1872.06.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 30 Ἰουνίου 1872.

(Παρασκευή).

Ὥρα 9 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις εἰς τὰ πρακτικὰ ὑπάρχει;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται. — Ἔχομεν, κύριοι, ἀναφορὰς, μίαν προσφύγων τινων Κρητῶν, ζητούντων νὰ χορηγῆται καὶ εἰς αὐτοὺς τακτικὴ μηνιαία βοήθεια· ἑτέραν Π. Παπαδοπούλου παραπονουμένου, ὅτι δὲν ἐπετράπη αὐτῷ νὰ προστατεύσῃ τὰ δικαιώματά του ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ἑτέραν Διονυσίου Λυμπεράκη, πρώην ἀκολούθου, δοκίμου φαρμακοποιοῦ, ζητοῦντος νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτοῦ· ἑτέραν ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ, ζητοῦντος δικαιοσύνην.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπάς.

§5ΣΤΕΡΓΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ τελευταῖον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ναυτικῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ δὲ βουλευτὴς κ. Παγκράτης παρουσιάζει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Κερκύρας.

§7ΜΠΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπου ἔχει σταλῆ καὶ τὸ νομοσχέδιον.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἔχομεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν ΣΠΖʹ. καὶ ΡΚʹ. νόμων περὶ τῶν ἐπ’ ἐθνικῆς γῆς ἀνεγερθεισῶν οἰκοδομῶν.»

§9ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἐδὼ, κύριε πρόεδρε· πῶς θὰ προβῶμεν λοιπὸν εἰς τὴν συζήτησιν;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἀναλαμβάνετε σεῖς, κύριε ὑπουργέ;

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καλέσατέ τον, κύριε πρόεδρε, νὰ ἔλθῃ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἂν δὲν ἔλθῃ, τί μὲ μέλει!

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ νῆσος Κέρκυρα νὰ δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων· (τὸ καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦλθε, προχωροῦμεν λοιπόν.

§15ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν ΣΠΖʹ. καὶ ΡΚʹ. νόμων περὶ τῶν ἐπ’ ἐθνικῆς γῆς ἀνεγερθεισῶν οἰκοδομῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§17ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί δὲν τὴν ἐκάμνατε πρίν; Ὁρίστε.

§19ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἰς τὴν Ἀντίκυραν ὑπῆγαν πολλαὶ ἀποθῆκαι, αἱ ὁποῖαι κατέῤῥευσαν, ὑπῆγαν λοιπὸν ἄλλοι καὶ ἔκαμαν μαγαζεῖα· παρακαλεῖται λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ἐξηγηθῇ, ἐὰν εἰς αὐτὸν τὸν νόμον ὑπάγωνται καὶ αἱ ἀποθῆκαι αὗται.

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Βεβαίως εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν αἱ ἀποθῆκαι, περὶ ὧν ἔκαμε λόγον ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος· αἱ ἀποθῆκαι αὗται ἦταν δημόσια καταστήματα καταστραφέντα ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ, καὶ ἡ κυβέρνησις θὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ τὰ ἐπισκευάσῃ, ἵνα χρησιμεύσωσι δι’ ὃν σκοπὸν ἀπ’ ἀρχῆς κατεσκευάσθησαν· Δὲν ὑπάγονται λοιπὸν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§21ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐπίσης ὑπάρχουν καὶ διαλελυμέναι Μοναί· ὑπῆγαν τινὲς καὶ ἔκαμαν μερικὰς ἐπισκευάς, ἀνέσυραν τὰς κεράμους καὶ τὰ λοιπά. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ ἐξηγηθῇ, ἐὰν τὰ μοναστήρια αὐτά, ἢ ὁλόκληροι αἱ μοναί, ὑπάγωνται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§22ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν πρόκειται περὶ ὁλοκλήρων μονῶν.

§23ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶναι διαλελυμέναι.

§24ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Οἱ νόμοι οἱ παρελθόντες, εἰς τοὺς ὁποίους παραπέμπει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, κανονίζουν ποῖα κτίρια ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τῶν νόμων αὐτῶν· οὐδεὶς ἐκ τῶν νόμων τούτων διέταξε τὴν παραχώρησιν ὁλοκλήρων μονῶν διαλελυμένων, εἰς τὰς ὁποίας ἔγειναν ἐπισκευαί· ἄλλως καὶ ὁ νόμος τοῦ 1855 προσδιορίζει τὴν ἀξίαν τῶν ἐπισκευῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμέ τις, διὰ νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν παραχώρησιν τῶν ἐπισκευασθεισῶν οἰκοδομῶν· ἡ ἀξία δὲ τῶν δαπανῶν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τῆς οἰκοδομῆς. Ὅταν λοιπὸν ἡ ἀξία ᾖναι κατωτέρα τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀξίας, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἡ οἰκοδομή, ὁ ἐπενεγκὼν τὴν τοιαύτην ἐπισκευὴν δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα πρὸς παραχώρησιν. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Δ. Κριεζώτης.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἔχει, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§26ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον δεύτερον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§28ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τοῦ ἄρθρου τρίτου;

§30ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Διὰ τῆς λέξεως ἀνεγερθήσονται ἐννοεῖται εἰς τὸ μέλλον;

§31ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Βέβαια, εἶναι μία πρόνοια ὑπὲρ τῶν γεωργῶν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο παρεδέχθη.

§33ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον, ἔχον οὕτω. Ἄρθρον 1. «Οἱ μέχρι τέλους Ἰουνίου 1872 ἀνεγείραντες ἐκ θεμελίων ἐπὶ ἐρειπίων ἢ ἐπισκευάσαντες οἰκίας, ἐργαστήρια, ἀποθήκας, ξενοδοχεῖα ἢ ἀνεμοκινήτους μύλους ἐπὶ ἐθνικῆς, ἐπισκοπικῆς ἢ εἰς διαλελυμένας μονὰς ἀνηκούσης γῆς, ἀπολαμβάνουσι τῶν ὠφελημάτων τῶν ἀπὸ 11 Μαΐου 1855 ΣΠΖʹ. καὶ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1865 ΡΚʹ. νόμων καὶ ὑπόκεινται εἰς τὰς ὑπ’ αὐτῶν ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις, ἐὰν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1872 ὑποβάλωσιν εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον τῆς ἐπαρχίας, ἐν ᾗ κεῖται τὸ κτῆμα, διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος αἴτησιν ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου. Ἄρθρον 2. Ἐὰν ἐντὸς τῆς διὰ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ὁριζομένης προθεσμίας δὲν δοθῇ αἴτησις, αἱ οἰκοδομαὶ, περὶ ὧν πρόκειται, ὡς καὶ αἱ ἀνεγερθεῖσαι μετὰ τὴν ά. Ἰουλίου 1872 ἐπ’ ἐθνικῆς ἢ ἐκκλησιαστικῆς γῆς, θεωροῦνται ὡς ἐθνικὸν κτῆμα καὶ ἐκποιοῦνται μετὰ τῆς περιοχῆς των πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου κατὰ τὸν ΙΖʹ. νόμον ἄνευ ἀποζημιώσεως τοῦ κατόχου διὰ τὰς καταβληθείσας δαπάνας του. Ἄρθρον 3. Τὰ ἐν τοῖς χωρίοις γήπεδα καὶ ἐρείπια, ἐφ’ ὧν ἀνηγέρθησαν ἢ ἀνεγερθήσονται οἰκοδομαὶ κτλ. παραχωροῦνται δωρεὰν εἰς τοὺς οἰκοδομήσαντας γεωργοὺς κατὰ τὸν ἀπὸ 29 Φεβρουαρίου 1848 ὑπὸ στοιχεῖον Πʹ. νόμον. Ἄρθρον 4. Αἱ διατάξεις τῶν ΣΠΖʹ. ΡΚʹ. καὶ ΡϞϚʹ. νόμων ἰσχύουν καθόσον δὲν ἀντιβαίνουν εἰς τὸν παρόντα.» Ἕτερον νομοσχέδιον εἰς τρίτην συζήτησιν· «περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τῶν μηνῶν Ἰουλίου καὶ Αὐγούστου.

§35ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ 1 ἄρθρου;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ 2 ἄρθρου;

§40ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἔχον οὕτω· «Ἄρθρον 1. Διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Ἰουλίου καὶ Αὐγούστου ε. ε. καὶ εἰς λογαριασμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1872 χορηγεῖται εἰς τὴν κυβέρνησιν πίστωσις ἴση πρὸς δύο δωδεκατημόρια τοῦ εἰσαχθέντος ἤδη προϋπολογισμοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ἄρθρον 2. Ἡ κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα διανομὴ τῆς ἀνωτέρω πιστώσεως ἐνεργηθήσεται ἐπὶ τῇ βάσει χρηματικῶν αἰτήσεων τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων, ἐγκεκριμένων παρὰ τοῦ Βασιλέως.» Ἕτερον νομοσχέδιον· ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη καὶ αὐτὸ διὰ τρίτην φοράν· ἔχει δὲ οὕτω. «Εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργεῖον προστίθεται μία ἔτι θέσις ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως, καὶ καταργεῖται μία θέσις ἀκολούθου πρώτης τάξεως.» Ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον».

§42ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§43ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις ἐκ τοῦ ά. ἐδαφίου «πρὸς ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τῆς βυρσοδεψίας» καὶ ἐκ τοῦ γʹ. ἐδαφίου «διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν» διότι ἡ διάκρισις περὶ τοῦ ἂν ὁ εἰσαγόμενος φλοιὸς πίτυος θὰ χρησιμεύῃ πρὸς ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τῆς βυρσοδεψίας, ἢ ἂν ἡ εἰσαγομένη γῆ Βικεντίας θὰ χρησιμεύῃ διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν ἢ καὶ δι’ ἄλλο τι, ἡ διάκρισις, λέγω, αὕτη εἶναι δύσκολος. Οἱ νόμοι πρέπει νὰ ᾖναι σαφεῖς καὶ νὰ μὴ δίδουν χώραν εἰς παρεξηγήσεις· ἂν δ’ ὁ νόμος μείνῃ ὡς ἔχει, θὰ φθάνῃ εἰς ἀποτέλεσμα ....

§44ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριε πρόεδρε, εἰπέτε, παρακαλῶ, νὰ φέρουν τὴν ἐφημερίδα τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1867.

§45ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἶναι ῥητῶς ὡρισμένον εἰς τὸ τιμολόγιον, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ τροποποίησις, πρέπει νὰ ἀναφέρῃ ἐπίσης ῥητῶς «τὸν φλοιὸν διὰ τὴν βυρσοδεψίαν».

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Βεβαίως εἰς τὸν νόμον πρέπει νὰ περιέχηται καὶ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται οὗτος, διότι τοῦτο ἀφορᾷ τὸ αἰτιολογικὸν μέρος τοῦ νόμου. Ἂν δ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐννοῇ νὰ θέσῃ ἕνα περιορισμὸν εἰς τὴν ζητουμένην ἀτέλειαν, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ προηγουμένως ἂν ὁ περιορισμὸς οὗτος ᾖναι δυνατὸς, ἂν δύναται ἢ ὄχι νὰ ὠφελήσῃ τὸ δημόσιον. Ἰσχυρίζομαι δὲ ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος περιορισμὸς καὶ ἀνέφικτος εἶναι καὶ δὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὸ δημόσιον, διότι θὰ ᾖναι δύσκολος ἡ διάκρισις περὶ τοῦ ἂν ἡ ὕλη ἡ ὁποία εἰσάγεται θὰ χρησιμεύῃ διὰ τὴν βυρσοδεψίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει νὰ εἰσαχθῇ χωρὶς τέλος. Οἱ ὑπάλληλοι ἐν τούτοις, καὶ ἂν γνωρίζωσιν ὅτι ἡ ὕλη θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν βυρσοδεψίαν, θὰ προσποιῶνται ἄγνοιαν ἐξ ἰδιοτελείας καὶ θὰ φέρωσι προσκόμματα εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ τοιουτοτρόπως ὁ νόμος ἀντὶ νὰ ᾖναι εὐεργετικὸς θὰ ᾖναι ἐπιβλαβὴς διὰ τὸ ἐμπόριον. Εἶναι ἀδύνατον διὰ τοῦ περιορισμοῦ νὰ διατηρηθῶσι δικαιώματα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θὰ δυσκολευθῇ νὰ συναινέσῃ εἰς τὸ νὰ ἐξαλειφθῇ ὁ περιορισμὸς αὐτός.

§47ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἡ ἐξαίρεσις, τὴν ὁποίαν κάμνομεν ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τῆς πίτυος, ἀφορᾷ μόνον καὶ μόνον τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας, τὴν βυρσοδεψίαν· μολονότι οὐδεμία ἄλλη χρῆσις γίνεται τοῦ εἴδους τούτου, ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν βυρσοδεψίαν, οὐχ ἧττον ἐπιμένω νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, διότι ἂν τυχὸν γίνῃ ἄλλη τις χρῆσις αὐτοῦ τοῦ εἴδους, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ὑπαχθῇ καὶ ἡ χρῆσις αὐτὴ εἰς ἀτέλειαν. Ὁ σκοπὸς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου εἶναι νὰ δώσῃ συνδρομήν τινα εἰς τὴν σπουδαίαν βιομηχανίαν, ἥτις κατηρτίσθη ἐν Σύρῳ καὶ ἥτις πρέπει νὰ προστατευθῇ. Ἐὰν γίνεται καὶ ἄλλη χρῆσις, πρέπει νὰ ὑπαχθῇ εἰς φορολογίαν. Τώρα πῶς θὰ ἐξακριβωθῇ ὁ φόρος τῆς πίτυος, τοῦτο εἶναι μέτρον διοικητικὸν καὶ ἡ κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει πρὸς ἐφαρμογὴν καὶ ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξακριβώσουν καὶ ὑποβάλουν εἰς φορολογίαν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν βυρσοδεψίαν ἀλλ’ εἰς ἄλλην ἀνάγκην. Ἐπιμένω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, διότι δὲν εἴμεθα καὶ εἰς εὐτυχῆ οἰκονομικὴν κατάστασιν διὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἀτέλειαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν πρότασιν, νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον ὁ προσδιορισμὸς τῆς γῆς Βικεντίας «διὰ κατασκευὴν σάπωνος» δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν ἀποδεχθῶ.

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνεκτέλεστος ὁ νόμος· ὑποθέσατε, ὅτι ἐγὼ εἰσάγω φλοιὸν πίτυος, τὸν ἀποθέτω εἰς τὰς ἀποθήκας μου, δηλῶν ἐναντίον τῆς ἀληθείας ὅτι ὁ φλοιὸς αὐτὸς θὰ χρησιμεύσῃ ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν βυρσοδεψίαν· πῶς, ἐρωτῶ, θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι μέρος αὐτοῦ θὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἄλλην τινὰ ἐργασίαν; διὰ ποίου μέσου θὰ φθάσητε εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν ταύτην; Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀνεκτέλεστος. Διὰ τοῦτο ἡ λογικὴ ἀπαιτεῖ νὰ συναινέσητε εἰς τὴν ἐξάλειψιν τοῦ περιορισμοῦ.

§49ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ διάταγμα, οὗ τινος ἡ νομοθετικὴ κύρωσις ζητεῖται ἤδη, ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ τῆς 15 Μαρτίου ε. ἔ. καὶ ὅμως μέχρι τοῦδε οὔτε καμμία δυσκολία, οὔτε παράπονόν τι παρουσιάσθη ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν· ἄλλως τε καὶ ἐν τῷ δασμολογίῳ ῥητῶς γίνεται λόγος περὶ τῆς χρήσεως τοῦ εἴδους αὐτοῦ διὰ τὰ βυρσοδεψεῖα. Ἰδοὺ τὸ δασμολόγιον πῶς ἐκφράζεται· «Πίτυος φλοιὸς κτλ. διὰ τὰ βυρσοδεψεῖα». Λοιπὸν ὁ φλοιὸς τῆς πίτυος εἶναι διὰ τὴν χρῆσιν αὐτὴν, ἀλλ’ ἐὰν χρησιμεύσῃ δι’ ἄλλην ἐργασίαν, πρέπει νὰ φορολογηθῇ. Διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν δὲν ὑπάρχει κἀμμία δυσκολία· ὅπως ὅλοι οἱ φόροι βεβαιοῦνται, οὕτω θὰ βεβαιωθῇ καὶ τὸ τελωνειακὸν τέλος τοῦ δι’ ἄλλην ἀνάγκην χρησιμεύοντος φλοιοῦ πίτυος καὶ κανὲν παράπονον δὲν θὰ παρουσιασθῇ.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ δημόσιον δὲν θὰ εἰσπράξῃ τίποτε. Πολλοὶ ὅμως τελωνοφύλακες θέλουν....

§51ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ τοιοῦτον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§53ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἀπαλείφεται ἀπὸ τὸ τρίτον ἐδάφιον ἡ φράσις «διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν». (Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον). «Ἄρθρον 2. Τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ μὲν καπνοῦ εἰς φύλλα ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τρεῖς κατ’ ὀκᾶν, τῶν δὲ τυπωμένων καλεμκερίων εἰς δραχμὰς πέντε κατ’ ὀκᾶν».

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ. Ἡ Βουλὴ χθὲς παρεδέχθη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα εἰς αὐτὴν, ὅπως ἀντὶ μιᾶς καὶ ἡμισείας δραχμῆς προσδιορίσῃ εἰς 3 δραχ. τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα· ἐπειδὴ ὅμως ἐν τῷ δασμολογίῳ τὸ τέλος ἐπὶ τοῦ κομμένου καπνοῦ προσδιορίζεται εἰς 1½ δραχμὴν, θὰ ᾖναι ὅλως παράλογον νὰ ἔχωμεν ἀνωτέραν φορολογίαν διὰ τὸν εἰς φύλλα εἰσαγόμενον καπνὸν, καὶ μικροτέραν διὰ τὸν κομμένον. Ἑπομένως, πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῇ φορολογίᾳ ταύτῃ τῶν τριῶν δραχμῶν καὶ ὁ κομμένος καπνός. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ διὰ τὰ σιγάρα. Κατὰ τὸ δασμολόγιον, ὁ εἰς σιγάρα καπνὸς ἐφορολογεῖτο πολὺ βαρύτερον τοῦ εἰς φύλλα· ἐνῷ ὁ εἰς φύλλα καπνὸς ὑπεβάλλετο εἰς τέλος 50 λεπτῶν, ὁ εἰς σιγάρα ἐφορολογεῖτο πρὸς δραχμὰς 2, 50%. Ἤδη, νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ τὸν ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν εἰσαγόμενον καπνὸν νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὸ τέλος τῶν 3 δραχμῶν. Ἐπίσης καὶ διὰ τὸν καπνὸν τὸν κοπανιστὸν τὸν ὀνομαζόμενον τουμπεκί. Καὶ αὐτὸς φορολογεῖται πρὸς δρ. 1, 50 0/0, πρέπει δὲ καὶ αὐτοῦ τὸ τέλος νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 3 δραχμάς. Κατὰ ταῦτα συνέταξα τροπολογίαν ἔχουσαν ὡς ἑξῆς. «Τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ μὲν καπνοῦ εἰς σιγάρα παντὸς τόπου ἐν γένει, εἰς φύλλα ἢ κομμένου, εἰς κυλίνδρους (ῥόλους) καὶ κοπανιστοῦ (τουμπεκὶ) ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τρεῖς κατ’ ὀκᾶν.» Ἐδανείσθην τὰς φράσεις ἐξ αὐτοῦ τοῦ δασμολογίου. Νομίζω δὲ ὅτι θέλετε ψηφίσει τὴν τροπολογίαν καὶ διὰ τὸ ὁμοιόμορφον καὶ εἰς πρόληψιν καταχρήσεων.

