· ἤδη φέρεται διὰ τῆς παλαιᾶς προτάσεως ἡ σύμβασις αὕτη.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐστάλη ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ δὲ ὑπουργεῖον ἔμεινε σύμφωνον νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἡ Κυβέρνησις τὸ παρεδέχθη, ἄλλως, δὲν ἤθελε τὸ εἰσαγάγει.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Θέλω νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν εἴτε ἀπὸ τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἴτε ἀπὸ τὸν ἄλλοτε τοιοῦτον κ. Δρόσον· λαμβάνω δὲ ἀφορμὴν ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς συμβάσεως, ἐν ᾧ ἀναγνωρίζεται ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας δικαίωμα ἀκτοπλοΐας μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἰονίων νήσων. Ὡς ἐνθυμοῦμαι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κύριος Δρόσος εἶχε κάμει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν εἰς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· ἠρώτησεν ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, καί τοι λήξαντος τοῦ προνομίου αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν ἀκτοπλοΐαν, ἐξακολουθεῖ νὰ εἰσπράττῃ φόρον ἀπὸ τοὺς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Σύρον μεταβαίνοντας διὰ τῶν αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων· ἰδοὺ δὲ τί τότε ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλὴ, εἶχεν ἀποκλειστικὸν δικαίωμα ἀκτοπλοΐας ἐν Ἑλλάδι. Κατὰ τὰ 1869 ἔληξε τοῦτο καὶ νέα σύμβασις ἐψηφίσθη κατὰ τὰ 1871 περιορίζουσα τὸ προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ὡς πρός τινας λιμένας, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Σύρου, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐξηκολούθησε μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔλαβε χώραν ἡ ἐπερώτησις τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία νὰ εἰσπράττῃ τὸν τῆς βʹ. θέσεως ναῦλον ἀπὸ τοὺς ἐπιβαίνοντας ἐξ ἀνάγκης εἰς ξένα ἀτμόπλοια. Τότε ὁ κύριος Δρόσος πολὺ δικαίως ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὁ φόρος ὁ εἰσπραττόμενος ἀπὸ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν εἶναι παράνομος, διότι τὸ προνόμιον εἶχε λείψει κατὰ τὰ 1869, ἡ δὲ σύμβασις τοῦ 1871 ἀνεγνώριζε μὲν τὸ προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ τὸ περιώριζεν ἐξαιροῦσα διαφόρους λιμένας, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦσαν ὁ Πειραιεὺς καὶ ἡ Σύρος. Συνεπείᾳ τῆς δικαίας καὶ ὀρθῆς ταύτης ἐπερωτήσεως τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἔπαυσε τὸ ἄτοπον τῆς παρανόμου φορολογίας. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι καθ’ εἱμαρμένην παρ’ ἡμῖν καὶ αἱ κάλλισται διαθέσεις πάντοτε διαστρέφονται· τοῦτο συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἔπαυσε μὲν ἡ παράνομος φορολογία, ἀπηγορεύθη ὅμως εἰς τοὺς ταξειδιώτας νὰ ἐπιβαίνωσι τῶν αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Σύρον καὶ τ’ ἀνάπαλιν. Πῶς περιεπλάκη ἡ ὑπόθεσις αὕτη καὶ διατί ἐπῆλθεν ἡ ἀπαγόρευσις; Ταῦτα εἶπον, διότι ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐὰν καὶ ἡ σημερινὴ σύμβασις, ἡ καθιεροῦσα δικαίωμα ἀκτοπλοΐας μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ἰονίων νήσων ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας Μπάρνς καὶ Μὰκ–Ἴβερ, πρόκειται νὰ μείνῃ εἰς τὸ χαρτὶ, ὡς ἔμεινε καὶ τῶν αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς κατὰ τὴν βʹ. συζήτησιν θέλει σᾶς δώσει τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν σύμβασιν διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν;

§160ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν τῶν συμβάσεων τῆς Πιστωτικῆς καὶ Ἰονικῆς Τραπέζης· ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Εἰς τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν μου, τὴν ὁποίαν διέκοψα ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου, ὑπεσχέθην εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δώσω ὅλας τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας νομίζω ἀναγκαίας πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώμης αὐτῆς. Κατ’ ἀρχὰς ἐξέτασα τὴν ἀξίαν τῶν νέων προτάσεων τῆς Ἰονίου Τραπέζης, τὰς ὁποίας ὁ κύριος Λομβάρδος ἐσύστησεν ὡς ὀρθὰς, καὶ ἀπέδειξα ὅτι αἱ προτάσεις αὗται ἔχουσιν ἐπιπόλαιον ἀξίαν, ἐν τῇ οὐσίᾳ ὅμως οὐ μόνον ἀξίαν τινὰ δὲν ἔχουσιν, ἀλλ’ ἐξεναντίας αἱ προτάσεις ἐκεῖναι καὶ πάντα συναγωνισμὸν θέλουσι καταστρέψει καὶ τῶν χρημάτων τὴν τιμὴν θέλουσιν ὑψώσει, διότι ἡ ἑταιρία οὐδένα δέχεται περιορισμὸν, πλὴν ἁπλῶς καὶ μόνον ἐπὶ ἑνὸς μέρους τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, τῶν ὁποίων τὰ ὅρια στενότατα ἡ ἑταιρία περιορίζει. Σᾶς εἶπον προσέτι, ὅτι ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον διήγειρεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, μήπως ἡ ἑταιρία ἐκείνη θυμωθεῖσα καταπαύσῃ τὰς ἐργασίας της καὶ ἀπέλθῃ, οὐ μόνον ἀπίθανος εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατος· εἶναι δὲ ἀδύνατος, διότι ὡς Τράπεζα θέλει σκεφθῆ περὶ τοῦ συμφέροντός της καὶ οὐδένα ἄλλον λόγον θέλει ἔχει ὑπ’ ὄψιν της, τὸ δὲ συμφέρον της ἀντίκειται ἄντικρυς πρὸς τὸ μέτρον τοῦτο. Μετέπειτα σᾶς ἐξέθηκα ἀναγινώσκων τὴν ἔγγραφον ἱστορίαν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ κατέληξα εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν τὴν στιγμὴν ἐκείνην μοὶ ἐνέπνευσεν ὁ ἐπίλογος τοῦ ἀναγνωσθέντος ἐγγράφου, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν βαρύτητα, μὲ τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ τοὺς περιβάλῃ, διότι ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος ὢν καὶ ἔντιμος καὶ εἰλικρινὴς κατὰ τὸν χαρακτῆρα, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ δύω γνώμας περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος ἐπὶ τοσοῦτον πρὸς ἀλλήλας ἀντικειμένας, ὥστε κατὰ τὴν μὲν νὰ θεωρήσῃ σωτήριον μέτρον τι, κατὰ τὴν δὲ νὰ θεωρήσῃ αὐτὸ καταστρεπτικὸν τῆς Ἑπτανήσου. Ἐδῶ δὲ προσθέτω πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἰδέας μου ταύτης, ὅτι πλὴν τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Λομβάρδου καὶ πλὴν τῆς ἀδυναμίας, εἰς ἣν μὲ θέτει ἡ περὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ ὑπόληψις τοῦ νὰ παραδεχθῶ ὅτι οἱ σημερινοὶ φόβοι του εἶναι ἀβάσιμοι, ἔχω τὴν γνώμην οὐχὶ τόσων ἀντιπροσώπων τῆς Ἑπτανήσου, ὅσοι σήμερον ἑδρεύουσιν ἐνταῦθα, ἀλλὰ διπλασίου καὶ πλέον ἀριθμοῦ, διότι 89 καὶ πλέον ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου ἐψήφισαν τὴν σύστασιν τραπέζης προεξοφλητικῆς τὸ 1864, ἐχούσης τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ καὶ κυκλοφορῇ ἐν Ἑπτανήσῳ τραπεζικὰ γραμμάτια· 89 λοιπὸν τότε ἀντιπρόσωποι ἐψήφισαν ὡς νόμον τοῦ κράτους τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ μείνῃ ἀποκλειστικὸν εἰς τὴν Ἰόνιον τράπεζαν, τὴν ὁποίαν....

