1872.07.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 5 Ἰουλίου 1872.

(Τετάρτη).

Ὥρα 9 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μία μόνη δήλωσις, κύριε πρόεδρε, νὰ γίνῃ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπέγραψα.

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὰ ὑπεγράψατε ἀκόμη· ὅτι τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου δὲν περιλαμβάνει τὰ σιτηρὰ εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ 1½%.

§6ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Εἶναι τὸ ἄρθρον...

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι ἕνεκα περιστάσεων τοῦ δήμου...... Μία δήλωσις, κύριε πρόεδρε, νὰ γίνῃ, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 5 δὲν ἐννοοῦνται τὰ σιτηρά. (Λομβάρδος, Βελιανίτης, Λούντζης, Ἄννινος, ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ βήματος διαλέγονται πρὸς τὸν πρόεδρον· διάφοροι διάλογοι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§8ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ, συνεδρίασις εἶναι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Τί κατάστασις εἶναι αὐτή; δὲν θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν; Ἀφοῦ δὲν θέλομεν, κηρύξατε τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως νὰ τελειώσῃ (τὰ πρακτικὰ διορθοῦνται).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, ἀρχίζομεν τὰ ἔργα μας· ἐμείναμεν χθὲς....

§10ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ· ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν φόρων εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλουν δημοτικοὺς φόρους, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκβιάσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ φέρει τὴν ἔκθεσίν της (τὴν καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον).

§11ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἀρχίζομεν τὰ ἔργα μας. Χθὲς ἐμείναμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Ζακχαροποιΐας.

§13ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὄχι δά· μὲ τὴν ἀράδα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκεῖ ἐμείναμεν· τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι αὐτὸ σήμερον. Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι....

§16ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Στάσου, μὴ βιάζεσαι, κύριε πρόεδρε.

§17Ν. ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Δὲν προβαίνομεν, κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§18ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις.

§19Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θέλετε, κύριε Χρηστίδη, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον;

§20ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ· ἐγὼ θὰ κάμω δύω παρατηρήσεις «Ὁ κύριος Τρικαλιώτης» λέγει ἐδῶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ «μὲ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ἀποτελέσοντας εἰδικὴν ἐπὶ τούτῳ ἑταιρίαν.»

§21Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὴν ἀναβολήν.

§22ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω δύω λέξεις. Χθὲς εἶχον εἰπῆ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ποῖος εἶναι ὁ κ. Τρικαλιώτης, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω· ἀκούω ὅτι εἶναι ἕνας ἔντιμος πολίτης· μήπως εἶναι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πέρνουν ἕνα νόμον εἰς τὰ χέρια τους, καὶ ἔπειτα πηγαίνουν καὶ πωλοῦν τὸ προνόμιον; Διότι λέγει ἐδῶ «ἀποτελέσοντας·» ἄρα δὲν εἶναι ἤδη κατηρτισμένη ἡ ἑταιρία. Λοιπὸν ἡμεῖς πραγματευόμεθα μὲ ἕνα κύριον Τρικαλιώτην, ὅστις μέλλει νὰ κάμῃ μίαν ἑταιρίαν. Δεύτερος λόγος εἶναι ἡ διάρκεια· «ἡ κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐλαττώσῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς εἰκοσαετίας τὸ ὑπάρχον δυνάμει τοῦ δασμολογίου εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς ζακχάρεως». Κύριοι, ἀνάγκη νὰ προσέξητε ἐδῶ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§24ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, προσέξατε καλὰ, ἀλλ’ ἐδὼ λέγει, ὅτι ἐπὶ 20 ἔτη ὑποχρεοῦται ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ μετακινήσῃ τὸ δασμολόγιον της καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιβολὴν τέλους εἰς τὴν ζάκχαριν· ἐννοεῖται, ὅτι ἐνταῦθα ἀπαιτεῖται μία θυσία ἐπὶ 20 χρόνους διὰ τοὺς καταναλωτάς· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀνάγκη δὲν ὑπάρχῃ, ἐὰν οἱ πόροι τοῦ κράτους αὐξήσουν, διὰ ποῖον λόγον νὰ πληρώνωμεν φόρον 25 λεπτὰ τὴν ζάκχαριν; Σήμερον ἡ ζάκχαρις ἠξεύρετε πόσον ὑπολογίζεται; 20% τοὐλάχιστον, καὶ βέβαια τώρα ἔχει ἡ ζάκχαρις....

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δύω δραχμάς.

§26ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δρ. 1,40 0/0.

§27ΤΙΝΕΣ. Δρ. 1,80 0/0.

§28ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. 1,40 0/0 ἠγόρασα ἐγὼ ἀπὸ τὴν διαμετακόμισιν. Ἀλλὰ δὲν λέγω νὰ ἐλαττωθῇ αὐτὸς ὁ φόρος σήμερον· παρατηρῶ μόνον ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ δεσμευθῇ τὸ ἔθνος ὅλον ἐπὶ 20 ἔτη νὰ μὴ μεταποιήσῃ τὸ δασμολόγιον· μήπως πάθωμεν ὅμοιόν τι μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπάθαμεν ἀπό τινας Ἀχαιούς. Μᾶς εἶπαν νὰ κάμωμεν ὅρκον· ποῦ εἶναι ὁ νόμος; ἤγουν νὰ μὴ μεταβάλωμεν τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος, διότι εἶναι ἐλπὶς νὰ μᾶς γίνῃ μία ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐν Ἀγγλίᾳ. Πόσοι χρόνοι εἶναι ἀφ’ ὅτου ἔγινεν ὁ νόμος; τρία, τέσσαρα χρόνια, μοὶ φαίνεται, καὶ ὅμως κἀμμία ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἔγεινε. Διατί νὰ δεσμεύηται ἡ κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ αὐξάνῃ ἢ νὰ ἐλαττόνῃ τὸ τέλος κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας; Καὶ, κύριοι, τί μᾶς ὑπόσχεται ὁ ἐργολάβος; «νὰ παράξῃ καὶ παραδώσῃ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν ζάκχαριν ποσότητος ὑπερβαινούσης τὰς 200,000 ὀκάδας ἐντὸς τριῶν ἐτῶν,» καὶ ἡμεῖς καταναλίσκομεν μέγα ποσὸν ζακχάρεως καθ’ ἑκάστην· 200,000 ὀκάδες εἶναι κατανάλωσις ὀλίγων μηνῶν· ἐκτὸς τούτου ἀπὸ πότε θὰ ἀρχίσῃ αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ νὰ μὴ μεταβάλωμεν τὸ δασμολόγιον; ἀφ’ ἧς ἡμέρας κυρωθῇ καὶ δημοσιευθῇ αὐτὸς ὁ νόμος· ναὶ ἢ ὄχι, κύριε ὑπουργέ;

§29ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§30ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τρία ἔτη εἴμεθα δεσμευμένοι νὰ κρατῶμεν ἀμετάβλητον τὸ τέλος αὐτὸ τῆς ζακχάρεως, περιμένοντες τὰς 200,000 ὀκάδας, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται νὰ μᾶς κάμῃ!! Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω, κύριε ὑπουργὲ, καὶ σᾶς παρακαλῶ....

§31ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν.). Ὀλίγας λέξεις θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Χρηστίδην. Ὅσοι ἀνεγνώσατε τὴν σύμβασιν αὐτὴν παρετηρήσατε, ὅτι οὐδεμία, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ὑποχρέωσις ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος, ἂν γίνῃ αὐτό δὲν εἶναι δυνατὸν βέβαια ὁπωσοῦν νὰ ζωογονηθῇ ἡ βιομηχανία. Τί λέγομεν ὅλοι; δὲν ἔχομεν βιομηχανίαν· καὶ ὅμως δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν χεῖρα ἀρωγὸν εἰς αὐτήν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλαχίστας παραχωρήσεις κάμνει τὸ κράτος. Μία ἐξ αὐτῶν εἶναι ὄχι νὰ ζημιωθῇ τὸ κράτος, ἀλλὰ νὰ καταβιβασθῇ ὀλίγον ὁ φόρος, διότι τί ἄλλο εἶναι; Ἔρχεται ἕνας ὑπουργὸς καὶ καταργεῖ ὅλον τὸν δασμὸν πρὸς βλάβην τοῦ ταμείου. Θὰ ἔλθῃ ἡ ζάκχαρις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τοιουτοτρόπως θὰ βλαφθῇ τὸ κατάστημα, καὶ θὰ συμβῇ ὅπως εἰς τὰ 1839 καὶ εἶναι εἰς κρείττονα θέσιν ὁ κ. Χρηστίδης νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἐξωτερικῶς εἰσήγετο ζάκχαρις καὶ τοιουτοτρόπως τὸ κατάστημα ἐκεῖνο ἐτέθη εἰς κατάστασιν ἀχρηστίας. Τί ἄλλην θυσίαν κάμνομεν τώρα παρὰ αὐτὴν καὶ μόνην, ὅτι ὑποσχόμεθα, ὅτι δὲν θὰ δεσμεύσωμεν αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας ἐλαττοῦντες προσκαίρως τὸν δασμόν; Ἐὰν ἄλλως δὲν κάμωμεν αὐτὴν τὴν παραχώρησιν, δὲν βλέπω ποῖος θὰ ἔλθῃ νὰ καταθέσῃ 800,000, ἓν ἑκατομμύριον δραχμὰς χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀσφάλειαν. Καὶ ἠξεύρετε, θὰ ἔχωμεν ὠφέλειαν καὶ 6½ ἑκατομμύρια δραχμὰς κατ’ ἔτος. Τί δίδομεν ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ὠφελείας; ἐλάχιστον, καὶ ἐγὼ εὔχομαι νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιχείρησις, διότι δὲν θὰ ἀποβῇ ἐπιζήμιος εἰς τὸ κράτος. Ὅταν μὲ ὑπεβλήθη αὐτὴ ἡ ἀναφορά, ἐσκεπτόμην μὲ τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν πῶς τὸ ἀπεφάσισεν ἡ ἑταιρία αὐτή, καὶ παρὰ πλείστων ἐπληροφορήθημεν ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι ἑτοίμη νὰ συστηθῇ καὶ τὰ κεφάλαια ἕτοιμα, ἅμα ἡ Βουλὴ τὸ ἐγκρίνῃ. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἐπιβάλλει κἀμμίαν ὑποχρέωσιν εἰς τὸ κράτος, ἄλλως τε δὲν βλέπω ποίαν ἐμψύχωσιν δίδομεν εἰς τὴν βιομηχανίαν! Εὔχομαι μάλιστα νὰ προχωρήσῃ τὸ ἔργον καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ πραγματοποιηθῇ· μήπως δίδῃ τὸ κράτος 100 καὶ 200 χιλιάδας, ὅπως δίδει εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἢ εἰς τὸ κατάστημα τοῦ Βασιλειάδου, ἢ θέλετε νὰ λέγητε «ζάκχαριν βγάλετε καὶ μὴ δίδετε κανένα φόρον;» Αὐτὸ δὲν πιστεύω· δότε εἰς ἐμὲ τὸ προνόμιον, σᾶς λέγουν, ἀλλὰ τὸ Κράτος νὰ διατηρήσῃ τὴν συμφωνίαν, καὶ ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ καταθέσω αὐτὸ τὸ κεφάλαιον. Ἄλλως ποῖος εἶναι αὐτός ὁ τρελός, ὅστις νὰ καταθέσῃ τὰ κεφάλαιά του καὶ ὕστερον νὰ ἀνοίξητε τὰς θύρας παντοῦ καὶ νὰ διαλυθῇ τὸ κατάστημά του; τί ἐκερδήσαμεν εἰς τὰ 1839;