§56ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις, παρακαλῶ.

§57ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Θὰ μὲ συντρέξητε βεβαίως εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα, κύριε Χρηστίδη.

§58ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς συντρέξω, ἐφ’ ὅσον μὲ συντρέξετε καὶ σεῖς.

§59ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Διὰ τὰ καλεμκεριά;

§60ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐπιβάλετε δι’ αὐτὰ καὶ 8 καὶ 10 δραχμὰς καὶ δὲν σφάλλετε. Κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ προσκαλέσῃ ὁμοῦ μὲ ἄλλους συναδέλφους, διὰ νὰ δώσω μίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς φορολογίας τῶν καπνῶν· πιστεύω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θέλει ἀρνηθῆ τὰς ὑπὲρ καὶ κατὰ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἐλήφθη τὸ μέτρον· διότι ὑπῆρχεν ἀπαίτησις ἐπαρχίας τινὸς, ὥστε ὁ εἰσαγόμενος καπνὸς νὰ ἐπιβαρυνθῇ κάτι τι πλειότερον, καὶ ν’ αὐξηθῇ τὸ τέλος αὐτοῦ τὸ πολὺ εἰς 1½ δρ. ἀντὶ τῶν 50 λεπτῶν, εἰς ὅσα ἦτο ἤδη βεβαρυμένος. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἐν μέρει εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐγχωρίου γεωργίας καὶ βιομηχανίας, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία εἰς κράτος ἀρτισύστατον, ὁποῖον εἶναι ἡ Ἑλλὰς, διόλου δὲν εἶναι συντελεστικὴ, καὶ ὅτι ἀπ’ ἐναντίας μία ἐνίσχυσις οὐχὶ ἀγρία, οὐχὶ βάρβαρος, οὐχὶ βανδαλικὴ, ἐπιτρέπεται νὰ χορηγῆται εἰς τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, εἰς τὴν ἐγχώριον γεωργίαν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἐνθυμεῖται ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, ὅταν ὡς ὑπουργὸς ἔφερε τὴν κατάργησιν τῆς κλίμακος, ὅτι ἐγὼ ἠναντιώθην, διὰ τὸ ἐσπευσμένον, καὶ εἶπα πολλὰ εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ὠφέλησαν· διότι δὲν εἰσακούσθησαν· ἀλλ’ οὐχ’ ἧττον ὅλα αὐτὰ μένουσι καὶ θὰ μένωσιν ὡς εἶδος διαμαρτυρίας ἐκ μέρους μου.

§61ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἐλησμονήθησαν αὐτά.

§62ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅτι εἶχον δίκαιον τότε, κύριοι, ἐλπίζω ὅτι κανεὶς δὲν θὰ μοῦ τὸ ἀρνηθῇ, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῆς γεωργίας μας, καὶ ἰδίως τὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Κύριοι, προχθὲς, εἰς τὰ 1871, εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἓν ποσὸν ὑπέρογκον δημητριακῶν καρπῶν· εἰσήχθησαν 3,750,000 κοιλὰ, κατὰ τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας τῶν τελωνείων· ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι ἐὰν προσθέτητε ἀκόμη ἓν ποσὸν ἴσον μὲ τὸ ¼ τῆς ποσότητος ταύτης, τὸ ὁποῖον διασκορπίζεται, δύνασθε νὰ ἀναβιβάσητε τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς πέντε περίπου ἑκατομμύρια κοιλὰ δημητριακῶν καρπῶν· καὶ ταῦτα στηρίζω εἰς σημειώσεις, ἃς ἔλαβον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Στοχασθῆτε, κύριοι, εἰς ποῖον σημεῖον ἐκπτώσεως εὑρίσκεται ἡ γεωργία μας! ὥστε ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι εἰσήχθησαν 5,000,000 κοιλὰ σίτου, διότι μόλις τὸ ἕβδομον ἢ τὸ ὄγδοον σύγκειται ἀπὸ ἄλλους καρποὺς, καὶ ἐὰν ὑπολογίσητε τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς ἑπτὰ δραχ. τὸ κοιλὸν, ἔχετε 35 τριάκοντα πέντε ἑκατομ. ἐξαχθέντα εἰς χρήματα. Οὔτε αἱ σταφίδες, κύριοι, οὔτε τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται, ἐξισοῦνται πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρυνόμεθα διὰ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῶν τῶν καρπῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ κάμουν ἴσως τὴν παρατήρησιν, ὅτι καὶ ἂν συμβαίνῃ τοῦτο, ἐνῷ ἐλαττούμεθα ἀπὸ αὐτὸ τὸ μέρος, ἐβελτιώθημεν ἀπὸ ἄλλο μέρος, ἀπὸ ἄλλον κλάδον, τὸν ὁποῖον ὅμως ἐγὼ κατὰ τὸ παρὸν δὲν βλέπω. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀκόμη μία μικρὰ ἐνίσχυσις τῆς γεωργίας μας διά τινας κλάδους εἶναι ἀναγκαία. Ἀλλὰ αὐτὴ, κύριοι, ἡ ἐνίσχυσις δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἐξωγκωμένη· πρέπει νὰ περικλείηται εἰς στενὰ ὅρια, διὰ νὰ μὴ καταντᾷ ἀντιδραστικὴ προστασία πρὸς ἄλλα κράτη, διὰ νὰ μὴ καταντᾷ εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀπαγορεύσεως, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς καὶ εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἐξέλιπε, καὶ ἐάν που ὑπάρχῃ, ἔμεινεν ὡς λείψανον χρόνου βαρβαρότητος, ἐποχῆς ἀντιδραστικῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλοτε τὰ ἔθνη ἐπάλαιον πρὸς ἄλληλα. Νομίζω δὲ ὅτι ἐντεῦθεν δὲν θὰ προαχθῇ ποτὲ τοῦ τόπου ἡ εὐδαιμονία, ἡ εὐημερία του. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, κύριοι, εἰσήχθη τὸ δασμολόγιόν μας· αὐτὸ στηρίζεται ἐν γένει εἰς τὰ 10% ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς, ἀναβιβάζεται δὲ ἕως τὰ 15% διὰ τὰ πράγματα τῆς πολυτελείας· ἀφίνω, ὅτι εἶναι μερικὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται μὲ 2, 3 ἢ 4% μόνον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐνίοτε ἡ βάσις αὕτη δὲν τηρεῖται, διότι μερικὰ πράγματα ἔπρεπε διὰ τοῦ φόρου ἀντὶ νὰ προστατεύωνται ν’ ἀποκλείωνται μᾶλλον· παρατηρήσατε, ὅτι τὸ ψιμύθιον, τό τε λευκὸν καὶ τὸ κόκκινον, χάριν τῆς μετριότητος τοῦ δασμολογίου πληρόνει μόνον 6 δραχμὰς τὴν ὀκὰν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ πληρόνῃ χιλίας. Ἔχομεν λοιπὸν μερικὰς ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ αὗται εἶναι σπανιώταται, καὶ τὰς ὁποίας ὁ χρόνος πρέπει νὰ ἐξαλείψῃ βαθμηδόν. Κύριοι, παραδεχόμενοι μίαν φορολογίαν ὑπέρμετρον, φορολογίαν ἐξερχομένην τοῦ ἀνωτάτου μέτρου, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς εἶπον, ἤγουν τοῦ 15%, σφάλλομεν, διότι οὕτως ἐκπίπτομεν τῆς ἀλληλεγγύης τῶν ἐθνῶν. Τὰ ἔθνη πρὸς ἄλληλα δὲν πρέπει νὰ φθάνουν εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, εἰς ἣν εὑρίσκονται οἱ ἄγριοι λαοί· πρέπει εἰς τὴν μεγάλην ἀγορὰν τῶν λαῶν ὅταν ἐρχώμεθα, νὰ ἠξεύρωμεν, ὅτι δὲν θὰ πωλήσωμεν τὰ ἰδικά μας προϊόντα, εἰμὴ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ν’ ἀγοράσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ προϊόντα τῶν ἄλλων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη, κύριοι, ἡ τόσον ἀναγκαία, τόσον ἀπαραίτητος εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν οἰκογένειάν μας, εἰς τὸ ὑπουργεῖον αὐτό. Ἅμα ὅπου ἐξέλθῃ τῆς ἀλληλεγγύης, κύριοι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ μία Κυβέρνησις. Ἡ ἀλληλεγγύη αὕτη, κύριοι, εἰς τὰ ἔθνη εἶναι δεσμὸς σωτήριος, καὶ ὅταν καταστρέφηται, τὰ ἔθνη ἐκπίπτουν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι διὰ τοιαῦτα ἴσως λάθη ἐσυγχώρησεν ἡ Εὐρώπη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Σύρον ὁ Χόβαρτ. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐρχώμεθα μὲ τοιούτους ὑπερόγκους φόρους νὰ δυσχεραίνωμεν τὰς σχέσεις μας πρὸς τὰ ἄλλα ἔθνη· πρέπει νὰ ἔχωμεν ἓν μέτρον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ μέτρου νὰ κανονίζωμεν τὴν φορολογίαν καὶ τὰς ἄλλας ἐμπορικὰς σχέσεις μας. Νομίζω, ὅτι δύναται μία Κυβέρνησις, καθὼς ἡμεῖς ἔχομεν τὸ ἅλας καὶ αὔριον ἴσως θὰ ἔχωμεν καὶ τὸν καπνόν, νὰ ἔχῃ εἰς πρᾶγμά τι μονοπώλιον διὰ λόγους ταμιευτικούς, ἀλλὰ δύναται τότε μόνον, ὅταν δὲν δεικνύηται ὅτι γίνεται τοῦτο πρὸς σκοπὸν ἀντιδραστικῆς προστασίας, μολονότι παντοῦ τὰ μονοπώλια σήμερον κατεδικάσθησαν. Θέλετε ἔπειτα, κύριοι, νὰ ἀνοίξωμεν νέον πόλεμον μὲ τὴν γείτονα ἐπικράτειαν; ἢ δὲν ἐνθυμεῖσθε πόσα διέτρεξαν ἄλλοτε μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνης, ὅταν ἤγειρεν ἡ Τουρκία τὸ ζήτημα des produits similaires; ἀπαιτοῦσα τότε νὰ πληρώνωμεν εἰς τὰ ὁμοειδῆ προϊόντα διαφορικὰ τέλη (droits diffèrentiels), ἤγουν ἤθελεν εἰς τὸν σῖτόν μας, τὸ ἔλαιόν μας καὶ ἐν γένει τὰ ὁμοειδῆ προϊόντα μὲ τὰ τῆς ἰδίας αὐτῆς χώρας νὰ ἐπιβάλλῃ τέλος 100 καὶ 200% καὶ ἔτι πλέον. Δὲν πρέπει λοιπὸν διὰ πολλοὺς λόγους νὰ παραδεχθῶμεν ἓν τέλος τόσον μέγα, ὥστε νὰ δεικνύωμεν, ὅτι παραδεχόμεθα τὸ ἀπαγορευτικὸν σύστημα. Νομίζω ὅτι μία προστασία μικρὰ καὶ προσωρινὴ, μικροτάτη ἢ ἐνίσχυσις εἰς προϊόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀξίαν καὶ ἀξίζει προστασίας, εἶναι ὠφέλιμον, ἀλλὰ τότε μία διαφορὰ 10%, κύριοι, ἀρκεῖ διὰ νὰ προαχθῇ, νὰ πληθυνθῇ· ὅταν ὅμως δίδεται προστασία εἰς προϊόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἀξίζει, πᾶσα ἐμψύχωσις εἶναι καὶ ἄδικος καὶ ματαία, διότι ὅσας θυσίας καὶ ἂν κάμῃ τις, οὐδένα θέλει ἔχει καρπόν. Νομίζετε ἔπειτα, κύριοι, ὅτι ἐπιβάλλοντες ἓν τόσον βαρὺ τέλος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, προάγομεν τὴν παραγωγὴν τοῦ ἐγχωρίου καπνοῦ; Ὄχι, ἀπατᾶσθε· διότι, καθὼς πρὸ μικροῦ σᾶς εἶπον, ἐὰν θελήσωμεν αὐτὸ τὸ προϊόν τοῦ καπνοῦ νὰ τὸ προστατεύσωμεν, ἡ προστασία αὐτοῦ, ἐὰν ἔχῃ στοιχεῖα προαγωγῆς, δύναται νὰ ἐπέλθῃ, ἐπιβαρυνομένου τοῦ ξένου καπνοῦ περιπλέον τοῦ κανονισμένου μὲ 10% ἢ καὶ 5% μόνον· ἐὰν ἀπ’ ἐναντίας θελήσωμεν νὰ προστατεύσωμεν ὅ,τι ἐκ φύσεως εἶναι ἀνάξιον προστασίας μὲ 100%, τότε θὰ καταδικάσωμεν τοὺς μὲ καταναλωτὰς νὰ μὴ καταναλίσκουν ἐξ αὐτοῦ τοῦ προϊόντος, τὸν δὲ τόπον νὰ μὴ παράγῃ παρὰ ἓν προϊὸν ἄθλιον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦτο δὲν ἀξίζει προστασίας. Ἄλλως τε τί εἰσήχθη, κύριοι, ἕως τώρα εἰς τὴν Ἑλλάδα; ὑπάρχουν τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα λέγουν ὅτι ἀνέβη ἡ εἰσαγωγὴ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη εἰς 200 καὶ 300 χιλιάδας. Ἀλλὰ πιστεύσατε, ὅτι ἂν ὄχι ὅλον, τὸ μέγιστον μέρος αὐτοῦ τοῦ καπνοῦ δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς κατανάλωσιν ἐσωτερικήν· ἦτον καὶ εἶναι μέτρον κερδοσκοπικὸν, τὸ ὁποῖον τὸ ἐμπόριόν μας καὶ ἡ ναυτιλία μας μετῆλθον πρὸ μικροῦ καὶ μετέρχονται ἐν μέρει εἰσέτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ κάμῃ ὠφελείας τινὰς, τοῦ νὰ βάλῃ εἰς κίνησίν τινα τὴν ναυτιλίαν μας καὶ τὸ ἐμπόριόν μας. Ἐρχόμενοι σήμερον καὶ θέτοντες αὐτὸν τὸν φραγμὸν, νομίζετε, ὅτι ἐμποδίζομεν τὸν ξένον καπνὸν νὰ εἰσάγηται; παντάπασιν· ὅστις, κύριοι, ἐξέρχεται ἀπὸ τὰς βάσεις, περὶ ὧν ἐλάλησα πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ ἑνὸς λογικοῦ μέτρου καὶ ἐφικτοῦ, αὐτὸς, κύριοι, τιμωρεῖται καὶ τιμωρεῖται ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, διότι τὸ λαθρεμπόριον εἶναι ἱκανὸν νὰ φέρῃ ὅλα ὅσα σεῖς ἐμποδίζετε νὰ εἰσέρχωνται καὶ νὰ γίνηται χρῆσις αὐτῶν. Διατί λοιπόν, κύριοι, θέλετε ν’ ἀδικήσητε τὸ ἐμπόριόν μας, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει νὰ ἐλαττόνεται ἕνεκα τῆς διασκορπίσεως αὐτοῦ εἰς πολλὰ κέντρα; διατί θέλετε νὰ παραλύσητε τὴν ναυτιλίαν μας, ἥτις μόλας τὰς ἐκ τοῦ ἀτμοῦ καὶ τῶν σιδηροδρόμων ἐναντιότητας εὑρίσκει εἰσέτι ἐν αὐτῷ ἓν μικρὸν μέσον ἐμπορίας, μικράν τινα κίνησιν τῶν πλοίων μας, ἐν ᾧ δὲν θέλει ὑπάρξει ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ καπνοῦ καμμία ὠφέλεια; καὶ θὰ τὸ μάθητε προσεχῶς, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ὠφέλεια. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ φόρος θὰ μᾶς βλάψει ἐν τούτοις ἠθικῶς, θὰ τρομάξει καὶ τὸν ἔσω καὶ τὸν ἔξω κόσμον· ἴδετε ἴσως τινὲς τὰς ἐφημερίδας τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου, ὅτι ἤγειραν φωνὴν κατὰ τοῦ φόρου τούτου, καὶ πότε; ὅταν ἤκουσαν ὅτι ἀνεβιβάσθη εἰς δραχ. 1,50· ἐὰν ἤδη μάθουν ὅτι ἀνεβιβάσθη εἰς 3 δραχ., θὰ εἴπωσιν ὅτι εἶναι πλέον παρὰ ἀπαγορευτικὸς ὁ φόρος αὐτός, εἶναί τι, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς βλάψει σπουδαίως ἀντὶ νὰ μᾶς ὠφελήσῃ. Λέγω δὲ καὶ εἰς τὸν φίλον μου κύριον Τρικούπην νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὸν φόρον αὐτόν· διότι, ἐὰν ὑμεῖς συναινέσητε νὰ γίνωσι παραδεκτοὶ οἱ λόγοι του, οὗτος μὲν θὰ κατορθώσει νὰ ὀνομασθῇ ὁ νόμος μὲ τὸ ὄνομά του, ἤτοι Lex Tricupia, ἢ νόμος Τρικουπικός· θὰ κατορθώσει ἀκόμη δι’ ὀλίγας ἡμέρας, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγον χρόνον, νὰ ᾖναι δημοτικὸς εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα του, ἐξωτερικῶς ὅμως θὰ τὸν βλάψει χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ κατασταθῇ ὠφέλιμος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, λέγω, πρὸς χάριν τοῦ κ. Τρικούπη, χάριν τῆς δημοτικότητός του, τὴν ὁποίαν δὲν φθονῶ, νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, τὸ πολὺ εἰς 1½ δραχμήν, μολονότι καὶ οὕτω ἀναγράφομεν εἰς τὸ δασμολόγιόν μας ἄγριον φόρον, ἤγουν τέλος 40 καὶ 50%, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἰς τὰ 1872 δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν. Τελειόνων λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει τοὐλάχιστον νὰ μένῃ ὅπως ἔχει, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ ὑποστηρίξῃ εἰς τοῦτο.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ θέσις μας μετὰ τοῦ κυρίου Χρηστίδου ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ εἶναι ἀντίθετος τῆς φυσικῆς, διότι ὁ κύριος Χρηστίδης παραδέχεται τὸ προστατευτικὸν σύστημα, εἶναι θιασώτης αὐτοῦ.