§163ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 84 βουλευταὶ ἦσαν τὸ ὅλον· ἑπομένως καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἀπατᾶσθε.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐξακολουθῶ, κύριοι, τὴν ἱστορίαν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν ψῆφόν σας. Παρατηρῶ, ὅτι μετὰ τὴν διαμοιβὴν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα, μεταξὺ τῶν ἱδρυτῶν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω νὰ προσθέσω δύω ἕτερα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναγινώσκω ἵνα μὴ κατατρίβω τὸν χρόνον, ἀλλὰ θέλω καταθέσει. Οἱ ἱδρυταὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐζήτησαν τὸ δικαίωμα ἁπλῶς τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια· συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεώς των ταύτης καὶ μετὰ μακρὰς διαπραγματεύσεις καὶ συζητήσεις κατηρτίσθη ἡ σύμβασις τῆς δευτέρας Νοεμβρίου. Κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐπετράπη εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ καθ’ ὅλον τὸ Βασίλειον καὶ νὰ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια χωρὶς τινος προσβολῆς τῶν προνομίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἰονικῆς. Ποῖον ἑπομένως εἶναι τὸ σύστημα ἐπὶ τέλους τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἢ, μᾶλλον εἰπεῖν, εἰς ποῖον σύστημα ἐκ τῶν γνωστῶν ἡ σύμβασις τῆς 2 Νβρίου ὑπάγεται; εἰς τὸ σύστημα τῆς libre emission, ἐννοεῖται ὅμως ὑπὸ τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους δὲν ἔπλασεν ἡ σύμβασις ἀλλ’ εὗρε προηγουμένως πεπλασμένους. Πῶς εἶχον τὰ πράγματα τότε; ἡ ἐθνικὴ τράπεζα πρὸ χρόνων πολλῶν συσταθεῖσα εἶχεν ἓν προνόμιον ἀποκλειστικὸν κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων μετὰ μιᾶς ἐξαιρέσεως, ὅτι τὸ προνόμιον δὲν ἐπεκτείνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐντὸς τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα. Ὁποία ἦτον ἡ ἐν Ἑπτανήσῳ κατάστασις κατὰ τὸν εἰδικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἓν τῶν Κοινοβουλίων; ἡ Ἰόνιος τράπεζα εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια χωρὶς τὸ δικαίωμά της νὰ ἐμποδίζῃ τὴν σύστασιν καὶ πάσης ἄλλης Τραπέζης πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τῆς ἐκδόσεως. Ὁποίαν καινοτομίαν ἐφέραμεν εἰς τὰ προαποφασισθέντα διὰ τῆς συμβάσεως τῆς δευτέρας Νβρίου; οὐδεμίαν. Ἐδόθη εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα, εἰς δὲ τὴν πρώην Ἰόνιον πολιτείαν νὰ ἐκδίδῃ παντοῦ γραμμάτια, διότι οὐδεὶς ὑπῆρχεν ἐκεῖ περιορισμός· ὁ μόνος περιορισμός, ὅστις ὑπῆρχε κατὰ τὸν νόμον τοῦ εἰρημένου Κοινοβουλίου, ἦτον ὅτι ἡ Τράπεζα, ἥτις ἤθελε ζητήσει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὤφειλε νὰ ἔχῃ κεφάλαιον 40,000 λιρῶν, ἀλλ’ ἡ προκειμένη ἔχει 14,000,000 φράγκων. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις, ὅπως καὶ χθὲς ἠκούσατε ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων, ἐφρόντισε διὰ τῆς συμβάσεως τῆς δευτέρας Νβρίου νὰ ἀσφαλίσῃ ὅσον ἦτο δυνατὸν τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Καὶ πρῶτον μὲν ὥρισε τοὺς περιορισμούς, οἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν πολὺ ὀρθῶς καὶ λίαν ἐπαρκῶς εἶχον θεωρηθῆ ὡς ἐγγύησις κατὰ πάσης καταχρήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια τόσον ἐν τοῖς νόμοις καὶ ἐν τοῖς καταστατικοῖς τοῖς διέπουσι τὰς τραπέζας ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, καθὼς καὶ τὴν Ἐθνικήν. Δεύτερον, ἀπῃτήσαμεν παρὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης νὰ παραδεχθῇ, ὅτι στερεῖται τοῦ δικαιώματος δι’ ὁποιασδήποτε τραπεζικὰς ἐργασίας νὰ ζητήσῃ τόκον ἀνώτερον τοῦ 7%· καὶ ἡ διάταξις αὕτη ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα. Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἡ ἀξίωσις τῆς κυβερνήσεως ὅτι διὰ τοῦ ὅρου τούτου καταβιβάζει τὸν συναγωνισμὸν ὑπὸ τὸ 7% καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἡ ἀξίωσίς της ἦτο μετρία, ἤτοι ὑποβιβασμὸς τοῦ συνήθους τραπεζικοῦ τόκου κατὰ 1%, ἀλλὰ πρὸς τὴν κοινωνίαν ὠφελιμωτάτη· διότι ἐδύνατο βεβαίως νὰ ἔχῃ τὸ εἰρημένον ἀποτέλεσμα ὁ ὑπὸ τὸ 7% συναγωνισμὸς μιᾶς νέας Τραπέζης, ἐχούσης εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τοσαῦτα κεφάλαια, ὅσα οὐδεμία ἄλλη τῶν δύο Τραπεζῶν οὔτε ἐν ἀρχῇ εἶχον, οὔτε μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου, καὶ ἡ ὁποία ἐν τοῖς καταστατικοῖς αὑτῆς περιέλαβεν ὅλας τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἠδύνατο ἡ κοινωνία νὰ ἐπιθυμήσῃ ὑπὲρ τοῦ συμφέροντός της. Ἡ κυβέρνησις ἐπιβαλοῦσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ δύναται νὰ δανείσῃ ὑπεράνω τῶν 7%, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπηρεάζει τὸν τόκον μέχρι τοῦ σημείου τούτου, καί τοι οὔτε ἡ Ἰόνιος τράπεζα εἶχε τὸν περιορισμόν, οὔτε ἡ Ἐθνική, ἧς τὸ τελευταῖον ὅριον, κατὰ τοὺς νόμους, τοῦ τόκου εἶναι 8%. Τούτου δὲ οὐδεμίαν θέλετε ἀπόδειξιν, διότι ἄριστα γινώσκετε ὅτι ὅταν ὁ συναγωνισμὸς γίνεται πρὸς σπουδαίαν Τράπεζαν, ὡς ἀποτέλεσμα θέλει ἔχει τὴν ἔκπτωσιν τοῦ τόκου, καί τοι οὐδένα οὗτος νομικὸν ἔχει περιορισμόν. Περιπλέον ἡ σύμβασις τῆς 2 Νβρίου περιέθαλψε καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ταμείου, δημιουργήσασα ἀνοικτὸν λογαριασμὸν πρὸς ὄφελος τοῦ κράτους 6 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ κατὰ 1% ὀλιγώτερον τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ἡ Τράπεζα ἑκάστοτε ἐκείνη θέλει εἰσπράττει, διότι ὑποθέτομεν ὅτι ὁ συναγωνισμὸς θέλει ὑπάρξει κατώτερος τοῦ 7% καὶ ἐννοεῖται ὅτι θὰ περιστραφῇ μεταξὺ τοῦ 6 ἢ 6½% καὶ 7%· ἄρα ὁ τόκος, τὸν ὁποῖον τὸ δημόσιον θέλει πληρόνει ἑκάστοτε, θέλει εἶσθαι μεταξὺ τοῦ 5 καὶ 6%. Μετὰ τὴν σύμβασιν ταύτην τῆς 2 Νβρίου, καθ’ ἧς οὐδὲν τῶν προϋπαρχόντων τραπεζικῶν ἱδρυμάτων ἐποιήσατο οὔτε διαμαρτύρησιν οὔτε παρατήρησιν, καὶ οὔτε ἐδύνατο, διότι οὔτε νόμος τις παρεβιάζετο, οὔτε τὸ δίκαιον συμφέρον ἑκατέρων τῶν καταστημάτων ἀνῃρεῖτο, ἐπῆλθον νέαι διαπραγματεύσεις μετὰ πάροδον ἱκανοῦ χρόνου. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Πιστωτικὴ συνεννοήθησαν καὶ ἐπρότειναν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν αὕτη δέχεται, μεταβολὴν τινὰ εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου ἔπλασεν. Ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα ἐζήτησε ν’ ἀσφαλίσῃ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ὁ παρελθὼν χρόνος τῇ εἶχεν ἀπονείμει καὶ τὸ ὁποῖον ὑπέκειτο εἰς ἕνα ὅρον, ὅστις, συγχωρηθήτω μοι νὰ παρατηρήσω, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπὶ πολὺν χρόνον ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατος, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι εἶναι ἐπιβλαβής. Ἡ δὲ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐζήτησε νὰ ἐνδώσῃ μὲν εἰς τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ περιορισθῇ δὲ εἰς τὴν Ἑπτάνησον μόνον, καὶ ἐκεῖ νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ σύστασις Τραπέζης ἑτέρας πλὴν τῆς ὑπαρχούσης, ἑπομένως ὁ συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύω τούτων μόνον νὰ ὑπάρχῃ. Πρὶν κλείσωμεν, κύριοι, τὰς συζητήσεις εἰδοποιήσαμεν καὶ τὴν Ἰόνιον τράπεζαν· θέλω σᾶς ἀναγνώσει ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον πιστοποιεῖ τοὺς λόγους οὓς εἰς παρελθοῦσαν τινὰ συνεδρίασιν εἶπον, καὶ οὓς σήμερον ἐπαναλαμβάνω, περὶ τοῦ ὅτι τὴν Ἰόνιον τράπεζαν ἡ Κυβέρνησις ἐπεριποιήθη εἰς ἄκρον, μολονότι δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὸ ἀκούσητε ἀπὸ τοῦ στόματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἀναγνώσητε τὴν σύμβασιν, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἐν αὐτῇ ἐπεφυλάχθησαν πρὸς τὴν Ἰόνιον τράπεζαν, καίτοι ἄκουσαν, ἐπεφυλάχθησαν μέλλοντα δικαιώματα δυνάμενα νὰ συμφωνηθῶσι μετὰ τὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τῷ ὄντι, ἀναχωρήσας ἀπὸ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἐνταῦθα ἡ παρατήρησις ὅτι προσεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, καὶ μεταβὰς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλαβα μετ’ ὀλίγον διαμαρτύρησιν τῆς Τραπέζης (ἀναγινώσκει αὐτήν). «Πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Διαμαρτύρησις Κ. Α. Β. Μέρλιν, γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἰονίου τραπέζης. Κύριε ὑπουργέ. Μετὰ ὡριμωτέραν μελέτην τῶν ὑποβληθεισῶν παρὰ τοῦ ὑπουργείου συμβάσεων τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς τραπέζης, καὶ συμπαραβάλλων μετ’ αὐτῶν τὸν ΛΑʹ. νόμον τῶν Ἰονίων νήσων τοῦ 1860, ἐπείσθην ὅτι πρόκειται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν ἐν Ἑπτανήσῳ πλεονεκτήματα, ὧν δὲν εἶναι μέτοχος ἡ Ἰόνιος. Τοιαύτη ἀνισότης παραβιάζει προφανῶς τὰ κεκτημένα τῆς Ἰονίου τραπέζης δικαιώματα, συστηθείσης ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου ΛΑʹ. 4|16 Φεβρουαρίου 1860, καθ’ ὃν μόνον ἐκ τῶν ἴσων ἠδύνατο νὰ γείνῃ πρὸς αὐτὴν συναγωνισμός· ἅμα ὅμως ἐπιτραπῇ συναγωνισμὸς ἄνισος, ἡ Ἰόνιος τράπεζα μέλλει νὰ ἐκτεθῇ εἰς βεβαίας ζημίας, μὴ δυναμένη ν’ ἀντιπαραταχθῇ πρὸς ἰσχυρότερον ἀντίπαλον. Διὰ βραχέων ἀνακεφαλαιῶ ἐνταῦθα τινὰς τῶν κυριωτέρων ὅρων, καθ’ οὓς δίδεται σπουδαιοτάτη ὑπεροχὴ εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν, ἤτοι· ά.) Ὅτι τὰ γραμμάτια τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς τραπέζης θέλουσιν εἶσθαι ὑποχρεωτικῶς δεκτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ἐν Ἑπτανήσῳ ἀντὶ μετρητῶν. βʹ.) Ὅτι εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις δεκαδράχμων τραπεζικῶν γραμματίων μέχρι ποσοῦ δραχ. 1,000,000. γʹ.) Κατὰ τὸν νόμον ΛΑʹ. ἄρθρ. 12, τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονίου τραπέζης εἶναι ὑποβεβλημένα εἰς σήμανσιν ἀνὰ 6 λεπτὰ ἕκαστον γραμμάτιον, ἐνῷ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς τραπέζης δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τοιοῦτον φόρον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως 17 Μαΐου ε. ε. ἡ Κυβέρνησις διατηρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Ἰόνιον τράπεζαν τὰ δικαιώματα τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς, ἀλλὰ ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Τῶν τελευταίων τούτων λέξεων κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἡ ἔννοια δύναται νὰ ᾖναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν νὰ μὴ παραχωρήσῃ τὰ αὐτά, δηλαδὴ τὰ ὑπὸ ά. καὶ βʹ. δικαιώματα, εἰς τὴν Ἰόνιον, ἂν αὕτη δὲν ὑποβληθῇ εἰς τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ἤτοι χορηγήσεις δανείου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τεσσάρων ἑκατομμυρίων δι’ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ πρὸς 6% εἰς περιορισμὸν τοῦ τόκου προεξοφλήσεων εἰς 7%. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀλλοιώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν νόμον ἰσότητος, ὑφ’ ὃν συνέστη ἡ Ἰόνιος τράπεζα, καὶ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς ὅρους βαρεῖς, διὰ νὰ χορηγήσῃ τὴν ἴσην ἐξουσίαν; Πῶς μάλιστα δύναται νὰ καταστήσῃ τοῦτο ὅρον τῆς μετ’ ἄλλης τραπέζης συμβάσεως, ὥστε ἡ μὴ ἐπέκτασις τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἰονίου τραπέζης νὰ ᾖναι δικαίωμα τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς; Πλὴν τῶν μειονεκτημάτων τούτων, εἰς ἃ καταδικάζεται ἡ Ἰόνιος τράπεζα πρὸς ὄφελος ἄλλης τραπέζης ἐπὶ ἄλλων βάσεων συσταινομένης, προστίθεται καὶ ἄλλη σπουδαία ἀλλοίωσις τοῦ νόμου ΛΑʹ. ὑφ’ ὃν συνέστη ἡ Ἰόνιος τράπεζα. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 αὐτοῦ, ἀπαγορεύεται εἰς τραπέζας ἐκδιδούσας τραπεζικὰ γραμμάτια πᾶν τυχαῖον συμβόλαιον. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν ἐπετράπη ἡ ἀγορὰ καὶ πώλησις μετοχῶν ἑταιριῶν ἐγκεκριμένων ἢ χρεωγράφων οἱωνδήποτε καὶ ἡ ἀναδοχὴ σπουδαίων ἐργασιῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ κράτους ἢ τῶν δήμων καὶ ἡ διαπραγμάτευσις δανείων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δι’ ἴδιον τῆς ἑταιρίας λογαριασμόν. Τοιαῦται πράξεις εἶναι ἐντελῶς τυχαῖαι, ὁ δὲ περιορισμὸς κατὰ τὸ πρῶτον εἶδος μέχρι ποσοῦ μὴ ὑπερβαίνοντος τὸ τρίτον τοῦ πραγματοποιηθέντος κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας δὲν ἀρκεῖ ὅπως προφυλάξῃ αὐτὴν ἀπὸ σπουδαίας ζημίας, δυναμένης νὰ διαταράξῃ τὴν μεταξὺ τοῦ ἐναποταμιεύματος καὶ τοῦ ἐν ὄψει παθητικοῦ ἰσοῤῥοπίαν ἢ νὰ κλονίσῃ τὴν δημοσίαν πίστιν. Τοιαύτη ὅμως διατάραξις μέλλει νὰ γεννήσῃ πανικὸν φόβον, ἐξ οὗ εἶναι ἐνδεχόμενον ζημίας μεγάλης καὶ αὐτῆς τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, τηρούσης τὰ εἰκότα καὶ ἐν τούτοις ἐκτεθειμένης εἰς τὸν γενικὸν κλονισμὸν καὶ μελλούσης μόνης νὰ ἐπαρκέσῃ ἐν ὥρᾳ κρίσεως. Ὅλα ταῦτα ἀποτελοῦσι ῥιζικὰς παραβιάσεις τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων τῆς Ἰονίου τραπέζης, ἃς πρὶν ἴδῃ αὕτη τελουμένας ὀφείλει νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐντόνως, οὐδὲν μέλλουσα νὰ παραλείψῃ μέσον, ὅπως λάβῃ πλήρη ἱκανοποίησιν καὶ διατηρήσῃ ἀκεραίαν πᾶσαν νόμιμον περὶ ἀποζημιώσεως ἀξίωσιν. Φέρων ταῦτα εἰς γνῶσιν ὑμῶν, κ. Ὑπουργὲ, διατελῶ μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ

Ὁ Εὐπειθέστατος

Κ. Λ. Β. ΜΕΡΛΙΝ,

Γενικὸς διευθυντὴς τῆς Ἰονίου τραπέζης. Ἐν Ἀθήναις, 25 Μαΐου (6 Ἰουνίου) 1873.» Καὶ οὕτως ἠλήθευσαν οἱ λόγοι μου εἰπόντος, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀναζήτησις τῶν λόγων τῆς Κυβερνήσεως ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, προκαλέσασα συζήτησιν ἐπὶ τούτου, δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ οὐδὲν ὄφελος διὰ τὸ κράτος, καὶ οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ἱκανοποιήσῃ ἄλλο συμφέρον. Καὶ τῳόντι εὐθὺς ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐπῆλθεν ἡ διαμαρτύρησις, τὴν ὁποίαν ἅμα ἀναγνοὺς ἀπήντησα τὰ ἑξῆς· (Ἀναγινώσκει τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης). «Ἀριθ. Πρωτ. 15302. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 25 Μαΐου (6 Ἰουνίου) 1873.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Πρὸς τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κ. Α. Β. Μέρλιν. Ἐπὶ τῆς ἀπὸ 25 Μαΐου ἀναφορᾶς ὑμῶν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν γίνεται ἡ ἀπάντησις, ὅτι αἱ δοθεῖσαι ὑμῖν πληροφορίαι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ἐμορφώθησαν εἴτε ἐκ παρεξηγήσεως, εἴτε ἐξ ἀσυγγνώστου προθυμίας τοῦ νὰ πλάσωσιν ἔριδας μεταξὺ τοῦ ὑμετέρου πιστωτικοῦ καταστήματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πατρίδος αὐτῶν οἱ δόντες ὑμῖν τὰς εἰρημένας πληροφορίας. Ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς, εἰσαγαγὼν συμβάσεις μετὰ τῆς Ἐθν. καὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἀνέλυσε τοὺς ἰσολογισμοὺς καὶ αὐτῶν καὶ τῆς Ἰονικῆς καὶ ἐξήγαγε τὸ συμπέρασμα, ὅτι πασῶν τούτων τῶν τραπεζῶν προβαίνουσιν αἱ ἐργασίαι πολλαπλασιαζόμεναι. Ἀφοῦ δὲ ἡ εἰσήγησις τοῦ ὑπουργοῦ κατέπαυσε, προεκλήθη ν’ ἀπαντήσῃ διατὶ δὲν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης σύμβασιν, ἣν τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον εἶχε δῆθεν συνομολογήσει· ἐκ τούτου δὲ ὁ ὑπουργὸς ἀφορμὴν λαβὼν, ἐξέθεσεν ὅλας τὰς μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης διαπραγματεύσεις αὐτοῦ. Αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ἀπέδειξαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐκτιμᾷ καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖται τὸ ὑμέτερον πιστωτικὸν κατάστημα, διότι, ὡς γινώσκετε, ἡ Κυβέρνησις λίαν προθύμως προσέφερεν ὑμῖν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ π. ε. ὑπὸ ὅρους, τοὺς ὁποίους μεθ’ ὑμῶν συνεζήτησε καὶ μεθ’ ὑμῶν διετύπωσε, ἀλλ’ οἵτινες ἀνακοινωθέντες εἰς τὴν ἐν Λονδίνῳ διεύθυνσιν τῆς τραπέζης ἀπεῤῥίφθησαν παρ’ αὐτῆς. Μόνον δὲ μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης σύμβασιν τῆς 2 9βρίου π. ε. Ἀλλὰ παρεκτὸς τούτου, ὅταν πρὸ μικροῦ ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ νέας συμβάσεις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς, ἀνεκοίνωσεν ὑμῖν τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας καὶ σᾶς ἐπρότεινεν ἂν θέλετε νὰ διαπραγματευθῆτε καὶ ὑμεῖς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν σύναψιν συμβάσεως ἐπὶ παραπλησίοις ὅροις, καθόσον τὸν ὅρον τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου δὲν ἠδύνατο πλέον ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ἕνεκα τῆς συμβάσεως, ἣν τὸν 9βριον συνωμολόγησε μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Εἰς τὴν πρόκλησιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως ἀπηντήσατε, κύριε Διευθυντὰ, ὅτι θέλετε ἀνακοινώσει αὐτὴν πρὸς τὴν ἐν Λονδίνῳ διοίκησιν· ὅθεν ἡ Κυβέρνησις προέβη μὲν εἰς συμφωνίας μετὰ τῶν δύω ἄλλων τραπεζῶν, ἐπεφυλάξατο δ’ εἰς αὐτὴν ἀπέναντι αὐτῶν πλήρη ἐλευθερίαν νὰ ἔλθῃ μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἰς νέας συμφωνίας. Ταῦτα, κύριε Διευθυντὰ, ἀποδεικνύουσι τὴν πρὸς τὴν τράπεζαν ὑμῶν ὑπόληψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν προθυμίαν αὐτῆς ὅπως συντρέξῃ διὰ νέων δικαιωμάτων καὶ προνομίων εἰς τὴν πρόοδον αὐτῆς. Εἶναι δὲ πρόθυμος ν’ ἀκούσῃ τὰς ὑμετέρας προτάσεις, ὅταν ἐκ Λονδίνου λάβετε τὴν ἀπάντησιν καὶ θελήσητε νὰ προβῆτε.