§32Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ δι’ εἴκοσι χρόνια δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν αὐτὸ τὸ προνόμιον, κύριε ὑπουργέ.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἀπὸ τὰ 1839 τί ἐκάμαμεν;

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τίποτε δὲν θὰ γίνῃ καὶ τώρα. Αὐτὰ τὰ πράγματα γίνονται μόνον ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός των.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§36ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω, μάλιστα. Κύριοι βουλευταί, πρῶτον βέβαια διὰ τὴν διόρθωσιν τῶν ἑλληνικῶν πραγμάτων δὲν λείπει μόνον ἡ ζάκχαρις, καὶ βλέπετε ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων πραγμάτων ἐφροντίσαμεν διὰ ζάκχαριν, ὡς νὰ μᾶς ἔλειπε μόνον ἡ ζάκχαρις· ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι εἰς τὸν τόπον τους! Πολὺ καλά· ἀλλά, κύριοι, τὸ ἔθνος ἔγεινε θῦμα πρὸ πολλῶν ἐτῶν ὅλων αὐτῶν τῶν λεγομένων παραχωρήσεων καὶ προνομίων, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται, καὶ ἐμπαιζόμεθα κατὰ συνέπειαν πολλὰ ἔτη χωρὶς νὰ ἔλθωμεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Ἐνθυμηθῆτε ὅσα ἐπάθομεν ἕως ὅτου γίνῃ αὐτὸς ὁ μικρὸς σιδηρόδρομος· ὅσα ἐπάθομεν μὲ τὴν Κωπαΐδα, ὅπου ἐκμεταλλεύεται ἐκεῖνος ὁ νόμος χάριν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Δὲν θὰ πάθωμεν ὀλιγώτερα καὶ μὲ τοὺς λεγομένους σιδηροδρόμους, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως θέλομεν ἐξετάσει μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ σπουδαιότητος αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἄλλως τε, κύριοι, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐξακολουθῇ ἓν ἔθνος ἐμπαιζόμενον καὶ ἐργαζόμενον ὄχι πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ὠφελήσῃ τὴν βιομηχανίαν ἢ ἑαυτὸ, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ χορηγῇ προνόμια διὰ νὰ μεταπωλῶνται ἀπὸ τὸν ἕνα πρὸς τὸν ἄλλον καὶ νὰ γίνωνται κερδοσκοπικαὶ ἐπιχειρήσεις. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ὅταν ἐδόθη πρὸς αὐτοὺς ἡ ἀναφορὰ, ἐθαύμασαν διότι δὲν τοὺς ἐζητοῦσε καὶ περισσότερα πράγματα, ὡς νὰ ἐχρεωστοῦμεν νὰ δώσωμεν ἀκόμη περισσότερα, καὶ ἐθαύμασαν διότι δὲν ἐζητοῦσε περισσότερα· ἀλλὰ μεγάλως θαυμάζω πῶς δὲν παρετήρησαν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι καὶ ἐδῶ πολλὰ ζητοῦν. Τί πρόκειται, κύριοι, νὰ παραχωρήσητε σήμερον; προνόμιον δι’ 20 ἔτη εἰς ἓν ἄτομον καὶ ὅλον τὸ ἄλλο ἔθνος, 1,500,000 ἀνθρώπων, τὸ ἀποκλείετε καὶ λέγετε, οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ κατασκευάσῃ ζάκχαριν. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῆς τῆς ἰδέας σᾶς λέγουν, ἔχομεν τόσους χρόνους, ὅπου δὲν ἐσχηματίσθη ἓν ζακχαροποιεῖον, καὶ ὅτι δῆθεν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος τούτου νόμου θὰ σχηματισθῇ. Τί θὰ γίνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος; βεβαίως ὅ,τι πρὸ ἐτῶν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἓν ἄλλο ζακχαροποιεῖον καὶ ὁ συναγωνισμὸς ὁ ἐξωτερικὸς ἐξέπεσε τὴν τιμὴν τῆς ζακχάρεως καὶ κατέπεσεν οὕτω τὸ κατάστημα. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ συναγωνισμὸς ἐκεῖνος εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ καταργήσῃ τὸ ζακχαροποιεῖον, ὁ συναγωνισμὸς ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ σήμερον καὶ δυνατώτερος; Τί θὰ ἐμποδίσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατασκευάζουν τὴν ζάκχαριν εἰς τὴν Εὐρώπην, οἱ ὁποῖοι ἔχουν χιλιάδας περισσότερα μέσα, νὰ καταβιβάσουν τὴν ζάκχαριν, ὅπως τότε, εἰς 80 λεπτὰ; Θὰ τοὺς ἐμποδίσῃ τὸ προνόμιον αὐτό; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι κἄτι τι περισσότερον εἶναι νὰ θαυμάσῃ τις τὸν φρονοῦντα, ὅτι διὰ τοῦ προνομίου θὰ ἐμποδίσῃ τὸν εὐρωπαϊκὸν συναγωνισμὸν τοῦ ἐμπορίου τῆς ζακχάρεως ἐκ τῇ Ἀνατολῇ. Ἄλλως τε, κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ δικάζῃ τολμηρῶς διὰ τὸ μέλλον· ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ δικάσῃ τὰ παρόντα καὶ νὰ κρίνῃ περὶ τῶν παρελθόντων, ἀλλὰ τὰ μέλλοντα ἀνήκουν εἰς μόνην τὴν θείαν Πρόνοιαν καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίσῃ τὰς μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ γίνουν. Καὶ διὰ τοῦτο τολμᾶτε σεῖς σήμερον νὰ θέσητε ὁλόκληρον ἓν ἔθνος εἰς εἴκοσιν ἐτῶν δεσμά; Δύναται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ διὰ τὸν ἑαυτόν του χωρὶς νὰ αἰσθανθῆτε, ὅτι ἀφίνετε ἓν μέγα κενὸν εἰς τὴν συνείδησίν σας; Τίς οἶδε, κύριοι, ποίας μεταβολὰς ἔλαβε τὸ ἐμπόριον! Δὲν βλέπετε καθ’ ἡμέραν τὰς ἀνθρωπίνους αὐτὰς μεταβολὰς ἐρχομένας ἐξ ἀπροόπτου σχεδὸν ἕνεκα τῶν συμβαινόντων, ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν κεφαλαίων, ἕνεκα τόσων ἄλλων πραγμάτων τῆς προόδου τῶν ἐπιστημῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ σεῖς θέλετε νὰ νομοθετήσητε, ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἠμποροῦν νὰ μεταβληθοῦν, καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἠμποροῦμεν νὰ μετακινήσωμεν τὸν φορολογικὸν νόμον, τὸ δασμολόγιον αὐτὸ τῆς ζακχάρεως καὶ νὰ στεκώμεθα ἐνώπιον ἑνὸς ἀνθρώπου, ὅστις θέλει νὰ κερδήσῃ, μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, διότι θὰ ἤμεθα δεσμευμένοι μὲ αὐτὴν τὴν σύμβασιν; Λοιπὸν τὸ ἔθνος, νομίζω, πρέπει νὰ ἀρνηθῇ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν, διότι μετὰ καιρὸν δύναται νὰ παρουσιασθῇ περίστασις τοιαύτη, εἴτε εἰς Κέρκυραν νὰ συστηθῇ ἓν ζακχαροποιεῖον τοιοῦτον, εἴτε εἰς Μεσσήνην, εἴτε ἀλλοῦ· τότε βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἐργασθῇ ὅπως πρέπει ὡς πρὸς τὸ ἴδιον μέρος καὶ νὰ περιμένωμεν τὶ θὰ κάμῃ τὸ ζακχαροποιεῖον τοῦ κ. Τρικαλιώτη! Μᾶς ὑπόσχεται δὲ ἡ σύμβασις, ὅτι ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου θὰ γίνῃ μία παραγωγὴ διακοσίων χιλιάδων ὀκάδων ζακχάρεως, καὶ τίποτε περισσότερον· δὲν βλέπετε τίποτε περισσότερον εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν. Αὐτὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ διακοσίας χιλιάδας ὀκάδας ζάκχαριν καὶ τίποτε περισσότερον· ἐὰν δὲν τὴν βγάλῃ ἀπὸ τὸ Ζακχαροποιεῖόν του, θὰ καταστραβωθῇ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν Πειραιᾶ νὰ πάρῃ διακοσίας χιλιάδας ὀκάδας ζάχαρι νὰ τὰς φέρῃ ἐδῶ; Νομίζετε, ὅτι αὐτὸ εἶναι κἀνὲν σπουδαῖον πρᾶγμα; Ὅταν δὲ δὲν κατορθώσῃ τίποτε ἀπ’ αὐτὰ τὰ πράγματα, ἐκπίπτει τοῦ προνομίου, δηλαδὴ πετάξατέ τον, ὅταν δὲν ἠμπορέσῃ νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀπέναντι τοῦ ἔθνους· διότι ἤθελον ἐννοήσει τοὐλάχιστον, ὅταν σπουδαίως ἐργαζώμεθα διὰ τὴν