§64ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀπ’ ἐναντίας, ἐγὼ λέγω, ὅτι σεῖς παραδέχεσθε τὸ προστατευτικὸν σύστημα.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ φίλος τῆς κινητῆς κλίμακος, καὶ τοιοῦτον ἐγνώρισα τὸν κύριον Χρηστίδην, εἶναι καὶ φίλος τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος, ἐν ᾧ ἐγὼ ἀπ’ ἐναντίας εἶμαι ἄκρος φίλος τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλ’ ἂν καὶ ἄκρος φίλος αὐτῶν, παραδέχομαι ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δυνάμεθα ἐξαιρετικῶς νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐπιβολὴν προστατευτικῶν φόρων. Ἰδίως αἱ περιστάσεις αὗται ἀφορῶσιν εἰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι ζητοῦσι παρὰ τῆς προστασίας μόνον τὴν πρώτην ὤθησιν. Ὅταν βλέπωμεν ὅτι ἐπιχείρησίς τις ἔχει τὰ στοιχεῖα τῆς ἐπιτυχίας, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην συνδρομῆς κατὰ τὰ πρῶτα αὐτῆς βήματα, ἐπιτρέπεται νὰ ἔλθῃ ἡ ἐπικράτεια εἰς ἐπικουρίαν αὐτῆς καὶ νὰ τῇ δώσῃ ὤθησιν. Ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ δὲν χρῄζει τοιαύτης ἀρωγῆς, διότι ἐπ’ ἐσχάτων μάλιστα προκόπτει θαυμασίως ἐν Ἑλλάδι. Πῶς λοιπόν, δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ἔχων τοιαύτας ἰδέας προτείνεις εἰσαγωγικὸν τέλος ὑπέρογκον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ; Προτείνω τὸ τέλος τοῦτο, διότι θεωρῶ ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ εἶναι φόρος δίκαιος καὶ ὀλιγώτερον καταπιεστικὸς τοῦ φορολογουμένου παρὰ πάντα ἄλλον φόρον καταναλώσεως· προτείνω αὐτό, διότι τείνει εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τὴν περὶ καπνοῦ νομοθεσίαν συμφωνοτέραν πρὸς τὴν ἰσχύουσαν παρὰ τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγίνετο διάκρισις ἐπὶ τοῦ ἐν τῷ τόπῳ παραγομένου καπνοῦ, ποῖος καὶ πόσος εἶναι προωρισμένος εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, καὶ πόσος καὶ ποῖος εἶναι προωρισμένος εἰς ἐξαγωγὴν εἰς ξένα κράτη, ἤθελον προθύμως παραδεχθῆ πᾶσαν αὔξησιν φόρου σύμφωνον πρὸς τὰ ἐν ἄλλοις ἔθνεσι κείμενα ὡς πρὸς τὸν καπνὸν τὸν προωρισμένον εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν. Ἀπ’ ἐναντίας ἤθελον ζητήσει μόνον ἔγγειον φόρον ὡς πρὸς τὸν καπνὸν τὸν προωρισμένον εἰς ἐξαγωγὴν εἰς ξένας ἐπικρατείας. Τὸ ἐφικτὸν τῆς διακρίσεως ταύτης ἐξητάσθη καὶ παρὰ τοῦ νῦν ὑπουργοῦ καὶ παρ’ ἄλλων προκατόχων αὐτοῦ. Ποίας πεποιθήσεις ἐμόρφωσαν ὅλοι οἱ προκάτοχοι δὲν γνωρίζω παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων, εἰκάζω ὅμως αὐτὰς ἐκ τῶν ἔργων των· ἔλαβον δὲ μέρος εἰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν κατὰ καιροὺς πρὸς τοῦτο, ἤκουσα ἀναπτυχθεῖσαν καὶ τὴν γνώμην τῶν φρονούντων ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις καὶ ἐπείσθην, τοιαύτη δὲ εἶνε, νομίζω, καὶ ἡ γνώμη τοῦ νῦν ὑπουργοῦ, ὅτι εἶνε ἀδύνατον, διότι ἢ θὰ ψηφίσωμεν νόμον ἔχοντα διατάξεις χαλαρὰς καὶ θὰ διαφεύγωσι τὴν ἀπότισιν τοῦ φόρου τὰ καπνὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, ἢ θὰ ψηφίσωμεν διατάξεις λίαν αὐστηρὰς καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ποθούμενον, ἤτοι τὴν εἴσπραξιν τοῦ βαρέος φόρου ἐπὶ τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους καταναλισκομένων, ἐπιβαρύνοντες, περιορίζοντες ἢ καὶ καταστρέφοντες τὴν παραγωγὴν τῶν εἰς ἐξαγωγὴν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν προωρισμένων καπνῶν. Ἐπείσθην ὅτι οὐδὲν τῶν συστημάτων τῶν ἐπινοηθέντων πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξαγομένων ἀπὸ τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους καταναλισκομένων καπνῶν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ. Πᾶσα ἀπόπειρα τοιαύτης διακρίσεως ἢ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παρεμπόδισιν τῆς παραγωγῆς, ἢ θὰ ἀφίνῃ θύρας ἀνοικτὰς εἰς τὴν ὑπεκφυγὴν τοῦ φόρου καὶ εἰς ἄλλας καταχρήσεις. Ἐὰν λοιπὸν ἠδυνάμεθα ἀβλαβῶς νὰ διακρίνωμεν τὰς δύω κατηγορίας τῶν καπνῶν, ἤθελον προτείνει καὶ διὰ τὸν ἐντὸς τοῦ τόπου παραγόμενον καὶ ἐν αὐτῷ καταναλισκόμενον καπνὸ τὸν αὐτὸν φόρον, τὸν ὁποῖον προτείνω διὰ τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον. Τοῦτο δὲ διότι ὁ οὕτως ἐπιβαλλόμενος φόρος δὲν εἶνε φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ εἶνε φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, καὶ ὁ δικαιότερος καὶ ἀβλαβέστερος τῶν τοιούτου εἴδους φόρων. Ἀφοῦ ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν νομοθετικῶς τὴν διάκρισιν, ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐν Ἑλλάδι παραγομένου καπνοῦ ἀδιακρίτως πρέπει νὰ θεωρηθῇ καὶ νὰ κανονισθῇ ὡς ἔγγειος φόρος. Ἀλλ’ ἂν ὡς ἐκ τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τῶν καταναλισκομένων ἐντὸς τοῦ Κράτους ἑλληνικῶν καπνῶν εἶναι τοῦτο λόγος ὅπως μὴ ἐπιβάλωμεν τοιοῦτον φόρον ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων; Ἀφοῦ δὲ ὁ φόρος οὗτος εἶναι δίκαιος, ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ τοῦ νὰ τὸν ἐπιβάλωμεν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας πρέπει νὰ μᾶς εὐαρεστήσῃ τὸ ὅτι παρέχει οὗτος προστασίαν τινὰ εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ. Τὴν προστασίαν δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ κατὰ γενικὸν κανόνα, ἀλλὰ συνέπεια τούτου δὲν εἶναι τὸ νὰ μὴ παραδεχθῶ φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ Κράτη παρεδέχθησαν, διότι ἔχει αὕτη ἀποτελέσματα προστατευτικά. Μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοιούτου τέλους χαλαροῦται ἡ ἀλληλεγγύη μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν τοῦτο, Ἡ Ἀγγλία ἐπιβάλλει εἰς τὰ καπνὰ τέλος 12 δραχμῶν εἰς ἑκάστην ὀκὰν, ἡ Γαλλία ἐπιβάλλει φόρον, ὁ ὁποῖος ὑπολογίζεται εἰς 450%, ὁ καπνὸς ὁ εἰσαγόμενος ἐξ Ἑλλάδος εἰς Γαλλίαν, ἂν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ εἰς μεγάλα ποσὰ, αὐτὸς ὁ εἰσαγόμενος ὀλίγος καπνὸς φορολογεῖται πρὸς 10 φράγκα τὸ χιλιόμετρον, ἤτοι πρὸς δραχ. 14,25 κατ’ ὀκάν· ἡ Τουρκία ἐπιβάλλει τέλος 3 δραχ. τὴν ὀκάν. Πῶς λοιπὸν προσκρούομεν εἰς τὴν ἀλληλεγγύην ἐπιβάλλοντες κατώτερον ἢ τὸν αὐτὸν φόρον;

§66ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἡ Γαλλία ἔχει μονοπώλιον.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί μὲ μέλει διὰ τίνος συστήματος ἡ Γαλλία εἰσπράττει τὸν φόρον τῶν 450%, διότι τὸ μονοπώλιον τοῦ δημοσίου δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ σύστημα βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου· ἐκτὸς δὲ τούτου τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ὁ καπνὸς ὁ εἰσαγόμενος ἐξ Ἑλλάδος εἰς Γαλλίαν διὰ τοῦ τελωνείου φορολογεῖται πρὸς 14½ δραχ. τὴν ὀκάν. Ἡ Τουρκία, ἥτις ἐπιβάλλει αὐτὸν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πρόκειται ὑμεῖς νὰ ἐπιψηφίσητε, ἐπέβαλε καὶ μονοπώλιον εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Πλέον τῶν 10 ἑκατομ. δραχ. εἰσπράττονται κατ’ ἔτος παρὰ τοῦ δημοσίου ἐκ τοῦ μονοπωλίου αὐτοῦ, ὥστε ἡ περὶ ἀλληλεγγύης σκέψις δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀπόφασίν μας. Οὐδὲ παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν ὅτι δὲν πρέπει ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ νὰ ὑπερβαίνωμεν ἀνωτάτους τινὰς ὅρους εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις οἱ τελωνειακοὶ δασμοὶ φθάνουσιν εἰς 60, 100 καὶ 200% καὶ ἔτι πλέον. Αὐτὸ τὸ κράτος, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ὑποστηρίζει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου, ἡ Ἀγγλία, μᾶς χορηγεῖ μόνον τοιαῦτα παραδείγματα, διότι χάριν τῆς ἁπλοποιήσεως τοῦ ἀγγλικοῦ δασμολογίου διεγράφησαν ἀπ’ αὐτοῦ τὰ εἴδη, ὅσων ἦτο ὀλίγη ἡ εἰσαγωγὴ ἢ μικρὰ ἡ φορολογία. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ σταφὶς ὑπάγεται εἰς φόρον 91 δραχ. αἱ χίλιαι λίτραι· τὸ σάκχαρι, τὸ τέϊον, ὁ καφὲς ὑποβάλλονται εἰς τέλη ὑπέρογκα. Τὸ παράδειγμα τοῦτο τῆς Ἀγγλίας δυνάμεθα κάλλιστα νὰ μιμηθῶμεν, προκειμένου περὶ φορολογίας τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου εἰς τὸ Κράτος καπνοῦ, ἀφοῦ κατὰ τὴν γνώμην τῶν οἰκονομολόγων ὁ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ φόρος δύναται νὰ ἐπιβαρυνθῇ χωρὶς νὰ συνεπιφέρῃ ἡ ἐπιβάρυνσις τὰς ἐπιβλαβεῖς συνεπείας τῆς φορολογίας τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα. Τοῦτο δὲ λέγω διὰ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς παραγωγῆς.

§68ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐπολεμήσατε τὴν κλίμακα, ἡ ὁποία ηὔξησε τὴν γεωργίαν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν διακοπὴν τοῦ κ. Χρηστίδου καὶ διὰ τῆς εἰς αὐτὴν παρατηρήσεώς μου θὰ παρασκευάσω τὴν ὑπεράσπισιν ἑτέρας προτάσεώς μου ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἣν θὰ ὑποβάλω ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου. Τῷ ὄντι, 5 ἑκατομμύρια κοιλὰ δημητριακῶν καρπῶν εἰσήχθησαν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κυρίου Χρηστίδου, καὶ δὲν εἰσήχθησαν διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς κλίμακος, ἀφοῦ εἰς τὰς σημερινὰς τιμὰς ἡ κλίμαξ δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ, ἀλλ’ εἰσήχθησαν διότι ἡ γεωργία ἐπιβαρύνεται ἐν Ἑλλάδι μέχρι καταστροφῆς, διότι οἱ φόροι εἶναι βαρεῖς, διότι ἰσχύει φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἴσχυεν ἐπὶ τουρκοκρατίας, παρ’ ἧς μᾶς ἐκληροδοτήθη, καὶ τὸ ὁποῖον ὑποθέτει τὸν γεωργὸν ῥαγιᾶν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀνακύψῃ ἡ γεωργία, νὰ μὴ εἰσάγωμεν ἀλλὰ νὰ ἐξάγωμεν δημητριακοὺς καρποὺς καὶ ἄλλα προϊόντα αὐτῆς, πρέπει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς ἐγγείους φόρους. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Κράτους. Οὕτω θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη πρόκειται περὶ καπνῶν, πρέπει ὁ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ προτεινόμενος νέος ἔγγειος φόρος ἐπ’ αὐτῶν νὰ ἐλαττωθῇ ἀπὸ 15 λεπτῶν κατ’ ὀκὰν εἰς 7 λεπτὰ, ὅπως τηρηθῇ τοὐλάχιστον ἡ ὑφισταμένη ἀναλογία πρὸς τοὺς ἄλλους ἐγγείους φόρους. Ὁ κύριος Χρηστίδης ἔκαμε καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, ὅτι τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν 3 δραχμῶν θέλει φέρει βλάβην εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν, εἰς ἐκείνους, οἵτινες μεταφέρουν καπνὸν ἐκ τοῦ τουρκικοῦ, τὸν ἐξελληνίζουσι τελωνίζοντες αὐτὸν ἐνταῦθα, καὶ κατόπιν πάλιν τὸν μεταφέρουσι καὶ τὸν εἰσάγουσιν εἰς τὸ τουρκικόν. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀληθὲς εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν, καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη καὶ ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργός, ἀλλὰ θὰ ἴδητε ἐν τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον πινάκι ὅτι ἀπὸ 420,000 καὶ 495,000 ὀκάδων καπνοῦ, αἱ ὁποῖαι εἰσήγοντο κατὰ τὸ 1865 καὶ 1866, ἠλαττώθη βαθμιαίως ἐπὶ τοσοῦτον ἡ εἰσαγωγή, ὥστε ἤδη δὲν εἰσάγονται εἰμὴ μόνον 75,000 ὀκάδες. Αὐτὴ εἶναι ἡ τρανωτέρα ἀπόδειξις, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ φέρω ἄλλην, ὅτι ἔπαυσεν ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὸ ἑλληνικὸν ὀθωμανικοῦ καπνοῦ διὰ νὰ ἐξελληνισθῇ καὶ κατόπιν τῆς εἰσαγωγῆς αὐτοῦ ἐξαχθῇ πάλιν εἰς τὸ τουρκικόν. Αἱ κατὰ τὸν πίνακα εἰσαγόμεναι ἤδη 75,000 ὀκάδες εἰσάγονται προφανῶς διὰ τὴν ἐν Ἑλλάδι κατανάλωσιν. Συμπεραίνω, κύριοι, ὅτι τὸ μόνον ὅπερ μὲ ἐμπόδισε νὰ προτείνω ἀνώτερον δασμὸν τῶν 3 δραχμῶν, διότι εὐχαρίστως ἤθελον προτείνει καὶ 6 καὶ 9 καὶ 12 δραχ. ὅπως ἐν Ἀγγλίᾳ, εἶναι ὁ φόβος τοῦ λαθρεμπορίου, διότι ἂν προσδιορίσωμεν φόρον ἀνώτερον ὅρου τινός, θέλομεν δώσει χώραν εἰς τὸ λαθρεμπόριον καὶ θέλομεν οὕτως ἔχει ἀποτέλεσμα ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Φρονῶ ὅτι ἀφοῦ ἡ Τουρκία κατορθώνει διὰ τῆς φορολογίας τῶν τριῶν δραχ. νὰ καταστέλλῃ τὸ λαθρεμπόριον, θέλομεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἀποφύγει. Ἐλπίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν χθεσινὴν ἀπόφασίν της, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο σύμφωνος καὶ ὁ κύριος ὑπουργός (διάλογοι θορυβώδεις).

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, ὡς πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχὰς εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Τρικούπην, εἶμαι δηλ. ἄκρος φίλος τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ἢ φίλος τῆς ἄκρας ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Χρηστίδην, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς προστατευτικὰς ἰδέας.

§71ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μὰ κύριε, μὴ μὲ παρεξηγῆτε.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πειράζει.

§73ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πειράζει· δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε τὰ κοπλιμέντα σας εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἀλλὰ δὲν σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ παρεξηγῆτε (Θόρυβος).

