1873.06.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

Τῆς 4 Ἰουνίου 1873.

(Δευτέρα).

(Ὥρα 9 Π. Μ.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἔχω, κύριοι, νὰ σᾶς ὑποβάλω σχέδιον νόμου ἔχον ὡς ἑξῆς· «Σχέδιον νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν δύω ἐν Κεφαλληνίᾳ ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν ἀπὸ τῶν λιμενικῶν καὶ ὑγειονομικῶν τελῶν. Μετὰ τὴν τύπωσιν καὶ διανομὴν ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ θέλω σᾶς ἐκθέσει τὰ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§2ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὁ κύριος βουλευτὴς Κεφαλληνίας πρέπει νὰ μάθῃ ὅτι πρὶν ζητήσῃ τοῦτο διετάξαμεν τὰς ἀρχὰς νὰ μὴ εἰσπράττωσι τοιαῦτα δικαιώματα· θὰ ὑποβάλωμεν περὶ τούτου σύμβασιν καὶ ἑπομένως τὰ πράγματα θὰ γείνωσι κατὰ τὴν τάξιν των. Τὸ σχέδιον λοιπὸν τοῦτο τοῦ νόμου πρέπει νὰ μείνῃ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ σύμβασις. Δύω λέξεις θὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ συμπληρώσω τὴν ὁμιλίαν μου, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἔκαμον, ὅτε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνταῦθα, ὡμίλησεν. Εἶπεν ὅτι διωρίσθη ἕνας Ῥοϊλὸς, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἠννόησα τί εἶπε, διότι ἄλλα εἶχε σκοπὸν νὰ εἴπῃ καὶ ἄλλα εἶπε· δὲν ὡμίλησε διὰ τὸ ἀντικείμενον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο συντομώτατον, ἀλλ’ ἔκαμε μίαν διεξοδικὴν ὁμιλίαν ἀφορῶσαν πᾶν ἄλλο, παρὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ ὑποστηρίξῃ. Δὲν ἠννόησα λοιπὸν τί εἶπε· τοῦτο μόνον ἤκουσα, ὅτι ἕνας Ῥοϊλὸς διωρίσθη, εἶπον δ’ ἐγὼ τότε δύω λέξεις, ὅτι αὐτὸς ἦτο διωρισμένος πρότερον, ὅτι ἐπαύθη καὶ ὅτι κατόπιν πάλιν διωρίσθη. Ἔμαθον δὲ προχθὲς τὸ ἑσπέρας ὅτι ὁ Ῥοϊλὸς αὐτὸς πραγματικῶς δὲν ἦτο ἁπλῶς διωρισμένος, ἀλλ’ ἔμελλε νὰ προεδρεύσῃ καὶ εἰς μίαν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ δήμου Τρικολώνων. Τοῦτο ἐθεώρησα, σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, οὐχὶ τόσον τακτικὸν, νὰ διορισθῇ ὁ ὑπουργὸς νέον, ὅστις ἐπρόκειτο νὰ προεδρεύσῃ μίαν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπήν. Ἂν ὁ κ. Κολιάτσος ὡμιλοῦσε τακτικώτερα καὶ δὲν παρεξέβαινεν εἰς μίαν σφαῖραν ἰδεῶν ὅλως διόλου ἀλλοτρίαν τοῦ προκειμένου, ἤθελα τὸν ἐννοήσει καὶ ἤθελα τοῦ δώσει τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ τοῦ δώσω. Ὅταν ἔμαθα πράγματι περὶ τίνος πρόκειται, ἀμέσως ὑπέβαλα πρότασιν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ χθὲς βράδυ ἔλαβα τὴν παῦσιν τοῦ Ῥοϊλοῦ, τὴν ὁποίαν σήμερον τηλεγραφικῶς ἀνήγγειλα εἰς τὴν ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἦτο. Τὸ ἐχρεωστούσαμεν τοῦτο, κύριοι, διότι δὲν θέλω νὰ πιστεύσῃ κἀνεὶς ὅτι εἴμεθα ἐξ ἐκείνων οἵτινες προσπαθοῦν νὰ ἔλθῃ ὁ δεῖνα βουλευτὴς ἢ ὁ δεῖνα (θόρυβος). Τὸ ἔπραξα, κύριοι, μὲ τὸν ἴδιον τρόπον ὅπως καὶ ἄλλος συνάδελφός μου σᾶς εἶπε, σᾶς πειράζει ὁ δεῖνα ἀξιωματικός; τὸν ἀνακαλῶ· τὸ ἴδιον ἔπραξα καὶ ἐγώ, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπραξα ἦτο χειρότερον παρὰ ἐὰν τὸν διώριζα· αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀναγγελλομένη ἡ παῦσίς του θὰ κάμῃ ἐντύπωσιν μεγαλειτέραν καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Κολιάτσος δὲν εἶναι παρὼν διὰ νὰ τοῦ κάνω μερικὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ τὸν πείσουν ὅτι εἴμεθα ἀδιάφοροι περὶ τοῦ τίς θὰ ἔλθῃ βουλευτής.

§3ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Κολιάτσου δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ κ. Ῥοϊλοῦ. Ἀπεδείχθη ὅμως ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Χρηστίδου καὶ ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας εὐηρεστήθησαν νὰ δώσωσι προχθὲς οἱ κύριοι ὑπουργοί, ὅτι πράγματι ἐν Γορτυνίᾳ ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσι δικαιολογημένα παράπονα ἐκ μέρους τῆς ἑτέρας τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ κατὰ τοῦτο ἔπραξε τὸ καθῆκον του, ἔπαυσε τὸν ἐπὶ ἐγκλήματι κατηγορούμενον γραμματέα εἰρηνοδικείου Ταγκαλάκην, ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατὰ τοῦτο ἔπραξε τὸ καθῆκόν του, ὑπεσχέθη ὅτι θέλει μεταθέσει τὸν ἐνωμοτάρχην, ὅστις εἶναι ἑτεροθαλὴς ἀδελφὸς ἑνὸς ἐκ τῶν ἀνταγωνιζομένων· ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔρχεται σήμερον καὶ λέγει ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Α. Μ. Διάταγμα περὶ παύσεως ὑπαλλήλου, ὅστις ἦτο μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅστις τοιοῦτος ὢν διωρίσθη οἰκονομικὸς ὑπάλληλος, δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι ἂν τὰ γεγονότα ταῦτα, ἐφ’ ὧν, καθὰ φαίνεται, ἐπῆλθε θεραπεία τις, δὲν ἤθελον τύχει ἐπανορθώσεως, ἠδύνατο εὐλόγως νὰ παραπονῆται μία ἐκ τῶν μερίδων ὅτι ἠδικήθη. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνόησεν ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπηνίχθη ὁ κ. Κολιάτσος. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω ἐκ νέου εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἡ ἔννοια τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Κολιάτσου εἶναι καθαρά· εἶναι ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἴδῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐπεμβαίνουσαν καὶ ἐπηρεάζουσαν τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Καὶ ἠδυνάμην ν’ ἀποκριθῶ εἰς τὸν κ. Χρηστίδην δι’ αὐτῶν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ἐξέφερεν αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλω τῷ ὑπενθυμίσει βραδύτερον τὴν περίστασιν. Πρό τινων ἡμερῶν ἐλέχθη ἐνταῦθα ὅτι ὅλοι εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἐπιτύχῃ ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος. Βεβαίως ὅλοι εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἴσοι ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ φρονήματος καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, καὶ δὲν θεωρεῖται ἀδιάφορον ἂν εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ ἂν ἀποκλεισθῇ εἷς ἐκ τῶν κορυφαίων πολιτευομένων τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἐμνήσθην πρὸ μικροῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ θ’ ἀπαντήσω διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ. Ὅτε πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐπανήρχετο εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὁ κ. Δεληγεώργης, ἀποτεινόμενος τότε ἀπὸ τὸν ἐξώστην αὐτοῦ πρὸς τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν ἔλεγεν εἰς τὸ πλῆθος, εἴχετε τὰ ὄμματα ἐστραμμένα ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μεσολογγίου, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τοῦτο. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δικαίως ἠδύνατο νὰ ἀξιοῖ τότε ὅτι τὸ κοινὸν καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας του εἶχεν ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του· καὶ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἠτένισε πρὸς τὴν ἐκλογὴν Μεσολογγίου, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν ὅλως διάφορον. Πλὴν δὲν δύναται βεβαίως ν’ ἀξιοῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι μόνον ἐπὶ τῆς ἐδικῆς του ἐπαρχίας, ὅσον ἔνδοξος καὶ ἂν ᾖναι, τὸ κοινὸν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων δικαίως ἔχει ἐστραμμένα τὰ βλέμματα, καὶ αἱ ἐπαρχίαι αὗται εἶναι σήμερον ἡ Γορτυνία καὶ ἡ Μεσσήνη. Εἰς τὴν Μεσσηνίαν δὲν ἠξεύρω τί θὰ ἀποδείξουν τὰ πράγματα· ὅταν ἔλθωσιν ἐνώπιον ἡμῶν, θέλομεν ἔχει ἀφορμὴν νὰ κρίνωμεν. Ὑπάρχουν ὅμως δυστυχῶς ὑποψίαι στηριζόμεναι ἐπὶ βασίμων πληροφοριῶν, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἔμεινεν ἀπαθής· διὰ τοῦτο δὲ δικαίως καὶ ἔτι μᾶλλον ἡ Βουλὴ καὶ τὸ κοινὸν ἔχουν ἐστραμμένα τὰ βλέμματα εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς Γορτυνίας, θέλει δὲ ἐν καιρῷ ἡ Βουλὴ κρίνει περὶ τῆς διαγωγῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της· διὸ καὶ δικαίως ὁ κ. Κολιάτσος ἐπεκαλέσθη τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲ ἀκριβῶς ἐξηγῶ τοὺς λόγους αὐτοῦ, οἱ λόγοι του εἶχον τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι ἐφιστᾷ ἡ Βουλὴ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἐν Γορτυνίᾳ γινόμενα, καὶ θέλει θεωρήσει ὑπεύθυνον αὐτὴν, ἂν παραβῇ τὸ καθῆκόν της καὶ ζητήσῃ διὰ μέσων ἐκνόμων νὰ νοθεύσῃ τὸ ἀληθὲς φρόνημα τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης κατὰ τὰς ἐπικειμένας ἐκλογάς.

§4ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι ἀδιάφορον τίς θὰ ἔλθῃ βουλευτὴς εἰς τὴν Βουλήν· κακῶς ἐξήγησε τοὺς λόγους μου ὁ ἔντιμος προαγορεύσας κύριος Μαυροκορδάτος. Εἶπον, διὰ τὴν κυβέρνησιν εἶναι ἀδιάφορον ποῖος θὰ ἔλθῃ· ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἔλθουν οἱ σπουδαιότεροι ἄνδρες τῆς κοινωνίας. Ὅ,τι ἔχετε νὰ εἴπητε, νὰ τὸ εἴπητε ἀπὸ τοῦ βήματος ὅποιαν ὥραν θέλετε ἵνα σᾶς δείξωμεν ὅτι εἴμεθα εἰλικρινεῖς. Δὲν λέγω ὅτι εἴμεθα οἱ σημαντικώτεροι, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰλικρίνειαν, καθόσον ἀφορᾷ τὸν πατριωτισμόν, οὐδενὸς ὑπολειπόμεθα. Μὴ παρεξηγεῖτε λοιπὸν τοὺς λόγους μου· ἐγὼ εἶπον ὅτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἔλθῃ ὁ Παῦλος ἢ ὁ Κώστας, δι’ ἡμᾶς τοὺς κυβερνήτας, οἱ ὁποῖοι κάθε στιγμὴν ἔχομεν εἰς τὴν τσέπην μας τὴν ἀναφορὰν τῆς παραιτήσεως (θόρυβος), καὶ σᾶς τὸ ἐξηγήσαμεν καὶ θὰ σᾶς τὸ δείξωμεν· εἴμεθα ἀρκετὰ γενναῖοι.

§5ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ναὶ, διότι συνεδριάζετε χωρὶς νὰ ἔχετε πλειοψηφίαν καὶ διεκόψατε τὰς συνεδριάσεις.

§6ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὰς συνεδριάσεις ἡμεῖς τὰς θέλομεν. Ἐνταῦθα παραλείπεται ἡ ἀγόρευσις τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου κ. Ἰωάννου Μαυρομιχάλη, καθὸ μὴ σταλεῖσα ἐγκαίρως πρὸς τύπωσιν· ἀντ’ αὐτῆς δὲ παρεντίθεται ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἡ τῆς ἀγορεύσεως ταύτης περίληψις, ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Κατόπιν ἐπηρώτησεν εἷς τῶν βουλευτῶν Οἰτύλου τὸν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν περὶ τοῦ ἂν ὡρίσθη ἡμέρα ἐκλογῆς πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ Οἰτύλου καὶ ὁποίαν ἑρμηνείαν δίδει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 68 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁρίζοντος ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐν τοιαύταις περιπτώσεσι γίνεται ἐντὸς δύω μηνῶν. Προσέθηκε δὲ ὅτι εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων προσετέθησαν πρόσωπα ἀναρμόδια, ἐξ ὧν ἐπηυξήθησαν μᾶλλον ἢ προελήφθησαν αἱ καταχρήσεις· ἔτι δὲ ὅτι ἀντὶ τοῦ ἐπ’ ἀδείᾳ ἀπουσιάσαντος ά. δημαρχικοῦ παρέδρου ἡ διεύθυνσις τοῦ δήμου ἀνετέθη εἰς τὸν δʹ. δημαρχικὸν πάρεδρον.»

§7ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουργὸς Ναυτικῶν)...............

§8Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ποίαν ἰδέαν ἔχει τὸ ὑπουργεῖον; τὸ ἄρθρον 68 λέγει γίνεται. Πῶς τὸ ἐξηγεῖτε τοῦτο;

§9ΔΡΟΣΟΣ. Ἐντὸς δύω μηνῶν νὰ γείνῃ βέβαια.

§10Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλ’ οἱ δύω μῆνες ἐπέρασαν, διότι μετὰ 40 ἡμέρας θὰ ἤμεθα ἐκτὸς τῶν 2 μηνῶν, καθ’ ὅσον ἐντὸς 40 ἡμερῶν χρειάζεται νὰ γείνουν αἱ δηλώσεις κτλ.

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὴν τελευταίαν πρόκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου· πιστεύω ὅτι ἐθεώρησεν ἀρκετὰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅστις πρὸ μικροῦ διεύθυνε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὥστε νὰ μὴ μένῃ πλέον ἐν τῇ συνειδήσει του οὐδεὶς φόβος ὅτι κινδυνεύει τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι τοῦ κράτους, καὶ ὅτι ἀπὸ τὰς χεῖράς μας πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ αὐτὴ ἡ λαμπὰς, ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη νὰ τὸ πυρπολήσῃ· ἐὰν ὅμως τυχὸν καὶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου φρονῇ, ὅτι τῷ ὄντι εἶμαι ὑπόλογος ἀπέναντι τοιαύτης κατηγορίας, τότε εὐχαρίστως θέλω τῷ ἀπαντήσει. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε παρ’ ἡμῶν νὰ μάθῃ, περὶ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν, ἀποθανόντος τινὸς βουλευτοῦ, γίνεται ἡ ἐκλογὴ ἐντὸς δύω μηνῶν, φρονῶ ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐνόησε νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκλογὴ καὶ ὄχι νὰ διεκπεραιωθῇ· καὶ ἰδοὺ διατί· διότι δύω μῆνες δὲν ἀρκοῦν βεβαίως διὰ νὰ διεκπεραιωθῇ ἡ ἐκλογή, ἀφ’ οὗ ὁ ἐκλογικὸς νόμος διὰ τὴν εἰδικὴν ταύτην περίπτωσιν δὲν διέταξε σύντμησιν τῶν προθεσμιῶν. Φρονῶ δὲ καὶ λογικωτέραν τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, διότι προκειμένου περὶ ἑνὸς βουλευτοῦ καὶ οὐχὶ οὔτε περὶ γενικῶν ἐκλογῶν, οὔτε περὶ πολλῶν, ἀλλ’ ἀριθμοῦ τινος, δὲν φρονῶ ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἠθέλησε νὰ διατάξῃ ἔκτακτα μέτρα. Ἡ κυβέρνησις, σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἅμα ἀπέθανεν ὁ μακαρίτης Καπετανάκος, διέταξε τὴν ἐκλογήν· δὲν ἔλαβα κἀμμίαν ἀφορμὴν νὰ ὑποπτεύσω, ὅτι ὁ ἔπαρχος ἐφέρθη τυχὸν δολίως· δὲν μοῦ ἔγεινε κἀμμία ἐξήγησις, δὲν μοὶ ἀπευθύνθη κἀμμία ἀναφορὰ, κᾀνὲν παράπονον. Ὑποθέτω δὲ μόνον ὅτι ἕνεκα τῆς ἐποχῆς προῆλθεν ἡ ἀναβολὴ, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, ὡς γνωρίζετε, ἐγένοντο αἱ ἀναθεωρήσεις καὶ οἱ νέοι κατάλογοι. Ὡς πρὸς τὸν πάρεδρον, ὁ κ. Δρόσος εἶπε τὸ γεγονός. Τῳόντι ἠρωτήθη τὸ ὑπουργεῖον ἐὰν δύναται ὁ πρῶτος πάρεδρος νὰ παρασταθῇ ὡς ὑποψήφιος ἐνῷ ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντα τοῦ δημάρχου. Τὸ ὑπουργεῖον ἀπεφάνθη ὅτι ὁ ἀναπληρῶν δήμαρχον μὴ ὑπάρχοντα καὶ οὐχὶ ὁ προσωρινῶς ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντα τοῦ προσωρινῶς κωλυομένου δημάρχου ἐξομοιοῦται πρὸς τὸν δήμαρχον, καὶ τὰ καθήκοντα τούτου εἶναι ἀσυμβίβαστα μὲ τὴν θέσιν τοῦ ὑποψηφίου. Ὡς πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβε περὶ τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἡλικίας τῶν ἐκλογέων, ταῦτα ἐγένοντο διότι συνέβαινον διάφοροι καταχρήσεις, ὡς πάντες γνωρίζετε, καὶ πρὸς περιστολὴν καταχρήσεων ἀνεθέσαμεν εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας καὶ τοὺς ἱερεῖς ὄχι νὰ ἀποφασίσωσιν αὐτοὶ, διότι δὲν ἔχουσιν ἐξουσίαν, ἀλλὰ νὰ δώσωσι μόνον πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι θὰ διαφωτίσωσι τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὸ δικαστήριον. Ἂν δὲ οἱ εἰρηνοδίκαι ἔκαμαν καταχρήσεις, δὲν τὸ γνωρίζω.

§12Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ὑπέβαλα καὶ ἀναφορὰν περὶ τούτου· εἶπα δὲ ἀνωτέρω, διατί ἀποχωρήσαντος τοῦ πρώτου παρέδρου, ἀνετέθη εἰς τὸν τέταρτον· ἐὰν νομίζετε ὅτι ἠρώτησα τὸν κύριον Δρόσον....

§13ΔΡΟΣΟΣ. Πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀμεροληψίας τῆς Κυβερνήσεως...

§14Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω κἀμμίαν ἀπόδειξιν.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Πολὺ καλά· ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον, προχθὲς ἐστάλη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἓν τηλεγράφημα πολίτου τινὸς, ἑνὸς ἐκ τῶν παρέδρων μάλιστα, ἀναφέρον ὅτι ἀνετέθη εἰς πάρεδρον ἔχοντα θέσιν μετ’ αὐτὸν ἡ διαχείρισις τῆς δημαρχίας ἀπὸ τὸν διευθύνοντα αὐτὴν καὶ ἀποχωρήσαντα ἐπ’ ἀδείᾳ. Ἅμα ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, προσεκάλεσα τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην καὶ τὸν διέταξα νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὸν ἔπαρχον καὶ ἐρωτήσῃ διατί τοῦτο ἐγένετο, διότι βεβαίως εἶναι ἔκνομον νὰ παραλειφθῇ ὁ προηγούμενος πάρεδρος καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς δημαρχίας ὁ ἑπόμενος· ὑπάρχουν ὅμως καὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ, ἐὰν ὑπάρχῃ τι κώλυμα, καθὼς συνέβη προχθές. Προχθὲς συνέβη ὅμοιόν τι διὰ τὸν δῆμον Πατρῶν· ἐκεῖ ἐπρόκειτο νὰ ἀπέλθῃ ὁ δήμαρχος καὶ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τίς ἐκ τῶν παρέδρων θὰ διευθύνῃ τὴν δημαρχίαν· ἐπροτάθη δὲ λόγος ἀρκετὰ ἰσχυρὸς κατὰ τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ παρέδρου τοῦ ἀμέσως ἑπομένου ἕνεκα ἑτέρων λόγων καὶ τῆς περὶ τὴν διαχείρισιν ἀνικανότητός του, ἐνῷ πρόκειται περὶ τοῦ δήμου Πατρῶν, ὅστις ἔχει μεγάλην διαχείρισιν καὶ ἀπαιτεῖ δραστήριον καὶ ἐνεργητικὸν ἄνθρωπον. Ἐὰν ὅμως ἤθελε γείνει ἐπίμονος ἀπαίτησις παρὰ τοῦ παρέδρου τούτου, προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ μείνῃ τὸ γράμμα τοῦ νόμου ὡς ἔχει αὐστηρῶς καὶ τυφλῶς ἑρμηνευόμενον παρὰ νὰ θελήσῃ ἐκ πλείονος προνοίας ἡ Κυβέρνησις νὰ προβλέψῃ περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ δήμου. Δὲν βλέπω τώρα ὁ ἀξιότιμος κ. Μαυρομιχάλης νὰ εὑρίσκῃ ἐν αὐταῖς ταῖς ἐξηγήσεσι τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι ἄξιον τῶν κατηγοριῶν καὶ μομφῶν, τὰς ὁποίας ἐναντίον μας ἀπηύθυνεν.

§16Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἀπηύθυνα μομφὴν, ἐζήτησα μίαν ἑρμηνείαν. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Συντάγματος, οὔτε περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου... Μὲ λύπην μου ὅμως παρετήρησα τὸ ἐναντίον, ά. ὅτι ἡ ἐκτέλεσις καὶ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς καλῆς θελήσεως ἢ τῆς ἰδιοτροπίας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς· βʹ. ὅτι ἀφοῦ χωρίζει τὴν τοιαύτην ἐκλογὴν καὶ τὸ 68 ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τότε εἶναι ἐλευθέρα ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ νὰ τὴν διατάξῃ (θόρυβος), ἂν καὶ τὸ γίνεται δὲν λέγει διατάσσεται.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν λέγω ὅτι ἑρμηνεύω οὕτω τὴν διάταξιν, ὅτι ἐντὸς δύω μηνῶν ὀφείλει νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκλογὴ, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ καὶ νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐκλογή.

§18ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§19Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγει· «Ἀποβιώσαντος, παραιτηθέντος, καταστάντος ἀνικάνου βουλευτοῦ τινος, ἢ διορισθέντος εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν, ἐκτὸς τῆς τοῦ ὑπουργοῦ, γίνεται νέα ἐκλογὴ περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ ἐντὸς δύω μηνῶν καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἐν τῷ παρόντι νόμῳ διαγραφομένας διατυπώσεις·» παρακάτω δὲ λέγει· «ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς τινος, διατάσσεται ἡ ἐπανάληψις αὐτῆς ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀκυρώσεώς της.» Ὁ κύριος Δρόσος μὲ εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι τετελεσμένη· ἐγὼ παραδέχομαι τὴν γνώμην σας, ἂν καὶ ὁ κύριος Δρόσος ἔχει τὴν ἀντίθετον γνώμην, διότι μοὶ εἶπεν, ὅταν τὸν ἠρώτησα, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἐντὸς δύω μηνῶν ἡ ἐκλογή.