σύστασιν αὐτοῦ τοῦ Ζακχαροποιείου, νὰ ἀρνηθῆτε νὰ ἔλθῃ, ἐὰν δὲν σᾶς δώσουν καὶ μίαν ἐγγύησιν διακοσίων, τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ λέγει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι κηρύττεται ἔκπτωτος, μεγάλη δουλειά· δηλαδὴ δὲν ἐπανέρχεται παρὰ ὅπου ἦτον ὁ ἄνθρωπος καὶ τοιουτοτρόπως ὁλόκληρος ἡ σύμβασις αὕτη μὲ αὐτὰ τὰ πράγματα τί ἄλλο θὰ κατασταθῇ παρὰ γελοία; Ἔπειτα, κύριοι, ὑπάρχει καί τι ἄλλο ἐδῶ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ εἶπον· ὑποχρεοῦται τὸ δημόσιον τὰ κοκκινογούλια νὰ τὰ φέρῃ κατὰ τὸν νόμον αὐτόν· ἄλλο προνόμιον δηλαδή. Ἐδῶ ὑπάρχει καὶ ἀνισότης, πλέον παύει ἡ ἰσότης, δὲν ἔχομεν ἴσα δικαιώματα. Καὶ ἔπειτα πῶς θὰ ἀρνηθῆτε τὸ προνόμιον, διότι παρουσιάζεται νὰ κατασκευάσῃ ζάκχαριν, χωρὶς νὰ ἀναγκασθῆτε νὰ παραχωρήσητε ὅλα τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα περιμένει; Ἠμποροῦν νὰ ζητήσουν χίλιοι ἄνθρωποι μίαν τοιαύτην ἐπιχείρησιν, καὶ τότε θὰ εὑρεθῶμεν δεσμευμένοι ἀπ’ ὅλα τὰ μέρη μὲ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ χορηγήσωμεν εἰς ἕνα ἄτομον, διότι δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἄλλος μὲ ἄλλα προνόμια, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐνῷ νομίζομεν ὅτι ἐμψυχόνομεν, ἐγὼ λέγω ὅτι ἀποθαῤῥύνομεν, διότι ὅταν ἀποκλείωμεν τὴν σκέψιν, τὴν ἐνέργειαν ὡς πρὸς μίαν ἐπιχείρησιν καὶ παραδίδωμεν αὐτὰ μόνον εἰς ἕνα κεφάλι χωρὶς νὰ συλλογισθῶμεν, ὅτι δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἕνας ἄλλος, τοῦτο εἶναι φρόνιμον, εἶναι συνετόν; Νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς σκέψεις τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ μίαν βιομηχανίαν διὰ εἴκοσιν ἔτη; Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀναβάλῃ τοὐλάχιστον τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ νὰ ἴδωμεν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο δὲν θὰ παρουσιασθῶσι καὶ ἄλλοι; Διότι βλέπετε, ὅτι καθ’ ἑκάστην αἱ ἐπιχειρήσεις αὐξάνουν, καὶ τοῦτο ἦλθεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν καὶ οὔτε κἄν ἐδημοσιεύθη διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τὸ κοινὸν, ἀλλ’ ἔρχονται ἐξ ἐφόδου ἐδῶ καὶ ὄχι μόνον τὸ ῥίπτουν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἀπαιτοῦν καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ἐντὸς πέντε ἓξ ἡμερῶν· ἀλλὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι σοφὸν, δὲν εἶναι πρᾶξις σοφὴ διὰ μίαν Βουλὴν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι σοφή. Διὰ τοῦτο, κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ νὰ συζητηθῇ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐπανέλθῃ, διότι καὶ σκέψις χρειάζεται περισσοτέρα, καὶ διότι κἄποιαν γνῶσιν πρέπει νὰ λάβῃ τὸ κοινὸν, ὅτι προτίθεται νὰ χορηγήσῃ ἓν προνόμιον εἰς μίαν σπουδαίαν βιομηχανίαν, διότι ἠμπορεῖ εἰς αὐτὸ τὸ μεταξὺ νὰ παρουσιασθοῦν ἄλλοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ ζητήσουν αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν, χωρὶς ὅμως νὰ δεσμεύσουν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος μὲ τὰ προνόμια αὐτά. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἡ κρίσις μου καὶ ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ μὴ γίνῃ παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ ἀναβληθῇ, καθ’ ὅσον δὲν εἶναι καὶ κατεπείγουσα ἀνάγκη, ἀφοῦ μετὰ τρία ἔτη ὑπόσχεται αὐτὸς αὐτὰ τὰ πράγματα. Δὲν εἶναι λοιπὸν διόλου κατεπείγουσα ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἕνας νόμος 30 ἢ 40 ἡμέρας προτήτερα ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος. Λοιπὸν προτείνω, κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§39ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐπίστευον ὅτι οὐδεὶς ἤθελεν εὑρεθῇ νὰ ἀντιλέξῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προκειμένης συμβάσεως μετὰ παρέλευσιν 35 ἐτῶν, ἀφότου συνεστήθη ὅμοιον κατάστημα καὶ ἐναυάγησε καὶ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ παρουσιασθῇ, προβλέπων τοὺς ἀνταγωνισμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὑπέστη τὸ κατάστημα ἐκεῖνο καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἐναυάγησεν. Ἀπορῶ πῶς δύναται νὰ ἀντείπῃ τις ὅτι δὲν πρέπει σήμερον νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν τὴν σύστασιν ἑνὸς τοιούτου ἀγαθοεργοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται μεγάλα ὠφελήματα εἰς τὸν τόπον. Ἀποκρούουν τινὲς κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τοὺς ἑξῆς λόγους φέροντες· ά. ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν θυσίαν παραχωροῦντες προνόμιον ἀποκλειστικὸν εἰς τὸν Τρικαλιώτην, διὰ νὰ μὴ δεσμεύσωμεν τὸ ἔθνος, ὥστε νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ μεταβάλῃ τὸ δασμολογικὸν αὑτοῦ σύστημα ὡς πρὸς τὴν ζάκχαριν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶνε ποσῶς ἐπιζήμιον εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον. Καὶ ὁποίας θυσίας, ὁποῖα μεγάλα καλὰ προσφέρομεν εἰς τὸν ἱδρυτὴν τοῦ καταστήματος, ὥστε νὰ φοβώμεθα μὴ τὰ χάσωμεν καὶ ζημιωθῇ τὸ ἔθνος; Ὁ ἄνθρωπος μᾶς ἐζήτησε μόνον νὰ τοῦ δώσωμεν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα νὰ ἐξάγῃ ζάκχαριν καὶ μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ δημοσίου νὰ μὴ ἐλαττώσῃ τὰ δικαιώματά του ἀπέναντι τῆς ἐξωτερικῶς εἰσαγομένης ζακχάρεως. Ποίαν λοιπὸν θυσίαν προσφέρομεν ἡμεῖς ὑπὲρ τοῦ καταστήματος τούτου; οὐδεμίαν· ὑποχρεούμεθα μόνον νὰ διατηρῶμεν τὸν φόρον. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ ὁ κ. Χρηστίδης εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν τὸ ἔθνος, διότι ἠμποροῦμεν νὰ πλουτήσωμεν αὔριον καὶ νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον. Θὰ ἦτον εὐχῆς ἔργον οὐ μόνον νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν, ἀλλὰ καὶ κατὰ μίαν κεραίαν νὰ ἐλαφρυνθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία πιθανότης περὶ τούτου. Βλέπομεν ἐνώπιόν μας μέγα κενὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, μέγα ἔλλειμμα, καὶ ὅμως διὰ νὰ ἀποκρούσωμεν ἕνα καλὸν ἔργον, λέγομεν ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν αὔριον πλούσιοι καὶ θὰ καταργήσωμεν τοὺς φόρους, καὶ διὰ τοῦτο μὴ παραχωρῆτε προνόμια· ταῦτα, κύριοι, δὲν εἶνε ὀρθὰ, δὲν εἶνε λογικὰ, δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων (θόρυβος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, δὲν ἀκούεται ὁ ἀγορεύων.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη δὲν εἶνε πραγματικὴ, γίνεται τόσος θόρυβος, ὥστε οὐδεὶς ἀκούει τὸν ἀγορεύοντα.