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ προκείμενον ζήτημα, εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος μὲ τὸν κ. Χρηστίδην. Ἐλπίζω δὲ ὅτι θέλει συμφωνήσει καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἂν λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἀκούσῃ μερικὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Καθὼς εἶπε πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Χρηστίδης, ὅλα τὰ ἔθνη τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ ὀνομάζωνται εὐνομούμενα καὶ πεπολιτισμένα, ἔχουν κανόνας τινὰς γενικοὺς ὡς πρὸς τὴν ἐπιβολὴν ὅλων τῶν φόρων, τόσον τῶν ἀμέσων ὅσον καὶ τῶν ἐμμέσων, καὶ δὲν ἀπομακρύνονται αὐτῶν, εἰμὴ ὅταν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν μεγάλα συμφέροντα τοῦ ταμείου ἢ τῶν πολιτῶν. Οἱ τελωνειακοὶ φόροι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπιβάλλονται κατὰ τὸ δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον ἔχει βάσιν τὸ δέκα τοῖς ἑκατόν, ὑποβάλλει δηλονότι ὅλα τὰ ἀντικείμενα τὰ εἰσαγόμενα ἔξωθεν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν εἰς φόρον ἴσον μὲ τὸ δεκατημόριον τῆς ἀξίας των. Παρέκβασις γίνεται εἰς δύο περιστάσεις, α. διὰ τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης ὕλης, τὰ ὁποῖα, ὡς ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, ἀφέθησαν ἀφορολόγητα ἢ ὑποβάλλονται εἰς τέλος κατώτερον, καὶ δεύτερον διὰ τὰ ἀντικείμενα τῆς πολυτελείας, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται εἰς φόρον δεκαπέντε τοῖς ἑκατόν. Ὅτε, κύριοι, ἐνομοθετήθη κατὰ πρῶτον τὸ δασμολόγιον, ὁ καπνὸς ὑπεβλήθη εἰς φόρον ἑξήκοντα λεπτῶν τὴν ὀκάν· ὁ φόρος οὗτος ὑποθέτει ὅτι ἡ ἀξία τοῦ καπνοῦ ἀνέρχεται εἰς ἓξ δραχμάς, ἀλλ’ ἡ ἀξία τοῦ καπνοῦ δὲν εἶναι κατὰ μέσον ὅρον τοιαύτη καὶ ἑπομένως τὸ ἐπιβληθὲν τέλος ἦτον ἀνώτερον τοῦ ὅρου τῶν 15%. Νομίζω, ὅτι ὁ συντάξας τὸ δασμολόγιον ἐπλανήθη, διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει δικαιολογῶν τὴν ἐπιβολὴν τοιοῦτον μεγάλου φόρου εἰς τὸν καπνόν. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ἐπιβάλλονται βαρέα τέλη κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἢ ὅταν πρόκειται νὰ προστατευθῇ ἡ παραγωγὴ ἐγχωρίων προϊόντων ὁμοειδῶν μὲ τὰ εἰσαγόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἢ ὅταν τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα εἰσάγωνται εἰς μεγάλην ποσότητα, ὥστε ἡ ἐπιβολὴ τοῦ μεγάλου φόρου δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ δημόσιον μεγάλην χρηματικὴν πρόσοδον. Ὁ καπνὸς εἰς οὐδεμίαν τῶν κατηγοριῶν τούτων δύναται νὰ ὑπαχθῇ. Διότι δὲν εἶναι ἐκ τῶν προϊόντων ἐκείνων, τῶν ὁποίων πρέπει νὰ προστατεύηται ἡ ἐγχώριος παραγωγή, καθ’ ὅσον δὲν εἶναι ἐκ τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ ἐκ τῶν χρησίμων, τῶν ὁποίων ἡ αὔξησις ὠφελεῖ τὸν τόπον· ὅλοι δὲ γνωρίζομεν ὅτι ὅταν προϊόν τι προστατεύεται, αὐξάνει ἡ παραγωγή του καὶ ἡ αὔξησις αὕτη ἐπιφέρει πάντοτε τὴν αὔξησιν τῆς χρήσεως αὐτοῦ, διότι ὅσον προχειρότερα ἔχουν οἱ ἄνθρωποι τὰ ἀντικείμενα, τόσον εὐκολώτερα τὰ μεταχειρίζονται. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ καπνὸς δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὠφέλιμα εἰς τὸν τόπον, ὥστε νὰ προστατευθῇ ἡ ἐγχώριος αὐτοῦ παραγωγὴ δι’ ἐπιβολῆς βαρέος δασμοῦ κατὰ τὴν εἰσαγωγήν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁ λόγος τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσοδημάτων τοῦ δημοσίου, διότι καπνὸς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς τοσαύτην μεγάλην ποσότητα, ὥστε μία κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι αὐξάνει τὸν δασμὸν τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων καπνῶν κατὰ μίαν ἢ δύο δραχμὰς, θέλουσα νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν πρόσοδον σημαντικὴν εἰς τὸ δημόσιον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καπνὸς καταναλίσκεται πολὺς εἰς τὴν ἐπικράτειαν, ἀλλ’ οὗτος εἶναι ἐκ τῶν καπνῶν τῶν παραγομένων ἐν τῷ τόπῳ· ἔξωθεν δὲ εἰσάγεται πολὺς; ἢ ἂν εἰσάγεται εἰσάγεται λαθραίως, καὶ καὶ ἂν εἰσήγετο λαθραίως ὅταν τὸ τέλος ἦτο ἑξήκοντα λεπτῶν, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ μάθετε ἀπὸ ἐμὲ ὅτι πολὺ περισσότερον θέλει εἰσάγεται λαθραίως ὅταν αὐξήσῃ τὸ τέλος· διότι ὅσον μεγαλείτερα εἶναι τὰ τέλη, κατὰ τοσοῦτον αὐξάνουσι τὰ λαθρεμπόρια. Ὅτι δὲ δὲν εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα καπνὸς πρέπει νὰ τὸ πληροφορηθῆτε ἀπὸ τοὺς πίνακας τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τῶν πρὸ τοῦ 1864 ἐτῶν, διότι ἡ γενομένη ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἐντεῦθεν εἰσαγωγὴ ἔχει ἄλλον λόγον. Ἂν λοιπὸν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τῶν προηγουμένων τοῦ 1864 ἐτῶν, θέλετε ἰδεῖ ὅτι οὐδέποτε εἰσήχθη καπνὸς ἀνωτέρας ποσότητος τῶν 25 χιλιάδων ὀκάδων, ἐνίοτε δὲ ἡ εἰσαγωγὴ καταβιβάζεται εἰς πέντε καὶ τρεῖς χιλιάδας ὀκάδας. Ἡ ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἐντεῦθεν αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς ἔχει τὸν ἑξῆς λόγον· ἕνεκα τῆς νομοθεσίας, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὴν Τουρκίαν, ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅτι ἐσύμφερε, καπνὸς παραγόμενος ἐν Τουρκίᾳ νὰ ἔρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ πληρόνῃ τὰ τελωνειακὰ δικαιώματα, νὰ λαμβάνῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ νὰ ἐπανέρχεται εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν ἐπικράτειαν ὡς καπνὸς Ἑλληνικός. Τὸ ἐμπόριον ἀπῄτησε τότε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ, ἡ δὲ κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἀποτέλουν μέρος ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας, ἐκ τῶν ὁποίων προέκυπτεν ὅτι ὀλίγαι μόνον χιλιάδες ὀκάδες εἰσήρχοντο, ἐκ τῶν ὁποίων μικρὰν πρόσοδον ἀπελάμβανε τὸ δημόσιον, δὲν ἐδίστασε νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐμπόρων, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπροκάλεσα διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ τέλος τοῦ καπνοῦ ἠλαττοῦτο εἰς τριάκοντα λεπτά· εὐτυχῶς δὲ ἔχομεν ἐνταῦθα ἕνα μεγαλέμπορον ἐκ Σύρου, ὅστις δύναται νὰ σᾶς βεβαιώσῃ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἡ εἰσαγωγὴ ἐπολυπλασιάσθη, ἤθελε δὲ ἀναβιβασθῆ εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο μεταβολὴ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ εἰς τὰς Ἡγεμονίας καὶ τὴν Αἴγυπτον (Διάλογοι). Δυστυχῶς κατὰ τὰ 1867 ἀνεβιβάσθη ὁ δασμὸς εἰς μίαν δραχμὴν καὶ εἴκοσι λεπτά.

§75ΤΙΝΕΣ. Δύω δραχμάς.

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μόλις ἐγένετο αὐτὴ ἡ ὕψωσις, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν εἰς πεντήκοντα λεπτά. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσα, ποῖος λόγος δικαιολογεῖ σήμερον τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους; Κύριοι, ἐὰν ἐξακολουθῇ ἡ ἐμπορικὴ ἐπιχείρησις, τὴν ὁποίαν σᾶς προανέφερα καὶ ἥτις μὲ ἠνάγκασε κατὰ τὰ 1864 καὶ 1867 νὰ καταβιβάσω τὸν δασμὸν εἰς τριάκοντα καὶ πεντήκοντα λεπτὰ ἄνευ βλάβης τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς καὶ πρὸς ὄφελος τῆς ναυτιλίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, πᾶσα αὔξησις ἀποβαίνει λίαν ἐπιβλαβής. Ἂν δὲ, ὡς λέγουν, μετεβλήθη ἡ νομοθεσία ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἔπαυσεν ἡ ἐπιχείρησις, τότε πρὸς ποῖον σκοπὸν νὰ αὐξηθῇ ὁ δασμὸς, ἀφοῦ ἡ εἰσαγωγὴ θὰ περιορισθῇ πάλιν εἰς ἐλαχίστην ποσότητα, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴν θὰ ἀποῤῥοφήσῃ τὸ λαθρεμπόριον, ὅταν τὸ τέλος ὑψωθῇ εἰς τρεῖς δραχμάς; Ἑπομένως θεωρῶ ὅλως ἄσκοπον καὶ ματαίαν τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος ὑπουργὸς προτείνει καὶ τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Τρικούπης μὴ εὐχαριστούμενος ζητεῖ νὰ διπλασιάσῃ.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 75,000 ὀκάδες εἰσάγονται.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἀνέγνωσα τὴν Ἑρμούπολιν, ἐφημερίδα τῆς Σύρου, ἥτις ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ τέλους θέλει ἐξαλείψει ὁλοσχερῶς τὴν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ γίνηται. Μὴ πιστεύετε, ὅτι 75,000 ὀκάδες εἰσάγονται μόνον πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ἀπὸ τὰ 1862–1872 ηὔξησεν ὁ πλοῦτος καὶ τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν εἰσάγωνται 75,000 μὲ τὸ τέλος τῶν 50 λεπτῶν, μὲ τὸ τέλος τῶν 3 δραχμῶν δὲν θὰ εἰσαχθῇ οὔτε ὀκά.

§81ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Θὰ εἰσαχθῇ.

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λαθραίως.

§83ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅπως γίνεται εἰς τὸ τουμπεκὶ, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται τὸ περισσότερον λαθραίως.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῆς κλίμακος, τὴν ὁποίαν θαυμάζω πῶς μετὰ τόσα ἔτη ἠθέλησε νὰ μνημονεύσῃ ὁ κ. Χρηστίδης, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ᾖναι δικαιολογημένος δι’ ὅσα ἔλεγεν ὑπὲρ αὐτῆς πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι τότε τοὐλάχιστον διετηρεῖτο καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη, ἀλλ’ ἀπὸ τότε τὰ φῶτα ἀνεπτύχθησαν τοσοῦτον, ὥστε κλῖμαξ δὲν ὑπάρχει εἰς κἀμμίαν ἐπικράτειαν.

§85ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Διὰ τότε εἶπον.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι διὰ τὴν κατάστασιν τῆς γεωργίας, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν ὑπῆρχεν ἡ κλῖμαξ, δὲν ἤθελεν εἶσθαι καλλιτέρα. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, θέλω εἴπει διὰ νὰ ἐπανορθώσω ἐσφαλμένας τινὰς ἰδέας τοῦ κ. Τρικούπη καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀλληλεγγύην, τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ τῶν ἐθνῶν ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν. Ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραπονεθῇ κανὲν ἔθνος, ἐὰν ἀναβιβάσωμεν τὸν φόρον τῶν καπνῶν, διότι καὶ ἡ Ἀγγλία ἐπιβάλλει 3 σελίνια τὴν λίτραν· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἡ Ἀγγλία ἔκαμε τοῦτο οὐχὶ λόγῳ προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, διότι οὐ μόνον δὲν παράγεται τοιοῦτον εἶδος ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀπηγορευμένη ἡ παραγωγή του. Ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις, θέλουσα νὰ φορολογήσῃ τὴν κατανάλωσιν καὶ οὐχὶ τὴν παραγωγὴν, ἐσκέφθη, ὅτι ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο ἐπιβάλλουσα μέγαν φόρον εἰς τὸ τελωνεῖον, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ παραπονεθῇ διὰ τοῦτο· διότι δύναται νὰ ἀπαντήσῃ ὅτι ὄχι μόνον δὲν παράγει καπνὸν ἀλλ’ ὅτι καὶ ἀπηγόρευσε τὴν παραγωγήν του. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ εἴπῃ καὶ περὶ τῶν σύκων, τῆς σταφίδος καὶ ἄλλων ὀπωρικῶν, διότι πάντα ταῦτα ὑποβάλλονται εἰς βαρὺ τέλος λόγῳ ταμιευτικῷ καὶ οὐχὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς· ἐπίσης δὲν δύναταί τις νὰ παραπονεθῇ κατὰ τῆς Ἀγγλίας, ἂν φορολογῇ βαρέως τὴν ζάκχαριν τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κομιζομένην, διότι ἐπίσης φορολογεῖ καὶ τὴν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν παραγομένην. Τὸ παράδειγμα δὲ τῆς Γαλλίας, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Τρικούπης, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, διότι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πληρόνει ὁ εἰσάγων καπνὸν δὲν εἶναι τελωνειακὸν δικαίωμα, εἶναι ἐξαγορὰ τοῦ μονοπωλίου. Ἡ κυβέρνησις ἔχει τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ καὶ ὅλος ὁ καπνὸς πρέπει νὰ εἰσάγηται εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ δημοσίου, παρ’ οὗ καὶ πωλεῖται εἰς ὑψηλὰς τιμάς· ἀλλ’ ὅταν θέλῃ τις νὰ μὴ παραδώσῃ τὸν καπνόν του εἰς τὴν κυβέρνησιν μὲ τὴν ὡρισμένην τιμὴν, πληρόνει αὐτὸν καὶ τὸν κρατεῖ (διάλογοι). Ἔπειτα ἡ Γαλλία παραδέχεται προστατευτικὸν σύστημα, ἡ Γαλλία δὲν ἐκήρυξεν ὅ,τι εἴπομεν ἡμεῖς. Ἡμεῖς παρεδέχθημεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ ἔχομεν δασμολόγιον στηριζόμενον εἰς γενικὰς ἀρχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ τελωνειακὰ τέλη ὁρίζονται εἰς δέκα τοῖς ἑκατόν. Προχωρῶν ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσω πόσον ἐκ τοῦ παραγομένου καπνοῦ καταναλίσκεται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ἤθελον ὑποβάλει καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς φόρον βαρὺν, τώρα δὲ δὲν δύναται νὰ προτείνῃ μεγάλην φορολογίαν εἰς τὸν ἐγχώριον καπνὸν, διότι φοβεῖται μήπως φορολογήσῃ καὶ τὸν ἐξαγόμενον καὶ οὕτω βλάψῃ τὴν παραγωγήν. Κατὰ τοῦτο εἶμαι σύμφωνος, διότι ἀληθῶς δὲν εἶναι εὔκολον νὰ χωρισθῇ ὁ καταναλισκόμενος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καπνὸς καὶ ὁ ἐξαγόμενος διὰ τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλὰ δὲν ἐνόησα πῶς ὁ κ. Τρικούπης φρονεῖ, ὅτι ἐπιβάλλων φόρον βαρὺν εἰς τὸν ἔξωθεν ἐρχόμενον καπνὸν φορολογεῖ τὴν κατανάλωσιν, ἐνῷ ἐκ τοῦ εἰσαγομένου ἔξωθεν καπνοῦ ἐλαχίστη ποσότης καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, ὁ δὲ ἄλλος ἐξάγεται πάλιν, καὶ θέλοντες νὰ φορολογήσητε αὐτὸν βλάπτετε τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν ναυτιλίαν.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιχείρησις αὕτη μετὰ τὰ ληφθέντα ἐν Τουρκίᾳ μέτρα καὶ τὸ μονοπώλιον ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐτελείωσε.

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συγκεφαλαιόνων ὅσα ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγγίζητε τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀφήσητε εἰς τὰ 50 λεπτὰ, διότι ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ἢ ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ ἐπιχείρησις καὶ τότε διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους θὰ τὴν καταστρέψωμεν, ἢ δὲν ἐξακολουθεῖ καὶ τότε ἡ εἰσαγωγὴ θὰ παύσῃ. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μείνῃ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν 50 λεπτῶν, συμφωνῶν μετὰ τοῦ κ. Χρηστίδου.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ ὁ κ. Χρηστίδης (διάλογοι θορυβώδεις).

§90ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Κύριε Σωτηρόπουλε, ἔχω νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν. Εἴπετε ὅτι ὁ καπνὸς δὲν εἶναι ἐκ τῶν προϊόντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παράγουν μεγάλα συμφέροντα, διὰ νὰ ληφθῇ καὶ ἐξετασθῇ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν· ἐγὼ τὸν θεωρῶ ὡς μίαν σπουδαίαν ἐγχώριον παραγωγήν.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι προϊὸν, τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν παραγωγήν· δὲν ἔχει συμφέρον ὁ τόπος νὰ καπνίζουν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ μᾶλλον νὰ μὴ καπνίζουν.

§92ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ· εἴπετε, ὅτι δὲν ἐξάγεται καπνὸς ἑλληνικὸς, ὅτι καταναλίσκεται ὅλος ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο καὶ ἔχω πρακτικώτατον παράδειγμα· ἐδῶ ἔχομεν τὸν Σταμόπουλον, ὁ ὁποῖος ἔκαμε 500,000 δραχ. περιουσίαν καὶ τὴν ἔκαμεν ἀπὸ ὅσα καπνὰ μετέφερεν εἰς Ἀλεξάνδρειαν. Βλέπετε πόση παραγωγὴ εἶναι· ἀλλ’ οὐ μόνον καταναλίσκεται ἀλλὰ καὶ μένει περίσσευμα, τὸ ὁποῖον κατασταίνει τοὺς ἀνθρώπους εὐτυχεῖς. Εἰς τὴν Τριχωνίαν εἴχομεν ἐτησίαν παραγωγὴν 600,000 ὀκάδων καὶ ἐφέτος θὰ φθάσῃ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Μίαν τοιαύτην τεραστίαν πρόσοδον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ μὴ ἔλθωμεν εἰς μίαν θεραπείαν τῆς ζημίας τοιούτων παραγωγῶν; Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ πολλὴν προσοχὴν εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο.