§20ΔΡΟΣΟΣ. Ἀφοῦ διαταχθῇ.

§21ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ἐννοεῖ διὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν;

§22Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐντὸς 40 ἡμερῶν.

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπὸ ποίας προθεσμίας;

§24Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λέγει, ἀποβιώσαντος ἢ παραιτηθέντος.

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπίτηδες σᾶς τὸ ἠρώτησα, διότι νομίζω ὅτι δὲν δύνανται νὰ τηρηθῶσιν αἱ προθεσμίαι τοῦ νόμου, διότι ὁ βουλευτὴς ἀποθνήσκων εἰς μέρος μεμακρυσμένον καὶ ἀφοῦ ἡ ἐπίσημος εἰδοποίησις ἔλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπαιτεῖται προθεσμία τις· ὥστε νομίζω ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τηρηθῶσιν αἱ προθεσμίαι.

§26Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διὰ λόγους ἀνεξαρτήτους μιᾶς κυβερνήσεως τὸ ἐννοῶ· ὅταν ὅμως λάβῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας καὶ ἠμπορεῖ νὰ διατάξῃ, διὰ τί;

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου· λέγω, ὅταν ἀπαντῶ αὐτὰς τὰς δυσκολίας εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου καὶ συλλογίζομαι ὅτι πρόκειται νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν ζήτημα τόσον κατεπεῖγον, δὲν νομίζω ὅτι ἡ καλλιτέρα ἑρμηνεία εἶναι αὐτὴ ἡ ὁποία γίνεται· εἶναι ἡ ἑτέρα· ἡ δὲ ἔκφρασις γίνεται πιθανὸν νὰ ἐτέθη ὑπὸ τοῦ νομοθέτου πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἀλλ’ ὁποῖον συμφέρον ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀποδώσητε διὰ αὐτὴν τὴν ἀργοπορίαν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς;

§28Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, οὔτε ἔχω δικαίωμα, ἀλλὰ ζητῶ μίαν ἑρμηνείαν περὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος.

§29Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, ὁ νόμος λέγει ὅτι ἐντὸς 2 μηνῶν ἀφ’ ἧς ἀναγγείλει ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπισήμως τὸν θάνατον.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ λέγει.

§31Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ λέγει εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον· μάλιστα, θὰ τὸ εὕρω τώρα.

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τῆς οὐσιαστικῆς ἀξίας τῆς ἐπερωτήσεως ὀφείλω, κύριοι, νὰ μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔφερεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 68 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς πολύτιμα δικαιώματα τοῦ τόπου. Ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε, κύριοι, δὲν ἔχομεν ὡρισμένον χρονικὸν σημεῖον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ διεκπεραιωθῇ ἐκλογή τις βουλευτοῦ.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦ ἀποθανόντος βουλευτοῦ· μὴ δίδετε μεγαλειτέρας σημασίας ἀφ’ ὅ,τι ἔχουν τὰ πράγματα.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ὁ εἷς βουλευτὴς ἔχει πολλὴν σημασίαν, διότι ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν του καὶ τὸ ἔθνος.

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγω μὴ δίδετε ἔκτασιν, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ γενικῶν ἐκλογῶν (θόρυβος). Δὲν μοῦ ἔγεινεν οὔτε παρατήρησις, οὔτε τίποτε. Τὸ φέρετε ὡς κατηγορητήριον;

§36ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν τὸ φέρετε ὡς ἁπλῆν πρότασιν....Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω ὅτι εὕρηκα τὴν καλλιτέραν γνώμην, ἀλλὰ μὴ τὸ φέρετε ὡς κατηγορητήριον.

§38ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι ὡς κατηγορητήριον, ἀλλ’ ὡς προφύλαξιν διὰ τὸ μέλλον· ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ ἀποκρούσω μίαν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ ὀρθήν.

§39ΔΡΟΣΟΣ. Πότε ἐννοεῖτε ὅτι ἄρχεται ἡ προθεσμία; ἀπὸ τὴν ἡμέραν τοῦ θανάτου ἢ τῆς διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου;

§40ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι ῥητός· «Παραιτηθέντος ἢ ἀποβιώσαντος τοῦ βουλευτοῦ, ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογὴ ἐντὸς δύω μηνῶν». Ἀπὸ τοῦ θανάτου λοιπὸν ἢ τῆς παραιτήσεως ἄρχεται ἡ προθεσμία.

§41ΔΡΟΣΟΣ. Αἱ προθεσμίαι....;

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν φθάνουν δι’ αὐτὰς 40 ἡμέραι;

§43ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν φθάνουν 50 ἡμέραι.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν ὑπάρχουν, νομίζω, αἱ 50 ἡμέραι.—Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ μᾶς λέγουσιν, ὅτι ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατάξῃ ἁπλῶς τὴν ἐκλογὴν, ἡ δὲ διεκπεραίωσις αὐτῆς μένει οὕτω μετέωρος, ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς καλῆς θελήσεως τῶν ἑκάστοτε ὀργάνων τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρετήρησεν ὅτι ἡ περίστασις αὕτη δὲν ἔχει τόσην σημασίαν, ὅσην δίδομεν ἡμεῖς, καί τοι δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, μόλον τοῦτο προσθέτω ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη δύναται νὰ διακινδυνεύσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς Βουλῆς, διότι καὶ τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι «διαλυθείσης τῆς Βουλῆς ἐνεργοῦνται ἐκλογαὶ ἐντὸς 2 μηνῶν». Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὴν λέξιν ἐνεργοῦνται δώσητε τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐννοεῖ διατάσσονται ἁπλῶς, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε πότε θὰ τελειώσουν αἱ ἐκλογαί; Παραπέμπονται, ὡς βλέπετε, εἰς τὰς ἑλληνικὰς Καλένδας.

§45ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ ἴδιον διάταγμα τῆς διαλύσεως ὁρίζει τὴν ἡμέραν· δὲν ἐφαρμόζεται λοιπὸν τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ εἶσαι ἄνθρωπος νομομαθής, κ. Μαυρομαρᾶ. μοὶ φαίνεται ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμῃς τὴν διάκρισιν μεταξὺ τοῦ διατάσσεται καὶ τοῦ ἐνεργεῖται· αὐτὸς ὁ νόμο, σᾶς ἐπιβάλλει τὴν τοιαύτην διάκρισιν· διότι εἰς μὲν τὴν μίαν περίπτωσιν λέγει, ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογὴ ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς παραιτήσεως ἢ τοῦ θανάτου· ἀμέσως δὲ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ λέγει, «διατάσσεται ἡ ἐκλογὴ ἐντὸς 40 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀκυρώσεως». Ἄρα ὁ νόμος σᾶς λέγει καθαρὰ, ὅτι ἄλλη ἡ διάταξις τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἄλλη ἡ ἐνέργεια αὐτῆς. Λυποῦμαι διότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Κυβέρνησις οὐχὶ ἐκ προθέσεως, δὲν θέλω νὰ τὴν ἀδικήσω, ἀλλ’ ἐκ πλάνης, ἐκ μὴ προσηκούσης ἑρμηνείας τοῦ νόμου ἀνέβαλε τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν αὐτοῦ μὴ διατάξασα τὴν ἐκλογὴν ἐγκαίρως, ὥστε νὰ διεκπεραιωθῇ αὕτη ἐντὸς τῶν 2 μηνῶν. Ἐν τῷ μέλλοντι ἀπεύχομαι νὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτην λυπηρὰν ἀνάγκην· ἀλλὰ ἄνθρωποι εἴμεθα· ἐὰν τυχὸν συμβῇ τοιοῦτόν τι, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπιμεληθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ καλῶς τὸν νόμον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι «ἡ ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Γενικῆς πιστωτικῆς Τραπέζης κτλ».

§48Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἠρωτήσατε, κ. πρόεδρε, τὸν κ. πρωθυπουργὸν ποίαν ἑρμηνείαν δίδει εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις.

§49ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ διαταχθῇ ἡ ἐνέργεια τῆς ἐκλογῆς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί;

§51ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε.

§52ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐξακολούθησις τῆς προχθεσινῆς ἀγορεύσεως.

§53ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐξακολούθησις, μάλιστα, κύριε Σαράβα, τῆς προχθεσινῆς ἀγορεύσεως, καὶ ἐξακολουθῶ ἀκριβῶς τὸν λόγον μου ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἔληξα· ἤτοι ἔληξα λέγων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ ἄρχομαι λέγων κατὰ τὴν σημερινὴν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1871 κατὰ τὸν Ἰανουάριον, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, μῆνα ἤρξαντο διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης περὶ παρατάσεως τῆς ὑπάρξεώς της, καθότι διὰ τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου σήμερον ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὑπάρχει, λήγει ἡ προθεσμία, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὸ 1879 ἢ τὸ 1880 Ἤρξαντο, λέγω, διαπραγματεύσεις περὶ παρατάσεως τῆς ὑπάρξεώς της, περὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ ἀποκλειστικοῦ προνομίου τοῦ ἐκδίδειν τραπεζογραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἐγένετο εἰς αὐτὴν ἡ παρατήρησις ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γείνουν δεκταὶ αἱ προτάσεις της, ἐὰν ά) ηὐχαριστεῖτο νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἕδραν της ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ τοιουτοτρόπως Ἑταιρία πράγματι ἑλληνική· βʹ) ἐὰν ἐφαρμόσῃ μέρος τῶν κεφαλαίων της εἰς ἐνυπόθηκα χρεωλυτικὰ δάνεια, πληρωτέα εἰς προθεσμίαν 23 ἐτῶν καὶ μὲ τόκον 5% γʹ) νὰ μετατρέψῃ καὶ ὅσα ἤθελον εἶσθαι δυνατὸν νὰ μετατραπῶσιν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων δανείων της εἰς δάνεια τοιαύτης φύσεως, ἤγουν εἰς δάνεια πληρονόμενα εἰς διάστημα 23 ἐτῶν καὶ μὲ τόκον 5%· δʹ) νὰ χορηγήσῃ δάνειόν τι εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Προσετίθετο δὲ ἡ διασάφησις ὅτι ἡ χορήγησις τοῦ νέου κεφαλαίου διὰ τὰ ἐνυπόθηκα ταῦτα δάνεια (τὸ ποσὸν τῶν ὁποίων ὡρίζετο εἰς 4 ἑκατομμύρια), ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ ἐντὸς 2 ἐτῶν. Οἱ ἐνταῦθα διευθύνοντες τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν ἐζήτησαν καιρὸν ν’ ἀποταθῶσιν εἰς τὴν γενικὴν διεύθυνσιν ἐν Λονδίνῳ. Αἱ προτάσεις αὗται ἐγένοντο δεκταὶ παρὰ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῆς Τραπέζης ἐν Λονδίνῳ. Διαρκοῦντος τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου τοῦ 1871, ἄλλα πλέον κατεπείγοντα καὶ πλέον σπουδαῖα τότε ζητήματα εἰσήγοντο ἐν τῇ Βουλῇ, ὥστε δὲν ἐστάθη δυνατὸν, διαρκοῦντος τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, νὰ εἰσαχθῇ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ σχέδιον τοῦτο περὶ Ἰονίου Τραπέζης. Ἀπολυθέντος τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου καὶ ἐλθόντος τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, αἱ διαπραγματεύσεις ἀνενεώθησαν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο τοῦ κ. Βούλγαρη παρεδέχθη τὰς προτάσεις ταύτας. Συνετάχθη ἡ πρὸς τοῦτο σύμβασις. Εἶπον εἰς μίαν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, καὶ ἠρώτησα τὸν κ. πρωθυπουργὸν τί ἐγένετο ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ ὁποία συνωμολογήθη ἐπὶ τοῦ κ. Νικολοπούλου· ὁ πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντησε τότε, ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν συνωμολογήθη. Εἶχε δίκαιον κατὰ τοῦτο ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, εἶχον δίκαιον καὶ ἐγὼ εἶχε δίκαιον ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, διότι πράγματι δὲν ὑπεγράφη ἡ σύμβασις· ἀλλ’ ἦτο συντεταγμένη, ἦτον ἀντιγεγραμμένη ἐν τῷ καθαρῷ· τὴν αὐτὴν δὲ ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ διευθυντὴς ὁ ἐδῶ τῆς Τραπέζης ἡτοιμάζετο νὰ πορευθῇ κατὰ τὰ προσυμπεφωνημένα εἰς τὸν ὑπουργὸν ἵνα προσυπογράψῃ, ἔλαβεν ἐπιστολὴν ἀπὸ τὸν τότε ὑπουργὸν κύριον Νικολόπουλον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶχε παραιτηθῆ. Ἐν τῇ πεποιθήσει εὑρισκόμενος ὅτι εἶχε συνομολογηθῇ ἡ σύμβασις, εἶπον ὅτι συνωμολογήθη σύμβασις, καὶ εἶχον δίκαιον. Εἶχον δὲ δίκαιον τοσοῦτον περισσότερον, καθόσον εἶδον δημοσιευμένην ἐν τῷ τύπῳ τὴν σύμβασιν ἐκείνην· καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶχε δίκαιον εἰπὼν ὅτι δὲν συνωμολογήθη, διότι πράγματι δὲν ὑπεγράφη. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τί τότε εἶχε συμφωνηθῆ καὶ δὲν ἐπρόφθασεν ἕνεκα.... (πῶς νὰ τὴν εἴπωμεν τώρα; τῆς παραιτήσεως); ἐγὼ ἐπιμένω νὰ τὸ λέγω, τῆς ἀποπομπῆς τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου νὰ ὑπογραφῇ· καὶ ἔδωσα ἄλλοτε τὴν διασάφησιν, ὅτι λέγων ἀποπομπὴν ἐννοῶ ὅτι ἐβιάσθη τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο νὰ παραιτηθῇ τῆς ἐξουσίας, ἐνῷ ὑπεστηρίζετο ἀπὸ μίαν μεγάλην πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε τί τότε συνωμολογήθη. (Ἀναγινώσκει τὸ σχέδιον τῆς Συμβάσεως).

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει;

§55ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. «Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις, τὴν.... (ἡ ἡμέρα ἀφέθη νὰ τεθῇ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὑπογραφῆς) Ἰουλίου 1872.» Ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἔδωκε τὴν παραίτησίν του τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, ἐπρόκειτο νὰ μεταβῇ ὁ κ. Μέρλιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἂν ἄλλοι λοιπὸν παραπονοῦνται διὰ τὴν ὅπως θέλετε εἴπετέ την ἀποχώρησιν τοῦ κ. Βούλγαρη ἀπὸ τὰ πράγματα, ἂν ἄλλοι παραπονοῦνται διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν διάλυσιν, ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον τοῦτον νὰ παραπονοῦμαι, ὅτι ἂν ἐπὶ μίαν ἡμέραν διετηρεῖτο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἤθελεν εἶσθαι ἡ σύμβασις αὕτη ὑπογεγραμμένη καὶ ἡ Ἑλλὰς ἤθελε λάβει τὸ μέγα ὠφέλημα νὰ ἔχῃ ἐντὸς τοῦ κράτους της συστημένην Τράπεζαν τοιαύτην, παρέχουσαν τοιαύτας ὠφελείας. Ἡ σύμβασις δὲν ὑπεγράφη, ἀλλὰ τὸ καθαρὸν ἀντίγραφον αὐτῆς ἔμεινεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διότι ὑποθέτω τοὐλάχιστον ἂν ὄχι πιστεύω, ὅτι καθὼς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνέφερεν ὅτι ἄλλα ἀντίγραφα καθαρὰ εὑρέθησαν ἐν τῷ ὑπουργείῳ, ὑποθέτω ὅτι θὰ εὑρέθη καὶ τοῦτο. Διατί οὐδεμία μνεία γίνεται ἢ ἔγεινε περὶ τῶν προτάσεων τούτων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἰς τὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τῶν ἄλλων συμβάσεων, τὰς ὁποίας συνωμολόγησε; Προέβη εἰς συνεννοήσεις; ἦλθεν εἰς συζητήσεις μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης καὶ δὲν ἐσυμφώνησεν; Ἀπεσύρθη ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἀπὸ τὰς προτάσεις ταύτας; ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερεν ἔμπρος τὰς προτάσεις ταύτας (ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν ἀπεσύρθη ἡ Ἰόνιος Τράπεζα), διότι μᾶς ἐπρότεινεν ἢ ἔχει νὰ μᾶς προτείνῃ ἄλλας ὠφελιμωτέρας; Εὐηρεστήθη ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς δώσῃ διασαφήσεις τινας συγκεχυμένας, καθὼς ἐγὼ τοὐλάχιστον τὰς ἀντελήφθην, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν τὸν ἠρώτησα διατί δὲν εἰσήχθη καὶ ἡ σύμβασις αὐτή. Εἶπον καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς διασαφήσεις ἢ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ἀντίκεινται ἢ δὲν συμφωνοῦσιν ἄλλαι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δίδει ὁ διευθυντὴς τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κ. Μέρλιν. Εἶπον καὶ ἐπαναλέγω, ὅτι παραδέχομαι ὅτι οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος δύνανται ἢ ἔχουσι σκοπὸν νὰ ἀλλοιώσωσι τὰ πράγματα· ἡ μνήμη ἴσως τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τοὺς ἀπατᾷ ἔστω; ἡ μνήμη ἀπατᾷ καὶ τοὺς δύω· δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω τί ἔτρεξε μεταξὺ τῶν δύω, δὲν ἔχω ἐγὼ νὰ ἐξετάσω ἢ ἀναιρέσω τὰς ἀντιφάσεις ταύτας· ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ ἐρωτήσω, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἀπέσυρε τὰς προτάσεις της; καὶ τὸ πρᾶγμα μοῦ ἀπαντᾷ οὐχὶ, διότι ἡ ἴδια Τράπεζα παρίσταται ἐνώπιόν σας μὲ μίαν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν διεβίβασε καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ καταθέτει τὰς προτάσεις της. Ἀφ’ οὗ δὲν ἀπεσύρθη ἡ Τράπεζα, διατί ἡ Κυβέρνησις οὐδεμιᾶς κατηξίωσε προσοχῆς τὰς προτάσεις ἐκείνας; διατί τὰς ἀπέβαλεν; ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀντ’ αὐτῶν μᾶς προτείνει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι συμφερώτεραι; εἶναι ὅμοιαι τοὐλάχιστον μὲ ὅσας μᾶς προτείνει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα εἰς ὃ, νομίζω, ὀφείλομεν νὰ καταγείνωμεν. Αἱ νέαι προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης διαφέρουσι κατὰ τοῦτο τῶν προηγηθεισῶν, ὅτι ἀντὶ 4,000,000, τὰ ὁποῖα τότε ἐπρότεινε νὰ δοθῶσιν εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια μὲ τὴν προθεσμίαν 23 ἐτῶν καὶ μὲ τόκον 5%, σήμερον προτείνει 5,000,000, μὲ τὴν διαφορὰν ὅμως ὅτι τὰ 3½ ἑκατομμύρια θὰ δοθῶσιν εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια μὲ προθεσμίαν 23 ἐτῶν, ἀλλὰ μὲ τόκον 6%. Καὶ εἶπε, καὶ εἶχε δίκαιον νὰ τὸ εἴπῃ, ὅταν αἱ ἄλλαι Τράπεζαι συσταίνονται μὲ τὸ 7, μὲ τὸ 8, μὲ τὸ 9, μὲ τὸ 10%, δὲν ἤθελεν εἶσθαι ταπεινωτικὸν νὰ μείνω ἐγὼ εἰς τὰ 5%; Τοὐλάχιστον πρέπει νὰ μείνω εἰς τὰ 6%.

§56ΛΟΥΝΤΖΗΣ. 1½ ἑκατομμύριον προτείνει δάνειον εἰς μικροὺς γεωργοὺς πρὸς 5%.

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρώτη ζημία λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ὑποφέρει ὁ τόπος, 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ δανεισθῇ πρὸς 5%, ὑποχρεόνεται νὰ τὰ δανεισθῇ πρὸς 6%. Ἀλλὰ μᾶς ἐξασφαλίζεται τοὐλάχιστον καὶ τοῦτο; οὐχί. Δεύτερον, 1½ ἑκατομμύριον προσφέρεται νὰ δανείσῃ μὲ τόκον 5% εἰς δάνεια κυρίως λεγόμενα ἀγροτικά, εἰς δάνεια μικρὰ τῶν 50, 100,200 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην ὁ χωρικὸς νὰ δανεισθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους τῆς καλλιεργείας διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν του καὶ νὰ πληρώσῃ τόκον 5% ἀπαλλαττόμενο ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τοῦ τοκογλύφου, ὅστις τοῦ ζητεῖ τὸ 20, τὸ 30, τὸ 50%.

§58ΖΩΧΙΟΣ. 60.

§59ΡΩΜΑΙΟΣ. 60 καὶ μίαν μαύρην κόταν δῶρον.

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μαύρην; — Ἐξακολουθεῖ λοιπὸν, κύριοι, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προτείνουσα μετατροπὴν τῶν ὑπαρχόντων δανείων της εἰς δάνεια ὑποθηκικὰ πληρονόμενα εἰς 23 ἔτη μὲ τόκον 6% καὶ τὰ δάνεια ταῦτα σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς ὅτι ἀναβαίνουν εἰς ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς Ἑπτανήσου, εἰς 9, εἰς 10 ἑκατομμύρια. Μόνη ἡ Κεφαλληνία χρεωστεῖ, καθὼς εἶπε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Ἰγγλέσης, 4,200,000, καὶ τὰ δάνεια ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπόχρεοι νὰ τὰ πληρώσουν σήμερον ἢ αὔριον ἅμα λήξῃ ἡ προθεσμία, τοὺς παρέχεται ἡ εὐκολία νὰ τὰ πληρώσουν εἰς 23 ἔτη μὲ 6%. Δευτέρα ὠφέλεια, ἥτις προτείνεται παρὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, εἶναι ἡ προσθήκη ἄλλων 5,000,000 δανείων ὑπὸ τοὺς ὅρους ὅπου σᾶς προεῖπον, δηλ. τὰ 3½ ἑκατομμύρια εἰς προθεσμίαν 23 ἐτῶν καὶ με 6% καὶ τὸ 1½ ἑκατομμύριον εἰς δάνεια μικρὰ πρὸς χωρικοὺς μὲ 5%. Προτείνει δὲ τὸ τρίτον τοῦ κεφαλαίου της δάνειον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ μὲ 6%. Αὐταὶ εἶναι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐπιμένει νὰ κάμῃ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, τὰς ὁποίας ἔχετε ἤδη ἐνώπιον σας.

§61ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὸ κεφάλαιον τῶν 5,000,000, τὸ ὁποῖον διαθέτει, θὰ ἦναι τόσον ἐν ὅσῳ τὰ κεφάλαιά της εἶναι 10,000,000· ὅταν φθάσῃ εἰς τὰ 20,000,000, θὰ αὐξήσῃ καὶ τὸ εἰς τοιαῦτα δάνεια ποσὸν εἰς 10 ἑκατομμύρια.

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολὺ διότι μοὶ τὸ ἐθυμίσατε αὐτό, καθόσον τὸ εἶχον λησμονήσει. Σήμερον ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προτείνει ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ν’ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιό της 10,000,000 καὶ νὰ κάμῃ ὅλα αὐτὰ ἅπερ σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου.