Ὁ ὑπουργὸς

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.»

Ἠκούσατε ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἔστειλα πρὸς αὐτὸν τὸν ἴδιον πρόεδρον τῆς ἑταιρίας, ὅτι δὲν εἴχομεν προβῆ εἰς τὴν σύναψιν τῶν δύω ἑπομένων συμβάσεων, τῶν ἐπελθουσῶν μετὰ τὴν πρώτην σύμβασιν τῆς 2ας Νοεμβρίου, χωρὶς νὰ εἰδοποιήσωμεν τὴν Ἰονικήν. Αἱ δύω νέαι συμβάσεις, κύριοι, καθιεροῦσι προνόμιον ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων καὶ εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας καθὼς καὶ εἰς τὰς νέας· ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας μία μόνον Τράπεζα θέλει ἔχει τὸ μονοπώλιον τοῦτο, εἰς δὲ τὰς νέας θέλουσιν ἔχει αὐτὸ δύω. Δὲν εἶναι ὅμως ἀληθὲς ὅτι κατ’ οὐσίαν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς καταστάσεως, ἣν ἐπλάττομεν διὰ τὰς νέας καὶ ἣν πλάττομεν διὰ τὰς παλαιάς, διότι καὶ αἱ τρεῖς αὗται Τράπεζαι καθ’ ὅλον τὸ βασίλειον, κύριοι, θέλουν ἀνταγωνίζεσθαι, οὐδεμία δ’ αὐτῶν στερεῖται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς εἶναι καὶ ἴσος καὶ πλήρης· τὸ μόνον ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἀπεκλείσαμεν τὰς τετάρτας καὶ πέμπτας τραπέζας νὰ ἐγκατασταθῶσι μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ νὰ ὑποβάλωμεν εἰς ἄκρατον συναγωνισμὸν τόπον μὴ ἔχοντα ἀκόμη τὰς οἰκονομικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ γηραιοί, τόπον ἔχοντα πολλὰς ἀνάγκας, διότι τὰ πάντα πρόκειται εἰς τὸ μέλλον νὰ διευθετηθῶσι, καὶ ἑπομένως τόπον μὴ δυνάμενον ν’ ἀνθέξῃ κατὰ τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐνδεχομένων καταχρήσεων ἑνὸς ὑπερβολικοῦ συναγωνισμοῦ. Μολονότι ὑπεσχέθην εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῶ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τεχνικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ὕλην ταύτην ἀπαντῶνται, μίαν μόνον λέξιν προσθέτω κατὰ παρέκβασιν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνομεν διὰ τῶν τριῶν συμβάσεων, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν τὸ ἄριστον, διότι μετέχει τῶν πλεονεκτημάτων ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων καὶ ἀποκλείει ἀμφοτέρων τὰς καταχρήσεις· δὲν εἶναι δὲ σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ ὀνόματος, δὲν εἶναι τυχαία περίπτωσις τραπεζικῶν συνδυασμῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς σύστημα, καὶ ἕνα μόνον μέγαν οἰκονομολόγον τῆς Εὐρώπης ἀρκεῖ νὰ σᾶς παραθέσω, τὸ ὄνομα τοῦ κ. Michel Chevalier, ὅστις ἐνθέρμως τὸ συνιστᾷ καὶ τὸ ὑποστηρίζει.

§165ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Οἱ ἄλλοι ἔχουν τὸν Wolovski.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τοὺς κατακρίνω· ἐγὼ ἰσχυρίζομαι μόνον ὡς γνώμην μου, ὡς γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑποβάλλομεν, εἶναι τὸ ἄριστον, διότι καὶ τοῦ μονοπωλίου τὰς καταχρήσεις καὶ πιέσεις ἀποκλείει καὶ τοὺς κινδύνους τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ τῶν Τραπεζῶν ἐπίσης παρεμποδίζει, καὶ μάταιον εἶναι σεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπερασπίζεσθε οἱ μὲν τὸ ἓν τῶν γνωστῶν συστημάτων, οἱ δὲ τὸ ἄλλο, νὰ θέλετε νὰ ὑποστηρίζετε ἴδιον σύστημα ἀπᾷδον καὶ πρὸς τὸ ἓν καὶ πρὸς τὸ ἄλλο, χωρὶς νὰ παρουσιάσητε λόγους ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἔθνους καὶ τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς εἰσάξετε. Ἀλλὰ συγχρόνως, κύριοι, δὲν ἠδυνάμεθα, νομίζω, οὔτε ἄλλη Κυβέρνησις ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων κηδομένη, νὰ πράξῃ κατὰ τρόπον ἄλλον· τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ὅρων τῶν καταστατικῶν αὐτῆς νόμων, οἱ ὁποῖοι ὑποχρεοῦν αὐτὴν νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν εὑρίσκει συμφέροντα, καὶ ὅπερ ἠναγκάσθη νὰ πράξῃ καὶ ἔπραξε, καί τοι ἀντίθετον πρὸς τὸ συμφέρον της· δηλ. καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας συνέστησεν ὑποκαταστήματα, τὰ ὁποῖα ὅμως ἄνευ μεγάλης ζημίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρήσῃ. Εἰς δὲ τὴν Ἑπτάνησον ποίαν καινοτομίαν ἐφέραμεν; Ἐὰν κατορθώσουν συνάδελφοι ἡμῶν βουλευταὶ ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι προσεβλήθησαν συμφέροντα τῆς κοινωνίας, θέλω δεχθῆ κατ’ ἀρχὴν τὴν ὀρθότητα τῆς προτάσεως καὶ θέλω συζητήσει μετ’ αὐτῶν· ἀλλὰ μὴ ἔρχωνται ἁπλῶς νὰ λέγωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσβάλλει δικαιώματα τῆς Ἰονίου τραπέζης· αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀνεχθῶ.

§167ΛΟΥΝΤΖΗΣ, ΖΩΧΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τοῦ τόπου, τῆς Ἑπτανήσου.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ· δὲν εἶπον κατὰ προσώπων τίποτε, δὲν ἀναφέρομαι εἰς τὴν γνώμην οὐδενός· λέγω μόνον ὅτι δύναμαι νὰ συζητήσω καὶ κατ’ ἀρχὴν δύναμαι νὰ θεωρήσω συζητήσιμον τὸ νὰ κατακρίνωσι τὴν κατάστασιν, ἣν ἐπλάσαμεν, ὡς ἀντικειμένην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας τῆς Ἑπτανήσου· δὲν θέλω ὅμως ἀνεχθῇ ὡς ἄτομον, ἔχον γνώμην, ὅτι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ συζητηθῇ ἡ γνώμη ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τυχὸν νομίζουν ὅτι προσβάλλεται ἡ κατάστασις τῆς Ἰονίου τραπέζης.

§169ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Ἰόνιος τράπεζα δὲν εἶχε κἀνὲν δικαίωμα ἐν Ἑπτανήσῳ ἐξαιρετικόν· διότι τὸ δικαίωμα, ὅπερ αὐτὴ εἶχε τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀπονέμει ὁ Ἑπτανησιακὸς νόμος καὶ εἰς πᾶσαν τράπεζαν δυναμένην νὰ συγκεντρώσῃ ἐν τῷ ταμείῳ της μετοχικὸν κεφάλαιον 40,000 λίρας. Ἑπομένως ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὗρεν ἡ ἕνωσις τὴν Ἰονίαν τράπεζαν, τουτέστι τοῦ πλέον ἐλευθέρου καὶ ἀπεριορίστου συναγωνισμοῦ, ἀποκλείομεν πᾶσαν ἀντίῤῥησιν καὶ λέγομεν ὅτι δὲν δύναται νὰ παραπονεθῇ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τῆς ἔχει ροτερεύσαμεν τὴν κατάστασιν· πολὺ ὀλιγώτερον μάλιστα δύνασθε τοιαῦτα νὰ προτείνετε, ὅταν, ὡς σᾶς εἶπον καὶ σᾶς ἐνθύμισα, ἀπὸ τοῦ 1864 ἐδημιουργήθη ἑτέρα Τράπεζα ἀπαράλλακτος ὅπως ἡ σημερινὴ, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ Τράπεζα ἐκείνη ἦτο 4,000,000 μόνον, ἐνῷ ἡ σημερινὴ εἶναι πολὺ μεγαλειτέρων κεφαλαίων. Καὶ τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔπλασεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864, διετηρήθη ἀνέπαφον καὶ ὡς νόμος τοῦ κράτους μέχρι πρὸ τριῶν μηνῶν, ὁπότε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὸ κατήργησε· διότι μέχρι πρὸ 3–4 μηνῶν δὲν εἶχε κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ ἑταιρία ἐκείνη ἥτις εἶχε λάβει τὸ πλεονέκτημα τοῦ προνομίου τούτου. Εἶναι εὔκολον νὰ ἰσχυρίζεταί τις ὅτι συνηγορεῖ ὑπὲρ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων μιᾶς κοινωνίας, ἀλλ’ εἶναι δύσκολον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ αὔξησις τῶν κεφαλαίων ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἶναι ὀλεθρία, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τῶν χρημάτων φέρει βλάβην εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὅτι ὁ ἀπεριόριστος τόκος ἐπὶ τῶν προεξοφλήσεων καὶ τῶν ἄλλων ἐργασιῶν τῆς Τραπέζης εἶναι εὐεργετικὸν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ἑπομένως βλέπετε, ἀξιότιμοι κύριοι, πόσον μεγάλα εἶναι τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑπερπηδήσητε ἕως ὅτου εὕρετε τὴν προθυμίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀντιποιεῖσθε ὅτι προστατεύετε τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας ἀπέναντι ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήσαμεν τὴν νέαν κατάστασιν ταύτην· εἶναι δὲ λέγω αὐτοὶ ἀνυπέρβλητοι, διότι ἀποτελοῦσιν ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ποτὲ πλὴν ὑμῶν θ’ ἀμφισβητήσῃ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὑπεσχέθην εἰς τὴν Βουλὴν νὰ περιορίσω κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν ὁμιλίαν μου, ἐξήντλησα τὰ θέματα, διότι ἔδωκα πρὸς ὑμᾶς ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ἀφορώσας τὴν ἱστορίαν τῶν διαπραγματεύσεων· σᾶς ἐξήγησα ὅλους τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν καὶ τὴν πρώτην σύμβασιν καὶ τὰς ἑπομένας δύο εἰς τὴν κυβέρνησιν· ἀπήντησα ἐν συντόμῳ καὶ βραχυλογίᾳ πρὸς τὰς ἀδίκους μομφὰς, αἱ ὁποῖαι ἐπλάσθησαν ἐκ τῶν νέων τούτων προτάσεων τῆς Ἰονίου τραπέζης, καὶ προέθεσα ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅσοι ἔχουν ἐναντίαν γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὰς συμβάσεις, τὰ ἀξιώματα τὰ συνηγοροῦντα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, τὴν ὁποίαν ἰδιαιτέρως θέλουσι νὰ προστατεύσωσι δημιουργοῦντες προσκόμματα τῆς προόδου αὐτῆς ἀνυπέρβλητα. Μοὶ μένει δὲ μία μόνη παρατήρησις ὡς τελευταία, ὅτι ὁ συνδυασμὸς τῶν τριῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας φέρομεν, εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ἡ Βουλὴ, ἥτις δύναται φυσικῷ τῷ λόγῳ ν’ ἀποῤῥίψῃ ὅλας τὰς συμβάσεις καὶ ἀποδεχθῇ ὅλας, ἔχει συγχρόνως τὴν εὐκολίαν χωρὶς νὰ παραβιάσῃ τὰ συνομολογηθέντα νὰ δεχθῇ οἱονδήποτε τῶν δύω συστημάτων ἤθελεν εἰς αὐτὴν ἀρέσει, εἴτε δηλονότι τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἄνευ τινὸς περιορισμοῦ, εἴτε τὸ σύστημα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια τὴν μὲν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, τὰ δὲ δύω ἕτερα τραπεζικὰ καταστήματα ἐν Ἑπτανήσῳ.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§172ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι! Ἐπιθυμῶ ἡ προκειμένη συζήτησις νὰ γείνῃ μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας καὶ ἀπαθείας συνάμα· δὲν πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, πρόκειται περὶ ζητήματος, ὅπερ παρουσιάζει μέγιστον ἐνδιαφέρον καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ οὐχὶ, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Λομβάρδος, μίαν γωνίαν τῆς Ἑλλάδος, τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειάν μας, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει. Πιστεύσατε, ὅτι οὐδεὶς πλάγιος σκοπὸς μὲ ἀναγκάζει νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν τὴν συναφθεῖσαν μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· οὐδεμία σχέσις μὲ συνδέει μετὰ τῶν μελῶν τῆς διευθύνσεως τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, ἀπεναντίας δὲ μεταξὺ ἐκείνων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ συγγενεῖς ἔχω καὶ φίλους. Οὐδεὶς ἄλλος σκοπὸς οὐδεμίας ἄλλη πρόθεσις μὲ ἀναγκάζει νὰ λαλήσω σήμερον, εἰ μὴ μόνον τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ὑποστηρίξω τὴν παρ’ ἡμῖν ἐπικράτησιν ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν ὑγιῶν, τὰς ὁποίας παραδεχθέντα ἄλλα ἔθνη ἀνεπτύχθησαν καὶ προήχθησαν οἰκονομικῶς. Θέλετε ἄλλην τρανωτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι μόνον συνηγορία ὑπὲρ ἀρχῶν μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω σήμερον τὸν λόγον; σᾶς ἀναφέρω τὴν συζήτησιν, ἥτις ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ 1864, ὅτε πάλιν τὸ αὐτὸ ζήτημα ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Τότε προΐστατο τῶν δημοσίων ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, φίλος μου πολιτικὸς, ἀλλὰ καί τοι φίλον μου πολιτικὸν δὲν ἠδυνήθην παρὰ νὰ τὸν κατακρίνω διὰ τὸ ἀσυνάρτητον τῶν ἀρχῶν, τὸ ἀνακόλουθον τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εἶχε παραδεχθῆ διὰ τῆς ὑποβληθείσης τότε πρὸς κύρωσιν καὶ κυρωθείσης συμβάσεως μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν κ. κ. Ὀπεγχάϊμ καὶ Ἐπαμ. Βαλτατζῆ. Κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, παρεχωρεῖτο ἀποκλειστικὸν προνόμιον καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, μὴ ἐξαιρουμένης καὶ αὐτῆς τῆς Ἑπτανήσου, περὶ συστάσεως Κτηματικῆς Τραπέζης, ὅπερ καὶ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις ἔπραξε δι’ εἰδικῆς συμβάσεως. Διὰ τῆς αὐτῆς συμβάσεως παρεχωρεῖτο δικαίωμα ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλ’ εἰς δύω μόνον Τραπέζας, ὅπως καὶ διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως ἔπραξεν ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις· παρεχωρεῖτο συνάμα δι’ αὐτῆς δικαίωμα ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις τῆς πρώην Ἑλλάδος, καθ’ ἃς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχε συστήσει ὑποκαταστήματα, διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ γραμμάτια ἔχουσιν ἀποκλειστικὴν κυκλοφορίαν μόνον εἰς ἐκείνας τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας ἤθελε συστήσει ὑποκαταστήματα. Ὁ τελευταῖος οὗτος ὅρος ὑπῆρχεν, ὡς βλέπετε, κύριοι, καὶ εἰς τὴν πρό τινος γενομένην πρώτην σύμβασιν μεταξὺ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλὰ κατόπιν γενομένης τῆς ἑτέρας συμβάσεως μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀπηλείφθη ὁ ὅρος οὗτος καὶ ἑπομένως δὲν ὑφίσταται τὸ ἴδιον ζήτημα καθόσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων ἐν ταῖς λοιπαῖς ἐπαρχίαις τοῦ κράτους, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχε τυχὸν συστήσει ὑποκαταστήματα. Τί δὲ, νομίζετε, τότε εἶπον; τὸ φέρω ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι καὶ τότε καὶ τώρα ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἐπιζητῶ, νὰ ἐπικρατήσῃ μία κατὰ τὴν κρίσιν μου ὑγιὴς ἀρχὴ, ἥτις θὰ ᾖναι πρόξενος μεγάλης ὠφελείας εἰς τὸν τόπον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν λίαν ἐκτεταμένην ἐκείνην συζήτησιν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἓν μόνον αὐτῆς μέρος, διὰ νὰ ἴδητε πόσον πικρῶς κατέκρινα τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, καί τοι πολιτικὸν φίλον μου ὄντα. Ἰδοὺ δὲ τί εἶπον τότε. «Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος, εἶναι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα μὲ φέρουν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον· εἶναι τὸ ἀκόλουθον τὸ ὁποῖον βλέπω εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν· δὲν βλέπω μίαν ἀρχὴν, εἴτε τὴν ἀρχὴν τοῦ προνομίου εἴτε τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν· βλέπω, κύριοι, τὴν σύγχυσιν· ἂς μὲ συγχωρήσῃ δὲ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος νὰ τῷ εἴπω, ὅτι τὸν βλέπω σύσσωμον εἰς τὴν σύμβασιν αὐτοῦ· γόνιμον νοῦν, δεξιότητα, ἀποφασιστικὸν, τόλμην, ὅλα τὰ βλέπω, ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τῷ εἴπω, καὶ τὸ ἀνακόλουθον, τὸ ἀκατάστατον. Παραδέχεται, κύριοι, τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, ναὶ ἢ ὄχι; οὔτε ναὶ, οὔτε ὄχι. —Χορηγεῖ προνόμιον εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, καὶ προνόμιον ὄχι περιωρισμένον, ὄχι ὡρισμένον ἐντὸς μιᾶς περιφερείας, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν· πρωτοφανὲς προνόμιον διὰ τὴν πατρίδα μας, διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι προνόμιον ἔχει καὶ ἡ ὑπάρχουσα Τράπεζα, ἀλλ’ εἶναι περιωρισμένον ἐντὸς ὡρισμένης περιφερείας. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1843 ἠκολούθησε τὸ ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν Γαλλίᾳ καὶ τὸ ὁποῖον κατόπιν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐφήρμοσεν ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὁ Πήλλ. —Λοιπὸν παραδέχεται δύω εἰδῶν προνόμια· διὰ μὲν τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν ἀπόλυτον καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, διὰ δὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περιωρισμένον ὅπως τὸ εὗρεν ἐντὸς περιφερειῶν γεγραμμένον, τουτέστιν ἐκεῖ ὅπου ἔχει τὸ κεντρικὸν κατάστημα καὶ τὰ ὑποκαταστήματά της. Μεταβαίνει εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἐκεῖ εὑρίσκει ἐλευθερίαν Τραπεζῶν, τὴν καταργεῖ, καθιερώνει τὸ προνόμιον, διότι παραχωρεῖ, ὅπως βλέπετε, εἰς τὸν κ. Βαλτατζῆν τὸ δικαίωμα συστάσεως Τραπέζης μὲ ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἐπιφυλαττομένων τῶν δικαιωμάτων τῆς ὑπαρχούσης Τραπέζης· καὶ καθὼς ἐξηγήθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, δίδει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀνανεώσεως εἰς τὴν ὑπάρχουσαν· ἄρα ὑπάρχει προνόμιον μὲ δύω Τραπέζας· εἶναι πρωτοφανές. Παραδέχεται τὴν δυϊκότητα, τὴν δυάδα, εἶναι καὶ προνόμιον καὶ ἐλευθερία· ἔρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἤτοι εἰς ὅσας ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχουν ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἐκεῖ τί, νομίζετε, καθιερώνει; τὴν πληθὺν τῶν Τραπεζῶν, τουτέστι τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν. Βλέπετε ὅτι 4 εἴδη ἐπενόησεν ὁ νοῦς του, προνόμιον μ’ ἔκτασιν καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος, προνόμιον μὲ ὡρισμένην περιφέρειαν, ἐλευθερίαν μὲ δύω Τραπέζας, ἐλευθερίαν μὲ πολλὰς Τραπέζας.»