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Φόρος ὁ ὁποῖος ἰσοδυναμεῖ, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὑπερτερεῖ, μὲ τὴν ἀξίαν τοῦ φορολογουμένου προϊόντος εἶναι φόρος ἄδικος· ἀλλ’ ἐν γνώσει ὅτι εἶναι ἄδικος ἐλάβομεν τὸ μέτρον νὰ τὸν ἐπιβάλωμεν θέλοντες νὰ ὑπηρετήσωμεν συμφέροντα ἐγχώρια. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὁ προτεινόμενος φόρος, εἴτε εἰς 1,50 εἴτε εἰς δραχμὰς 3 αὐξήσει, εἶναι ἄδικος· ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ προστατευθῇ ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ ἥτις εὐτυχῶς βαίνει αὐξάνουσα, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ληφθῇ αὐτὸ τὸ προστατευτικὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. Ἡ μεγαλητέρα παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, ὡς γνωρίζετε, γίνεται εἰς τοὺς δύο νομοὺς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Φθιωτιδοφωκίδος, ἰδίως δὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Τριχωνίας, ἔνθα ἡ παραγωγή, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχομεν, εἶναι ἐλπὶς νὰ ὑπερβῇ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ὀκάδων. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας ταύτης ὑπεβλήθη ἀναφορὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, φέρουσα ὑπὲρ τὰς 100 ὑπογραφὰς τῶν κατοίκων, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν νὰ ληφθῇ πρόνοια κυβερνητικὴ ὑπὲρ τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς τοῦ σημαντικοῦ τούτου προϊόντος. Οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης παραπονοῦνται, ὅτι ἐνῷ ὁ εἰς τὴν Τουρκίαν μεταφερόμενος ἡμέτερος καπνὸς πληρόνει δασμὸν δραχ. 3, ὁ ἐκ Τουρκίας εἰσαγόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα πληρόνει 50 μόνον λεπτὰ· παραπονοῦνται ἑπομένως κατὰ τῆς τοιαύτης ἀνισότητος καὶ ζητοῦν νὰ ὑπάρξῃ ἀμοιβαιότης ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τοῦ εἴδους τούτου. Ὅταν ἔλαβον τὴν ἀναφορὰν, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω σπουδαίως τὸ ζήτημα πρὶν δὲ προβῶ εἰς καμμίαν ἀπόφασιν συνέστησα ἐπιτροπὴν καὶ παρεκάλεσα τοὺς κυρίους Χρηστίδην, Τρικούπην, Κεχαγιᾶν, Βαλασόπουλον, Σκαλτσᾶν καὶ Δρόσον νὰ μοὶ δώσωσι τὴν γνώμην των ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄνευ ἀντιῤῥήσεως σχεδὸν συνεφώνησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ τοῦ εἰσαγομένου ἔξωθεν πρέπει ν’ αὐξηθῇ, ἀλλ’ οἱ μὲν ἐπρότειναν τὴν αὔξησιν εἰς μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν, οἱ δὲ εἰς τρεῖς δραχμὰς, ὑπερίσχυσεν ὅμως ἡ γνώμη τῆς μιᾶς καὶ ἡ ἡμισείας δραχμῆς. Τὸ 1867, ὅτε ἐτροποποιήθη τὸ δασμολόγιον ὑπουργοῦντος τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα εἶχε προσδιορισθῆ εἰς 1½ δραχμὴν, κατόπιν δὲ διὰ Β. διατάγματος ἠλαττώθη ὁ φόρος εἰς 50 λεπτὰ, διότι ἐλάμβανον χώραν λαθρεμπόρια. Ἀλλ’ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πατὴρ καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἰδέας, δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ συμφωνήσῃ μετὰ τῶν λοιπῶν μελῶν, ὅτι πρέπει ν’ αὐξηθῇ ὁ φόρος εἰς μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἀφοῦ ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς συνεφώνησαν, ἐξήτασα ἀκολούθως τὴν ὑπόθεσιν καὶ διὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἐπείσθην δὲ ὅτι ὀφείλομεν νὰ χορηγήσωμεν προστασίαν τινὰ εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν καὶ ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἰς τὴν Βουλὴν. Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ὁ ἀξιότιμος κύριος Τρικούπης ἐπανέλαβε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τοῦ νὰ προσδιορισθῇ ὁ φόρος εἰς δραχμ. τρεῖς· ἐγὼ σκεφθεὶς, ὅτι εἴτε εἰς μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν προσδιωρίζετο, εἴτε εἰς τρεῖς, ἦτον ἐξ ἴσου ἄδικος, ἐπιδιώκων δὲ ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν, τὸν τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ παραδεχθῶ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κυρίου Τρικούπη, διότι εἷς καὶ μόνος λόγος ὑπηγόρευε τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπερ πραγματοποιεῖται, ὁποτέραν ἐκ τῶν δύω φορολογιῶν παραδεχθῶμεν.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἀπαγορεύσατε τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ, διότι ὁ προσδιορισμὸς φόρου τριῶν δραχμῶν ἰσοδυναμεῖ μὲ ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσαγωγῆς.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαγορεύοντες τὴν εἰσαγωγὴν δὲν θὰ κατορθώσητε ἄλλο παρὰ νὰ ἐμποδίσητε τὴν εἰσαγωγὴν καπνοῦ μόνον 70 χιλιάδων ὀκάδων.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον 70 χιλιάδες· κατὰ τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας τῶν τελευταίων ἐτῶν, εἰσήχθησαν 111 χιλιάδες, καὶ τελευταῖον παρουσιάζονται 75 χιλιάδες ὡς εἰσαχθεῖσαι. Ἐν τούτοις ἐπειδὴ πρόκειται νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον προστασίας ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ ποσὸν τὸ εἰσαγόμενον ἢ τὸ καταναλισκόμενον, ἀλλ’ εἰς τὸν σκοπὸν, ὅστις εἶναι τὸ νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν διὰ παντὸς δυνατοῦ τρόπου. Λοιπὸν εἴτε ἀπαγορεύσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ, εἴτε ἐπιβάλωμεν φόρον βαρύν, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, διότι ὁ σκοπός μας ἐπιτυγχάνεται. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐλπίζω, ὅτι θὰ γίνῃ παραδεκτὸν διὰ τὸν λόγον, ὅτι πάντες πρέπει νὰ συμμερισθῶμεν τὴν ἀνάγκην ταύτην, τοῦ νὰ προστατεύσωμεν δηλ. τὰ ἐγχώρια προϊόντα ἀπέναντι ξένων προϊόντων, τὰ ὁποῖα εἰσερχόμενα εἰς τὸν τόπον ἀπομακρύνουν τὰ κεφάλαια ἀπὸ αὐτὸν καὶ τὰ μεταφέρουσιν εἰς ξένους τόπους· ἡ αὔξησις δὲ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους δὲν ἐπιδιώκει τὴν αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους, ὥς τινες ἰσχυρίσθησαν, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην αὔξησιν τοῦ τέλους δὲν θὰ εἰσαχθῇ καὶ δὲν θὰ φορολογηθῇ καπνός· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ συμφέρον, ὁποῖον εἶναι τὸ ἐκ τοῦ φόρου τῶν 70 χιλιάδων ὀκάδων, ὅστις ἀνέρχεται εἰς 35,000 δραχμὰς πρὸς λεπτὰ 50 κατ’ ὀκᾶν κατὰ τὸ ἰσχῦον δασμολόγιον, ὅταν πρόκειται νὰ προστατεύσῃ μίαν ἐγχώριον παραγωγὴν, καὶ ἑπομένως νομίζω, ὅτι προκειμένου νὰ προστατεύσωμεν ἓν ἐγχώριον συμφέρον, δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα μετὰ τοσαύτης λεπτολογίας. Ὁ σκοπὸς εἶναι ἐθνικὸς, οὕτως εἰπεῖν, διότι ὅπως ἡ Τουρκία π. χ. φορολογεῖ τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν μὲ 3 δραχμὰς ὅπως προστατεύσῃ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, οὕτω πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ αὐτὸ μέτρον ἐξ ἀμοιβαιότητος. Εἶχον ἀληθῶς δίκαιον οἱ κάτοικοι παραπονούμενοι, ὅτι ἐνῷ πληρώνουν φόρον εἰσάγοντες καπνὰ εἰς τὴν Τουρκίαν 3 δραχμὰς, ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἐκ τῆς Τουρκίας ἐνταῦθα εἰσαγόμενοι καπνοὶ πληρώνουν 50 λεπτά. Ταῦτα θέλω νὰ διορθώσω ἐξ ἀμοιβαιότητος καὶ θέλων νὰ παράσχω προστασίαν εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ὑπέβαλον τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ μεταξὺ τῆς 1,50 δραχ. καὶ τῶν 3 δραχμῶν, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Τρικούπη, μάλιστα διὰ τὸ ὁμοιόμορφον νομίζω ἀναγκαῖον νὰ παραδεχθῶ καὶ τὴν ἑτέραν πρότασιν αὐτοῦ περὶ τῆς μὲ τὸ αὐτὸ τέλος φορολογίας τοῦ κομμένου καπνοῦ, τῶν σιγάρων κλπ, διότι τὰ διάφορα ταῦτα εἴδη τοῦ καπνοῦ ὑπόκεινται εἰς διάφορον δασμόν. Λοιπὸν διὰ τὸ ὁμοιόμορφον παραδέχομαι νὰ προσδιορισθῇ τὸ τέλος τῆς εἰσαγωγῆς ὅλων τῶν εἰδῶν τοῦ καπνοῦ εἰς δραχ. τρεῖς.

§97ΔΥΟΒΟΥΝΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔρχομαι εἰς ἀνασκευὴν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· τοῦτο γνωρίζω, ὅτι ἡ γεωργία εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα κατεστράφη, ὡς τοῦτο εἶναι πασίγνωστον· εἰς μεγάλας μάλιστα ἐπαρχίας, ὡς εἰς τὸ Ἀγρίνιον, εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν, εἰς τὸν Βάλτον, εἰς αὐτὴν τὴν Εὔβοιαν καὶ εἰς τὴν Λοκρίδα οἱ γεωργοὶ ἐδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ, ἡ ὁποία προοδεύει, καθὼς καὶ εἰς τὰ βαμβάκια, διότι κατεστράφησαν τὰ σιτηρὰ ἕνεκα τῆς ἀφορίας. Εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι δὲν εἰσάγονται καπνὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι μόνον εἰς τὴν Κέρκυραν εἰσάγονται χιλιάδες δέσμαι καπνοῦ ἀπὸ τὸ τουρκικὸν, καθὼς καὶ εἰς τὴν Σύρον καὶ εἰς τὰς Πάτρας· αἱ ὅμοροι ἐπαρχίαι Ἤπειρος καὶ Θεσσαλία καθὼς καὶ ἡ Μακεδονία παράγουν ἄφθονα καπνὰ, τὰ ὁποῖα λαθραίως ἔρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα· τοῦτο ὅμως εὐκόλως ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ καταστρέψῃ καὶ νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν πάσχουσαν γεωργίαν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ εἴπω.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δι’ ἐμὲ ἔχει ἀξίαν ὑπὸ τὸν τύπον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον τὸ παρουσιάζει ὁ κ. ὑπουργός, διότι ῥιζικῶς διαφωνῶ καὶ εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀκολουθήσω τὴν κυβέρνησιν εἰς τοὺς ἑλιγμοὺς αὐτοὺς τῆς προστασίας τῶν ἐγχωρίων προϊόντων. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐσυζητήθη ἄλλοτε σπουδαίως εἰς τὰς Ἑλληνικὰς βουλὰς καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου ὑπερίσχυσε· τὸ σύστημα τοῦτο τῆς προστασίας παντοῦ ἔπεσε καὶ εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου τολμᾷ νὰ παρουσιασθῇ. Ὁ κ. ὑπουργός, ἐπαναλαμβάνων τὸ σύστημα τοῦτο, δὲν δύναται νὰ μᾶς ἔχῃ ὀπαδούς· εἶμαι κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης, διότι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ δεύτερον διότι θεωρῶ περιττὴν τὴν διάταξιν αὐτήν. Ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἐκ τούτου λαμβάνει τὸ Ταμεῖον, εἶναι μικρός, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀναγνωρίζωμεν σήμερον τὸ σύστημα τῆς προστασίας, οὐδὲν ὠφελεῖ· ἀλλὰ τότε διατί μόνον νὰ προστατεύσητε τοὺς καπνούς; Δεχθῆτε γενικωτέραν προστασίαν ἐφ’ ὅλων τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, δι’ ἀγορὰν τῶν ὁποίων δίδομεν τόσα χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ἂς κλείσωμεν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ ξενικὸν ἐμπόριον. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἤδη, τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον πρὸ πολλοῦ καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὸ θέσω εἰς νέαν συζήτησιν· θέλετε, κύριοι, νὰ προστατεύσητε τοὺς ἐγχωρίους καπνούς, τῶν ὁποίων ἡ παραγωγή ἀνέρχεται εἰς δύο ἑκατομμύρια...

§99ΣΚΑΛΤΣΑΣ. Τέσσαρα ἑκατομμύρια.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τόσῳ καλλίτερα. Ἡ ἔλλειψις λοιπὸν τῶν 70,000 ὀκάδων ἔξωθεν ἐρχομένων δὲν ὠφελεῖ, ὥστε δι’ αὐτὸ νὰ δεχθῶμεν τὸ προστατευτικὸν σύστημα· θὰ ἀποδείξωμεν μόνον ὅτι ἀντὶ νὰ προοδεύωμεν ὀπισθοδρομοῦμεν, καὶ δὲν θέλομεν κάμει οὐδὲν ἄλλο παρὰ νὰ καθιερώσωμεν ἀρχὰς, ἃς ὅλος ὁ κόσμος ἀπέῤῥιψε. Χαίρω δὲ διότι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἠθέλησε ν’ ἀποδεχθῇ τὴν καθιέρωσιν τοιούτων ἀρχῶν, ἀλλὰ δὲν δέχεται, ὅπως ἐγώ, τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου γενικὴν καὶ ἀπόλυτον· ὑποχωρεῖ, φαίνεται, διὰ τὰ καπνὰ τῆς πατρίδος του. Ἐγὼ δὲν δέχομαι ἐξαίρεσιν οὔτε διὰ τὴν Μεσσηνίαν οὔτε δι’ οὐδὲν ἄλλο μέρος· ἐγὼ δέχομαι τὸν κανόνα διὰ πάντα τόπον καὶ χρόνον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ ἐὰν κατορθώσωμεν ν’ ἀπαγορεύσωμεν 70,000 καπνοῦ νὰ μὴ ἔρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὐδεμίαν προστασίαν δίδομεν εἰς τὸν καπνὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων ὀκάδων, τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς παράγει· εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν θὰ ἐμποδίσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν καὶ τοῦ καπνοῦ αὐτοῦ, διότι τὰ λαθρεμπόρια εἰς τοιαύτας περιστάσεις παντοῦ ἐξουδετερόνουν τὰ μέτρα ταῦτα· ἂν καθιερώσωμεν φόρον ὑπέρογκον, τὸ λαθρεμπόριον θὰ ἐνισχυθῇ καὶ δὲν θέλει ὠφεληθῆ τὸ δημόσιον, οὕτω δὲ δὲν κερδίζομεν τίποτε.

§101Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκτὸς τούτου, συνειθίζομεν καὶ τὸν κόσμον εἰς τὸ λαθρεμπόριον.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ συνέβη, ὅταν ἐταξείδευον εἰς τὴν Γαλλίαν, νὰ συνταξειδεύσω μὲ πολλοὺς καπνεμπόρους, οἱ ὁποῖοι ἀκινδύνως εἰσήγαγον καπνοὺς, χωρὶς νὰ τοὺς ἐννοήσουν οἱ ἐκεῖ τελωνοφύλακες. Θὰ φυλάξωμεν καλλίτερα ἐδῶ; ἐλπίζετε νὰ ἐμψυχωθῇ οὕτως ἡ παραγωγή; Ἀλλ’ ὅταν οἱ ἄνθρωποι οἱ ἁβροδίαιτοι ἐξακολουθοῦν, ὡς λέγουσι, νὰ κάμνουν χρῆσιν τῶν πραγμάτων μόνον διότι εἶναι ἀκριβὰ, δὲν θὰ κάμουν χρῆσιν τοῦ εὐθηνοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἀλλὰ τοῦ ξενικοῦ· λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν ἡ προστασία ἐνταῦθα καταπίπτει· ἑπομένως τὴν διάταξιν ταύτην ὡς προστατευτικὴν τὴν πολεμῶ μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν, καὶ δὲν θέλω συμφωνήσει μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν δρόμον τῆς προστασίας, τὸν ὁποῖον ἔλαβε.

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν σήμερον τὸ σπουδαῖον ζήτημα τῆς προστασίας τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, ὅπως ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος τὸ ἀνεβίβασεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ χορηγήσωμεν εὐκολίαν τινὰ εἰς πολυάριθμον τάξιν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομὴν καὶ τὴν προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως· περὶ τούτου καὶ μόνον περὶ τούτου πρόκειται καὶ οὐχὶ περὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου, ὁποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς προστασίας ἢ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου. Ὡς ἐκ τῆς ἀπὸ τὴν Τουρκίαν εἰσαγωγῆς καπνοῦ 75 ἢ 100 χιλιάδων ὀκάδων, μία πολυάριθμος τάξις συμπολιτῶν μας παρεπονέθη, ὅτι ἐνῷ ὁ εἰσαγόμενος εἰς τὴν Τουρκίαν Ἑλληνικὸς καπνὸς φορολογεῖται πρὸς 3 δραχμὰς ἡ ὀκᾶ, ὁ εἰσαγόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Τουρκίας πληρόνει μόνον 50 λεπ. καὶ ἐζήτησαν ὅπως ἡ Κυβέρνησις φροντίσῃ νὰ πληρόνουν καὶ τὰ ἐκ τῆς Τουρκίας εἰσαγόμενα καπνὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸν αὐτὸν φόρον, ἢ νὰ ἐνεργηθῇ διπλωματικῶς ὥστε τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ εἰσαγόμενα εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ πληρόνουν τὸν αὐτὸν φόρον, τὸν ὁποῖον πληρόνουν καὶ τὰ τουρκικά, εἰσαγόμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα, τουτέστι 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ δευτέρα αὕτη πρότασις τῶν παραπονεθέντων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ, παρεδέχθημεν τὴν πρώτην καὶ ηὐξήσαμεν τὸν φόρον εἰς 1.50 δραχμήν· περὶ τούτου δέ, ὡς σᾶς εἶπον, ἐσύστησα ἐπιτροπήν, ἥτις καὶ συνεφώνησεν, ὅτε δὲ ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐδεὶς ἐγένετο λόγος κατὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως, καὶ οὔτε ἤθελε γίνει, ἐὰν ὁ κύριος Τρικούπης δὲν ἔῤῥιπτε τὸ σκάνδαλον τῆς αὐξήσεως ἀπὸ δραχμὰς 1½ κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς 3 δραχμάς. Προκειμένου λοιπὸν περὶ μιᾶς τόσον ἁπλῆς ὑποθέσεως, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἀναβιβάσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν ὑψηλὴν περιωπήν, εἰς ἣν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος τὸ ἀνεβίβασε.

§104ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, παρουσίασε τὴν αὔξησιν ὡς λόγον ταμιευτικόν, προσέθετο δὲ ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ καὶ προστασία εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγήν.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκον.). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἐννοῶ παντάπασι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ προκειμένου φόρου ν’ αὐξήσω τὰ δημόσια εἰσοδήματα· δὲν ἔχω λοιπὸν λόγον ταμιευτικόν, ἀλλ’ ἁπλῶς προστατευτικόν, δηλ. νὰ δώσω μικρὰν προστασίαν καὶ συνδρομὴν εἰς μίαν μεγάλην τάξιν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ προϊόντος, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τοσαύτην ἀνάπτυξιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι μιᾶς γενικῆς φωνῆς, ἐκφερομένης ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα τῆς παραγωγῆς τοῦ προϊόντος τούτου, δὲν ἠδύνατο νὰ κλείσῃ τὰ ὦτά της καὶ νὰ μὴ δώσῃ τόσον ἀσήμαντον συνδρομήν. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι, ἀφοῦ καὶ ἡ παρ’ ἐμοῦ συστηθεῖσα ἐπιτροπὴ ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως, ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸν ἀπόλυτον σκοπὸν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ προστατευτικὸν σύστημα, ὡς ἐφοβήθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ δὲν ἔχει ἀνάγκην προστασίας, εἶναι πολλοὶ βουλευταὶ ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων καὶ ἂς κρίνουν καὶ ἀποφασίσουν· ἐγώ, κύριοι, δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ δεχθῶ τὴν αὔξησιν εἴτε τῆς μιᾶς καὶ ἡμισείας, εἴτε τῶν 3 δραχμῶν, διότι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ εἶναι ὡς πρὸς τὸ λαθρεμπόριον, καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὡς ἁρμόδιον ὑπουργὸν, τὸ προστατευτικὸν τοῦτο μέτρον, ἀλλὰ εἰς περιωρισμένον ἐπὶ ἑνὸς εἴδους ἐγχωρίου προϊόντος. Ἂν ἡ Βουλὴ εὑρίσκῃ τοὺς λόγους ὀρθοὺς καὶ ἀποχρῶντας, ἂς παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἂν δὲ τοὐναντίον, ἂς σκεφθῇ ἄλλως πως· εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα λύονται οἰκογενειακῶς.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου λίαν καθαρῶς ἐξήγησε ποία ἦτον ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν λόγων, διὰ τῶν ὁποίων ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα, καὶ τῶν λόγων, διὰ τῶν ὁποίων ὁ κύριος ὑπουργὸς ὑπεστήριξεν αὐτήν Τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ταμιευτικὸς, εἶναι νόμος ἀφορῶν εἰς αὔξησιν φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, καὶ τοῦ φόρου ἐκείνου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη παντοῦ ὡς ὁ φόρος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ αὔξησις ἄνευ καταπιέσεως τῶν φορολογουμένων, διότι κατ’ οὐδὲν θὰ βλαφθῇ ὁ τόπος, ἂν διὰ βαρείας φορολογίας περιορισθῇ ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ. Φόροι ἐπιβαλλόμενοι εἰς τὴν ζάκχαριν, εἰς τὸν καφὲν, εἰς τὸν σῖτον, φέρουσι βλάβην εἰς τὸν τόπον, περιορίζοντες ὠφέλιμον ἀπολαυὴν τῶν φορολογουμένων· ἀλλ’ ὁ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ φόρος οὐδεμίαν φέρει βλάβην, διότι ἡ ἀπολαυὴ τοῦ καπνοῦ δὲν ἔχει τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα. Θὰ ἦτο περιττὸν νὰ κάμω λόγον περὶ τούτου μετὰ τὴν ἐξήγησιν, ἣν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ἂν δὲν μὲ παρεξήγει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης. Ἀπορῶ δὲ πῶς μὲ παρεξήγησεν· ἐγὼ εἶπον σαφῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸν φόρον τοῦτον προτείνω ὡς φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἂν δὲ ἔχῃ καὶ συνεπείας προστατευτικὰς, τοῦτο εἶναι εὐάρεστον. Ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης δόσας εἰς τοὺς λόγους μου τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν τοῖς ἔδωκεν, ἠδίκησε καὶ ἐμὲ καὶ τὸν ἑαυτόν του. Δὲν δύναται νὰ πιστεύῃ ὅτι ἤθελόν ποτε παραγνωρίσει τὰς γενικὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας πρεσβεύω ἐπὶ τοῦ ζωτικοῦ ζητήματος τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, χάριν τοπικῶν συμφερόντων. Ἴσως ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης ἐλανθάσθη ἐνθυμηθεὶς ἄλλην συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὑπεστήριξε διάταξιν περὶ σύκων τῆς Μεσσήνης, ὅτε ἦτον ὑπουργὸς ὁ κ. Σωτηρόπουλος, τὸν ὁποῖον καὶ τοι ὑπουργὸν φίλον τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐγκατέλιπε μὲ μόνην τὴν ψῆφόν του κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην, ἐν τῇ βουλευτικῇ συνόδῳ τοῦ 1865.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ προστασίας τότε.

§108ΜΠΟΥΤΟΣ. Θ’ ἀποδειχθῇ ὅτι τότε ὁ φόρος ηὔξησε.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ παρεξήγησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα, ὡς μὴ ὤφελε, θὰ παρατηρήσω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῶν παρὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου ῥηθέντων. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐστήριξε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸν ἀρχικὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τῶν 50 λεπτῶν τὴν ὀκὰν, πρῶτον, εἰς τὸ ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν κίνησιν τῆς ναυτιλίας μας, ἐπωφελουμένης τοῦ εὐτελοῦς τοῦ φόρου τούτου, ὅπως ἐξελληνίζῃ τὸν τουρκικὸν καπνὸν καὶ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ βʹ. εἰς τὸ ὅτι τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως τοῦ ξένου καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἐλάχιστον, καὶ ἔφερεν εἰς ἀπόδειξιν τοὺς πίνακας τοὺς πρὸ τοῦ 1864. Δὲν συμφωνῶ καὶ πρὸς τὰς δύο γνώμας. Μετὰ τὴν τελευταίαν ἐν Τουρκίᾳ περὶ καπνῶν νομοθεσίαν ἔπαυσεν ἐντελῶς ἡ ἐπιχείρησις αὕτη τοῦ ἐξελληνισμοῦ τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς μεταφορᾶς του ἐκ νέου εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου κ. Σεβαστόπουλος σᾶς εἶπεν, ὅτι μὲ τὸν φόρον τῶν 50 λεπτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπωφελῶς ὁ ἐξελληνισμὸς, καὶ ὅτι ἔπρεπε πρὸς τοῦτο ὁ φόρος νὰ ἦναι λεπτὰ 30· ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἤθελε γίνει τοιαύτη ἐλάττωσις, δὲν ἤθελε κατορθωθῇ ἤδη ὁ σκοπὸς, διότι ἔπαυσαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους καθίστατο ἐφικτὸν πρότερον τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ ἐμπορίου. Ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐν Ἑλλάδι καταναλισκομένου ξενικοῦ καπνοῦ, τὸ διδόμενον εἰς ὃ ἐστηρίχθη ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι πρὸ τοῦ 1864 τὸ εἰσαγόμενον ποσὸν ἦτο κατ’ ἀνώτατον ὅρον 25,000 ὀκάδες, συνήθως δὲ ἐλάχιστον, τοῦτο οὐδόλως ἀποδεικνύει κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἡ κατανάλωσις καὶ ἤδη δὲν εἶναι ἀνωτέρα. Ἡ πρόοδος τοῦ τόπου ἔκτοτε καὶ ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τῆς πολυτελείας ὑπάρχει μεγίστη, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου ἐπέφερε μεταβολὴν εἰς τὸ εἰσαγόμενον ποσὸν, διότι ἐν Κερκύρᾳ γίνεται μεγάλη κατανάλωσις ξενικῶν καπνῶν, ὥστε πιστεύω μᾶλλον εἰς τοὺς πίνακας τοῦ κ. ὑπουργοῦ, κατὰ τοὺς ὁποίους 75,000 ὀκάδες εἰσάγονται πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, παρὰ εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Αἱ δὲ 75,000 ὀκάδες μένουσιν ἐν τῷ τόπῳ, ἀφοῦ ἔπαυσε τὸ εἶδος ἐκεῖνο τῆς βιομηχανίας, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Σωτηρόπουλος σᾶς ἐλάλησεν, ἤτοι τὸ τοῦ ἐξελληνισμοῦ τοῦ καπνοῦ πρὸς ἐξαγωγὴν· ἔπαυσε δὲ πρῶτον, διότι μετεβλήθη ἡ περὶ καπνοῦ νομοθεσία ἐν Τουρκίᾳ, δεύτερον, διότι ὁ ὑφιστάμενος φόρος περιορίζει τὴν ὠφέλειαν...

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Τουρκία δὲν παρεχώρησε τὸ προνόμιον τοῦ καπνοῦ παρὰ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Σεβαστόπουλος εἶναι πεπλανημένον, διότι τὰ 50 λεπτὰ εἶναι ἀπὸ τὰ 1867, καὶ ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τοῦ ἐμπορίου, θέλετε ἰδῆ ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι πολὺ μεγάλη, καὶ εἰσέτι ἐξακολουθεῖ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νὰ γίνεται.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει τρίτος ἄλλος λόγος σπουδαῖος ἐκτὸς τῶν δύο οὓς προανέφερον, καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς· Ὅτε εἰσήχθη ἐν Ἑλλάδι τὸ εἶδος τοῦτο τῆς βιομηχανίας, ἡ τουρκικὴ πρεσβεία διεμαρτυρήθη. Ἐκ μέρους τῆς τουρκικῆς κυβερνήσεως ἐγένοντο παραστάσεις ὄχι μόνον πρὸς τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλας εὐρωπαϊκὰς κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων ἡ τουρκικὴ κυβέρνησις ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν, εἰς παῦσιν τῆς κατ’ αὐτὴν καταχρήσεως ταύτης· ἀφοῦ δὲ ἐπείσθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ δικαιώματί της δὲν παρεδέχετο τὰς ἀπαιτήσεις αὐτῆς, οὐδ’ ἐθεώρησε τὴν διαμαρτύρησίν της δεδικαιολογημένην, ἐφρόντισε καὶ ἔλαβε διοικητικὰ ἄλλα μέτρα, δι’ ὧν κατέστησε τὸ ἐμπόριον τοῦτο σχεδὸν ἀδύνατον, καὶ βλέπετε ἐν τῷ πίνακι ὅτι ἀπὸ τοῦ 1867 ἐλαττοῦται ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι ἕως ὅτου ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς μόνην τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν. Ἀλλὰ, προσέθηκεν ὁ κύριος Σωτηρόπουλος, εἰς τί σᾶς ὠφελεῖ ὁ βαρὺς δασμὸς, ἀφοῦ ἐλαττόνει τὴν εἰσαγωγὴν πρὸς ζημίαν τοῦ ταμείου καὶ προστατεύει τὴν παραγωγὴν προϊόντος, τὸ ὁποῖον ἐφ’ ὅσον καταναλίσκεται ἐν τῷ τόπῳ δὲν εἶναι ὠφέλιμον; Ποῖον θὰ ᾖνε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προτεινομένης αὐξήσεως τοῦ φόρου; Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖνε ὅτι 75,000 ὀκάδες, αἵτινες καταναλίσκονται ἤδη ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καπνοῦ ἢ θὰ ἐξακολουθῶσι καταναλισκόμεναι, ἀποφέρουσαι σπουδαῖον ἔσοδον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἢ θὰ ἀντικατασταθῶσιν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει διὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ καπνοῦ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὁ φόρος αὐτὸς ἐμποδίζει τὴν εἰσαγωγὴν ξένου καπνοῦ, ὠφελεῖ τὸν τόπον, διότι δὲν θὰ ἐξάγωνται τὰ πλεῖστα τῶν χρημάτων, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὸ ἀντίτιμον τοῦ μὴ εἰσαγομένου ξένου καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐπηρεάζει ὁ δασμὸς καὶ δι’ ἄλλου τρόπου. Ἡ ὕψωσις τῆς τιμῆς τῶν καπνῶν τῆς πολυτελείας θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ εἴδους τούτου καὶ θὰ ἀποκτήσωμεν ἐν Ἑλλάδι καπνὸν καλλιτέρας ποιότητος, διότι ἠξεύρετε ὅτι ὁ καπνὸς ὁ ἑλληνικὸς εἶναι κατώτερος τοῦ τουρκικοῦ. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ, ὀλίγη θὰ ᾖνε ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς, ἥτις θὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ φόρου τούτου, διότι οἱ ἁβροδίαιτοι καὶ οἱ συνειθισμένοι νὰ κάμνουν χρῆσιν τῶν ξένων καπνῶν δὲν θὰ ἐμποδισθῶσι νὰ μεταχειρίζωνται αὐτὸν ἕνεκα τῆς προσθήκης τριῶν δραχμῶν εἰς τὴν τιμήν του. Ἐὰν σκεφθῶμεν, κύριοι, ὅτι συνήθης τιμὴ τοῦ καλοῦ καπνοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει εἶναι ἓν εἰκοσάφραγκον ἡ ὀκᾶ, παραλείπω ὅτι ὑπάρχουν καπνοὶ τιμώμενοι 2 ἢ καὶ 3 εἰκοσάφραγκα, οἵτινες ὅμως δὲν φθάνουσιν ἕως ἐδῶ, δὲν θὰ θεωρηθῶ ἐκτιμῶν τὸν εἰσαγόμενον ἐνταῦθα ξενικὸν καπνὸν ὑπεράνω τῆς ἀξίας του, λέγων ὅτι πωλεῖται ἀντὶ 8 καὶ 10 δραχμῶν κατὰ μέσον ὅρον. Τοιαύτης οὔσης τῆς ἀγοραίας τιμῆς, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ περιορίσῃ σπουδαίως τὴν κατανάλωσιν τὸ τέλος τῶν τριῶν δραχμῶν· ἀπεναντίας ὁ φόρος οὗτος θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ δώσῃ εἰς τὸν καπνὸν αὐτὸν πρόσθετον ἀξίαν, εἰς τὸ νὰ γίνηται χρῆσις αὐτοῦ μεγαλειτέρα παρ’ ἐκείνων οἵτινες ἔχουν τάσιν εἰς τὴν πολυτέλειαν. Δὲν παραδέχομαι ὅτι τοσοῦτος φόρο ἀρκεῖ ὅπως λάβῃ ἡ λαθρεμπορία σπουδαίας διαστάσεις. Ἡ λαθρεμπορία συνεπάγεται δαπάνας καὶ κινδύνους, ὁ δὲ λαθραίως εἰσαγόμενος καπνὸς ἔχει μικροτέραν ἀγοραίαν ἀξίαν τοῦ νομίμως εἰσαγομένου, διότι χάνει τὴν σφραγῖδά του. Δὲν εἶνε ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία μόνη ἥτις δίδει τὴν τιμὴν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ ἡ ἀπόδειξις ὅτι προέρχεται τὸ εἶδος ἐκ τοῦ τόπου, τοῦ ὁποίου ἐπαγγέλλεται ὅτι εἶναι προϊόν· πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἐξωτερικῶς βεβαιωμένον ὅτι εἶναι καπνὸς τοῦ δεῖνα τόπου· λαθραίως εἰσαγόμενος, δὲν θὰ φέρῃ τὴν ἀπόδειξιν ταύτην καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀξίαν τὴν ἐμπορικὴν, ἣν θὰ εἶχεν εἰσαγόμενος τακτικῶς. Ἀλλ’ ὅπως παρετήρησα καὶ πρότερον, τῳόντι, ὁ μονόλογος, ὅστις δύναται νὰ ὑπαγορεύσῃ περιορισμὸν τοῦ δασμοῦ εἰς ὅρον κατώτερον τοῦ ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις ἰσχύοντος, εἶνε ὁ φόβος τῶν λαθρεμπορίων· ἀλλὰ, ἐὰν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν πεισθῶμεν ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς ἐνισχύει σπουδαίως τὸ λαθρεμπόριον, δυνάμεθα τότε νὰ τὸν μεταβάλωμεν. Δὲν πρέπει ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι αἱ τελωνειακαὶ ἀρχαὶ αἱ ἡμέτεραι εἶναι κατώτεραι ὅλων τῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν τῆς Εὐρώπης, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῶν καπνῶν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἡ Τουρκία ἐπιβάλλει ἐπὶ τοῦ προϊόντος τούτου.

§112ΣΚΑΛΤΣΟΔΗΜΟΣ. Δὲν λέγετε προσέτι, κύριε Τρικούπη, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ὑπάρχει φόβος τοῦ λαθρεμπορίου καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸν φόρον αὐτὸν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μὴ παραδεχθῶμεν νὰ καταδικάσωμε τὸν Τάκον, διότι θὰ πεισμώσουν οἱ λῃσταί; Διατί νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὸ μέτρον τοῦτο; Ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ φόβος οὗτος, ἂς κανονίσῃ καλῶς τὰς τελωνειακὰς ἀρχὰς ἡ κυβέρνησις, ἂς τιμωρήσῃ αὐστηρῶς τοὺς παραβαίνοντας τὸν νόμον, διὰ νὰ μὴ φοβούμεθα.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν συκοδένδρων ὁ φόρος ἐπεβάλλετο κατὰ ῥίζαν ἄνισος, ἄδικος· δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τόσας χιλιάδας ῥίζας νὰ ἐπιβληθῇ φόρος δίκαιος καὶ νὰ προσδιορισθῇ ἡ παραγωγὴ ἑκάστου. Τὸν φόρον αὐτὸν κατὰ πρῶτον εἰσήγαγον ἐγώ. Συνέβη, κ. πρόεδρε, ὥστε πολλοὶ χωρικοὶ, ἐπειδὴ ἐφορολογοῦντο κατὰ μέσον ὅρον ὑπέρογκα καὶ σχεδὸν ἴσα μὲ τὸ ἔσοδον, νὰ ἐκριζώσωσι τὰ δένδρα. Ἀντ’ αὐτοῦ τοῦ φόρου ἐπροτάθη νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπεκρούσθη ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, παρεδέχθη ἀπὸ τὴν Βουλήν· τὸ δημόσιον εἰσπράττει περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἰσέπραττε καὶ οἱ πολῖται δὲν ἀδικοῦνται. Λοιπὸν ὁ κ. Τρικούπης ἀκαταλλήλως μ’ ἀπέτεινεν αὐτὴν τὴν μομφήν. Κύριε πρόεδρε, εἶμαι ἐναντίος τοῦ δόγματος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἐνῷ δὲν δέχεται τὸ δόγμα τὸ προστατευτικὸν, διότι εἶναι ὀπαδὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, παρεκκλίνει, προκειμένου περὶ τῶν καπνῶν τῆς πατρίδος του, σᾶς λέγει δὲ ἵνα δικαιολογηθῇ, παραδεχθῆτε τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνω, πρόκειται περὶ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως καὶ θέλομεν ἔχει καὶ τὸ καλὸν, ὅτι ὁ καταναλισκόμενος καπνὸς καὶ ἐρχόμενος ἔξωθεν θ’ ἀντικατασταθῇ ἀπὸ καπνὸν ἐγχώριον. Ἀλλ’ οὕτω πρόκειται περὶ προστασίας, διότι τί ἐπιτυγχάνομεν; νὰ εὐκολύνωμεν τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἐδικοῦ μας καπνοῦ καὶ ν’ αὐξήσωμεν τὴν παραγωγήν. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς προστασία, καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἀντιφάσκει εἰς τὸν ἕτερον διϊσχυρισμόν του, ὅτι σκοπεύει εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἐπιβλαβοῦς εἰς τὴν ὑγείαν καταναλώσεως, ἀφοῦ ἰσχυρίζεται πάλιν ὅτι ὁ ἴδιος καπνὸς θὰ καταναλωθῇ. Ἑπομένως καὶ ὡς πρὸς τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου οὐδεμίαν ὠφέλειαν θὰ ἔχῃ τὸ σύστημα αὐτό. Ἀλλ’ ὁ κύριος Τρικούπης ἰσχυριζόμενος ταῦτα εἶδε ὅτι εὑρέθη εἰς ἀντίθεσιν· λοιπὸν σᾶς λέγει, ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὁ εἰσερχόμενος αὐτὸς καπνὸς θὰ εἰσέλθῃ καὶ μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου, ἀφοῦ πρῶτον σᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν κατανάλωσιν τοῦ ξένου δι’ ἐντοπίου καπνοῦ, διότι οἱ ἁβροδίαιτοι καὶ συνειθισμένοι εἰς τὴν πολυτέλειαν θέλουσιν ἐξακολουθεῖ καταναλίσκοντες ὡς μέχρι τοῦδε. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, δὲν ὑπάρχει προστασία τὴν ὁποίαν οἱ καλλιεργηταὶ ζητοῦσιν. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς λέγει εἰλικρινῶς, θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν, ἐνῷ ὁ κ. Τρικούπης διὰ λόγων θέλει νὰ καλύψῃ τὴν ἀλήθειαν· ὁ κύριος Τρικούπης ἂς ὁμολογήσῃ ὅτι ὑποστηρίζει τὸν φόρον διὰ νὰ προστατεύσῃ· ἐν τούτοις τὰ ἐπιχειρήματά του εἶναι εἰς ἀντίθεσιν, ὅπως συμβαίνει ὅταν πρόκειται νὰ καλυφθῇ ἡ ἀλήθεια. Λοιπόν, κύριοι, ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἐξάγεται, ὅτι ὁ φόρος ὁ προτεινόμενος σκοπὸν ἔχει νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐσωτερικὴν παραγωγήν, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἐπιχειρήματα· ὡς τοιοῦτον τὸν φόρον αὐτόν, ἤτοι ὡς σκοποῦντα νὰ προστατεύσῃ, ἐγὼ τὸν καταψηφίζω.