§63ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Καθόσον ἀφορᾶ τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναβαίνουν τὰ χρέη τῆς Κεφαλληνίας πρὸς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ἰγγλέσης καὶ πόθεν ἀρύεται τὰς πληροφορίας αὐτάς;

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν μοῦ τὸ ἔλεγε, θὰ τὸ ἠκούετε, διότι ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης (δεικνύει πρὸς τὰ δεξιά του) μοῦ τὸ εἶπε. Λέγουν δὲ αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης, καθὼς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Λούντζης, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν ν’ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιον μέχρις 20,000,000· ἐπερχομένου δὲ τούτου, ἡ ἀναλογία τῶν δανείων πρὸς 23 ἔτη καὶ πρὸς 6 καὶ πρὸς 5% θέλει ἐξακολουθήσει νὰ τηρῆται, δηλ. ἂν ἀναβιβασθῶσιν εἰς 20,000,000 τὰ κεφάλαια, τὰ δάνεια τὰ τοιουτοτρόπως χορηγηθησόμενα θὰ ἀναβιβασθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 10,000,000, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω τοῦτο μυριάκις, διότι πρέπει νὰ τὸ ἀκούσωσι καλῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωσι, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀκούσωσι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δικάσωσι τοὺς ψηφίσαντας, ὅτι πρόκειται νὰ δοθῶσι δάνεια πρὸς 6% καὶ νὰ ἐξοφληθῶσιν ἐντὸς 23 ἐτῶν, τὰ δὲ ἐπίλοιπα, ἡ ἀναλογία τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου, μὲ τόκον μόνον 5%. Ἀντὶ τῶν προτάσεων τούτων τῆς Ἰονίου Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι εἶναι προτάσεις θετικαὶ, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ ἀξιότιμα μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, οἰκονομικῶν καὶ ἐσωτερικῶν, δὲν ἠξίωσαν οὔτε ἑνὸς βλέμματος, τί μᾶς προτείνουν; Ὅπως αὗται αἱ προτάσεις μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ἔπρεπε νὰ μᾶς προτείνουν συμφερωτέρας, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕτοιμοι νὰ μᾶς ἀπαντήσουν, ἂν δὲν ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 6 καὶ 5% καὶ τὴν προθεσμίαν τῶν 23 ἐτῶν, εἶναι διότι ἰδοὺ ἔχομεν ἐνώπιόν σας δάνεια μὲ 4 καὶ μὲ 3% τόκον καὶ μὲ τριάκοντα ἐτῶν προθεσμίαν· τότε ἀντὶ παραπόνων ἠθέλομεν ἀπευθύνει εἰλικρινῶς ἐκφράσεις εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μᾶς προτείνουν τοὐλάχιστον τὸ 5 ἢ 6%, κύριοι; οὐχί· αἱ προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἶναι ἐνώπιόν σας, δάνεια ἐπὶ τρίμηνον μόνον προθεσμίαν καὶ τόκος 7%.

§65ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι ἐπὶ ὑποθήκῃ....

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀφοῦ εἶναι τρίμηνος ἡ προθεσμία, μόλις τελειώσει ἡ προθεσμία ἢ θὰ πληρώσω ἢ θὰ μοῦ βγάλῃ τὸ κτῆμά μου εἰς δημοπρασίαν (διάλογοι). Ἀλλὰ ὀρθὴ ἡ παρατήρησις, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν θὰ δανείζῃ μόνον ἐπὶ ὑπογραφῇ ἐμπόρων. Ὁ ἰδιοκτήτης λοιπὸν ἐν Ἑπτανήσῳ ἀποκλείεται νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Ἔμποροι λέγει ἐγκατεστημένοι καὶ γνωστοί, κύριε Λούντζη;

§67ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ναί.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἡ ὕπαρξις τῆς κοινωνίας εἶναι οὐχὶ εἰς τὸ ἐμπόριον ἀλλ’ εἰς τὴν γεωργίαν, τὰ 9/10 εἶναι γεωργοὶ, ἰδιοκτῆται· καὶ ὅταν αὐτὴ ἡ γεωργικὴ τάξις καταδικάζεται νὰ δανεισθῇ μὲ αὐτὰς τὰς προτάσεις, μὲ λέγετε, ἀξιότιμε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέσα, ἐξησφαλίσθησαν τὰ συμφέροντα, οὐδένα κίνδυνον τρέχετε;

§69ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐθωρακίσθησαν!

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐθωρακίσθησαν, μάλιστα. Ἂς ἐγκύψωμεν, κύριοι, ἡσυχώτερον, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπαθέστερον εἰς τὰς προτεινομένας προτάσεις, εἰς τὸ προτεινόμενον σύστημα, ὅπερ μᾶς λέγουσι νὰ καθιερώσωμεν διὰ τῆς ψήφου μας. Λέγω ἀπαθέστερον, διότι βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, διότι δὲν πρόκειται ὁ τυχὼν φίλος τοῦ ὑπουργείου νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου διότι τὴν πρότασιν τὴν φέρει τὸ ὑπουργεῖον, εἴτε ὁ ἀντιπολιτευόμενος νὰ τὴν καταψηφίσῃ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συμφερόντων σταθερῶν, ἀδιασπάστων, μεταδοθησομένων μετὰ τὴν παροῦσαν εἰς τὴν ἐπερχομένην γενεάν, ἐνῷ τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ἐφήμερον. Προτείνετε, κύριοι, νὰ εἰσαχθῇ νέα Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, διότι τὸ ἔχει κεκτημένον διὰ νόμου, μέχρι τοὐλάχιστον τοῦ 1879 ἢ τοῦ 1880· δὲν τὸ ἀφαιρεῖτε, λέγω, ἀπὸ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον τὸ παραχωρεῖτε καὶ εἰς ἄλλην.

§71ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ ἐνομοθέτησε τὸ 11ον Κοινοβούλιον τῆς Ἑπτανήσου.

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον μοῦ λέγετε· σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ τὸ ἐνθυμίσητε κατόπιν.

§73ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεραι ὅλαι αἱ Τράπεζαι. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ νόμου δύναται νὰ συστηθῇ ὁποιαδήποτε Τράπεζα, ἀρκεῖ μόνον νὰ καταθέσῃ τεσσαράκοντα χιλιάδων λιρῶν στερλινῶν κεφάλαιον. Λοιπὸν ἂν δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Ἰόνιον, νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον εἰς ὁποιανδήποτε συστηθῇ, ἂν ἔχῃ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον. Τότε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἐλευθέρα Κέρκυρα.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον λέγετε κεῖται εἰς τὴν ψῆφόν μας, τὸ εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ συζητεῖται.

§75ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχει ἀποκλειστικόν....

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§77ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὐτὸ τὸ παραδεχόμεθα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ μὴ κάμετε διαλόγους.

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν εἶναι ἐκ συνεννοήσεως, δὲν πειράζει, κύριε πρόεδρε. Ὅ,τι θελήσετε ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ψηφίσητε, διότι αἱ συμβάσεις σᾶς ἀφίνουν τὴν ἐλευθερίαν εἴτε τὸ ἓν σύστημα νὰ παραδεχθῆτε εἴτε τὸ ἄλλο· αἱ συμβάσεις περιέχουν καὶ τὸ ἓν σύστημα καὶ τὸ ἄλλο, μὲ τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ἐκλέξῃ οἱονδήποτε, ἢ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα ἢ τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν.

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὐγνωμονῶ τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν διὰ τὴν δήλωσιν ταύτην, καὶ τὸν εὐγνωμονῶ οὐχὶ δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ διὰ τινας ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦσαν νὰ εἴπουν, ζήτημα ὑπουργικὸν εἶναι καὶ πρέπει νὰ ὑπερψηφίσουν ἢ καταψηφίσουν. Εὐγνωμονῶ, διότι τὸ ὑπουργεῖον δὲν κάμνει τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου ὑπουργικὰ ζητήματα. Νομίζω ὅτι σᾶς ἀντελήφθην καλῶς.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξακολουθήσατε καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω κατόπιν τὰς δεούσας ἐξηγήσεις.

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ σύμβασις· «Ἄρθρον 4. Τὸ δικαίωμα τῆς Γενικῆς πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἐκδίδειν ἐν Ἑπτανήσῳ τραπεζικὰ γραμμάτια, περὶ οὗ διαλαμβάνει τὸ ἄρθρον 1 τῆς εἰρημένης ἀπὸ 2 Νοεμβρίου 1872 συμβάσεως, λογίζεται μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1891 ὡς ἀποκλειστικὸν, ἤτοι ἀποκλεισμένης πάσης ἄλλης τραπέζης, πλὴν τῆς ὑφισταμένης ἤδη Ἰονικῆς, τοῦ δικαιώματος τούτου.» Δὲν ἐγεύθην οὔτε ἄκρῳ δακτύλῳ τὴν ἐπιστήμην τὴν οἰκονομολογικὴν, εἶμαι μακρὰν αὐτῆς, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι καὶ ἡ ἐπιστήμη αὐτὴ ὑπόκειται εἰς τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς, τῆς γραμματικῆς. Κατὰ τὸ γράμμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκω, βλέπω ὅτι ἀποκλείεται πᾶσα ἄλλη Τράπεζα, δὲν παραχωρεῖται προνόμιον παρὰ μόνον εἰς τὴν Πιστωτ. καὶ τὴν Ἰόνιον τράπεζαν· δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ. Ἂν ᾖναι ἄλλη ἡ ἔννοια, θέλω εὐχαριστήσει ἐκεῖνον ὅστις μοὶ τὸ ἐξηγήσει. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν σειρὰν τοῦ λόγου μου λέγω ὅτι διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις, πρόκειται νὰ ἐγκαθιδρυθῶσι δύω τράπεζαι, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια· ἂν δὲ πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῶσι πλείονες, τόσον τὸ χειρότερον, διότι, καί τοι μὴ σπουδάσας, καί τοι μὴ μελετήσας, καί τοι μὴ ἐγκύψας εἰς οἰκονομολογικὰ ζητήματα καὶ συγγράμματα, ἔχω ἀκούσει ὅτι εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἐθεωρήθη καὶ θεωρεῖται ὡς καταστρεπτικὸν, ὡς μὴ προάγον τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὡς ἀντοικονομικὸν τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν γραμματίων ὑπὸ πολλῶν τραπεζῶν. Εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ἐθεωρήθη καὶ θεωρεῖται, ὅτι καὶ ἡ κοινωνία περισσότερον ὠφελεῖται καὶ τὰ τραπεζικὰ καταστήματα ἀναπτύσσονται καὶ ἔτι περισσότερον τὴν κοινωνίαν ὠφελοῦν, ὅταν μία καὶ μόνη Τράπεζα ἔχει τὸ προνόμιον αὐτὸ τοῦ ἐκδίδειν χαρτονόμισμα.

§83ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Μόνον εἰς τὴν Σκωτίαν παραδέχονται τὴν ὑπὸ πολλῶν Τραπεζῶν ἔκδοσιν γραμματίων.

§84ΜΑΚΡΗΣ. Εἰς τὴν Πρωσσίαν; εἰς τὴν Ἀμερικήν;

§85ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν ὑπάρχουν;

§86ΜΑΚΡΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§87ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖοι οἱ λόγοι οἱ θεωρητικοὶ, δι’ οὓς ἡ γηραιὰ Εὐρώπη, ὄχι ἡ νέα Ἀμερικὴ, περὶ αὐτῆς δὲν λαλῶ, δὲν θέλει νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο, ἐλπίζω ὅτι θὰ τοὺς ἀναπτύξωσιν οἱ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καταγινόμενοι.

§88ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἡ Ἑλλὰς διατί δὲν τὸ δέχεται;

§89ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν στιγμήν. Ποῖοι οἱ λόγοι δι’ οὓς, ἐπαναλέγω, μόνον ἐν Σκωτίᾳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦτο τῶν πολλῶν τραπεζογραμματίων, καὶ ποῖα τὰ μέτρα τὰ προφυλακτικὰ, τὰ ὁποῖα αἱ Κυβερνήσεις των ἔλαβον ὅπως ἀπαλλάξωσι τὴν κοινωνίαν των ἀπὸ τοὺς κινδύνους τοῦ συστήματος τούτου, παρακαλῶ νὰ τοὺς ἀναπτύξωσιν οἱ εἰδικοὶ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ἄνδρες. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς διαφωνίαν εὑρεθῶσι, καὶ ὁ μὲν ὑποστηρίζει τὸ ἓν, ὁ δὲ τὸ ἕτερον ὡς κακὸν, θὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔπρεπε νὰ ἐκλέξῃς μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου συστήματος· ἐὰν παραδέχεσθε ὅτι εἶναι καλὸς ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διατί τόσαι προσπάθειαι ὅπως ἀπὸ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας ἐμποδισθῇ ὁ πολλαπλασιασμὸς οὗτος καὶ στερηθῶσι τοῦ πλεονεκτήματος τούτου; Ἐὰν δὲ τὸν θεωρῆτε κακὸν, διατί τὸν εἰσάγετε εἰς τὰς ἰονίους νήσους; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὲ φωτίσῃ, διότι ἀνίδεος ἐπὶ οἰκονομολογικῶν ζητημάτων καὶ σκεπτόμενος μόνον μὲ τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς, ἡ ὁποία θέτει ὑπὸ τὸ κράτος της ὅλας τὰς ἐπιστήμας καὶ ὅλους τοὺς ἐπιστήμονας, λέγω ὅτι, ἂν ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ᾖναι ὠφέλιμος διά τινας ἐπαρχίας, διατί δὲν εἶναι ὠφέλιμος δι’ ἄλλας; Ὅταν δύω ἢ τρία τραπεζογραμμάτια διαφόρου εἴδους κυκλοφοροῦσι, παρεμποδίζουσι βεβαίως τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἐργασιῶν ἑνὸς καταστήματος, δὲν ἠμπορεῖ δὲ νὰ ἀρνηθῇ κἀνεὶς ὅτι ἐκ τῶν δύω τραπεζῶν τῶν εἰσαγομένων μὲ δικαίωμα χαρτονομίσματος εἰς τὸν μικρὸν κύκλον τῶν Ἰονίων νήσων θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ μία νὰ πέσῃ. Ἀλλὰ σεῖς δὲν ἐψηφίσατε ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ κοινοβουλίῳ, μᾶς λέγουν, τὸν νόμον τοῦτον τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν γραμματίων, καθὼς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ δύναται οἱαδήποτε Τράπεζα νὰ συστηθῇ, ἅμα ἤθελε καταθέσει 40,000 λίρας ὡς ἀρχικὸν κεφάλαιον, καὶ τῆς ἐδίδατε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια; μοὶ εἶπεν ὁ κ. Μακρῆς· τῷ ἀπαντῶ, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὸς ὁ νόμος ἐψηφίσθη τότε προπάντων μὲ τὴν ἐχθρικὴν ἰδέαν νὰ καταστρέψῃ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν. Εἶχον τὴν τιμὴν, δὲν ἠξεύρω ἂν καὶ τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν δυστυχίαν, νὰ ἀντιπροσωπεύω καὶ τότε τὴν πατρίδα μου εἰς τὸ Ἰόνιον Κοινοβούλιον καὶ συγχωρήσατε νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι τότε, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ λήξῃ ἡ εἰκοσαετὴς προθεσμία τῆς Ἰονίου Τραπέζης, διηγέρθη παρὰ τῶν μεγάλων καὶ μικρῶν τραπεζιτῶν καὶ τῶν κεφαλαιούχων ἐν Ἑπτανήσῳ κατακραυγὴ κατὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης· διηγέρθη ἡ κοινὴ γνώμη τῶν νήσων καὶ διὰ παντὸς εἴδους δημοσιεύσεων ἐλέγετο ὅτι ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἐσύστησε τὸ μονοπώλιον, ὅτι αὐτὴ μόνη δανείζει, ὅτι τὰ ἰθαγενῆ κεφάλαια ἐφυγαδεύθησαν ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον ἢ εὑρίσκονται ἐναποτεταμιευμένα καὶ κεκλεισμένα εἰς τὰ θησαυροφυλάκια τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Ἂν δὲ ἐδῶ εἴδατε ἄλλοτε νὰ ἐξαφθῇ τὸ δημόσιον πνεῦμα κατὰ τῆς Τραπέζης, ὅπου ὁ κύκλος ὑπάρχει μεγαλείτερος, δὲν θὰ θαυμάσετε διὰ τὴν καταφορὰν ταύτην ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπου ἐτέθη ὡς ζήτημα τάξεως ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν Τραπεζῶν καὶ ὁ ἁρμοστὴς ἐβιάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ. Εἶναι καὶ ἄλλοι Ἑπτανήσιοι ἐνταῦθα μάρτυρες τῶν τότε διατρεξάντων, καὶ τοὺς παρακαλῶ, ἂν ὑπάρχῃ ἀνακρίβεια εἰς τοὺς λόγους μου, νὰ μὲ διορθώσωσιν. Ὁ νόμος τοῦ ἑνδεκάτου κοινοβουλίου, ἀξιότιμε κ. Μακρῆ, ἄλλον σκοπὸν δὲν προέθετο ἢ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν νὰ φύγῃ. Ἔχω τὸ ἐλάττωμα νὰ ἦμαι ἁπλοῦς καὶ καθαρός· παρακαλῶ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνακρίβεια εἰς τοὺς λόγους μου, παρακαλῶ τοὺς ἐνταῦθα ἄλλοτε ἐν τῷ Ἰονίῳ Κοινοβουλίῳ εὑρεθέντας ἢ ἐν τῇ Ἰονίῳ Γερουσίᾳ νὰ διορθώσωσι τὸ μὴ ἀκριβὲς τῶν λόγων μου. Ὑπῆρχέ τις τότε ἐπὶ κεφαλῆς τῆς σταυροφορίας, ἐγένετο τὸ κέντρον τῆς ἐνεργείας ὅπως ἡ Ἰόνιος Τράπεζα διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν γραμματίων βιασθῇ νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰς νήσους καὶ οὕτω τὰ κεφάλαια τὰ ἰδιωτικὰ εὕρωσι κυκλοφορίαν ἐν τῷ τόπῳ. Ἐψηφίσθη ὁ νόμος τότε. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐβιάσθη ὁ ἁρμοστὴς νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν γενικὴν ἐξέγερσιν τοῦ δημοσίου πνεύματος· ἴσως ἡ ἔκφρασις δὲν εἶναι ἀκριβὴς, ἴσως οἱ Ἄγγλοι, πρακτικώτεροι καὶ διορατικώτεροι, εἶπον ἂς ψηφισθῇ ὁ νόμος· ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι ὅτι ἄλλη Τράπεζα δὲν θὰ συστηθῇ. Τὸ ἀποτέλεσμα πράγματι τοιοῦτον ὑπῆρξε. Μὲ ὅλας τὰς φωνὰς, αἱ ὁποῖαι ἐξηγέρθησαν, μὲ ὅλας τὰς ἀντιδράσεις, δεκατρία ἔτη ἀπὸ τοῦ 1860 παρῆλθον καὶ ἄλλη Τράπεζα ἐκεῖ δὲν συνεστήθη· καὶ ἐν τῇ πρώτῃ δὲ συνεντεύξει, τὴν ὁποίαν μετὰ τοῦ γενικοῦ διοικητοῦ τῆς ἐνταῦθα Ἰονικῆς Τραπέζης κατὰ τὰ 1871 ἔλαβον περὶ παρατάσεως τῆς ὑπάρξεως τῆς Τραπέζης ταύτης καὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ προνομίου τοῦ χαρτονομίσματος, εἰσηγητὴς ἦτον αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἦτο κέντρον τῆς ὅλης ἀντιδράσεως τῶν 1860, εἰς τὸν ὁποῖον κυρίως ὀφείλεται ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ἐκείνου.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος ἦτον;

§91ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὴ μὲ ἐρωτᾶτε ὀνόματα.

§92ΡΩΜΑΙΟΣ. Νὰ σᾶς τὸν εἰπῶ ἐγὼ, ὁ Σκαλτσούνης.

§93ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Βλέπεις, ἀξιόλογε συνάδελφε, (πρὸς τὸν κ. Μακρῆν) ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νόμου τοῦ 1860 δὲν ἠδύνατο νὰ προταθῇ ὡς δικαιολόγησις διὰ τὸ προτεινόμενον σήμερον νομοσχέδιον· ὁ νόμος ἐκεῖνος καὶ ὁ σήμερον συζητούμενος πρῶτον σκοπὸν ἔχουν τὴν πτῶσιν τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Τὸ ἐπαναλέγω καὶ προκαλῶ πάντα οἰκονομολόγον νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν δύω Τράπεζαι, ἔχουσα ἑκάστη τὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, δύνανται νὰ συνυπάρξωσιν ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἂν ἡ μία ἀπὸ τὰς δύω δὲν θὰ βιασθῇ νὰ πέσῃ. Διατί ὁ πόλεμος οὗτος κατὰ τῆς ἰονίου Τραπέζης; Δὲν εἶμαι μέτοχος αὐτῆς καὶ κἀνεὶς δὲν πιστεύω νὰ ἐγερθῇ νὰ μὲ διαψεύσῃ· δὲν εἶμαι μέλος τοῦ συμβουλίου της, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ προχθὲς εἶπον, ὅτι ἡ ἰόνιος Τράπεζα κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριακονταπενταετοῦς ὑπάρξεώς της ἐφέρθη ἴσως καὶ πέραν τῶν ὁρίων τῆς εὐγενοῦς ἐκείνης συμπεριφορᾶς, ἡ ὁποία ἐπιτρέπεται εἰς μίαν Τράπεζαν, συνέτεινεν εἰς τὸν καταβιβασμὸν καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ τόκου καὶ οὐδέποτε ἐστενοχώρησεν ὀφειλέτην της· καὶ οὐ μόνον ἡμέραι ἢ ἑβδομάδες ἀλλὰ καὶ μῆνες παρῆλθον χωρὶς τινὲς νὰ ἐξοφλήσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ ὅμως οὐδένα ἐστενοχώρησε.