§173ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐπιτυχῶς τὸν κατεκρίνατε.

§174ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὰ αὐτὰ προτείνετε· ἐπίτηδες τὰ ἀνέγνωσα, διὰ νὰ μὴ ὑποθέσητε, ὅτι ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἀπὸ πνεῦμα συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας ὁδηγοῦμαι. Ὄχι, κύριοι· σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐπίτηδες τὰ ἀνέγνωσα διὰ νὰ σᾶς ἀφαιρέσω αὐτὴν τὴν ὑποψίαν. Μάλιστα ὑμᾶς (τοὺς σημερινοὺς ὑπουργοὺς) θέτω εἰς καλλιτέραν θέσιν. Ὑμεῖς ἀντεγράψατε, κύριοι, δὲν εἶσθε πρωτότυποι· ἑπομένως εἶσθε κατά τι δεδικαιολογημένοι, διότι ἀναφέρεσθε εἰς προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, τῆς ὁποίας τὴν πρωτοβουλίαν εἶχεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος. Βλέπετε, ὅτι σᾶς ἀποδίδω πληρεστάτην δικαιοσύνην. Κατ’ ἐκείνην τὴν συζήτησιν εἶχον εὐτυχῶς σύμμαχον ἓν ἀξιοσέβαστον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐδιοίκησε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους μας καὶ πολλὰ συγγράμματα ἀνέγνωσε καὶ περιοδείας ἔκαμεν εἰς μεγάλα ἔθνη. Ἰδοὺ τὸ σεβαστὸν τοῦτο πρόσωπον κατ’ ἐκείνην τὴν συζήτησιν τὶ λέγει ἀντικροῦον τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ὅπως καὶ ἐγὼ τὸν ἀντέκρουον.

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος;

§176ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κύριος Χρηστίδης. Ἦτο περιττὸν νὰ τὸν ὀνομάσω, ἀφοῦ εἶπον τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα τὸν χαρακτηρίζουν. «Μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ἦλθον, τὰ εὗρον, τὰ ἔφερα. Ὄχι, κύριε ὑπουργέ, ἔχεις τὴν πρωτοβουλίαν καὶ εἶσαι ὑπεύθυνος, διότι φέρει τὴν ὑπογραφήν σου ἡ σύμβασις αὕτη· εἰπὲ καθαρά, ἂν οὕτω φρονῇς, δὲ, μᾶς συμφέρει αὐτὴ ἡ Τράπεζα. Ἀλλά, κύριοι, ἂς μὴ ἐνδιατρίβωμεν εἰς γεγονότα· ἐσεβάσθη ἡ Συνέλευσις τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἅπαξ ἀπέκτησεν αὐτὴ ἡ Τράπεζα, καὶ τὸ σέβεται καὶ ἡ κυβέρνησις. Μένει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἕτερον ζήτημα, ἤγουν ἂν συμφέρῃ νὰ συνυπάρχωσιν αἱ δύω Τράπεζαι, αἱ 3 Τράπεζαι, ἢ ἂν δὲν συμφέρῃ. Συνύπαρξις, κύριοι, δύω Τραπεζῶν, ἐχουσῶν τὸ δικαίωμα νὰ βάλωσιν εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια, δὲν εὐοδοῦται, διότι ἡ μία Τράπεζα ἐξογκόνει ὑπὲρ τὸ δέον τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς καὶ βάλλει εἰς κυκλοφορίαν χαρτιά· βάλλει συγχρόνως καὶ ἡ ἄλλη Τράπεζα, καὶ τότε ποία εἶναι ἡ λύσις αὐτῆς τῆς καταστάσεως; ὅτι θὰ καταντήσωσι τὰ γραμμάτια εἰς μίαν βιαίαν κυκλοφορίαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον αἱ πολλαὶ τράπεζαι τῆς αὐτῆς φύσεως δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξωσι, καὶ αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι καὶ διὰ τὴν Γαλλίαν καὶ διὰ τὸ Βέλγιον καὶ διὰ τὴν Ἰταλίαν· παντοῦ ἐπροτιμήθη τὸ ἑνιαῖον τῆς Τραπέζης. Ἔχομεν ἀληθῶς ἐναντία παραδείγματα τῆς Ἀμερικῆς· εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπῆρχεν ἐλευθερία Τραπεζῶν, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἷς τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων καὶ φίλων μου μὲ εἶχεν ἀπειλήσει ἄλλοτε ἀπὸ τὴν ἕδραν του, ὅτι θὰ μοὶ ἀποδείξῃ μίαν ἡμέραν, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἔφερε μεγάλα ἀποτελέσματα, ἐπλούτισε τὸν τόπον αὐτόν· ἐγὼ διϊσχυρίζομαι, ὅτι δὲν ἐπλούτισε τὸν τόπον ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς τῶν Τραπεζῶν, ἀλλ’ αἱ μεγάλαι χρεωκοπίαι, τὰς ὁποίας κατὰ δεκαετίαν κάμνει ἡ Ἀμερικὴ ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, ὡς συνέβη κατὰ τὸ 1837, 1847, 1857 κτλ.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ κύριος Χρηστίδης συνεφώνει τότε μετ’ ἐμοῦ ἀποδεχόμενος τὰς ἰδέας μου ὑπὲρ τοῦ προνομίου, ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν· σήμερον ὅμως ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του εἰς σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δέχεται δύω Τραπέζας ἐν Ἑπτανήσῳ ἐκδιδούσας τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐὰν τότε ἢ τώρα ἔχῃ δίκαιον, παρακαλῶ τὸν ἴδιον νὰ μᾶς φωτίσῃ, διότι εἰς τὸ διάστημα τῶν 9 ἐτῶν ὁ κύριος Χρηστίδης ἐμελέτησε περισσότερα καὶ ἐφωτίσθη, ἐνῷ ἐγὼ ἔμεινα ὀπίσω ὑποστηρίζων καὶ σήμερον τὰς ἰδέας καὶ ἀρχὰς, ἃς ὑπεστήριζον τῷ 1864.

§177ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶναι πρᾶξις τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι πρᾶξις τῆς κυβερνήσεως· δὲν δύνασθε νὰ ἐξάξητε κἀνὲν συμπέρασμα· ἠμπορεῖτε μόνον νὰ εἰπῆτε, διατί, κύριε Χρηστίδη, δὲν ἐδώκατε τὴν παραίτησίν σας, ἐὰν ἐθεωρεῖτε τὴν πρᾶξιν τόσον σπουδαίαν καὶ εἶσθε εἰς διαφωνίαν; Καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα, ὅπως ἄριστα γνωρίζετε, κύριε Κεχαγιᾶ, διότι καὶ ὑμεῖς ὑπήρξατε πολλάκις μέλος ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, σᾶς διαβεβαιοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ὑπῆρξεν εἰς πολλὰ ζητήματα διαφωνία, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ τὴν παραίτησίν τινος ἐξ ἡμῶν.

§178ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂν ἀνέφερα τὸν κ. Χρηστίδην, τὸν ἀνέφερα ὡς μίαν autorité ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικά μας. Βεβαίως καὶ ἐγὼ, ὅταν ποτὲ ὑπῆρξα ὑπουργὸς, ἐνδεχόμενον νὰ εἶχον εἴς τινα ζητήματα γνώμην διάφορον τῆς πλειονοψηφίας, δὲν ἔβλεπον ὅμως πάντοτε τόσον σπουδαίαν τὴν περίστασιν, ὥττε νὰ παραιτηθῶ. Ἀλλ’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου Χρηστίδου μόνον ὡς μίαν ἐπισημότητα διὰ τὰ οἰκονομικά.

§179ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, αὐτὸ εἶναι σωστόν.

§180ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι! δόσατε τὴν δέουσαν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, διότι ὁλόκληροι τόμοι ἐγράφησαν περὶ αὐτοῦ, τοὐτέστιν ἂν συμφέρῃ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπικράτειαν ἢ μᾶλλον εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν περιφέρειαν τῆς αὐτῆς ἐπικρατείας ἡ ὕπαρξις πολλῶν Τραπεζῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἢ πρέπει νὰ ᾖναι μία. Παρατεταμέναι συζητήσεις ἔλαβον χώραν εἰς κοινοβούλια, ἀκόμη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀκαδημίαν τῶν Παρισίων. Ὁποῖον δὲ ὑπῆρξε τὸ θεωρητικὸν καὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα αὐτῶν τῶν σπουδαίων συζητήσεων, τὸ βλέπετε καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην. Ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία διακρίνεται διὰ τὴν πρόοδον τῶν οἰκονομολογικῶν ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν, τὸ Βέλγιον, ἡ Αὐστρία, ἡ Ῥωσσία, ἡ Ἱσπανία, ἀκόμη, κύριοι, αὐτὴ ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία παρουσιάζει τὸ παράδειγμα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ὁ Κόβδεν, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀπόστολος αὐτῆς τῆς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, κατόπιν ὁ Πὴλλ καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ Γλάδστων, αὐτοὶ οἱ μεγάλοι ἄνδρες τί παρεδέχθησαν διὰ τὴν πατρίδα των, διὰ τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποία ἦτο καὶ εἶναι τὸ κέντρον ὅλου τοῦ κόσμου ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον; παρεδέχθησαν τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν γραμμάτια. Μία, κύριοι, ὑπάρχει Τράπεζα εἰς ὡρισμένην, ἐννοεῖται, περιφέρειαν ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὁ Πὴλλ, κύριοι, εὗρεν 900 Τραπέζας καὶ κατέγεινεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν αὐτῶν. Ὑπῆρχον τῳόντι πρότερον περισσότεραι, ἀλλὰ τοῦτο διήρκεσεν ἐφ’ ὅσον ἐπεκράτουν ἐσφαλμέναι ἰδέαι· ἀφ’ οὗ ὅμως οἱ ἄνθρωποι ἐφωτίσθησαν, κατέγειναν πῶς νὰ τὰς ἐλαττώσουν καὶ πῶς νὰ κατορθώσουν εἰς πᾶσαν ἐπικράτειαν νὰ ᾖναι μία Τράπεζα· θὰ σᾶς ἐξηγήσω δὲ τοὺς λόγους.

§181ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς τὴν Σκωτίαν, εἰς τὴν Ἰταλίαν;

§182ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, μοὶ λέγει, εἶναι πολλαὶ Τράπεζαι. Ναί, κύριοι, διότι συνεχωνεύθησαν πολλαὶ ἐπικράτειαι εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν, ὅπερ συνέβη καὶ παρ’ ἡμῖν, ἤτοι νὰ προσαρτηθῇ ἡ Ἑπτάνησος εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ παρουσιασθῶσιν ἐκ τούτου δύω Τράπεζαι. Ἀλλ’ ἐνῷ σήμερον εἰς τὴν Ἰταλίαν σκέπτονται καὶ ἐργάζονται πῶς νὰ συγχωνεύσουν ὅλας αὐτὰς τὰς Τραπέζας εἰς μίαν, ἡμεῖς σκεπτόμεθα πῶς νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς ὑπαρχούσας δύω. Ἐντρέπομαι ἀληθῶς ὡς μέλος τοῦ κοινοβουλίου, διότι πρόκειται ν’ ἀκουσθῇ εἰς τὸν ἔξω κόσμον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ σήμερον, ἀπέναντι μιᾶς ἀρχῆς γενικῶς παραδεδεγμένης παρ’ ὅλων τῶν ἐθνῶν τοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἓν τραπεζικὸν γραμμάτιον εἰς κυκλοφορίαν, ἀντὶ νὰ σκέπτηται διὰ τίνος μέσου δύναται ταχύτερον νὰ φθάσῃ εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, σκέπτεται πῶς ν’ ἀπομακρυνθῇ αὐτοῦ πολλαπλασιάζουσα τὰς ὑπαρχούσας Τραπέζας. Εὑρίσκομεν δύω· ἀντὶ νὰ σκεπτώμεθα πῶς νὰ τὰς συγχωνεύσωμεν, προσπαθοῦμεν πῶς νὰ τὰς κάμωμεν τρεῖς.

§183ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἦλθεν ἓν ἔγγραφον σχετικὸν τῆς Ἰονικῆς τραπέζης· παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ διακόψω τὸν ἀγορεύοντα.

§185ΖΩΧΙΟΣ. Ἔχει σχέσιν.

§186ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ σχέσιν μὲ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐγὼ πρόκειται νὰ εἴπω. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐν Γαλλίᾳ Τραπεζῶν. Ὑπῆρχον μέχρι τοῦ 1848 ἐν Γαλλίᾳ 17 Τράπεζαι, ἐκδίδουσαι τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ ὄχι εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν περιφέρειαν· ἑκάστη Τράπεζα εἶχε τὴν περιφέρειάν της· λόγου χάριν, ἡ Banque de France, ἡ ὁποία ἦτο ἡ κεντρικὴ, εἶχε περιφέρειάν τινα ὡρισμένην· ἄλλη ἡ τράπεζα τοῦ Λυὼν, ἄλλη ἡ τράπεζα τῆς Μασσαλίας κλπ. καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι καὶ ὁ ἰδικός μας περὶ τραπέζης νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι περίπου ἀντιγραφὴ τοῦ Γαλλικοῦ, αὐτὸ τὸ ἴδιον σύστημα παρεδέχθη, ἤτοι νὰ ὑπάρχουν μὲν πολλαὶ Τράπεζαι, ἀλλὰ ἑκάστη μὲ διακεκριμένην περιφέρειαν, οὐδέποτε ὅμως εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν περιφέρειαν δύω τράπεζαι. Εἰς τὰ 1848, ὅτε ἡ Γαλλία ἐδημοκρατήθη, (ἀναφέρω δὲ τὴν ἐποχὴν τῆς δημοκρατίας, διὰ νὰ ἰδῆτε τί ἔπραξε μία δημοκρατικὴ ἐθνοσυνέλευσις, ἡ ὁποία εἶχε τάσεις ἀποκεντρώσεως, διότι διὰ τῆς ἀνακηρύξεως τῆς δημοκρατίας ἐπολέμησε τὸ Γαλλικὸν ἔθνος τὴν συγκέντρωσιν), τί ἀπεφάσισεν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα; Εἰς τὰ 1848 λοιπὸν ἡ δημοκρατουμένη Γαλλία ἀπεφάσισε νὰ συγχωνευθῶσιν ὅλαι αἱ ἐντὸς αὐτῆς ὑπάρχουσαι τράπεζαι εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτήν· τὴν συγχώνευσιν δὲ ταύτην δὲν εὗρον ὡς ἀσυμβίβαστον μὲ τὰς ἐπικρατούσας τότε ἐν Γαλλίᾳ ἀρχὰς ἀποκεντρώσεως. Ἔκτοτε δὲ μέχρι σήμερον δὲν εἶναι ἄλλη γνωστὴ Τράπεζα ἐν Γαλλίᾳ, ἡ ὁποία περιέχει 33 ἑκατομμυρίων πληθυσμόν, παρὰ μία καὶ μόνη Τράπεζα· αὐτὴ δὲ ἡ Τράπεζα προσέφερε τὰς μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ προσφάτως ἀκόμη ἀπέναντι τῶν κολοσσιαίων ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνεδέχθη τὸ γαλλικὸν ἔθνος νὰ ἐκπληρώσῃ, τοὐτέστι 5,000,000,0000. Ὁ Thiers, ἐὰν ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσίν του, ἔκαμε τὰ μεγαλείτερα ἐγκώμια ὑπὲρ τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, διότι τῳόντι αὐτὸ τὸ κατάστημα ἠδυνήθη νὰ συντρέξῃ τὴν κυβέρνησιν ὅπως ἐξέλθῃ ὁ τόπος ἀπὸ μίαν οἰκονομικὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν οἱ πάντες ἐφοβοῦντο εἰς τὸ ἄκουσμα, ὅτι πέντε milliards ἀνέλαβε νὰ πληρώσῃ ἡ Γαλλία. Ποίας λοιπὸν ἄλλας ἐπικρατείας ἔχετε νὰ ἐπικαλεσθῆτε ὡς παράδειγμα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ὑμετέρας γνώμης, τοῦ πολλαπλασιασμοῦ δηλ. τῶν Τραπεζῶν; Μεταβαίνετε εἰς τὸ ἕτερον ἡμισφαίριον, ἤτοι εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἐκεῖ, λέγετε, ὑπάρχουν πολλαὶ Τράπεζαι· καὶ τῷ ὄντι ὑπάρχουσιν, ἀλλ’ ἠκούσατε τί ὁ κ. Χρηστίδης εἶπεν, ὅτι χρεωκοπίαι συνεχῶς λαμβάνουν ἐκεῖ χώραν, ὄχι ἰδιωτῶν ἀλλὰ Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι κάμνουν πολλοὺς πολίτας νὰ κοιμῶνται πλούσιοι καὶ νὰ ἐξυπνῶσι πτωχοί. —Ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν Σκωτίαν τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν πολλῶν τραπεζῶν, ἀλλὰ κατόπιν θέλω σᾶς εἴπει ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅπως ἐξασφαλίσωσι τὸ κοινὸν ἀπὸ τὴν ἀναπόφευκτον συνέπειαν τῆς χρεωκοπίας μιᾶς ἢ καὶ περισσοτέρων Τραπεζῶν, συνέπειαν ἀναπόφευκτον τῆς ὑπάρξεως πολλῶν τραπεζῶν καὶ τοῦ μεταξὺ αὐτῶν συναγωνισμοῦ. Κατόπιν θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἤδη, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν λόγους, τοὺς ὁποίους ἠδυνήθην νὰ μελετήσω καὶ νὰ εὕρω ὀρθοὺς ὡς ἐκ τῆς ἐπὶ τριάκοντα ἔτη ἐνασχολήσεώς μου εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον, ὡς ἐκ τῆς ἀναγνώσεως εἰδικῶν συγγραμμάτων καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐπισκέψεως πολλῶν εὐρωπαϊκῶν Τραπεζῶν, καὶ ἰδίως τῆς γαλλικῆς, εἰς ἣν εἰργάσθην ἄλλοτε περὶ τοὺς 8 μῆνας μελετῶν ἰδίως τὸν διοργανισμὸν αὐτῆς. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὰ οἰκονομικῶς προηγμένα ἔθνη νὰ παραδεχθοῦν τὸ ἑνιαῖον καὶ ν’ ἀποκρούσουν τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι τὰ ὑπεχρέωσαν, ὅπου ἐξ ἐσφαλμένων ἰδεῶν ὑπῆρχον πολλαὶ Τράπεζαι, ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὸ νὰ τὰς συγκεντρώσουν εἰς μίαν. Ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ προνομίου, ἡ λέξις «προνόμιον», κύριοι, ἐννοῶ ὅτι ἠχεῖ κακῶς εἰς τὰ ὦτα· τὸ προνόμιον θεωρεῖται κοινῶς ἐπαχθές· ἀλλ’ οἱ ὑπερασπιζόμενοι τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν δὲν τὸ ὀνομάζουν προνόμιον, τὸ χαρακτηρίζουν, καὶ ἔχουν πολὺ δίκαιον, ὡς δικαίωμα τῆς ἐπικρατείας, μὴ διαφέρον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχουν αἱ ἐπικράτειαι ὡς πρὸς τὴν ἐκκοπὴν τοῦ νομίσματος. Συγχωρήσατέ με νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὡς πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον τὴν συζήτησιν, ἥτις ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ Michel Chevalier καὶ τοῦ Wolowscki ἐνώπιον τῆς Ἀκαδημίας τῶν Παρισίων· ὁ πρῶτος διϊσχυρίζετο, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν τραπεζῶν εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὰς ἐπικρατείας, ἀλλ’ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀνέφερε καὶ ἐνόησε ταύτην ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως. Ὁ Michel Chevalier ἰσχυρίζετο, ὅτι ἐλευθερία τραπεζῶν θὰ εἴπῃ ἀποχὴ τῆς κυβερνήσεως ἀπὸ πάντα περιορισμὸν τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουν νὰ διεξάγουν τραπεζικὰς ἐργασίας ἐν γένει. Ὅπως ἕκαστος πολίτης ὅπως μία ὁμόῤῥυθμος ἢ ἑτερόῤῥυθμος ἑταιρία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ συναλλάγματα καὶ ἐμπορικὰ γραμμάτια, οὕτω πως, λέγει, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ ἀνώνυμα γραμμάτια. Ὁ Michel Chevalier δὲν ἐννοεῖ, ἐμπαίζει μάλιστα τὴν ἐλευθερίαν τῶν τραπεζῶν, ὅταν ἡ κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ νόμου νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν, τὸ ποσὸν τῶν δυναμένων νὰ ἐκδοθῶσι τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ποῦ ὑπάρχει τότε, λέγει, ἡ ἐλευθερία τῶν τραπεζῶν; Κατ’ αὐτὸν, ἐλευθερία τραπεζῶν ὑπάρχει ἐκεῖ, ὅπου ἕκαστος πολίτης, ὁ ὁποῖος μετέρχεται τὸ ἐμπόριον καὶ δύναται νὰ ἐκδίδῃ συνάλλαγμα διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἢ ἐμπορικὰ γραμμάτια, ἑκάστη ἐμπορικὴ ἢ τραπεζικὴ ἑταιρία δύναται νὰ ἐκδίδῃ καὶ γραμμάτια ἀνώνυμα ἄνευ περιορισμῶν τιθεμένων ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ, ἀφίνεται πλήρης ἐλευθερία ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν, πλήρης δὲ ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ εὐθύνη εἰς τοὺς δεχομένους ἢ λαμβάνοντας τὰ τοιαῦτα γραμμάτια.

§187ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ Michel Chevalier ὑποστηρίζει la dualité des Banques. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν ἀρνεῖται κἀνείς. Οὔτε ὁ Βολόβσκης, οὔτε κἀνεὶς μονοπωλητὴς λέγει, ὅτι εἶναι δικαίωμα, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν κοινωνίαν ἀπέναντι τῶν τραπεζῶν.