§114ΔΡΟΣΟΣ. Ὀφείλω μίαν ἐξήγησιν· ὅταν προσεκλήθημεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ γνωμοδοτήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, κυρίως ἐπρόκειτο περὶ μονοπωλίου, μετὰ πολλὰς δὲ σκέψεις ἐπείσθημεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, νὰ εἰσαχθῇ τὸ μονοπώλιον. Συνεφώνησαν ἑπομένως εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ὄχι ἐκ πνεύματος προστατευτικοῦ, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς δὲν εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον μας, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ σκοπῷ ν’ αὐξήσωμεν κατά τι τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο ἐζητήθη νὰ αὐξηθῇ ἀναλόγως καὶ ὁ φόρος τοῦ ἐγχωρίου καπνοῦ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἀντισταθῇ εἰς ὅ,τι θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ ἐξήγησα καθαρῶς τὴν ἰδέαν μου, καὶ ἡ ἰδέα μου αὕτη ἐμπεριέχεται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Ἡ ἰδέα μου εἶναι νὰ χορηγηθῇ μικρά τις προστασία εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ ἐγχωρίου καπνοῦ, ἐὰν τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς αὐξήσεως, ἣν ἐπρότεινα· ἀλλ’ ἐὰν ἡ προστασία αὕτη δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ γίνῃ μεγαλειτέρα αὔξησις, ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ τοῦτο καὶ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνοι. Ὁ σκοπός μου εἶναι πάντοτε νὰ χορηγήσω μικρὰν συνδρομὴν εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγήν· λοιπὸν νομίζω, διὰ νὰ συμβιβασθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἀντὶ 50 λεπτῶν κατὰ τὸ ἰσχῦον δασμολόγιον νὰ θέσωμεν 1½ δραχμὴν τὴν ὀκᾶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν παραδεχθῇ αὕτη, θὰ μένωμεν εἰς τὴν 1½ δραχμήν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Τρικούπη περὶ αὐξήσεως ἀπὸ 1½ εἰς 3 δραχμὰς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§118ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§119ΕΤΕΡΟΙ. Τὸ ἀνάπαλιν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Τρικούπη νὰ ἐγερθῶσι. (Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Τρικούπη λέγουν Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ εἰς δραχ. 3 κατ’ ὀκᾶν, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Τρικούπη ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 61 κατὰ 48.

§121ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ τοιουτρόπως καθιερώθη ὁ Τρικούπιος Νόμος.

§122ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἐξ ἀνάγκης νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς πρὸς τὸν κομμένον καπνὸν καὶ τὰ σιγάρα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. (Δίδει τὴν τροπολογίαν).

§123ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει αὐτήν). «Τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ μὲν καπνοῦ εἰς σιγάρα παντὸς τόπου ἐν γένει, εἰς φύλλα ἢ κομμένου, εἰς κυλίνδρους (ρόλους), καὶ κοπανιστοῦ (τουμπεκί), ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τρεῖς κατ’ ὀκᾶν· τῶν δὲ τυπωμένων καλεμκερίων εἰς δραχμὰς πέντε κατ’ ὀκᾶν».

§124ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἐτροπολογήθη· ἔχει δὲ οὕτω. «Ἄρθρον 1. Κυροῦνται τὰ ἀπὸ 21 Μαρτίου καὶ 30 Ἀπριλίου ε. ε. Βασιλικὰ Διατάγματα, δι’ ὧν ά. Καταργεῖται τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰς τὸ Κράτος εἰσαγομένων θραυσμάτων ὑέλων, φλοιοῦ πίτυος, πρὸς ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τῆς βυρσοδεψίας, καὶ τῶν ἐλαιοπυρήνων (ληοκουκκίου). βʹ. Ἀφίεται ἐπὶ πενταετίαν ἐλευθέρα τέλους ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ποτάσσης, τῆς σόδας καὶ τοῦ μινίου. γʹ. Ἐπιβάλλεται τέλος λεπτῶν δύω κατ’ ὀκὰν ἐπὶ τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης «γῆς βικεντίας» καὶ δʹ. Συγχωνεύονται ὑπὸ μίαν κατηγορίαν καὶ ἓν τέλος μὲ τὰς ὁλομαλλίνους τσόχας τὰ λεπτὰ καὶ χονδρὰ κασμίρια, δρα–δὲ– δὰμ, κασνέτα, καστόρια, πιλλοτὰζ, καλμοῦκα κλτ. ἐν γένει ὁλομάλλινα. Ἄρθρον 2. Τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ μὲν καπνοῦ εἰς σιγάρα παντὸς τόπου ἐν γένει, εἰς φύλλα ἢ κομμένου, εἰς κυλίνδρους (ῥόλους) καὶ κοπανιστοῦ (τουμπεκὶ), ὁρίζεται εἰς δραχμὰς τρεῖς κατ’ ὀκάν· τῶν δὲ τυπωμένων καλεμκερίων εἰς δραχμὰς πέντε κατ’ ὀκάν».

§126ΤΙΝΕΣ. Εἶναι δωδεκάτη.

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ νομοσχέδιον περὶ μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων.

§128ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ περὶ ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν ὑπαλλήλων).

§129ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον περιέχει ἀδικίαν σπουδαίαν, πραττομένην κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες ἀόκνως ἐργαζόμενοι προσφέρουσιν ὑπηρεσίας σπουδαίας εἰς τὸν τόπον, γίνεται δὲ παραίτιον ἀδικημάτων καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας, διότι χωλαίνει αὕτη ἀποθαῤῥυνομένων ὡς ἐκ τοῦ νόμου τούτου τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ, κύριοι, τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐψηφίσθη κατὰ πρῶτον ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἦτον ἐποχὴ κρίσεως, καθ’ ἣν ἐπεβάλλετο πνεῦμα οἰκονομίας ἐσχάτης χάριν σωτηρίας τῆς πατρίδος. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ κράτησις αὕτη ἀπεφασίσθη εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἐθνοσυνελεύσεως, ὅτε τὰ πάντα ὑπῆκον εἰς τὸν νόμον τῆς κοινῆς σωτηρίας. Τότε ἦτο δικαία ἡ ἀπόφασις τῆς ἐθνοσυνελεύσεως. Λυποῦμαι ὅμως βλέπων ὅτι ἔκτοτε κατ’ ἔτος ἐπιβάλλεται ἡ ἐλάττωσις αὕτη καὶ ὅτι ἐκ τούτου οἱ ὑπάλληλοι τοῦ κράτους κινδυνεύουσι νὰ κατασταθῶσι ἢ ἐπαῖται ἢ καταχρασταί. Οἰκονομία λοιπὸν, ἥτις φέρει τοὺς ὑπαλλήλους εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, δὲν εἶνε οἰκονομία. Πρέπει αἱ κυβερνήσεις νὰ ἐπιδιώκωσιν οἰκονομίας, αἵτινες νὰ περιστρέφωνται εἰς τὴν ἀφαίρεσιν ἢ τὸν περιορισμὸν μὴ ἀναγκαίων, μὴ παραγωγικῶν δαπανῶν. Ἀδύνατον, κύριοι, ὁ ἔπαρχος, ὁ ταμίας, ὁ ἔφορος συνεπείᾳ τῶν κρατήσεων, ἃς ἐπιβάλλουν εἰς αὐτοὺς οἱ περὶ συντάξεων νόμοι καὶ ὁ προκείμενος, νὰ ἔχωσιν ἄφθονον τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Δὲν προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ μέτρου τούτου διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Τὸ ἔτος τοῦτο παρῆλθεν ἤδη δυστυχῶς, ἀλλ’ ἄλλοτε δὲν πρέπει νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσι.

§131Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§133Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιστήσετε ὀλίγον τὴν προσοχήν σας, διότι τὰ ἀποτελέσματα πρὸ τοσούτου χρόνου ἐνεργούμενα ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ἀπέδειξαν ὅτι αἱ κρατήσεις αὗται δὲν ἀποβαίνουσιν εἰς ὠφέλειαν, καὶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἔχουν τὴν κοινὴν κρίσιν νὰ ἐξετάζωσι· διατί ὑποβαλλόμεθα εἰς αὐτὸν τὸν φόρον; λέγουσι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί· εἶναι ἀνάγκη οἰκονομίας, καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ γίνεται ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου; ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων; δὲν ὑπάρχει ἄλλο ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ γίνεται οἰκονομία; Καί ὅμως, κύριοι, ὅπως καλῶς παρετήρησαν εἰς ὑμᾶς, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἔλαβον αὐτὸν τὸν νόμον ἀπὸ τὰ 1864 καὶ τὸν εἰσάγουσι πάντοτε, καὶ ψηφίζεται πάντοτε καὶ δὲν διστάζουσι καθόλου νὰ φέρωσι πλῆρες νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρει αὔξησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἀπόδειξις· ἦλθε προχθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα τρία ἑκατομμύρια, ὅτι ἡμεῖς ἐπληρώσαμεν καλὰ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ μὴ λάβωμεν ἀνάγκην πιστώσεων. Αὐτὰ τὰ ὡραῖα λόγια δὲν τὰ ἠκούσατε πρὸ δέκα χρόνων αἰωνίως ἐπαναλαμβανόμενα; Ἐὰν ἔχετε βέβαιον ὅτι αἱ πιστώσεις κατόπιν θὰ ἔλθουν πλήρεις καθὼς καὶ ὁ προϋπολογισμός, ποῦ θὰ φθάσῃ αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα; Καὶ ὅμως ἐνῷ τοιαύτην παριστάνει τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅλα τὰ νομοσχέδια ὅσα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἔχουσι τοιοῦτον σκοπόν. Εἰς τὸ 1864 ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε, φρονίμως ποιοῦσα, νὰ συντάξῃ ἕνα προϋπολογισμὸν βασιζόμενον εἰς σπουδαίας οἰκονομίας, καὶ κατόπιν, ἐὰν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη, διότι ἐγὼ τότε πληρεξούσιος δὲν ἤμουν, κατώρθωσε πράγματι νὰ διέλθωμεν τὰς περιστάσεις ἐκείνας μὲ ἕνα προϋπολογισμὸν 22,23 ἑκατομμυρίων. Σήμερον, κύριοι, ποῦ βαδίζομεν; εἰς τὰ 40 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν ἡ λέξις οἰκονομία εἶναι ἄγνωστος εἰς τὴν ἐποχὴν ταύτην. Ποῦ λοιπὸν νὰ εὕρωμεν οἰκονομίαν; περιωρίσθησαν εἰς τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων.—Νομίζετε ὅτι θὰ ᾖναι ὠφέλιμοι, ὁρκίζεσθε ὅτι θὰ ᾖναι ὠφέλιμοι αὐταὶ αἱ κρατήσεις;

§134ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐνόρκως θὰ τὸ εἴπωμεν;

§135Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθὼς κατήντησε καὶ ἐνόρκως πρέπει. Ἐὰν μελετήσητε, κύριοι, ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὀλίγας μάλιστα ὑπηρεσίας, νομίζω καὶ ἐγὼ δίκαιον νὰ ῥίψω ἓν βλέμμα καὶ νὰ ἐξετάσω διὰ νὰ παρατηρήσω τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα γεννοῦν αἱ τοιαῦται περιστάσεις· εἶναι πλῆθος καταχρήσεων. Θέλετε παρατηρήσει ὅτι τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ὁδοιπορικά, τὰ ἔξοδα τοῦ ἱματισμοῦ εἰς τὸν στρατὸν, προβαίνουν αἰωνίως εἰς πρόοδον. Τί θὰ μὲ εἴπητε; Ἴσως τὰ λέγεις τώρα· κλέπτουν; Ὄχι, ἀλλ’ ἀφαιροῦν, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν· τοὺς φέρετε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσουν μίαν ἱκανοποίησιν ἀπέναντι τῆς ἀδικίας τὴν ὁποίαν κάμνετε. Καὶ τοῦτο δύο κακὰ ἔχει, πρῶτον μὲν γίνονται ἔξοδα περισσότερα, καὶ δεύτερον, ἀναγκάζετε τοὺς ἀνθρώπους νὰ διαφθαρῶσι. Τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ ὅτι ἡ καλλιτέρα οἰκονομία, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει ἡ κυβέρνησις, εἶναι νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς ὅλην τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους, νὰ γίνεται μὲ περισσοτέραν αὐστηρότητα, παρὰ νὰ κάμνῃ κρατήσεις, αἱ ὁποῖαι φέρουν τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ γίνουν καταχρασταὶ, ἢ νὰ ὑποκύψουν εἰς τὰς στερήσεις τοῦ βίου. Ἀλλὰ περὶ τῶν τοιούτων πραγμάτων κἀμμία κυβέρνησις δὲν ἐφρόντισε δυστυχῶς, καὶ τὴν διαχείρισιν δὲν βλέπω εἰς κανὲν μέρος, καὶ ἡμεῖς καλούμεθα αὐτὸν τὸν νόμον νὰ ψηφίζωμεν πάντοτε. Ἐγὼ φρονῶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος αὐτὸν τὸν νόμον, νὰ ζητήσωμεν νὰ ἔλθῃ ἕνας νόμος ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ὅστις νὰ προσδιορίσῃ ἐκ νέου τοὺς μισθοὺς, καὶ νὰ εἴπωμεν καθαρὰ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, μὴ δυνάμενοι νὰ σᾶς πληρώσωμεν ὅσον οἱ νόμοι διατάττουν, θέλομεν νὰ φέρωμεν ἕνα νόμον νὰ κανονίσωμεν τὴν μισθοδοσίαν σας· καὶ ὄχι δι’ αὐτῶν τῶν μέσων νὰ ζητῶμεν ἐδὼ νὰ συσταίνωνται ἐφορεῖαι, ἐκεῖ ταμεῖα, ἐκεῖ τελωνεῖα, ἐκεῖ ὑπάλληλοι εἰς ὅλα τὰ μέρη. Ἔπειτα, ἀφοῦ γίνονται ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ἔρχεσθε καὶ φορολογεῖτε αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ λέγετε, ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη. Ἀλλ’ ἐξετάσατε τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὰ 1864 διὰ νὰ ἴδητε ποία αὔξησις τεραστία ἔγεινεν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσω ἐγὼ περὶ τῆς ἀληθοῦς οἰκονομίας· διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ ἢ τῆς ἡμέρας, ἀλλὰ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποῤῥίψῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον (θόρυβος). Ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν ν’ ἀποῤῥίψῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἢ ἂν δὲν θέλῃ, διότι παρατηρῶ ὅτι εἶναι καὶ ἐναντίαι γνῶμαι, νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἕνα νόμον, ὅστις νὰ ἦναι εἰλικρινὴς, νὰ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, αὐτὸς εἶναι ὁ μισθός σας· καὶ ὄχι νὰ ἐμπαίζωνται 10 κατὰ συνέχειαν ἔτη, διότι ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη, καὶ αἰωνίως θὰ ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη αὐτή. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος· πολὺ πιθανὸν ὅτι θὰ ἦμαι καὶ μονοψηφῶν· μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἀλλ’ ἡ κρίσις μου εἶναι αὐτή.