§42ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Μὴ προδικάζετε, δι’ ἀγάπην Θεοῦ, σκεφθῆτε καλὰ περὶ τίνος πρόκειται· ὅταν δὲν θέλετε νὰ ἀκροασθῆτε ἕνα ὁ ὁποῖος ἔχει ἐναντίαν γνώμην τοῦ προαγορεύσαντος, θὰ εἰπῇ ὅτι προδικάζετε, ὅτι εἶσθε προκατειλημμένοι καὶ συγχωρήσατέ μοι· ἀλλὰ ἐνθυμηθῆτε τὸ ἀρχαῖον φιλοσοφικὸν παράγγελμα «μὴ δίκην δικάσῃς πρὶν ἀμφοῖν μῦθον ἀκούσῃς». Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κίνδυνον, κύριοι, ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν τὸ ἔθνος νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόρους, δὲν εἶνε οὔτε λόγου ἄξιον· ἡ κατάστασίς μας εἶνε τοιαύτη, ὥστε δὲν μᾶς ἀφίνει οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν. Ἀλλὰ παραδέχομαι, κύριοι, ὅτι ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῇ τὸ ἔθνος εἰς θέσιν νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόρους κατά τι· προτιμῶ ἑκατοντάκις νὰ διατηρήσω τὸν φόρον τῆς ζακχάρεως διὰ νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἀνίδρυσιν ζακχαροποιείου εἰς τὴν πατρίδα μου, καταστήματος τὸ ὁποῖον θέλει κρατήσει εἰς τὸν τόπον μας 6 ἕως 7 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος φυγαδευομένων, ὅπερ δυσχεραίνει τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τοῦ τόπου μας. Τὰ κεφάλαια αὐτὰ θέλουν μείνει εἰς τὸν τόπον καὶ θέλουν χρησιμεύσει πρὸς διαφόρους ἄλλας ἀνάγκας. Τὸ κατάστημα, κύριοι, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εὔχομαι νὰ εὐδοκιμήσῃ, θὰ παραγάγῃ καὶ ἄλλο καλὸν, θὰ δώσῃ τροφὴν εἰς τὴν ἐργασίαν, εἰς τὴν γεωργίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀμοιβὰς, δὲν ἔχει ἀπολαυάς· καὶ ἀπέναντι αὑτῶν τῶν ἀγαθῶν ποίας θυσίας κάμει τὸ δημόσιον; Ἕνα ξηρὸν δικαίωμα δίδει διὰ νὰ ἀναχαιτίσῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ξένων καταστημάτων, τὰ ὁποῖα γυμνόνουν τὸ κράτος, ἕνα ἀποκλειστικὸν δικαίωμα 20 ἐτῶν· ἀλλ’ εἶναι μακρὸν, λέγουν, εἶναι ἀτελεύτητον· ἐν τούτοις 35 παρῆλθον ἔτη ἀφ’ ὅτου ἐναυάγησε τὸ πρῶτον κατάστημα καὶ οὐδεὶς παρουσιάσθη καὶ εἶναι φόβος ὅτι δὲν θέλει παρουσιασθῆ καὶ ἄλλος. Ἀλλά, κύριοι, τὰ 20 ἔτη διὰ τὰ ἔθνη εἶνε 20 ἡμέραι καὶ δὲν εἶνε διάστημα χρονικὸν ἀτελεύτητον· ἂς εὐδοκιμήσῃ καὶ ἂς ὑποφέρωμεν ἐπὶ 20 ἔτη. Ἀλλὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὁποίας δυσχερείας ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ τὸ κατάστημα; ά. τὴν ἐγκατάστασιν τῶν μηχανῶν, αἱ ὁποῖαι εἶνε πολύπλοκοι καὶ λεπτόταται καὶ μεγάλης ἀξίας, πλέον τῶν 300,000 δραχμῶν, καὶ δὲν εἶνε εὔκολον ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἐν μιᾷ ἑβδομάδι νὰ συστηθῇ τὸ κατάστημα· δὲν θὰ μεταχειρισθῇ χῶμα διὰ νὰ ποιήσῃ ζάκχαριν, θὰ καλλιεργήσῃ κοκκινογούλια, τὰ ὁποῖα θὰ σπείρῃ, θὰ καλλιεργήσῃ, καὶ τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς περιπετείας ἀτμοσφαιρικὰς καὶ θὰ ὑποφέρῃ τὴν ζημίαν τῶν δύω πρώτων ἐτῶν· ἑπομένως πρέπει νὰ παραχωρηθῇ χρονικὸν διάστημα. Τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ παραγάγῃ ζάκχαριν, δὲν ἔχει συμφέρον νὰ ἔχῃ κεφάλαια νεκρὰ καὶ ἄχρηστα. Οὔτε τὸ μέρος τοῦτο εἶναι ἀρκετὰ δικαιολογημένον, ὥστε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐνδέχεται, ἰσχυρίζονται οἱ ἀντιλέγοντες, νὰ παρουσιασθῇ καὶ ἄλλος τις νὰ συστήσῃ κατάστημα· τοῦτο ὅμως ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν ἄλλον ἰσχυρισμὸν τὸν ὁποῖον κάμνουν, ὅτι τὸ κατάστημα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐδοκιμήσῃ· ἑπομένως ἀπεφάνθησαν ἀπὸ τοῦδε, καὶ ἐὰν τοῦτο ᾖναι ὀρθὸν, εἶναι μάταιος καὶ καὶ παράλογος ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἐπειδὴ θὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ἐπιχείρησις διὰ τῆς παραχωρήσεως, θὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον, ἐνῷ παραδέχονται τὸ ἐναντίον οἱ ἀντιλέγοντες καὶ κατὰ συνέπειαν εἶναι κατ’ αὐτοὺς ἐκεῖ φόβος ζημίας φανταστικός. Κύριοι, τὸ προϊὸν τοῦτο, ἡ ζάκχαρις, κατέστη σχεδὸν ἐκ τῶν τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης εἰς τὸν τόπον μας· εἶναι προϊὸν, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν, νὰ τὸ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸν τόπον, διότι θὰ ἔλθῃ καιρὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ χρῆσις αὐτοῦ θ’ ἀπογυμνόνῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὰ χρηματικὰ κεφάλαια, καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων, διὰ πάσης θυσίας πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὅπως ἱδρυθῇ τοιοῦτον κατάστημα. Ἔπειτα, κύριοι, τί ζημιονόμεθα, ἀφοῦ, ἐὰν μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη δὲν εὐδοκιμήσῃ καὶ δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποσχέσεις της ἡ ἑταιρία, ἐκπίπτει ἀπὸ τὸ προνόμιόν της; Παραπονοῦνται διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου τῶν κοκκινογουλίων, καὶ ἀπορῶ διατί νὰ κάμουν καὶ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον· ὁ φόρος αὐτῶν προσδιωρίσθη σύμφωνα μὲ τὸν νόμον περὶ φορολογίας τῶν τοιούτων προϊόντων, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὰ τοιαῦτα προϊόντα πρὸς δραχμὰς 2,40/00 τὸ στρέμμα· ἑπομένως δὲν τοῦ χαρίζετε τίποτε οὔτε ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν· διότι παρουσιάζεται ἄνθρωπος νὰ θυσιάσῃ τὰ κεφάλαιά του καὶ νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον νὰ ζημιωθῇ σπουδαίως, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ μὴ τὸν εὐκολύνητε, ἀλλὰ νὰ τὸν ἐπιβαρύνητε νὰ μὴ κάμῃ τὸν ἔργον του; Πρέπει ἄλλως εἰς τὰς σκέψεις σας, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐνδεχομένην ἀποτυχίαν τοῦ προϊόντος ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν καὶ τὸν ἀνταγωνισμόν, τὸν ὁποῖον θ’ ἀπαντήσῃ τὸ κατάστημα τοῦτο ἀπὸ τὰ ἐξωτερικὰ ζακχαροποιεῖα, πρό πολλοῦ ἀποκαταστημένα, μὲ μεγάλα κεφάλαια ἐφωδιασμένα καὶ δυνάμενα νὰ ὑποστῶσι πᾶσαν θυσίαν καὶ ζημίαν διὰ νὰ ματαιώσουν τὴν Ἑλληνικὴν ζακχαροποιητικὴν βιομηχανίαν· δὲν πρέπει ὅθεν διὰ τοὺς λόγους τούτους νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ διὰ τὸ μικρὸν αὐτὸ προνόμιον. Τὰ ἐξωτερικὰ, κύριοι, ζακχαροποιεῖα θὰ φροντίσουν μὲ μεγάλην των ζημίαν νὰ ναυαγήσουν τὸ κατάστημα, ὡς ἔπραξαν καὶ ἄλλοτε· ἑπομένως πρέπει καὶ ὀφείλει νὰ ἔλθῃ τὸ ἔθνος εἰς ὑποστήριξιν, διότι τὰ ἐξωτερικὰ ζακχαροποιεῖα κατεβίβασαν τὴν ζάκχαριν εἰς τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς ἕως οὗ κατώρθωσαν τὸν σκοπόν των. Ἡ βιομηχανία μας εὑρίσκεται εἰς νηπιώδη κατάστασιν καὶ ὀφείλομεν νὰ τὴν χειραγωγήσωμεν ὅπως χειραγωγοῦμεν τὰ νήπια διὰ νὰ ὀρθοπατήσουν. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι μετὰ πάσης θυσίας ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὅσον ἔνεστι ταχύτερον καὶ πρέπει νὰ μὴ ἀναβληθῇ, καθὼς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πετιμεζᾶς, διότι ἤδη εἶναι ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ σπείρῃ τὸ κοκκινογούλιον ἵνα γίνῃ ἐν καιρῷ, καὶ ἐὰν παρέλθῃ ὁ καιρὸς, δὲν δύναται νὰ τὸ καλλιεργήσῃ· θὰ χάσῃ ἓν ἔτος, εἶναι δὲ μεγάλη ζημία ἡ ἑνὸς ἔτους ἐπὶ ἀπραξίᾳ παρέλευσις.