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ ἔτη.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἔτη; χαίρω διότι ἐπιβεβαιοῖ τοὺς λόγους μου μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν. Ἂν δὲ ἡ Τράπεζα αὕτη εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταδιώξῃ τὸν ὀφειλέτην της, τὸ ἔκαμεν ἀφοῦ παρεχώρησεν εἰς αὐτὸν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ παραχωρήσῃ· καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν οὐχὶ τῶν Ἑπτανησίων, ἀλλὰ καὶ τῶν βουλευτῶν τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν, οἵτινες μετὰ τῆς Τραπέζης αὐτῆς συνηλλάχθησαν. Οἱ ὑπάρχοντες διοικηταὶ τῆς ἰονίου Τραπέζης κατ’ ὄνομα μόνον εἶναι Ἄγγλοι· εἶναι συνδεδεμένοι μὲ τὸν τόπον σχεδὸν οἰκογενειακῶς, ἐσυνειθίσαμεν νὰ μὴ τοὺς φοβούμεθα. Ἀλλ’ ἡ νέα Τράπεζα θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν μετριοπάθειαν; Ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε περὶ τῶν κυρίων τούτων, ὅτι νοῦν ἔχουσιν, ἀλλὰ καρδίαν δὲν ἔχουσιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ποία θὰ ᾖναι ἡ συνέπεια τῆς πτώσεως τῆς ἰονικῆς Τραπέζης; ἡ ὑποχρέωσις τῆς κοινωνίας ἐκείνης νὰ πληρώσῃ ἀμέσως 11,000,000, τὰ ὁποῖα χρεωστεῖ, καὶ νὰ τὰ πληρώσῃ δι’ ἀπολύτου πλειστηριασμοῦ, καὶ νὰ τὰ πληρώσουν ἰδιῶται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἔχουσι κτήματα· ἂν δὲ λάβωσι τὴν προτεινομένην προθεσμίαν τῶν 23 ἐτῶν, ἠμποροῦν νὰ πληρώσωσιν ἐν ὅλῃ τῇ ἀνέσει τὸ χρέος των καὶ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ συμφέροντά των· διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν θὰ εὑρεθῶσιν ἀπὸ μιᾶς στιγμῆς εἰς ἄλλην πένητες; Ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι θὰ ἠμπορέσωσιν ἀμφότεραι αἱ Τράπεζαι νὰ συνυπάρξωσιν (ὅπερ, ἐπαναλαμβάνω, ἀδύνατον) καὶ ὅτι οἱ σήμερον ὀφείλοντες δὲν θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσωσιν ἀμέσως τὰς ὀφειλάς των· ποία θὰ ᾖναι ἡ ἄμεσος συνέπεια τῆς εἰσαγωγῆς τῆς νέας Τραπέζης; ἡ ἰόνιος Τράπεζα θὰ ἀποσύρῃ τὰς προτάσεις της τοῦ νὰ δανείσῃ 3,000,000 ἐπὶ τόκῳ 6% καὶ 1½ μὲ 5%, διότι ταύτας ἔκαμε μόνον καὶ μόνον ἵνα τῇ δοθῇ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ χαρτονομίσματος· θὰ ἀποσύρῃ δὲ καὶ τὰς προτάσεις της νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαιά της μέχρις 20,000,000· καὶ εἶναι μικρὰ ἡ ζημία αὕτη τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ἡ κοινωνία; Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος Ἑπτανησιακοῦ, ἀλλὰ περὶ Ἑλληνικοῦ, νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἐν τῷ κράτει κατάστημα δανεῖζον μὲ 6 καὶ 5% καὶ μὲ προθεσμίαν 23 ἐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον μᾶς προτείνει ἡ κυβέρνησις νὰ ψηφίσωμεν διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἐνῷ αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας μᾶς κάμει ἐν ὀνόματι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ὄχι μόνον δὲν εἶναι καλλίτεραι ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ καὶ θὰ φέρωσιν ἀποτελέσματα τοσοῦτον ὀλέθρια· θὰ ἐπιφέρῃ τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας ὠφελείας τοιαύτας, ὥστε νὰ ἠμπορέσουν νὰ μᾶς εἴπουν, λάβετε τὸν πατριωτισμὸν σεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι νὰ θυσιασθῆτε, νὰ καταστρέψητε τὰς νήσους σας, διότι πρόκειται νὰ ὠφεληθῶσι μεγάλως αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι; Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐπρόκειτο, ἂν ἡ καταστροφὴ, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἤθελεν ἀντιζυγίζεται διὰ τῶν ὠφελειῶν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἠθέλαμεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν σκληρὰν δοκιμασίαν καὶ ἠθέλαμεν εἴπει, ὅπως καὶ ἄλλοτε, ἂς ὑποφέρωσιν αἱ νῆσοι διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἡ ἄλλη Ἑλλάς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, κύριοι· ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἀγνοῶ ποίας θὰ παράσχῃ ἢ δὲν θὰ παράσχῃ ὠφελείας εἰς τὸν τόπον τοῦτον· οὔτε τὰς ἀποκρούω, οὔτε τὰς θέτω εἰς ἀμφισβήτησιν ἢ ἀμφιβολίαν· ἀλλ’ οἱαιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αἱ ὠφέλειαι, τὰς ὁποίας δύναται νὰ παράσχῃ τὸ κατάστημα τοῦτο εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, αἱ ὠφέλειαι ἤδη ἐξησφαλίσθησαν. Δὲν ἔρχεται σήμερον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα λέγουσα, πρόκειται νὰ συστηθῶ ἐν Ἑλλάδι, πρόκειται νὰ προβῶ ὡς ἑταιρία ἀνώνυμος εἰς τὰς δεῖνα καὶ δεῖνα ἐργασίας, ὅπως δὲ κάμω τοῦτο δόσατέ μοι τὸ προνόμιον νὰ ἐκδίδω τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐγκαθιδρύθη ἤδη ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἀφοῦ ἐπεξέτεινεν ἀρκούντως τὰς ἐργασίας της, τότε αἱ ἱδρυταὶ αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν ὁρισμὸν, τὸν ὁποῖον περὶ αὐτῶν ἔδωκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, νοῦν ἔχουσι, καρδίαν ὄχι, ἐσκέφθησαν ἐν τῷ νῷ αὐτῶν ὅτι εἶναι μία γωνία τοῦ βασιλείου, εἰς τὴν ὁποίαν ἔτι περισσότερα κέρδη δύνανται νὰ λάβωσιν, εἶναι ἡ Ἑπτάνησος, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἐγκαθιδρυμένον κατάστημα τραπεζικὸν, ἔχον τὸ χαρτονόμισμα· δυνάμεθα, εἶπον, νὰ τὸ κρημνίσωμεν καὶ νὰ σταθῶμεν ἡμεῖς ἀντ’ αὐτοῦ. Δὲν τοὺς κατηγορῶ· ἐπιδιώκουσι τὸ συμφέρον των, λέγω ὅμως ὅτι πρέπει μικρὸν νὰ προσέξωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ κ. πρωθυπουργός μας παρέστησεν ὡς παριστάνοντας τὸν ἀνατολικὸν κόσμον· ἀνάγκη μικρὸν νὰ προσέξωμεν καὶ νὰ ἀντιταχθῶμεν ὅπως μὴ λάβωσιν ὡς τόπον τῶν κερδοσκοπικῶν ἐργασιῶν των τὴν γωνίαν ἐκείνην τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος πρὸς καταστροφήν της, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀφήσωσιν ἥσυχον. Δὲν τοὺς ψέγω διὰ τοῦτο, νοῦν μόνον ἔχουσι καὶ ὁ νοῦς των ἔδειξεν αὐτοῖς ἕνα μέρος, ὅπου ἠμποροῦν νὰ κερδήσωσιν· ἀλλὰ σεῖς, κύριοι ἀντιπρόσωποι, σεῖς, ἀξιότιμοι ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰ πράγματα ταῦτα ὀφείλετε νὰ σκεφθῆτε οὐχὶ μόνον μὲ τὸν νοῦν ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν καρδίαν, σεῖς, δύνασθε νὰ εἰπῆτε ὅτι ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ ὠφεληθῶσιν αἱ παλαιαὶ ἐπαρχίαι ἀλλ’ ἁπλῶς οἱ ἀξιότιμοι αὐτοὶ ἑταῖροι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης μὲ τὴν θυσίαν ἑνὸς πέμπτου τοῦ κράτους, σεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσετε τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσετε μόνον μὲ τὸν νοῦν ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν καρδίαν. Σᾶς προτείνεται σήμερον ἡ καταστροφὴ ἑνὸς μέρους τοῦ κράτους, οὐχὶ ὅπως ὠφεληθῇ τὸ ἕτερον, ἀλλ’ ἁπλῶς ὅπως εἰς τὰ μεγάλα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα διαθέτουν οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι κύριοι, προστεθῇ καὶ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ διορατικῷ αὐτῶν νῷ εἶδον ὅτι δύνανται νὰ εἰσπράξωσι καὶ ἀπὸ τὰς νήσους ἐκείνας. Ἐνῷ λοιπὸν δὲν πρόκειται ἡ καταστροφὴ τῶν νήσων ν’ ἀντιζυγίσῃ μὲ τὴν ὠφέλειαν, ἥτις ἤθελεν ἔλθει εἰς τὸ λοιπὸν κράτος, πρόκειται τοὐλάχιστον περὶ κέρδους μεγάλου τοῦ δημοσίου, ὥστε καὶ ἡμεῖς οἱ ἐξ Ἑπτανήσου ἀντιπρόσωποι νὰ ὑποχωρήσωμεν; πρόκειται οἱ κύριοι οὗτοι νὰ πληρώσωσι τὰ δάνεια τῶν 24 καὶ 25; ὑπόσχονται νὰ κάμουν στόλους; (δὲν πρόκειται, μὴ ταραχθῆτε, περὶ μεγάλης ἰδέας) μᾶς ὑπόσχονται νὰ κάμωσι σχολεῖα ἢ ἄλλας τοιαύτας κοινωφελεῖς πράξεις καὶ ἀντὶ τούτων νὰ μᾶς προτείνουν τὴν ζημίαν τῶν νήσων; Ὄχι, κύριοι! Περὶ τίνος ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου πρόκειται, ἂν κυρωθῶσιν αἱ συμβάσεις αὗται; Ὡς μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ τὸ ταμεῖον κατ’ ἔτος........ ἀλλὰ ἂς σᾶς ἀναγνώσω αὐτὰς τὰς λέξεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, λέγει ὁ κ. Χρηστίδης, ἐκλείσθη μία σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δημόσιον ὠφελεῖται ἓν ἑκατομμύριον διακοσίας τόσας χιλιάδας δραχμὰς, καὶ ἂν θέλετε νὰ σᾶς εἴπω ἀκριβῶς, 1,376,000· αὐτὴ ἡ σύμβασις ἔγεινε μεταξὺ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑτέρα μεταξὺ τῆς Πιστωτικῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὕτω αἱ δαπάναι τοῦ δημοσίου ἐλαττοῦνται κατὰ δραχμὰς 1,376,000, τὸ δὲ ἀναλογοῦν εἰς τὸ 1873 ἐξ αὐτῆς τῆς ὠφελείας ἀναβαίνει εἰς 500 χιλιάδας· ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1873 παρουσιάζει περίσσευμα, κύριοι, καθαρὸν 500 χιλιάδας δραχμάς.» Ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1873 παρουσιάζει περίσσευμα κατὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καθαρὸν 500 χιλιάδων δραχμῶν. Πρόκειται λοιπὸν νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον 1 ἑκατομμύριον 376 χιλιάδας δραχμὰς διὰ τῆς θυσίας ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καθυποβληθῶσιν αἱ νῆσαι ἐκεῖναι. Παραδέχομαι διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι τῳόντι πρόκειται νὰ ἐξοικονομήσῃ... ὄχι, τί λέγω; νὰ παρουσιάσῃ ὁ προϋπολογισμός μας διὰ τῶν συμβάσεων τούτων ἓν περίσσευμα 500 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ᾖναι εἰς τὸ ἑξῆς μονοσκελὴς ἢ καμπούρης ἀλλὰ ἰσοσκελής. Οὔφ! τοῦτο εἶναι μέγα· 1 ἑκατομύριον 376 χιλιάδες εἶναι μέγα! Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ἀξιότιμε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζετε ὅτι ἀντιζυγίζετε τὴν οἰκονομικὴν ἀναστάτωσιν τοῦ τετάρτου μέρους τοῦ κράτους διὰ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν λέγετε ὅτι θὰ προσπορίζεται τὸ ταμεῖον του ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 376 χιλιάδων δραχμῶν; Θέλω νὰ παραδεχθῶ τοῦτο, ἀλλ’ ὅμως δὲν εἶναι ὅπως τὸ λέγετε, κύριε ὑπουργέ. Ὁ λογαριασμὸς οὗτος τὸν ὁποῖον μᾶς παρουσιάζετε, τὸ ποσὸν τοῦ 1,376,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγετε ὅτι θὰ οἰκονομήσῃ, αἱ 500,000 δραχμαὶ, τὰς ὁποίας μᾶς λέγετε ὅτι θὰ παρουσιάσῃ περίσσευμα ὁ προϋπολογισμός σας, ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἓν..... (μὲ συγχωρεῖτε νὰ μεταχειρισθῶ λέξιν ἐκ τοῦ λεξικοῦ σας, ἡ ὁποία δὲν πιστεύω νὰ σᾶς δυσαρεστήσῃ), τερτίπι, διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ ὁ κόσμος ὅτι οἰκονομήθη 1,376,000 δραχμαὶ, οὐ μόνον, ἀλλὰ ἔχομεν καὶ περίσσευμα 500,000 δρ. Ἓν τερτίπι! Ἀλλ’ ἐὰν ἄλλο δὲν μᾶς ἐδίδαξεν ἡ πεῖρα τοσούτων ἐτῶν, ἀξιότιμε κύριε ὑπουργὲ τῶν οἰκονομικῶν, ἔπρεπε νὰ μὴ διδάξῃ τοῦτο τοὐλάχιστον Σᾶς, ὅστις ἤδη 14 φορὰς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἀνέβητε τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν ἢ διευθύνετε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους δὲν ἰσοῤῥοποῦνται, δὲν ἀποκαθίστανται ἰσοσκελεῖς οἱ προϋπολογισμοὶ μὲ τερτίπια; Ἠμποροῦν τὰ τερτίπια ν’ ἀπατήσουν τὸ κοινὸν, ὡς ἠπάτησαν καὶ ἐμὲ, ὅστις δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, ἀλλὰ εὕρηκα φίλον μου οἰκονομολόγον καὶ μοῦ λέγει, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τὰ συνηθισμένα τερτίπια καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐξοικονομοῦμεν 1,376,000· ἐξηγήσατέ μου το, τῷ λέγω, καὶ ἀφοῦ μοῦ τὸ ἐξήγησεν, ἰδοὺ, μὲ λέγει, ὅτι τὰ τερτίπια δὲν περνοῦν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς. Τί πρόκειται νὰ κάμετε δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως; νὰ δανεισθῆτε πρὸς 6%, ἐνῷ πληρώνετε 9½, νὰ δανεισθῆτε μὲ 7%, ἐνῷ πληρώνετε 8%· θὰ ἐξοικονομήσετε λοιπὸν διὰ τὸ ἓν δάνειον τῶν 6,489,000 τόκον ἀπὸ τὰ 3½%, καὶ διὰ τὸ ἄλλο δάνειον τῶν 3,800,000 θὰ ἐξοικονομήσητε 1%, ἀλλὰ τὸ κεφάλαιον τοῦ χρέους μένει σῶον, ἀναλλοίωτον ἐπὶ τῆς ῥάχεως ἡμῶν καὶ τοῦ κράτους.

§96ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν εἶπε κἀνεὶς τὸ ἐναντίον.

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἆ! ἰδοὺ τί εἴπατε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συναδέλφου σας· τὸ ἔχω τυπωμένον. «Αὐτὴ ἡ σύμβασις ἔγεινε μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀφ’ ἑνὸς κτλ.» (Ἀναγινώσκει τὴν ἀνωτέρω περικοπὴν τοῦ λόγου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν). Τί ἐννοούσατε μὲ τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν ἐλαττοῦται, δὲν ἠξεύρω, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐννοῶ ἐγὼ καὶ πᾶς χοϊκὸς ἄνθρωπος ὡς ἐγὼ, ὅστις δὲν ἐννοεῖ τὰ τερτίπια, εἶναι ὅτι ἐξοικονομοῦμεν 1,376,000· καὶ ὅμως δὲν εἶναι ἔτσι· ἐξοικονομοῦμεν μόνον 3½% ἐπὶ τοῦ πρώτου δανείου καὶ 1% ἐπὶ τοῦ δευτέρου, καὶ ἔχομεν ἐν συνόλῳ μόνον καὶ μόνον 238,000. Τοῦτο εἶναι ἡ μόνη, ἡ πραγματικὴ ἐξοικονόμησις. Καὶ διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ δημόσιον 238,000 δραχμὰς, ἔχετε καρδίαν, ἔχετε νοῦν νὰ μᾶς προτείνετε τὴν καταστροφὴν τῶν ἐπαρχιῶν μας διὰ 238,000 δραχμάς;

§98ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Λομβάρδε, πρόσθες καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι αὐτὸ τὸ κέρδος τὸ δίδει καὶ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα.

§99ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔρχομαι ἀμέσως, μὴ βιάζεσθε.

§100ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν μᾶς τὰ ὑπολογίζετε καλλίτερα διὰ νὰ ἐννοήσωμεν καὶ ἡμεῖς πῶς εἶναι τόσον μόνον;

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αἴ! πολὺ καλά· μάθετε καὶ σεῖς ὡσὰν καὶ ἐμένα. Ἰδού· ὑπάρχει ἓν δάνειον 6,489,000, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις πληρόνει τόκον 9½%· ὑπάρχει ἓν ἄλλο δάνειον 3,800,000, διὰ τὸ ὁποῖον πληρόνει ἡ κυβέρνησις 8%· κάμνει τώρα ἓν ἄλλο δάνειον ἡ κυβέρνησις δι’ αὐτὰ, 6 καὶ 3=9,000,000, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ πληρόνῃ ἐν συνόλῳ 7% τόκον· ἑπομένως διὰ τὸ δάνειον τῶν 6,489,000 δραχ. θὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ 3½%, τὸ ὁποῖον φέρει οἰκονομίαν 200,000 δραχμῶν.

§102ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον τόκος, ἀλλὰ καὶ χρεωλύσιον.

§103ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι, τόκος μόνον· ἐξοικονομοῦμεν λοιπὸν κατ’ ἔτος δι’ αὐτοῦ τοῦ δανείου 200,000· ἐπὶ τοῦ ἄλλου δανείου τῶν 3,800,000, διὰ τὸ ὁποῖον πληρόνει 8%, θὰ πληρόνῃ τώρα μὲ τὸ νέον δάνειον 7%· ἐξοικονομοῦμεν λοιπὸν 1%, τοὐτέστι 38,000· δὲν εἶναι ἔτσι;

§104ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§105ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ, συμφωνεῖ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὡς φίλος τῆς δικαιοσύνης καὶ διευθύνων αὐτὴν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ τὸ ὁμολογήσῃ.

§106ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι λογαριασμοὶ, ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς μεταβάλωμεν;

§107ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σωστὰ, σωστὰ, σωστότατα! καὶ προχθὲς, κύριοι, ἀνέγνωσα κἄπου....

§108ΔΡΟΣΟΣ. Κύριε βουλευτά....

§109ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, ἕνας ἕνας. Καὶ προχθὲς κἄπου ἀνέγνωσα ὅτι ἠμποροῦν δύω νὰ διαφωνήσουν εἰς τὰ πολιτικὰ ἢ τὰ θρησκευτικὰ, καὶ οὐδὲν ἧττον νὰ ᾖναι καὶ οἱ δύω ἐξ ἴσου τίμιοι ἄνθρωποι· ἀλλ’ ὅταν δύω διαφωνοῦν ἐπὶ ἀριθμῶν, ὁ εἷς δὲν θὰ ᾖναι εἰλικρινὴς, καὶ ἑπομένως εἰς τοὺς ἀριθμοὺς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι διαφωνία μεταξὺ δύω τιμίων ἀνθρώπων. Λοιπὸν 238,000 πρόκειται νὰ ἐξοικονομήσητε ἀπὸ ὅλον αὐτὸ τὸ τερτίπι καὶ ἀπὸ ὅλον αὐτὸ τὸ πατιρντὶ, καὶ διὰ νὰ ἐξοικονομήσητε 238,000, σεῖς, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κράτους, θὰ ῥίψητε τὸ ἓν τέταρτον τοῦ κράτους εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀναστάτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ τὸ ῥίψητε; Ἀλλὰ διὰ τί νὰ τὰς στερηθῇ καὶ αὐτὰς τὰς 238,000 τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ἀλλὰ τάχα ζητοῦμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγομεν νὰ μὴ μᾶς καταστρέψητε οἰκονομικῶς, ζητοῦμεν ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν ζημίαν τῶν 238,000 δραχμῶν νὰ τὴν ὑποστῆτε δι’ ἡμᾶς; Ὄχι... ἀκούω ὄπισθέν μου νὰ ἐπαναλαμβάνουν, διὰ τί χωρίζεις τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα; λέγω, δὲν τὴν χωρίζω ἐγὼ, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις· αὐτὴ τὴν χωρίζει καὶ αἱ προτάσεις της.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, ἡ σύμβασις.

§111ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὴν χωρίζω ἐγώ. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, ὅτε μοῦ ἐπροτείνετο ὁ χωρισμὸς ὑπ’ ἄλλων, ἀλλὰ εἴπομεν ἂς χαθοῦν τὰ συμφέροντα τῆς Ἑπτανήσου διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἑλλὰς, καὶ τὸ ἐπανέλαβον ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ζητοῦμεν τὸν χωρισμὸν, ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἡ προτείνουσα ἰδιαιτέρως τὴν καταστροφήν μας διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ ἀνατολικὸς οὗτος κόσμος ἐν τῇ κερδοσκοπίᾳ του, ὅστις ἔχει νοῦν νὰ λέγῃ αὐτὰ, ἀλλ’ ὅστις κάλλιον ν’ ἀφήσῃ ἥσυχον τὴν γωνίαν ἐκείνην τοῦ κράτους ἐν τῇ οἰκονομικῇ δυσχερείᾳ της ἵνα ἠμπορέσῃ νὰ διορθώσῃ τὰ ἑαυτῆς. Ἀλλὰ πρόκειται τουλάχιστον νὰ σᾶς εἴπωμεν χάριν ἡμῶν νὰ ζημιωθῆτε αὐτὰς τὰς 238,000 δραχμάς; Ὄχι, κύριοι, οὔτε λεπτὸν δὲν θὰ ζημιωθῆτε. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προτείνει δάνειον 3,000,000· δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν κἀμμίαν ὅτι οἱ διευθύνοντες τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ἕως τώρα ὅτι ὄχι μόνον νοῦν ἔχουσι διὰ τὰς ὑποθέσεις τῆς Τραπέζης των, ἀλλὰ καὶ καρδίαν πατριωτικὴν εἰς τὸ στῆθος φέρουσιν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θέλει ἀποσύρει τὴν πρότασιν αὐτὴν τοῦ δανείου τῶν 3,000,000.

§112ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχει τὴν σύμβασιν....

§113ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι, διότι οἱ ἄλλοι διατείνονται....

§114ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἀπέσυρεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα....