§136ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐλέχθη, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν καταχρήσεις, καὶ ἡ κατάχρησις ἐῤῥίφθη ἐφ’ ὅλου τοῦ κλάδου τῆς ὑπαλληλίας τοῦ κράτους· ἀποκρούω τοιαύτην ἰδέαν καὶ ὀφείλω νὰ τὴν ἀποκρούσω. Ἠμπορεῖ νὰ ἔγειναν καταχρήσεις, ἀλλ’ εἶναι σποραδικαὶ καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα νὰ λέγῃ, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι εἶναι καταχρασταί· ἠμπορεῖ νὰ γίνωνται καταχρήσεις, ἀλλ’ αὗται εἶναι ἐξαιρέσεις· καὶ διπλάσιον, καὶ τετραπλάσιον μισθὸν ἂν δώσητε, αἱ καταχρήσεις θὰ γίνωνται. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπητε τὸν Ἕλληνα ὅτι εἶναι φύσει καταχραστής· ὁ Ἕλλην ὑπηρετεῖ τὴν πατρίδα οὐχὶ χάριν τοῦ μισθοῦ. Ταῦτα λέγων δὲν ἐννοῶ νὰ ἀντικρούσω τὸν ἀξιότιμον κύριον Μεσσηνέζην, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ φροντίς· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἀπὸ τὴν συνέλευσιν, καὶ πᾶσα κυβέρνησις πρέπει καλῶς νὰ τὸ σκεφθῇ. Ποῦ εἴμεθα σήμερον; εἰς τὸν 7ον μῆνα τοῦ ἔτους· ὁ προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη καὶ καθὼς ἀκούω παρεδέχθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ λάβωμεν αὐτὸ τὸ μέτρον, θὰ γίνουν νέαι μεταῤῥυθμίσεις. Ἐννοῶ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον διὰ τὸ ἐπιὸν, νὰ γίνῃ σκέψις καὶ πρέπει νὰ γίνῃ σκέψις ἐμβριθὴς, ὅταν ὑποβάλῃ ἡ κυβέρνησις τὸν προϋπολογισμὸν τὸν μέλλοντα ἐγκαίρως, καὶ συνάμα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν κανονίσῃ τὰ περὶ μισθοδοσίας. Βεβαίως τὰ περὶ μισθοδοσίας εἶναι ἀνώμαλα, διότι ἔξαφνα ὁ δεῖνα ἔπαρχος, κατοικῶν εἰς τὴν δεῖνα ἐπαρχίαν, δύναται νὰ ἔχῃ ἀνάγκην δαπάνης μεγαλειτέρας ἀπὸ ἐκεῖνον, ὅστις εἶναι εἰς μίαν γωνίαν τοῦ κράτους, καὶ ἠμπορεῖ νὰ λαμβάνῃ ὀλιγώτερα. Ἀλλὰ σήμερον ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν αὐτὰς τὰς μεταῤῥυθμίσεις; Οὔτε ὑμεῖς, οὔτε ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ κάμῃ ἓν περιεσκεμμένον μισθολόγιον. Καὶ εἰς ἄλλα κράτη ὁ πρωτοδίκης π. χ. τῶν Παρισίων δὲν λαμβάνει τόσον μισθὸν, ὅσον ὁ πρωτοδίκης μιᾶς γωνίας· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπήραμεν τὸν νόμον ὅλον ἴσα, ἐνῷ αὐτὸ τὸ σύστημα διὰ νὰ τὸ καθιερώσῃ μία κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ ὡρίμως καὶ νὰ συμβουλευθῇ πολλοὺς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν. Σήμερον εἴμεθα εἰς τὸ τέλος καὶ ὅμως δὲν διστάζει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων νὰ εἴπῃ, ἀποῤῥίπτω τὸ νομοσχέδιον· καὶ ἔπειτα τί θὰ γίνῃ; Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι γενικὴ αἰτίασις ὅτι ὑπάρχουν καταχρήσεις. Οὐδεὶς ὑπάλληλος παρεπονέθη ποτὲ ὅτι δὲν θέλει νὰ ὑπηρετήσῃ, διότι εἶναι ὀλίγος ὁ μισθός του. Μᾶς εἶπον, ὅτι ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλομεν νέας δαπάνας· ὅταν εἰσαχθοῦν τοιαῦτα νομοσχέδια, τότε νὰ κάμουν αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις· πᾶν ὅ,τι ἐλέχθη εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν εἶναι ἄκυρον. Ἀπὸ τοῦ 1864 καθιερώθη αὐτὴ ἡ ἰδέα καὶ τὴν ἐπαναλαμβάνουν πάντοτε καὶ κἀμμία φωνὴ δὲν ἠκούσθη· σήμερον περὶ τὸ τέλος τοῦ ἔτους γίνεται· εἶναι ἀξία προσοχῆς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸ προσεχὲς, ἀλλ’ ὄχι διὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν.

§137ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§138Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω, κ. πρόεδρε. — Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, κύριοι, μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ ὀργῆς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐῤῥίφθησαν λόγοι περὶ καταχρήσεων, καὶ ὅμως δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ, ὅτι συμβαίνουν τοιαῦται πολλαί.

§139ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐξαίρεσις.

§140Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ λέγῃ κἀνείς, ὄχι δι’ ἐπιδείξεων μίαν ἰδέαν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ νὰ τὴν πιστεύῃ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ πάντες θὰ πιστεύσωσι μᾶλλον ἐμὲ, ὅτι γίνονται καταχρήσεις, παρὰ ὑμᾶς, κ. ὑπουργὲ, ὅτι ὁ Ἕλλην ζῇ μὲν, ἀλλὰ θέλει νὰ φάγῃ διὰ νὰ ζήσῃ καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ μὲ ἰδέας. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ ἄλλο, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔκαμε μίαν διάταξιν καὶ αὐτὴ δὲν πρέπει, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν ἢ σκέψιν, θαυμάζω πῶς 10 ἔτη δὲν ἦσαν ἀρκετὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ σκέψις! Τότε λοιπὸν μετὰ 50 χρόνια πρέπει νὰ γίνῃ; Καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ σκεφθῶμεν σήμερον, ὅτε ὑπάρχει ἀκόμη χρόνος τριῶν μηνῶν, διὰ νὰ γίνῃ μία συζήτησις καὶ νὰ ἀρχίσῃ αὐτὴ ἡ σκέψις. Τρίτον, κύριοι, δὲν εἶναι ἕνας λόγος αὐτὸς, ὅτι ἤδη δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὀπισθοδρομῶμεν· διατί; διότι ὁ προλαλήσας σᾶς εἶπεν αὐτὰ, ἀλλ’ ἐν τούτοις ζητοῦν τὰ ἑκατομμύρια ἐναντίον τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν ἠμποροῦμεν τρεῖς ἢ τέσσαρες μῆνας τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν, ὅστις θὰ ᾖναι 150,000, νὰ ὑπολογίσωμεν, ἐνῷ πολλὰς ἄλλας χιλιάδας ὑπελογίσαμεν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ὅταν λοιπὸν λαλῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὀφείλομεν δι’ ὅλα τὰ ἀντικείμενα νὰ ὁμιλῶμεν σοβαρῶς.

§141ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε ἤδη τὴν ὁλοσχερῆ ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου.

§142Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἠμπορούσατε νὰ τὸ ἐννοήσητε ὑμεῖς, ἐγὼ δὲν τὸ ἠννόησα.

§143ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ μέλλον.

§144ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸ μέλλον, διότι ἡ κράτησις ἐπεβλήθη διὰ Β. Διατάγματος.

§145Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ ἕνας νόμος νὰ κόψῃ τὰς κρατήσεις δι’ ἐννέα μῆνας· ἐὰν ᾖνε δύσκολον νὰ γίνῃ, αὐτὸ εἶνε ἄλλο πρᾶγμα, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω καὶ ἂν δὲν γίνῃ, θέλω νὰ ἀρχίσωμεν μίαν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία διὰ νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ τόσον ἐπιθυμητὴ καὶ περιμενομένη σκέψις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, διότι ἐὰν χρειάζεται 50 χρόνων πεῖρα νὰ ἔλθωμεν εἰς σκέψιν, τότε ἄλλο πρᾶγμα. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω, ὅτι καὶ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι, ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐρχομένου ἔτους, καλὸν εἶνε καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καὶ νὰ σκεφθῇ πρακτικῶς καὶ ὄχι μὲ θεωρίας, ὅτι δὲν ἔγεινε τοῦτο, ὅτι δὲν ἔγεινεν ἐκεῖνο, διότι ὅλα γίνονται καὶ βεβαίως μὲ ἐνεθύμισεν ἕνας ἐκ τῶν κυρίων ἐκεῖ τὰ περὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστῶν. Ἐγὼ ἐλάλησα περὶ τῆς μισθοδοσίας ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων ἡ παρατήρησις ἦτο σπουδαία, διότι ὑπεβλήθησαν οἱ δικασταὶ εἰς κρατήσεις σπουδαίας· οἱ ἄνθρωποι ἠμπορεῖ νὰ ᾖνε πολλὰ τίμιοι, διότι δὲν ἐννοῶ περὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου νὰ εἴπω τίποτε. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάγκη εἶνε πάντοτε ἀνάγκη, καὶ ὄχι μόνον ὁ Ἕλλην ὑποτάσσεται εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀλλ’ ὁ Ἕλλην εἶπεν, ὅτι ὁ Θεὸς ὑποτάσσεται εἰς τὴν ἀνάγκην. Τὸ ἠξεύρετε, ἔτσι εἶπεν ὁ Ἕλλην, ὅτι ὁ Θεὸς ὑποτάσσεται εἰς τὴν ἀνάγκην· ὥστε τὰς ἀνάγκας αὐτὰς πρέπει νὰ τὰς ἀπομακρύνωμεν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν κἄτι τι καλὸν, ἄλλως τε ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§146ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὅλοι παραδεχόμεθα ὅτι εἰς τὴν προκειμένην ἐποχὴν τοῦ φορολογικοῦ ἔτους δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ καταργήσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο τῆς κρατήσεως. Φρονῶ δὲ ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ τε κ. Πετιμεζᾶ καὶ ἐμοῦ καθὼς καὶ ἡ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἠμποροῦν νὰ ἐξηγηθοῦν διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς λεγούσης, ὅτι ἡ Βουλὴ συνιστᾷ παμψηφεὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸν μέλλοντα προϋπολογισμὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε ἡ κράτησις αὐτὴ νὰ μὴ φανῇ πλέον.

§147ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τίποτε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προδικάσωμεν.

§148Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ συστήσωμεν.

§149ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὁδηγηθῶμεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα, τότε ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν ὄχι νὰ συστήσωμεν, ἀλλὰ νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον. Ἐὰν σήμερον τὸ κράτος δυστυχῇ, ἡ πρώτη αἰτία εἶνε ἡ τῶν μισθοδοσιῶν, ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν σωρείαν καὶ τὴν αὔξησιν τῶν θέσεων· καὶ ὅταν ἔλθῃ καιρὸς θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω. Τί ἄλλας δαπάνας ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς παρὰ μισθοδοσίας;

§150Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προτείνομεν ἡ Βουλὴ νὰ εὐχηθῇ.

§151ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει.

§152Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ εὐχὴ δὲν εἶνε οὔτε καλὸν, οὔτε κακόν· ἡ εὐχὴ εἶνε εὐχὴ πάντοτε· μὴ τὴν ἐμποδίζετε, κύριε Καλλιφρονᾶ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον λοιπὸν ἔχομεν νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν εὐχήν.

§154ΥΠΟΥΡΓ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Πρόκειται περὶ εὐχῆς· αἱ κυβερνήσεις πάντοτε καὶ πανταχοῦ θέλουν νὰ αὐξάνουν τοὺς μισθούς· τὸ μέτρον τῆς κρατήσεως δὲν εἶνε κυβερνητικὴ πρότασις ἀλλὰ τῆς Συνελεύσεως. Σήμερον, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ, καὶ πιστεύω, ὅτι τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν λέγουν σήμερον θὰ παραδεχθῇ ἡ κυβέρνησις τοῦ 1873, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἡ κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὴν αὔξησιν, ἀρκεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν παραδεχθῇ ὡς καὶ τὰς συνεπείας τῆς αὐξήσεως. Δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰ μέσα τοῦ κράτους δὲν συγχωροῦν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι....

§156ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀτομικαὶ γνῶμαι ἐξεφράσθησαν, κ. πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν αὐτάς.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι....

§158ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, τὴν σύστασιν αὐτὴν τὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν καὶ ἐπεθύμουν μάλιστα ἡ σύστασις αὐτὴ νὰ ᾖνε ὑποχρεωτικὴ, καὶ ἰδοὺ διὰ ποίους λόγους· διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς αὐτῆς συστάσεως θὰ κατορθώσῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦδε, νὰ πραγματοποιήσῃ καθαρῶς τὸν νόμον περὶ μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων. Ἐνῷ δὲ διστάζει νὰ αὐξήσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ηὔξησε διὰ διατάγματος τοὺς μισθοὺς μιᾶς τάξεως. Ἀπὸ τὸ 1833 τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε διηνεκῶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μισθοὺς λοχαγῶν πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὲ ὅλας τὰς δυσχερείας τὰς οἰκονομικὰς, μὲ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἔφερεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἐλλειμμάτων ἴσως πλειόνων τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, ἐξέδωκεν ἓν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὅτι ἀπὸ τοὺς λοχαγοὺς πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως τίθενται αἱ μισθοδοσίαι εἰς αὔξησιν κατὰ τὰ ⅔ τῶν λοχαγῶν τῆς πρώτης τάξεως, τῆς δὲ δευτέρας κατὰ τὸ ⅓· τοιουτοτρόπως λοιπὸν ηὔξησε τὰς μισθοδοσίας πλέον τῶν 200 λοχαγῶν, ἐνῷ ἀπὸ τὸ 1833 μέχρι σήμερον ἦσαν 100 ά. καὶ 100 βʹ. τάξεως, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἔγειναν 150 τῆς ά. καὶ 50 τῆς βʹ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη τῆς κυβερνήσεως μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς κρατήσεως εἶναι εἰς πλήρη ἀντίφασιν, καὶ ἔχομεν δικαίωμα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν κυβέρνησιν νὰ ἄρῃ αὐτὰς τὰς κρατήσεις, διότι αὔριον ἓν ἄλλο διάταγμα θὰ εἰπῇ, ὅτι ἀντὶ νὰ ᾖναι λοχαγοὶ τὰ ⅔ πρώτης καὶ τὸ ⅓ δευτέρας τάξεως, θὰ εἰπῇ νὰ ᾖναι ὅλοι πρώτης τάξεως. Μὲ ἐβεβαίωσαν συγχρόνως ὅτι εἰς ἓν ἄλλο σῶμα εἰς τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ὅπου ὑπάρχουν διακρίσεις μεταξὺ ά. καὶ βʹ. τάξεως, τοὺς ἔκαμεν ὅλους λοχαγοὺς πρώτης τάξεως. Ὅταν λοιπὸν μία κυβέρνησις ἐνεργῇ οὕτω, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ φέρῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀναστέλλουν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ὁρίζει διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους. Διὰ ταῦτα καὶ μὲ ἐπιφύλαξιν νὰ ἀναπτύξω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὸ πρᾶγμα στενῶς εἰς τὴν κυβέρνησιν, διότι διὰ τῆς ἀδικίας αὐτῆς θὰ κατορθώσῃ νὰ μὴ γίνηται τίποτε.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν σύστασιν τῆς Βουλῆς....

§160ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παραδέχομαι καὶ ἐγὼ ἐν ἀρχῇ, ὅτι ὑπάλληλος κακῶς πληρονόμενος ἐν γένει δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι καλὸς ὑπάλληλος· τὸ ζήτημα ὅμως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἰδικῶν μας εἶναι ζήτημα προσθήκης 700,000 δρ. ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον· τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ λύσωμεν τώρα διὰ μιᾶς εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν τοῦ ἔτους καὶ τῆς ἡμέρας. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τρέξῃ ἡ Βουλή· ὡς Βουλὴ δύναται νὰ κάμῃ ἢ ὄχι εὐχάς· ἡ ἔκφρασις τῆς εὐχῆς τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι πρᾶγμα ἀδιάφορον. Ἡ στιγμὴ αὕτη δὲν εἶναι κατάλληλος, διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Θέλετε αὔριον νὰ τὸ συζητήσωμεν μὲ περισσοτέραν ἡσυχίαν;

§161Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα, αὔριον.

§162ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι καιρός· πρόκειται νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 700,000 δραχ. νομίζω, κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν.

§163ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§164Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς κρατήσεως.

§165ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως· ἐὰν ἡ κυβέρνησις κάμνῃ τοιαύτας καταχρήσεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὅτι γίνονται αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δι’ αὐτὰ ὅπου εἶπε νὰ ζητήσωμεν λόγον ἀπὸ τὸν ὑπουργόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ζήτημα τοῦτο τῆς στιγῆς αὐτῆς. Ἐξεφράσθησαν διάφοροι γνῶμαι, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ κυβέρνησις, ἀλλὰ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρέπει νὰ τὸ συζητήσωμεν τακτικά.

§166Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ, ἂς κλείσῃ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν αὔριον.

§167ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς ἀποτέλεσμα δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅσον καὶ ἂν συζητήσωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· ἵνα φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ποῖα εἶναι τὰ βάρη μας, καὶ ὅταν βλέπωμεν ὅτι αὐξάνονται διὰ τῆς κρατήσεως, νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐξευρέσεως νέων μέσων, διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκύψει, ἐὰν ἤθελε καταργηθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται εἰσέτι. Δὲν εἴμεθα σήμερον εἰς θέσιν, οὔτε εἴμεθα ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ οἱ δυνάμενοι νὰ συλλέξωμεν τὴν ἀναγκαίαν ὕλην καὶ νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873. Σήμερον εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν προβῶμεν, αὔριον ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν ἀναιρέσωμεν· ὅσας ἔκαμα παρατηρήσεις τὰς ἔκαμα μόνον καὶ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς της, ὡς παρεδέχθη καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ προκαλέσω τὰς ἐπ’ αὐτοῦ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν θὰ πρόκειται περὶ τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873, τὰς σκέψεις της περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ παρὰ πάντων ποθούμενον τοῦτο ἀποτέλεσμα. Εἰς τοῦτο φαίνεται ἀποκλίνουσα ἡ Βουλὴ, εἰς τοῦτο συμφωνοῦν ὅλαι αἱ γνῶμαι, ὅτι κράτησις δὲν θὰ λάβῃ χώραν κατὰ τὸ 1873, Καθ’ ὅσον δ’ ἀποβλέπει τὴν παρατήρησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς, παραδέχομαι ὅτι πολλοὶ τῶν μισθοδοτουμένων ἀντὶ ὠφελείας βλάβης πρόξενοι εἶναι εἰς τὸ δημόσιον καὶ ὅτι ἐκ τῶν χάριν προσώπων διδομένων μισθῶν προκύπτει ἴσως ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν. Ἀλλ’ ἡ ἐμὴ παρατήρησις ἀφορᾷ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἱκανῶν καὶ τιμίων ὑπαλλήλων, τῶν ἀόκνως ἐργαζομένων καὶ πιστῶς τὸ ἑαυτῶν καθῆκον ἐκπληρούντων, καὶ οὐχὶ τῶν κηφήνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διορίζονται εἴτε λόγῳ προσωπικῷ, εἴτε λόγῳ τῆς ἀνάγκης, χάριν τῆς ὁποίας πρὸ καιροῦ τὰ πάντα θυσιάζουσιν οἱ κυβερνῶντες τὴν Ἑλλάδα, δηλ. τῆς ἀνάγκης τῆς πολιτικῆς λεγομένης.

§168ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον ἡ ἐξακολούθησις.

§170Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ ἠμποροῦμεν νὰ γνωρίζωμεν τὶ θὰ συζητήσωμεν αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 12 25/60 Μ. Μ.)