§188ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ Michel Chevalier εἶναι ὑπὲρ τῆς pluralité des Banques καθ’ ὃν τρόπον ἀνωτέρω ἐξήγησα. Ἐν τούτοις τὸ σύστημα τοῦτο ἀπέκρουσεν ὁ Βολόβσκης, εἷς ἐκ τῶν ὡσαύτως σοφῶν ἀνδρῶν τῆς Γαλλίας, ὅστις διωργάνωσε τὴν Κτηματικὴν τῆς Γαλλίας τράπεζαν καὶ ἐδιοίκησεν αὐτὴν ἐπὶ πολλὰ ἔτη· εἶναι Πρῶσσος, νομίζω, καθηγητὴς καὶ μέλος τῆς Ἀκαδημίας. Ὁ Βολόβσκης λοιπὸν λέγει, ὅτι «ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων ἐκπληρούντων λειτουργίαν νομίσματος δὲν εἶναι ἀντικείμενον βιομηχανίας· διὰ τοῦτο ὁ προσδιορισμὸς αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἓν μονοπώλιον. Καθῆκον τῆς ἐπικρατείας εἶναι νὰ ἐξελέγχῃ τὸ νόμισμα καὶ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον ἐκπληροῖ τὴν λειτουργίαν τοῦ νομίσματος· ἤτοι ἡ ἐπικράτεια ὀφείλει νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τὸ αὐτὸ δικαίωμα, ὅπερ ἐξασκεῖ ἐξελέγχουσα τὰ σταθμὰ καὶ τὰ μέτρα.» Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων δὲν ἀποτελεῖ μονοπώλιον, δὲν εἶναι προνόμιον, ὁποῖον μία ἐπικράτεια δύναται νὰ χορηγήσῃ ὑπὲρ ἑνὸς εἴδους βιομηχανίας. Εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ἐξάσκησις ἑνὸς ἀστυνομικοῦ καθήκοντος τῆς ἐξουσίας ἐπὶ τοῦ κυκλοφοροῦντος πιστωτικοῦ νομίσματος. Ἀλλ’ ἀδιάφορος εἶναι, κύριοι, ὁ χαρακτηρισμὸς, τὸν ὁποῖον δίδουν ἄλλοι εἰς τὰ τραπεζικὰ αὐτὰ γραμμάτια. Μᾶς ἐνδιαφέρει μόνον νὰ ἐξετάσωμεν τίνες εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους αἱ κυβερνήσεις εἰς μίαν ἑταιρίαν ἀνώνυμον χορηγοῦν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Εἶναι τάχα λόγος νὰ προσφέρῃ ἡ ἐπικράτεια συμφέροντα εἰς τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρίας ἐκείνης; οὐχὶ βέβαια· τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων χορηγεῖται εἰς μίαν ἑταιρίαν πρὸς ὠφέλειαν αὐτῆς τῆς κοινωνίας. Πῶς δὲ προέρχεται ἡ ὠφέλεια τῆς κοινωνίας ἐκ τοῦ μονοπωλίου τούτου, δόσατέ μοι, παρακαλῶ, ὀλίγην προσοχήν· θὰ προσπαθήσω καὶ ἐλπίζω νὰ σᾶς εὐχαριστήσω. Ὡς σᾶς εἶπον, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκπληροῦν τὴν λειτουργίαν τοῦ νομίσματος. Διὰ νὰ ἐκπληροῖ δὲ, κύριοι, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τὴν λειτουργίαν αὐτὴν, πρέπει νὰ ἔχῃ ὅσον εἶναι ἐφικτὸν τὰ προσόντα τοῦ νομίσματος· ὅσον περισσότερον τὸ ἀντικαθιστᾷ καὶ εἰσέρχεται εἰς ὅλας τὰς λειτουργίας τοῦ νομίσματος, τοσοῦτον περισσότερον συμπληροῖ καὶ προσεγγίζει τὰ προσόντα τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. — Ποῖον δὲ εἶναι τὸ πρώτιστον καὶ τὸ κύριον τοῦ νομίσματος προσόν; τὸ νὰ εἶναι παντοῦ δεκτὸν, καὶ τὸ νὰ μὴ ἀπαντᾷ ἐμπόδιόν τι εἰς τὰς συναλλαγὰς, διότι ὁ προορισμός του εἶναι νὰ χρησιμεύῃ ὡς ὄργανον τῶν συναλλαγῶν. Λοιπὸν διὰ τῆς ἐκδόσεως γραμματίων μιᾶς μόνης τραπέζης τί ἐπιτυγχάνεται; ἡ εὔκολος αὐτῶν κυκλοφορία, ἡ ἀποδοχὴ αὐτῶν ἄνευ ἐμποδίου καὶ ἄνευ δυσπιστίας, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ ἐκτίμησις μεταξὺ γραμματίων πολλῶν τραπεζῶν· ἑπομένως ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ ἡ δι’ αὐτῶν ἐκπλήρωσις τῶν λειτουργιῶν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Τοὐναντίον, διὰ τῆς ἐκδόσεως γραμματίων ὑπὸ πολλῶν τραπεζῶν, τὰ γραμμάτια ταῦτα ἀπομακρύνονται περισσότερον ἀπὸ τὰ προσόντα τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἐπιβάλλουν εἰς τοὺς συναλλαττομένους τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ἐκτιμοῦν ἑκάστοτε τίνα ἐκ τῶν γραμματίων εἰσὶν ἀσφαλέστερα καὶ τίνα γεννοῦν δυσπιστίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας οἱ συναλλαττόμενοι προτιμοῦν νὰ μεταχειρίζωνται μεταλλικὸν νόμισμα. Ὁποῖον δὲ τὸ ἀποτέλεσμα; τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια δὲν ἐκπληροῦσι τὴν λειτουργίαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ἢ ἐκπληροῦσι ταύτην εἰς βαθμὸν μικρότερον, καὶ ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν δυναμένων νὰ κυκλοφορῶσι γραμματίων εἶναι μικρότερον, καὶ ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον προὐτίθετο ἡ ἐπικράτεια ἐπιτρέψασα τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν, ἢ δὲν ἐκπληροῦται ποσῶς ἢ ἐκπληροῦται ἀνεπαρκῶς. Αἱ παρατηρήσεις μου αὗται ἔχουν ἐφαρμογὴν ὅταν γραμμάτια πολλῶν τραπεζῶν πρόκειται νὰ ἔχωσι κυκλοφορίαν ἐντὸς τῆς αὐτῆς περιφερείας, ὡς προτείνεται διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Οὐχ ἧττον ἐφαρμόζονται καὶ ὅταν ἑκάστη τράπεζα ἔχῃ ἰδίαν μὲν περιφέρειαν ἀλλὰ μικρὰν, ἤτοι ὅταν πολλαὶ τράπεζαι μὲ ἰδίαν περιφέρειαν ὑπάρχωσιν ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἐπικρατείας, ὡς ὑπῆρχον πρὸ τοῦ 1848 ἐν Γαλλίᾳ. Ἐὰν, ὡς ἓν παραδείγματι, ὑπῆρχεν ἰδία τράπεζα εἰς τὰ Μέγαρα μὲ ἰδίαν περιφέρειαν, τί ἤθελε συμβῆ; ὁ ἔμπορος τῶν Ἀθηνῶν, μεταβαίνων εἰς τὰ Μέγαρα ἵν’ ἀγοράσῃ ἔλαιον, δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ μαζῆ του τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς ἐν Ἀθήναις τραπέζης, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ὦσι δεκτά· καὶ τἀνάπαλιν ὁ Μεγαρεὺς, ἐρχόμενος εἰς Ἀθήνας ἵνα ἀγοράσῃ ἐμπορεύματα, δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ μεθ’ ἑαυτοῦ γραμμάτια τῆς ἐν Μεγάροις τραπέζης. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἵνα ἐκπληροῖ τὸν προορισμόν του, ἤτοι ν’ ἀναπληροῖ ἐν ταῖς συναλλαγαῖς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, πρέπει νὰ ᾖναι ὁμοιόμορφον, τῆς αὐτῆς ἀξίας, τῶν αὐτῶν ἐγγυήσεων, ἤτοι πρέπει νὰ ἐκδίδηται ὑπὸ μιᾶς καὶ μόνης τραπέζης καὶ νὰ ἔχῃ περιφέρειαν κυκλοφορίας ὅσον εἶναι δυνατὸν μεγαλειτέραν τοὐλάχιστον καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν μιᾶς ἐπικρατείας. Ἀσφαλέστερα δὲ καὶ πληρέστερα θὰ ἐπετύγχανε τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τὸν προορισμόν του, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο ἓν εἰς πολλὰς ἐπικρατείας εὑρισκομένας εἰς συναλλαγάς· ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, ἐπαρκὴς θεωρεῖται ἡ ὅλη ἔκτασις μιᾶς ἐπικρατείας. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἕτερον λόγον. Ἐὰν μία ἑταιρία μὲ ἐγγυήσεις ἱκανὰς, τὰς ὁποίας λαμβάνουν αἱ κυβερνήσεις διὰ νὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων, ἐὰν, λέγω, μία ἑταιρία τοιαύτη, ἀντὶ νὰ μεταχειρίζεται τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὸ ταμεῖόν της, μεταχειρίζεται πιστωτικὰ ὄργανα, ἀντιπροσωπεύοντα τὸ μέταλλον, δηλαδὴ τραπεζικὰ γραμμάτια, γίνεται ὡς ἐκ τούτου πολλαπλασιασμὸς τοῦ νομίσματος καὶ συνέπεια τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τούτου εἶναι ἡ ἀφθονία τοῦ νομίσματος, ἡ δὲ ἀφθονία αὕτη συνεπιφέρει τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων. Ἐὰν, κύριοι, ἀφαιρέσητε τὰ γραμμάτια ὅλων τῶν τραπεζῶν, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦσι, θὰ ἴδητε τοὺς τόκους ἀναβιβαζομένους εἰς 50%· μόνη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει εἰς κυκλοφορίαν 32 ἑκατομμύρια, ἔχει δὲ μεταλλικὸν 15 ἑκατομμυρίων· πηγάζει ἑπομένως αὔξησις νομίσματος 17 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον τὰ γραμμάτια καὶ μόνον τὸ μεταλλικὸν νόμισμα ὑπῆρχεν εἰς κυκλοφορίαν, ἤτοι μόνον αὐτὸ ἐχρησίμευεν ὡς ὄργανον τῶν συναλλαγῶν, ἤθελεν ἀμέσως ἐκλείψει ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἓν ποσὸν 17 ἑκατομμυρίων· οἴκοθεν δ’ ἐννοεῖται ὁπόσον ἤθελεν ἐκ τούτου ἐπέλθει ἡ αὔξησις τοῦ τόκου. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἕτερος οὐσιώδης λόγος ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῶν τραπεζῶν.

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἔκδοσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀποσύρει τὸ μεταλλικὸν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν; τὸ μεταλλικὸν εἶναι ἀκριβώτατον τότε, ναὶ ἢ ὄχι;

§190ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀληθῶς διὰ τῆς ἐκδόσεως γραμματίων ἀποσύρεται ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ἀλλ’ ἀντ’ αὐτοῦ τίθεται εἰς κυκλοφορίαν μεγαλείτερον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, τοῦ πλεονάζοντος ἀντιπροσωπευομένου ὑπὸ ἄλλων ἀντιτίμων· ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὅσον ποσὸν μετάλλου ἀποσύρει ἡ τράπεζα διὰ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων της, τοσοῦτον ποσὸν γραμματίων ἐκδίδει, τότε ἀποβαίνει ἄσκοπος καὶ ἀνωφελὴς ἡ ἰδέα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων. Τί ὠφελεῖ νὰ ἔχῃ ἡ τράπεζα 15 ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ εἰς τὸ ταμεῖόν της καὶ νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια ἴσης ἀξίας; ἡ κοινωνία δὲν ὠφελεῖται· ὠφελεῖται δὲ μόνον, ἐὰν ἀντὶ τοῦ ἐκ 15 ἑκατομμυρίων μεταλλικοῦ κατορθόνῃ νὰ ἔχῃ εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια διπλασίας ἢ καὶ τριπλασίας ποσότητος.

§191ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ σᾶς κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου προέρχεται ἐκ τῆς ἀδείας τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων καὶ κἀμμίαν σχέσιν δὲν ἔχει μὲ τὸ μεταλλικόν· αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω.

§192ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἕτερον λόγον ὑποστηρίζοντα τὸ ἑνιαῖον τῶν τραπεζῶν, ἐπίσης σπουδαῖον, ὃν εἶχον ὑπ’ ὄψιν οἱ συλλαβόντες τὸ πρῶτον τὴν ἰδέαν τῆς χορηγήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς μίαν ἑταιρίαν μόνον. Εἶναι ὁ λόγος τῆς εὐκόλου ἐπιτηρήσεως τῆς κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ὅταν ὑπάρχει μία τράπεζα, εὔκολος εἶναι ἡ ἐπιτήρησις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, ἐνῷ, ἐὰν ὑπάρχουν πολλαὶ, ἡ ἐπιτήρησις εἶναι δυσκολωτάτη. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, κύριοι, (ἠκούσατε, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἄργους μὲ εἶπε, τί θὰ γείνῃ ὅταν παρουσιασθοῦν τὰ γραμμάτια πρὸς ἐξαργύρωσιν;) ἔλαβον τοιαῦτα μέτρα, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν κοινωνίαν ἀπέναντι παντὸς ἐνδεχομένου κινδύνου. Ἠξεύρετε ποῖον μέτρον ἔλαβεν ὁ Πὴλλ διὰ τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐκ μέρους τῆς ἀγγλικῆς τραπέζης· ἡ ἀγγλικὴ τράπεζα δὲν δύναται νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια, εἰμὴ μόνον τόσου ποσοῦ, ὅσον εἶναι τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον—τοῦτο δὲ συνίσταται εἰς 14 ἑκατομμύρια λιρῶν περίπου—τὰ δὲ πλέον τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τραπεζικὰ γραμμάτια πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ὑπὸ μεταλλικοῦ νομίσματος εὑρισκομένου εἰς τὸ ταμεῖόν της. Ἐχώρισεν εἰς δύω τμήματα, τὸ τμῆμα τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τὸ τμῆμα τῶν προεξοφλήσεων. Τὸ τμῆμα τῶν γραμματίων δὲν δίδει εἰς τὸ τμῆμα τῆς προεξοφλητικῆς τραπέζης γραμμάτια, παρὰ ὅταν λάβῃ τὸ ἀντίτιμον εἰς μεταλλικὸν νόμισμα· τοῦτο, ἐννοεῖται, γίνεται ὅταν πρόκειται νὰ χορηγήσῃ γραμμάτια ὑπερβαίνοντα τὸ ἐκ λιρῶν 14 ἑκατομμυρ. μετοχικὸν κεφάλαιον, ὅπερ εἶναι ἐνδεδυμένον ἢ διατεθειμένον εἰς χρεώγραφα τῆς κυβερνήσεως κατατεθειμένα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς τραπέζης. Αὐτὰς τὰς ἐξασφαλίσεις καὶ ἐγγυήσεις δίδει ἡ ἀγγλικὴ τράπεζα ἀπέναντι τῶν κατόχων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐν γένει δὲ αἱ τράπεζαι δὲν παρέχουσιν ὡς ἐγγύησιν μόνον τὸ μεταλλικὸν τὸ εἰς τὰ ταμεῖά των ὑπάρχον· ὑποχρεοῦνται διὰ τὸ περιπλέον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων νὰ κρατῶσιν ἐμπορικὰ γραμμάτια καὶ ἄλλα ἀντίτιμα εἰσπρακτέα ἐντὸς 3 μηνῶν καὶ ἐνίοτε ἐντὸς 60 ἡμερῶν. Διατί τοῦτο; διότι ἐὰν ἴδῃ ἡ τράπεζα, ὅτι παρουσιάζεται ἀνάγκη ἐξαργυρώσεως γραμματίων πλέον τοῦ εἰς ταμεῖά της μεταλλικοῦ, τότε ἡ τράπεζα λαμβάνει τὰ μέτρα της καὶ εἰσπράττει ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας της, καὶ τοιουτοτρόπως δύναται νὰ ἱκανοποιῇ τὰς περὶ ἐξαργυρώσεως γραμματίων ἀπαιτήσεις. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον αὐταὶ αἱ ἐγγυήσεις, βεβαίως αἱ τράπεζαι δὲν ἐδύναντο νὰ ἔχωσι γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν. Δὲν ἀρκοῦν πρὸς τοῦτο αἱ λαμβανόμεναι διὰ τὰ δάνεια ἀσφάλειαι, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται ἡ πεποίθησις, ἡ βεβαιότης τῆς προχείρου, τῆς ἀμέσου εἰσπράξεως μεταλλικοῦ. Τί ὠφελεῖ ἕνα κομιστὴν γραμματίων, ἐὰν παρουσιασθεὶς εἰς τὴν τράπεζαν καὶ ζητῶν τὴν ἐξαργύρωσιν λαμβάνῃ παρ’ αὐτῆς τὴν ἀπάντησιν, ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένος, ἔχει ὑποθήκας; Ὁ κομιστὴς θέλει νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτιά του, θέλει μεταλλικὸν καὶ ὄχι ἀπαντήσεις περὶ ὑπαρχουσῶν ἀσφαλειῶν. Ὅταν λοιπὸν εἶναι μία τράπεζα, εὐκόλως ἐπιτηρεῖται ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως· ἐὰν ὅμως ὑπάρχωσι πολλαί, εἶναι δυσκολωτάτη ἡ ἐπιτήρησις. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος ὑπάρχει ἐκ προσθήκης λόγος· ὅταν ὑπάρχῃ μία μόνον τράπεζα, ἐπιτηρεῖ αὕτη τὰς ἐπιχειρήσεις τῶν ἐμπόρων, ἐμποδίζει τὰς ἐπισφαλεῖς, τὰς ἐπικινδύνους ἐργασίας, μὴ χορηγοῦσα χρήματα· κανονίζει, μὲ ἄλλας λέξεις, τὰς ἐπιχειρήσεις τῶν πολιτῶν καὶ προλαμβάνει κατὰ τὸ ἐφικτὸν τὰς ζημίας τῶν ἁπλουστέρων. Ἡ ἀγγλικὴ τράπεζα, λόγου χάριν, προσέχει μὴ τολμηροὶ ἐπιχειρηματίαι, ἀναλαμβάνοντες παρακεκινδυνευμένας ἐπιχειρήσεις, δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς τὸ κοινὸν ζημίας· εἰς τοὺς τοιούτους ἀρνεῖται τὴν χορήγησιν χρημάτων. Ἐσχάτως, κύριοι, πρὸ δύω τριῶν μηνῶν, παρετήρησεν ἡ τράπεζα αὕτη, ὅτι πολλαὶ τῶν τραπεζῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐξέδιδον συναλλάγματα ἐπὶ Λονδίνου, τὰ ὁποῖα προεξώφλουν οἱ ἐν Λονδίνῳ ἀνταποκριταί των εἰς τὴν ἀγγλικὴν τράπεζαν· παρετήρησεν, ὅτι τὸ ἀντίτιμον τῶν συναλλαγμάτων τὸ μετεχειρίζοντο οἱ ἐν Κωστ|πόλει τραπεζῖται καὶ οἱ ἀνταποκριταὶ αὐτῶν ἐν Λονδίνῳ πρὸς ἀγορὰν χρεωγράφων τουρκικῶν, τὰ ὁποῖα ἀπέφερον 14 ἢ 15%. Ἔκλεισε, κύριοι, τὴν θύραν εἰς τὰ τοιαῦτα συναλλάγματα. Οὐδὲν συνάλλαγμα ἐκδιδόμενον ἀπὸ τὴν Κωνστ)πολιν ἐπὶ τοῦ Λονδίνου ἡ ἀγγλικὴ τράπεζα ἐδέχετο· αἱ ἰδιαίτεραι τράπεζαι δέχονται, ἀλλὰ ἡ ἀγγλικὴ τράπεζα δὲν δέχεται. Δυνάμεθα, κύριοι, νὰ ἔχωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα, ὅταν ὑπάρχουν πολλαὶ τράπεζαι; Ὄχι βέβαια. Ἡ ἱστορία τῆς Ἀμερικῆς, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Χρηστίδης σᾶς ἀνέφερε, δεικνύει τὰς συνεπείας, τὰς ζημίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη ἡ Ἀμερικὴ ὡς ἐκ τῆς συστάσεως πολλῶν τραπεζῶν.