§115ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, δὲν ἀποσύρει ἡ Τράπεζα τὴν πρότασιν τοῦ δανείου τῶν 3,000,000. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα σᾶς προτείνει τὸ ⅓ τοῦ κεφαλαίου της εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμὸν μὲ τὴν διαφορὰν, ἐνῷ ἡ Πιστωτικὴ σᾶς λέγει ὅτι διὰ τὰ περισσεύματα θὰ πληρόνῃ 3½% εἰς 3,000,000, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα σᾶς λέγει νὰ σᾶς πληρόνῃ 4%. Τὸ δάνειόν σας λοιπὸν διὰ νὰ ἐξοικονομήσητε τὰς 238,000 δραχμὰς, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον ἀληθὲς κέρδος αὐτοῦ τοῦ τερτιπιοῦ, σῶον, ἐξησφαλισμένον θὰ τὸ λάβετε ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν καὶ ἀπὸ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, χωρὶς νὰ φέρετε κἀμμίαν ἀναστάτωσιν οἰκονομικὴν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, οὔτε νὰ ζημιωθῆτε τὸ παραμικρόν. Ἀποδεικνύεται λοιπὸν, κύριοι, καὶ ἀποδεικνύεται διὰ τῆς ἀκαταμαχήτου γλώσσης τῶν ἀριθμῶν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἰσχύῃ τὸ χαρτονόμισμα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν θὰ φέρῃ ἄλλο εἰμὴ καταστροφὴν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, οἰκτρὰν ἀναστάτωσιν οἰκονομικήν· ἀποδεικνύεται ὅτι αἱ προτάσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι τοιοῦτον ἀποτέλεσμα διὰ τὰς νήσους ἐκείνας θὰ φέρωσιν, εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας οὐδεμίαν ὠφέλειαν θὰ παραγάγωσι· καὶ ὄχι μόνον οὐδεμίαν ὠφέλειαν θὰ παραγάγωσιν, ὄχι μόνον δὲν ῥιψοκινδυνεύουσι κἀμμίαν τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας αὐτὴ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ἀκόμη στεροῦσι τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ δι’ ὅλον τὸ κράτος ἡ ἐνίσχυσις ἑνὸς καταστήματος δανείζοντος μὲ προθεσμίαν 23 ἐτῶν καὶ μὲ τόκον 5–6% καὶ 5%· ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ δημόσιον κατ’ οὐδὲν ὠφελεῖται, ὅτι τὸ δημόσιον οὐδὲν ῥιψοκινδυνεύει, μὴ παραδεχομένων τῶν προτάσεων τῶν συμβάσεων τούτων. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ 1,370,000 δραχμῶν, οὔτε περὶ 238,000, δὲν πρόκειται διὰ τίποτε· περὶ ἑνὸς μόνον πρόκειται κατέναντι ὅλης αὐτῆς τῆς καταστροφῆς διὰ τὴν Ἑπτάνησον, κατέναντι αὐτῆς τῆς οὐδεμιᾶς ὠφελείας διὰ τὸ ἐπίλοιπον κράτος, περὶ ἑνὸς μόνου πρόκειται, περὶ ἐπαυξήσεως τῶν κερδῶν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης διὰ τῆς καταστροφῆς ἐνυπάρχοντος εὐεργετικοῦ καταστήματος, διὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς τοῦ ⅕ μέρους τοῦ κράτους. Δὲν ἐπικρίνω, τὸ ἐπαναλέγω, τοὺς ἀξιοτίμους τούτους κυρίους, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκλείψει τῶν παλμῶν τῆς καρδίας των δι’ ὅλων τῶν μέσων ζητοῦν νὰ ἐπαυξήσουν τὰ κέρδη των διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ χαρτονομίσματος εἰς τὰς νήσους ἐκείνας. Δὲν τοὺς ἐπικρίνω· τὰ συμφέροντά των ἐπιδιώκουσι, καὶ πρέπει νὰ τὰ ἐπιδιώκωσι δι’ ὅλων τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ ἐξησκημένου νοός των· ἀλλ’ ἄλλη ἡ θέσις ἐκείνων, καὶ ἄλλη ἡ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κράτους καὶ ἄλλη ἡ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Ὄχι μόνον, καθὼς εἶπον προτήτερα, πρόκειται νὰ ψηφίσητε σεῖς ὑπείκοντες καὶ εἰς τὴν καρδίαν σας, ἀλλὰ καὶ τὴν καρδίαν ἂν λησμονήσητε, ὅπως ἐκεῖνοι, (κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, οὐχὶ τὴν ἰδικήν μου) καὶ τὴν καρδίαν καὶ σεῖς ἂν λησμονήσετε καὶ μόνον τὸν ψυχρὸν νοῦν συμβουλευθῆτε, δὲν ἠμπορεῖτε τοιαύτην πρότασιν νὰ δεχθῆτε· αὐτὸς ὁ κρύος ὁ νοῦς σᾶς τὸ ἐμποδίζει. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς νὰ τῷ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἂν κρύος νοῦς ἤθελε καθοδηγεῖ τὰς σκέψεις του ἐπὶ τῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως ταύτης, τὴν σύμβασιν ταύτην οὐδέποτε ἤθελε τὴν ὑπογράψει. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς νὰ τῷ εἴπω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει κυρίως τὴν πολιτικήν του, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διακρίνει, χωρίζει τὴν τακτικήν του τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν τακτικὴν τῶν ἀντιπάλων του, εἶναι ὅτι ὄχι μόνον ἔχει πεποιθήσεις, καθὼς προχθὲς σᾶς εἶπεν ἀγορεύων, ἀλλ’ ὅτι ἔχει καὶ τοιαύτην πίστιν εἰς τὰς πεποιθήσεις του ταύτας τὰς εἴτε βασίμους εἴτε διαβατικάς, ὥστε ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν πεποιθήσεων αὐτοῦ οὐδεμίαν ἐπιδέχεται ἀναβολὴν ἢ συζήτησιν. Ἡ πίστις του ἐπὶ τῶν πεποιθήσεών του εἶναι τοιαύτη, ὥστε νομίζει ὅτι ἐκπληροῖ χρέος πρὸς τὴν Πατρίδα του ἐπισπεύδων, λίαν ἐπισπεύδων τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἐκ τῶν πεποιθήσεων τούτων ἐξαγομένων ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ λίαν ἐπισπεύδειν ἔχῃ καὶ αὐτὸ τὰ προτερήματά του, ἔχει ὅμως καὶ τοὺς κινδύνους του, κυρίως καὶ πρὸ πάντων διὰ τοὺς διευθύνοντας τὰς τύχας ἑνὸς τόπου. Τὸ δὲ βραδέως σπεύδειν τῶν προγόνων μας πρέπει κυρίως νὰ τὸ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ κυβερνῶντες. Διὰ τῆς λίαν ἐπισπεύσεως τῶν κυβερνώντων πολλάκις μεγάλα συμφέροντα ἐθνικὰ ἐθυσιάσθησαν, πολλάκις ἐπικράτειαι κατεστράφησαν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς νὰ τὸν παρακαλέσω ὄχι νὰ μελετήσῃ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν μεγάλην, τὴν γενικὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ νὰ σταματήσῃ ἐπὶ τὸ σημερινὸν βῆμά του καὶ νὰ στραφῇ δι’ ὀλίγον πρὸς τὰ ὀπίσω. Θὰ ἴδῃ περιστάσεις, καθ’ ἃς τὸ λίαν ἐπισπεύδειν ἐδημιούργησεν εἰς αὐτὸν μὲν ὡς πολιτικὸν ἄνδρα δυσκολίας μεγάλας, ἐνέβαλε δὲ τὴν πατρίδα του εἰς δυσχερείας οὐχὶ μικράς. Ἐὰν δὲ οἱ σημερινοὶ λόγοι μου ἔκαμαν ἐντύπωσίν τινα ἐπὶ τοῦ νοός του, ὅπερ λίαν εὔχομαι ἀλλ’ οὐδαμῶς τὸ ἐλπίζω ἢ τὸ πιστεύω, ἐὰν, λέγω, οἱ λόγοι μου ἔκαμον ἐντύπωσίν τινα ἐπὶ τοῦ νοός του, ἐλπίζω ὅτι ὁ ἴδιος θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν, μὲ τὴν ὁποίαν τελειόνω τὸν σημερινὸν διὰ τὴν σημερινὴν πρώτην συζήτησιν λόγον μου, τὴν πρότασιν «νὰ ἀναβληθῇ ἡ δευτέρα καὶ τρίτη συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἕως οὗ ληφθῶσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπό τε τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀξιοτίμων ἐπιτροπῶν καὶ τῆς Βουλῆς, αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης».

§116ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν προτάσεων ὀφείλω νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς μᾶλλον παρὰ νὰ συζητήσω λεπτομερῶς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα αἱ ἑπόμεναι συζητήσεις ὑποθέτω ὅτι θέλουσιν ἐγείρει, καὶ τὰ ὁποῖα ἀκροθιγῶς μόνον ἔψαυσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἀνατεθεὶς τὰ λοιπὰ εἰς τὰς γνώσεις καὶ εἰς τὰς μελλούσας ἀγορεύσεις τῶν πλέον εἰδημόνων. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα διὰ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ χαρακτῆρός μου, ὡς ἀνδρὸς ἔχοντος πεποιθήσεις καὶ λίαν εἰς αὐτὰς ἀφωσιωμένου. Δὲν εἶναι οὔτε τῆς ὥρας, οὔτε προσήκει εἰς ἐμὲ νὰ συζητήσω ἂν ἡ ἀφοσίωσίς μου αὕτη εἰς τὰς πεποιθήσεις μου φθάνῃ μέχρις ἐλαττώματος. Δύω μόνον λέξεις ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν ὡς πρὸς τὴν σπουδὴν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέδωκε πρὸς πραγματοποίησιν τῶν πεποιθήσεών μου κατὰ τὴν περίοδον ταύτην.

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πάντοτε εἶπα.

§118ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι δισύλλαβος, διότι παρετήρησα τὸν τόπον κουρασθέντα νὰ περιμένῃ. Εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συμφερόντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου νὰ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἐθαύμασα τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα πῶς ἠδυνήθη ἐκ τοῦ μηδενὸς νὰ πλάσῃ ἕνα ὁλόκληρον κόσμον, τὸ μὲν, ἀδικημάτων δῆθεν κατὰ τῆς Ἑπτανήσου, ὧν ἐργάτας κατεσκεύασεν ἡμᾶς, τὸ δὲ, μεγάλων εὐεργετημάτων τῆς ἰδίας χώρας, ὧν ὑπερασπιστὴς προσῆλθεν αὐτὸς ἐν ὀνόματι τῶν συμφερόντων τῆς Ἑπτανήσου. Ὁ λόγος του, καί τοι συνεζητοῦντο συμφέροντα ὑλικὰ, καί τοι ἐπρόκειτο περὶ ζητημάτων οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα, ὡς πάντες γνωρίζετε, λύονται διὰ τῆς ψυχρᾶς συζητήσεως, οὐ μόνον ἦτο ἀνημμένος, ἀλλὰ συγχρόνως περιεῖχε καὶ κατακρίσεις, καὶ δὲν ἔμεινεν ἀμέτοχος πολιτικῶν σκοπῶν· ἀλλὰ ταῦτα παρακαλῶ ἄλλοτε νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συζητήσω καί τοι ἐπεθύμουν νὰ γείνῃ τοῦτο παρ’ ἡμῖν τοὐλάχιστον εἰς τὰς πρώτας συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει ἀληθῶς νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ νὰ διαφωτίσωσι τὴν συνείδησιν τῶν κυρίων βουλευτῶν. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι ἀνεγνωρίσατε ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου εἶναι ἀνυπόστατα, καὶ ὅτι οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἔπλασε δυστυχήματα διὰ τὴν Ἑπτάνησον, οὔτε ὁ κύριος Λομβάρδος ἐγένετο ἀγορητὴς εὐτυχημάτων ὑπὲρ αὐτῆς· θέλω μετ’ ὀλίγον σᾶς διηγηθῆ τὴν ἱστορίαν. Τὴν στιγμὴν ταύτην ἀναγινώσκω ὑμῖν αὐτὰ ταῦτα τὰ ἔγγραφα, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ διηγήσεως ταύτης θέλετε μορφώσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦτον ἄδικος ἡ πλαγία μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἠθέλησεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ προταθέντα ὑφ’ ἡμῶν ἀφορμὴν εἶχον συμπαθείας. Πρὶν ὅμως ἐπιχειρήσω τοῦτο, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐξετάσω ἐν ὀλίγοις τὰς βάσεις τοῦ οἰκοδομήματος, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου σήμερον ὡς ὡραιότατον καὶ ὡς ἀσφαλέστατον τέμενος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἠδύναντο κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐν γένει καὶ τὰ τῆς Ἑπτανήσου ἰδίως νὰ διαμείνωσιν. Ἀποκρούετε, μᾶς εἶπε, διὰ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας μᾶς παρουσιάζετε, μεγάλα εὐτυχήματα τῆς Ἑπτανήσου, τὰ μὲν ὑπάρχοντα, τὰ δὲ προσδοκώμενα. Προσφέρεται, λέγει, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα νὰ δανείσῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ πρὸς 6% καὶ 5% ἀκόμη, καὶ τί σᾶς ζητεῖ; σχεδὸν οὐδέν· ἓν ἁπλοῦν μονοπώλιον. Ἀλλὰ οὔτε τὸ ζητούμενον, κύριοι, εἶναι εὐτελὲς, ὅπως τὸ παρέστησαν, οὔτε ἡ προσφορὰ εἶναι τόσον πολύτιμος, ὅπως τὴν ἐξήγησαν. Ὁποία εἶναι ἡ προσφορά; προσφέρεται ἡ Ἰόνιος Τράπεζα νὰ δανείσῃ μέχρι τριῶν ἥμισυ ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ ἐπὶ τόκῳ 6%, ἓν δὲ ἑκατομμύριον καὶ πεντακοσίας χιλιάδας ἐπίσης ἐπὶ ὑποθήκῃ πρὸς 5%. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ὑπὸ τοῦ 5 καὶ 6 ἡττηθεὶς δὲν εἶχε δύναμιν νὰ ἐξετάσῃ μετὰ πλείονος προσοχῆς τὰ περαιτέρω, διότι, ἂν τὰ ἐξέταζεν, ἤθελεν ἴδει τῶν ὅρων τούτων καὶ ἀριθμῶν τὴν ἀνατροπὴν καὶ τὴν ἐξάλειψιν ἐν τοῖς ἑπομένοις δύω ἐδαφίοις. Διότι ὁ κύριος Μέρλιν, ὁ διοικητὴς τῆς Ἰονίου Τραπέζης, δὲν ἠθέλησε νὰ παρατρέξῃ διὰ τὸ εὐπρόσδεκτον τῶν προτάσεων τούτων τὴν ῥήτραν, ἣν ἐπεφυλάχθη, τοῦ νὰ μετατρέψῃ τὰ παλαιὰ δάνεια εἰς νέα. Ἔχει δὲ παλαιὰ δάνεια, κύριοι, ἐπὶ ὑποθήκῃ, κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τὸν δημοσιευθέντα τὴν 31 Ἀπριλίου ε. ε, εἰς ἀνοικτοὺς μὲν λογαριασμοὺς ἐπὶ ὑποθήκῃ ἓν ἑκατομμύριον ἐννεακοσίας τεσσαράκοντα ἑπτὰ χιλιάδας, εἰς ἐνυπόθηκα δὲ δάνεια 1,967,000, ἤτοι 4,000,000 περίπου δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ. Ἐπομένως πολὺ καλῶς ὁ ἀξιότιμος διαχειριστὴς τῆς Τραπέζης ἐμερίμνησε περὶ τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον εὐθὺς μετ’ ὀλίγον θέλω σᾶς ἀποδείξει, διὰ τῆς προτάσεως ἣν ἐποιήσατο καὶ δι’ ἧς ἀπεπλάνησε τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος τὴν γνώμην. Ἡ Τράπεζα αὕτη ἐσυστήθη τὸ 1838· καὶ μία τράπεζα ἀπὸ τοῦ 1838 ὑπάρχουσα εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχῃ σήμερον ὑποθήκας λίαν ἐπισφαλεῖς, νὰ μὴ ἔχῃ δάνεια, τὰ ὁποῖα μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως, ἐὰν προσφέρωνται νέαι ἐγγυήσεις διὰ νὰ τὰ ἀνορθώσῃ, ἤθελε τὰ ἀνανεώσει οὐχὶ πρὸς ἓξ τοῖς ἑκατὸν ἀλλὰ πρὸς τρία. Ἀλλ’ ἔστω, ὅλαι αἱ ὑποθῆκαι, ὅλα τὰ δάνεια αὐτὰ ἀνεξαιρέτως παρουσιάζουσι τὸ ἔκτακτον φαινόμενον ὅτι, καί τοι ἀπὸ τοῦ 1838, εἶναι ἰσχυρά· αἱ εὐκολίαι, τὰς ὁποίας ἤδη προτείνουν, θέλουσι προσελκύσει ἀναμφισβητήτως τοὺς παλαιοὺς ὀφειλέτας ἵνα κάμωσι τὴν μετατροπήν, καὶ οὕτω θέλει ἀνοιχθῆ στάδιον εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν ὅπως τὰ 5,000,000, τὰ ὁποῖα προσφέρει, ἐλαττώσῃ ὅσον θελήσει.

§119ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν.

§120ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀμέσως. Ὑπάρχει δὲ μία διαφορὰ μεταξὺ τῶν 4,000,000 ὑποθηκῶν, τὰς ὁποίας ἔχουν, καὶ τῶν 5,000,000, τὰ ὁποῖα προσφέρουν, ἤτοι 1,000,000 μόνον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ ὑποκεκρυμμένα ἐλαττώματα τῶν προτάσεων, εἶναι καὶ ἄλλα. Τῳόντι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προέτεινε νὰ δανείσῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ πρὸς 6% 3,500,000, πρὸς δὲ 1,500,000 πρὸς 5% μὲ τὸ δικαίωμα νὰ μετατρέψῃ καὶ τὰ παλαιὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶναι σήμερον des non valeurs· ἀλλὰ συγχρόνως ἀπέχει νὰ προτείνῃ καὶ δεχθῇ πάντα περιορισμὸν τόκου ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἐργασιῶν. Δὲν δέχεται περιορισμὸν εἰς τὰς προεξοφλήσεις της, δὲν δέχεται περιορισμὸν τόκου εἰς καμίαν ἄλλην τραπεζικὴν ἐργασίαν της ἐξ ὅσων εἶναι αὐτῇ ἐπιτετραμμένον, καὶ ἐσκέφθη ἄριστα πρὸς τὸ συμφέρον της καὶ εἶναι ἀξιέπαινος διὰ τοῦτο.

§121ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε· διατί ἠθέλατε νὰ κάμῃ μνείαν περὶ αὐτοῦ; δὲν ὑπάρχουσι νόμοι οἱ ὁποῖοι ὁρίζουσι τοῦτο;

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια.

§123ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἔπειτα ὑπάρχει καὶ ὁ συναγωνισμός.

§124ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω μίαν διασάφησιν.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§126ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε εὐκόλως δύναται νὰ διέλθῃ εἰς τὸν νοῦν ἑκάστου, ὅτι ἡ ῥήτρα αὕτη ἐτέθη διὰ νὰ μετατρέψῃ τὰ παλαιὰ δάνεια εἰς νέα καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 3–4 ἑκατομμυρίων θὰ ἐξαντληθῇ εἰς τὰ ἤδη ἐνυπόθηκα δάνεια· σᾶς λέγω δὲ ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης διαπραγματεύσεως ὡρίσθη ὅτι τὰ τρία ἥμισυ ἑκατομμύρια θὰ ᾖναι διὰ νέα δάνεια, τὸ ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον διὰ νέα, καὶ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα νομίζει ὅτι δύναται νὰ τὰ μετατρέψῃ, δὲν θὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς τὰ 5 ἑκατομμύρια τῶν νέων δανείων· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸν τόκον τῶν προεξοφλήσεων, αὐτὸς ὁρίζεται εἰς τὸ καταστατικόν. Ἡ Τράπεζα αὕτη ποτὲ δὲν ὑπερέβη τὸ 8% καὶ τὸ 6% διὰ τὰ ἐνυπόθηκα. Καθὼς εἶναι συντεταγμέναι αἱ προτάσεις, ἔχετε δίκαιον νὰ εἴπετε τοῦτο.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, πολὺ εὐχαριστημένος δι’ ὅσα εἶπον ἕως τώρα, διότι παρατηρῶ τῳόντι ὅτι οἱ λόγοι μου εἶναι βάσιμοι καὶ ὅτι διὰ νὰ ἀναιρεθῶσιν ἀπαιτεῖται ἡ σύμβασις νὰ συνομολογηθῇ αὐτὴν τὴν στιγμὴν οὐχὶ μεταξὺ τοῦ κ. Μέρλιν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Καὶ μολονότι, κύριοι, καὶ κυβέρνησις καὶ Βουλὴ ἔχουν οὐ μόνον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητοῦν περὶ χρηματικῶν συμφερόντων καὶ συμβάσεων, βασιζόμεναι ἐπὶ τῶν δεδομένων καὶ τῶν ὑπογεγραμμένων καὶ οὐχὶ ποτὲ ἐπὶ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχω ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως εἰς τὰς γενομένας κατὰ τὴν διακοπὴν ταύτην παρατηρήσεις, προσθέτω ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα δὲν δέχεται περιορισμὸν ἄλλον ὡς πρὸς τὸν τόκον. Θέλω σᾶς εἴπει ἀμέσως, καθὼς σᾶς ὑπεσχέθην, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἱστορία τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ θέλετε ἴδει τὴν ἀλήθειαν τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν σᾶς δίδω. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, λέγω, περιορίζει τὸν τόκον της, ἤτοι τὸ ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον προσφέρει, μόνον ἐπὶ 3½ ἑκατομμυρίων πρὸς δανεισμὸν ἐπὶ ὑποθήκῃ μὲ 6% καὶ 1½ ἑκατομμυρίων πρὸς 5% πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν· αἱ λοιπαὶ ἐργασίαι αὐτῆς μένουν ἐλεύθεραι παντὸς περιορισμοῦ τόκου. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ὅτι κατὰ τὸν Ἰόνιον Κώδικα ὁ τόκος περιορίζεται εἰς 6%, διότι ὁ περιορισμὸς οὗτος ἀφορᾷ μόνον τὰς ὑποθήκας. Μίαν δὲ λέξιν ἀκόμη προσθέτω ὅπως εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου ὡς πρὸς τὸν μηχανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἡ ἀναφορὰ τῆς Τραπέζης περιέχει. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προτείνει νὰ δανείσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ πρὸς ὡρισμένον τόκον, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μετατρέψῃ τὰ παλαιὰ δάνεια εἰς νέα· ἐὰν δὲν ἠγνόει αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον πρότερον καὶ τὸ ὁποῖον ὅλοι τὸ ἐννοεῖτε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον μοὶ ἔδωκε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος, ἡ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, προσφέρω ἐνυπόθηκα δάνεια μέχρις ἐννέα ἑκατομμυρίων· διότι τί φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος ὅτι εἶναι ἡ μετατροπὴ ἑνὸς παλαιοῦ δανείου εἰς νέον; εἶναι νέον δάνειον καὶ οὔτε εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξόφλησις παλαιοῦ. Ἀλλὰ ἡ Τράπεζα ἐφέρθη λίαν εἰλικρινῶς· εἶπε, μὴ ἐννοήσητε ὅτι θέλω προσθέσει πέντε ἑκατομμύρια χωριστὰ διὰ τὰ νέα δάνεια· 5,000,000 εἶναι μὲ ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ἐννοῶ νὰ δύναμαι νὰ μεταβάλω τὰ παλαιὰ εἰς νέα. Αὐταὶ λοιπὸν εἶναι, κύριοι, αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Λομβάρδος τόσον προθύμως ὡμίλησε σήμερον καὶ ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνόμισεν ἐπιτετραμμένον καὶ πρέπον νὰ ψηφίσωμεν τὸ μονοπώλιον μιᾶς καὶ μόνης Τραπέζης, καὶ νὰ στερήσωμεν τὸν τόπον ἐκ τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἑτέρα τράπεζα αὐξήσασα ἀμφότερα προσφέρει πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἥτις ἐναντίον τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, καθὼς καὶ τοῦ κυρίου Λούντζη, δὲν ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ τόκος τῶν προεξοφλήσεων πρέπει νὰ ὑπόκειται εἰς τὸν νόμον τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἐδέχθη τὸν περιορισμὸν καὶ ἐπὶ τῶν προεξοφλήσεων, καὶ τὸν ἐδέχθη εἰς 7%, ἐνῷ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προεξοφλεῖ μεταξὺ 6, καὶ 9%.

§128ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Ἀπὸ 6 ἕως 8, ποτὲ 9.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς φέρω ἀξιοπίστους πληροφορίας· μὴ νομίζετε ὅτι τὰς πληροφορίας αὐτὰς τὰς ἔχω ἀπ’ ἐμαυτοῦ.

§130ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Ὡς σύμβουλος δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω.

§131ΤΙΝΕΣ. Ὁ κύριος Βασιλάκης εἶναι σύμβουλος τῆς Ἰονίου Τραπέζης καὶ γνωρίζει καλῶς.

§132ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἀπὸ σύμβουλον τὸ ἔμαθον· ἐννοεῖται ὅτι προκαταβάλλεται ὁ τόκος.