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν παρατήρησιν κάμνω, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μείνῃ τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ· ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐδοκίμασε νὰ κατασκευάσῃ ζάκχαριν ἐδῶ, δὲν ἔπεσεν ἕνεκα τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἔφαγε τὰ χρήματα τῶν ἀνθρώπων καὶ ἔφυγε· ἐρωτήσατε ὅποιον θέλετε. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολήν.

§44ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως ἔμαθον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀποπείρας πρὸς σχηματισμὸν ἑταιρίας, ἀλλ’ ὅτι ὑφίσταται ἡ ἑταιρία, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄφθονα κεφάλαια πρὸς σχηματισμὸν ἑνὸς καταστήματος ζακχαροποιείου. Ἐπιποθῶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, καὶ οὐδενὸς καθυστερῶ κατὰ τοῦτο· ἐπιθυμῶ τὴν σύστασιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν ἑνὸς καταστήματος ζακχαροποιείου, διότι τοιοῦτον κατάστημα ὑπόσχεται μεγάλας τὰς ὠφελείας οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ἑταιρίαν ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλην τὴν κοινωνίαν. Ἀλλὰ, διότι ἐπιθυμῶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας ἐν Ἑλλάδι, διότι ἐπιθυμῶ τὴν πρόοδον αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συστηθῇ, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἀποκρούσω τὸ ζητούμενον προνόμιον. Καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πεῖρα καταδίκασε τὴν ἰδέαν τῶν προνομίων· ἡ ἐπιστήμη ἀποδεικνύει γεωμετρικῶς, ὅτι ὅπου ὑπάρχει προνόμιον, ἐκεῖ ἐμποδίζεται ὁ συναγωνισμὸς καὶ περιορίζεται ἡ ἐλευθερία, ἐκ δὲ τῆς ἐλευθερίας καὶ μόνης παντοῦ καὶ εἰς ὅλα τὰ στάδια τοῦ ἀνθρωπίνου βίου δύναται νὰ προκύψῃ ἡ πρόοδος· ἡ δὲ πεῖρα τρανῶς ἀπέδειξεν, ὅτι ὅπου αἱ κυβερνήσεις ἀπένειμαν αὐτὰ τὰ προνόμια, ἐκεῖ ἡ βιομηχανία ἔμεινεν εἰς τὰ σπάργανα, τεραστίαν δὲ ἔλαβεν ἀνάπτυξιν ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἐλευθερία καὶ ὁ συναγωνισμὸς ἔμειναν ἐντελῶς ἀπεριόριστα. Ἐπικαλοῦνται πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ προνομίου τὸ παρελθὸν καὶ λέγουσιν, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐσχηματίσθη τοιαύτη ἑταιρία, καὶ ὅμως ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τὸ κατάστημα ἐκεῖνο ἐναυάγησεν. Ἀκούσας τοῦτο ἐδίστασα πρὸς στιγμὴν, ἂν ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν μου· πρὸ μικροῦ ὅμως ἔμαθον, ὅτι ἡ ἀποτυχία τοῦ καταστήματος ἐκείνου δὲν προῆλθεν ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῆς κακῆς διευθύνσεως· προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς, ἀντὶ νὰ φροντίσωσι διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρίας ἐφρόντισαν περὶ σφετερισμοῦ τῶν ἑταιρικῶν κεφαλαίων. Ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι ὑπάρχουν τὰ κεφάλαια ἕτοιμα, μὲ ἔκαμεν ἐπίσης νὰ διστάσω ἂν πρέπῃ νὰ λάβω τὸν λόγον· ἐσκέφθην ὅμως ὅτι τὸ προνόμιον δύναται σπουδαίως νὰ βλάψῃ τὴν πατρίδα· διὰ τοῦτο παρῄτησα πάντα δισταγμόν. Ἡ ἰδέα ὅτι διὰ προνομίων μόνον δύναται νὰ προαχθῇ ἡ βιομηχανία μας, ἄφησεν ἐπὶ πολὺν καιρὸν αὐτὴν εἰς τὰ σπάργανα. Ὑπῆρχεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἐτόλμα νὰ σκεφθῇ περὶ συστάσεως βιομηχανικῶν καταστημάτων χωρὶς νὰ κρούσῃ τὰς θύρας τῆς κυβερνήσεως ζητῶν προνόμια, αἱ δὲ κυβερνήσεις, διότι δὲν ὑπῆρχον σπουδαῖαι ἑταιρίαι, διότι δὲν ὑπῆρχον κεφάλαια, ἠρνοῦντο εἰς τοὺς αἰτοῦντας τὰ προνόμια καὶ οὕτω πᾶσα βιομηχανικὴ σκέψις ἐναυάγει. Ἤδη ὅμως, ὅτε τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἐπῆλθεν ἡ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται ἡ βιομηχανία ν’ ἀναπτυχθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, θέλομεν πράξει ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν ἀνάπτυξίν της; ἐὰν ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς προστασίας. Ἐσχηματίσθη, κύριοι, ἄλλοτε ἓν καὶ μόνον νηματοποιεῖον εἰς τὴν πατρίδα μας, δὲν ἦτο δὲ τότε ἡ ἐποχὴ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας· ἐζήτησαν προνόμια, τὰ ἔλαβον, καὶ ὅμως τὸ κατάστημα ἐκεῖνο ἀπέτυχε. Κατόπιν ἐσχηματίσθησαν καταστήματα μεταξοκλωστικά, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ περιβάλῃ διὰ προνομίων· ποῖον δὲ ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα; ὅτι ἀντὶ ἑνὸς ἔχομεν πάμπολλα τοιαῦτα καταστήματα, τὰ ὁποῖα εὐεργετοῦν τὴν Ἑλλάδα. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀμφιβάλλετο, ἂν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἓν κατάστημα νηματοποιείου, καὶ ὅμως σήμερον βλέπετε, ὅτι ὁ ἀτμὸς εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος κατεργάζεται τὸν ἐγχώριον βάμβακα καὶ χιλιάδες ἀνθρώπων ζοῦν διὰ τῆς βιομηχανίας ταύτης καὶ κολοσσιαῖαι καταστάσεις σχηματίζονται· μέχρι τῆς χθὲς ἀμφιβάλλετο, ἂν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ὑαλοποιεῖον, καὶ ὅμως ἐσυστήθη ἓν εἰς τὴν Σύρον, δὲν παρῆλθον δὲ πολλαὶ ἡμέραι, καὶ ἰδοὺ ἕτερον συνιστᾶται ἐν Πειραιεῖ· ἐσχηματίσθη σιδηρουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔπαθε μεγάλα παθήματα, καὶ πολὺ ἀμφίβαλλον, ἂν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὰ δυστυχήματα ἕτερον μέγα σιδηρουργεῖον σχηματίζεται εἰς τὸν Πειραιᾶ. Βλέπετε ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὑπάρξῃ βιομηχανία καὶ νὰ προοδεύσῃ, ἐν δὲ τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ προνόμια εἶναι περιττά. Δὲν ἀντιτάσσομαι κατὰ τοῦ ζητουμένου προνομίου ἕνεκεν εἰδικοῦ τινος λόγου, ἀλλὰ διότι διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτοῦ θὰ γεννηθῇ πάλιν εἰς τοὺς κεφαλαιούχους ἡ ἰδέα ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη προνομίου πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας. Ἀνάγκη ὅθεν νὰ κλείσωμεν τὴν θύραν τῶν προνομίων, ἵνα μὴ ἐλπίζωσι τοιαῦτα οἱ κεφαλαιοῦχοι καὶ νὰ ἀναχαιτίζωνται οὕτω ἀπὸ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ τῶν προνομίων. Δὲν ὑπάρχει δ’ ἀνάγκη προνομίου διὰ τὴν ζάκχαριν, διότι τὸ εἶδος τοῦτο τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς ἠμπορεῖ νὰ καταναλίσκηται εἰς τὴν Ἀνατολήν· τὴν πρώτην ὕλην παράγει ὁ τόπος, ἱκανότητα, ἐπιτηδειότητα, δραστηριότητα ἄπειρον εὑρίσκει τις εἰς τὴν φύσιν τοῦ Ἕλληνος, καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ φοβῆταί τις τὴν ἀποτυχίαν τοιούτου καταστήματος· καὶ οὐ μόνον ἓν ἀλλὰ καὶ 4 καὶ 5 καταστήματα τοιαῦτα δύνανται νὰ ὑπάρξουν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη προνομίων διὰ σύστασιν ζακχαροποιείου, ἀλλὰ πείρας καὶ κεφαλαίων, θάῤῥους καὶ ἱκανότητος· ταῦτα εἰσὶ τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα διὰ τὴν πρόοδον τοιούτων ἐπιχειρήσεων. Οὐδεὶς λοιπὸν ὑπάρχει λόγος ὅπως δεσμευθῶμεν ἐπὶ 20 ἔτη. Πρέπει, κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία, ἄνευ ταύτης δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀνάπτυξις βιομηχανίας. Τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ἔγκειται εἰς τὴν βιομηχανίαν, διότι ἡ Ἑλλὰς μὴ δυναμένη διὰ τῶν ὀλίγων προϊόντων της νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας της, δὲν δύναται νὰ ἐλπίσῃ εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν εἰμὴ εἰς τὴν βιομηχανίαν. Ἀφοῦ δὲ τὰ πράγματα μᾶς πείθουν, ὅτι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προνομίων, δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτῶν. Κηρύσσομαι ὅθεν κατ’ ἀρχὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχηται τὴν γνώμην μου ταύτην, φρονῶ ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποκρούσῃ τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ἐὰν θελήσητε νὰ κάμητε ἐξαίρεσίν τινα εἰς τὸν γενικὸν κανόνα, πρέπει νὰ προβῆτε εἰς τοῦτο, ἀφοῦ λάβητε τοὐλάχιστον γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ πεισθῆτε ὅτι ὑπάρχει ἑταιρία συγκειμένη ἀπὸ σπουδαίους κεφαλαιούχους, ἀφοῦ συνταχθῇ καὶ ὑποβληθῇ τὸ ἑταιρικὸν συμβόλαιον καὶ ἀφοῦ τεθῇ μία ἐγγύησις καὶ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ γίνῃ τὸ κατάστημα· τότε ἡ Βουλὴ δύναται ἐὰν θέλῃ νὰ εἴπῃ (ἐγὼ ὅμως θὰ ἦμαι πάντοτε ἐναντίος), ὅτι παραδέχεται τὸ ζητούμενον προνόμιον, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει συμβάσεως, βεβαιούσης, ἐπαναλαμβάνω, τὴν σύστασιν σπουδαίας ἑταιρίας, ἄλλως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ περιορισθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς βιομηχανίας ἔστω καὶ ἐπὶ δύω ἔτη· τὸ θεωρῶ λίαν ἐπιβλαβὲς καὶ διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι ὅλαις δυνάμεσι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζέγγελης.

§46ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι εὑρίσκομαι εἰς ἄκραν ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς ἐντίμους φίλους μου κυρίους Πετιμεζᾶν καὶ Μεσσηνέζην, τοὺς ὁποίους ἰδιαιτέρως ὑπολήπτομαι, καὶ δὲν λαλῶ οὔτε περὶ Κωπαΐδος, οὔτε περὶ σιδηροδρόμου, διότι δύναμαι ἴσως νὰ ἔχω παραπλησίας ἰδέας καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ταῦτα μὲ τὸν φίλον μου κύριον Πετιμεζᾶν· περιορίζομαι μόνον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, καὶ ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν φίλον μου τὸν κύρ. Μεσσηνέζην, λέγω ἐν θεωρίᾳ· ἂν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐνίσχυσις καὶ πρόοδος τῆς βιομηχανίας ἐν πάσῃ πολιτείᾳ ἀποτελεῖ ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ τῆς προόδου τῆς πολιτείας, κατὰ μείζονα λόγον, κύριοι, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀλήθεια αὕτη παρ’ ἡμῖν, διότι οὐ μόνον σχεδὸν ἐντελῶς στερούμεθα βιομηχανίας, ἀλλὰ καὶ διότι ἔνθεν μὲν ἔχομεν λαὸν ἐπιχειρηματικὸν, ἔχομεν λαὸν πρόθυμον πρὸς ἐργασίαν, ἄλλοθεν δὲ καὶ τῶν ἀναγκαίων γνώσεων πρὸς τελειοποίησιν τῆς βιομηχανίας ἐλασσούμεθα τῶν ἄλλων ἐθνῶν καὶ τῶν πρὸς σύστασιν καὶ ἐνίσχυσιν τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων χρησίμων κεφαλαίων στερούμεθα. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐπιστήσωμεν σπουδαίως τὴν προσοχήν μας εἰς τὸν κλάδον τοῦτον καὶ τοῦτο, κύριοι, ἐπράξατε ἐν πολλοῖς· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὕτως εἰργάσθητε. Ἀλλὰ λέγει ὁ φίλος μου ὁ κύριος Μεσσηνέζης, ἀπέληξε μάλιστα εἰπὼν, ὅτι πᾶς περιορισμὸς τοῦ ἐμπορίου φέρει τεραστίαν τὴν καταστροφὴν εἰς τὰς πολιτείας. Ἀπολύτως, κύριοι, δὲν παραδέχομαι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, καὶ τοῦτο διότι ἂν ἐξετάσητε ἀκριβῶς καὶ τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, ἐν τοῖς ὁποίοις ἐφαρμόζεται ἡ ἀρχὴ αὕτη, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ὅπως αὐτὴν ἐννοεῖ ὁ φίλος μου κ. Μεσσηνέζης. Τότε μόνον, ὑπάρχει ἀληθῶς ὁ περιορισμὸς καὶ αἱ χορηγούμεναι συνδρομαὶ φέρουσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ προνομίου, ὁπόταν αἱ δυνάμεις αἱ ἠθικαὶ καὶ αἱ ὑλικαὶ τῶν συναγωνιζομένων ἢ δυναμένων νὰ συναγωνισθῶσιν εἶναι ἴσαι· ὁσάκις ὅμως τοῦτο δὲν ὑπάρχει, τότε αἱ χορηγήσεις δὲν φέρουσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ προνομίου, ἀλλὰ φέρουσι τὸν χαρακτῆρα ἁπλῆς προστασίας. Καὶ πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἡμεῖς συγκρινόμενοι πρὸς τοὺς Εὐρωπαίους, εἴμεθα κατὰ πολὺ ὑποδεέστεροι, ἴσως ἤθελεν εἶσθαι ἀδικία καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαύτην σύγκρισιν. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπέρχεται λόγος νὰ προστατεύσωμεν βιομηχανίαν τινά, ἡ χορήγησις τῆς προστασίας αὐτῆς ἤθελεν εἶσθαι παράβασις τοῦ γενικοῦ κανόνος τοῦ μὴ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ὄπισθεν τοῦ ὁποίου ὠχυρώθη ὁ φίλος μου κ. Μεσσηνέζης; Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμείνω τὴν ἀπάντησιν· τὸ ἀπεδείξατε πολλάκις, καὶ προχθὲς, ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῶν καπνῶν, καλῶς σκεφθεῖσα ἡ Βουλὴ προέβη εἰς μίαν προστασίαν διὰ τοῦτον τὸν λόγον. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ἂν ἐπρόκειτο τὴν ἀρχὴν αὐτὴν νὰ τὴν ἐφαρμόσητε ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ ἀντικειμένου, σᾶς ἐρωτῶ, ἀφοῦ εἶναι ὡμολογημένον ὅτι οὐ μόνον ἐν τῇ ἑλληνικῇ χώρᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, πλὴν ἑνὸς ἴσως Ζακχαροποιείου, δὲν ὑπάρχει ἕτερον, ἂν ὑπῆρχον λέγω αἱ δυνάμεις καὶ τὰ κεφάλαια καὶ ἐν μόνῃ τῇ ἐλευθερίᾳ τοῦ ἐμπορίου ἠδύνατο ὁ ἐπιχειρηματικὸς ἔμπορος νὰ εὕρῃ συμφέρον εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτου καταστήματος, διατί μέχρι τοῦδε δὲν ἐσυστήθη; Ἀγνοεῖτε ὅτι πρὸ ὀλίγου ἀπεδείχθη διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσιν ἱκανὰ χρήματα; Καὶ παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὁποίαν ὕψωσιν ἔλαβον αἱ ἀξίαι τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων καὶ μεταλλικῶν ἐπιχειρήσεων· τὸ γνωρίζετε πάντες. Ἂν δὲ τοῦτο ἀληθεύῃ, σᾶς ἐρωτῶ, δὲν ἔχομεν διὰ τούτων τὴν ἀπόδειξιν ὅτι κεφάλαια ἔχομεν; Ἔχοντες δὲ κεφάλαια, ἂν διὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου τὴν ὁποίαν προτάσσουν, ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς τοιούτου καταστήματος, δὲν ἤθελομεν τὸ πράξει; Πλανᾶσθε, ἂν φρονῆτε τὸ ἐναντίον· ὁ ἔμπορος εἶναι λίαν προνοητικός, ἐξετάζει ἀκριβῶς τὰ συμφέροντά του, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ περὶ τοιούτου ἀντικειμένου ἐσκέφθη, ἀλλ’ εὑρίσκει λόγον ὅστις τὸν ἀποκρούει· βλέπει, κύριοι, ἔνθεν μὲν ἀπειλούμενον συναγωνισμὸν ἐκ μέρους τῶν ἐν Εὐρώπῃ ἐχόντων ὅμοια καταστήματα ὅμοιον ἐκείνου, ὅστις ἄλλοτε κατέστρεψε τὴν ἵδρυσιν ὁμοίου καταστήματος, ἔνθεν δὲ ὅτι δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ ἕτερος συναγωνισμὸς ἐκ μέρους ἐκείνων ἐκ τῶν ἐνταῦθα ἐμπόρων καὶ ἐπιχειρηματιῶν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀποτύχῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἔμπορος δὲν ἐτόλμησε τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Ἂν λοιπόν, κύριοι, δυνηθῶμεν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι τὸ ζητούμενον βοήθημα ἢ ἡ ζητουμένη προστασία δύναται νὰ προσεπιβοηθήσῃ τὸν ζητοῦντα τὴν ἐπιχείρησιν καὶ ἀποκαταστήσῃ πράγματι αὐτήν, εἶναι, κύριοι, ἀνάξιον λόγου καὶ νὰ σκεπτώμεθα πολὺ περὶ ταύτης τῆς χορηγίας, διότι δὲν εἶναι σπουδαία, καὶ ἰδοὺ διατί· δύω εἶναι αἱ ἀντιλογίαι· δεσμεύομεν, εἶπεν ὁ σεβαστὸς δι’ ἐμὲ καὶ γηραιὸς κύριος Χρηστίδης, τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν ἀξίωσιν τοῦ νὰ διατηρήσωμεν εἰς τὸ δασμολόγιόν μας τὸν φόρον αὐτὸν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς ζακχάρεως καὶ ἀπειλούμεθα νὰ πληρώνωμεν τὴν ζάκχαριν δραχμὰς 2 κατ’ ὀκὰν, ἐν ᾧ σήμερον ἔχει μίαν δραχμὴν καὶ 40 λεπτά· ἴσως λανθάνετε, διότι τὰ 300 δράμια ἔχουν 1 δραχμὴν καὶ 40 λεπτά· δεύτερον, καὶ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς καὶ οὗτος λέγει, δεσμεύομεν τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον, διότι χορηγοῦμεν τὴν προστασίαν αὐτὴν ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς οὐδεὶς ἕτερος δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἵδρυσιν τοιούτου καταστήματος. Οὔτε ἡ μία οὔτε ἡ ἄλλη ἀντίῤῥησις ἔχουσι σπουδαιότητα, καὶ μάλιστα τοιαύτην, ὥστε νὰ ἀποκλίνητε εἰς τὴν γνώμην αὐτῶν. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι, κύριοι, ἀληθὲς ὅτι ἅμα τῇ ἱδρύσει τοῦ καταστήματος αὐτοῦ ὁ ἐξωτερικὸς συναγωνισμὸς θέλει ἐπιπέσει βαρὺς κατ’ αὐτοῦ; Τούτου ἔχετε ἀπόδειξιν οὐ μόνον διότι καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἀπόπειρα πρὸς ἵδρυσιν τοιούτου καταστήματος, καὶ ὁ τοιοῦτος συναγωνισμὸς ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ, κύριοι, διότι ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν αὐτοῦ τοῦ ἔργου· αὐτὸ τὸ συμφέρον τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ διατηροῦντες ἐν Εὐρώπῃ τοιαῦτα καταστήματα, αὐτὸ θὰ ὑπαγορεύσῃ εἰς αὐτούς τὸ νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν πλήρη ἐπίθεσιν διὰ νὰ φέρωσι διὰ ταύτης τὴν καταστροφήν του. Καὶ ἂν τοῦτο τὸ κατορθώσουν, οὐδέποτε νὰ ἐλπίσητε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ τοιοῦτον κατάστημα, οὐδεὶς θὰ ἀποφασίσῃ νὰ διακυβεύσῃ τὰ κεφάλαιά του διὰ τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ θέσωμεν φραγμὸν κατὰ τοῦ ἀπειλουμένου τούτου κινδύνου, καὶ δὲν εἶναι οὐδεμία θυσία, ἂν ὑποσχεθῶμεν νὰ διατηρήσωμεν τὸν αὐτὸν δασμὸν κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα, οὐδὲ θὰ διακινδυνεύσωμεν ν’ ἀγοράζωμεν τὴν ζάκχαριν εἰς ὑψηλὴν τιμὴν καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα, ἂν πραγματοποιηθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιχείρησις. Διότι, κύριοι, αὐτὸ τὸ ἴδιον συμφέρον τοῦ ἱδρυτοῦ, συγκρουόμενον διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ἀφ’ ἑνὸς τῶν ἑτέρων καταστημάτων καὶ ὠθούμενον ἀπὸ τὸ ἴδιον συμφέρον, τὸ ὁποῖον θέλει βεβαίως εὑρίσκει διὰ τῆς αὐξήσεως καὶ πολλαπλασιάσεως τῆς παραγωγῆς, ἀμφότερα ταῦτα, κύριοι, βεβαίως θὰ ἐπιφέρουν μίαν μείωσιν τῆς τιμῆς. Δὲν θὰ φοβηθῇ λοιπὸν ὁ κύριος Χρηστίδης περὶ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς· ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν δειλίαν, ἐγὼ δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω διὰ τῆς ἐγγυήσεώς μου, ὅτι θὰ ἔχῃ εἰς πολὺ ὀλιγωτέραν τιμὴν τὴν ζάκχαριν ἀφ’ ὅ,τι συλλογίζεται. Ἀλλὰ δεσμεύεται, λέγουν, τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον. Καὶ, κύριοι, πῶς θέλετε ἑταιρία, ἡ ὁποία σήμερον στηρίζεται εἰς μίαν προσδοκίαν καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἀποφασίζει νὰ καταβάλῃ ἠθικοὺς κόπους καὶ ἀγῶνας, κεφάλαια πραγματικά, θέλετε, κύριοι, νὰ τεθῇ αὕτη εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸν ἀμέσως μετ’ αὐτὴν δυνάμενον νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἰδίαν ἐπιχείρησιν ἔμπορον; Τοῦτο, κύριοι, ἤθελεν εἶσθαι μεγάλη ἀδικία· βεβαίως ὁ πρῶτον ἐπιχειρήσας μίαν ἐπιχείρησιν, καὶ τοιαύτην, ὑποτίθεται ὅτι θέλει ὑποβληθῆ εἰς μεγαλείτερα ἔξοδα, διότι θὰ ὑπερβῇ ἀντιθέσεις πρὸς τὸν σκοπόν του, πολλὰς ἐναντιότητας καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εὕρεσιν τῶν χρησίμων γαιῶν πρὸς παραγωγὴν τοῦ προϊόντος τοῦ ἀναγκαίου πρὸς κατασκευὴν τῆς ζακχάρεως καὶ πρὸς εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων ἐργατῶν καὶ πρὸς προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων μηχανῶν καὶ πρὸς εὕρεσιν ὅλων τῶν ἀναγκαίων κεφαλαίων· καὶ τέλος πάντων, ἄπειρα ἐμπόδια πρέπει νὰ ὑπερβῇ διὰ νὰ ἀπολήξῃ εἰς τὸν σκοπόν του. Δὲν εἶνε λοιπὸν οὐδεμία θυσία νὰ χορηγήσητε μίαν προστασίαν ἐπὶ εἰκοσαετίαν. Καὶ ὀρθότατα σᾶς εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, παρατηρήσας, ὅτι ἐπὶ τῶν τοιούτων τὰ ἔτη δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν χρονολογικήν των σημασίαν, παρέρχονται ἐν τῷ ἐμπορίῳ ἀπαρατήρητα. Εἴθε νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ ἡ βιομηχανία αὕτη ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν! εἴθε νὰ εὑρεθῶσι πολλοὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ οἱ συναγωνισθησόμενοι εἰς πολλαπλασίασιν τῶν τοιούτων καταστημάτων! Καὶ ἄπειρον, κύριοι, λαὸν ἔχομεν πρὸς κατανάλωσιν καὶ ἄπειρα θὰ ἔχωμεν τὰ ὠφελήματα. Ἂς ὑποστῶμεν δὲ ἡμεῖς ἢ τὰ τέκνα ἡμῶν τὴν μικρὰν αὐτὴν θυσίαν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν περιορίζονται εἰς τὰς δύω ταύτας ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας, ὡς ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω, ἀπέδειξα ὄχι σπουδαίας, προσθέτουσι καὶ ταύτην. Ποία, λέγουν, εἶνε ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ ζητῶν τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν σπουδαῖον ἀντικείμενον ἐπιδιώκει; ἔχει τὴν ἀναγκαίαν ἱκανότητα, ἔχει τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια; Βεβαίως, κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ταῦτα δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ φέρω αὐθεντικὴν γνώμην, διότι δὲν γνωρίζω οὔτε τὴν ἔκτασιν τῶν ἠθικῶν αὐτοῦ γνώσεων, οὔτε τὴν ἔκτασιν τῶν κεφαλαίων του· ἀναφέρομαι μόνον εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ ἔντιμος κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν σᾶς ἀνέφερε, καὶ προσθέτω τοῦτο μόνον. Ἂν, κύριοι, κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ᾖνε οὗτος ὑποχρεωμένος νὰ προμηθευθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους τὰ ἀναγκαῖα ἐργαλεῖα πρὸς ἵδρυσιν αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, δι’ ἐμὲ τὸ τοιοῦτον εἶνε, ἂν ὄχι ἀπόδειξις, μεγάλη πιθανότης, ὅτι ἀμφότερα ὑπάρχουσι· διότι, κύριοι, εἰς προμήθειαν αὐτῶν τῶν χρησίμων διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ζακχαροποιείου ἀπαιτοῦνται μεγάλα κεφάλαια καὶ ἤθελεν εἶσθαι μωρὸς αὐτὸς καὶ οἱ συνέταιροί του, ἂν, καί τοι μὴ ἔχοντες τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ των, διακυβεύσουν εἰς μίαν τοιαύτην ἐπιχείρησιν τὴν περιουσίαν των, καὶ ὑμεῖς δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι διὰ τοιαύτην ἐπιχείρησιν θὰ τὴν διακυβεύσουν· εἶνε λίαν ἀκριβὰ, καὶ μάλιστα ἐν Ἑλλάδι, τὰ χρήματα. Ἄρα κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἐμέτρησε τὰς δυνάμεις του καὶ σκοπὸν ἔχει νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν βιομηχανίαν αὐτήν. Μένει, κύριοι, ὁ τελευταῖος λόγος, ἂν ἐνόησα καλῶς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος κ. Πετιμεζᾶς. Μήπως, λέγει, ἔχωμεν πρῶτον τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐντὸς τῆς τριετίας θὰ κάμῃ τὴν παραγωγὴν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται; Εἶνε τάχα δύσκολον νὰ οἰκονομήσῃ ἄλλοθεν αὐτὸ τὸ ποσόν; Δὲν εἶνε ἡ παρατήρησις αὕτη ἀναξία προσοχῆς, διότι δυνατὸν εἶναι καὶ τοῦτο εἰς τὸν ἔμπορον· ἀλλὰ δὲν εἶνε, κύριοι, σπουδαῖον, διότι πάλιν ἐπανέρχομαι εἰς ὅ,τι σᾶς εἶπον πρῶτον, αὐτὸ τὸ συμφέρον του ὑπαγορεύει τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας του. Ἰδού, ἔχετε μίαν πιθανότητα· δεύτερον, κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ἀρνούμεθα μίαν ἱκανότητα εἰς τὸν ὑπουργὸν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν ἐννοῶ τὴν παροῦσαν, πᾶσαν ἄλλην, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας τοιοῦτόν τι ἤθελε τολμήσει ὁ ζητῶν τὸ προνόμιον. Ἡ Κυβέρνησις, ὁ ὑπουργὸς εἰς μίαν τοιαύτην δολίαν ἐνέργειαν εἶνε ἐντὸς τοῦ δικαιώματός του νὰ κηρύξῃ αὐτὸν ἔκπτωτον, καὶ ἂν θέλετε, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ περιμείνῃ τὴν τριετίαν, διότι αὐτὸς ὑποχρεοῦται ἐντὸς ἔτους νὰ προμηθευθῇ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ἵδρυσιν μηχανήματα. Ἂν λοιπὸν ἐντὸς τοῦ ἔτους δὲν πράξῃ τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις τὸν κηρύττει ἔκπτωτον. Φρονῶ, κύριοι, διότι τῳόντι ἐκουράσθητε, ὅτι ἀπέδειξα ὄχι σπουδαίας τὰς ἀντιῤῥήσεις αὐτὰς· ἂν μοὶ ἐπιτρέπετε μάλιστα, δύναμαι νὰ προσθέσω πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς πρώτης ἰδέας μου αὐτὸ τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Εἰς τὰς Πάτρας, εἶπεν, ἐσυστήθη κλωστήριον καὶ ἐδόθη προνόμιον, ἀλλ’ ἐναυάγησε· κατόπιν ἐσυστήθη ἑταιρία, ἡ ὁποία δὲν εἶχε προνόμιον καὶ ἐπρόοδευσεν. Ἐναυάγησε τὸ πρῶτον, κύριοι, διότι αἱ δυνάμεις τοῦ ἐπιχειρήσαντος ἦσαν πολὺ ἄνισοι· κεφάλαια δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὰ κεφάλαια ἐτοκίζοντο πρὸς 20 καὶ 30%, δὲν ὑπῆρχον γνώσεις, οὔτε καλλιέργεια βάμβακος ἐν Ἑλλάδι· εἶχον φθάσει αἱ ἀξίαι τῶν νημάτων εἰς 3½ δραχ. κατ’ ὀκᾶν· ἐπέτυχεν ὅμως τώρα, διότι καὶ κεφάλαια ὑπάρχουν καὶ ἡ ἠθικὴ δύναμις ὑπάρχει καὶ ἡ ὕλη. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κυρίως ὑποστηρίζεται ἐν Εὐρώπῃ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐπεκράτησε τὸ σύστημα νὰ μὴ δίδεται κἀμμία προνομία. Ταῦτα εἶχον νὰ σᾶς εἴπω. Θεωρῶ οὐσιωδῶς ἀναγκαῖον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, μ’ ὅλον ὅτι ἠδυνάμην νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως ἤδη τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅμως μοὶ φαίνεται σπουδαία ἡ ἀμφιβολία τοῦ φίλου μου κυρίου Πετιμεζᾶ, τὴν ὁποίαν ἔφερε τελευταῖον, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶνε ἀνάγκη νὰ παραδεχθῆτε τὴν γνώμην τῆς ἀναβολῆς διὰ νὰ δυνηθῆτε μόνον καὶ μόνον νὰ μάθητε διὰ τοῦ χρόνου, ἂν ὑπάρχῃ τῳόντι αὐτὴ ἡ δύναμις εἰς τὸν ζητοῦντα τὰς παραχωρήσεις. Μόνον καὶ μόνον διὰ τοῦτο δέχομαι τὴν ἀναβολὴν, διότι δὲν ἔχω ἄλλην βεβαίωσιν εἰμὴ τὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι δίδω τὴν προσήκουσαν ὑπόληψιν εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι εἶνε καθαρὰ ἀντιγραφὴ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους ἢ ἄλλα πρόσωπα· ἀλλὰ μὴ τὸ συμφέρον, ἡ πλάνη τῶν ἄλλων ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τὴν πεπλανημένην αὐτὴν πεποίθησιν καὶ ἡ ἀλήθεια ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἐνστάσει τοῦ κ. Πετιμεζᾶ; Διὰ τοῦτο γνωμοδοτῶ νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ τοῦτο.

§47ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἐπειδὴ τῳόντι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δύναται νὰ προκαλέσῃ παρατεταμένας συζητήσεις, ἡ δὲ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς τὰς παραμονὰς μιᾶς διακοπῆς εἴτε ἐπισήμου εἴτε σιωπηρᾶς, καὶ ἐπειδὴ εἶνε ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ ἡ ἐπιψήφισις τῶν δύω νομοσχεδίων περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐμφυτεύσεων ἐπὶ ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν ἢ μοναστηριακῶν γαιῶν νόμου καὶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς ἑτέρου νόμου, διότι ἀμφότερα πρόκειται νὰ κανονίσωσι σπουδαιότατα κοινωνικὰ καὶ δημόσια συμφέροντα, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ προβῇ κυρίως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν δύω αὐτῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῶσι πρὶν ἀπέλθῃ ἡ Βουλή.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τί ἀποφασίζει;

§49ΠΟΛΛΟΙ. Παραδέχεται τὴν ἀναβολὴν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀορίστως ἢ ὡρισμένως;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Ἀορίστως. Ὁ κ. Πρόεδρος παραχωρεῖ τὴν ἕδραν του εἰς τὸν ἀντιπρόεδρον κ. Ι. Λέκαν. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν διὰ δευτέραν φορὰν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διαθέσεως ἐθνικῆς γῆς νόμου· ὡσαύτως ψηφίζεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως διὰ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐμφυτεύσεων ἐπὶ ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν νόμου.

§52Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κάμνω ἔνστασιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§53ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀπαρτία, νὰ προχωρήσωμεν.

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἅμα γίνεται ἔνστασις, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προχωρήσητε.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐτελείωσε τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐμφυτεύσεων;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἐτελείωσε.

§57ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε παρὰ ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποσύρατε τὴν ἔνστασιν, Κύριε Μαυρομιχάλη.

§59ΤΙΝΕΣ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§60ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἅμα ἔγινεν ἔνστασις, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προχωρήσητε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§62ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ἔνστασιν· ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίων, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις, τὸ ἐννοῶ· ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι μόνον καὶ μόνον τὴν ὑπηρεσίαν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον τῶν ἐνστάσεων τούτων.

§63ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅταν δὲν ᾖναι πλήρης.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἠμποροῦν νὰ ἀποφασίσουν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς μεγαλειτέρας ταύτης δυνάμεως τοῦ κόσμου 40 βουλευταί.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν παραδέχομαι διόλου τὴν ἰδέαν ταύτην τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη, διότι οὐσιωδῶς πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ τὸν νόμιμον ἀριθμόν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις, μὴ ματαιοπονῆτε. Ὁ κανονισμὸς εἶναι καθαρός· ἅμα γίνῃ ἔνστασις, δὲν δύναται τὸ προεδρεῖον νὰ προχωρήσῃ. Ἐνταῦθα ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριοι.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ γίνῃ τοὐλάχιστον αὔριον συνεδρίασις διὰ νὰ τελειώσωμεν αὐτὰ τὰ δύω νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων χθὲς καὶ σήμερον παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν, διότι ἀφοροῦν συμφέροντα σπουδαῖα πολλῶν συμπολιτῶν μας καὶ τοῦ δημοσίου.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 10 Π. Μ.