§193ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπιθυμεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; Ὅπου παρεδέχθη τὸ ἑνιαῖον τῶν τραπεζῶν, ὑποτίθεται ὅτι ἐν ταῖς τραπέζαις ὑπάρχει ἡ ἀναγκαία δύναμις πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας· θέλετε νὰ λάβετε......

§194ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κάμετε ἐρώτησιν πρὶν τελειώσω τὴν γνώμην μου.

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; διὰ τί κυκλοφοροῦν ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς τραπέζης;

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἶπον, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ τέλος ἂς κάμῃ ὅστις θέλει ἐρωτήσεις.

§197ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ ἀπαντήσω καὶ θέλω ἀπαντήσει εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Μ’ ἐρωτᾶτε, διατί, ἐνῷ τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς τραπέζης δὲν εἶναι δεκτὰ ἐν Ἑλλάδι, διατί μόλα ταῦτα κυκλοφοροῦν; Τῷ ὄντι κυκλοφοροῦν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸν λόγον.

§198ΜΑΚΡΗΣ......

§199ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὰ 1868 τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἰονικῆς ἔλαβον ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἑπομένως, ἀφοῦ ἔλαβον ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τὰ δικαιώματα τῶν τραπεζῶν ἐμηδενίσθησαν· ἠδύναντο ἑπομένως καὶ τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης νὰ κυκλοφοροῦν ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι εἶχον ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τουτέστιν ἦταν ὡς νόμισμα. Μετὰ τὴν ἄρσιν ὅμως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐμποδίσθη τοῦτο, ἀλλὰ ἔμειναν λείψανα ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ εἰς τὰ κιβώτια τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου· διὰ τοῦτο βλέπετε νὰ κυκλοφορῶσιν εἰσέτι ἐνταῦθα γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ ταῦτα εἰσὶν ἀναξίας λόγου ποσότητος καὶ σπανιώτατα. Ἂν ἠδύναντο ἀπολύτως νὰ κυκλοφορῶσιν ἐν τῇ παλαιᾷ καλουμένῃ Ἑλλάδι τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἢ τ’ ἀνάπαλιν τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, τότε ποῦ ὑπάρχουσι τὰ διὰ νόμων κεχορηγημένα δικαιώματα; Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα. Παρουσιάζονται χρεωκοπίαι τραπεζῶν εἰς ἐπικρατείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει μία καὶ μόνη τράπεζα; δὲν ὑπάρχει παράδειγμά τι. Ἀπεναντίας παρουσιάζονται συνεχεῖς χρεωκοπίαι τραπεζῶν εἰς ἐπικρατείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν πολλαὶ τράπεζαι καὶ ἰδίως ἐν Ἀμερικῇ· καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς τὴν Σκωτίαν, ὅπου ὑπάρχει τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν, ἀκούσατε ποία μέτρα ἔλαβον αἱ κυβερνήσεις διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν κοινωνίαν, νὰ ἐξασφαλίσωσι τοὺς κατόχους τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ κρίνατε, ἐὰν δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἐλευθερία τραπεζῶν τὸ σύστημα τῆς Ἀμερικῆς. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἔλαβον χώραν μεγάλα δυστυχήματα, μεγάλαι καταστροφαὶ ὡς ἐκ τῆς χρεωκοπίας τῶν τραπεζῶν. Κατέφυγον λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς μέτρον πρὸς πρόληψιν πάσης ὑποτροπῆς· νὰ μὴ ἐπιτρέπουν τὴν σύστασιν τραπεζῶν παρὰ ἐπὶ τῇ βάσει νόμου ἢ γενικοῦ ἢ εἰδικοῦ. Ἀλλὰ ποίαν ἐγγύησιν ἐζήτησαν ἀπὸ ἑκάστην τράπεζαν; τὴν ἑξῆς· ὁλόκληρον τὸ ἀντίτιμον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ θέσῃ ἑκάστη τράπεζα εἰς κυκλοφορίαν, πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύεται ὄχι ἐκ τῶν ἀντιτίμων ἢ τῶν ἄλλων ἀξιῶν τῶν εὑρισκομένων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς τραπέζης, τὰ ὁποῖα ἐπιτηροῦνται ἀπὸ τοὺς ἐπιτρόπους, ἀλλὰ πρέπει νὰ κατατίθεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἤτοι νὰ ἐνδύηται ἢ διατίθηται εἰς δημόσια χρεώγραφα κατατιθέμενα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· πρέπει δὲ νὰ κατατίθηται οὐχὶ μόνον ἴσον ποσὸν, ἀλλὰ πλέον τοῦ ἐκδοθησομένου ποσοῦ γραμματίων κατὰ τὸ ⅒· διατὶ δὲ τοῦτο; διότι ἡ κυβέρνησις λαμβάνει τὰ χρεώγραφα κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν, εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον νὰ ἐκπέσουν τὰ χρεώγραφα, καὶ τότε τὸ ἀντίτιμον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα τίθενται εἰς κυκλοφορίαν, δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτό. Ἡ κυβέρνησις ἐκδίδει τὰ γραμμάτια ὅλων τῶν τραπεζῶν καὶ ἑκάστη τράπεζα θέτει μόνον τὴν ὑπογραφήν της καὶ τὴν σφραγῖδα της. Ἑπομένως ὅλα τὰ γραμμάτια, ἂν καὶ εἶναι ἰδιαιτέρων τραπεζῶν, ἔχουν ὅλα μίαν πίστιν, διότι ὅλα ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ δημόσια χρεώγραφα.

§200ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατατίθενται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§201ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα· ὅλα ἑπομένως φέρουν τὸ ἀπαραίτητον προσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἐκπληροῦν τὴν λειτουργίαν τοῦ νομίσματος· ἔχουσι δηλ. ὅλα τὴν αὐτὴν πίστιν, τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Ὅταν ὑπάρχουν πολλαὶ τράπεζαι ἄνευ τῶν ἐγγυήσεων αὐτῶν καὶ τῆς ἀσφαλείας αὐτῆς, ἡ μία Τράπεζα ἠμπορεῖ ν’ ἀπολαύῃ περισσοτέρας πίστεως, καὶ ἡ ἄλλη ὀλιγωτέρας, καὶ τότε τὰ γραμμάτια τῆς μιᾶς τῆς ἐχούσης μεγαλειτέραν πίστιν κυκλοφοροῦσι περισσότερον καὶ γίνονται δεκτὰ εὐκολώτερον, τὰ δὲ τῆς ἄλλης δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν πίστιν, καὶ διὰ τοῦτο ὅλα τὰ γραμμάτια δὲν παρουσιάζουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, ὡς μὴ ἐμπνέοντα τὴν αὐτὴν πίστιν. Εἰς Ἀμερικὴν εἶναι ἀδιάφορον, ἂν ἐξεδόθη τὸ γραμμάτιον ἀπὸ μεγαλείτερον ἢ μικρότερον κατάστημα, διότι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ἐκδίδει γραμμάτια ἀντιπροσωπευόμενα ἀπὸ χρεώγραφα δημόσια κατατεθειμένα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἰς τὴν Σκωτίαν, κύριοι, δὲν ἔχουν τὸ αὐτὸ σύστημα πρὸς ἀσφάλειαν τῶν κομιστῶν γραμματίων· ἀλλὰ ἔχουν ἓν ἔτι σπουδαιότερον· οἱ κάτοχοι, οἱ ἱδρυταὶ, δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι μόνον διὰ τὸ καταβληθὲν κεφάλαιον. Ὄχι· εἶναι ὑπόλογοι μὲ ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ κληρονόμοι των. Παρέχουν, βλέπετε, μεγάλας ἐγγυήσεις κατὰ τὸ σύστημα τῶν ὁμοῤῥύθμων ἑταιριῶν· ἡ κοινωνία γνωρίζει τὴν περιουσίαν καὶ τὸ ἀξιόχρεων τῶν ἱδρυτῶν ἑκάστης τραπεζικῆς ἑταιρίας καὶ κρίνει περὶ τῆς πίστεως, ἣν πρέπει νὰ ἔχωσι τὰ παρ’ ἑκάστης τῶν ἑταιριῶν τούτων ἐκδιδόμενα τραπεζογραμμάτια. Ὡς ἐν παραδείγματι, συνεστήθη ἐνταῦθα ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ ἔχει ἱδρυτὰς τοὺς κ.κ. Βαλτατζῆν, Ζαρίφην καὶ ἄλλους, οἵτινες ἀπολαμβάνουν τὴν μεγαλειτέραν πίστιν· ἀλλὰ διὰ ποῖον ποσὸν εἶναι ὑπόλογοι; διὰ τὸ ἀντίτιμον μόνον τῶν μετοχῶν, τὰς ὁποίας ἐκράτησαν καὶ καθόσον ἐκράτησαν καὶ ἔχουν τοιαύτας μετὰ τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας, διότι δὲν ἐμποδίζονται νὰ τὰς πωλήσουν. Τί σᾶς ὠφελοῦν αὐτὰ τὰ ὀνόματα τὰ μεγάλα τῶν 5, 6 κεφαλαιούχων, οἵτινες ὁμολογουμένως χαίρουσι μεγίστην ὑπόληψιν; Ἐκτὸς ἐκείνων ἐξ αὐτῶν, οἵτινες ὡς σύμβουλοι ὀφείλουν νὰ ἔχουν ἕνα ὡρισμένον ἀριθμὸν μετοχῶν, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ πωλήσουν, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν γίνονται ἱδρυταὶ ἵνα πωλήσουν τὰς μετοχάς των. Ἂν λοιπὸν συμβῇ δυστύχημά τι εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὁ ἱδρυτὴς καὶ ἡ περιουσία αὐτοῦ δὲν εὐθύνονται.

§202ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δέχεσθε αὐτὸ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν;

§203ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν ἔχομεν τὸ μονοπώλιον.

§204ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἔχετε.

§205ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον αἱ ἐπικράτειαι ὅταν ἀπεφάσισαν νὰ παραδεχθῶσι τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν.

§206ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Κεχαγιᾶ, δὲν πολεμεῖτε τὸ σύστημα, ζητεῖτε ἐγγυήσεις· λοιπὸν ἐμβῆτε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς συμβάσεως διὰ νὰ ἰδῆτε ἂν τὰς εὑρίσκετε.