§133ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Αὐτὸ γίνεται πάντοτε, προεξόφλησις αὐτὴ εἶναι.

§134ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἡ ἐλευθερία αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ ἔχῃ ὡς πρὸς τὸν τόκον, ἐπὶ πόσου ποσοῦ θέλει ἐξασκεῖται, Αἱ ἐργασίαι της ἀναβαίνουν εἰς 13½ ἕως 14 ἑκατομμύρια, νομίζω, κατὰ τὸν τελευταῖον ἰσολογισμόν· ὅταν δὲ αὐξήσουν τὰ κεφάλαιά της ἀπὸ 6 εἰς 10 ἑκατομμύρια, βεβαίως αἱ ἐργασίαι διά τε τῶν κεφαλαίων τοῦ μεταλλικοῦ καὶ διὰ τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων δύνανται νὰ φθάσωσιν εἰς 28 ἑκατομμύρια· ὥστε αἱ ἐργασίαι θέλουσι διπλασιασθῆ, καὶ μολαταῦτα ἀντὶ τούτων τῶν κερδῶν προσφέρεται μόνον νὰ περιορίσῃ τὸν τόκον ἐπὶ μόνον πέντε ἑκατομμυρίων! Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἐννοήσω τὴν σειρὰν τοῦ συλλογισμοῦ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐφάνησαν τοσοῦτον εὐχάριστοι αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης, καὶ χάριν τῶν ὁποίων μᾶς ἐζήτησεν ἐκθύμως καὶ ἐπιμόνως νὰ δώσωμεν τὸ μονοπώλιον· οὔτε ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς σκεπτόμενος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος φρονεῖ ὅτι τὸ νὰ πλάσωμεν τοιαύτην κατάστασιν ἐν Ἑπτανήσῳ, ὁποία μᾶς συνιστᾶται, εἶναι εὐεργέτημα διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ἀλλὰ ἔχει ἕνα λόγον· ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἐὰν δὲν γείνῃ πρὸς αὐτὴν ἡ προσφορὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖ, θὰ ἀπέλθῃ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, Τράπεζαν κἀμμίαν εἰς τὸν κόσμον, ἡ ὁποία νὰ κινῆται ἀπὸ ἐλατήρια ἄλλα καὶ νὰ ὠθῆται ὑπὸ μοχλοῦ ἄλλου παρὰ ὑπὸ τοῦ συμφέροντός της· τὰ δὲ συμφέροντα τῆς Ἰονίου Τραπέζης νομίζω ὅτι θέλουσι τὴν ἀποτρέψει νὰ προσφύγῃ εἰς τοιοῦτον διάβημα. Ἐν πρώτοις καὶ ὅπως ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, ἓν ἁπλοῦν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ της παρουσιάζει ἓν συμφέρον ἀρκετὰ σπουδαῖον πρὸς ἀποτροπήν. Σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης ἀναβαίνουσιν εἰς 14,000,000. Ἐκ τούτων ὅμως τὰ 8 ἑκατομμύρια προέρχονται ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἀτόκων καταθέσεων· ἑπομένως ἐκ μόνης τῆς ἀδείας, ἣν ἔχει ὅπως ὑπάρχῃ ὡς Τράπεζα, ἐμπορεύεται καὶ καρποῦται 8 ἑκατομμυρίων κεφάλαια, ἅπερ δὲν κατέβαλον οἱ μέτοχοί της καὶ δι’ ἃ οὐδένα τόκον πληρόνει· προσθετέον εἰς ταῦτα καὶ ἕτερα 7 ἑκατομμύρια ἐξ ἐντόκων καταθέσεων ἐπὶ τόκῳ εὐτελεῖ. Διατί νὰ καταφρονήσῃ τοιαῦτα συμφέροντα, κύριοι; Ἀλλὰ ἐπαναλέγω καὶ πάλιν, ὅτι ἐὰν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν περιέχει ἡ σύμβασις, γείνῃ δεκτὴ, οὐδὲν συμφέρον τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἀπεκρούσαμεν, οὐδεμίαν πρότασίν της διεγράψαμεν, οὐδὲν ἐμπόδιον ἐθέσαμεν εἰς τὰς παλαιὰς αὐτῆς προτάσεις, τὰς τε ὑφισταμένας καὶ τὰς νέας, ἐὰν θέλῃ τοιαύτας νὰ προτείνῃ. Ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ κάμῃ ἡ Τράπεζα καὶ δι’ ἄλλον λόγον ἀρκετὰ σπουδαῖον. Ἐὰν τῷ ὄντι αἱ Τράπεζαι παρεσύροντο ἀπὸ πολιτικὰς ἰδέας, ἠδύνατο ἡ πολιτικὴ νὰ ὠθήσῃ μίαν Τράπεζαν εἰς ἀσύμφορον ἐκκαθάρισιν· ἐὰν ὡσαύτως αἱ Τράπεζαι παρεκινοῦντο καὶ παρεσύροντο ὑπὸ τῶν παθῶν, ἠδύνατο ἐπίσης τις νὰ ἐννοήσῃ τὴν ἀπόφασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο δυνατὸν καὶ ἡ παροῦσα νὰ φθάσῃ, τῆς ἀποχωρήσεως· ἀλλὰ αἱ Τράπεζαι ἄγονται ὑπὸ τοῦ συμφέροντος· καὶ μόνον δὲ τὴν λέξιν ἐὰν προφέρῃ ἡ Τράπεζα ὅτι ἀποσύρεται, θέλει καταστραφῆ. Τῶν τραπεζικῶν της γραμματίων θὰ ζητηθῇ πάραυτα ἡ ἐξαργύρωσις, αἱ δὲ ὑποθῆκαί της δὲν θέλουν τῇ δώσει ἴσως οὐδὲ τὸ δέκατον. Ἀλλὰ οὐ μόνον, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσι τὰ κατὰ φαντασίαν σήμερον πλαττόμενα ἢ φανταζόμενα, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα προθύμως θέλει ἔλθει ἐντὸς ὀλίγου μετὰ τῆς κυβερνήσεως εἰς διαπραγματεύσεις περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς της, εὐθὺς ἅμα ἴδῃ ὅτι αἱ γενόμεναι σήμερον ἀπόπειραι ἀποτυγχάνουσιν. Ὅτε ἤλθομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, εὕρομεν τῷ ὄντι ἀναφορὰν τῆς Ἰονίου Τραπέζης περὶ μεταβολῆς τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς. Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην εἰσήγαγον τὴν 25 Ἰουλίου εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον· τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον διώρισε 2 ὑπουργοὺς εἰσηγητὰς, τὸν κ. Δρόσον καὶ τὸν κ. Σπηλιωτάκην. Ἀφοῦ δὲ ἐσυζήτησαν καὶ ἐξέτασαν τὰς προτάσεις τῆς Τραπέζης ταύτης, εἰσήγαγον αὐτὰς μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ κυβέρνησις πᾶσαν βελτίωσιν τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως καὶ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης ὀφείλει νὰ κάμῃ· δυστυχῶς ὅμως αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας προτείνει, συνδέονται μετὰ τῆς αἰτήσεως νὰ χορηγηθῇ ὑπὲρ αὐτῆς ἀποκλειστικὸν προνόμιον. Συνεπείᾳ τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἦλθον πολλάκις εἰς συζήτησιν μὲ τὸν ἀξιότιμον διευθυντὴν τῆς Τραπέζης· αἱ ἐξηγήσεις ἔφερον εἰς διατύπωσιν τινῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἀπεστάλησαν εἰς Λονδῖνον καὶ δὲν ἐγένοντο ἐκεῖ δεκτοί. Αἱ προτάσεις συνίσταντο εἰς τοῦτο· καὶ ἐὰν τυχὸν ἡ κυβέρνησις ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ σᾶς δώσῃ τὸ προνόμιον αὐτό, μολονότι δὲν εἶχεν ἀποφασίσει, ὀφείλει νὰ τὸ δώσῃ εἰς Τράπεζαν, ἥτις νὰ ἔχῃ περισσότερα δικαιώματα, καὶ πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ περισσότερα κεφάλαια· ἐκτὸς δὲ τούτου δὲν ἐννοεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ σᾶς ἀφήσῃ τῶν λοιπῶν ἐργασιῶν ἀπεριόριστον τὸν τόκον, ἀφοῦ καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα περιώρισεν αὐτόν. Αἱ δύω αὗται προτάσεις ἀπήρεσαν ἐν Λονδίνῳ καὶ μᾶς ἐδόθη ἀπάντησις ἀρνητική. Μᾶς ἐπροτάθη τότε, κύριοι, καταστατικὸν νέας τραπέζης, τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργείου καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ καταστατικοῦ τούτου διὰ νὰ ἴδητε πόσον τὰ πράγματα ἐβάδισαν φυσικῶς. Τὸ καταστατικὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπεβλήθη, περιεῖχε τὸν ὅρον ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἤτοι γραμμάτια πληρωτέα τῷ κομιστῇ ἐν ὄψει. Ἀπεκρούσαμεν τὴν πρότασίν της ἐκείνην. Μᾶς ἐπρότεινε δυνάμει τοῦ Ἑπτανησιακοῦ νόμου νὰ τῇ ἐπιτρέψωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἐκ τούτου ἐγεννήθησαν ἀμφισβητήσεις καὶ ἐγεννήθη ἀλληλογραφία μεταξύ μας (ἀναγινώσκει τὴν ἀλληλογραφίαν). «Πρὸς τὸν Κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος αἰτεῖ νὰ τῇ χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων κυκλοφορούντων εἰς μόνας τὰς Ἰονίους νήσους, ὅπου οὐδεμία τῶν ὑπαρχουσῶν Τραπεζῶν ἔχει ἀποκλειστικὸν κυκλοφορίας προνόμιον. Ἡ Σεβαστὴ κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει προνόμιον δυνάμενον νὰ διακωλύσῃ τὴν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων, ἐγνωστοποίησε τοῖς ἱδρυταῖς τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τοὺς ἑξῆς δισταγμοὺς καὶ σκέψεις αὐτῆς. 1. Δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ χορηγήσῃ τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων διὰ Β. διατάγματος; 2. Τινὲς τῶν ἐργασιῶν, ἃς προτίθεται νὰ ἀναλάβῃ ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα, δὲν καθιστῶσιν ἀνεφάρμοστον τὸν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις νόμον περὶ Τραπεζῶν, ἐὰν οὗτος θεωρηθῇ ὡς ἰσχύων; Ἐπιτρέψατε ἡμῖν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποβάλωμεν δι’ ὑμῶν εἰς τὴν Σεβαστὴν κυβέρνησιν τὰς σκέψεις μας ἐπὶ τοιούτων δισταγμῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1838 ἐχορηγήθη εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐντὸς τῆς πρώην Ἰονίου Ἐπικρατείας ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη. Κατὰ τὸ 1858, ἐπὶ ἐνστάσεων τῶν Ἰονίων, ἡ κυβέρνησις τῆς Ἑπτανήσου δὲν προέβη εἰς τὴν ἀνανέωσιν τοῦ χορηγηθέντος προνομίου, τὸ ὁποῖον καὶ κατηργήθη μετὰ τὴν λῆξιν τῆς εἰκοσαετοῦς προθεσμίας. Κατὰ τὸ 1860 ἐξεδόθη ἐν Ἑπτανήσῳ ὁ νόμος ΛΑʹ. δι’ οὗ ἐκανονίσθησαν οἱ ὅροι τῆς συστάσεως τραπεζῶν καὶ ἐκδόσεως γραμματίων. Συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦτον ἡ κυβέρνησις χορηγεῖ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς πᾶσαν Τράπεζαν, ἥτις ἤθελεν ἐκπληρώσει τοὺς ὑπὸ τοῦ ἰδίου τεθέντας ὅρους. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα συμμορφωθεῖσα πρὸς τὸν νόμον ΛΑʹ. ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως γραμματίων ὑπὸ τῆς Ἰονίου κυβερνήσεως. Δυνάμει τῆς Συνθήκης περὶ παραχωρήσεως τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος διετηρήθησαν ἀνέπαφα τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ταῦτα δὲ συνίσταντο εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ΛΑʹ. χορηγούμενα. Ὁ νόμος περὶ τραπεζῶν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἐτηρήθη ἐν ἰσχύϊ διὰ τοῦ νόμου τοῦ Βασιλείου τῆς 20 Ἰανουαρίου 1866, τοῦ εἰσαγαγόντος ἐν Ἑπτανήσῳ τὴν ἑλληνικὴν νομοθεσίαν. Καὶ τῳόντι· Διὰ τοῦ ἄρθρου 16 ὡρίσθη ὅτι «οἱ νόμοι τοῦ πρώην Ἰονίου κράτους τῶν Ἰονίων νήσων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν εἰς ἑταιρίας εἰδικὰ δικαιώματα, διατηροῦσι τὸ κῦρος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις.» Ἡ κυβέρνησις παραδέχεται ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὑπάγεται καὶ ὁ περὶ τραπεζῶν νόμος τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλὰ παρατηρεῖ, ὅτι, λογικῶς ἑρμηνευόμενος, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς διατηρῶν τὸ κῦρός του μόνον διὰ τὴν ὑπάρχουσαν Ἰόνιον Τράπεζαν· τοῦτο δὲ, καθ’ ὅσον δὲν δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ νομοθέτης ἔθετο τὰς Ἰονίους νήσους κατὰ τὸ 1866 ὑπὸ τὴν ἰσχὺν συστήματος μὴ ἐφαρμοζομένου εἰς τὸ λοιπὸν Βασίλειον. Ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ τὸ πρῶτον νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις οὐδὲν δύναται νὰ ἔχῃ δικαίωμα, λόγῳ λογικῆς τοῦ νόμου ἑρμηνείας, νὰ ἀνατρέψῃ τοὺς ῥητοὺς καὶ καθαροὺς αὐτοῦ ὁρισμούς. Ἐὰν κατὰ τὸν νόμον «οἱ νόμοι διατηροῦσι τὸ κῦρος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις» ἡ ἰδέα τῆς περιστολῆς τοῦ κύρους τοῦ νόμου οὐχὶ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, ἀλλὰ καθ’ ὅσον μόνον ἐφαρμόζεται εἰς τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν ἑταιρίαν, εἶναι ἐπιπρόσθετος καὶ ἀντιστρατεύεται εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου. Οἱ νόμοι τηροῦσι τὸ κῦρος αὑτῶν· ἰδοὺ τὸ κείμενον, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον ἐπικαλούμεθα καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν φρονοῦμεν ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ μᾶς ἀποποιηθῇ ἄνευ προφανοῦς τοῦ νόμου παραβιάσεως. Καὶ λογικῶς δὲ ἐξετάζοντες τὴν δεδομένην ταύτην περισταλτικὴν ἑρμηνείαν, εἰς τὰ αὐτὰ φθάνομεν συμπεράσματα. Διὰ τοῦ νόμου 20 Ἰανουαρίου 1866 δὲν ἐπεξετάθη εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἡ ἰσχὺς πολλῶν τοῦ Βασιλείου νόμων, ὅσοι ἕνεκα ἰδιαιτέρων λόγων δὲν ἐδύναντο πρὸς καιρὸν τοὐλάχιστον νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Οἱ νόμοι περὶ διαθηκῶν, περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων, περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, περὶ ὁδοποιΐας, περὶ ἐνεχυροδανειστηρίων, περὶ ἐξοικονομιστικῶν τραπεζῶν, περὶ φορολογίας ἐτηρήθησαν ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ. Καὶ ὁ περὶ Τραπεζῶν νόμος ἔδει νὰ τηρηθῇ ὡς καὶ ἐτηρήθη ἐν ἰσχύϊ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, καθότι δὲν ἐδύνατο νὰ ἐπεκταθῇ εἰς αὐτὰς ὁ περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης ἰσχύων νόμος εἰς τὰς παλαιὰς τοῦ Βασιλείου ἐπαρχίας. Καὶ ἐνταῦθα ἂς ἐπιτραπῇ ἡμῖν νὰ ὑποβάλωμεν εὐσεβάστως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ νοήσωμεν καθαρῶς τίνα τὰ λογικὰ ἐπιχειρήματα, δι’ ὧν πρόκειται νὰ ἀνατραπῇ ὁ σοφὸς τοῦ νόμου ὁρισμός. Ἐὰν ταῦτα περιορίζωνται εἰς τὴν σκέψιν ὅτι ὁ νομοθέτης δὲν ἐδύνατο νὰ διατηρήσῃ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἐξαιρετικὸν δίκαιον, ἀλλ’ αὕτη ἀνατρέπεται ἄρδην καὶ ἐκ τῆς διατηρήσεως ἐξαιρετικοῦ δικαίου ἐπὶ μυρίων ἄλλων ἀντικειμένων, καὶ ἐκ τῆς ὑφισταμένης ἀνάγκης τῆς διατηρήσεως τοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, ἀφοῦ τὸ ἰσχῦον περὶ Τραπέζης δίκαιον εἰς τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐδύνατο νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ὡς ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Ἐὰν ὁ νομοθέτης σκοπὸν εἶχε νὰ τηρήσῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ περὶ τραπεζῶν νόμου μόνον διὰ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, ἤθελε βεβαίως ἐκφρασθῆ ὡς ἐκφράζεται ἐν τοῖς ἄρθροις 18, 19 καὶ 20, δι’ ὧν ἐτηρήθησαν δικαιώματα κεκτημένα ὑπέρ τινων προσώπων. Ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις εἴρηται, ὅτι οἱ δικηγόροι, οἱ ἰατροί, οἱ φαρμακοποιοὶ διατηροῦσι τὰ δικαιώματά των καὶ μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν. Οὕτω καὶ ἐν ἄρθρῳ 16 ἤθελεν εἴπει, ὅτι ἑταιρίαι ἀποκτήσασαι δικαιώματα ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τῶν καταργουμένων νόμων διατηροῦσι ταῦτα συμφώνως πρὸς τοὺς καταργηθέντας ὁρισμούς. Ἀλλ’ οὔτε ἐν τῷ νόμῳ ΛΑʹ. περὶ Τραπεζῶν, οὔτε ἐν τῷ ἄρθρῳ 16 τοῦ νόμου γίνεται λόγος περὶ Ἰονίου Τραπέζης, οὔτε ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφέρεται τὸ ὄνομα ἑταιριῶν εἰμὴ ὡς ἐνδεικτικὸν τῶν νόμων, οἵτινες τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ. Κατὰ τὸν σαφῆ τοῦτον ὁρισμὸν, οἱ νόμοι τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ, οὐχὶ δὲ τὰ μόνα κεκτημένα ὑπὸ ἑταιριῶν δικαιώματα, κανονιζόμενα ὑπὸ τῶν νόμων τούτων. Κατὰ τὸν σαφῆ τοῦτον ὁρισμὸν, οἱ νόμοι τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, οὐχὶ δὲ καθόσον ἀφορᾷ τὰς ὑπαρχούσας ἑταιρίας. Ἡ ῥῆσις, δι’ ἧς ἐχορηγήθησαν εἰδικὰ δικαιώματα, εἶναι καθαρῶς ἐνδεικτικὴ τῶν νόμων, ὧν τηρεῖται ἡ ἰσχὺς, οὐχὶ δὲ καὶ περισταλτική· εἰς τὴν περισταλτικὴν ταύτην ἑρμηνίαν ἀκαταμάχητοι ἵστανται αἱ γενικαὶ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 16, καθ’ ὃ «οἱ νόμοι τηροῦσι τὴν ἰσχύν των εἰς τὰς Ἰονίους νήσους». Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. διατάγματος νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων δυνάμει τῶν λοιπῶν ἰσχυόντων νόμων; Τοῦτο εἶναι πρόδηλον καὶ ἀναμφισβήτητον. Ὁ ἐμπορικὸς τῆς Γαλλίας νόμος δὲν διέπει τὸ περὶ γραμματίων εἰς τὸν προσφερτὴν ἀντικείμενον. Ἐντεῦθεν προέκυψεν εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ ζήτημα ἐὰν τὰ εἰς τὸν προσφερτὴν γραμμάτια ἀναγνωρίζωνται ὑπὸ τοῦ νόμου. Τινὲς τῶν συγγραφέων τοῦ Γαλλικοῦ δικαίου παρετήρησαν, ὅτι μὴ γενομένου λόγου περὶ γραμματίων ἀνωνύμων οὔτε εἰς τὸν ἀστυκὸν οὔτε εἰς τὸν ἐμπορικὸν νόμον, τὰ γραμμάτια ταῦτα δὲν δύνανται ἐκδιδόμενα νὰ κυκλοφορῶσι διὰ τῆς ἁπλῆς τοῦ τίτλου παραδόσεως· ἀλλ’ οἱ δοκιμώτεροι τῶν συγγραφέων καὶ τὰ δικαστήρια τῆς Γαλλίας διάφορον παρεδέχθησαν διδασκαλίαν. «ὁ Κῶδιξ μὴ ἀπαγορεύων τὰ γραμμάτια ταῦτα, διετήρησεν αὐτά. Ἐπὶ τούτου οὐδεμία πλέον ἐγείρεται ἀμφισβήτησις.» (Bedaride σχόλια ἐπὶ τῶν ἄρθρων 187, 188 τοῦ ἐμπορ. νόμου). Ἐν Ἑλλάδι ἰσχύοντος τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, ἡ δι’ ἁπλῆς τοῦ τίτλου παραδόσεως μεταβίβασις τῶν ἀνωνύμων γραμματίων δὲν ἐπιτρέπεται. Τηροῦντος σιγὴν ὅθεν τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου, τοῦ δὲ ἀστυκοῦ ἀπαγορεύοντος τὴν μεταβίβασιν τοιούτων γραμματίων, ἕπεται ὅτι κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον τὸ ἰσχύον ἐν Ἑλλάδι, ἡ πρὸς ἑταιρίαν τινὰ χορήγησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκδίδειν ἀνώνυμα γραμμάτια πρέπει νὰ γείνῃ διὰ νόμου. Ἀλλ’ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους; Διὰ τοῦ ἀπὸ 20 Ἰανουαρίου 1866 νόμου ἐτηρήθη ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ ὁ ἀστυκὸς τῶν Ἰονίων Κῶδιξ, καθόσον οὗτος κανονίζει ἀντικείμενα, περὶ ὧν δὲν προνοοῦσιν οἱ λοιποὶ νόμοι τοῦ Βασιλείου. Ὡς νόμους δὲ τοῦ Βασιλείου ὁ νομοθέτης ἐννοεῖ τοὺς μετὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Βασιλείου ἐκδοθέντας, καὶ ῥητῶς ἐν ἄρθρῳ 2 ἀποκλείει τοὺς Ῥωμαϊκοὺς νόμους. Τώρα, ὁ ἀστυκὸς Κῶδιξ τῶν Ἰονίων, μεταῤῥυθμίσας ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τὸν Γαλλικὸν κώδικα, ἀναγνωρίζει ἐν τοῖς ἄρθροις 1497, 1498 καὶ τὴν νομικὴν ἰσχὺν τῶν πρὸς τὸν προσφερτὴν γραμματίων καὶ τὴν ἐκχώρησιν αὐτῶν «διὰ μόνης τῆς τοῦ τίτλου παραδόσεως» ἄνευ ἀνάγκης τῆς πρὸς τὸν ὀφειλέτην κοινοποιήσεώς τινος. Τὸ κοινὸν δίκαιον ὅθεν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἐπιτρέπει τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν κυκλοφορίαν ἀνωνύμων γραμματίων· ἑταιρία δὲ, προτιθεμένη νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τούτων εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην εἰδικοῦ πρὸς τοῦτο νόμου, ἀρκεῖ δὲ νὰ περιλάβῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην εἰς τὸ ἐγκρινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καταστατικὸν ὡς πᾶσαν ἄλλην πρᾶξιν τοῦ κοινοῦ δικαίου. Ἀπέναντι τοιούτου σαφοῦς νόμου ἡ Κυβέρνησις παρατηρεῖ ὅτι ὁ περὶ Τραπεζῶν νόμος τῆς Ἑπτανήσου κατήργησε τὰ ἄρθρα τοῦ Ἰονίου Κώδικος, ὁ δὲ περὶ Τραπεζῶν νόμος κατηργήθη πάλιν διὰ τοῦ νόμου τῆς ἀφομοιώσεως καὶ αἱ Ἰόνιοι νῆσοι ὑπήχθησαν ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὸ ἰσχύον δίκαιον εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, εἰς τὸ Ῥωμαϊκόν. Τὸ πρῶτον ἤδη θὰ μάθωσιν οἱ Ἰόνιοι καὶ τὰ δικαστήρια τοῦ Κράτους, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἀντικείμενα τοῦ ἀστυκοῦ δικαίου εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, διεπόμενα ὑπὸ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου. Καὶ ὅμως ῥητῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νόμου 20 Ἰανουαρίου 1866 ὁρίζεται ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ διατάγματος 23 Φεβρουαρ. 1835, δι’ οὗ ἀνεγνωρίσθη ἐν Ἑλλάδι τὸ κῦρος τῶν Ῥωμαϊκῶν νόμων, δὲν ἐπεκτείνεται εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Ἀλλ’ ἂς προσεγγίσωμεν τὴν φερομένην ἀντίῤῥησιν. Ὑποστηρίζεται ὅτι ὁ νόμος ΛΑʹ. τῆς Ἑπτανήσου περὶ Τραπεζῶν κατήργησε τὰ ἄρθρα 1497, 1498 τοῦ ἀστικοῦ Κώδικος. Πλὴν ὁ νόμος οὗτος οὔτε ῥητῶς, οὔτε σιωπηρῶς κατήργησε τοὺς μνησθέντας νόμους. Διὰ τοῦ νόμου περὶ Τραπεζῶν παρεδέχθησαν εἰδικοὶ ὁρισμοὶ καὶ ἐξαιρετικαὶ διατάξεις, καθ’ οὓς αἱ Τράπεζαι ὤφειλον νὰ συμμορφῶνται πρὸς ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων. Τὰ ἄρθρα 1497, 1498 ἔμειναν ἐν πλήρει ἰσχύϊ καὶ οὐδόλως κατηργήθησαν εἴτε διὰ τοὺς ἰδιώτας, εἴτε διὰ τὰς μὴ ἀνωνύμους ἑταιρίας, ὁ δὲ νόμος ΛΑʹ. ἐφηρμόζετο ἐπὶ μόνων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, οὕτως, ὥστε τὸ μὲν κοινὸν δίκαιον περιείχετο εἰς τὰ ἄρθρα 1497, 1498, τὸ δὲ ἐξαιρετικὸν, τὸ εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας ἐφαρμοζόμενον, διείπετο ὑπὸ τοῦ εἰδικοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου. Ἂς ὑποθέσωμεν ἤδη ὅτι ὁ νόμος περὶ Τραπεζῶν κατηργήθη διὰ τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νόμου· τί ἀντικατέστη εἰς τοῦτον; τὸ κοινὸν δίκαιον, οὐχὶ βεβαίως τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὸ ἰσχύον εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Οὐχὶ τὸ ἰσχύον δίκαιον ἐν Ἑλλάδι, διότι διὰ ῥητοῦ νόμου ὁ νομοθέτης ἀπέκλεισε τὴν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἰσχὺν τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, ἀλλὰ τὸ ἰσχύον εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, διότι ὁ ἀστικὸς Κῶδιξ εἶναι τὸ κοινὸν τῆς Ἑπτανήσου δίκαιον, καὶ διότι εἶναι νομικὸν ἀξίωμα, ὅτι καταργηθέντος ἐξαιρετικοῦ τινος καὶ εἰδικοῦ νόμου, τὸ ἀντικείμενον κανονίζεται ὑπὸ τοῦ κοινοῦ δικαίου τοῦ εἰς τὸν τόπον ἰσχύοντος, τὸ δὲ ἀστικὸν δίκαιον τῶν Ἰονίων νήσων δὲν εἶναι τὸ ἰσχύον εἰς τὸ λοιπὸν τῆς Ἑλλάδος Βασίλειον. Οὕτω, κύριε πρόεδρε, καὶ δυνάμει τῶν ἄρθρων 1497 καὶ 1498 τοῦ ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ δυνάμει τοῦ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἰσχύοντος νόμου περὶ Τραπεζῶν ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται διὰ Β. διατάγματος νὰ χορηγήσῃ τὴν ἐξουσιοδότησιν πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τοῦ ἐκδίδειν ἀνώνυμα γραμμάτια. Ὅπως φθάσῃ τις εἰς τὸ ἐναντίον συμπέρασμα πρέπει νὰ διέλθῃ διὰ τῶν πλέον ἐσφαλμένων σκέψεων καὶ περιπλανήσεων. Καὶ πρῶτον μὲν ὀφείλει νὰ προσθέσῃ ὁλόκληρον φράσιν εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νόμου ἵνα περιορίσῃ τὸ κῦρος τῶν διατηρηθέντων νόμων εἰς μίαν μόνην ἑταιρίαν, εἶτα δὲ νὰ παραδεχθῇ ὅτι ὁ νομοθέτης ἀπεφάσισε νὰ διατηρήσῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου, ὅπως εὐεργετήσῃ μίαν ὑπάρχουσαν ἑταιρίαν καὶ ἀποκαταστήσῃ ὑπὲρ αὐτῆς οἱονεὶ προνόμιον, ὅπερ πρότερον δὲν εἶχεν· ἀλλὰ καὶ τὸν νόμον περὶ Τραπεζῶν θέτων ἐκ ποδῶν, δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τῶν ἀγώνων του, ἐὰν μὴ ἀκυρώσῃ καὶ τὴν ἰσχὺν δύω ἄρθρων τοῦ ἰσχύοντος Κώδικος τῶν Ἰονίων, καὶ ἐκφέρῃ τὴν παραδοξολογίαν, ὅτι ἡ ἰσχὺς τῶν ἀρχῶν τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου παρεισέφρησεν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἀπέναντι ῥητῆς τοῦ νόμου ἀπαγορεύσεως, ὅπως κανονίσῃ ἓν καὶ μόνον ἀντικείμενον, τὸ περὶ ἐκδόσεως ἀνωνύμων γραμματίων. Τὸ ζήτημα, κύριε πρόεδρε, ὅπερ ἀναφύεται, εἶναι λίαν σπουδαῖον, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐν γένει. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα πρόκειται διὰ τῆς γενομένης εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νόμου περιστολῆς ν’ ἀποκτήσῃ προνόμιον, ὅπερ ἀπώλεσεν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, διαρκούσης τῆς ἀγγλικῆς προστασίας, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀπολέσῃ δικαίωμα, ὅπερ ἔχουσι διὰ τοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου τῆς Ἑπτανήσου. Καὶ ἀληθῶς, τί ἄλλο ἤθελεν εἶσθαι ἢ προνόμιον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τὸ κῦρος ἑνὸς νόμου διευκολύνοντος τὴν σύστασιν Τραπεζῶν καὶ τὴν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων δι’ ἁπλῆς κυβερνητικῆς πράξεως, πᾶσα δὲ ἑτέρα ἑταιρία νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτὸν, οὐδὲ νὰ συστηθῇ ἄνευ νόμου; Τὸ δὲ προνόμιον τοῦτο ἤθελε περιορισθῆ μέχρι τοῦ σημείου τούτου; Τὸ ἀμφιβάλλομεν. Μία πρώτη παρερμηνεία ἤθελε δώσει χώραν εἰς νέας ἀπαιτήσεις καὶ εἰς νέας ἀμφιλογίας. Καὶ δὲν ἠδύνατο ἴσως ἡ Ἰόνιος Τράπεζα νὰ ὑποστηρίξῃ ἡμέραν τινὰ, κέκτημαι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως γραμματίων τῇ βάσει τοῦ νόμου ΛΑʹ. καὶ οὐδεμία ἄλλη παρ’ ἐμοὶ ἑταιρία ἐδύνατο ν’ ἀπολαύσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰμὴ τῇ βάσει καὶ ἰσχύϊ τοῦ νόμου ἐκείνου; Ἐὰν οὗτος κατηργήθη διὰ τούτους τοὺς λοιποὺς, ἰσχύῃ δὲ δι’ ἐμὲ μόνην, οὐδεμία ἄλλη ἑταιρία δύναται νὰ συστηθῇ παρ’ ἐμοὶ δι’ ἄλλου νόμου, καθότι τοῦτο προσβάλλει τὰ κεκτημένα δικαιώματά μου. Σκέψις ἀσθενὴς ἀληθῶς, ἀλλὰ πολλῷ λογικωτέρα τῆς γενομένης τοῦ νόμου παρερμηνείας, δι’ ἧς ἡ ἰσχὺς τοῦ περὶ Τραπεζῶν νόμου ἄνευ ὡρισμένης τινὸς διατάξεως πρόκειται αὐτογνωμόνως νὰ περιορισθῇ ἐπὶ μιᾶς μόνης ἑταιρίας. Οὐδὲν δι’ ἡμᾶς ἱερώτερον, ὅσῳ τὸ σέβας καὶ ἡ ὀφειλομένη προστασία πρὸς τὰ κεκτημένα ὑπὸ ξένων ἑταιριῶν δικαιώματα. Ἀλλ’ ἠλπίζομεν, ὅτι ἑνωθέντες οἱ Ἕλληνες τῶν διαφόρων ἀποικιῶν, καὶ ἐλθόντες τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι ὅπως συστήσωσι σπουδαῖον πιστωτικὸν ἵδρυμα, ἤθελον τεθῆ τοὐλάχιστον εἰς ἴσην μοῖραν τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐργαζομένων ξένων, καὶ ὅτι οὐδέποτε ἤθελε προταθῆ λανθασμένη ἑρμηνεία νόμου ὅπως τεθῶσιν εἰς ὑποδεεστέραν θέσιν. Τί θέλει προκύψει ἐκ τῆς γενομένης ταύτης προφανοῦς τοῦ νόμου ἀνατροπῆς; Ἢ ἡ πιστωτικὴ Τράπεζα θέλει διαλυθῆ πρὶν ποιήσει ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν της, ἢ θέλει προβῆ εἰς τὰς ἐργασίας της ἄνευ τοῦ δικαιώματος ἐκδόσεως γραμματίων εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις σπουδαία θέλει ἐπέλθει εἰς τὸ δημόσιον βλάβη. Διαλυομένης μὲν, θέλει ἐκλείψει ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα πᾶσα ὠφέλεια, ἥτις ἤθελε πηγάσει ἐκ τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἐνεργότητος τῆς ἑταιρίας· κωλυομένης δὲ νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, δὲν δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ εὐκολίαι, τὰς ὁποίας δικαίως προσδοκᾷ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐκ τοῦ νέου τούτου Τραπεζικοῦ ἱδρύματος. Ἐκ τῆς διαλύσεως ταύτης ἢ ἐκ τῆς διακωλύσεως τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια μία μόνη ἤθελε προκύψει ὠφέλεια, αὕτη δὲ ἤθελεν ἀποκλειστικῶς περιέλθει εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου καὶ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης. Οὕτω, κύριε πρόεδρε, ἡ Ἰόνιος τράπεζα ἀπολέσασα τὸ προνόμιον αὐτῆς ὑπὸ τὴν ἀγγλικὴν προστασίαν, διατηρήσασα κατὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος τὰ μόνα πλεονεκτήματα ἅτινα ἐχορήγησεν αὐτῇ ὁ νόμος ΛΑʹ. περὶ τραπεζῶν, ἤθελε σήμερον προτάσει καὶ ἀποφάσει τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου καὶ πάσης ἄλλης Τραπέζης, ἀποκτήσει καὶ τὸ προνόμιον αὐτὴ μόνη νὰ δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἰσχὺν τοῦ μνησθέντος νόμου καὶ αὐτὴ μόνη εἰς τὰς Ἰονίους νήσους νὰ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια ἄνευ ὅρων καὶ χρηματικῶν παραχωρήσεων. Ὑμεῖς, κ. πρόεδρε, ἐπληροφορήσατε τοὺς ἡμετέρους ἀντιπροσώπους, ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως γενναίας προτάσεις ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ὅπως τῇ χορηγηθῇ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Ἀλλὰ βεβαίως τὰς προτάσεις ταύτας ὑπέβαλεν ἐν ἀγνοίᾳ οὖσα τῶν σκέψεων καὶ διανοημάτων τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Πρὸς τί ἡ Ἰόνιος Τράπεζα νὰ προβῇ εἰς παραχωρήσεις πρὸς ἀνάκτησιν τοῦ ἀπολεσθέντος προνομίου της, ἀφοῦ ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξασφαλίζει αὐτῇ τὸ προνόμιον τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τὴν ἰσχὺν νόμου, ὃν οὐδεὶς Ἕλλην νὰ ἐπικαλεσθῇ δύναται, καὶ τῇ ἐπιτρέπει νὰ παραγκωνίζῃ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν, ῥίπτουσα αὐτὴν εἰς τὴν ἀβεβαιότητα καὶ δυσχερείας τῆς ἐκδόσεως νόμων, ἴσως δὲ καὶ εἰς τὴν ἔγερσιν περιπλοκῶν καὶ παρερμηνειῶν, δυναμένων νὰ ἀφαιρέσωσι τὸ δικαίωμα καὶ αὐτῆς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας πρὸς ἔκδοσιν νέων νόμων; Περὶ δὲ τῆς παρατηρήσεως ὅτι τινὲς τῶν ἐργασιῶν, ἃς προτίθεται νὰ ἀναλάβῃ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, δὲν εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸν ΛΑʹ νόμον τῶν Ἰονίων περὶ Τραπεζῶν, ἐσμὲν ἕτοιμοι νὰ ἐπιφέρωμεν πᾶσαν τροποποίησιν καὶ πᾶσαν προσθήκην, ἥτις ἤθελε κριθῆ ἀναγκαία εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης πρὸς πιστὴν τοῦ νόμου ἐφαρμογήν. Καταδείξαντες, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἡ αἴτησίς μας ἐρείδεται ἐπὶ τοῦ ἰσχύοντος καὶ οὐδέποτε καταργηθέντος ΛΑʹ νόμου τῶν Ἰονίων περὶ Τραπεζῶν, ἀποδείξαντες ὅτι καὶ ἂν διὰ τῆς προφανοῦς παραβιάσεως τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ περὶ ἀφομοιώσεως νόμου ἐδύνατο νὰ παραγκωνισθῇ ὁ περὶ Τραπεζῶν νόμος, πάλιν τὰ ἄρθρ. 1497 καὶ 1498 τοῦ ἀστικοῦ Κώδικος τῶν Ἰονίων καθιστῶσι προπύργιον ἀκαταμάχητον τοῦ δικαιώματος τοῦ κυκλοφορεῖν γραμμάτια ἀνώνυμα εἰς τὰς Ἰονίους νήσους. Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Σεβαστὴ Κυβέρνησις θέλει ἀναγνωρίσει τὸ δίκαιόν μας καὶ δὲν θέλει παρεμβάλει προσκόμματα μέλλοντα οὐ μόνον νὰ βλάψωσι τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἱδρύσωσιν ἐντὸς τῆς πολιτείας προνόμιον καταργηθὲν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀγγλικὴν προστασίαν. Ὅτε κατὰ τὸ ἔτος 1858 εἷς τῶν ἱδρυτῶν τῆς Πιστ. Τραπέζης, ἀγορεύων ἐνώπιον τοῦ τότε ἐκτάκτου τῆς Ἀγγλίας ἀπεσταλμένου κ. Γλάδστωνος, παρετήρει αὐτῷ ὅτι τὸ προνόμιον μιᾶς ἑταιρίας ξένης οὐ μόνον ὡς πρὸς τὰ κεφάλαια, ἀλλὰ ξένης διότι ἡ ἕδρα αὐτῆς εἶναι εἰς Λονδῖνον, κωλύει πᾶσαν τραπεζικὴν ἀνάπτυξιν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, «οὐδέποτε, τῷ ἀπήντησεν ὁ κ. Γλάδστων, οὐδέποτε θὰ συναινέσω νὰ διατηρηθῇ τοιοῦτον προνόμιον πρὸς βλάβην τῶν ἐντοπίων, πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου. Οὐδὲν ἀδικώτερον ἢ νὰ χορηγῆται δικαίωμα ἐκδόσεως γραμματίων εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ὑπὲρ ἑταιρίας ξένης, καθὸ ἑδρευούσης εἰς Λονδῖνον, τὸ δικαίωμα δὲ τοῦτο νὰ ἀρνῆται εἰς τὰς ἐν τῷ τόπῳ συσταινομένας ἑταιρίας.» Ὁ κ. Γλάδστων ἐτήρησε τὴν ὑπόσχεσίν του. Κατὰ τὸ 1859 τὸ προνόμιον τῆς ἰονίου Τραπέζης κατηργήθη. Καὶ σήμερον δὲν δυνάμεθα οὐδ’ ἀπὸ μικρὸν νὰ διστάσωμεν, πιστεύοντες ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς Ἕλληνας, ἔκ τε τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ τῆς Ἑλλάδος ἑνωθέντας πρὸς σύστασιν τραπεζικοῦ ἱδρύματος, καὶ καταθέσαντας ἐκ τοῦ ὁρισθέντος τῆς ἑταιρίας κεφαλαίου τὰ ἓξ ἕβδομα αὐτοῦ, θέλει ἀρνηθῆ τὴν ἀναγνώρισιν ὑπάρχοντος καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου καθιερουμένου δικαιώματος. Παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, κ. πρόεδρε, νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ γνωστοποιήσητε ὅσον τάχιον ἡμῖν τὰς ἀποφάσεις τῆς Σεβ. Κυβερνήσεως, καθόσον μέγισται ἐπέρχονται ζημίαι τοῖς ἱδρυταῖς τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐκ πάσης ἀναβολῆς. Ἀθήνησι, τῇ 21 Ὀκτωβρίου 1872. Α. Μωραϊτίνης, Ἰω. Σκαλτσούνης, Π. Ῥοντόπουλος, Κωνστ. Σ. Βοῦρος, Π. Θεολόγης, Ἀλεξ. Δόσιος ὡς πληρεξούσιος τοῦ κ. Εὐαγ. Βαλτατζῆ, Ἀρισ. Παπούδωφ, Α. Δ. Συγγρὸς, Ἰω. Δούμας.» «Ἀριθ πρ. 30972.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Πρὸς τὴν Νομαρχίαν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Οἱ ἱδρυταὶ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὑποβαλόντες τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν 6 Ὀκτωβρίου τὸ καταστατικὸν αὑτῆς συμβόλαιον, παρεκάλεσαν συγχρόνως νὰ περαιωθῶσι τὰ τῆς ἐγκρίσεως αὐτοῦ τὸ ταχύτερον. Τὸ ὑπουργεῖον, σπουδάσαν ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας τὸ καταστατικὸν τοῦτο, ἀπήντησε μίαν δυσκολίαν ἀπαιτοῦσαν τῆς ἐγκρίσεως τὴν ἀναβολὴν πρὸς πλείονα τοῦ πράγματος σπουδήν. Ἡ δυσκολία αὕτη συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ καταστατικὸν συμβόλαιον τῆς ἑταιρίας ταύτης παρεῖχε τὴν ἐξουσίαν τῇ Γενικῇ Πιστωτικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἀπηντᾶτο εἰς τὰ καταστατικὰ τῶν δύω Τραπεζῶν τῆς ἐπὶ τῶν κινητῶν πίστεως καὶ τῆς ἐμπορικῆς καὶ πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ ἱδρυθῇ ἡ Γενικὴ πιστωτικὴ Τράπεζα, καὶ ὑπὸ τῶν ἐγκρινάντων τὴν σύστασιν αὐτῶν Β. Διαταγμάτων δὲν εἶχεν ἀπονεμηθῆ. Ἕνεκα τούτου τὸ ὑπουργεῖον ἐκάλεσεν ἐντὸς τῆς ἡμέρας ἀνὰ ἕνα τῶν ἱδρυτῶν τῶν εἰρημένων δύω Τραπεζῶν, τοῖς ἀνεκοίνωσε τὴν δυσκολίαν καὶ αὐτοὶ ἐπροτίμησαν μᾶλλον νὰ ἐγκριθῇ τὸ νέον καταστατικὸν ἄνευ τοῦ εἰρημένου δικαιώματος παρὰ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἔκδοσις τοῦ ἀπαιτουμένου Διατάγματος ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα. Ἐπεφυλάχθησαν δὲ νὰ ζητήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο κατόπιν. Ὅθεν ἐπέμφθη αὐθημερὸν εἰς Κέρκυραν καὶ πρὶν προλάβωμεν νὰ ἀνακοινώσωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὸ περὶ ἐγκρίσεως τοῦ προκειμένου καταστατικοῦ, πλὴν τοῦ εἰρημένου δικαιώματος, σχέδιον Β. Διατάγματος, ὅπερ, ὑπογραφὲν ἀμέσως, ἐκοινοποιήθη τῇ Ἑταιρίᾳ. Μετὰ τοῦτο δύω ἐκ τῶν ἱδρυτῶν ἐσυζήτησαν πολλάκις προφορικῶς μεθ’ ἡμῶν τὸ εἰρημένον ζήτημα, ὅπερ καθαρῶς τότε πλέον ἐτέθη ὡς ζήτημα περὶ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς μόνας τὰς νήσους τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας· ἐγένετο δὲ καὶ σύσκεψις ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ τὴν 17 Ὀκτωβρίου καὶ ἡ γνώμη αὐτοῦ ἀνεκοινώθη τοῖς εἰρημένοις. Κατ’ αὐτὴν, ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ ἐκ τῆς ἰδίας αὑτῆς ἐξουσίας καὶ ἄνευ ἀδείας τῆς νομοθετικῆς τὸ ἐξαιρετικὸν καὶ εἰς τοὺς κειμένους νόμους ἀντικείμενον δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Συγχρόνως δὲ ἀνεκοίνωσα εἰς τοὺς δύω εἰρημένους ἱδρυτὰς, ὅτι ἡ κυβέρνησις περὶ πολλοῦ ποιουμένη τὴν ἀνάδειξιν καὶ πρόοδον τῆς νέας Τραπέζης, εὐχαρίστως ἤθελεν ἐξακολουθήσει μετ’ αὐτῶν τὴν συζήτησιν τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ἐὰν ἤθελον οἱ ἱδρυταὶ νομίσει ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλωσιν ἐγγράφως τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν στηρίζουσι τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐδύνατο μόνη καὶ ἄνευ νόμου νὰ λύσῃ αὐτό. Τὴν δὲ 22 λήγοντος μοὶ ἐνεχειρίσθη ἡ πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀπὸ 21 Ὀκτωβρίου μακρὰ ἀναφορὰ τῶν ἱδρυτῶν, εἰς ἣν μετ’ ἀπορίας θέλετε παρατηρήσει, κύριε νομάρχα, ὅτι λείπει ἡ ἀπάθεια τῆς συζητήσεως καὶ ἡ ὀφειλομένη πρὸς τὴν κυβέρνησιν ἁβροφροσύνη, ἂν ὄχι τὸ σέβας, ὅταν συζητῶνται αἱ γνῶμαι αὐτῆς ὑπό τινος ἑταιρίας καὶ κατ’ αὐτὰς ἀκόμη τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς αὕτη διαφωνεῖ πρὸς τὴν κυβέρνησιν. Ἐν τούτοις τὸ ὑπουργεῖον, οὐδὲν ἄλλο ἔχον ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ τὸ πιστωτικὸν ἵδρυμα, περὶ οὗ πρόκειται, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ προσδοκωμένην κοινὴν ὠφέλειαν, πέμπει ὑμῖν τὴν εἰρημένην ἀναφορὰν, ἐπὶ ἐπιστροφῇ, καὶ ἐπ’ αὐτῆς παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς. Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἡ ἔκδοσις ἐν Ἑλλάδι ὁμολόγων τῷ κομιστῇ δὲν ἐπιτρέπεται, ὡς μηδεμίαν ἐμφαίνουσα ἔγκυρον συναλλαγὴν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ κοινοῦ δικαίου. Ἄρα μόνον εἰδικὸς νόμος δύναται νὰ χορηγήσῃ ἐναντίον τῶν κειμένων τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τοιούτους δὲ νόμους εἰδικοὺς ἔχομεν μόνον τὸν ἐμπορικὸν, ἐπιτρέποντα ἐξαιρετικῶς τὴν ἔκδοσιν ἀνωνύμων μετοχῶν εἰς τὰς ἀνωνύμους ἐμπορικὰς ἑταιρίας, καὶ τὸν ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1843 περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ τῆς 4/16 Φεβρουαρίου 1860 Ἰόνιος νόμος ἀπέδωκεν εἰς τὴν Ἰόνιον Κυβέρνησιν τὴν ἐξουσίαν νὰ χορηγῇ, ἐὰν θέλῃ, τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἀνωνύμους μετοχικὰς ἑταιρίας ὑπὸ ῥητοὺς ὅρους καὶ περιορισμούς. Ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος δὲν ἰσχύει κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΡΝʹ. τῆς 20 Ἰανουαρίου 1866. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ἡ ἰσχὺς τῆς ἐν τῷ λοιπῷ Βασιλείῳ κειμένης νομοθεσίας ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους ἀπὸ τῆς ά. Ἰουλίου 1866· ἄρα ἐπεξετάθη καὶ ἡ προειρημένη ἀπαγόρευσις τοῦ ἐκδίδειν ἄνευ νομοθετικῆς ἀδείας ἀνώνυμα ὁμόλογα, ἤτοι τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἰς τοῦτο δὲ δὲν ἀντιβαίνει οὔτε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου τούτου οὔτε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16. Τὸ ἄρθρον 2 δὲν εἰσήγαγεν εἰς τὰς Ἰονίους νήσους τὴν Ῥωμαϊκὴν καὶ Βυζαντινὴν νομοθεσίαν· εἰσήγαγεν ὅμως τοὺς ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου ἐκδοθέντας νόμους· ἡ δὲ εἰρημένη ἀπαγόρευσις δὲν εἶναι μόνον τοῦ Ῥωμαϊκοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ, ὅστις τοῦτον ὑπ’ ὄψιν ἔχων καὶ οὐχὶ τὸν Ἰόνιον Κώδικα, ἀφ’ ἑνὸς οὐδεμίαν ἄλλην καινοτομίαν ἔφερεν εἰς τὴν εἰρημένην ἀπαγόρευσιν εἰμὴ τὴν προμνημονευθεῖσαν περὶ τῶν ἀνωνύμων μετοχῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἀπέκλεισε καὶ ἐπὶ ἐμπορικῶν συναλλαγῶν τὰς ἀτελεῖς ἐνοχὰς (obligations imparfectes), ὁποία εἶναι ἡ τῶν γραμματίων τῷ κομιστῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημασία καὶ ἡ δύναμις τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου παρ’ ἡμῖν εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα. Εἰς ἀνεύρεσιν δὲ τῆς σημασίας καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου ἐν Ἑλλάδι δὲν μᾶς χρησιμεύει ἡ Γαλλικὴ νομολογία, ἣν οἱ ἀναφερόμενοι ἱδρυταὶ ἐπικαλοῦνται παραθέτοντες τὴν γνώμην τοῦ Bedaride. Διότι ὁ λόγος ὁ ὑπαγορεύσας τοῖς Γάλλοις τὴν νομολογίαν ταύτην, αὐτὸς οὗτος ὑπαγορεύει ἡμῖν τὴν ἐναντίαν. Καθότι παρὰ μὲν τοῖς Γάλλοις πρὸ τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου τὰ ἀνώνυμα γραμμάτια ἐπετρέποντο, παρ’ ἡμῖν δὲ, τοὐναντίον, δὲν ἐπετρέποντο. Ὅθεν οὐ μόνον ὁ παρ’ ἡμῖν ἰσχύων Ῥωμ. Νόμος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐμπορικὸς, ὅστις εἶναι νόμος τοῦ Βασιλείου, τὰ ἀνώνυμα γραμμάτια δὲν ἐπιτρέπει καὶ μόνον δι’ εἰδικοῦ νόμου δύνανται νὰ ἐπιτραπῶσιν. Ἡ δὲ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16, ὅπερ οἱ ἀναφερόμενοι ἐπικαλοῦνται, ὡς διατηρῆσαν δῆθεν ἐξαιρετικῶς ἐν ἰσχύϊ τὸν προειρημένον Ἰόνιον νόμον τοῦ 1860, οὔτε μνημονεύει αὐτὸν, οὔτε ὑπὸ ταύτην τὴν ἔννοιαν τὸν περιλαμβάνει. Τὸ ἄρθρον 16 ἔχει ὡς ἑξῆς· «Οἱ νόμοι τοῦ πρῴην ἡνωμένου κράτους τῶν Ἰονίων νήσων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν εἰς Ἑταιρίας εἰδικὰ δικαιώματα, διατηροῦσι τὸ κῦρος ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις.» Τὸ ἄρθρον τοῦτο προφανῶς σκοπεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα καὶ οὐχὶ νὰ καθιερώσῃ ἐπὶ τραπεζῶν ἐξαιρετικὸν ἐν τῷ μέλλοντι δίκαιον ἐν Ἑπτανήσῳ. Τοῦτο δὲ προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ γράμματος καὶ ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου. Διότι οὔτε τοῦτον τὸν νόμον οὔτε ἄλλον τινὰ τὸ εἰρημένον ἄρθρ. μνημονεύει, ἀλλὰ μίαν γενικὴν κατηγορίαν νόμων ἀορίστως ἀναφέρει, τοὺς «δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν εἰς Ἑταιρίας εἰδικὰ δικαιώματα» ἄρα χάριν τῶν εἰδικῶν τούτων δικαιωμάτων, ὡς «κεκτημένων, διέταξεν ὅ,τι διέταξεν. Ἂν δὲ ἀναφέρῃ «οἱ νόμοι οὗτοι διατηροῦσι τὸ κῦρός των», τοῦτο ὤφειλεν ἐξ ἀνάγκης νὰ τὸ πράξῃ, διότι ἄνευ τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσφαλισθῶσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, φέρ’ εἰπεῖν, τὸ κεκτημένον δικαίωμα τῆς Ἰονίου Τραπέζης συνίστατο οὐ μόνον εἰς τὸ νὰ ὑπάρχῃ αὕτη, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ μέλλοντι, εἰμὴ καθόσον φυλάττει τὰς διὰ τοῦ εἰρημένου νόμου ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις. Ἄρα ὁ νόμος τοῦ 1860 ἔπρεπε νὰ κηρυχθῇ ἐν ἰσχύϊ καὶ νὰ μὴ καταργηθῇ, ὅπως οὐ μόνον ὑποστηρίξῃ ἀλλὰ καὶ κανονίζῃ τὸ κεκτημένον δικαίωμα. Ἐὰν ὁ νομοθέτης ἠννόει οὐχὶ χάριν μόνον τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, ἀλλὰ περὶ ἀπολύτου ἐν τῷ μέλλοντι ἰσχύος τῶν Ἰονίων τούτων νόμων νὰ διατάξῃ, διατί δὲν ὥρισεν αὐτοὺς, ὅπως ὑποτεθῇ, ὅτι ἐξετάσας ἑνὸς ἑκάστου τὴν χρησιμότητα ἐξῄρεσεν αὐτοὺς τῆς καταργήσεως; Διατί παρασιωπήσας τοὺς νόμους ἐνεθυμήθη μόνα τὰ δι’ αὐτῶν χορηγηθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν δικαιώματα; Διατί θελήσας νὰ μὴ μνημονεύσῃ ῥητῶς αὐτοὺς, ἀλλὰ διὰ περιφράσεως νὰ τοὺς περιλάβῃ, δὲν τοὺς ἐχαρακτήρισε τοὐλάχιστον διὰ τῆς ἐκφράσεως «οἱ χορηγοῦντες εἰς Ἑταιρίας εἰδικὰ δικαιώματα,» ἀλλ’ εἶπε «δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν;» Δὲν εἶναι φανερὸν, ὅτι σκοπὸν δὲν εἶχεν ὁ νομοθέτης ν’ ἀφήσῃ ἐξαιρετικῶς εἰς ἐνέργειαν πάντα νόμον ἀπονέμοντα εἰδικὰ δικαιώματα εἰς Ἑταιρίας, ἀλλὰ πᾶν δικαίωμα τοιοῦτον ἐξ οἱουδήποτε νόμου ἀπονεμηθέν; Διὰ τὸ δεύτερον ὑπῆρχε λόγος ἡ προστασία τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, ἀλλὰ διὰ τὸ πρῶτον; Παρεκτὸς δὲ τούτου τὸ ἄρθρον 16 δὲν ἠμπορεῖ, νομίζομεν, νὰ ἐξηγηθῇ κατὰ τὴν γνώμην τῶν κυρίων ἱδρυτῶν· διότι ὁποίαν σημασίαν θὰ εἶχεν ὁ Νόμος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη, φέρ’ εἰπεῖν, εἰδικὸν δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Λόϋδ; ὁ ὑπὲρ τοῦ Λόϋδ νόμος δὲν ἐκηρύχθη διὰ τοῦ ἄρθρου 16 ἐν ἰσχύϊ, ὅπως δῆθεν καὶ πᾶσα ἄλλη Ἑταιρία ὠφεληθῇ ἐξ αὐτοῦ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον, ὅπως προστατεύηται δι’ αὐτοῦ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸ ἀπονεμηθὲν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Λόϋδ εἰδικὸν δικαίωμα. Τοῦτο τοῦ Λόϋδ τὸ δικαίωμα, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ μέλλοντι, ἔπρεπεν ὁ ἀπονείμας αὐτὸ νόμος νὰ μὴ καταργηθῇ, διότι καὶ ὁ Λόϋδ ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ δὲ ἀθέτησις αὐτῶν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ κεκτημένου δικαιώματος. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη τοῦ νόμου, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς 17 τρ. ἀνεκοίνωσε τοῖς ἱδρυταῖς, ἔλαβεν ἤδη νέον κῦρος. Σήμερον ἀνέγνωσα τὴν δικαιολογητικὴν ἔκθεσιν τῆς βουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνέταξε καὶ εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν εἰρημένον νόμον τοῦ 1866. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, κ. νομάρχα, φέρονται περὶ τοῦ ἄρθρου 16 τὰ ἑξῆς· «Τὸ ἄρθρον 19 τοῦ νομοσχεδίου ἐπικυροῖ τὰ δικαιώματα τῶν συναλλαχθέντων μετὰ τοῦ πρώην ἡνωμένου κράτους τῶν Ἰονίων νήσων.» Οὐδὲν ἄλλο ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀναφέρει περὶ τοῦ ἄρθρου 16, ὅπερ ἐστὶν, οὐδὲν ἄλλο ἠννόησαν οἱ τοῦ νομοσχεδίου συντάκται νὰ διατάξωσιν. Ἠθέλησαν νὰ ἐπικυρώσωσι τὰ δικαιώματα τῶν συναλλαχθέντων μετὰ τοῦ πρώην Ἡνωμένου κράτους τῶν Ἰονίων νήσων καὶ οὐδὲν πλέον. Ἐὰν δ’ ὁλόκληρον ἀναγνώσῃ τις τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἔτι μᾶλλον θέλει πεισθῆ περὶ τοῦ πράγματος, βλέπων ἐν αὐτῇ πόσον ῥητῶς καὶ καθαρῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται περὶ τῶν νόμων, οὓς ἠθέλησε τῷ ὄντι νὰ διατηρήσῃ ἐν ἰσχύϊ, ἐκθέτουσα καὶ τοὺς λόγους, ἐξ ὧν ἐμόρφωσε τὴν πεποίθησίν της ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις, κ. Νομάρχα, δὲν ἐννοεῖ ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἔχει ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἀλλ’ ἐννοεῖ ὅτι πᾶν ἄτομον καὶ πᾶσα ἑταιρία, εἴτε τὴν ἡμεδαπὴν ἔχουσι πατρίδα, εἴτε τὴν ξένην, ὀφείλουσιν οὐ μόνον νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τοὺς νόμους, ἀλλὰ καὶ νὰ τοὺς ἐπικαλῶνται, καὶ ἂν ἀκόμη ἀπέναντι αὐτῶν ἀντιτάσσωνται ἑταιρίαι ἡμεδαπαὶ καὶ κεφάλαια ὁμογενῶν. Ὅθεν ἡ Κυβέρνησις ἀποκρούει τὴν θεωρίαν, ἣν ἐν τῷ ὑπομνήματι τῶν ἱδρυτῶν περὶ τούτου ἀπαντᾷ, περιορίζουσα αὐτὴν εἰς μόνα τὰ αἰσθήματα, καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς νόμους καὶ τὴν τῶν νόμων ἐφαρμογήν, καὶ φρονεῖ, ὅτι ἕκαστος δύναται νὰ ἐγείρῃ ἀξιώσεις, ὁσάκις εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως προσβάλλονται τὰ δικαιώματά του ἐκ τῆς ἀθετήσεως τῶν νόμων, καὶ μάλιστα τῶν συνταγματικῶν. Ἕνεκα τούτου ἡ Κυβέρνησις, ὀφείλουσα νὰ προφυλάξῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τοιούτων ζημιῶν, ἐχρεώστει, καὶ ἂν ἁπλῶς μόνον ἐδίσταζε περὶ τῆς ἐξουσίας της, νὰ λύσῃ τὸ προκείμενον ζήτημα ὅπως ἔλυσεν αὐτὸ, ἤτοι νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Περιπλέον ὅμως θέλετε παρατηρήσει, κ. νομάρχα, ὅτι δυνάμει ῥητοῦ νόμου ΠΘ. τῆς 25 Ὀκτωβρίου 1864 τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ ἀπενεμήθη ἀποκλειστικῶς ἑτέρᾳ τραπέζῃ, τῇ Βασιλικῇ Ἰονικῇ τραπέζῃ» κατὰ τὸ ἄρθρον 19, ἔχον ὡς ἑξῆς. «Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Βασιλικῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ἐν Ἑπτανήσῳ τὴν σύστασιν ἄλλης προεξοφλητικῆς τραπέζης μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, μόνον δὲ εἰς τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν Ἰονικὴν τράπεζαν δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἐκ νέου τὰ αὐτὰ δικαιώματα, ἅτινα σήμερον ἀπολαμβάνει, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ χρόνου, ἐφ’ ὃν ὑπάρχει ἤδη συστημένη.» Ἡ Τράπεζα αὕτη δὲν ἐσυστήθη, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα ὑφίσταται, καθ’ ἃ οἱ κύριοι Ἐπαμιν. Μπαλτατζῆς καὶ Ὀπεγχάϋμ διὰ τῆς ἀπὸ 29 Ἰουνίου τρ. ἔτους διαμαρτυρήσεώς των ἀξιοῦσιν. Ἡ κυβέρνησις ἐλπίζει ὅτι θέλει ἐπέλθει συμβιβασμὸς, ὅστις ὅμως εἰσέτι δὲν ἐπῆλθε. Ταῦτα ἐντελλόμεθα ὑμῖν, κ. νομάρχα, νὰ ἀνακοινώσητε τοῖς κυρίοις ἱδρυταῖς τῆς «Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος,» ἥτις ἐν ταῖς μέχρι τοῦδε διαπραγματεύσεσιν αὐτῆς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν ἄλλο ἀπήντησε πρόσκομμα εἰμὴ τὴν περὶ τῆς ἰδίας αὐτῆς ἐξουσίας γνώμην μετὰ πολλῶν συγχρόνως τοῦ ὑπουργείου ὑποσχέσεων ἐκ τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ ἐξαρτωμένων. Ἀθῆναι, τῇ 25 Ὀκτωβρίου 1872.

Ὁ ὑπουργὸς

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.»

«Πρὸς τὸν Κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ νομάρχης Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐκοινοποίησεν ἡμῖν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 30,972 ὑμέτερον ἔγγραφον. Ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ὑποβάλωμεν τῇ Σεβαστῇ Κυβερνήσει τὰς ἡμετέρας σκέψεις ἐπὶ τῶν ἐν τῷ ῥηθέντι ἐγγράφῳ περιεχομένων νομικῶν παρατηρήσεων, σπεύδομεν νὰ ἐκφράσωμεν δι’ ὑμῶν, Κύριε Πρόεδρε, πρὸς τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν τὴν βαθυτάτην λύπην, ἣν ἐνεποίησεν ἡμῖν ἡ περίοδος τοῦ ὑμετέρου ἐγγράφου, ἡ ἀναφέρουσα ὅτι ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἀναφορᾷ λείπει ἡ ὀφειλομένη τῇ Κυβερνήσει ἁβροφροσύνη. Μόνον σκοπὸν προτιθέμενοι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ δικαιώματα, ἅτινα κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην χορηγοῦνται εἴς τε τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν καὶ εἰς πᾶν Τραπεζικὸν κατάστημα ὑπὸ τῶν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις ἐν ἰσχύϊ νόμων, βαθέως λυπούμεθα ἂν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἐποιήσαμεν χρῆσιν, παρὰ τὴν διάνοιαν ἡμῶν, φράσεώς τινος ἢ λέξεως, δυναμένης νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ συνᾴδουσα πρὸς τὴν ὀφειλομένην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἁβροφροσύνην. Βαθυτάτην ἔχοντες τὴν συναίσθησιν τοῦ πρὸς τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν τῆς ἡμετέρας Πατρίδος καθήκοντος, οὐδέποτε διενοήθημεν, οὔτε δυνατὸν ἦτο νὰ διανοηθῶμεν ἵνα ἐκφράσωμεν ἰδέαν τινὰ οἱανδήποτε ἀπάδουσαν πρὸς τὸν ὀφειλόμενον τῇ Κυβερνήσει σεβασμόν, καὶ παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, Κύριε Πρόεδρε, ἵνα δεχθῆτε τὴν δήλωσιν ταύτην ὡς τὴν εἰλικρινεστέραν ἔκφρασιν τῶν ἡμετέρων αἰσθημάτων. Ἀθῆναι, 31 Ὀκτωβρίου 1872. Διατελοῦμεν εὐσεβάστως Ἀρ. Παπούδωφ, Ι. Σκαλτζούνης, Εὐαγ. Βαλτατζῆς, Α. Μωραϊτίνης, Π. Θεολόγης, Κ. Βοῦρος, Ι. Δούμας, Α. Συγγρός. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἰδέα περὶ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ ἔχει μίαν ἱστορίαν καὶ δὲν ἐπλάσθη κατὰ χάριν, οὔτε κατὰ συμπαθείας· οὐδεμία Κυβέρνησις ἤθελε προσφερθῆ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν προσεκτικώτερα ἀπὸ ὅ,τι προσεφέρθη ἡ ἡμετέρα. Μᾶς παρουσίασαν κώδικα Ἰόνιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγνωσις ἀποδεικνύει ἀληθῶς ὅτι οὐ μόνον ἑκάστη Τράπεζα, ἀλλ’ ἕκαστος πολίτης καὶ ἕκαστος τραπεζίτης ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Μᾶς παρουσίασαν νόμον εἰδικὸν ψηφισθέντα παρὰ τοῦ Ἰονίου Κοινοβουλίου, λέγοντα ὅτι καθιεροῦται ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν πρὸς ἔκδοσιν γραμματίων, καὶ πᾶσα ἑταιρία, ἔχουσα 40 χιλιάδας λίρας στελίννας κεφάλαιον, ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτό· καὶ αὐτὴ ἡ Τράπεζα ἀπεκρούσθη, καί τοι μᾶς ὑπέβαλε τοιαύτας ἀποδείξεις περὶ τῆς βασιμότητος τῶν προτάσεών της. Τὰς ὑπεβάλαμεν εἰς βάσανον καὶ διὰ μακρᾶς ἐκθέσεως τῆς ἀπεδείξαμεν ὅτι δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀλλὰ καὶ ἀναμφισβήτητον ἂν ᾖναι, ὑπάρχει δισταγμὸς εἰς τὴν κυβέρνησιν ἂν πρέπει νὰ δώσῃ ὅ,τι τῆς ζητεῖται, καὶ τὸ ζήτημα θέλει τὸ φέρει ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγνωσις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἐγγράφου τούτου μοὶ ἐνθύμισεν ἐπιχείρημά τι, τὸ ὁποῖον ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιτάξω ἐναντίον τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, μοὶ ἐνθύμισεν ὅτι ἀδίκως ἐξανέστη καὶ ἐξηγέρθη ἐναντίον τῶν συμβάσεων. Ἀπὸ τοῦ 1864 τῇ ψήφῳ αὐτοῦ τούτου ἀπεδόθη τὸ προνόμιον τοῦτο εἰς ἑτέραν Τράπεζαν. Διατί τότε δὲν ἐξηγέρθη; διατί τότε δὲν ὑπῆρξε κίνδυνος; διατί τότε δὲν ἠπείλει τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν καταστροφή; διατί τότε δὲν ὑπῆρχε φόβος μήπως ἀποχωρήσῃ; διατί τότε τὸ προνόμιον ἀποδιδόμενον εἰς τὴν τράπεζαν Ὀπεγχάϊμ καὶ Βαλτατζῆ ἐπροίκιζε τὴν Ἑπτάνησον μὲ μεγάλα συμφέροντα, τὸ δὲ σήμερον δημιουργούμενον προνόμιον καὶ τὴν Ἑπτάνησον καταστρέφει καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα βλάπτει;

§135ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης ἦτο τότε, νομίζω.

§136ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι. Ὁ Ὀπεγχάϊμ καὶ ὁ Βαλτατζῆς τὸ 1864 συνῆψαν σύμβασιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, διαιρουμένην εἰς δύω μέρη· τὸ μὲν, περὶ συστάσεως Κτηματικῆς Τραπέζης ἀπολαμβανούσης τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν καὶ κυκλοφορεῖν ἐν Ἑλλάδι κτηματόγραφα, τὸ δὲ, πρὸς σύστασιν δύω προεξοφλητικῶν τραπεζῶν, ὧν τὴν μὲν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι μὲ ὡρισμένον κεφάλαιον, τὴν δὲ δευτέραν ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ ὡρισμένον κεφάλαιον καὶ μὲ τὸ ὄνομα Βασιλικὴ Ἰόνιος Τράπεζα, ἑκάστην μὲ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐξαιρουμένης τῆς Ἰονίου, ἥτις εἶχε τοῦτο· ὥστε τὰ πράγματα εἶναι ἀπαράλλακτα· μόνον ὁ χρόνος καὶ μόνον τὰ πρόσωπα διαφέρουν. Ἂν θέλετε, κύριοι, νὰ ἀναβάλωμεν, εἶμαι πρόθυμος, διότι πάσχω.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας.

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἀνεβάλαμεν τώρα, κ. πρόεδρε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι τὰ αὐτά. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12 παρὰ 15|60.