§207ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν τὸ δέχομαι, τὸ πολεμῶ· ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἐκεῖ ἐδέησε, διὰ νὰ ἀποφύγουν τὰς συνεπείας τοῦ πολλαπλοῦ τῶν τραπεζῶν, νὰ λάβουν αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι ὅπου ὑπάρχει τὸ μονοπώλιον, διότι, ὅπου δὲν ὑπάρχουν κίνδυνοι, εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάρχουν καὶ ἐγγυήσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, τίς ἡ ἀνάγκη διὰ τὴν ἐκτίμησιν καὶ ὀρθοτέραν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος νὰ περιοδεύωμεν ἐν Εὐρώπῃ, διὰ νὰ μάθωμεν ἂν ηὐδοκίμησε καλλίτερα τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν ἢ τὸ ἑνιαῖον; Δὲν ἀρκεῖ ἡ μακρὰ πεῖρα τῶν 30 ἐτῶν τῆς πατρίδος μας; διὰ τί νὰ μὴ κρίνωμεν ὁδηγούμενοι ἐκ τῆς πείρας μας αὐτῆς, ἐὰν τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῶν τραπεζῶν εἶναι ὀρθότερον καὶ καλλίτερον ἢ ὄχι; Πρὸ τριάκοντα ἐτῶν περίπου ἐσυστήθη ἡ Ἐθν. Τράπεζα· εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὄχι μόνον δὲν ἦτο γνωστὸν τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ ἐκδίδωνται τὰ συναλλάγματα καὶ τὰ ἐμπορικὰ γραμμάτια. Εὐδοκίμησε, κύριοι, καὶ πιστεύσατε, ὅτι ὡς ὑποδιοικητὴς τῆς Ἐθν. Τραπέζης ἤθελον ἐνδοιάσει νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς προόδου τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, διότι ἴσως ἤθελον μοὶ ἀποδώσει τὸ ἐλάττωμα τῆς περιαυτολογίας· ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἀπήλλαξεν ἀπὸ τὴν δύσκολον αὐτὴν θέσιν ἐπαινέσας τὸ κατάστημα καὶ παραδεχθεὶς τὴν μεγάλην πρόοδον τὴν ὁποίαν ἔκαμε· διὰ τοῦτο δὲ τὸν εὐχαριστῶ καὶ δημοσίως. Ἡ Ἐθν. Τράπεζα ἐσυστήθη πρὸ 30 ἐτῶν, ὅπως σᾶς εἶπον, μὲ ἐλάχιστον κεφάλαιον· ἤρχισε μὲ 2,000,000 μετοχικὸν κεφάλαιον. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὡς σᾶς εἶπον, ἦτον ἄγνωστον εἰς τὴν Ἑλλάδα· διὰ τοῦτο δὲ τὸ ποσὸν τῆς κυκλοφορίας αὐτοῦ ὑπῆρχεν ἐλάχιστον ἐν ἀρχῇ, ηὔξησε δὲ βαθμηδὸν, ἤτοι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀναβῇ εἰς 32,000,000 περίπου. Τὸ σπουδαιότερον δὲ προσὸν τοῦ καταστήματος αὐτοῦ ὑπῆρξε τοῦτο, ὅτι ἐνέπνευσε πίστιν εἰς τὴν κοινωνίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρομηθεύθη 18,000,000 καταθέσεις ἐντόκους καὶ 3–4 ἑκατομμύρια ἀτόκους καταθέσεις. Μὲ μετοχικὸν δὲ κεφάλαιον ἐκ 16 ἑκατομμυρίων καὶ μὲ ἀποθεματικὸν ἐξ ἄλλων 8 ἔχει ἐνεργητικὸν 85,000,000, ἐξ ὧν 15 εἰς μέταλλον, τὰ δὲ λοιπὰ 70 εἰς χορηγήσεις δανείων. Εἶναι μικρὰ ἡ πρόοδος, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐθν. Τράπεζα; Διατί ἐπέτυχε; διότι εἶχε τὸ μονοπώλιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σήμερον θέλομεν νὰ καταστρέψωμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Πραγματικῶς τὸ μονοπώλιον εἰς τὸν νόμον δὲν ὑπάρχει, καὶ χρεωστῶ νὰ τὸ εἴπω διὰ νὰ ἦμαι δίκαιος πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως· δὲν καινοτομεῖ εἰς τὴν σύμβασιν ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις, ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα. Τῳόντι ὁ Νόμος περὶ τῆς Ἐθν. Τραπέζης δὲν ἔδιδε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας εἶχεν ἢ ἔχει καταστήματα· ἀλλὰ τὸ γράμμα αὐτοῦ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ἰσχύοντος ἐν Γαλλίᾳ ὅταν ἐπεκράτει τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν, τὸ γράμμα ἔμενε νεκρὸν, καθόσον καὶ εἰς ὅσας ἐπαρχίας δὲν εἶχεν ὑποκαταστήματα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἑπομένως εἶχον εἰς αὐτὰς κυκλοφορίαν ὄχι ἀποκλειστικὴν τὰ γραμμάτιά της, πράγματι ἐφηρμόσθη ἡ ἀποκλειστικὴ κυκλοφορία, διότι οὐδεμία ἄλλη Τράπεζα ἐσυστήθη εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ συστηθῇ καὶ εὐδοκιμήσῃ κατὰ τοὺς φυσικοὺς νόμους τῶν Τραπεζῶν. Καὶ ὡς πρὸς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως δὲν καινοτομεῖ, ὑπάρχει νενομοθετημένον· ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀπεφάσισε κατὰ τὸ 1864 νὰ χορηγηθῇ ἀποκλειστικὸν προνόμιον οὐ μόνον εἰς τὴν πρώην Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Θεωρεῖτε λοιπὸν, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ἀναγκαῖον τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον; Διότι ἄλλως δὲν ἠθέλατε δώσει αὐτὸ ἐπὶ 50 ἔτη εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Διατί εἶσθε ἀσυνεπὴς εἰς τοῦτο; Ἂν νομίζετε, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως πολλῶν τραπεζῶν ἐν τῷ μέλλοντι θεραπεύονται καλλίτερον αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου, τότε καταστρέφετε τὸ μέλλον τοῦ τόπου καθιεροῦντες τὸ μονοπώλιον διὰ τὴν Κτηματικήν.

§208ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κἀνὲν παράδειγμα δύω κτηματικῶν τραπεζῶν εἰς ἕνα τόπον, οὐδὲ τὸ ἀξιοῖ ἡ ἐπιστήμη.

§209ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὸ Βέλγιον, ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, ὑπάρχουν δύω τρεῖς κτηματικαὶ τράπεζαι.

§210ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠμπορεῖ.

§211ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ σύστασις τῆς νέας τραπέζης, περὶ ἧς πρόκειται, ὠφελεῖ τὸ ἐμπόριον· ἀλλὰ οἱ ἔμποροι, κύριοι, εὐκολώτερον εὑρίσκουσι χρήματα· οἱ κτηματίαι ὅμως δυσκολεύονται· ἑπομένως καὶ κατὰ τοῦτο δὲν εἶσθε συνεπεῖς, διότι λέγετε, ὅτι ἡ σύστασις τῆς τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ θέλει εἰσαγάγει νέα κεφάλαια, θέλει θεραπεύσει τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἄρα θεωρεῖτε ὡς σωτήριον μέσον τὴν σύστασιν πολλῶν τραπεζῶν πρὸς εὔκολον προμήθειαν τῶν χρημάτων· δὲν εἶσθε τότε, λέγω, συνεπεῖς δίδοντες τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς τὴν Κτηματικήν. Καὶ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, κύριοι, ἐπίσης ἐπρόδευσεν. Ἡ ἰονικὴ Τράπεζα ἐσυστάθη κατ’ ἀρχὰς ἐπὶ τῇ βάσει προνομίου, καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἐπὶ 25 νομίζω, διετήρει τὸ προνόμιον. Κατὰ ποίαν ἐποχὴν ἐσυστάθη;

§212ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ 1838.

§213ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ εἰς τὰ 1860 κατηργήθη τὸ προνόμιον αὐτῆς. Ἂν καὶ ὁ κ. Λομβάρδος ὡμίλησε περὶ τούτου, οὐχ ἧττον χρεωστῶ καὶ ἐγὼ νὰ σημειώσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐν Ἑπτανήσῳ κατηργήθη τὸ προνόμιον αὐτῆς τῆς τραπέζης. Εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι σταυροφορία ἐσχηματίσθη κατὰ τῆς τραπέζης καὶ λόγοι πολιτικοὶ ὑπηγόρευσαν τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, διότι ἐνόμιζον, ὅτι μετὰ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ θὰ γείνουν νέαι τράπεζαι καὶ θὰ πολλαπλασιασθοῦν τὰ κεφάλαια ἐν Ἑπτανήσῳ. Κύριοι, καθ’ ὅλων ἐν γένει τῶν τραπεζῶν ὑπῆρξαν παράπονα, ὑπῆρξαν κατακρίσεις, ἀλλὰ μία κυβέρνησις πατρικὴ καὶ συνετὴ πρέπει νὰ ἐξετάζῃ τοὺς λόγους τῶν παραπόνων καὶ τῶν κατακρίσεων. Αἱ τράπεζαι διὰ νὰ ἐκπληρῶσι τὴν ἀποστολήν των ἀναγκαίως κάμνουν ἐχθρούς· ἅμα δὲν χορηγήσουν δάνεια εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν θεωροῦν ἀξιόχρεα, κάμνουν ἐχθρούς· ἂν ζητήσουν τὴν πληρωμὴν τῶν χορηγηθέντων δανείων κατὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας αὐτῶν, κάμνουν ἐχθρούς· καὶ ἂν ζητήσουν τοὺς τόκους τῶν δανείων, κάμνουν πάλιν ἐχθρούς. Βλέπετε, ὅλαι αἱ τάξεις παραπονοῦνται κατὰ τῶν τραπεζῶν, ὅπως κατὰ τῶν δανειστῶν· ἀλλὰ μία συνετὴ κυβέρνησις πρέπει νὰ βασανίζῃ καὶ νὰ σταθμίζῃ τὰ παράπονα καὶ τότε νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου. Μὴ σᾶς φαίνεται λοιπὸν παράδοξον, ἂν ὑπῆρξαν τότε παράπονα καὶ κατακρίσεις κατὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης. Ἦτον ὀρθὸν ὅ,τι ἔπραξαν; τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἦτο λίαν ἐσφαλμένον, διότι παρῆλθον τόσα ἔτη καὶ οὐδεμία τράπεζα νέα ἐσυστήθη. Εἰς μίαν τοιαύτην γωνίαν, εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἠξεύρετε πόσα γραμμάτια ὑπάρχουν σήμερον εἰς κυκλοφορίαν; 7,000,000. Καὶ τώρα θὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ζέγγελην. Κύριοι, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, διὰ νὰ κυκλοφορήσῃ, δὲν ἔχει ἀνάγκην μόνον τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ ἐκδίδουσα αὐτὸ τράπεζα· ἔχει καὶ ἑνὸς ἄλλου ἀνάγκην, θέλει ἀνάλογον περιφέρειαν καὶ ἀναλόγους συναλλαγάς. Τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν ἐκδίδεται κατ’ ἀρέσκειαν, κατὰ βούλησιν τῶν τραπεζῶν· ἐκδίδουν αἱ τράπεζαι πολλὰ γραμμάτια, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν μένει εἰς κυκλοφορίαν τόσον ποσὸν, ὅσον αἱ ἀνάγκαι τῶν ἐν τῷ τόπῳ συναλλαγῶν ἀπαιτοῦν.

§214ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ παραδέχεσθε αὐτὸ ὡς ἀναμφισβήτητον;

§215ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀναμφισβήτητον. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανών.

§216ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺ καλά.

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι μαθηματικὴ ἀλήθεια, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Ἡ ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις εἶχεν εἰς τὸ τέλος τῆς παρελθούσης ἑξαμηνίας 31,000,000 γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν, ἠξεύρετε πόσας προεξοφλήσεις ἔκαμε διὰ χρηματικῶν δανείων καὶ πόσας ἄλλας ἐργασίας ἐν γένει διεξήγαγε; 250,000,000 ἐπλήρωσε καὶ εἰσέπραξε 240,000,000. Τί δὲ μεταχειρίσθη ἡ τράπεζα εἰς πληρωμὴν αὐτῶν τῶν χορηγήσεων; τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι σπανιώτατα ζητοῦν μέταλλον· ὅστις ἐξ ὑμῶν ἔχει δοσοληψίας μὲ τὴν τράπεζαν, γνωρίζει τοῦτο. Πόσον μένει εἰς κυκλοφορίαν; 31,000,000, ὡς σᾶς εἶπον, διότι τόσαι ἦσαν αἱ ἀνάγκαι τῶν συναλλαγῶν. Κἀνεὶς δὲν δανείζεται ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ κρατῇ τὰ χρήματα κεκλεισμένα εἰς τὸ κιβώτιόν του πληρώνων τόκους· δανείζεται, διότι ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν. Γραμμάτια ἐκδίδονται καὶ τίθενται εἰς κυκλοφορίαν πλειότερα, ἀλλὰ μένουν μόνον ὅσα αἱ ἀνάγκαι καὶ ἡ ποσότης τῶν συναλλαγῶν ἐπιτρέπουν, τὰ δὲ πλεονάζοντα ἐπιστρέφουν πάλιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς τραπέζης. Ἁπλούστερον γίνεται καταληπτὸν τὸ πρᾶγμα διὰ τοῦ ἑξῆς παραδείγματος· ἂν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἡ συγκοινωνία ἀπαιτῇ 10 ἁμαξοστοιχίας κινουμένας εἰς πᾶσαν ἡμίσειαν ὥραν ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας καὶ τἀνάπαλιν, νομίζετε, ὅτι, ἂν κάμετε 20 ἁμάξας ἢ κατασκευάσητε δύω δρόμους, θὰ αὐξήσετε τὴν συγκοινωνίαν; ὄχι.

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως ναί.

§219ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διὰ νὰ ἐξηγηθῶ καλλίτερα· ἂν ἡ συγκοινωνία ἀπαιτῇ 10 ἀτμαμάξας, ἂν κατασκευάσητε 20, νομίζετε ὅτι καὶ αἱ 20 θὰ ἐργάζωνται; Αἱ δέκα θέλουσιν ἀργεῖ. Ἀπαντῶ τώρα εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. Ζέγγελης εἰπὼν, «ἂς κάμουν περισσοτέρας ἐργασίας αἱ τράπεζαι, ἂς ἐκδώσουν περισσότερον χαρτί.» Ἐγὼ τῷ ἀπαντῶ, ὅτι ὅσον χαρτὶ καὶ ἂν ἐκδώσουν, τόσον θὰ μείνῃ εἰς τὴν κυκλοφορίαν, ὅσον ἡ ἀνάγκη τῶν συναλλαγῶν ἀπαιτεῖ· διότι τὰ χρήματα δὲν εἶναι παρὰ ὄργανον τῶν συναλλαγῶν. Νομίζετε, ὅτι, ἂν αὐξήσετε τὰ ὄργανα, θὰ αὐξήσετε καὶ τὰς συναλλαγάς; Ὄχι· διότι εἶναι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ νομίζετε ὅτι αὐξάνοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁμαξῶν δύνασθε νὰ αὐξήσετε καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπιβατῶν.

§220ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐμὲ δὲν μὲ ἐφωτίσατε.

§221ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἓν ἄλλο παράδειγμα θὰ ᾖναι μᾶλλον πειστικόν. Ἂν ὁ στόμαχος ἑνὸς ἀνθρώπου δὲν δύναται νὰ χωνεύσῃ πλειότερον τῶν 100 δραμίων ἄρτου, νομίζετε, ὅτι, ἂν αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἄρτου, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς θὰ δύναται νὰ φάγῃ περισσότερον; Ὄχι, κύριοι· ἂν θελήσῃ νὰ φάγῃ περισσότερον, τότε θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐμέσῃ. Ἀπαράλλακτα εἶναι καὶ τὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Θέλει ἡ τράπεζα νὰ θέσῃ περισσότερα γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν, ἀλλὰ τόσα μόνον μένουν ἐκτὸς τῶν ταμείων της εἰς κυκλοφορίαν, ὅσα ἡ ἀνάγκη τῶν συναλλαγῶν ἀπαιτεῖ· τὰ περισσεύοντα ἐπιστρέφονται εἰς τὴν αὐτὴν τράπεζαν.

§222ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι). Ἀρκετά· αὔριον, κ. πρόεδρε.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνῷ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἠγόρευεν, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα μοὶ ἔπεμψεν ἓν ἔγγραφον, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ἐπειδὴ σχετίζεται μὲ τὴν συζητουμένην ὑπόθεσιν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ.

§224ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ ἔγγραφον.

§225ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δεύτερον εἶναι καλὸν, τὸ πρῶτον δὲν σημαίνει τίποτε.

§226ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς Ἑπτανήσου, δὲν πρόκειται περὶ τῆς Τραπέζης· καὶ τὸ πρῶτον εἶναι καλὸν (διάλογοι θορυβώδεις).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ διὰ τὴν αὔριον εἶναι ἡ αὐτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας).